Wikipedia sqwiki https://sq.wikipedia.org/wiki/Faqja_kryesore MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Media Speciale Diskutim Përdoruesi Përdoruesi diskutim Wikipedia Wikipedia diskutim Skeda Skeda diskutim MediaWiki MediaWiki diskutim Stampa Stampa diskutim Ndihmë Ndihmë diskutim Kategoria Kategoria diskutim Portal Portal diskutim TimedText TimedText talk Moduli Moduli diskutim Event Event talk Ismail Kadare 0 2154 3022558 3007965 2026-08-05T14:34:02Z Oradajko(WoALUG) 191152 shtova hapjen e muzeut për Kadarenë 3022558 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Ismail Kadare | image = Ismail Kadare 1.jpg | image_size = 250px | caption = | pseudonym = Gent Arbana | birth_date = {{Birth date|1936|01|28|df=y}} | birth_place = [[Gjirokastra|Gjirokastër]], [[Mbretëria Shqiptare]] | death_date = {{Death date and age|01|07|2024|28|01|1936}} | death_place = [[Tirana]], Shqipëri | nationality = [[Shqiptarët|Shqiptar]] | education = [[Universiteti i Tiranës]], [[Instituti i letërsisë Gorki|Instituti Gorki]] | occupation = Novelist, poet, eseist, skenarist, dramaturg | years_active = [[1954]] - 2024 | notable_works = {{ubl|''"[[Gjenerali i ushtrisë së vdekur]]"''|''"[[Dimri i madh]]"''|''"[[Kronikë në gur]]"''|''"[[Kush e solli Doruntinën]]"''|''"[[Kështjella (Ismail Kadare)|Kështjella]]"''|''"[[Pallati i ëndrrave]]"''|''"[[Dosja H]]"''|''"[[Darka e gabuar]]"''}} | awards = {{ubl|[[Prix mondial Cino Del Duca]]|1992}}{{ubl|[[Çmimi Man Booker International]]|2005}}{{ubl|[[Çmimi Princi Asturias]]|2009}}{{ubl|[[Çmimi Jeruzalem]]|2015}}{{ubl|[[Çmimi Park Kyong-ni]]|2019}}{{ubl|[[Neustadt International Prize for Literature|Çmimi Neustadt]]|2020}} | genre = poet, prozator, dramaturg, skenarist }} '''Ismail Kadare'''{{Efn|Shkruar në frëngjisht si '''{{lang|fr|Ismaïl Kadaré}}'''.}} (më 28 janar 1936 - 1 korrik 2024) ishte akademik, politikan, ish-deputet i [[Kuvendi i Shqipërisë#Periudha e diktaturës komuniste (1944 - 1991)|Kuvendit Popullor]] ([[1970]]-'[[1982|82]]), zv/kryetar i [[Fronti Demokratik i Shqipërisë|Frontit Demokratik]]<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=289}}.</ref> dhe një ndër shkrimtarët më të mëdhenj bashkëkohorë.<ref name=":1" /><ref name=":8">{{cito uebin|author1=김광일기자|title=세계의 작가들 연쇄인터뷰… ‘문학의 긴급의제’점검<3> 이스마일 카다레 “저항의 열정이 내 작품 이끌어|url=http://nk.chosun.com/news/articleView.html?idxno=2124|website=NK Chosun|accessdate=3 janar 2021|language=ko|date=18 shtator 2000|quote=유럽 비평가들은 그를 “우리시대 최고의 작가 중 한 사람” 혹은 “20세기의 고전으로 남을 작가”라고 극찬을 아끼지 않는다.}}</ref><ref name=":Brit">{{Cite web|title=Ismail Kadare|url=https://www.britannica.com/biography/Ismail-Kadare|url-status=live|website=britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":16">{{Cite web|url=https://www.theparisreview.org/interviews/1105/ismail-kadare-the-art-of-fiction-no-153-ismail-kadare|title=Ismail Kadare, The Art of Fiction No. 153|date=1998|website=theparisreview.org|publisher=The Paris Review nr. 147, verë 1998|interviewer=Shusha Guppy|language=en}}</ref> Si shkrimtar shquhet kryesisht për prozë, por kontributi i tij shtrihet edhe në dramaturgji, poezi dhe përkthime. Nisi të shkruajë kur ishte ende i ri, fillimisht poezi, me të cilat u bë i njohur, e më pas edhe prozë, duke u bërë prozatori kryesor shqiptar.<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=66}}.</ref><ref>{{harvnb|Apolloni|2012|p=25}}.</ref> Deri më sot veprat e tij janë përkthyer në rreth 45 gjuhë të ndryshme, duke qenë kështu përfaqësues kryesor i letërsisë shqipe nëpër botë.<ref name=":1">{{cite web|author=Amouroux|first=Henri|date=28 tetor 1996|title=Installation de M.Ismaïl Kadaré - Associé étranger|url=https://www.asmp.fr/fiches_academiciens/textacad/kadare/installation.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120417124922/http://www.asmp.fr/fiches_academiciens/textacad/kadare/installation.pdf|archive-date=17 prill 2012|access-date=18 shkurt 2018|publisher=Académie des Sciences morales et politiques|page=7|language=fr}}</ref><ref name=":8" /><ref name=":Brit" /><ref name=":16" /><ref name="Breto2">{{cite book|author1=Rodrigo Breto|first=Jose Carlos|title=Ismail Kadare: La grand estratagema|date=2018|publisher=Ediciones del Subsuelo|isbn=978-84-947802-0-2|location=Barcelona|pages=317-318|language=es|quote=Y que este libro sea el principio de toda una serie de ensayos que pueda cosntruir para abundar y ahondar en la obra del escritor que considero como más importante del Siglo XXI, y uno de los más importantes de la segunda mitad del Siglo XX.}}</ref> Në vitin [[1996]] Kadare u bë anëtar i përhershëm i Akademisë së Shkencave Morale dhe Politike në Francë. Është nderuar me shumë çmime ndërkombëtare, mes të cilëve: [[Çmimi Man Booker International|Çmimin Man Booker International]] më 2005,<ref>{{Cite web|last=Bajo|first=Ilirjana|date=23 qershor 2005|title=Albania: Ismail Kadare, Novelist From The 'Balkan Fringe,' Receives Top Literary Award|url=https://www.rferl.org/a/1059453.html|url-status=live|website=rferl.org|language=en}}</ref> çmimin Princesa de Asturias për Artet më 2009 dhe [[Çmimi Jeruzalem|Çmimin Jeruzalem]] më 2015. Vitet e fundit ai e ndau kohën e tij mes [[Franca|Francës]] dhe [[Shqipëria|Shqipërisë]]. Qëndrimet kritike janë të ndara nëse Kadareja duhet parë si disident apo si konformist gjatë regjimit komunist.<ref>Morgan 2011, f. 9.</ref><ref name="kirjasto">{{cite web|last=Liukkonen|first=Petri|title=Ismail Kadare|url=http://www.kirjasto.sci.fi/kadare.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150113052232/http://www.kirjasto.sci.fi/kadare.htm|archive-date=13 janar 2015|access-date=18 mars 2021|website=Books and Writers|publisher=Kuusankoski Public Library|location=Finland|language=en}}</ref> Ai qe ndër zërat e pakët kritikë, por mendohet se kjo qe e mundur në sajë të mbrojtjes nga vetë diktatori [[Enver Hoxha]]. Është parë njëherësh si ndër shkrimtarët më të mëdhenj bashkëkohor, por edhe si nacionalist mendjengushtë.<ref name=":18">{{Cite web|last=Kacza|first=Thomas|title=Ismail Kadare – verehrt und umstritten|url=https://www.schweiz-albanien.ch/wp-content/uploads/2016/02/Kacza_Kadare_Broschuere.pdf|url-status=live|access-date=18 mars 2021|website=schweiz-albanien.ch|language=de}}</ref> Janë disa akademikë që janë përshtatur rreth përshkrimit që shkrimtari i ka bërë [[Shqipëria nën Perandorinë Osmane|Shqipërisë nën Perandorinë Osmane]] si të ndikuar nga prodhimi artistik [[Orientalizmi|Orientalist]] i kohës së regjimit,<ref>{{Cite web|last=Vehbiu|first=Ardian|date=28 maj 2018|title=Fati i universit osman në veprën e Kadaresë|url=https://peizazhe.com/2018/05/28/fati-i-universit-osman-ne-vepren-e-kadarese/?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR0cGM2jkmpLWDUBZP16sLo3Gjf-2kPBbm1015jblpOMJ3YddIcGwfc-khQ_aem_cU4zCvW6_34Svf_iWCLRkA|url-status=live|website=peizazhe.com|language=sq}}</ref><ref name="Pula">{{cite journal|author=Pula|first=Besnik|date=2006|title=Review of Arratisje nga lindja: orientalizmi shqiptar nga Naimi te Kadare [Escaping from the East: Albanian orientalism from Naim Frasheri to Kadare], by Enis Sulstarova|url=http://ajp.globic.us/2006/06/albanian_journal_of_politics_v_2.html|journal=Albanian Journal of Politics|language=en|volume=2|issue=1|page=77}}</ref> e përkufizojnë si eurocentrist, esencialist, [[Fondamentalizmi|fundamentalist]] dhe antimodernist,<ref>{{cite journal|author=Brisku|first=Adrian|date=dhjetor 2006|title=Occidentalizing the Past and Orientalizing the Present: Ismail Kadare's and President Moisiu's "European" Albanian Identity|url=https://www.academia.edu/8219119|journal=Albanian Journal of Politics|language=en|volume=2|issue=2}}</ref> duke u bërë shkak i rritjes së [[Islamofobia|islamofobisë]] dhe racizmit.<ref name="Pula" /> Duke u parë kësodore si përfaqësuesi i mitologjisë anti-[[Myslimanët|myslimane]].<ref>{{Cite journal|last=Hatibi|first=Ervin|author-link=Ervin Hatibi|date=2007|title=Die Sonne, die im Westen aufgeht: Islam und Muslime in der Perzeption der albanischen Eliten (Bericht)|url=https://www.owep.de/artikel/620-sonne-im-westen-aufgeht|journal=Ost-West Europäische Perspektiven|language=de|issue=4|translator=Egin Ceka}}</ref> == Biografia == === Vitet e hershme === [[Skeda:House ' Kadare' 02.jpg|parapamje|[[Banesa e Ismail Kadaresë|Banesa e Kadarenjve]]]] U lind më 28 janar 1936 në lagjen Palorto të [[Gjirokastra|Gjirokastrës]],<ref name=":0">{{Cite web|url=https://alb-spirit.com/2018/10/15/foto-v-malo-gjirokastra-ne-syrin-e-kadarese-3/|title=Gjirokastra në syrin e Kadaresë|date=15 tetor 2018|accessdate=3 janar 2021|website=alb-spirit.com|last=Malo|first=Foto|language=sq}}</ref> në një familje [[Bektashi|bektashie]] qytetare,<ref name=":18" /><ref name=":KFrasheri" /> i biri i Halit Kadaresë dhe Hatixhes nga [[Dobatët]],<ref>{{Cito web|url=http://www.gazetadita.al/portreti-i-nenes-qe-kur-erdhi-nuse-ne-deren-e-kadareve/|title=Portreti i nënës, që kur erdhi nuse në derën e Kadareve|date=7 prill 2015|website=gazetadita.al|publisher=Dita|last=Kadare|first=Ismail|language=sq|accessdate=22 nëntor 2020|archive-date=23 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200423012818/http://www.gazetadita.al/portreti-i-nenes-qe-kur-erdhi-nuse-ne-deren-e-kadareve/|url-status=dead}}</ref> duke patur kështu nga e ëma paraardhës [[Bejtexhinjtë|bejtexhiun]] [[Hoxhë]] Dobi.<ref>{{cite web|author=Shehu|first=Novruz|date=11 gusht 2006|title=Gjenealogji krijuese hoxhë Dobi, stërgjyshi poet i Kadaresë: duke gërmuar në rrënjët e shpirtit letrar të shkrimtarit të njohur|url=http://www.bksh.al/adlib/scripts/wwwopac.exe?DATABASE=catalo&OPAC_URL=/adlib/beginner/index_al.html&LANGUAGE=1&%250=200202051&LIMIT=0|url-status=live|accessdate=29 tetor 2019|publisher=Shqip|page=42|language=sq}}</ref> Emrin ia dhanë në kujtim e nderim të gjyshit;<ref name=":0" /> çifti pati edhe dy fëmijë të tjerë, Kadrijen (1937-2022) dhe Shahinin (1943-2021).<ref>{{Cite book|title=Një Kadare onkolog: [vëllai i vogël i Ismail Kadaresë]|last=Kadare|first=Shahin|publisher=Shekulli. - Nr. 27103|date=29 gusht 2009|language=sq|pages=18-19}}</ref> Në fëmijri kalonte shumë kohë te biblioteka e gjyshit nga e ëma,<ref name=":18" /> që ishte [[Kadiu|gjykatës]] i shkolluar në [[Stambolli|Stamboll]].<ref>Morgan 2011, fq. 47.</ref> I ati ka punonte postier i gjykatës së qytetit, më 1920 qe ndër 218 vullnetarët gjirokastritë që morën pjesë në [[Lufta e Vlorës|Luftën e Vlorës]].<ref>{{Cite book|last=Topulli|first=Bajo|title=[[Topullarët e Gjirokastrës, Bajo e Çerçizi. Pararendësit dhe pasardhësit]]|publisher=Albin|year=2008|isbn=9994349236|location=Tiranë|pages=428|language=sq}}</ref> Kur u vendos [[Republika Popullore e Shqipërisë|regjimi komunist në Shqipëri]] ai ishte vetëm 8-vjeç. Shkollën fillore dhe të mesme e mbaroi në Gjirokastër.<ref>{{cite book|last=Kadare|first=Ismail|title=Vepra|publisher=Onufri|date=2009|page=210|chapter=Pesha e Kryqit|isbn=978-99943-42-99-0|volume=20|language=sq}}</ref> Në moshën 12-vjeçare u arrestua nën akuzën “falsifikues monedhash”, meqë gjatë lojës me shokun e tij kishin krijuar me plumb të shkrirë monedha 5-lekëshe dhe ia kishin treguar gjithkujt me hare. Policia i arrestoi gjatë orës së mësimit në shkollë, dy ditë përpara ditës së votimeve dhe Ismaili bëri dy ditë burg derisa ndërhyri avokati i Kadarenjve dhe e liruan për shkak të moshës së mitur.<ref>{{cite web|title=Biografia, Kadare u arrestua në moshën 12-vjeç për falsifikim monedhash|url=http://www.panorama.com.al/biografia-kadare-u-arrestua-ne-moshen-12-vjec-per-falsifikim-monedhash/|publisher=Gazeta Panorama|accessdate=30 shtator 2017|date=13 tetor 2013|language=sq}}</ref><ref>{{cite book|last1=Kulla|first1=Ndriçim|title=[[Ylli i Shkrimtarit (Ndriçim Kulla)|Ylli i Shkrimtarit]]|date=2013|publisher=Plejad|place=Tiranë|isbn=978-9928-4170-3-9|language=sq}}</ref> Kur ishte 13 vjeç zbuloi Makbethin e [[Uiliam Shekspir|Shekspir]]it, dhe kështu i lindi dashuria për letërsinë. Në këtë moshë shkroi tregimet e para të cilat i botoi te revista "Pionieri" në Tiranë.<ref name="Jorina">{{Cite web|url=http://www.panorama.com.al/bibliografia-e-vepres-se-kadarese/|title=Bibliografi e veprës së Kadaresë|date=3 shkurt 2015|publisher=Gazeta Panorama|last=Kryeziu-Shkreta|first=Jorina|language=sq}}</ref> Në moshën 17 vjeçare shkroi dy poezi për [[Stalini|Stalinin]], gjë që sipas Malcolm, ndihmoi në botimin e librit të tij të parë në moshën 18 vjeçare,<ref name=":Malcolm">{{Cite web|url=http://www.nybooks.com/articles/1998/01/15/in-the-palace-of-nightmares-an-exchange/|title=‘In the Palace of Nightmares’: An Exchange|date=15 janar 1998|website=nybooks.com|last=Malcolm|first=Noel|language=en}}</ref> një përmbledhje poetike e titulluar ''Frymëzime djaloshare''. Studimet universitare i kreu në [[Tirana|Tiranë]], ku jetonte te shtëpia e tezeve dhe pasi e ftoi, për gati dy vjet (1957-58) jetoi me [[Nasho Jorgaqi|Nasho Jorgaqin]].<ref name=":17">{{Cite web|last=Jorgaqi|first=Nasho|date=26 dhjetor 2014|title=Zylyftar Ramizi deklaroi se Ismail Kadare ka qenë agjenti "Gjenerali"|url=https://www.cna.al/2014/12/26/nasho-jorgaqi-zylyftar-ramizi-deklaroi-se-ismail-kadare-ka-qene-agjenti-gjenerali/|url-status=live|access-date=17 mars 2021|website=cna.al|language=sq}}</ref> Më 1958 mbaroi degën e Gjuhës e të Letërsisë në [[Universiteti i Tiranës|Universitetin e Tiranës]] dhe u diplomua për Mësuesi. Shkroi romanin e tij të parë ''Mjegullat e Tiranës'', të cilin e përfundoi në prag të vijimit të studimeve në Bashkim Sovjetik.<ref name=":2">{{Cite journal|last=Kadare|first=Ismail|date=30 maj 2014|title=E dashura e fakultetit si ma shpërfytyroi kolegu im në roman: ["Mjegullat e Tiranës", Ismail Kadare]|url=https://shqiptarja.com/lajm/kadare-e-dashura-e-fakultetit-si-br-ma-shperfytyroi-kolegu-ne-roman|journal=[[Shqiptarja.com]]|volume=125|pages=16-17|interviewer=Viola Isufaj|language=sq}}</ref> Në vitet 1958-1960 studioi në [[Moska|Moskë]], në Institutin e Letërsisë Botërore "Maksim Gorki", gjatë periudhës së zbutjes hrushoviane. Atje pati mundësi të lexonte letërsi bashkëkohore perëndimore, e cila kishte filluar të përkthehej në rusisht.<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=49}}</ref> Në institutin Gorki, vendosi t'i hedhë poshtë kanonet e realizmit socialist dhe të shkruajë të kundërtën e asaj që dogma komuniste e quante letërsi "të mirë".<ref name="FayéFayard">{{cite book|last=Fayé|first=Éric|editor-last=Kadaré|editor-first=Ismail|title=Oeuvres completes|publisher=Editions Fayard|date=1993|pages=10-20|language=fr|volume=1}}</ref> U detyrua t'i braktisë studimet për shkak të [[Prishja sovjetiko-shqiptare|prishjes së marrëdhënieve mes]] Shqipërisë dhe [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimit Sovjetik]]. U kthye në atdhe ku nisi punën si gazetar dhe i mëshoi karrierës letrare,<ref name=":Brit" /> por edhe si redaktor i seksionit të letërsisë së huaj në revistën letrare "Drita".<ref>Morgan 2011, f. 67.</ref> === Vitet '60 === Përgjatë viteve '50 dhe në fillimet e viteve '60 u njoh për poezi,<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=66}}</ref> kurse duke filluar nga vitet '60 edhe për prozë.<ref>{{Harvnb|Apolloni|2012|pages=22.}}</ref> Në atë periudhë pjesa më e madhe e shkrimtarëve i përkisnin brezit të dalë nga [[Lufta e Dytë Botërore|lufta]]. Konflikti mes tyre dhe brezit të ri, Kadare, [[Dritëro Agolli|Agolli]] dhe [[Fatos Arapi|Arapi]] kulmoi në një mbledhje të shkrimtarëve të të dy brezave në vitin 1961, ku ishte i pranishëm dhe vetë Enveri. Kadare që i përkiste brezit të ri mbrojti letërsinë e re dhe Hoxha këtu mori anën e të rinjve. Kjo manovër e Hoxhës ishte edhe goditje ndaj brezit të vjetër ish-partizan,<ref name="Bardhyli">{{cite web|date=28 janar 2018|title=Kadare, si shkroi letërsi i survejuar|url=https://alpenews.al/intervista-alda-bardhyli-kadare-si-shkroi-letersi-i-survejuar-foto|url-status=live|website=Alpnews|language=sq|accessdate=3 nëntor 2018|interviewer=Alda Bardhyli}}</ref> dhe brezin e ri e shndërroi në nomenklaturën e re kulturore.<ref>{{Cite journal|last=Morgan|first=Peter|date=2010|title=Ismail Kadare: Writing under Dictatorship|url=https://openjournals.library.sydney.edu.au/index.php/ART/article/view/5718|journal=Arts: The Journal of the Sydney University Arts Association|language=en|volume=32|pages=76}}</ref> Pas kthimit nga [[Moska]], veprën ''Qyteti pa reklama'' e këshilluan që ta mbante të fshehur. Nga ky roman shkëputi një fragment, i cili u botua si novelë me titullin [[Ditë kafenesh|''Ditë kafenesh'']] më 1962 te "Zëri i Rinisë".<ref>{{Cite book|title=Ditë kafenesh, ''parathënia''|last=Kadare|first=Ismail|publisher=Onufri|year=2005|isbn=9789994332403|place=Tiranë|chapter=Zanafilla e "Një ditë kafenesh": një shpjegim i vështirë|language=sq}}</ref> Sapo doli nga shtypi u ndalua,<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=68}}</ref> si vepër dekadente.<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=54}}</ref> Në vitin 1963 e botoi romanin ''[[Gjenerali i ushtrisë së vdekur]]'', që trajtonte temën e një gjenerali italian dhe një prifti që vijnë në Shqipëri për të marrë eshtrat e ushtarëve italianë të rënë në Luftën e Dytë Botërore.<ref name=":3">{{cito lajm|last1=Kuçuku|first1=Bashkim|title=Historia reale e Gjeneralit që erdhi në Shqipëri në ‘60|accessdate=15 shtator 2017|work=Gazeta Mapo|agency=Mapo|issue=655|date=13 gusht 2012|url=https://issuu.com/gazetamapo/docs/13gusht|page=10|language=sq|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029030742/https://issuu.com/gazetamapo/docs/13gusht|url-status=dead}}</ref><ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=74}}</ref> Romani pasues, [[Përbindëshi (Roman)|''Përbindëshi'']], u botua në revistën "Nëntori", por u ndalua.<ref>{{harvnb|1=Elsie|2=1997|pages=266-267.}}</ref> Në parapërgatitjet për [[Revolucioni Kulturor|Revolucionin Kulturor]] shqiptar, ashtu si shkrimtarët e intelektualët e tjerë, u zotua të shkonte me leje krijuese në fshat.<ref name=":15">{{cite book|first=Robert|last=Elsie|date=1997|orig-date=1995|title=Histori e Letërsisë Shqiptare|translator=Abdurrahim Myftiu|place=Tirana, Peja|publisher=Dukagjini|page=265|language=sq}}</ref> Kadare u dërgua në [[Berat]] ku qëndroi dy vjet si korrespodent i gazetës "Drita", e ku u njoh me punëtorët e kombinatit të tekstilit. U ngarkua të njihej me punëtorët e kombinatit të tekstilit; duke shfrytëzuar një tregim që kish botuar në fillim të viteve '60 me titull ''Dasma e çuditshme'' dhe në njohje me realitetin e jetës, mori formë fondi i ''Lëkurës së daulles'', i cili u botua pranverën e 1967 në revistën "Nëntori"''.''<ref>{{cito uebin|title=Kadare e përçmoi ‘Dasmën’, se u pëlqye nga kritika e kohës|url=http://www.panorama.com.al/kadare-e-percmoi-dasmen-se-u-pelqye-nga-kritika-e-kohes/|website=Panorama Online|accessdate=15 shtator 2017|language=sq}}</ref> Më 1967 u caktua në delegacionin e Lidhjes së Shkrimtarëve që u dërgua në [[Republika Popullore e Kinës|Kinë]], bashkë me disa delegacione të tjera.<ref>{{harvnb|Helena|2011|p=189-191}}</ref> Në atë kohë [[Revolucioni Kulturor Kinez|Revolucioni Kulturor]] në [[Kinë]] ishte në kulmin e vet. Përvojat atje do t'i trajtonte më vonë në veprën e tij.<ref name="FayeKoncerti">{{cite book|last=Faye|first=Eric|title=Koncert në fund të dimrit|publisher=Onufri|date=2011|pages=vii–xii|chapter=Parathënie|language=sq}}</ref> Pas Kinës, delegacioni i Kadaresë qëndroi dy javë në Vietnam, ku lufta vazhdonte. Ditën e fundit kur po kalonin [[Mekongu|lumin Mekong]] me një trap të madh i zuri bombardimi midis lumit.<ref>{{harvnb|Helena|2011|p=189-191}}</ref> === Vitet '70, suksesi ndërkombëtar=== [[Figura:Libri - Kronikë në gur.jpg|parapamje|Kronikë në gur, 1971]] Në fillim të vitit 1970 shtëpia botuese franceze [[Albin Michel]] botoi në frëngjisht romanin [[Gjenerali i ushtrisë së vdekur|''Gjenerali i ushtrisë së vdekur'']].<ref name=":3" /><ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=142}}</ref> Ai pati jehonë të jashtëzakonshme në [[Franca|Francë]] dhe brenda tri vjetësh u përkthye në gati 20 gjuhë.<ref name=":3" /> Më tej iu rikthye prapë temave historike.<ref>{{harvnb|Apolloni|2012|p=22}}</ref> Shkroi e botoi romanet ''[[Kështjella (Ismail Kadare)|Kështjella]]'' (1970) dhe [[Kronikë në gur|''Kronikë në gur'']] (1971), të cilat u botuan në Francë njëra pas tjetrës.<ref name="Elshani">{{cito uebin|last1=Elshani|first1=Sadik|title=Jehona e veprës së Ismail Kadaresë|url=http://www.botasot.info/opinione/509436/jehona-e-vepres-se-ismail-kadarese/|website=[[Bota Sot]]|accessdate=23 janar 2018|date=31 janar 2016|language=sq|quote=Edhe per romanin "Keshtjella", Kadare gjithashtu e merr subjektin nga historia e popullit shqiptar, qendresen dhe lufterat e popullit shqiptar nen udheheqjen e heroit tone kombetar, Gjergj Kastriot Skenderbeut. [...]Romani "Keshtjella" eshte botuar ne Paris me 1972, me titull: "Daullet e shiut".[...] "Kronike ne gur" eshte botuar ne Paris me 1973.}}</ref> Gjatë këtyre viteve drejtonte po ashtu revistën e vetme në gjuhë të huaj të Lidhjes së Shkrimtarëve, "Les Lettres albanaises"''.''<ref>{{Cite web|last=Tartari|first=Eriona|title=Traduire sous le totalitarisme|url=http://www.histrad.info/langues/34-albanais/177-traduire-sous-le-totalitarisme|url-status=live|website=histrad.info|language=fr}}</ref> Pas suksesit në Francë, e caktuan deputet,<ref name="Parlamenti">{{Cite web|url=https://www.parlament.al/Files/Informacione/libri%20per%20ligjvenesit%20shqiptare%201912-2017.pdf|title=Ligjvënësit shqiptarë 1920-2005|date=2005|website=parlament.al|last=Istrefi|first=Diana|publication-place=Tiranë|pages=15-16|language=sq|access-date=31 janar 2021|archive-date=16 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516142955/http://parlament.al/Files/Informacione/libri%20per%20ligjvenesit%20shqiptare%201912-2017.pdf|url-status=dead}}</ref> dhe pas dy vitesh u anëtarësua në [[Partia e Punës e Shqipërisë|Partinë e Punës të Shqipërisë]].<ref name="FayéFayard" /><ref name=":11">«[http://www.universalis.fr/encyclopedie/ismail-kadare/1-un-ecrivain-national-sur-la-sellette/ Ismaïl Kadaré: un écrivain national sur la sellette]», {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180924033433/https://www.universalis.fr/encyclopedie/ismail-kadare/1-un-ecrivain-national-sur-la-sellette/|date=24 shtator 2018}}, nga Jean-Paul Champseix në sitin [[:fr:Encyclopædia_Universalis|Encyclopædia Universalis]], marrë më 20 shkurt 2018.</ref><ref name=":12">{{harvnb|Morgan|2011|p=107}}</ref> Pas publikimit të dy romaneve me temë historike, Kadare u përball prapë me kritikat për shmangien e temave "aktuale", prandaj mendoi të shkruante një roman me temë prishjen e Shqipërisë me vendet tjera komuniste në dimrin e viteve 1960-1961,<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=128}}</ref> që pastaj t'i kishte duart e lira t'i rikthehej historisë dhe legjendave shqiptare për të cilat kritikohej që e kishte lënë pas dore [[Republika Popullore e Shqipërisë|Shqipërinë e Re]].<ref name="Faye"/> Romanit i vuri titullin [[Dimri i vetmisë së madhe|''Dimri i vetmisë së madhe'']]. Sapo doli në fillim të vitit 1973, në sajë të kritikave,<ref name="Faye">{{cite book|last=Faye|first=Eric|editor-last=Kadare|editor-first=Ismail|title=Dimri i vetmisë së madhe|publisher=Onufri|date=2012|language=sq|pages=vii–xii|chapter=Parathënie}}</ref> u përpunua dhe u ribotua në vitin 1977 nën titullin e ndryshuar ''Dimri i madh'' dhe u përkthye edhe në frëngjisht.<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=153-157}}</ref> === Pashallarët e kuq === Fillimin e tetorit të 1975 çoi për botim poemën [[Në mesditë Byroja Politike u mblodh|''Pashallarët e kuq'']], botimi i saj u pezullua me t'u lexuar boceti nga redaktori.<ref>{{Cite web|last=Haliti|first=Faslli|date=24 tetor 2014|title=Ismail Kadare është gjeni. Nuk njoh asnjë gjeni servil|url=http://www.respublica.al/content/intervista-poeti-faslli-haliti-ismail-kadare-%C3%ABsht%C3%AB-gjeni-nuk-njoh-asnj%C3%AB-gjeni-servil|url-status=dead|access-date=9 mars 2021|website=respublica.al|language=sq|interviewer=Leonard Veizi|archive-date=19 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819043533/http://www.respublica.al/content/intervista-poeti-faslli-haliti-ismail-kadare-%C3%ABsht%C3%AB-gjeni-nuk-njoh-asnj%C3%AB-gjeni-servil}}</ref> Pas një autokritike,<ref>{{harvnb|Sinani|2011|p=285}}</ref> Kadare u ndëshkua me vërejtje të rëndë në kartën e regjistrimit dhe paralajmërim për përjashtim nga Partia".<ref>{{harvnb|Sinani|2011|p=243}}</ref> Iu ndalua botimi,<ref name="FayéFayard" /> dhe me propozim e bërë vetë gjatë autokritikës<ref name=":Malcolm" /> shkoi së bashku me [[Luan Qafëzezi|Luan Qafëzezin]] me "leje krijuese" fillimisht në [[Fieri|Fier]],<ref>{{Cite web|last=Gjini|first=Kozma|date=5 qershor 2018|title=Një burrë nga Myzeqeja|url=https://telegraf.al/aktualitet/nje-burre-nga-myzeqeja/|url-status=live|access-date=9 mars 2021|website=telegraf.al|language=sq}}</ref> e më pas në Seman dhe në kooperativën "Agimi" të Libofshës,<ref>{{Cite web|last=Kulla|first=Pëllumb|author-link=Pëllumb Kulla|date=2008|title=Sulmet ndaj Kadaresë|url=https://alb-club.alb-net.narkive.com/Pml3tSAv/albclub-sulmet-ndaj-kadarese|url-status=dead|access-date=9 mars 2021|website=alb-club.alb|language=sq|archive-date=3 shkurt 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203021343/https://alb-club.alb-net.narkive.com/Pml3tSAv/albclub-sulmet-ndaj-kadarese}}</ref> ku duhej të hiqte dorë nga shkrimi dhe të mësonte të "kontribonte në mënyrë produktive në të mirën e kombit".<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=66}}.</ref> I ndaluar për të shkruar romane,<ref name="FayéFayard" /> më 1978 kur u prishën marrëdhëniet me Kinën botoi përmbledhjen e parë me novela ''[[Muzgu i perëndive të stepës]]'', ''[[Ura me tri harqe]]'', ''[[Kamarja e turpit]]'' dhe ''[[Komisioni i festës]]'' në një vëllim të përbashkët. Pas arrestimit të mikut të vet, piktorit [[Maks Velo]], ia shpëtoi një pikturë nga sekuestrimi dhe djegia duke e fshehur në shtëpinë e vet.<ref name=":4">{{cite web|author=Ukaj|first=Ndue|date=2017|title=Mbi kritikët e Kadaresë|url=https://kallnori.org/mbi-kritiket-e-kadarese-nga-ndue-ukaj/|url-status=live|accessdate=6 shtator 2020|website=kallnori.org|language=sq}}</ref> Iu gjet pranë mikut të tij, poetit [[Lasgush Poradeci]] dhe i ndihmoi t'i regjistronte vajzat në universitet.<ref name=":7">{{cite web|last1=Kaloçi|first1=Dashnor|last2=Gusho|first2=Maria|title=Letra e rrallë e Lasgush Poradecit, për të bijën: Kostandinë, e shikon sa e rëndë është jeta, por ka dhe njerëz të mirë si Kadareja…|url=https://www.gazetatema.net/2019/06/26/letra-e-rralle-e-lasgush-poradecit-per-te-bijen-kostandine-e-shikon-sa-e-rende-eshte-jeta-por-ka-dhe-njerez-te-mire-si-kadareja/|date=25 qershor 2019|access-date=6 shtator 2020|language=sq}}</ref> === Vitet '80 === Në vjeshtën e 1980 vizitoi Kosovën me rastin e botimit të parë të kompletit të veprave të tij në [[Prishtinë]]. U prit institucionalisht dhe pati takime të shumta me lexues dhe intelektualë të Kosovës dhe u njoh me preokupimet e shqiptarëve.<ref name="Kraja">{{cite web|last1=Kraja|first1=Mehmet|title=Si e ndihmoi Kadareja Kosovën në rrugë letrare dhe politike|url=http://www.panorama.com.al/si-e-ndihmoi-kadareja-kosoven-ne-rruge-letrare-dhe-politike/|publisher=Panorama|date=2016|accessdate=27 gusht 2020|language=sq}}</ref> Më 17 dhjetor 1981 kryeministri i Shqipërisë [[Mehmet Shehu]] u gjet i vdekur, më pas u shpall tradhtar dhe poliagjent.<ref name=":5">{{Harvnb|Morgan|2011|pages=224-226.}}</ref><ref name="FayeKoncerti" /> Një ditë para varrimit të Shehut, shkrimtarët dhe artistët u ftuan në një ekspozitë arti ku do të merrte pjesë vetë Enver Hoxha, mirëpo Kadare nuk u ftua.<ref name=":5" /> Po atë vjeshtë kishte dorëzuar për botim romanin [[Koncert në fund të dimrit|''Koncerti'']] në faqet e të cilit përmend mënyrën me të cilën diktatori kinez [[Mao Ce Tung|Mao Ce Duni]] kishte eliminuar zëvendësin e tij Lin Biao duke e paraqitur si aksident ajror.<ref name="FayeKoncerti" /><ref name=":5" /> Në janar të vitit 1982 dritaret e shtëpisë së Kadaresë u thyen me gurë, ndërkaq para shtëpisë u organizuan mitingje duke ulëritur "Kadare, agjent i borgjezisë, agjent i Mehmet Shehut."<ref>{{Harvnb|Bejko|2007|pp=26,112}}</ref><ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=260}}</ref> Vitet 1981-1982 situata u bë e nderë, edhe për shkak të dëshmive që dhanë në hetuesi familjarët dhe bashkëpunëtorët e kryeministrit që u gjet i vdekur, Kadaresë po i përflitej akuza për sabotazh të [[Partia e Punës e Shqipërisë|Partisë]] në letërsi, art, kulturë dhe pjesëtar i grupit të Shehut.<ref name="Lame">{{cite web|title=Ekskluzive/Ish-kreu i Hetuesisë: Kadareja do dënohej si bashkëpunëtor i Mehmetit|author=Qemal Lame|url=http://www.panorama.com.al/ekskluzive-ish-kreu-i-hetuesise-kadareja-do-denohej-si-bashkepunetor-i-mehmetit44/|date=2017-03-28|language=sq|accessdate=2018-11-02}}</ref><ref name="Lame2">{{cite web|url=http://www.mapo.al/kryehetuesi-qemal-lame-sigurimi-shtetit-pergatiste-dosje-per-arrestimin-e-kadarese/|title=Kryehetuesi Qemal Lame: Sigurimi i Shtetit përgatiste dosje për arrestimin e Kadaresë|author=Qemal Lame|date=2014-02-25|language=sq|accessdate=2018-11-03|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029132946/http://www.mapo.al/kryehetuesi-qemal-lame-sigurimi-shtetit-pergatiste-dosje-per-arrestimin-e-kadarese/|url-status=dead}}</ref> Në një mbledhje të fshehtë të shtatorit 1982, Hoxha e përmend si pjesë të një grupit të Lubonjës dhe Paçramit.<ref>{{Harvnb|Bejko|2007|pp=26}}</ref> Duke iu bërë bashkë akuzat si bashkëpunëtor i Shehut dhe përmbajtja e romanit ''Pallati i ëndrrave'', qe gati për t'u dënuar, por i shpëtoi arrestimit për shkak të njohjes ndërkombëtare.<ref name="Berisha">{{cite interview|date=23 mars 2017|title=Berisha e pranon për herë të parë: hapëm depot e armëve më '97, ja pse|url=http://www.panorama.com.al/rrefimi-ndryshe-i-sali-berishes-a-ka-qene-mjek-personal-i-kapos-pse-u-arrestua-fatos-nano344/|access-date=13 shtator 2017|website=Panorama Online|language=sq}}</ref> Në një shkrim të revistës franceze ''Lire'', [[Bernard Pivot]] shkroi se [[Franca]] ishte e shqetësuar për faktin që Kadare nuk po i përgjigjej ftesës për të shkuar në [[Parisi|Paris]], duke shkruar "Ne presim Ismail Kadarenë dhe jo kokën e tij në pjatë ...".<ref>{{harvnb|Helena|2011|p=388}}</ref><ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=261}}</ref> Më 1983 e lejuan t'i përgjigjet ftesës franceze dhe të vizitojë Francën pa familje ndërsa gruaja dhe vajzat mbaheshin në Shqipëri si mjet presioni.<ref name="Polovina">{{Cite web|url=http://www.panorama.com.al/polovina-nxjerr-letrat-pse-su-lejua-kadare-ne-kongresin-e-parisit/|title=Polovina nxjerr letrat pse s'u lejua Kadare në Kongresin e Parisit|website=panorama.com.al|publisher=[[Panorama]]|date=28 gusht 2017|language=sq}}</ref> Romani i radhës [[Nata me hënë|''Nata me hënë'']] i dalë në fillim të 1985, u ndalua.<ref>{{cite web|url=http://www.elsie.de/pdf/reviews/R1994KadareClaire.pdf|title=Ismail Kadare: A moonlit night|last=Elsie|first=Robert|date=1994|website=Robert Elsie|access-date=13 shtator 2017|language=sq}}</ref> Të nesërmen e vdekjes së diktatorit, më 10 prill, anëtarë të Lidhjes së Shkrimtarëve, Byrosë Politike dhe Komitetit Qendror të Partisë Komuniste organizuan me ngut një mbledhje për të dënuar romanin e fundit të tij.<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=277-278}}</ref> === Nën Ramiz Alinë (1985-1989) === Romanin tjetër "[[Vajza e Agamemnonit]]", ku në mënyrë të hapur shpreh mendime kundër regjimit komunist, e shkroi më 1985 dhe bashkë me disa vepra të tjera antikomuniste e nxori fshehtas jashtë shtetit nëpërmjet botuesit dhe mikut të tij francez [[Claude Durand]], me udhëzimin që të botoheshin në rast se Kadare pësonte ndonjë "aksident" në Shqipëri.<ref>{{cite book|last=Durand|first=Claude|url=https://archive.org/details/agamemnonsdaught00kada|title=Agamemnon's Daughter: A Novella and Stories|date=2006|publisher=Arcade Publishing|isbn=978-1-559-70788-6|pages=ix–xii|language=en|translator-last=Bellos|translator-first=David|chapter=About Agamemnon's Daughter: Adapted from the Publisher's Preface to the French Edition}}</ref> Me qëllim që t'i bënte të njohur perëndimit situatën në Shqipëri, i dha botuesit të tij francez të dhëna të detajuara mbi burgjet dhe kampet e internimit të Shqipërisë komuniste të cilat më pas u botuan në një gazetën ''L'Express'' në [[Parizi|Paris]].<ref>{{harvnb|Sinani|2011|p=288}}</ref> Në vitin 1986 botoi romanin [[Krushqit janë të ngrirë|''Krushqit janë të ngrirë'']] që fliste për dhunën dhe terrorin që përdornin serbët kundër shqiptarëve në Kosovë. Romani ishte frymëzuar nga demonstratat e shqiptarëve të Kosovës më 1981.<ref name="Kraja" /> Në vitin 1988 u bë anëtar i Institutit Francez.<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=288}}</ref> Në vitin 1989 ishte në listën e 12 të ftuarve personalë, të presidentit francez [[François Miterrand]] në kremtimin e 200 vjetorit të [[Revolucioni francez|Revolucionit francez]], me ç'rast Ramiz Alia nuk mori fare ftesë. Atje Kadare u takua me personalitete të kulturës dhe të politikës, mes të cilëve dhe me presidentin e Jugosllavisë, sllovenin Janez Dërnovshek, me të cilin bisedoi për çështjen e Kosovës. Me 22 korrik u ftua të hajë mëngjes me presidentin Miterran në pallatin presidencial francez, Elize.<ref>{{Cite web|url=https://dosja.al/zoti-kadare-jam-i-lumtur-tiu-kem-prane-ne-festimet-e-200-vjetorit-te-frances-letra-e-89-es-e-presidentit-mitterand-qe-kishte-ftuar-35-kryetar-shtetesh-dhe-harruar/|date=2012|website=dosja.al|last=Kaloçi|first=Dashnor|language=sq|accessdate=25 gusht 2020|title=“Zoti Kadare, jam i lumtur t’iu kem pranë në festimet e 200-vjetorit të Francës”/ Letra e ’89-ës e Presidentit Mitterand, që kishte ftuar 35 kryetar shtetesh dhe “harruar” Ramiz Alinë}}</ref> === Rënia e komunizmit (1989-1991) === Në vitin 1989 autoritetet e caktuan zv/kryetar të Frontit Demokratik.<ref name=":14">{{harvnb|Morgan|2011|p=289}}</ref> Duke shfrytëzuar famën e tij në Shqipëri dhe jashtë saj bëri deklarata gjithnjë e më të zëshme mbi domosdoshmërinë e ndryshimeve, veçanërisht në fushën e të drejtave të njeriut. Në parathënien e romanit të guximshëm ''[[Thikat]]'' (1989) nga [[Neshat Tozaj]] që denonconte shkeljet e Sigurimit, Kadare pohoi se vetëm duke pranuar dhe korrigjuar gabimet e mëparme mund të ecte Shqipëria përpara. Në shkurt 1990 Kadare kërkoi një takim me Ramiz Alinë ku i kërkoi të respektonte të drejtat e njeriut, të zbatonte reforma demokratike, reforma ekonomike dhe të hapej ndaj botës së jashtme.<ref name="Banac">{{cite book|title=Eastern Europe in Revolution|author=Ivo Banac|year=2019|language=en|pages=194-198}}</ref> Në fund të tetorit të vitit 1990 u lejua të ikte për mjekim në Francë sipas një burimi,<ref name="RoszkowskiKofman">{{Cite book|last=Roszkowski|first=Wojciech|title=Biographical Dictionary of Central and Eastern Europe in the Twentieth Century|last2=Kofman|first2=Jan|publisher=Routledge|year=2016|isbn=9781317475941|pages=418-419|language=en}}</ref> sipas një tjetri e iku me vizë të rregullt për gjithë familjen e tij.<ref name="Laço"/> Ikja e tij u mirëprit nga ata që donin demokratizimin e Shqipërisë, kurse pas arratisjes u shpall tradhtar dhe [[Ramiz Alia]] kërkoi ndjekjen penale të tij. ATSH deklaroi: "Kadare dezertoi!".<ref name="Lame"/> Disa intelektualë, përkundër rrezikut që u kanosej, e përkrahën publikisht Kadarenë, të cilin autoritetet e kishin shpallur tradhëtar. Për shkak të popullaritetit të tij, autoritetet nuk gjetën përkrahje të mjaftueshme kundër tij dhe librat e tij nuk u ndaluan.<ref name="Banac"/><ref name="Laço">{{Cite web|last=Laço|first=Teodor|author-link=Teodor Laço|date=1 tetor 2012|title=Kadare më tha: sakrifikohen më lehtë tre byroistë se sa unë: dy situatat kritike për Ismail Kadarenë, Pleniumi IV dhe arratisja në Francë: [raportet e shkrimtarit me regjimin]|url=http://shekulli.com.al/5050/|url-status=dead|website=shekulli.com.al|publisher=[[Shekulli (gazetë)]]|issue=3810|pages=4-5|language=sq|interviewer=[[Leonard Veizi]]|access-date=4 nëntor 2018|archive-date=5 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305044016/http://shekulli.com.al/5050/}}</ref> Pak ditë pas arratisjes së Kadaresë, në një konferencën kombëtare të letrarëve e artistëve të rinj në Korçë, ku morën pjesë me qindra, u përshëndet me brohorima emri i shkrimtarit, arratisja e të cilit e kishte bërë të ndaluar përmendjen e emrit të tij.<ref name="Zogaj">{{cite web|first=Preç|last=Zogaj|author-link=Preç Zogaj|title=Poeti dhe njeriu me zemër të bardhë|url=http://www.panorama.com.al/prec-zogaj-rrefen-takimin-me-shkrimtaret-pas-arratisjes-se-kadarese-ne-91-qendrimi-ndryshe-i-dritero-agollit/|publisher=Panorama|date=2020|accessdate=6 shtator 2020|language=sq}}</ref> === Në tranzicion === Pasi la Tiranën dhe aplikoi për azil politik në [[Franca|Francë]], mundi të ushtrojë profesionin e tij në liri të plotë. Mërgimi i tij në Paris qe i frytshëm dhe i mundësoi sukses të mëtejshëm, si në shqip ashtu edhe në frëngjisht.<ref>{{Cite book|url=http://www.elsie.de/pdf/articles/A2005AlbWritingEnglTrans.pdf|title=Modern Albanian Literature and its reception in the english-speaking world (lecture)|last=Elsie|first=Robert|year=2005|language=en|access-date=1 nëntor 2018|archive-date=22 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222003908/http://www.elsie.de/pdf/articles/A2005AlbWritingEnglTrans.pdf|url-status=dead}}</ref> Pas fitores së Partisë Demokratike në vitin 1992, Kadare u kthye në Shqipëri.<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=292}}</ref> Nga viti 1990 e më pas vepra e tij bëhet shprehja më e fuqishme e vlerave gjuhësore dhe artistike të shqipes letrare, brenda dhe jashtë vendit. Letërsia e Ismail Kadaresë pas vitit 1990 bart të njëjtat tipare thelbësore të asaj të mëparshme: frymën etnografike dhe shpërfaqjen e identitetit shqiptar, duke shtuar lirinë e autorit për të trajtuar tema që më parë nuk mund të trajtoheshin lirshëm. Në vitin 1996 u pranua në ''Akademinë e shkencave sociale dhe politike'' në Francë, ku zëvendësoi filozofin [[Karl Popper]]. Nga viti 1994 deri 2004 shtëpia botuese franceze Fayard botoi veprën komplete të Kadaresë në frëngjisht dhe shqip. Gjatë viteve të 90-ta ai ndihmoi botimin e shumë autorëve shqiptarë në Francë, qoftë duke ua sugjeruar botuesve francezë, qoftë duke ua shkruar parathëniet. Në vitet '90 Kadare loboi për [[Kosova|Kosovën]] dhe përkrahu bombardimet e NATO-s kundër Serbisë. Ndër vite ka deklaruar se ka hequr dorë nga shkrimi i poezive (1997) dhe letërsisë artistike (2011).<ref>{{cite interview|title=Ismail Kadare: Kam vendosur të heq dorë nga letërsia|url=http://www.arkivalajmeve.com/ISMAIL-KADARE-Kam-vendosur-te-heq-dore-nga-letersia.1047134575/|date=2011|publisher=Koha Jonë|interviewer=[[Blendi Fevziu]]|language=sq|access-date=4 nëntor 2018|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029030810/http://www.arkivalajmeve.com/ISMAIL-KADARE-Kam-vendosur-te-heq-dore-nga-letersia.1047134575/|url-status=dead}}</ref> == Jeta private == Kadare është martuar me shkrimtaren, [[Helena Kadare]], dhe kanë dy vajza. E madhja, Gresa, gjatë viteve '80 shoqërohej me bashkëmoshatarin Renato Rrapi - marrëdhënie e cila u ndërpre sipas të ëmës së Renatos - [[Janulla Rrapi|Janullës]], nga familja Kadare. Po sipas Janulla Rrapit me ndërhyrjen e Kadaresë që ua la në dorë sigurimsave, familja Rrapi u dënua me 5 vjet internim në Kosovë të Madhe dhe i biri pas torturave përfundoi në spital psikiatrik dhe e lanë invalid të përjetshëm. Për këtë ngjarje, Janulla Rrapi shkroi librin ''Djali i ëndrrës së vrarë.'' Sipas Kadaresë, siç e portretizoi tek vepra ''[[Pesha e kryqit]]'' botuar në Francë pas ikjes nga Shqipëria, portretizohet si ndjekje që i bënte Sigurimi i Shtetit.<ref>{{Cite web|url=https://sot.com.al/intervista/janulla-rrapi-ja-si-e-organizoi-ismail-kadare-kurthin-ndaj-meje-me-sigurimsit-q%C3%AB-kishte|title=Ja si e organizoi Ismail Kadare kurthin ndaj meje me sigurimsit që kishte fshehur në shtëpi|date=13 nëntor 2013|website=sot.com.al|publisher=[[Sot (gazetë)]]|last=Rrapi|first=Janulla|interviewer=Anila Dodaj|language=sq|access-date=13 mars 2021|archive-date=12 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112024629/https://sot.com.al/intervista/janulla-rrapi-ja-si-e-organizoi-ismail-kadare-kurthin-ndaj-meje-me-sigurimsit-q%C3%AB-kishte|url-status=dead}}</ref> Sipas ish-hetuesit të çështjes, Riza Hiska, Kadare i kishte kërkuar që djali të mos arrestohej pasi i kishte dhunuar shtëpinë.<ref name=":Riza">{{Cite web|url=http://forumi.shqiperia.com/threads/milo-vs-kadare.14349/page-5|title=Renato Rrapi u përdor për shantazh ndaj Kadaresë": Riza Hicka, ish-hetuesi i çështjes zbulon faktin|date=2006|publisher=Tirana observer. - Nr. 249, 21 tetor, 2006|website=forumi.shqiperia.com|interviewer=Roland Qafoku dhe Dorina Topollaj|pages=2-3|language=sq|access-date=12 mars 2021|archive-date=30 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120630172823/http://forumi.shqiperia.com/threads/milo-vs-kadare.14349/page-5|url-status=dead}}</ref> Gresa mbaroi Fakultetin e Shkencave ë Natyrës, në Francë vijoi dhe kreu studimet në Universitetin e Sorbonës dhe punon si shkencëtare dhe pedagoge në Francë.<ref name=":Riza" /> E vogla, Besiana ka qenë ambasadore e përhershme e Shqipërisë në [[UNESCO]],<ref>{{Cite web|url=https://www.gazetaexpress.com/lajme/a-e-keni-ditur-se-vajza-e-ismail-kadares-eshte-ambasadore-e-perhershme-ne-unesco-139058/?archive=1|title=A e keni ditur se vajza e Ismail Kadaresë është ambasadore e përhershme në Unesco?|website=gazetaexpress.com|date=22 tetor 2015|language=sq|access-date=4 nëntor 2018|archive-date=19 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619195230/http://www.gazetaexpress.com/lajme/a-e-keni-ditur-se-vajza-e-ismail-kadares-eshte-ambasadore-e-perhershme-ne-unesco-139058?archive=1|url-status=dead}}</ref> e liruar nga detyra më 2016 u emërua ambasadore e Shqipërisë pranë [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Organizatës së Kombeve të Bashkuara]], duke mbuluar edhe përfaqësuesen e Shqipërisë në [[Kuba|Kubë]], jo rezidente.<ref>{{Cite web|url=http://zeri.info/aktuale/83923/vajza-e-kadarese-emerohet-ambasadore-e-shqiperise-ne-okb/|title=Vajza e Kadaresë emërohet ambasadore e Shqipërisë në OKB|date=4 prill 2016|website=zeri.info|language=sq}}</ref> == Vepra == Gjatë viteve '60 në shkrimet e kritikës zyrtare kryesisht injorohet ose përmendet rrallë, në kontrast me shkrimtarët e mëdhenj të kohës të cilët kritika i pëlqente.<ref>{{harvnb|Apolloni|2012|p=34}}</ref> Në vitet '60 ishte i çmuar realisht për talentin e tij nga Todi Lubonja dhe Fadil Paçrami.<ref name=":9">{{Cite journal|last=Lubonja|first=Liri|author-link=Liri Lubonja|date=19 qershor 2015|title=Kadare prishi miqësinë me ne, do të "pastrojë" biografinë|url=http://www.panorama.com.al/267503/|journal=[[Panorama]]|language=sq}}</ref> Pas njohjes ndërkombëtare konsiderohej si shkrimtar i talentuar, por talenti i të cilit anonte kah dekadenca dhe subjektivizmi.<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=143}}</ref> Sipas disa studjuesve të veprës së tij, Kadare u përpoq të shkruajë letërsi normale në një vend jonormal (Shqipëria komuniste mund të krahasohej vetëm me Korenë e Veriut ose Bashkimin Sovjetik gjatë viteve '30),<ref name=":19" /> duke e quajtur veprën e tij ''letërsi rezistence,''<ref>Jose Carlos Rodrigo Breto, Revista Ex Libris, Tiranë, 30 nëntor 2018, fq 10</ref> sfidoi [[realizmi socialist|realizmin socialist]] me realizëm subjektiv.<ref>{{harvnb|Apolloni|2012|p=20}}</ref> Iu shmang realizmit socialist dhe censurës shtetërore përmes mjeteve alegorike, simbolike, historike dhe mitologjike.<ref>{{harvnb|1=Shatro|2=2016|pages=8, 51}}</ref> Për [[Robert Elsie|Elsie]], ai shfrytëzoi çdo rast për të sulmuar regjimin në veprat e tij nëpërmjet alegorive politike, të cilat kuptoheshin nga lexuesit e edukuar shqiptarë.<ref name=":19">{{cite book|author1=Robert Elsie|author-link1=Robert Elsie|title=Albanian Literature: A Short History|date=2005|publisher=I.B.Taurus|place=Londër|isbn=1-84511-031-5|pages=182–183|url=https://books.google.com/books?id=ox3Wx1Nl_2MC&printsec=frontcover&dq=albanian+literature&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwif6oeQqozYAhXIaFAKHTfYAi0Q6AEIJjAA#v=onepage&q=conformist&f=false|language=en}}</ref> Duke u njohur për këtë shmangie nga [[realizmi socialist]] veprat e tij u përkthyen dhe u pritën mirë nga kritikët dhe lexuesit anembanë botës. Ai krijoi një vepër me karakter universal por që rrënjët i ka thellë në tokën shqiptare.<ref>{{cito uebin|last1=Gappy|first1=Shusha|date=27 shkurt 1999|title=The Books Interview: Ismail Kadare - Enver's never-never land|url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/the-books-interview-ismail-kadare-envers-never-never-land-1073473.html|accessdate=30 shtator 2017|website=The Independent|language=en}}</ref> Kadare konsiderohet nga disa si një nga shkrimtarët dhe akademikët më të shquar evropianë të shekullit të 20-të, si dhe një zë universal kundër totalitarizmit. Prozën e tij e karakterizojnë përgjithësimet e gjera historiko-filozofike, subjekti i ngjeshur dhe mendimi i thellë i shprehur shpesh me anë të parabolës, mbi bazën e asociacionit apo të analogjive historike. Temë qendrore e veprave të tij është totalitarizmi, mekanizmat e tij dhe kompliciteti që e bën atë të mundur.<ref name="Asturias">{{cite web|author=Fundacion Princessa de Asturias|date=24 qershor 2009|title=Ismaíl Kadare, Prince of Asturias Award Laureate for Literature|url=http://www.fpa.es/en/cargarAplicacionNoticia.do?identificador=163|publisher=Fundacion Princessa de Asturias|language=es|accessdate=11 korrik 2017}}</ref> === Poezi === Vëllimi i tij i parë poetik i titulluar ''Frymëzime djaloshare'' u botua më 1954. Më pas do t'i botoheshin ''Ëndërrimet'' (1957), ''Shekulli im'' (1961),<ref name=":6" /> ''Poemë blindazh'' (1962)<ref>{{Cite web|title=Realizmi Socialist, si uzinë e prodhimit të urrejtjes ideologjike|url=http://www.respublica.al/2017/04/15/realizmi-socialist-si-uzin%C3%AB-e-prodhimit-t%C3%AB-urrejtjes-ideologjike|last=Krasniqi|first=Milazim|author-link=Milazim Krasniqi|date=15 prill 2017|website=respublica.al|language=sq|access-date=5 shkurt 2021|archive-date=20 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191120033946/http://www.respublica.al/2017/04/15/realizmi-socialist-si-uzin%C3%AB-e-prodhimit-t%C3%AB-urrejtjes-ideologjike|url-status=dead}}</ref> dhe më i çmuari ''Përse mendohen këto male'' (1964),<ref name=":6">{{Cite book|title=Biographical Dictionary of Central and Eastern Europe in the Twentieth Century|last=Wojciech Roszkowski|first=Jan Kofman|publisher=Routledge|year=2016|isbn=9781317475941|pages=418-419|language=en}}</ref> ''Motive me diell'' (1968) dhe ''Koha'' (1976). Që në vitin 1966 trajtoi në poezi temën e Kosovës,<ref name="Kraja"/> ashtu edhe për Vietnamin.<ref>{{Harvnb|Myftaraj|2008|pages=7-17.}}</ref> === Romane === Ideja e romanit ''Gjenerali i ushtrisë së vdekur'' (1963) është shpirti liridashës i popullit shqiptar. Temën e shpirtit të pamposhtur të shqiptarëve nëpër shekuj autori e trajtoi edhe në romanin&nbsp;Kështjella&nbsp;(1970). Në romanin&nbsp;Kronikë në gur&nbsp;(1971) Kadare kritikoi psikologjinë provinciale dhe traditat prapanike. Probleme të rëndësishme të historisë janë trajtuar edhe në përmbledhjet me tregime e novela&nbsp;Emblema e dikurshme&nbsp;(1977),&nbsp;Ura me tri harqe&nbsp;(1978) dhe Gjakftohtësia&nbsp;(1980). Më 1981 botoi në një përmbledhje të përbashkët romanet ''[[Prilli i thyer]]'', ''[[Kush e solli Doruntinën]]'' së bashku me dy kapitujt e parë të romanit ''[[Pallati i ëndrrave]]'' në trajtë [[novela]]sh.<ref name="PallatiiËndrrave">{{cite book|last=Kuçuku|first=Bashkim|url=https://archive.org/details/pallatiiendrrave0000kada|title=Pallati i ëndrrave|date=1999|publisher=Onufri|isbn=99927-30-31-5|pages=[https://archive.org/details/pallatiiendrrave0000kada/page/199 199]–200|language=sq|chapter=Kryevepra e fshehur: odise kadareane}}</ref> Vepra bënte fjalë për një shtet totalitar, që në shikim të parë dukej si [[Perandoria Osmane]], por shpejt e vunë re atmosfera e frikës, arrestimeve dhe burgosjeve ishte e ngjashme me Shqipërinë komuniste.<ref name="Joachim Röhm">{{cite web|author=Röhm|first=Joachim|title=Nachwort zum Palast der Träume|url=http://www.joachim-roehm.info/palast_nachwort.pdf|url-status=live|website=joachim-roehm.info|language=de|accessdate=13 shtator 2017}}</ref> Ka shkruar tregime me temën e Sigurimit në revistën "[[Në shërbim të popullit (revistë)|Në shërbim të popullit]]".<ref name=":17" /> === Eseistikë === Më 1971 botoi ''[[Autobiografia e popullit në vargje]]'', ku trajtoi poezinë dhe legjendat popullore.<ref name="RoszkowskiKofman"/> Në sprovën ''[[Eskili, ky humbës i madh]]'' paraqet atë që vetë quan "tragjedinë shqiptare", që është ngelja anash historisë pas periudhës romake dhe bizantine. Qëndrim të cilin vijoi ta mbante edhe pas rënies së komunizmit, që çoi drejt polemikave të disafishta me akademikun [[Rexhep Qosja]].<ref>{{Cite book|last=Morgan|first=Peter|title=The Novel and Europe|publisher=Springer|year=2016|isbn=9781137526274|editor-last=Hammond|editor-first=Andrew|pages=106|language=en|chapter=The European Origin's of Albania in Ismail Kadare's ''The File on H''}}</ref> Në fund të viteve '80 do t'i bënte parathënie sprovës ''[[Uragani i ndërprerë|Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe]]'' botuar së pari më 1990 në mënyrë të pavarur në [[Prishtina|Prishtinë]].<ref>{{Cite web|url=http://www.genchoti.com/artikuj/91-si-e-ka-sjell-migjenin-ne-letersine-shqipe-ismail-kadare/|title=Si e ka sjell Migjenin ne letërsine shqipe Ismail Kadare?|date=2015|website=genchoti.com|last=Hoti|first=Genc|language=sq|access-date=3 nëntor 2018|archive-date=4 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181104040229/http://www.genchoti.com/artikuj/91-si-e-ka-sjell-migjenin-ne-letersine-shqipe-ismail-kadare/|url-status=dead}}</ref> === Përkthime === Një ndër fushat më pak të lakuara të veprimtarisë së Kadaresë janë përkthimet, hulli të cilën e nisi më 1955, kur shqipëroi poemat ''Lisi, Fëminija, Në pyllin afër fronit, Katjusha, Pranvera,'' etj. të shkrimtarit rus M. Isakovski. Autorë të tjerë të shqipëruar prej tij janë: Eskili, Heminguej, Pushkin, Majakovski, Eminescu, Gogol, Esenin, Mihallkov, Shçipaçov, Mickieviç, Buske, Sendrar, Bodler, Andrade, Vijon, Kejler, Seferis, Kavafis, Elitis, Li Bo, Du Fu, Jan Czjun, etj.<ref name="Jorina" /> === Retushime === Sipas studiueses [[Kinez|kineze]] <ins>[[Ke Jing (albanologe)|Ke Jing]]</ins>, ka retushuar disa nga veprat e tij. Në rastin e veprës ''Kështjella'', vepra që përshkruante luftën kundër osmanëve është shndërruar në një betejë fetare ku janë shtuar elementët kishtarë duke e paraqitur Shqipërinë sikur ka dhënë kontribut të madh në Mesjetë për mbrojtjen e Evropës. Sipas studjueses kjo gjë nuk mund të bëhej kur ka shkruar veprën, sepse nuk mund t'i jepej aq rëndësi elementit fetar.<ref>{{Cite web|url=http://tvklan.al/a-i-retushoi-ismail-kadare-veprat-e-tij/|title=A i retushoi Ismail Kadare veprat e tij?|website=tvklan.al|date=22 janar 2018|language=sq}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Jing|first=Ke|date=23 janar 2018|title=Roli i Kadaresë në identitetin shqiptar dhe retushimi i veprave të tij! (titull editorial)|journal=[[Shekulli (gazetë)]]|interviewer=Valeria Dedja|language=sq}}</ref> Konstatim i bërë edhe nga studjuesi i shkrimtarit, [[Shaban Sinani]], që vëren se tek ''Nëpunësi i pallatit të ëndrrave'' personazhi e ka Ebu Qerimi në variantin e parë dhe Mark Alemi në variantin e dytë.<ref>{{Cite book|title=Etnos në epos: studim monografik|last=Sinani|first=Shaban|author-link=Shaban Sinani|publisher=Naimi|year=2011|isbn=9789928109026|pages=123|language=sq|location=Tiranë}}</ref> [[Kristo Frashëri]] rishkrimet e veprave letrare të Kadaresë i sheh si trashëgimi të regjimit komunist, në analogji me ndryshimin e referateve që bënte Enver Hoxha sa herë që Partia e Punës e ndryshonte orientimin e politikës së jashtme të saj. Ky ndryshim i pjesëve me përmbajtje realizmin socialist për t'ia përshtatur shijeve postkomuniste do ta dëmtojë si shkrimtar, sipas Frashërit.<ref name=":KFrasheri">{{Cite journal|last=Frashëri|first=Kristo|date=2 tetor 2006|title=Kadare ngatërron gjakmarrjen shqiptare: ku gabon shkrimtari në veprat e fundit të tij|journal=Gazeta shqiptare|volume=3652|pages=8-9|language=sq}}</ref> Me ribotimin e sprovës ''Ardhja e Migjenit'' më 2015 vetë autori dha shpjegime për retushimin e saj, në dritën e rrethanave kur u shkrua dhe kur e rishkroi.<ref name=":13">{{Cite web|url=http://www.panorama.com.al/ribotohet-libri-per-migjenin-kadare-pse-e-kam-retushuar/|title=Ribotohet libri për Migjenin, Kadare: pse e kam retushuar.|date=2015|publisher=Panorama|website=panorama.com.al|language=sq}}</ref> == Marrëdhëniet me pushtetin == Sipas mikut të tij, shkrimtarit, skenaristit dhe ish-ministrit Teodor Laço në një intervistë shprehet "Në sytë e njeriut të zakonshëm që nuk kishte qenë afër tij dhe që nuk mund t’i dinte dertet, hallet, atmosferën përgjuese që e rrethonte, Kadareja shihej si një njeri i privilegjuar."<ref name="Laço" /> Në vitet '60 i çmuar realisht për talentin e tij, e përkrahën figura të tilla si [[Todi Lubonja]] dhe [[Fadil Paçrami]],<ref name=":9" /><ref>{{Cite journal|last=Peci|first=Admirina|date=24 dhjetor 2014|title=Raporti fshikullues i Razi Brahimit: Si do të fundosej Kadare e Paçramin|url=https://shqiptarja.com/lajm/raporti-fshikullues-i-razi-brahimit-br-si-do-te-fundosej-kadare-e-pacramin|journal=[[Shqiptarja.com]]|language=sq|volume=Dossier}}</ref> të cilët kur u dëbuan nga kryeqyteti dhe ishin në përpunim nga [[Sigurimi i Shtetit|Sigurimi]], i përmend në një artikull duke i denoncuar si "anti-shqiptarë dhe kozmopolitanë" më 1974.<ref>{{Cite web|last=Demalia|first=Ilir|date=2 dhjetor 2016|title=K. 101|url=https://www.radiandradi.com/k-101-nga-ilir-demalia/|url-status=live|access-date=17 mars 2021|website=radiandradi.com|language=sq}}</ref> Qe deputet në Kuvendin Popullor për tri legjislatura (1970-1982).<ref>{{Cite web|title=Ismail Kadare|url=http://akad.gov.al/ash/pdf/cv/I.Kadare.pdf|url-status=dead|access-date=9 mars 2021|website=akad.gov.al|language=sq|archive-date=27 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027085344/http://akad.gov.al/ash/pdf/cv/I.Kadare.pdf}}</ref><ref name=":10">{{Cite journal|last=Constatine|first=Peter|date=13 mars 2021|title=Çfarë ka mbetur pa u thënë: Si Kadareja i shpëtoi censurës, por përvetësoi stilin që ajo i mësoi|url=https://exlibris.al/wp-content/uploads/2021/03/EXLIBRIS-121.pdf?fbclid=IwAR29KZJHCdShjaK3EDPUZRK3iMqFsv-8lLU-HrLY9mf7rlotGWUKLbSB-p4|journal=Ex Libris|language=sq|issue=121|pages=5|translator=[[Granit Zela]]}}</ref> U anëtarësua në Partinë e Punës më 1972.<ref name="FayéFayard" /><ref name=":11" /><ref name=":12" /> Me romanin ''Dimri i madh'', Kadaresë iu forcua pozita si shkrimtar i brendshëm i partisë, duk qenë sipas tij edhe romani që e shpëtoi fizikisht.<ref name=":15" /> Ndaj kritikave që buruan nga strukturat shtetërore, e mbrojti vetë diktatori Enver Hoxha.<ref>{{Harvnb|Myftaraj|2008|pages=60-121.}}</ref> Historiani anglez Noel Malcolm ia ka sjellur në dukje gjatë një polemike se megjithëse u "internua" me propozimin e vetë atij, vijoi të ishte deputet.<ref name=":Malcolm" /> Komoditetet që i kishte mundësuar regjimi qenë një shtëpi e bollshme, tashmë e shndërruar në muze,<ref>{{Cite web|last=Vata|first=Ilir|date=9 gusht 2019|title=Foto: shtëpia muze e Ismail Kadaresë pushton Le monde|url=https://ata.gov.al/2019/08/09/foto-shtepia-muze-e-ismail-kadarese-pushton-le-monde/|url-status=dead|access-date=12 mars 2021|website=ata.gov.al|language=sq|archive-date=3 shkurt 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203021343/https://ata.gov.al/2019/08/09/foto-shtepia-muze-e-ismail-kadarese-pushton-le-monde/}}</ref> makinë,<ref name=":17" /><ref name="Laço" /> dhe ka qenë ndër të paktët intelektualë që gëzonte lirinë për të udhëtuar jashtë shteti,<ref name=":10" /><ref>{{Cite web|last=Demalia|first=Ilir|date=11 mars 2021|title=I.K, koha për të fabrikuar dhe thënë të pavërteta|url=https://www.oranews.tv/i-k-koha-per-te-fabrikuar-dhe-thene-te-paverteta/?fbclid=IwAR1ZJQcIGaHc4OS0arVjdinV_5afNxxxQwgwGdFl-cQuQxgrAmqGJEssR9Q|url-status=live|access-date=13 mars 2021|website=oranews.tv|language=sq}}</ref> kur shumica e shkrimtarëve rrinin të izoluar në Shqipëri.<ref>{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|url=http://www.elsie.de/pdf/B1996StudiesAlbLit.pdf|title=Studies in modern Albanian literature and culture|publisher=East European Monographs|year=1996|isbn=9780880333528|pages=22|language=en|chapter=Evolution and revolution in modern Albanian literature}}</ref> Më 1989 u emërua zv/kryetar i Frontit Demokratik.<ref name=":14" /> Kristo Frashëri e përshkruan si ndër gjërat pozitive të Enver Hoxhës që i dha "mundësinë, për të mos thënë përkrahjen" bashkëqytetarit të vet nga po e njëjta lagje, natyrisht pa i mohuar talentin, që të bëhej shkrimtar i madh. Duke e parë si përkrahje edhe vënien në dispozicion të përkthyesit Jusuf Vrioni dhe se pa subvencionimin e regjimit komunist dhe lejen e diktatorit vepra e shkrimtarit nuk do t'i kalonte kufijtë.<ref name=":KFrasheri" /> Liri kjo që përshfaqej tek letërsia e udhëtimeve, që e bënte prurës dhe ofrues të perceptimit të ''Tjetrit'' fenomenologjik.<ref>{{Cite journal|last=Çali|first=Edmond|date=2017|title=Tjetri në letrat shqiptare të realizmit socialist: letërsia e udhëtimit, poezia e angazhuar dhe kritika e angazhuar. Rasti i Ismail Kadaresë dhe Gent Arbanës|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=734206|journal=Seminari Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare|language=sq|issue=35|pages=603-616}}</ref> Sipas ish-kryeministrit [[Sali Berisha]], Kadare ka qenë konformist në një shkallë të caktuar.<ref name="Berisha" /> Kritikët e tij shkuan aq larg sa marrëdhënien që pati me regjimin komunist ta përkufizonin "diktatura Hoxha-Kadare".<ref>{{cite web|last=Röhm|first=Joachim|title=Ismail Kadare, Kurz Vorgestellt|url=https://de.wikipedia.org/wiki/Diskussion:Ismail_Kadare|date=2017|language=de}}</ref> == Nderime == Kadare është shkrimtari i vetëm shqiptar me njohje ndërkombëtare të gjerësishme<ref>{{Cite web|url=http://www.elsie.de/pdf/articles/A2001CountriesCultures.pdf|title=Albania: Countries and Cultures|date=2001|publisher=Macmillan Library Reference|last=Elsie|first=Robert|trans-title=Shtetet dhe kulturat e tyre. Vol. 1. ''Melvin Ember & Carol R. Ember''|pages=12-22|isbn=0-02-864947-8|language=en}}</ref> dhe është përkthyer në 45 gjuhë.<ref>{{harvnb|Shatro|2016|p=8}}</ref> Para Kadaresë, [[letërsia shqipe]] njihej pak në botë,<ref>{{harvnb|Shatro|2016|p=7}}</ref> falë tij u bë e njohur, e lexuar dhe e çmuar. Për herë të parë në historinë e vet, nëpërmjet saj letërsia shqipe është integruar në letërsinë evropiane dhe botërore, dhe përfaqësohet denjësisht në hartën e tyre.<ref name="Kuçuku2">{{cite book|author=Bashkim Kuçuku|title=Kadare në gjuhët e botës|publisher=Onufri|year=2015|location=Tirana|p=8-9|language=sq}}</ref> Letërsia e Kadaresë ka dhënë një kontribut të çmuar në krijimin e gjuhës dhe letërsisë kombëtare.<ref name="Bardhyli" /> [[Skeda:Building with cubes 08.jpg|parapamje|180px|Pallati i Kadaresë ([[Pallati me kuba]]) në Tiranë]] Është laureat i shumë çmimeve letrare kombëtare dhe ndërkombëtare. Në vitin [[1992]] u vlerësua me [[Prix Mondial Cino Del Duca]]. Në vitin [[2005]] fitoi çmimin "Man Booker Prize" i nominuar krahas nobelistëve [[Günter Grass]], [[Garbiel Garcia Marquez]], [[Kenzaburo Oe]] etj. Kryetari i jurisë e arsyetoi vendimin për t'i dhënë çmimin Kadaresë me fjalët: "Ismail Kadare është një shkrimtar që hedh në hartë një kulturë të tërë: historinë e saj, dëshirën, folklorin, politikën, fatkeqësitë. Ai është një shkrimtar universal me traditë rrëfimi që shkon deri tek Homeri". Në vitin [[2009]] u nderua me çmimin spanjoll Princi i Asturias për Artet - çmimi më i rëndësishëm letrar në vendet spanjolle, dhe një nga çmimet letrare më prestigjoze në botë. Në vitin [[2010]] Ismail Kadare nderohet në Itali me çmimin Lerici Pea.<ref>[http://www.balkanweb.com/m/kryesore/itali-ismail-kadare-nderohet-me-cmimin-lerici-pea-10-47802.html Balkanweb: Kadare nderohet me çmimin Lerici Pea]{{Lidhje e vdekur}}</ref> Në vitin [[1996]] Kadare u bë anëtar për jetë i Akademisë së Shkencave Morale dhe Politike në Francë. U bë anëtar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, anëtar i [[ASHAK|Akademisë së Shkencave të Kosovës]] dhe nga viti 2018 anëtar i jashtëm i Akademisë së Shkencave të Malit të Zi. Ismail Kadare është dekoruar nga institucioni i Presidentit të Republikës së Shqipërisë me [[Urdhri Nderi i Kombit|Urdhrin “Nderi i Kombit”]] dhe nga shteti francez me urdhrat “Kryqi i Legjionit të Nderit” e “Oficer i Legjionit të Nderit”.<ref>{{cito uebin|title=Franca nderon “Komandant” Kadarenë|url=http://top-channel.tv/lajme/artikull.php?id=327871&ref=ngj|accessdate=30 maj 2016|publisher=Top-channel.tv|language=sq|archive-date=29 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200829214813/http://top-channel.tv/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cito uebin|date=1 janar 2016|title=Décret du 31 décembre 2015 portant élévation à la dignité de grand’croix et de grand officier|url=http://www.legiondhonneur.fr/sites/default/files/promotion/lh20160101_1.pdf|url-status=live|accessdate=30 shtator 2017|website=La grande chancellerie de la Légion d’honneur|publisher=Journal Officiel de la République Française|language=fr}}</ref> Në vitin 2019 u përurua Shtëpia Studio Kadare në Tiranë, apartamenti ku Kadare jetoi dhe krijoi nga viti 1973 deri në vitin 1990. Ajo funksionon si muze letrar dhe është pjesë e Muzeut Vendor "Shtëpitë Studio Kadare–Agolli". <ref>{{Cite web |title=Shtepia Kadare & Agolli |url=https://kadareagolli.tirana.al/ |access-date=2026-08-05 |language=en-US}}</ref> <references /> <references /> Me studimin e veprës së Kadaresë janë marrë autorë të huaj në gjuhët amtare gjegjëse si Eric Faye dhe Jean-Paul Champseix në frëngjisht, Piet de Moor në hollandisht, Peter Morgan në anglisht, Bernardo Joffily në portugalisht, [[Jose Carlos Rodrigo Breto]] në spanjisht,<ref name="Breto2" /> dhe Ece Dillioğlu në [[Gjuha turke|turqisht]].<ref>{{Cite journal|last=Dillioğlu|first=Ece|date=qershor 2019|title=İsmail Kadare'ye Göre Milli Kimlik ve Dil|url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/803454|journal=Balkan|language=tr|volume=1|pages=62-80}}</ref> ;Mirënjohjet ndërkombëtar {{div col|2}} * [[Medalja e Artë e Lidhjes së Prizrenit]], [[Kosovë]]; * Prix mondial Cino Del Duca, [[Francë]], [[1992|1992;]] * Çmimi "Bokaçio" [[Itali]],[[1997]];<ref>{{Cite web|url=http://www.premioletterarioboccaccio.it/la-storia-del-premio/vincitori/123-premio-internazionale.html|title=La Storia del Premio Internazionale "G. Bocaccio"|language=it|access-date=4 shkurt 2018|archive-date=26 shtator 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190926235506/https://www.premioletterarioboccaccio.it/la-storia-del-premio/vincitori/123-premio-internazionale.html|url-status=dead}}</ref> * Herder Prize, Gjermani, [[1998]];<ref>{{Cite web|url=https://www.enotes.com/topics/ismail-kadare/in-depth|title=Ismail Kadare|website=enotes.com/|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Kryeziu|first1=Jorina|title=Narratori dhe narracioni në prozën e Ismail Kadaresë|date=maj 2015|publisher=Universiteti i Tiranës|place=Tiranë|page=230|url=http://www.doktoratura.unitir.edu.al/wp-content/uploads/2015/10/Doktoratura-Jorina-Kryeziu-Fakulteti-i-Histori-Filologjise-Departamenti-i-Letersise.pdf|accessdate=4 shkurt 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171208005955/http://www.doktoratura.unitir.edu.al/wp-content/uploads/2015/10/Doktoratura-Jorina-Kryeziu-Fakulteti-i-Histori-Filologjise-Departamenti-i-Letersise.pdf|archivedate=8 dhjetor 2017|url-status=dead|language=sq}}</ref> * Ovid Prize, [[Rumani]], [[2003]]; * [[Çmimi Man Booker International]], [[Britania e Madhe|Britani]], [[2005]]; * Princi i Asturias për Letërsinë, [[Spanjë]], [[2009]]; * Çmimi "Lerici Pea", [[Itali]], [[2010]]; * [[Çmimi Jeruzalem]], [[Izrael]], [[2015]];<ref>{{cite news|newspaper=The Times of Israel|url=http://www.timesofisrael.com/albanian-writer-to-receive-jerusalem-prize/|title=Albanian writer to receive Jerusalem Prize|author=Rebecca Wojno|date=15 janar 2015|language=en}}</ref> * Commandeur de la Légion d’Honneur (C. LH), [[Francë]], [[2016]]; * Çmimi "Letërsia shqipe", [[Kosovë]], [[2017]]; * Çmimi "Nonino". [[Itali]], [[2018]];<ref name="Bardhyli" /> * [[Çmimet Shkencore Kombëtare|Çmimi i karrierës akademike]], nga [[Akademia e Shkencave e Shqipërisë]], [[2018]];<ref name="Gazeta-Shqip">{{cito lajm|title=Akademia e Shkencave nderon me çmimin e karrierës Kadarenë|url=http://gazeta-shqip.com/lajme/2018/04/12/akademia-e-shkencave-nderon-me-cmimin-e-karrieres-kadarene/|accessdate=18 prill 2018|agency=Gazeta Shqip|date=12 prill 2018|language=sq}}</ref> * Çmimi Park Kyong-ni, Korea e Jugut, [[2019]]; * Neustadt International Prize, SHBA, [[2020]]; * Prozart, Maqedoni e Veriut, [[2020]]; {{div col end}} == Skenare filmash == {{div col|2}} * ''[[Time of the Comet]]'' (2008) * ''Cendres et sang'' (2009) * ''Abril Despedaçado'' (2001) * Kostandini (1991) * The return of the dead army (1989) * ''Avril brisé'' (1987) * ''[[Të paftuarit]]'' (1985) * ''Il Generale dell'armata morte'' (1983) * ''[[Ballë për ballë]]'' (1979) * ''[[Radiostacioni]]'' (1979) * Gjenerali i ushtrisë së vdekur (1975) * ''Kur vjen nëntori'' (1964) {{div col end}} == Vepra mbi Kadarenë == {{div col}} * [[Ali Aliu]], ''Kadare mund titanët e letërsisë'', Agora, Tiranë, 2019; * [[Vasil Tole|Vasil S. Tole]], ''[https://www.youtube.com/watch?v=wltTrF5Ar3I Kadare dhe muzika], Mediaprint, Tiranë, 2019.'' * Anton Nikë Berisha, ''Vetëdëshmi të Ismail Kadaresë për letërsinë'', Prishtinë, 2013;<ref>{{Cite web|url=https://atunispoetry.com/2017/04/14/mire-qe-iu-dha-cmimi-ismailit-po-le-te-dihet-edhe-nje-e-vertete-e-hidhur-nga-anton-nike-berisha/|title=Mirë që iu dha çmimi Ismailit, po le të dihet edhe një e vërtetë e hidhur|date=14 prill 2017|language=sq|website=atunispoetry.com|author=Anton Nikë Berisha}}</ref> * Eric Faye, ''Ismail Kadare: Promethe, porte-feu'', Paris, 1991; * José Carlos Rodrigo Breto - ''Ismaíl Kadaré y la Gran Estratagema: reflejos literarios del totalitarismo'' (Madrid, 2015) * [[Kastriot Myftaraj]], ''Gjyqi intelektual i Kadaresë'', Prishtinë, 2008; * Piet de Moor, ''Een masker voor de macht. Ismail Kadare, schrijver in de dictatuur'', Amsterdam, 1996; * Peter Morgan, ''Kadare: Shkrimtari dhe diktatura, 1957-1990'', Londer, 2010; * Petraq Kolevica, ''Autobiografia e Ismail Kadaresë në vargje'', Tiranë, 2002;<ref>{{Cite web|url=http://www.standard.al/2019/07/29/sa-ismail-kadare-jane-brenda-ismail-kadarese/|title=Sa Ismail Kadare janë brenda Ismail Kadaresë?!|date=29 korrik 2019|author=Anton Nikë Berisha|language=sq|journal=Sot|access-date=10 shkurt 2021|archive-date=13 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213043109/http://www.standard.al/2019/07/29/sa-ismail-kadare-jane-brenda-ismail-kadarese/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.albaniapress.com/lajme/25372/Servilet-e-Kadarese--jane-si-fara-e-gramit-.html|title=Servilët e Kadaresë janë si fara e gramit|author=Eshref Ymeri|author-link=Eshref Ymeri|date=14 tetor 2020|website=albaniapress.com|language=sq|access-date=13 mars 2021|archive-date=13 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213043110/http://www.albaniapress.com/lajme/25372/Servilet-e-Kadarese--jane-si-fara-e-gramit-.html|url-status=dead}}</ref> * Shaban Sinani, ''[[Një dosje për Kadarenë]]'', Tiranë 2005; {{div col end}} == Shënime == {{Notelist}} == Lidhje të jashtme == * {{imdb emri|id=0434282|emri=Ismail Kadare}} * [https://web.archive.org/web/20070926234710/http://www.mathieu-bourgois.com/photos-auteur.asp?Clef=208 Ismail Kadare]—Photos by Mathieu Bourgois. * [https://archive.today/20121208201235/www.newyorker.com/fiction/content/?051226fi_fiction New Yorker article by Ismail Kadare] == Referime == {{reflist|3}} === Bibliografia === {{div col|2}} *{{cite book|last1=Apolloni|first1=Ag|title=Paradigma e Proteut|date=2012|publisher=OM|place=Prishtinë|isbn=9789951632041|language=sq}} *{{cite book|last1=Bejko|first1=Sadik|title=Disidentët e rremë|date=2007|publisher=55|language=sq|place=Tiranë|isbn=9789994356195}} *{{cite book|last1=Kadare|first1=Helena|title=Kohë e pamjaftueshme|date=2011|publisher=Onufri|place=Tirana|isbn=978-99956-87-51-9|language=sq}} *{{cite book|last1=Morgan|first1=Peter|title=Kadare: Shkrimtari dhe diktatura 1957-1990|date=2011|publisher=Shtëpia Botuese "55"|place=Tiranë|translator=Ilir Shameti|isbn=978-9928-106-12-4|edition=1|language=sq}} *{{cite book|last=Myftaraj|first=Kastriot|title=Gjyqi intelektual i Kadaresë|location=Prishtinë|publisher=Buzuku|date=2008|oclc=426065024|language=sq}} *{{cite book|last1=Sinani|first1=Shaban|title=Letërsia në totalitarizëm dhe "Dossier K"|publisher=Naim Frashëri|date=2011|isbn=9789928109095|language=sq}} *{{Cite book|title=Between(s) and Beyond(s) in Contemporary Albanian Literature|last=Shatro|first=Bavjola|publisher=Cambridge Scholars Publishing|year=2016|isbn=9781443899970|language=sq}} {{div col end}} {{Ismail Kadare|state=collapsed}} {{Autorë shqiptarë}} {{Portal|Letërsia}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Ismail Kadare]] [[Kategoria:Lindje 1936]] [[Kategoria:Vdekje 2024]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjirokastra]] [[Kategoria:Shkrimtarë shqiptarë për fëmijë]] [[Kategoria:Akademikë shqiptarë]] [[Kategoria:Përkthyes prej rusishtes në shqip]] [[Kategoria:Romancierë shqiptarë]] [[Kategoria:Poetë shqiptarë]] [[Kategoria:Eseistë shqiptarë]] [[Kategoria:Shkrimtarë të realizmit socialist]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Tiranës]] [[Kategoria:Absolventët e Institutit Maksim Gorki]] [[Kategoria:Doktorë nderi të Universitetit të Prishtinës]] 862g2yfeeau8db5yxdc34z3lser87j9 Pakistani 0 2667 3022676 2984665 2026-08-05T18:41:44Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20260805)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3022676 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Republika Islame e Pakistanit | common_name = Pakistan | native_name = اسلامی جمہوریہ پاكستان ([[Gjuha urdu|Urdu]])<br>''Islāmī Jumhūriyah Pākistān''<ref>{{cite book|last=Minahan|first=James|title=The Complete Guide to National Symbols and Emblems [2 volumes]|publisher=ABC-CLIO|year=2009|language=en|page=141|isbn=978-0-313-34497-8}}</ref> | image_flag = Flag of Pakistan.svg | flag_type = [[Flamuri i Pakistanit|Flamuri]] | image_coat = State emblem of Pakistan.svg | symbol_type = [[Emblema shtetërore të Pakistanit|Emblema shtetërore<br>(Stema)]] | national_motto = ''[[Īmān, Ittihād, Nazam]]''<br />ایمان، اتحاد، نظم<br />"Besim, Bashkim, Disipinë"<ref>{{cite web|title=The State Emblem|url=http://www.infopak.gov.pk/Eemblem.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20070701023430/http://www.infopak.gov.pk/Eemblem.aspx|archive-date=1 korrik 2007|publisher=Ministry of Information and Broadcasting, [[Government of Pakistan]].|language=en|access-date=18 dhjetor 2013}}</ref> | national_anthem = ''[[Qaumi Taranah|Qaumī Tarānah]]''<br />قَومی ترانہ{{center|"THimni Kombëtar"<br />[[Skeda:Pakistan anthem - United States Navy Band.ogg]]}} | image_map = PAK orthographic.svg | map_width = 220px | map_caption = Toka e kontrolluar nga Pakistani e shfaqur me jeshile të errët; toka e pretenduar por e pa kontrolluar e treguar me gjelbër të hapur | capital = [[Islamabad]] | largest_city = [[Karachi]] | official_languages = {{hlist |[[Gjuha urdu|Urdu]]|[[Anglishtja e Pakistanit|Anglisht]]}} | national_languages = Urdu<ref>{{cite web|title=Article: 251 National language|url=https://pakistanconstitutionlaw.com/article-251-national-language/|language=en|access-date=23 korrik 2018}}</ref> | regional_languages = '''Gjuhët provinciale'''<br>{{hlist |[[Pashto]] |[[Gjuha punxhabi|Punxhabi]] |[[Gjuha sindi|Sindisht]]}} | languages_type = Gjuhët e tjerë | languages = [[Gjuhët e Pakistanit|Mbi 77 gjuhë]]{{sfn|Ethnologue|2022}} | ethnic_groups = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; | 38.78% [[Punjabis]] | 18.24% [[Pashtunët|Pashtunë]] | 14.57% [[Sindët|Sindë]] | 12.19% [[Saraikët|Saraikë]] | 7.08% [[Muhaxhir (Pakistan)|Muhaxhir]] | 3.02% [[Balochs]] | 1.24% [[Brahuis]] | 4.88% [[Grupet etnike në Pakistan|të tjera]] }} | ethnic_groups_year = 2017{{efn|Burime të ndryshme japin shifra shumë të ndryshme. Vlerësimet bazohen sipas Regjistrimit të 2017 të Pakistanit.<ref>{{cite web|url=https://www.dawn.com/news/1624375|title=Pakistan's population is 207.68m, shows 2017 census result|language=en|date=19 maj 2021}}</ref><ref name="2017CensusLanguage">{{cite web|date=2021|title=TABLE 11 – POPULATION BY MOTHER TONGUE, SEX AND RURAL/ URBAN|url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/census_2017_tables/pakistan/Table11n.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409115251/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/census_2017_tables/pakistan/Table11n.pdf|archive-date=9 prill 2022|access-date=12 maj 2022|website=www.pbs.gov.pk|publisher=Pakistan Bureau of Statistics|language=en}}</ref>}} | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; | 96.5% [[Islami në Pakistan|Islami]] ([[Feja shtetërore|zyrtare]])<ref name="Article_2" /> | 2.1% [[Hinduizmi në Pakistan|Hinduizmi]] <!-- 1.73% Hindu (Jati) 0.41% Hindu (scheduled castes) --> | 1.3% [[Krishterimi në Pakistan|Krishterimi]] | 0.1% [[Feja në Pakistan|të tjerë]] }} | demonym = Pakistanezë | government_type = [[Republika parlamentare]] [[Federata|federale]] [[Republika islame|islame]] | leader_title1 = [[Presidenti i Pakistanit|Presidenti]] | leader_name1 = [[Arif Alvi]] | leader_title2 = [[Kryeministri i Pakistanit|Kryeministri]] | leader_name2 = [[Shehbaz Sharif]] | leader_title3 = [[Kryetar i Senatit të Pakistanit|Kryetar i Senatit]] | leader_name3 = [[Sadiq Sanjrani]] | leader_title4 = [[Kryetari i Asamblesë Kombëtare të Pakistanit|Kryetar i Asamblesë Kombëtare]] | leader_name4 = [[Raja Pervaiz Ashraf]] | leader_title5 = [[Shefi i Drejtësisë së Pakistanit|Shefi i Drejtësisë]] | leader_name5 = [[Umar Ata Bandial]] | legislature = [[Parlamenti i Pakistanit|Parlamenti]] | upper_house = [[Senati i Pakistanit|Senati]] | lower_house = [[Asambleja Kombëtare e Pakistanit|Asambleja Kombëtare]] | sovereignty_type = [[Lëvizja pakistaneze|Pavarësia]] | sovereignty_note = nga [[Mbretëria e Bashkuar]] | established_event1 = [[Rezoluta e Lahores|Deklarata]] | established_date1 = 23 mars 1940 | established_event2 = [[Dominimi i Pakistanit|Pavarësia]] | established_date2 = 14 gusht 1947 | established_event3 = [[Republika Islamike|Statusi i dominimit përfundoi]] | established_date3 = 23 mars 1956 | established_event4 = [[Lufta Çlirimtare e Bangladeshit|Territori lindor]] [[Instrumenti pakistanez i dorëzimit|tërhiqet]] | established_date4 = 26 mars 1971 | established_event5 = [[Kushtetuta e Pakistanit|Kushtetuta e tanishme]] | established_date5 = 14 August 1973 | area_km2 = 881,913 | area_footnote = {{efn|"Përfshin të dhëna për territoret pakistaneze të Kashmirit; [[Azad Kashmir]] ({{convert|13297|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}) and [[Gilgit–Baltistan]] ({{convert|72520|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}).<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/pakistan.aspx|title=Pakistan statistics|publisher=Geohive|language=en|access-date=20 prill 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130406012611/http://www.geohive.com/cntry/pakistan.aspx|archive-date=6 prill 2013}}</ref> Përjashtimi i këtyre territoreve do të prodhonte një shifër sipërfaqe prej {{convert|796,095|km2|sqmi|abbr=on}}."}}<ref>{{cite web|url=http://www.worldatlas.com/as/pk/where-is-pakistan.html|title=Where is Pakistan?|website=worldatlas.com|language=en|date=24 shkurt 2021}}</ref> | area_rank = 33-të | area_sq_mi = 307,374 | percent_water = 2.86 | population_density_km2 = 244.4 | population_density_sq_mi = 633 | population_density_rank = 56th | population_estimate = 242,923,845<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/|title=Pakistan|publisher=[[The World Factbook]]|language=en|access-date=24 shtator 2022|archive-date=10 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110014011/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/|url-status=dead}}</ref> | population_estimate_year = 2022 | population_estimate_rank = 5th | GDP_PPP = {{increase}} {{nowrap|$1.512 trillion<ref name="IMF 2022">{{cite web|title=World Economic Outlook database: April 2022|publisher=IMF|language=en|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April/weo-report?c=564,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,PCPIEPCH,&sy=2020&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|access-date=26 maj 2022}}</ref>}} | GDP_PPP_year = 2022 | GDP_PPP_rank = 23-të | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $6,662<ref name="IMF 2022"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 168th | GDP_nominal = {{increase}} {{nowrap|$376.493 billion}}<ref>[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=564,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,PCPIEPCH,&sy=2020&ey=2022&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 Report for Selected Countries and Subjects]</ref> | GDP_nominal_year = 2022 | GDP_nominal_rank = 42-të | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $1,658<ref name="IMF 2022"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 177th | Gini_year = 2018 | Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | Gini = 31.6 <!--number only--> | Gini_ref =<ref name="wb-gini">{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/|title=Gini Index|publisher=World Bank|language=en|access-date=12 gusht 2021}}</ref> | HDI = 0.544 <!--number only--> | HDI_year = 2022<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref =<ref>{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|publisher=[[Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillimin]]|language=en|date=8 shtator 2022|access-date=8 shtator 2022}}</ref> | HDI_rank = 161st | currency = [[Rupee pakistaneze]] (₨) | currency_code = PKR | time_zone = [[Zona Kohore e Pakistanit|PKT]] | utc_offset = +05:00 | utc_offset_DST = | DST_note = ''Daylight saving time is not observed'' | time_zone_DST = | drives_on = majtas<ref>{{cite news|last=Loureiro|first=Miguel|title=Driving—the good, the bad and the ugly|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_28-7-2005_pg3_5|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110085150/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_28-7-2005_pg3_5|archive-date=10 janar 2012|work=Daily Times|language=en|date=28 korrik 2005|access-date=6 shkurt 2014}}</ref> | calling_code = [[Numrat e telefonit në Pakistan|+92]] | cctld = {{unbulleted list |[[.pk]] |[[.pk|پاکستان.]]}} }} '''Pakistani''' ([[Gjuha urdu|Urdu]] پَاکِسْتَان), zyrtarisht '''Republika Islame e Pakistanit''' (اِسْلامی جَمْہُورِیَہ پَاکِسْتَان) është një shtet në [[Azoa Jugore|Azinë Jugore]]. Është [[Lista e shteteve sipas popullsisë|vendi i pestë më i populluar në botë]], me një popullsi prej gati 243 milionë banorësh, dhe ka [[Islami sipas vendit|popullsinë e dytë më të madhe muslimane në botë]], menjëherë pas [[Indonezia|Indonezisë]].<ref name="cia">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/population|title=Population by Country-CIA World Factbook|publisher=[[The World Factbook]]|language=en|access-date=26 maj 2022|archive-date=27 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027110258/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/population|url-status=dead}}</ref> [[Islamabad]] është kryeqyteti i vendit, ndërsa [[Karaçi]] është qyteti më i madh dhe qendra financiare e tij, e ndjekur nga [[Lahore]] dhe [[Faisalabad]]. Pakistani është [[Lista e vendeve sipas sipërfaqes|vendi i 33-të më i madh në botë për nga sipërfaqja]] dhe i dyti më i madhi në [[Azia Jugore|Azinë Jugore]], që përfshin 881,913 kilometra katrorë. Ajo ka një vijë bregdetare prej 1,046 kilometrash përgjatë [[Deti Arabik|Detit Arabik]] dhe [[Gjiri i Omanit|Gjirit të Omanit]] në jug, dhe kufizohet me [[India|Indinë]] në lindje, [[Afganistani]]n në perëndim, [[Irani]]n në jugperëndim dhe [[Kina|Kinën]] në verilindje. Ajo ndahet ngushtë nga [[Taxhikistani]] nga [[Korridori Wakhan]] i Afganistanit në veri, dhe gjithashtu ndan një kufi detar me [[Omani]]n. Pakistani është [[Historia e Pakistanit|vendi i disa kulturave të lashta]], duke përfshirë vendin [[neoliti]]k 8,500-vjeçar të [[Mehrgarh]] në [[Baloçistan, Pakistan|Baloçistan]],<ref>{{citation|last1=Coningham|first1=Robin|author1-link=Robin Coningham|last2=Young|first2=Ruth|title=The Archaeology of South Asia: From the Indus to Asoka, c. 6500 BCE – 200 CE|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|year=2015}} Quote: ""Mehrgarh remains one of the key sites in South Asia because it has provided the earliest known undisputed evidence for farming and pastoral communities in the region, and its plant and animal material provide clear evidence for the ongoing manipulation, and domestication, of certain species. Perhaps most importantly in a South Asian context, the role played by zebu makes this a distinctive, localised development, with a character completely different from other parts of the world. Finally, the longevity of the site, and its articulation with the neighbouring site of Nausharo (c. 2800—2000&nbsp;BCE), provides a very clear continuity from South Asia's first farming villages to the emergence of its first cities (Jarrige, 1984)."</ref> [[qytetërimi i Luginës së Indus]] të [[Epoka e bronzit|Epokës së Bronzit]], më i shtrirë nga qytetërimet e [[Afro-Eurazia|Afro-Eurazisë]],{{sfn|Wright|2009|ps=:Quote: "The Indus civilisation is one of three in the 'Ancient East' that, along with Mesopotamia and Pharaonic Egypt, was a cradle of early civilisation in the Old World (Childe, 1950). Mesopotamia and Egypt were longer lived, but coexisted with Indus civilisation during its florescence between 2600 and 1900&nbsp;B.C. Of the three, the Indus was the most expansive, extending from today's northeast Afghanistan to Pakistan and India."|pages=1–2}}<ref>{{citation|last1=Allchin|first1=Bridget|last2=Allchin|first2=Raymond|title=The Rise of Civilization in India and Pakistan|url=https://books.google.com/books?id=r4s-YsP6vcIC&pg=PA131|publisher=Cambridge University Press|year=1982|language=en|page=81131|isbn=978-0-521-28550-6|quote="During the second half of the fourth and early part of the third millennium B.C., a new development begins to become apparent in the greater Indus system, which we can now see to be a formative stage underlying the Mature Indus of the middle and late third millennium. This development seems to have involved the whole Indus system, and to a lesser extent the Indo-Iranian borderlands to its west, but largely left untouched the subcontinent east of the Indus system."}}</ref> dhe qytetërimi i lashtë Gandhara.<ref>{{citation|first=Ernst|last=Badian|title=Alexander at Peucelaotis|journal=The Classical Quarterly|volume=37|language=en|pages=117–128|number=1|year=1987|jstor=639350|doi=10.1017/S0009838800031712|s2cid=246878679}}</ref> Rajonet që përbëjnë shtetin modern të Pakistanit ishin mbretëria e perandorive dhe dinastive të shumta, duke përfshirë [[Perandoria Akaemenide|Akaemenide]], [[Perandoria Maurya|Maurya]], [[Perandoria Kushan|Kushan]], [[Perandoria Gupta|Gupta]];<ref>{{cite book|last=Wynbrandt|first=James|title=A Brief History of Pakistan|url=https://archive.org/details/briefhistoryofpa0000wynb|url-access=registration|publisher=Infobase Publishing|year=2009|language=en|isbn=978-0-8160-6184-6}}</ref> [[Kalifati Emevi]] në rajonet e tij jugore, [[Dinastia Samma|Samma]], [[Hindu Shahis]], [[Dinastia Shah Miri|Shah Miris]], [[Ghaznavidët]], [[Sulltanati Delhi]], [[Perandoria Mogule|Mogulët]],<ref>{{cite book|last=Spuler|first=Bertold|title=The Muslim World: a Historical Survey|date=1969|publisher=E.J. Brill|location=Leiden, Netherlands|language=en|isbn=90-04-02104-3}}</ref> dhe së fundmi, [[Raj Britanik]] nga viti 1858 deri më 1947. == Historia == Kombi qe sot eshte Pakistan ishte pjesë e Indisë deri më 14 gusht, 1947. Ithtarët e hershme qe i dhan pavarsine kombit mysliman filluan të shfaqen në kohën e koloniale britanike. Në mesin e tyre ishte shkrimtar dhe filozof "Allama Muhammad Iqbal, i cili argumentoi se një komb i veçantë për myslimanët ishte e domosdoshme në një nën-kontinentin ndryshe dominuar nga hinduve. Shkaku gjeti një udhëzues në Muhammad Ali Jinnah, i cili u bë i njohur si babai i kombit dhe arriti të bindë britanikët për të ndarë rajonin në dy pjesë: Pakistan, një shumicë muslimane, dhe Indi, një shumicë hindu. Nga 14 gushti 1947 deri në vitin 1971, kombi u formua nga West Pakistani dhe Pakistani Lindor, në thelb Avadavat, territoret e të cilit janë, megjithatë, të ndara nga Bengal indian. Në vitin 1971, East Pakistan u rebelua dhe, me ndihmën e trupave indiane u bë shtet i pavarur e Bangladeshit, edhe pse India nuk dha shtetin e tij të Bengal për të ribashkuar me të Bangladeshit. Që nga pavarësia, Pakistani po ashtu ka qenë gjithmonë në mosmarrëveshje me Indinë mbi territorin e Kashmirit, solli "prikë" nga e tij sovran Hindu Bashkimit indian në kohën e ndarjes së sub-kontinentit, pavarësisht mbizotërimit të qartë të muslimanit popullsia e cila teorikisht duhet të kishte paraqitur aderimin në Pakistan në rajon. Në ndërkohë (1956) u shpall republikë dhe do të pavlefshme të Windsors në personin e Elizabeth II. Menjëherë pas pavarësisë, India dhe Pakistani shkoi në luftë me njëri-tjetrin, pas pushtimit të Jammu dhe Kashmir si "elemente fisnore" në Pakistan. luftëra të tjera u luftuan në vitin 1965 dhe 1971 në atë territor. Pavarësisht nga betejat e shumta, statusi i Kashmirit mbetet në harresë: mosmarrëveshja ka komplikuar marrëdhëniet mes Pakistanit dhe Indisë. Pakistani ka pasur edhe një mosmarrëveshje - relativisht të fjetur që nga Lufta e Ftohtë përfundoi me tërheqjen e trupave sovjetike - me Afganistanin, në Durand Line. historia politike Pakistani është i ndarë në periudha të alternuara diktaturës ushtarake dhe qeverisë demokratike parlamentare. Statusi sundimi i përfundoi në vitin 1956 me formimin e një Kushtetute dhe shpalljes së Pakistanit si një republikë islame; Por ushtria mori kontrollin në vitin 1958 dhe të mbajtur pushtetin për më shumë se 10 vjet. Rregulli civil u kthye për t'u zgjedhur pas Luftës së indo-pakistaneze e vitit 1971, por në fund të viteve të shtatëdhjeta, me ekzekutimin e Zulfiqar Ali Bhutto, i cili ishte dënuar për vrasjen e një kundërshtar politik, në një vendim të marrë nga Gjykata Pakistani Supreme e cila është jashtëzakonisht bujare për të thirrur "të diskutueshme". Në vitet tetëdhjetë, Pakistan marrë ndihmë të konsiderueshme nga Shtetet e Bashkuara dhe mori në miliona refugjatë afganë, veçanërisht pashtunët, të cilët u larguan për shkak të pushtimit sovjetik. Fluksi i kaq shumë refugjatë ka pasur një ndikim të madh në Pakistan. Diktatura e Përgjithshme Muhammad Zia-ul-Haq pa një zgjerim të ligjit islam, si dhe një fluks të armëve dhe drogës nga Afganistani. Në vitin 1988 gjenerali vdiq në një aksident ajror dhe Pakistani u kthye që të ketë një qeveri të zgjedhur në mënyrë demokratike, me zgjedhjen e Benazir Bhuto. Nga viti 1988 deri 1998 Pakistan ka pasur një qeveri civile, e udhëhequr qoftë nga Benazir Bhuto dhe Nawaz Sharif, të cilët ishin të dy të zgjedhur dy herë dhe depozituar me akuzat e zakonshme të korrupsionit. Rritja ekonomike ra nga fundi i kësaj periudhe, clipped nga politikat e gabuara ekonomike të lidhura me patronazhit politik dhe korrupsion. Faktorë të tjerë që kufizojnë ishin kriza financiare aziatike dhe sanksionet ekonomike të vendosura në Pakistan, pas provës së parë bërthamore në vitin 1998. Këto teste ndodhi menjëherë pas se India ka testuar armët bërthamore, duke rritur frikën për një garë të armëve bërthamore në "Azia Jugore. Një vit më pas, konflikti Kargil në Kashmir kërcënuar se do të përshkallëzohet në një luftë në shkallë të gjerë. Në zgjedhjet e vitit 1997 solli përsëri Nawaz Sharif si kryeministër, partia e tij ka marrë një shumicë të madhe të votave, duke marrë vende të mjaftueshme në parlament për të ndryshuar kushtetutën për të eliminuar kontrolle formale se kufizuar fuqinë e Kryeministrit. Sfidat institucionale sjellë autoritetin për Sharif nga Shefi i Drejtësisë Sajjad Ali Shah dhe të parin ushtarake Jehangir KAramat ishin rintuzzate, në rastin e parë me një pushtim të Gjykatës së Lartë nga ana e aktivistëve partiak. rritje autoritarizmit dhe korrupsionit të hyra Qeveria e Sharif çoi në një kryengritje të madhe popullore që kulmoi në vitin 1999 në grushtit ushtarak të Përgjithshëm të Shtetit Pervez Musharraf, i cili mori titullin e shefit ekzekutiv dhe të emëruar një Këshill të Sigurisë Kombëtare ajo përbëhet nga tetë anëtarë si një organ qeverisës. Musharraf vonë centralizuar në duart e tij edhe presidencën e vendit duke zgjeruar mandatin deri në vitin 2007 me një referendum të mbajtur në prill 2002. Në vitin 2004, Musharraf ka filluar një seri hapash për të kthyer kombin për atë që disa demokracia formale, ka premtuar të japë dorëheqjen si shef i ushtrisë deri në fund të vitit 2004. Me gjithë angazhimin e saj formale, 14 tetor, 2004 Pakistani Parlamenti ajo miratoi një ligj që lejonte Musharraf për të mbajtur dy zyra, "për të vazhduar luftën kundër terrorizmit dhe për të mbrojtur integritetin territorial të Pakistanit." Musharraf në fund dha dorëheqjen si shef i forcave të armatosura vetëm pasi Gjykata Supreme e ka vërtetuar rizgjedhjen e tij si President i Republikës së 7 tetor 2007. Ndërsa reformat e tij ekonomike kanë sjellë disa përfitime, programi i reformave social duket se janë takuar disa rezistencë. Fuqia Musharraf është e kërcënuar nga [[Fondamentalizmi|fondamentalistët]] islamë, të cilat janë forcuar pas sulmeve të 11 shtatorit 2001 dhe janë veçanërisht i irrituar nga aleanca e ngushtë politik dhe ushtarak të Musharraf me Shtetet e Bashkuara. Ironikisht kjo aleancë është krijuar vetëm pas sulmit në kullat binjake, kur amerikanët kërkuan mbështetje kundër Afganistanit. Në vitin 2005 një tërmet me magnitudë 7.6 tronditi rajonin e Kashmirit, duke shkaktuar më shumë se 30.000 viktima, nga të cilat shumica e tyre fëmijë. Në fund të vitit 2007, Pakistani ka qenë skenë e trazirave të ashpra për shkak të situatës së paqëndrueshme politike. Më 27 dhjetor 2007, lideri i partisë opozitare Benazir Bhutto u vra në një sulm pas një miting në qytetin e Ravalpindi. Më 18 gusht 2008, duke ndjekur akuzat për shkelje të kushtetutës dhe hapjen e mëvonshëm të një procedure të fajësimit, Musharraf njoftoi dorëheqjen e tij duke deklaruar pafajësinë e tij. Pas dorëheqjes së tij si President i funksioneve Republikës ata kanë qenë të ndërmarra nga Presidenti i Senatit Mohammedmian Soomro në përputhje me kushtetutën e Pakistanit. 6 September, 2008 Asif Ali Zardari, ish-burri i Benazir Bhutto, u zgjodh President i ri. Në vitin 2013, Musharraf kthehet në Pakistan, por është arrestuar; në zgjedhjet e ardhshme, pavarësisht dhunës së talibanëve; Mbizotëron Nawaz Sharif bëhet kryeministër për herë të tretë == Politika == === Politika e brendshme === Zyrtarisht një republikë federale, dhe demokratike intermittently, Pakistani ka pasur një histori të gjatë të diktaturave ushtarake, duke përfshirë General Ayub Khan në vitet gjashtëdhjetë, gjeneral Zia-ul-Haq në vitet tetëdhjetë, dhe gjeneral Pervez Musharraf në vitin 1999. Ajo zgjedhjet e përgjithshme janë mbajtur në tetor të vitit 2002. më 22 maj 2004, Ministror Action Group Commonwealth ka ripranuar në Commonwealth Pakistan, duke njohur zyrtarisht progresin e saj në kthimin në demokraci. === Partitë politike === Dy partitë e mëdha në Pakistan janë Pakistan Peoples Party (Partia Pakistanit Popullore (PPP)) e ish-kryeministrit Benazir Bhuto dhe Pakistan Ligës Muslimane (Q) (Pakistan League Muslim (Q) (PML-Q)), presidenti Pervez Musharraf. Në mesin e partive të tjera të rëndësishme politike të përfshijnë muslimani League Pakistan (N) (PML-N) e ish-kryeministrit Nawaz Sharif, Lëvizja Muttahida Qaumi (Muttahida Lëvizjes Qaumi) (MQM) e ish-emigrantëve nga India në vitin 1947 dhe Partia kombëtare Awami (Awami kombëtare Party) të Pashto. Muttahida Majlis-e-Amal (Këshilli United i Veprimit), një koalicion i partive fetare të krijuara në kundërshtim me Qeverinë dhe zgjedhjen e tij për të mbështetur Shtetet e Bashkuara në luftën kundër terrorizmit. === Historia e fundit politike === Në tetor të vitit 1999, gjenerali Pervez Musharraf përmbysi qeverinë civile pasi ka thënë se kryeministri Nawaz Sharif kishte rrëmbyer një fluturim komercial në të cilën Musharraf po udhëtonte, duke u përpjekur për të parandaluar ulje e tij në Karaçi. Musharraf mori kompetenca ekzekutive. Zgjedhjet lokale u mbajtën në vitin 2000; Musharraf shpalli veten president në vitin 2001. ==== Pervez Musharraf. ==== Një referendum kombëtar të mbajtur në prill 2002 ka miratuar emërimin e Musharafit si president, por votimi u pengua nga akuzat e mashtrimit, dhe opozita ka kontestuar fuqishëm legjitimitetin e presidencës Musharraf deri në fitoren e tij në Kolegjin Zgjedhor të Pakistanit në janar 2004 . Në vitin 2002 ata u mbajtën zgjedhjet parlamentare kombëtare, me Zafarullah Khan Jamali të Ligës së Pakistanit mysliman (PML) i cili fitoi postin e Kryeministrit. Pas më shumë se një vit e betejave politike në të dy dhomat, Musharraf nënshkroi një kompromis me disa nga kundërshtarët e tij parlamentare, duke marrë shumicën e dy të tretave të nevojshme për ndryshimin e Kushtetutës e Pakistanit në dhjetor 2003; grushti i tij i vitit 1999 shteti u legalizua në mënyrë retroaktive, dhe ai u dha mundësinë për të mbetet president nëse plotësohen disa kushte. Një Kolegji Zgjedhor - e cila përbëhej nga Asambleja Kombëtare, Senatit dhe kuvendet krahinore - jepet Musharraf një votëbesim [12] më 1 janar 2004, duke legjitimuar presidencën e tij deri në vitin 2007. Kryeministri Jamali dha dorëheqjen më 26 qershor 2004. Kreu i PLL Chaudhry Shujaat Hussain u bë ministër i përkohshëm kryeministër, dhe u pasua nga Ministri i Financave dhe ish-nënpresidentit Citibank Shaukat Aziz, i cili u bë Kryeministër më 28 gusht, 2004. Pavarësisht angazhimin e saj formal të japë dorëheqjen si shef i forcave të armatosura, 14 tetor, 2004, parlamenti i Pakistanit miratoi një ligj që lejon Presidenti Musharraf për të mbajtur dy zyra ", për të vazhduar luftën kundër terrorizmit dhe për të mbrojtur integritetin territorial të të Pakistan. " Më 27 dhjetor 2007, lideri i partisë opozitare Benazir Bhutto u vra në një sulm pas një miting në qytetin e Ravalpindi. Bombarduesi para se të goditur qafën e tij, pastaj gjoks dhe pastaj hodhi veten në erë, duke vrarë njëzet njerëz, më shumë se ish-ministri pakistanez kryeministrit. Më 18 gusht Musharraf ka dhënë dorëheqjen pas nismës së shumicës parlamentare për të vënë atë për të fajësimit për shkelje të kushtetutës. Pas dorëheqjes së Musharafit, funksionet e Presidentit të Republikës janë marrë nga Kryetari i Senatit Mohammedmian Soomro. 6 September, 2008, ai u zgjodh si President i ri i Republikës së Pakistanit Asif Ali Zardari, vejani i Benazir Bhuto. == Gjeografia == {{Kryesor|Gjeografia e Pakistanit}} [[Gjeografia e Pakistanit|Gjeografia]] dhe [[Klima e Pakistanit|klima]] e Pakistanit janë jashtëzakonisht të ndryshme, dhe vendi është shtëpia e një shumëllojshmërie të gjerë të [[Kafshët e egra|kafshëve të egra]].<ref name="Ministry of Information, Broadcasting, and National Heritage">{{cite web|url=http://infopak.gov.pk/LandAndPeople.aspx|title=Land and People|publisher=Ministry of Information, Broadcasting, and National Heritage|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222074046/http://infopak.gov.pk/LandAndPeople.aspx|archive-date=22 shkurt 2015|access-date=18 shkurt 2015}}</ref> Pakistani mbulon një sipërfaqe prej 881,913 km<sup>2</sup>, afërsisht e barabartë me sipërfaqet tokësore të kombinuara të Francës dhe Mbretërisë së Bashkuar. Është [[Lista e vendeve sipas sipërfaqes|vendi i 33-të më i madh për nga sipërfaqja e përgjithshme]], megjithëse kjo renditje ndryshon në varësi të mënyrës se si numërohet territori i diskutueshëm i Kashmirit. Pakistani ka një vijë bregdetare 1,046 km përgjatë [[Deti Arabik|Detit Arabik]] dhe [[Gjiri i Omanit|Gjirit të Omanit]] në jug<ref>{{cite news|last1=Mughal|first1=F. H.|title=Time to develop resilience plan for Karachi against rising sea level|url=https://www.dawn.com/news/1553312|work=Dawn|language=en|date=30 prill 2020|access-date=9 nëntor 2022}}</ref> dhe kufij tokësorë gjithsej prej 6,774 km: 2,430 km me [[Afganistani]]n, 523 km me [[Kina|Kinën]], 2,912 km me [[India|Indinë]] dhe 909 km me [[Irani]]n.<ref name="ciafactbook">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/|title=Pakistan|publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]]|website=[[World Factbook]]|language=en|access-date=13 shkurt 2008|archive-date=10 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110014011/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/|url-status=dead}}</ref> Ajo ndan një kufi detar me [[Omani]]n,<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/Depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/TREATIES/OMN-PAK2000MB.PDF|title=Muscat Agreement on the Delimitation of the Maritime Boundary between the Sultanate of Oman and the Islamic Republic of Pakistan, 12 June 2000(1)|page=1|language=en|access-date=18 gusht 2011|website=United Nations}}</ref> dhe ndahet nga [[Taxhikistani]] nga [[Korridori Wakhan]].<ref>{{cite news|author=Edward Wong|title=In Icy Tip of Afghanistan, War Seems Remote|url=https://www.nytimes.com/2010/10/28/world/asia/28wakhan.html|newspaper=The New York Times|language=en|date=27 tetor 2010|access-date=4 janar 2012}}</ref> Pakistani zë një vend të rëndësishëm gjeopolitikisht në udhëkryqin e Azisë Jugore, Lindjes së Mesme dhe Azisë Qendrore.<ref name="yasmeen">{{cite book|author=Yasmeen Niaz Mohiuddin|title=Pakistan: a global studies handbook|url=https://archive.org/details/pakistanglobalst0000mohi|year=2006|publisher=ABC-CLIO|language=en|isbn=978-1-85109-801-9|pages=[https://archive.org/details/pakistanglobalst0000mohi/page/3 3], 317, 323–324}}</ref> Klima ndryshon nga tropikale në të butë, me kushte të thata në jug bregdetar. Ka një sezon musonesh me përmbytje të shpeshta për shkak të reshjeve të dendura dhe një sezon të thatë me reshje dukshëm më të vogla ose aspak. Ka katër stinë të dallueshme në Pakistan: një dimër i freskët dhe i thatë nga dhjetori deri në shkurt; një pranverë e nxehtë dhe e thatë nga marsi deri në maj; sezoni i shirave të verës, ose periudha e musonit jugperëndimor, nga qershori deri në shtator; dhe periudha e musonit në tërheqje të tetorit dhe nëntorit.<ref name="congress" /> Reshjet ndryshojnë shumë nga viti në vit, dhe modelet e përmbytjeve alternative dhe thatësirës janë të zakonshme.<ref>{{cite web|url=http://www.nationsencyclopedia.com/Asia-and-Oceania/Pakistan-CLIMATE.html|title=Pakistan Climate|publisher=Encyclopedia of the Nations|language=en|date=28 mars 2008|access-date=16 mars 2009}}</ref> == Ekonomia == Pakistani në fillim të formimit si shtet ka hasur në shumë vështirësi ekonomike. Ndarja e tij prej [[India|Indis]]ë jo vetëm që është shprehur në shpërnguljen masive të popullsisë në të dy anët,por kufijtë e kanë ndarë një organizim të dikurshëm unik nacional ekonomik. Me këtë ndarje Pakistani ka fituar 20% të popullsisë , por i kanë takuar vetëm 10% të objekteve industriale e fare pak pasuri natyrore dhe instalime elektroenergjetike. Shteti ka qenë i goditur, sepse kufiri shtetëror midis Pakistanit dhe Indisë ka ndarë rajonet me lëndën e parë të pambukut, të orizit dhe të kallamit të sheqerit prej qendrave industriale të përpunimit. Pjesa më e madhe e popullsisë së shpërngulur myslimane prej Indisë në Pakistan ka qenë agrare, e cila në rrethana të dendësisë së madhe e agrare ia ka vështirësuar pozitën fshatarit. Përkundrazi, popullsisë idiane, e cila është shpërngulur prej Pakistanit në Indi, ka qenë e një strukture tjetër: tregtarë, ekspertët dhe punëtorë të kualifikuar, që në ekonominë e shtetit nuk ka qenë barrë e rëndë. == Demografia == {{kryesor|Demografia e Pakistanit}} Pakistani kishte një popullsi prej 213,222,917, sipas rezultateve përfundimtare të Regjistrimit të 2017 të Pakistanit.<ref name="2017CensusPopulation">{{cite web|title=TABLE – 1 AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN PROPORTION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE|url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/National.pdf|website=National.pdf|publisher=Pakistan Bureau of Statistics|language=en|access-date=17 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927171509/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/National.pdf|archive-date=27 shtator 2021|date=19 maj 2021|url-status=live}}</ref><ref name="AJKPop">{{cite web|title=STATISTICAL YEAROOK 2020|url=https://www.pndajk.gov.pk/uploadfiles/downloads/Statistical%20Year%20Book%202020.pdf|website=Statistical Yearbook 2020.pdf|publisher=AJ&K BUREAU OF STATISTICS PLANNING & DEVELOPMENT DEPARTMENT|language=en|access-date=17 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017165928/https://www.pndajk.gov.pk/uploadfiles/downloads/Statistical%20Year%20Book%202020.pdf|archive-date=17 tetor 2021|date=5 janar 2021|url-status=live}}</ref><ref name="GBPop">{{cite web|title=GILGIT-BALTISTAN at a GLANCE 2020|url=https://portal.pnd.gog.pk/Content/Files/Reports/Gilgit%20Baltistan%20at%20a%20Glance%20New%20Design%202020%20Final_210554160.pdf|website=Gilgit Baltistan at a Glance New Design.cdr|publisher=Government of Gilgit-Baltistan Planning & Development Department Statistical & Research Cell (SRC)|language=en|access-date=17 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017170116/https://portal.pnd.gog.pk/Content/Files/Reports/Gilgit%20Baltistan%20at%20a%20Glance%20New%20Design%202020%20Final_210554160.pdf|archive-date=17 tetor 2021|date=20 janar 2021|url-status=live}}</ref> Kjo shifër përfshin [[Njësitë administrative të Pakistanit|katër provincat e Pakistanit]], [[Territori i Kryeqytetit të Islamabadit|Territorin e Kryeqytetit të Islamabadit]], [[Azad Kashmir]]in dhe [[Gilgit-Baltistan]]in. Pakistani është [[Lista e shteteve sipas popullsisë|vendi i pestë më i populluar në botë]].<ref name="UNWPP2019">{{cite web|title=World Population Prospects 2019|url=https://population.un.org/wpp/|website=World Population Prospects – Population Division – United Nations|publisher=United Nations|language=en|access-date=8 maj 2022|date=qershor 2019}}</ref> Midis viteve 1951 dhe 2017, popullsia e Pakistanit u zgjerua mbi gjashtëfish, duke shkuar nga 33.7 milion në 207.7 milion. Vendi ka një normë rritjeje relativisht të lartë, ndonëse në rënie, të mbështetur nga nivelet e larta të lindjeve dhe normat e ulëta të vdekjeve. Ndërmjet viteve 1998 dhe 2017, norma mesatare vjetore e rritjes së popullsisë ishte +2,40%. Ndryshimet dramatike sociale kanë çuar në urbanizimin dhe shfaqjen e dy [[Megaqyteti|megaqyteteve]]: [[Karaçi]] dhe [[Lahore]]. Popullsia urbane e vendit u trefishua midis viteve 1981 dhe 2017 (nga 23.8 milionë në 75.7 milionë), pasi [[Urbanizimi|shkalla e urbanizimit]] të Pakistanit u rrit nga 28.2% në 36.4%. Edhe me këtë, shkalla e urbanizimit të vendit mbetet [[Urbanizimi sipas shteteve sovrane|një nga më të ulëtat në botë]], dhe në vitin 2017, mbi 130 milionë pakistanezë (që përbëjnë gati 65% të popullsisë) jetonin në [[Zona rurale|zonat rurale]]. Për shkak të shkallës së lartë të lindshmërisë, e vlerësuar në 3.5 në vitin 2022, Pakistani ka një nga [[Lista e vendeve sipas moshës mesatare|popullsitë më të reja]] në botë. Regjistrimi i vitit 2017 regjistroi se 40.3% e popullsisë së vendit ishte nën moshën 15 vjeç, ndërsa vetëm 3.7% e pakistanezëve ishin të moshës 65 ose më shumë.<ref name="2017CensusAge">{{cite web|title=TABLE 4 – POPULATION BY SINGLE YEAR AGE, SEX AND RURAL/URBAN|url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/census_2017_tables/pakistan/Table04n.pdf|website=Table 04n.pdf|publisher=Pakistan Bureau of Statistics|language=en|access-date=9 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211224053856/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/census_2017_tables/pakistan/Table04n.pdf|archive-date=24 dhjetor 2021|url-status=live}}</ref> Mosha mesatare e vendit ishte 19 vjeç,<ref name="2017CensusAge" /> ndërsa raporti i gjinive u regjistrua të ishte 105 meshkuj për 100 femra.<ref name="2017CensusPopulation" /> === Feja === {{Kryesor|Feja në Pakistan}} {{bar box |title=[[Feja në Pakistan|Fetë në Pakistan]] (regjistrimi i vitit 2017)<ref name="2017 Census"/><ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html#pk|title=Religions in Pakistan|publisher=[[CIA World Factbook]]|language=en|access-date=9 korrik 2013|archive-date=13 qershor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613003300/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html#pk|url-status=dead}}</ref><ref>Curtis, Lisa; Mullick, Haider (4 May 2009). "Reviving Pakistan's Pluralist Traditions to Fight Extremism". The Heritage Foundation. Retrieved 31 July 2011<br />- a b c "Religions: Islam 96.0%, other (includes Christian and Hindu, 2% Ahmadiyyah ) 3.6%". CIA. ''The World Factbook'' on Pakistan. 2010. Retrieved 28 August 2010.<br />- Rohan Bedi, "Have Pakistanis Forgotten Their Sufi Traditions?", International Centre for Political Violence and Terrorism Research at Nanyang Technological University, Singapore, April 2006</ref><ref>{{cite web|url=http://pakistanhinducouncil.org.pk/?page_id=1592|title=Hindu Population (PK)|website=[[Këshilli Hindu i Pakistanit]]|language=en|access-date=14 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180315003754/http://pakistanhinducouncil.org.pk/?page_id=1592|archive-date=15 mars 2018|url-status=usurped}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.opendoorsusa.org/christian-persecution/world-watch-list/pakistan/|title=Christian Persecution in Pakistan|publisher=Open Doors USA|language=en|access-date=5 maj 2023|archive-date=23 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221223104305/https://www.opendoorsusa.org/christian-persecution/world-watch-list/pakistan/|url-status=dead}}</ref> |titlebar=#ddd |left1=Religions |right1=Percent |float=right |bars= {{bar percent|[[Islami në Pakistan|Islami]]|green|96.47}} {{bar percent|[[Hinduizmi në Pakistan|Hinduizmi]]|orange|2.14}} {{bar percent|[[Krishterimi në Pakistan]]|blue|1.27}} {{bar percent|Të tjerë/jofetarë|purple|0.11}} }} Feja shtetërore në Pakistan është [[Islami në Pakistan|Islami]].<ref>{{cite web|title=Constitution of Pakistan|url=http://storyofpakistan.com/the-constitution-of-1973/|website=Story of Pakistan|date=qershor 2003|publisher=Nazaria-e-Pakistan, Part IV|language=en|access-date=6 tetor 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002225754/http://storyofpakistan.com/the-constitution-of-1973/|archive-date=2 tetor 2013}}<br/>- {{cite web|title=Religions in Pakistan {{!}} PEW-GRF|url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/pakistan#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2020&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2020|language=en|access-date=14 korrik 2021|website=www.globalreligiousfutures.org|archive-date=23 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140123090234/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/pakistan#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2020&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2020|url-status=dead}}<br />- {{cite web|last=Refugees|first=United Nations High Commissioner for|title=World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Pakistan : Christians|url=https://www.refworld.org/docid/5ba0ae0e7.html|language=en|access-date=14 korrik 2021|website=Refworld}}<br />- {{cite web|date=26 maj 2018|title=Headcount finalised sans third-party audit|url=http://tribune.com.pk/story/1719994/headcount-finalised-sans-third-party-audit?amp=1|language=en|access-date=14 korrik 2021|website=The Express Tribune}}</ref> Liria e fesë është e garantuar nga [[Kushtetuta e Pakistanit]], e cila u siguron të gjithë qytetarëve të saj të drejtën për të shpallur, praktikuar dhe përhapur fenë e tyre që i nënshtrohet ligjit, rendit publik dhe moralit.<ref>{{cite web|url=http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part2.ch1.html|title=The Constitution of Pakistan, Part II: Chapter 1: Fundamental Rights|publisher=Pakistani.org|language=en|access-date=22 gusht 2018}}</ref> Shumica e pakistanezëve janë myslimanë (96,47%), të ndjekur nga [[Hinduizmi në Pakistan|hindutë]] (2,14%) dhe [[Krishterimi në Pakistan|të krishterë]] (1,27%). Ka edhe njerëz në Pakistan që ndjekin fetë e tjera, të tilla si [[Sikhizmi në Pakistan|Sikhizmi]], [[Budizmi në Pakistan|Budizmi]], [[Xhainizmi në Pakistan|Xhainizmi]] dhe pakica e [[Parsizmi|Parsit]] (që ndjekin [[Zoroastrianizmi]]n). [[Kalashët|Populli Kalash]] ruan një identitet dhe fe unike brenda Pakistanit.<ref>{{cite news|title=Pakistan's Forgotten Pagans Get Their Due|url=https://www.rferl.org/a/28439107.html|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|language=en|date=19 prill 2017}}</ref> Përveç kësaj, disa pakistanezë gjithashtu nuk pohojnë asnjë besim (siç janë ateistët dhe agnostikët) në Pakistan. Sipas regjistrimit të vitit 1998, njerëzit që nuk deklaronin fenë e tyre përbënin 0.5% të popullsisë. == Kultura == [[Kultura e Pakistanit|Shoqëria civile]] në Pakistan është kryesisht hierarkike, duke theksuar [[Etika në Pakistan|etikën kulturore lokale]] dhe vlerat tradicionale islame që rregullojnë jetën personale dhe politike. Njësia bazë e familjes është [[familja e zgjeruar]],<ref name="nuclear">{{cite web|url=http://www.kwintessential.co.uk/resources/global-etiquette/pakistan.html|title=Pakistan- Language, Religion, Culture, Customs and Etiquette|publisher=Kwint Essential|language=en|access-date=17 mars 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090323000308/http://www.kwintessential.co.uk/resources/global-etiquette/pakistan.html|archive-date=23 mars 2009}}</ref> edhe pse për arsye socio-ekonomike ka pasur një tendencë në rritje drejt [[Familja bërthamë|familjeve bërthamë]].<ref>{{cite journal|author=Anwar Alam|title=Factors and Consequences of Nuclearization of Family at Hayatabad Phase-II, Peshawar|journal=Sarhad J. Agric.|year=2008|language=en|volume=24|url=http://www.aup.edu.pk/sj_pdf/FACTORS%20AND%20CONSEQUENCES%20OF%20NUCLEARIZATION.pdf|access-date=21 prill 2012|issue=3|archive-date=11 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411211512/http://www.aup.edu.pk/sj_pdf/FACTORS%20AND%20CONSEQUENCES%20OF%20NUCLEARIZATION.pdf|url-status=dead}}</ref> Veshja tradicionale për burrat dhe gratë është ''[[Shalwar Kameez]]''; pantallonat, [[Xhins-i|xhinset]] dhe këmisha janë gjithashtu të njohura te meshkujt.<ref name="taxila" /> Në dekadat e fundit, klasa e mesme është rritur në rreth 35 milionë dhe klasa e lartë dhe e mesme në rreth 17 milionë, dhe pushteti po zhvendoset nga pronarët e tokave rurale në elitat e urbanizuara.<ref>{{cite web|title=The rise of Mehran man|url=http://archives.dawn.com/archives/19124|archive-url=https://web.archive.org/web/20101125011513/http://news.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/the-newspaper/columnists/irfan-husain-the-rise-of-mehran-man-740|archive-date=25 nëntor 2010|website=Dawn|location=Pakistan News|language=en|author=Irfan Husain|date=17 prill 2010|access-date=25 korrik 2010}}</ref> Festat pakistaneze, duke përfshirë [[Fitër Bajrami]], [[Kurban Bajrami]], [[Ramazani]], [[Krishtlindjet]], [[Pashkët]], [[Holi]] dhe [[Diwali]], janë kryesisht me prejardhje fetare.<ref name="nuclear" /> === Veshjet, artet dhe moda === {{Kryesor|Veshje pakistaneze}} [[Skeda:Kail Neelum Valley AJK.jpg|thumb|Njerëzit me veshje tradicionale në [[Pahari-Pothwari]] [[Neelum District]] in [[Azad Kashmir|AJK]]]] [[Shalwar kameez|''Shalwar Kameez'']] është [[veshja kombëtare]] e Pakistanit dhe vishet nga burrat dhe gratë në të [[Njësitë adminitrative të Pakistanit|katër provincat]]: [[Panxhab, Pakistan|Panxhab]], [[Sindh]], [[Baloçistan, Pakistan|Baloçistan]] dhe [[Khyber Pakhtunkhwa]] dhe [[Azad Kashmir]]. Çdo krahinë ka stilin e vet të ''Shalwar Kameez''. Pakistanezët veshin rroba në një gamë ngjyrash dhe modelesh të shkëlqyera dhe në llojin e pëlhurës (mëndafshi, byrynxhyk, pambuk, etj.). Përveç veshjes kombëtare, kostumet dhe kravatat e qepura shtëpiake shpesh vishen nga burrat dhe janë zakon në zyra, shkolla dhe tubime shoqërore.<ref>{{cite book|author1=Stephanie Koerner|author2=Ian Russell|title=Unquiet Pasts: Risk Society, Lived Cultural Heritage, Re-designing Reflexivity|url=https://books.google.com/books?id=7li2jpQgYvAC&pg=PA382|year=2010|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|language=en|isbn=978-0-7546-7548-8|page=382}}</ref> [[Veshje pakistaneze|Industria e modës]] ka lulëzuar në mjedisin në ndryshim të botës së modës. Që nga krijimi i Pakistanit, moda e tij ka evoluar në faza të ndryshme dhe ka zhvilluar një identitet unik. Sot, moda pakistaneze është një kombinim i veshjes tradicionale dhe moderne dhe është bërë një shenjë e kulturës pakistaneze. Pavarësisht tendencave moderne, format rajonale dhe tradicionale të veshjes kanë zhvilluar domethënien e tyre si një simbol i traditës vendase. Kjo modë rajonale vazhdon të evoluojë në forma më moderne dhe më të pastra. Këshilli i Dizajnit të Modës në Pakistan me seli në Lahore organizon Javën e Modës PFDC dhe Këshilli i Pakistanit të Modës me qendër në Karaçi organizon Javën e Modës në Pakistan. Java e parë e modës në Pakistan u mbajt në nëntor 2009.<ref>{{cite news|author=Michele Langevine Leiby|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/in-pakistan-fashion-weeks-thrive-beyond-the-style-capitals-of-the-world/2012/04/24/gIQAt3qcgT_story.html|title=In Pakistan, fashion weeks thrive beyond the style capitals of the world|newspaper=[[Washington Post]]|language=en|date=25 prill 2012|access-date=20 prill 2013}}</ref> === Ushqim dhe pije === {{Kryesor|Kuzhina pakistaneze}} [[Skeda:Port Grand Karachi.JPG|parapamje|E vendosur në bregun e [[Deti Arabik|Detit Arabik]] në [[Karaçi]], [[Port Grand]] është një nga rrugët më të mëdha ushqimore të Azisë.<ref>{{cite web|url=http://www.tripadvisor.co.uk/Attraction_Review-g295414-d2419975-Reviews-or320-Port_Grand-Karachi_Sindh_Province.html|title=Port Grand – 2021 Tours & Tickets &#124; All You Need to Know Before You Go (with Photos) – Karachi, Pakistan|website=Tripadvisor|language=en}}</ref>]] ====Ushqim tradicional==== Kuzhina pakistaneze është e ngjashme me atë të rajoneve të tjera të Azisë Jugore, me disa prej saj që kanë prejardhjen nga kuzhinat mbretërore të perandorëve mogul të shekullit të 16-të.<ref>{{cite book|last=Goodwin|first=William|title=Pakistan|year=2002|publisher=Lucent Books|language=en|isbn=978-1-59018-218-5|page=79|quote=Pakistani food is similar to that of northern India, with a splash of Middle Eastern influence derived from other Muslim cultures over the centuries.}}</ref> Shumica e këtyre pjatave i kanë rrënjët në [[Kuzhina britanike|kuzhinën britanike]], [[Kuzhina indiane|indiane]], të [[Kuzhina e Azisë Qendrore|Azisë Qendrore]] dhe të [[Kuzhina e Lindjes së Mesme|Lindjes së Mesme]].<ref>{{cite book|last1=Lee|first1=Jonathan H.X.|last2=Nadeau|first2=Kathleen M.|title=Encyclopedia of Asian American Folklore and Folklife|year=2011|publisher=ABC-CLIO|language=en|isbn=978-0-313-35066-5|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofas00leej/page/973 973]|quote=Pakistani cuisine—a fusion of Central Asian, Middle Eastern, Persian, and Indian traditions—is known for being spicy and for its aromatic and flavorful richness.|url=https://archive.org/details/encyclopediaofas00leej/page/973}}</ref> Ndryshe nga kuzhina e Lindjes së Mesme, gatimi pakistanez përdor sasi të mëdha erëzash. [[Hudhra]], [[xhenxhefili]], shafrani i Indisë, speci djegës i kuq dhe [[garam masala}} përdoren në shumicën e pjatave, dhe gatimi në shtëpi përfshin rregullisht kerri, roti, një bukë e hollë e bërë nga gruri, është një ushqim bazë, që zakonisht shërbehet me kerri, mish, perime dhe thjerrëza. Orizi është gjithashtu i zakonshëm; shërbehet i thjeshtë, i skuqur me erëza dhe në pjata të ëmbla.<ref name="yasmeen"/><ref>{{cite book|author=Kathleen W. Deady|title=Countries of the world :Pakistan|url=https://archive.org/details/pakistan0000dead|year=2001|publisher=Capstone Press|language=en|isbn=978-0-7368-0815-6|pages=[https://archive.org/details/pakistan0000dead/page/n16 13]–15}}<br />- {{cite book|author=American Geriatrics Society. Ethnogeriatrics Committee|title=Doorway thoughts: cross-cultural health care for older adults|year=2006|publisher=Jones & Bartlett Learning|language=en|isbn=978-0-7637-4355-0|pages=119–120}}</ref> [[Lassi]] është një pije tradicionale në [[Panxhabi|rajonin e Panxhabit]]. [[Kultura e Pakistanit#Kultura e çajit pakistanez|Çaji i zi me qumësht dhe sheqer]] është i popullarizuar në të gjithë Pakistanin dhe konsumohet çdo ditë nga shumica e popullsisë.<ref name="taxila">{{cite book|title=Pakistan & the Karakoram Highway|year=2008|publisher=Lonely Planet|language=en|isbn=978-1-74104-542-0|pages=60, 128, 376|url=https://books.google.com/books?id=zn8I4qEew9oC|author1=Sarina Singh|author2=Lindsay Brow|author3=Paul Clammer|author4=Rodney Cocks|author5=John Mock}}</ref><ref>{{cite book|author=Tarla Dalal|title=Punjabi Khana|url=https://archive.org/details/isbn_9788189491543|year=2007|publisher=Sanjay & Co|language=en|isbn=978-81-89491-54-3|page=[https://archive.org/details/isbn_9788189491543/page/8 8]}}</ref> [[Sohan halwa]] është një pjatë e ëmbël popullore nga rajoni jugor i provincës Punjab dhe shijohet në të gjithë Pakistanin.<ref>{{cite news|url=http://www.dawn.com/news/1074194/sohan-halwa-a-gift-of-saints-city|title=Sohan Halwa a gift of saints' city|date=16 dhjetor 2013|publisher=Dawn.com|language=en|access-date=28 shkurt 2014}}</ref> == Shënime == {{notelist}} == Referime == {{reflist|colwidth=30em}} == Bibliografia == {{refbegin}} *{{Cite encyclopedia|editor-last1=Eberhard|editor-first1=David M|editor-last2=Simons|editor-first2=Gary F.|editor-last3=Fennig|editor-first3=Charles D.|year=2022|title=Ethnologue: Languages of the World|language=en|edition=25|place=Dallas, Texas|publisher=SIL International|chapter=Pakistan|chapter-url=https://ethnologue.com/country/PK|ref={{harvid|Ethnologue|2022}}|access-date=4 maj 2023|archive-date=9 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230309065841/https://www.ethnologue.com/country/PK/|url-status=dead}} * {{cite journal|last1=Allchin|first1=F. Raymond|author-link1=Raymond Allchin|title=The Urban Position of Taxila and Its Place in Northwest India-Pakistan|journal=Studies in the History of Art|date=1993|volume=31|language=en|pages=69–81|jstor=42620473}} * {{cite book|last1=Allchin|first1=Bridget|last2=Allchin|first2=Raymond|author-link1=Bridget Allchin|author-link2=Raymond Allchin|title=The rise of civilization in India and Pakistan|date=1988|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge|language=en|isbn=978-0521285506|url=https://books.google.com/books?id=r4s-YsP6vcIC}} * {{citation|title=Jinnah, Pakistan and Islamic Identity: The Search for Saladin|date=1997|author=Akbar Ahmed|publisher=Routledge|language=en|isbn=978-0-415-14966-2|url=https://archive.org/details/jinnahpakistanis00ahme}} * {{citation|title=The Idea of Pakistan|date=2006|author=Stephen Philip Cohen|publisher=Brookings Institution Press|language=en|isbn=978-0-8157-1503-0}} * {{citation|title=Pakistan: A Hard Country|date=2012|author=Anatol Lieven|publisher=PublicAffairs|language=en|isbn=978-1-61039-145-0}} * {{citation|title=The Encyclopedia of Pakistan|date=2006|author=Hafeez Malik|publisher=Oxford University Press|language=en|isbn=978-0-19-597735-6}} * {{citation|title=Culture and Customs of Pakistan (Culture and Customs of Asia)|date=2005|author=Iftikhar Malik|publisher=Greenwood|language=en|isbn=978-0-313-33126-8}} * {{citation|title=Pakistan: The Political Economy of Growth, Stagnation and the State, 1951–2009|date=2011|author=Matthew McCartney|publisher=Routledge|language=en|isbn=978-0-415-57747-2}} * {{citation|title=Constructing Pakistan: Foundational Texts and the Rise of Muslim National Identity|date=2010|author=Masood Ashraf Raja|author-link=Masood Ashraf Raja|publisher=Oxford University Press|language=en|isbn=978-0-19-547811-2}} * {{citation|title=India, Pakistan and the West|date=2007|author=Percival Spear|author-link=Percival Spear|publisher=Read Books Publishers|language=en|isbn=978-1-4067-1215-5}} * {{citation|title=Studies in Applied Geography and Spatial Analysis: Addressing Real World Issues|date=1 janar 2012|url=https://books.google.com/books?id=QgiDiR1QQHQC&pg=PA44|author1=Robert Stimson|author2=Kingsley E. Haynes|publisher=Edward Elgar Publishing|language=en|isbn=978-1-78100-796-9}} * {{citation|title=Creating a New Medina: State Power, Islam, and the Quest for Pakistan in Late Colonial North India|date=2015|publisher=Cambridge University Press|url=https://books.google.com/books?id=PrqLBgAAQBAJ|author=Venkat Dhulipala|language=en|isbn=978-1-316-25838-5}} * {{citation|last=Wright|first=Rita P.|title=The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society|url=https://books.google.com/books?id=MG2ztAEACAAJ|publisher=Cambridge University Press|year=2009|language=en|isbn=978-0-521-57219-4}} {{refend}} == Lidhje të jashtme == * [https://pakistan.gov.pk// Qeveria e Pakistanit] {{Commonsart|Pakistan|2={{PAGENAME}}}} {{VendeAzise}} [[Kategoria:Pakistan| ]] [[Kategoria:Republikat në Komonuelthin e Kombeve]] [[Kategoria:Republikat Federale]] [[Kategoria:Republikat islame]] [[Kategoria:Shtetet anëtare të Komonuelthit të Kombeve]] [[Kategoria:Shtetet anëtare të Organizatës së Bashkëpunimit Islamik]] [[Kategoria:Shtetet anëtare të Organizatës së Bashkëpunimit të Shangait]] [[Kategoria:Shtetet anëtare të Shoqatës së Azisë Jugore për Bashkëpunim Rajonal]] [[Kategoria:Shtetet Anëtare të Kombeve të Bashkuara]] [[Kategoria:Shtete në Azinë Jugore]] [[Kategoria:Shtete dhe territore të themeluara më 1947]] [[Kategoria:Vende në Azi]] [[Kategoria:Vende dhe territore anglishtfolëse]] [[Kategoria:Vende dhe territore që flasin pashto]] [[Kategoria:Vende dhe territoret që flasin punxhabi]] [[Kategoria:Vende dhe territoret që flasin urdu]] mwo5a9dzlti6736r1a31gwqcwzrrsk8 Hungaria 0 2741 3022594 3020466 2026-08-05T15:40:36Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022594 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Hungaria | native_name = {{lang|hu|Magyarország}} | common_name = Hungaria | image_flag = Flag of Hungary.svg | flag = Flamuri i Hungarisë | flag_type = Flamuri | image_coat = Coat of arms of Hungary.svg | symbol = Stema e Hungarisë | symbol_type = Stema | image_map = EU-Hungary.svg | map_caption = Vendndodhja e Hungarisë në Evropë | national_motto = | national_anthem = "[[Himni Kombëtar i Hungarisë|Himnusz]]"<br /><div style="display:inline-block;padding-top:0.4em;">[[File:Hungarian national anthem, performed by the United States Navy Band (1997 arrangement).mp3]]</div> | official_languages = [[Gjuha hungareze|Hungarishtja]] | demonym = hungarez, hungareze | capital = [[Budapesti]] | coordinates = {{Coord|47|29|N|19|03|E|type:city|display=inline}} | largest_city = kryeqyteti | government_type = [[Republikë parlamentare]] unitare | leader_title1 = Presidenti | leader_name1 = [[Tamás Sulyok]]<ref>{{cite web|title=Tamás Sulyok - Biography|url=https://www.sandorpalota.hu/en/biography|website=Sándor Palace|access-date=12 maj 2026|language=en}}</ref> | leader_title2 = Kryeministri | leader_name2 = [[Péter Magyar]]<ref>{{cite news|title=Magyar sworn in as Hungary's prime minister on promises of change|url=https://www.reuters.com/world/magyar-sworn-hungarys-prime-minister-promises-change-2026-05-09/|work=Reuters|date=9 maj 2026|access-date=12 maj 2026|language=en}}</ref> | legislature = [[Asambleja Kombëtare e Hungarisë]] | established_event1 = Principata e Hungarisë | established_date1 = 895 | established_event2 = Mbretëria e Hungarisë | established_date2 = 1000 | established_event3 = Kompromisi austro-hungarez | established_date3 = 30 mars 1867 | established_event4 = Republika e Tretë | established_date4 = 23 tetor 1989 | established_event5 = Kushtetuta aktuale | established_date5 = 1 janar 2012 | area_km2 = 93030<ref>{{cite web|title=Hungary - Surface Area|url=https://tradingeconomics.com/hungary/surface-area-sq-km-wb-data.html|website=Trading Economics|access-date=12 maj 2026|language=en}}</ref> | area_rank = 108 | percent_water = 3.7 | population_estimate = 9.600.000<ref>{{cite web|title=Hungary Population 2025|url=https://www.unfpa.org/data/world-population/HU|website=United Nations Population Fund|access-date=12 maj 2026|language=en}}</ref> | population_estimate_year = 2025 | population_density_km2 = 103 | GDP_PPP_year = 2025 | GDP_PPP = $461,16 miliardë<ref>{{cite web|title=GDP (PPP) by Country (2025) - IMF|url=https://www.worldometers.info/gdp/gdp-by-country/?metric=ppp&region=worldwide&source=imf&year=2025|website=Worldometer|access-date=12 maj 2026|language=en}}</ref> | GDP_PPP_per_capita = $48.239<ref>{{cite web|title=GDP per Capita, PPP (2025) - IMF|url=https://www.worldometers.info/gdp/gdp-per-capita/imf-2025-ppp-worldwide/|website=Worldometer|access-date=12 maj 2026|language=en}}</ref> | GDP_nominal_year = 2025 | GDP_nominal = $246,89 miliardë<ref>{{cite web|title=GDP by Country (2025) - IMF|url=https://www.worldometers.info/gdp/gdp-by-country/?metric=nominal&region=worldwide&source=imf&year=2025|website=Worldometer|access-date=12 maj 2026|language=en}}</ref> | GDP_nominal_per_capita = $25.826<ref>{{cite web|title=GDP by Country (2025) - IMF|url=https://www.worldometers.info/gdp/gdp-by-country/?metric=nominal&region=worldwide&source=imf&year=2025|website=Worldometer|access-date=12 maj 2026|language=en}}</ref> | HDI_year = 2023 | HDI = 0.870 | HDI_rank = 46 | HDI_ref =<ref>{{cite web|title=Human Development Index and its components|url=https://hdr.undp.org/sites/default/files/2025_HDR/HDR25_Statistical_Annex_HDI_Table.pdf|website=UNDP Human Development Reports|access-date=12 maj 2026|language=en}}</ref> | currency = [[Forinti hungarez]] | currency_code = HUF | time_zone = [[Koha e Evropës Qendrore]] | utc_offset = +1 | utc_offset_DST = +2 | drives_on = djathtas | calling_code = [[+36]] | iso3166code = HU | cctld = [[.hu]] | date_format = yyyy.mm.dd }} '''Hungaria''' ([[Gjuha Hungareze|Hungarisht]]: ''Magyarország''), është një [[Shteti pa dalje në det|vend pa dalje në det]] në [[Evropa Qendrore|Evropën Qendrore]] juglindore.<ref name="Flaw">{{cite web|url=http://www.kormany.hu/download/e/02/00000/The%20New%20Fundamental%20Law%20of%20Hungary.pdf|title=The Fundamental Law of Hungary|publisher=Hungarian State|access-date=8 maj 2017|archive-date=29 qershor 2014|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629205136/http://www.kormany.hu/download/e/02/00000/The%20New%20Fundamental%20Law%20of%20Hungary.pdf|url-status=dead}}</ref> Kufizohet me [[Sllovakia|Sllovakinë]] në veri, [[Ukraina|Ukrainën]] në verilindje, [[Rumania|Rumaninë]] në lindje dhe juglindje, [[Serbia|Serbinë]] në jug, [[Kroacia|Kroacinë]] dhe [[Sllovenia|Slloveninë]] në jugperëndim dhe [[Austria|Austrinë]] në perëndim. Hungaria ka një popullsi prej 9.6 milionë banorësh, kryesisht [[Hungarezët|hungarezë]] etnikë dhe një pakicë e konsiderueshme [[Romët në Hungari|rome]]. [[Gjuha hungareze|Hungarishtja]] është gjuha zyrtare dhe [[Budapesti]] është kryeqyteti dhe qyteti më i madh i vendit. Para themelimit të shtetit hungarez, popuj të ndryshëm u vendosën në territorin e Hungarisë së sotme. [[Principata e Hungarisë]] u krijua në fund të shekullit të 9-të nga [[Álmos]] dhe djali i tij [[Árpád]] përmes [[Pushtimi hungarez i Pellgut Karpate|pushtimit të Pellgut Karpate]].<ref>{{cite web|url=http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf|title=Hungary in the Carpathian Basin|publisher=Lajos Gubcsi|date=6 qershor 2017|access-date=6 qershor 2017|language=en}}</ref><ref name="Acta orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae">{{cite book|title=Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae|url=https://books.google.com/books?id=kNkTAQAAMAAJ|volume=36|year=1982|publisher=Magyar Tudományos Akadémia (Hungarian Academy of Sciences)|language=en|page=419}}</ref> Mbreti [[Stefani I i Hungarisë|Stefan I]] u ngjit në fron në vitin 1000, duke e kthyer mbretërinë e tij në një [[Mbretëria e Hungarisë (1000–1301)|mbretëri krishtere]]. [[Mbretëria e Hungarisë]] mesjetare ishte një fuqi evropiane, e cila arriti [[Mbretëria e Hungarisë (1301–1526)|kulmin e saj në shekujt 14-15]].<ref>Kristó Gyula – Barta János – Gergely Jenő: Magyarország története előidőktől 2000-ig (History of Hungary from the prehistory to 2000), Pannonica Kiadó, Budapest, 2002, {{ISBN|963-9252-56-5}}, p. 687, pp. 37, pp. 113 ("Magyarország a 12. század második felére jelentős európai tényezővé, középhatalommá vált"/"By the 12th century Hungary became an important European constituent, became a middle power", "A Nyugat részévé vált Magyarország&nbsp;... /Hungary became part of the West"), pp. 616–644</ref> Pas një periudhe të gjatë [[Lufta hungarezo-osmane|luftërash osmane]], forcat e Hungarisë u mundën në [[Beteja e Mohács|Betejën e Mohács]] dhe kryeqyteti i saj u [[Rrethimi i Budës (1541)|pushtua]] më 1541, duke hapur përafërsisht një periudhë 150-vjeçare kur vendi u nda në tre pjesë: [[Hungaria mbretërore]] besnike ndaj [[Habsburgët|Habsburgëve]], [[Hungaria Osmane]] dhe [[Principata e Transilvanisë (1570-1711)|Principata e Transilvanisë]] kryesisht e pavarur. Hungaria e ribashkuar ra nën sundimin e Habsburgëve në fund të shekullit të 18-të, duke luftuar një [[Lufta për Pavarësi e Rákóczi|luftë pavarësie]] në 1703-1711, dhe një [[Revolucioni hungarez i 1848|luftë pavarësie]] në 1848-1849 derisa një kompromis lejoi formimin e [[Austro-Hungaria|Monarkisë Austro-Hungareze]] në vitin 1867, [[Fuqi e madhe (politikë)|fuqia kryesore]] në fillim të shekullit të 20-të.<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Austria-Hungary|title=Austria-Hungary, HISTORICAL EMPIRE, EUROPE|date=6 qershor 2017|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en|access-date=6 qershor 2017}}</ref> Austro-Hungaria u shemb pas [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] dhe [[Traktati i Trianonit]] në vitin 1920 vendosi kufijtë aktualë të Hungarisë, duke rezultuar në humbjen e 71% të territorit të saj historik, 58% të popullsisë së saj dhe 32% të hungarezëve të saj etnikë.<ref>{{cite book|author=Richard C. Frucht|title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C|date=31 dhjetor 2004|publisher=ABC-CLIO|language=en|isbn=978-1-57607-800-6|page=360}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|title=Trianon, Treaty of|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-TrianonTr.html|encyclopedia=The [[Columbia Encyclopedia]]|year=2009|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Text of the Treaty, Treaty of Peace Between The Allied and Associated Powers and Hungary And Protocol and Declaration, Signed at Trianon June 4, 1920|url=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Trianon|language=en|access-date=10 qershor 2009}}</ref> == Historia == [[Skeda:ArpadstatueHerosSquareBudapest.jpg|thumb|right|Árpád]] {{Kryesor|Historia e Hungarisë}} Rreth 896-ës në këtë pjesë hynë hunët (magjarët) të ardhur nga jugu i Uralit. Ardhja e tyre u bë nën udhëheqjen e Prijësit të Madh të tyre të quajtur [[Arpad]]. Sulmet shkatërruese të tyre në vendet fqinje në perëndim morën fund në vitin 955 pas fitores së Otos së Madh (Otto der Gosse, prirës i popujve gjerman) në një vend të quajtur fusha Leh (Lechfeld). Pas kësaj kohe që nga 975-ta ndër hunët fillon të depërtojë krishterimi i cili përmbyllë misionin e vetë me ardhjen e Stefanit të shenjtë që më 1001 mori titullin "[[apostol]]" i Mbretërit. Në shekullin e XII në këtë pjesë fillon vendosja e gjermanëve (Siebenbeurger dhe Zips Sachsen). Gjatë vitit 1241 në pjesët e Hungarisë së sodit marshojnë mongolët. Pas shuarjes së familjes së Arpadit (Hause der Arpaden) më 1301 fronin mbretërorë e marrin familje nga shtëpi të ndryshme nga të cilët më i suksesëshmi ishte Matiasi i I-rë Korvinusi (Mathias I. Corvinus) që sundoi brenda viteve 1458-1490. Tjetri, i quajtur Jagilon Ludvig i II-ti (Jagiellon Ludwig II.), ra në betejë kundër osmanëve në Moaks (Mohács) më 1526. Me ramjen e tij, bie edhe pjesa më e madhe e Hungarisë së bashku me Budapestin nën zgjedhjen Osmane. Pjesa tjetër e mbetur e Hungarisë, pjesa perëndimore e Habsburgëve ([[Habsburger]]) bie dhe së bashku me Shtatëkështjellarën ([[Siebenbürgen]]) formonin një njësi të pa varur hungareze të llojit të principatës ([[Fürststenturm]]). Sundimi osmanë në Hungari edhe për kundër përpjekjeve qëndroi deri në luftën e fillua më 1683, luftë e cila me suksese të vogla ja arrin që më 1699 të dëbojë tërësisht osmanët nga Hungaria. Kjo periudhë ka hyrë në historinë e Hungarisë si [[Lufta Turke-Hungarez|lufta turke]]. Pas dëbimit të plotë, i tërë vendi bashkohet me tokat tjera të Austrisë së Habsburgëve, mirëpo në këtë bashkësi ishte faktorë edhe paria hungareze e cila mori vendin e vjetër dhe të drejtat e veçanta. Gjatë shekullit XVIII në Banat vendosen shvabët (fis gjermanë) e Danubit. Po në këtë kohë fillon Lëvizja e fortë liberale dhe nacionale që e udhëhoqi L. Kosut (L. Kossuth) e cila u shtypë në Revolucionin e viteve 1848/49. Pas këtij revolucioni më 1867, ndërmerren disa reforma të veçanta kushtetuese, të cilat e ri-kthejnë ekzistencën e Hungarisë dhe i siguronin parisë hungareze sundimin në gjysmë pjesën lindore të mbretërisë Austrohungareze. Nga ky vit Hungaria fillon të ekzistojë si vend në një lloj bashkësie, bashkësi të cilën e udhëhiqte mbreti. Pas luftës së I-rë botërore, komunistët nën udhëheqjen e Bela Kunit (Béla Kun, lindur 1886-1939) më 1919 formojnë përkohësisht një republikë (Ráterepublik). Në marrëveshjen e vitit 1920 të Trianonit, Hungarisë i shkëputen dy të tretat (2/3) e territorit dhe më shumë se gjysma e popullsisë që jetonte në ato pjesë. Më 1920 N. Horthy zgjidhet në postin më të lartë (Reichsverweiser), dhe mbretëria në thelb mbetej edhe më tej. Për shkak të gjykimit të vërejtjeve mbi pretendimet (të mbajtura në Vjenë) të vitit 1938 dhe 1940, Hungarisë i kthehen territoret e shkëputura më 1920. Ndërsa më 1940, Hungaria i bashkëngjitet paktit trepalësh dhe më 1941 hyri në luftën II-të botërore në anën e gjermanëve. Më 1946 gjitha territoret që kishte ri-marrë Hungaria, i duhej t´i lëshonte. Proklamimi i republikës Hungareze u bë më 1946 dhe pastaj më 1949 Hungaria paraqitet si demokraci popullore e afërt me BRSS-në. Një kryengritje e shpërthyer në Budapest dhe vende tjera të Hungarisë më 23 tetor 1956 që kishte për cakë liri më të madhe në brendi dhe jashtë vendit, u shtypë nga forcat e armatosura të BRSS-së. Nga 1987-ta fillojnë proceset e reformimit politik të udhëhequra nga Reformistët komunistë, proces i cili kishte për qëllim krijimin rendi të ri demokratik perëndimorë në Hungari. Baza e këtyre proceseve zgjati deri më 1989/90, nga maji i 1989 tërheqja e sistemit pengues në kufirin me Austrinë, hapja e kufirit për ikje të qytetarëve të Gjermanisë Demokratike në verën e vitit 1989, hyrja në Këshillin Evropian më 1990 si dhe hyrja në programin e NATO-së, Partneriteti për Paqe, më 1994. Më shpalljen e kandidaturës për hyrje në Bashkësinë Evropiane më 1998, sinjalizon hyrjen në NATO e cila edhe bëhet më 1999. Nga 1990-2000 president i Hungarisë ishte Á. Góncz dhe kryeministër V. Orbán. (nga 1998). == Politika == {{Kryesor|Sistemi shtetëror në Hungari}} Hungaria është një [[Republika parlamentare|republikë parlamentare]] [[Shteti unitar|unitare]]. Sistemi politik hungarez funksionon sipas një kuadri të reformuar në vitin 2012; ky dokument kushtetues është [[Kushtetuta e Hungarisë|Ligji Themelor i Hungarisë]]. Amendamentet në përgjithësi kërkojnë dy të tretat e shumicës së parlamentit; parimet themelore të kushtetutës (siç shprehen në nenet që garantojnë dinjitetin njerëzor, ndarjen e pushteteve, strukturën shtetërore dhe [[Sundimi i ligjit|sundimin e ligjit]]) janë të vlefshme në përjetësi. 199 anëtarë të parlamentit (''országgyűlési képviselő'') zgjidhen në organin më të lartë të autoritetit shtetëror, ''Országgyűlés'' ([[Asambleja Kombëtare (Hungari)|Asambleja Kombëtare]]) [[Njëdhomësia|njëdhomëshe]], çdo katër vjet në një raund të vetëm të zgjedhjeve me një prag zgjedhor prej 5%. [[Presidenti i Hungarisë|Presidenti]] shërben si [[kreu i shtetit]] dhe zgjidhet nga Asambleja Kombëtare çdo pesë vjet. Presidenti është i investuar kryesisht me përgjegjësi dhe kompetenca përfaqësuese: pranimi i krerëve të huaj të shteteve, emërimi zyrtar i kryeministrit me rekomandimin e Asamblesë Kombëtare dhe shërbimi si [[komandant i përgjithshëm]] i [[Forcat Tokësore Hungareze|forcave të armatosura]]. E rëndësishmja, presidenti ka gjithashtu të drejtën e [[veto]]s dhe mund të dërgojë legjislacionin në [[Gjykata Kushtetuese e Hungarisë|Gjykatën Kushtetuese]] prej 15 anëtarësh për shqyrtim. Pozicioni i tretë më i rëndësishëm qeveritar në Hungari është Kryetari i Asamblesë Kombëtare, i cili zgjidhet nga Asambleja Kombëtare dhe është përgjegjës për mbikëqyrjen e seancave ditore të organit. [[Kryeministri i Hungarisë|Kryeministri]] zgjidhet nga Asambleja Kombëtare, duke shërbyer si [[kreu i qeverisë]] dhe duke ushtruar pushtetin ekzekutiv. Tradicionalisht, kryeministri është kreu i partisë më të madhe në parlament. Kryeministri zgjedh ministrat e kabinetit dhe ka të drejtën ekskluzive për t'i shkarkuar ata, megjithëse të emëruarit e kabinetit duhet të paraqiten përpara seancave dëgjimore të hapura konsultative përpara një ose më shumë komisioneve parlamentare, t'i mbijetojnë një votimi në Asamblenë Kombëtare dhe të miratohen zyrtarisht nga presidenti. == Njësitë administrative == {{Kryesor|Njësitë administrative të Hungarisë}} Hungaria është e ndarë në 19 [[Qarqet e Hungarisë|qarqe]] (''vármegye''). Kryeqyteti (''főváros'') [[Budapest]] është një njësi e pavarur. Qarqet dhe kryeqyteti janë 20 njësitë e nivelit të tretë NUTS të Hungarisë. Shteti ndahet më tej në 174 [[Distriktet e Hungarisë|distrikte]] (''járás'').<ref>{{cite web|url=http://www.kozlonyok.hu/nkonline/MKPDF/hiteles/MK14170.pdf|title=Magyar Közlöny, Hungary's Official Journal|publisher=Magyar Közlöny|date=20 nëntor 2016|access-date=20 nëntor 2016|language=en}}</ref> Distriktet ndahen më tej në qytete dhe fshatra, nga të cilët 25 janë qytete të përcaktuara me të drejta qarku (''megyei jogú város''). Autoritetet vendore të këtyre qyteteve kanë kompetenca të zgjeruara, por këto qytete i përkasin territorit të rrethit përkatës në vend që të jenë njësi territoriale të pavarura. Këshillat dhe bashkitë e qarkut dhe distriktit kanë role të ndryshme dhe përgjegjësi të veçanta në lidhje me qeverisjen vendore. Roli i qarqeve është kryesisht administrativ dhe fokusohet në zhvillimin strategjik, ndërsa institucionet parashkollore, shërbimet publike të ujësjellësit, deponimi i plehrave, kujdesi për të moshuarit dhe shërbimet e shpëtimit administrohen nga bashkitë. Që nga viti 1996, qarqet dhe qyteti i Budapestit janë grupuar në [[Lista e rajoneve të Hungarisë|shtatë rajone]] për qëllime statistikore dhe zhvillimore. Këto shtatë rajone përbëjnë njësitë e nivelit të dytë të NUTS të Hungarisë. Ato janë [[Hungaria Qendrore]], [[Transdanubia Qendrore]], [[Rrafshi i Madh Verior]], [[Hungaria Veriore]], [[Transdanubia Jugore]], [[Rrafshi i Madh Jugor]] dhe [[Transdanubia Perëndimore]]. [[Skeda:Counties of Hungary 2006.png|290px|thumb|right|[[Njësitë administrative - Hungaria|Njësitë administrative në Hungari]]]] {| border=0 align=center cellpadding=1 cellspacing=0 width=60% style="margin: 1 1 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;color:#000" ![[Qarqet e Hungarisë|Qarku]]<br />!!Qendra!![[Sipërfaqja|sip.]]<br />(km²)!![[Banorë|ban.]]<br />(ban.)!![[Dendësia|den.]]<br />(ban./km²)!![[Kodi]]<br />tel. |- |---- |- |[[Bács-Kiskun megye]]||[[Kecskemét]]||'''8 445'''||541 584||64||119 |- |[[Baranya megye]]||[[Pécs]]||4 430||402 260||91||301 |- |[[Békés megye]]||[[Békéscsaba]]||5 631||392 845||70||75 |- |[[Borsod-Abaúj-Zemplén megye]]||[[Miskolc]]||7 247||739 143||102||'''355''' |- |[[Csongrád megye]]||[[Szeged]]||4 263||425 785||100||'''60''' |- |[[Fejér megye]]||[[Székesfehérvár]]||4 359||428 579||98||108 |- |[[Győr-Moson-Sopron megye]]||[[Győr]]||4 208||440 138||105||182 |- |[[Hajdú-Bihar megye]]||[[Debrecen]]||6 211||550 265||89||82 |- |[[Heves megye]]||[[Eger]]||3 637||323 769||89||119 |- |[[Jász-Nagykun-Szolnok megye]]||[[Szolnok]]||5 582||413 174||74||75 |- |[[Komárom-Esztergom megye]]||[[Tatabánya]]||'''2 265'''||315 886||139||76 |- |[[Nógrád megye]]||[[Salgótarján]]||2 546||'''218 218'''||86||129 |- |[[Pest megye]]||([[Budapest]])||6 393||'''1 124 395'''||'''176'''||186 |- |[[Somogy megye]]||[[Kaposvár]]||6 036||334 065||'''55'''||244 |- |[[Szabolcs-Szatmár-Bereg megye]]||[[Nyíregyháza]]||5 936||583 564||98||228 |- |[[Tolna megye]]||[[Szekszárd]]||3 703||247 287||67||108 |- |[[Vas megye]]||[[Szombathely]]||3 336||266 342||80||216 |- |[[Veszprém megye]]||[[Veszprém]]||4 493||368 519||82||217 |- |[[Zala megye]]||[[Zalaegerszeg]]||3 784||269 705||78||257 |} {{clear}} == Gjeografia == [[Skeda:Kekesteto1.JPG|right|thumb|250px|Kékes, 1014 m]] {{Kryesor|Gjeografia e Hungarisë}} Sipërfaqja e përgjithshme e Hungarisë është 93,030&nbsp;km<sup>2</sup>, shtrihet rreth koordinatave gjeografike 47 00 '''V''', 20 00 '''L''' dhe 33,883&nbsp;km² të kësaj sipërfaqeje janë tokë ndërsa 59,147&nbsp;km<sup>2</sup> ujë. Hungaria është një vend kontinental dhe ka një vijë kufitare 2,171&nbsp;km të gjatë. Klima e Hungarisë është klimë kontinentale me dimër të ftohtë dhe verë me mot të ngrohtë deri të nxehtë. Pjesa më e madhe e relievit është terren i rrafshët dhe përgjatë kufirit me Sllovakinë janë disa bjeshkë dhe male të ulëta. Pika më e ultë e relievit gjendet përgjatë bregut të lumit [[Tisa]] (''[[Gjuha Angleze|ang]].: Tisza'') (78m) dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 1,014 metrave në vendin e quajtur Kékes rreth 50&nbsp;km në veriperëndim të [[Budapesti]]t. Përpos Danubit, lumë i madh është edhe [[Tisa]] që ka rrjedhje paralele me Danubin si dhe Drava. Liqeni më i njohur është liqeni i Ballatonit. == Ekonomia == {{Kryesor|Ekonomia e Hungarisë}} Që nga viti 1990 u bë gradualisht privatizimi i sektorit shtetëror të [[Ekonomia|ekonomisë]], i cili mori zhvillim më të vrullshëm menjëherë pas [[Lufta e Dytë Botërore|luftës së dytë botërore]]. Kjo u arrit me kolektivizimin e gati tërë pronësisë private, duke e kthyer atë në pasuri shtetërore. Sektori i [[Bujqësia|bujqësisë]] në Hungari ka një përhapje të gjerë. Kudo në vend gjenden toka të punuara e fusha të begata me shumëllojshmëri dhe prodhimtari të lartë. Gjithashtu dallohet veçanërisht dhe sektori i [[Blegtoria|blegtorisë]]. Nxjerrja e [[qymyri i gurit|qymyrit të gurit]], koksit, boksitit si dhe e [[Nafta|naftës]] dhe [[Gazi natyror|gazit natyror]] janë faktorë të rëndësishëm të ekonomisë hungareze. [[Industria]], zhvillimi i të cilës ka filluar që nga viti 1945 është zgjeruar shumë, ku mbi të gjitha prioritet të veçantë kanë marrë industria e maqinerive, ajo e [[Metali|metaleve]] si dhe ajo [[Kimia|kimike]]. [[Eksporti]] i Hungarisë dallohet për eksportin e makinave, lëndës së parë, produkteve ushqimore tek partnerët kryesorë si Gjermania, Austria, Rusia, Republika Çeke, ajo Sllovake si dhe Polonia e Italia. Në kryeqytetin e vendit në Budapest gjendet [[porti]] lumor dhe [[Aeroporti Budapest Ferihegy|aeroporti ndërkombëtar]] Ferihegy. Hungaria është e njohur për prodhimin e makinave bujqësore dhe transportuese. [[Komunikacioni]] automobilistik, hekurudhor dhe ai lumor kanë një zhvillim të gjerë. Pavarsisht prodhimit vendas, Hungaria [[Importi|importon]] sasira të konsiderueshme të naftës, gazit natyror, qymyrgurit dhe xehrorëve të [[hekuri]]t, kurse eksoporton [[makina|maqineri]] bujqësore, automobilë, [[lokomotiva]] e vagonë, prodhime të industrisë ushqimore etj. == Demografia == {{Kryesor|Demografia e Hungarisë}} Popullsia e Hungarisë numëron rreth 10,09 milion banorë. Nga kjo popullsi shumicën dërmuese e përbëjnë vendasit [[hungarez]]ë, si dhe pakica kombëtare të popujve [[rumunët|rumunë]], [[sllovakë]] e [[gjermanë]]. ==Kultura== Kultura e Hungaris është e hershme, Hungaria ka kultur të vendeve aziatik që poashtu e ka prejardhjen. == Referime == {{reflist|2}} == Lidhje të jashtme == {{Commonsart|Hungary|{{PAGENAME}}}} * [https://kormany.hu/ Qeveria] * [https://www.sandorpalota.hu/ Kryetari] * [https://miniszterelnok.hu/ Kryeministri] * [https://visithungary.com/ Faqja zyrtare e turizmit hungarez] '''Informata e përgjithshme''' * [https://www.britannica.com/place/Hungary "Hungaria"] nê ''[[Encyclopædia Britannica]]'' * [http://www.oecd.org/hungary/ Hungary] nga [[OECD]] * [https://europa.eu/european-union/about-eu/countries/member-countries/hungary_en Hungary] në [[Bashkimi Evropian|BE]] * [http://www.fao.org/countryprofiles/index/en/?iso3=HUN FAO Country Profiles: Hungary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170923014907/http://www.fao.org/countryprofiles/index/en/?iso3=HUN |date=23 shtator 2017 }} * [https://dailynewshungary.com/ Daily News Hungary] * [http://hungarytoday.hu/ Hungary Today – The latest news about Hungary] {{VendeEvropa}} {{BE}} [[Kategoria:Hungari| ]] [[Kategoria:Vende në Evropë]] [[Kategoria:Vende pa dalje në det]] [[Kategoria:Shtete anëtare të NATO-s]] [[Kategoria:Shtete anëtare të Bashkimit Evropian]] [[Kategoria:Shtete anëtare të Kombeve të Bashkuara]] [[Kategoria:Shtetet anëtare të Bashkimit për Mesdheun]] [[Kategoria:Shtetet anëtare të Nismës së Tre Deteve]] [[Kategoria:Republika]] [[Kategoria:Shtete dhe territore të themeluara më 1920]] [[Kategoria:Anëtarë të OECD]] {{HU-gjeo-cung}} c4mnwtj2x6oqlz0vggv0b96rujs7y3r Faik Konica 0 2823 3022686 2940850 2026-08-05T19:35:28Z Gefälligst 186895 3022686 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Faik Konica | image = [[Skeda:Faik Konica.jpg|200px]] | caption = Bej i Konicës | name i lindjës = Faik | birth_date = [[15 mars]], [[1875]] | birth_place = [[Konica|Konicë]], [[Vilajeti i Janinës]], [[Perandoria Osmane]] (sot [[Greqia]]) | death_date = [[15 Dhjetor|15 dhjetor]] [[1942]] | death_place = [[Uashington D.C.|Uashington]] | pseudonym =Trhank Spirobeg, Pyrrhus Bardyli, Jean de Croia, dhe 20 emra, pseudonime e iniciale. | nationality = shqiptar | genre = Prozë, poezi, ese | website = }} '''Faik [[Beu|bej]] Konica''' (më vonë i quajtur ''Faïk Dominik Konitza'', [[Konica|Konicë]], [[15 mars]] [[1875]] - [[Uashington D.C.|Uashington]], [[15 Dhjetor|15 dhjetor]] [[1942]]) ka qenë figurë qëndrore e lëvizjes kombëtare, studiues i historisë dhe gjuhës shqipe, botues, publicist, gazetar ,drejtues i ''[[Federata Panshqiptare Vatra|Vatrës]]'' dhe diplomat shqiptar. Ministri fuqiplotë i [[Shqipëria|Shqipërisë]] në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]], e përkohshmja e tij ''[[Albania (revistë)|Albania]]'' ka qenë ndër tribunat e publicistikës shqiptare për trembëdhjetë vjet. Vetë Konica është i njohur për erudicionin, publicistikën, stilin dhe ndikimin që pati në kulturën dhe politikën shqiptare.<ref>{{Cite book|last=Skendi|first=Stavro|title=The Albanian national awakening|url=https://archive.org/details/albaniannational00sken|publisher=Princeton University Press.|year=1967|isbn=9781400847761|pages=[https://archive.org/details/albaniannational00sken/page/125 125]–126, 347|language=en|author-link=Stavro Skëndi}}</ref> Është po ashtu autor i dy romaneve të shkruar në [[Gjuha frënge|gjuhën frënge]] me nofkën ''Jean de Croia'' (sq. ''Gjoni i Krujës''), ''Le mariage de Leila suivi de Sotiri et Mitka'' (Martesa e Lejlës ''pasuar nga'' Sotiri dhe Mitka) botuar më 1911 në [[Parisi|Paris]].<ref>{{Cite web|last=Zejno|first=Krenar|date=20 maj 2018|title=Faik Konica, Gjoni i Krujës dhe dy romane të panjohura|url=http://www.gazetadita.al/faik-konica-gjoni-i-krujes-dhe-dy-romane-te-panjohura/|url-status=dead|access-date=13 gusht 2021|website=gazetadita.al|language=sq|archive-date=25 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200425084805/http://www.gazetadita.al/faik-konica-gjoni-i-krujes-dhe-dy-romane-te-panjohura/}}</ref> Ai po ashtu ka mësuar edhe gjuhën Italiane. == Biografia == === Familja === U lind në Konicë, në [[Oxhaqet feudalë|oxhakun]] e bejlerëve të njohur si Zenelbejllinjtë, i biri i Shahin beut dhe Zeliha hanëm Delvinës,<ref>{{Cite book|last=Andrea|first=Fotaq|title=Martesa e Lejlës pasuar nga Sotiri dhe Mitka|publisher=Zenit|year=2016|isbn=9789928113504|location=Tiranë|pages=64-65|language=sq|chapter=Hyrje: Lojnia - Kush qëndron prapa pseudonimit Gjoni i Krujës|author-link=Fotaq Andrea}}</ref> i treti ndër katër djemtë, Mehmeti, Rustemi<sup>?</sup> dhe Hilmiu<sup>?</sup>.<ref name=":1" /> Muaji i lindjes figuron i dokumentuar në prill - ndryshim që mbase lidhet me ndryshimet në kalendaret e zbatuara në atë periudhë.<ref name=":0">{{Cite web|last=Alibali|first=Agron|date=19 dhjetor 2010|title=Faik Konica më 1911-1912 Vitet e Harvardit dhe të “Vatrës”|url=http://www.albaniapress.com/lajme/13190/Faik-Konica-me-1911-1912-Vitet-e-Harvardit-dhe-te-Vatres.html|url-status=dead|website=albaniapress.com|publisher=Gazeta shqiptare ("Milosao", suplement). - Nr. 5142|pages=II - V|language=sq|access-date=2 qershor 2018|archive-date=1 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701084452/http://www.albaniapress.com/lajme/13190/Faik-Konica-me-1911-1912-Vitet-e-Harvardit-dhe-te-Vatres.html}}</ref> Mësimet e para i mori në vendlindje nga mësuesë privatë.<ref name=":0" /> Më 1883 vizitoi të motrën, Xheva hanëm që në atë kohë banonte në Shkodër. Ndoqi [[Shkolla e mesme "Atë Pjetër Meshkalla"|shkollën saveriane]] në dy vite shkollore 1883-1885 ku ndoqi lëndë në italisht, latinisht, frëngjisht dhe gjermanisht. Kthehet në vendlindje për ndoshta një vit<ref name=":1">{{Cite web|last=Kelmendi|first=Ramiz|date=19 janar 2014|title=Konica siç nuk e njohim, të dhënat të reja për prindërit, motrat e vëllezërit|url=http://shqiptarja.com/lajm/konica-si-ccedil-nuk-e-njohim-t-euml-dh-euml-nat-br-t-euml-reja-p-euml-r-prind-euml-rit-motrat-e-v-euml-llez-euml-rit?r=app|url-status=live|publisher=[[Shqiptarja.com]] suplementi "Rilindasi"|language=sq|origyear=1995}}</ref> dhe më pas vijoi shkollimin në [[Liceu Gallata Saraj|Liceun Perandorak të Gallatasarajit]] në [[Stamboll]] gjatë viteve 1886-1887.<ref>{{Cite web|url=http://www.diogenpro.com/uploads/4/6/8/8/4688084/faik_konica...shqip.pdf|title=Faik Konica - personalitet i shquar i letërsisë dhe i kulturës shqiptare|date=shtator 2009|website=diogenpro.com|last=Shema|first=Isak|publisher=Diogen}}</ref> Filloi studimet universitare më 1890 në Collège de Lisieux në [[Normandia (rajon)|Normandi]]; më 1893 ai shkoi në Lycée de Carcassonne në jug të Francës ku studioi deri më 1894, duke u përqëndruar në studimet klasike, letërsi dhe filozofi. Më 1893, gjatë “Année du Rhétorique” doli studenti i parë i kursit në lëndën e kompozicionit në frëngjisht dhe në përkthimet latine. Përfundoi studimet universitare me diplomën of Bachelier de l’Enseignement Secondaire Classique (Lettres – Philosophie) në Fakultetin e Letërsisë të [[Dizhoni]]t (Université de France) më 16 nëntor 1895,<ref name=":0" /> ku u pagëzua i krishterë katolik me emrin ''Domenik,'' që e ka përdorur edhe në një letërkëmbim "beg Faik - Dominik Koniza".<ref name=":2">{{Cite book|last=Ikonomi|first=Ilir|title=Faik Konica: jeta në Uashington|publisher=Onufri|year=2011|isbn=978-99956-87-41-0|location=Tiranë|pages=108|language=sq|author-link=Ilir Ikonomi}}</ref> Në vitet 1895-1896, Konica filloi studimet pasuniversitare tek [[Collège de France]] në Paris, ku u përqëndrua në “letërsinë mesjetare frënge, dhe letërsi romake”.<ref name=":0" /> [[Skeda:AlbaniaPeriodical.jpg|parapamje|majtas|Albania]] === Belgjikë, Angli, Amerikë === Në 1897 shkoi në Bruksel ku themeloi të përkohshmen ''Albania'', me ndihmën e autoriteteve [[Perandoria Austro-Hungareze|austro-hungareze]].<ref name=":2" /> Sipas dokumenteve belge, gjatë kohës që jetoi në Francë, Konica kish njohur Sophie Annette Hugon, me të cilën, në 1897, pati një djalë të quajtur Henrik.<ref>{{Harvnb|Ikonomi|2011|page=148}}.</ref> Më 1903 u shpërngul në Londër, ku mori leje të punonte në Departamentin e Dorëshkrimeve të Muzeumit Britanik. Në Londër jetoi pesë vjet dhe studioi dokumentet shtetërore veneciane që lidheshin me Shqipërinë si dhe me dorëshkrime të tjera, disa prej të cilave i botoi tek “Albania”. Në 1909 u ftua prej shqiptaro-amerikanëve të shkonte në Shtetet e Bashkuara, ku të jepte një varg leksionesh, që e bëri në dyvjeçarin 1909-1911. Më 22 tetor 1909 mori në dorëzim prej [[Fan Noli|Fan Nolit]] redaksinë e ''[[Dielli (gazetë)|Diellit]]'', botim javor i Shoqërisë "Besa-Besë". Konica punoi si kryeredaktor i Diellit deri më 18 mars 1910, për t’u kthyer sërish me 6 maj deri me 1 korrik 1910 dhe mandej prej 1 gushtit 1912 deri më 8 korrik 1913. Më 24 dhjetor 1911 në një mbledhje drejtuar nga [[Kristo Floqi]], Konica caktohet anëtar i Komisionit për Bashkimin e Organizatave shqiptare në SH.B.A. Përpjekjet e mbarë patriotëve shqiptarë, përfshirë Konicën, arritën kulmin me themelimin e ''Vatrës'' më 28 prill 1912. Mbledhja e themelimit u zhvillua në Kishën e Shën Gjergjit që atëhere ndodhej në 227 Tremont Street, Boston. ''Vatra'' bashkoi shoqëritë Besa-Besën, Flamuri i Krujës, Kombëtare dhe Dallëndyshja dhe do të luante rol shumë të rëndësishëm në historinë e Shqipërisë. Një Pleqësi e përkohshme u zgjodh për të drejtuar organizatën e re. Sekretar i saj u zgjodh Fan Noli. Konica dhe Floqi u ngarkuan me ngritjen e degëve të reja të organizatës në Masaçusets dhe shtete të tjera. Pas përfundimit të stinës së provimeve për Faikun nuk do të kishte më asnjë ditë pushimi të lirë. Përreth një muaj rrjesht, nga 19 maj 1912 deri më 16 qershor 1912 Konica do të udhëtonte pa reshtur në mbarë Anglinë e Re duke ngritur dhe organizuar degë të reja të Vatrës në Worcester, MA, Lynn, MA, Manchester, N.H., Central Falls, R.I. and Southbridge, MA.<ref name=":0" /> Më 14 mars 1912 u regjistrua pranë Zyrës së Emërimeve të Universitetit të Harvardit, pra gjatë semestrit të dytë të vitit shkollor. Në arkivin e tij privat më 13 mars 2006 iu gjet kërkesa për punësim, përmes së cilës mëtonte të punësohej si “''pedagog në kolegj, shkollë normale ose shkollë tetëvjeçare; në lëndët: gjuhë romane, kryesisht frëngjisht dhe italisht''”. Pyetjes se në cilat pjesë të SH.B.A.-së dëshironte të punonte, ai iu përgjigj: “Në 1912-1913, në rrethinat e Cambridge-it; në vitet e mëpasme kudo”. Sipas studiuesit Alibali synimi i tij për të mos u larguar nga Bostoni në një periudhë kritike të lëvizjes shqiptare në Amerikë përkon edhe me veprimtarinë e ethshme të Konicës e Nolit gjatë këtyre dy viteve në kuadrin e Vatrës. Fakti që formulari i punësimit është gjetur në arkivën private të Faikut dhe jo në arkivën e universitetit tregon se Konica nuk e dorëzoi atë tek zyra përkatëse. Sipas [[Jup Kastrati|Kastratit]], Konicës iu ofrua në fund të studimeve një vend pune si pedagog i [[Gjuha angleze|anglishtes]] në Universitin e [[Pekini|Pekinit]] në [[Kina|Kinë]].<ref name=":0" /> Me efektin domino të shpejtë të ngjarjeve të gjysmës së dytë së 1912 dhe shpërthimin e Luftës Ballkanike, Kuvendi i Jashtëzakonshëm i Vatrës i 16 shkurtit 1913 vendosi të dërgonte Faik Konicën si delegat në [[Kongresi i Triestes|Kongresin e Triestes]]. Kongresi filloi më 1 mars 1913 nën kryesinë e Faik Konicës. Ai zgjati tri ditë dhe në të morën pjesë përfaqësues nga të gjitha kolonitë shqiptare, të cilët morën vendime të rëndësishme dhe miratuan një rezolutë në mbështetje të Qeverisë së Përkohshme dhe kundër përpjekjeve për copëtimin e Shqipërisë.<ref name=":0" /> Në gusht u kthye në Shqipëri, ku pasi e kishte quajtur "njeri të papërgjegjshëm, ambicioz dhe më të urryerin nga shqiptarët" në Vjenë, iu bashkua tarafit të [[Esad pashë Toptani|Esad pashë Toptanit]], në tetor ndihu në formimin e ''Pleqësisë së Shqipniës Mesme.'' Më 3 nëntor në rrugët e Durrësit u shit numri i parë i gazetës së Pleqësisë, ''Ushtimi i Krojës,'' që drejtohej nga Konica. Pas diskutimeve për ardhjen e princit, Konica pati një zënkë me Toptanin. Më 7 mars 1914 priti [[Princ Vidi|Princ Vidin]] i veshur me fustanellë të bardhë deri te gjunjët, xhokën e zezë krahëve dhe këpucë allafrënga.<ref>{{Cite book|title=Esat pashë Toptani: njeriu, lufta, pushteti|last=Ikonomi|first=Ilir|publisher=Uet press|year=2016|isbn=978-9928-190-91-8|location=Tiranë|pages=206-8, 210-2, 214, 218, 223, 285, 334}}</ref> Gjatë një qëndrimi dyvjeçar në [[Vjena|Vjenë]] nga fundi i [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], u takua me [[Mbreti Zogu I|Ahmet bej Zogollin]] të internuar nga austro-hungarezët dhe u bënë miq. Së bashku u takuan sërish në Itali, ku Konica ishte përfaqësues jo shumë aktiv si delegat i Vatrës dhe kish refuzuar një ofertë për t'u emëruar përfaqësues diplomatik i qeverisë shqiptare në [[Roma|Romë]]. === Rikthimi i fundit në Shtetet e Bashkuara === Në shtator të 1921, Faiku u kthye nga Napoli në Boston me ftesë të ''Vatrës'' për t'u bërë kryetar i saj.<ref>{{Harvnb|Ikonomi|2011|pages=25-26}}.</ref> Konica nisi të kritikonte Zogun kur u emërua kryeministër më 1922 me pendën e tij të vrerosur.<ref>{{Harvnb|Ikonomi|2011|page=27}}.</ref> Më 1923 u takua në Boston me 20-vjeçarin [[Gjon Mili]], të cilit do t'i ofronte miqësinë e tij.<ref>{{Cite web|url=http://floart-press.blogspot.com/2008/02/gjon-mili-nje-dhurate-faik-konices.html?zx=93b383b725ddc0ad|title=Takimi i panjohur i Gjon Milit me Faik Konicën: dy shqiptarë të mëdhenj në panteonin e kulturës|date=12 shkurt 2007|website=floart-press.blogspot.com|last=Vrioni|first=Qerim|publisher=Telegraf. - Nr. 337|pages=16 - 17}}</ref> Pas takimit me mikun e vjetër Fazlli Frashëri më 1925, Konica ndërroi qasje kundrejt Zogut duke u shprehur gjithnjë e më tepër si edukator përmes publicistikës së tij.<ref>{{Harvnb|Ikonomi|2011|pages=31-34}}.</ref> Më 13 korrik 1926 dorëzoi letrat kredenciale si Ministër Fuqiplotë i [[Republika Shqiptare|Republikës]] në Departamentin e Shtetit Amerikan.<ref>{{Harvnb|Ikonomi|2011|page=12}}.</ref> [[Skeda:Konicamebashkpuntor.jpg|thumb|Konica me bashkëpunëtorët e tij, në Boston, 1927.|300x300px]]Në vitin 1926 Ahmet Zogu e emëroi Konicën ministër fuqiplotë në SHBA, post që e ushtroi deri në vitin 1939, kur Italia e pushtoi Shqipërinë. Pas kësaj u shfuqizua nga Qeveria Amerikane ngaqë delegata e diplomacisë shqiptare ishte zhytur në borxhe. Prish raportet përfundimisht me [[Mbreti Zogu I|Ahmet Zogun]], që i ristabilizon më 1942 në verë për çështjen shqiptare nën okupacionin italian. Vdiq më 15 dhjetor 1942 në Uashington, nga një hemorragji cerebrale. Trupi i tij u përcoll për në banesën e fundit nën tingujt e kompozitorit të famshëm Vagnerit, që aq shumë e kish adhuruar. : “''Ndërroj jetë me mejtimin se ju jeni njerëzit që më keni kuptuar më qartë në këtë dhe. Nuk do të më tretë dheu, nëse ti imzot Noli dhe ti Lamja im i vogël dhe gjithë ata që e quajnë veten shqiptarë nuk do ta çojnë kufomën time të tretet në tokën mëmë. Kam lënë menjanë edhe harxhimet e rrugës për trupin pa jetë dhe shumën për dy metra vend në Shqipëri''”, - thuhet në testamentin e Konicës. Sistemi komunist për pesëdhjetë vjet e ndaloi kthimin e eshtrave të tij në tokën shqiptare. Noli dhe Lamja i vogël ([[Sejfulla Malëshova|Sejfulla Maleshova]]) nuk mund të bënin asgjë. Më 4 mars 1946 Noli i shkruante Lames që të ndikonte tek autoritetet shqiptare të plotësohej amaneti i Konicës. Pasi Malëshova nuk mundi të bënte gjë, ndërhyri vet tek autoritetet shqiptare dhe fatkeqësisht, për arsye politike, nuk gjeti mirëkuptim. Eshtrat e tij u kthyen në atdhe, në një ditë maji të vitit 1995 dhe u vendosën në Parkun e Tiranës, pranë varreve të vëllezërve Frashëri. Kështu u plotësua amaneti i Konicës, të anatemuarit, njeriut “që hodhi baltë mbi letërsinë shqiptare” , “shkrimtarit reaksionar”, sikurse u quajt paturpësisht, i cili u letua nga letrat shqipe për motive politike. Në këtë turp morën pjesë edhe shkrimtarët e kritikët letrarë, të cilët kurrë nuk do të kenë forcë, përmes kritereve estetike, ta zhvendosin nga maja e kulturës shqiptare. Atje është i përgjithmonshëm. I veçanti– Faik Konica. Faik Konica është një nga personalitetet më në zë të kulturës dhe letërsisë shqiptare. Prozator dhe poet, publicist dhe eseist, kritik letrar dhe përkthyes, ai me veprën e tij të shumanshme pasuroi dhe ngriti në lartësi të reja fjalën shqipe dhe mendimin letrar shqiptar. Njeri me dituri të madhe dhe dhunti artistike, mjeshtër i hollë i gjuhës shqipe, Konica ka hyrë në historinë e kulturës sonë kombëtare jo vetëm si erudit e stilist i përkryer, por edhe si shkrimtar me vlera të shquara ideoartistike. == Vepra == Shqetësimi kryesor i Konicës lidhej me çështjet e alfabetit dhe shkrimin e shqipes, apo "gjuhën letrare" siç e quante ai.<ref>{{Cite journal|last=Puto|first=Artan|date=2009|title=Faik Konitza, the Modernizer of the Albanian Language and Nation|url=https://books.openedition.org/ceup/904?lang=en#bodyftn6|journal=We, the people|language=en|isbn=9786155211669}}</ref> == Tituj të veprave == * ''Nën hijen e hurmave'' * ''[[Ç’është liria]]'' * ''[[Dr. Gjilpëra]]'' * ''Doktor Gjilpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurrasit'' * ''[[Shqipëria si m'u duk]]'' == Pikëpyetje == <sup>?</sup> - dy vëllezërit e tjerë gjetkë figurojnë me emrat Mustafa dhe Hysen, ndërsa të motrat Rukije dhe Sanije.<ref>Konica A., ''Albania 101: shkruan çdo gjë : mbesa e Faik Konicës, riboton "Albania"'', intervistoi Violeta Murati, [[Standard (gazetë)|Standard]]. - Nr. 1587, 7 maj, 2010, f. 14 - 15.</ref> == Shiko edhe == * {{libri|Hipi Zhdripi i Gjuhës/Kro320|Kronologjia e jetës - Faik Konica}} * [https://web.archive.org/web/20100913062438/http://www.albanianlanguage.net/en/konitza.html Zëri i Faik Konicës, gjatë një ligjerate në anglisht] == Referime == {{reflist|2}} {{Wikisource1|Faik Konica}} {{Autorë shqiptarë|state=collapsed}} {{DEFAULTSORT:Konica, Faik}} [[Kategoria:Njerëz nga Vilajeti i Janinës]] [[Kategoria:Njerëz nga Konica]] [[Kategoria:Lindje 1876]] [[Kategoria:Vdekje 1942]] [[Kategoria:Memuaristë shqiptarë]] [[Kategoria:Kritikë shqiptarë]] [[Kategoria:Publicistë shqiptarë]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Diplomatë shqiptarë]] [[Kategoria:Rilindas shqiptarë]] [[Kategoria:Faik Konica]] [[Kategoria:Ateistë shqiptarë]] 7jzbtnk65ks30n4kjbtws86lopgjc86 Diskutim:Hungaria 1 3076 3022595 2905699 2026-08-05T15:40:37Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022595 wikitext text/x-wiki Hi! If I can help, just tell me. Write me an email to bwagner@freemail.hu, or to the hungarian Wikipedia (Bettina). Bettina Wágner Hallo! Wenn ich helfen kann, schreibt mir bitte eine email (bwagner@freemail.hu) oder an die ungarische Wikipedia (Bettina) Bettina Wágner Olá! Se eu posso ajudar, escrive-me um email (bwagner@freemail.hu) ou na Wikipedia em hungares (Bettina) Bettina Wágner == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hungaria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2905698 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210812150943/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/hungary/ për lidhjen https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/hungary/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 shkurt 2026 12:14 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hungaria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022594 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170923014907/http://www.fao.org/countryprofiles/index/en/?iso3=HUN për lidhjen http://www.fao.org/countryprofiles/index/en/?iso3=HUN. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 gusht 2026 17:40 (CEST) lt5crdlzqfb26lci9wj11qnhtcrz6sd Përdoruesi diskutim:Arianit 3 3117 3022699 3018677 2026-08-05T20:26:18Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Djalli (mitologji) */ 3022699 wikitext text/x-wiki Mire se erdhe tek Wikipedia (zyrtarisht :) [[Përdoruesi:Dori|Dori]] | [[Përdoruesi diskutim:Dori|Diskutim]] 2005 Mars 21 05:50 (UTC) :Kam kenaqesine. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2005 Mars 21 05:59 (UTC) --- Me pelqen shume ideja e "Highlanders" :)! [[Përdoruesi:Joni|Joni]] == Tung == perdoruesi Hipi Zhdripi C´fare shfetuesi ki. ::Jaran, dy kerkesa pi teje,1) kyçu kur t'shkrune se qysh e di une a je ti apo dikush tjeter tu e perdorë emnin ton. masnej veq i nenshkrune tekstet tuja "<nowiki>~~~~</nowiki>" 2) e bone mehallen e geces ma trimen n'gjakove e edoni pi mullajusufit ka mu rroke keqas me ty. ::u shishe pi aeroplanit qe je gjakovar papapa :). une perdori firefox, munesh mi gjete edhe n'ship nqs sje mire me anglisht e je kone najhere n'pushime n'durres. ::O rrush, e paske pa prej aeroplanit se jam Gjakovar, a? Atehere mos u brengose se nese e perdore emrin Hipi Zhdripi ndokush tjeter. Me teknik sotit gjithcka falsfikohet po shqpirti i fjales se shqiptarit nuk falsifikohet, JO!. Per kete po theme per femijet ne perendim nuk ashte interesant se ne cilen gjuhe shpehen por ne cilen fryme. Teknika me e persosure eshte natyra e vete njeriut. ::E kam harrua si te kyqem ne #sq.Wikipedia. Po provoje te kyqem ne ate dhome. '''perdoruesi Hipi Zhdripi mendone se:''' :''Amerika dje indian, kauboje, sot teknologji, neser? (si Turqia e Italia). Shipnija dje Shipni, sot Shipni, neser Shipni me te njajten teknologji (Sa uji kalone nere ure, me nise e me notu mas tine?).'' == Familja moderne == Ne mujshim mi ppullarizu e mi qite ne familjen moderne ateher kom me te propuzu per administratore --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Mars 29 00:31 (UTC) :hihihihi. kqyre qfare ideje, k'sej i thojin brain storming n'amerike. ti koke mjeshter per product placement :). qysh e kishe realizu ti kete ide, nimom pak. psh, a kish bo pune ni kuti e qumshtit (meno vita vita) me mbishkrimin wiki wiki? :dan eshte hipi zhdripi a? hajde befasi hajde. duna mi menu edhe une ni alter ego zajabant :). :seriozisht tash: veshtire pak mu realizu kjo se ata nuk jan fort pergjegjes ndaj qytetareve t'kosoves. psh: ju pata terheke verejtjen per pirjen e duhanit prej yllkes, personi ma kulle n'shpi, e ke perserite mas nje kohe prap. sinqerisht, nese ki ide t'ngjajshme propozoj te faqja promovimi pa marre parasysh se t'quditshme jane. nisja me qysh e kishe bo keta ma nelt.rrespekt [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ::Shka thu ti mi nxerre ata naj shtose per ne. Ha, fole. ::Ju en Amerike en Evrope (per cigare) shka po menone a po done ti mi bo krejt Amerikan e Evropian a? Lej se ata nuk jone budalle ata kane pa shume Amerika. A din c´ka menojin ata per neve qe jena jashte "Robota" (Teneçe insón). Kush jane Amerikant Xhoni i Bellusheve ju ka kallxu kush áshte mjeshter per '''product placement''' lexo librin per t´a. Mes e harro "Bluse Brothers".-Hipi se nuk kom kohe me duhet me shku ne pune. == Tifozat Kuq e zi == I kam lajmruar tifozat kuq e zi per foton ne commons dhe i kam thirre ne ndihme. Disa nuk po e kuptojin se si duhet vepruar (i kane informatat siperfaqesore). Tekste qe i kam shkru jane te kesaj forme: ''Shikoni dhe ndihmoni Arianitin : (nyja per foto)'' ''Shkruani per futbollin shqiptare ne gjuhen angleze (varsist prej vendit ku jetojne ata), p.sh greke, gjermane etj. dhe ne gjuhen shqipe shkruani per futbollin ne pergjithesi.'' ''(nyja per wiki shqip)'' ''Me nderime Dani.'' Kishte per te qene mire nese ti ju dergone nje E-mail me shqarime se si te regjistrohen, dhe te votoin per foto dhe ne nje kryeradhe e shkruan adresen e sq.wikipedia ==Shqiponja.net== Tifozet e basketbollit jane pergjegjur ne leteren e me poshteme: E nderuara redaksi, http://sq.wikipedia.org eshte pjese e projektit nderkombetar Wikipedia, \"e cila ka per qellim krijimin e një enciklopedie të plotë, pa gabime, në të gjitha gjuhët, e korigjueshme nga të gjithë dhe e lirë për përdorim.\" Ju lutemi vizitojeni adresen, dhe mundesisht, ndani deshiren tone te zjarrte per nje enciklopedi gjitheshqitpare me percjellesit e medias suaj. Kishit bo mire me shkru per basketbollin shqitare ne guhet tjera dhe per basketbollin ne pergjithsi ne gjuhen shqipe. Ju lutem informoni tifozet e juaj Ju falemnderit, Dan - wikipedian shqiptarë pergjegje: ''Dani, do te perpiqem qe per kete inciative ti njoftoj anaret e shqiponjat.net permes forumit.'' ''Mire kishte me qen sikurse Ju ta pergaditni nje shkrim, dhe une pastaj permes Newsletter t'ia u dergoj pothuajse 1500 anetareve tone.'' ''Pergadite ate dhe une me knaqesi do t'iu dergoj te gjitheve qe jan te anetaresuar tek shqiponjat.net'' ''Te pershendes.'' ''ARIANi'' Bone zemren guri e ftyren nuri e pregatite nje tekste po pak ma te nxehte ne kryerreshtin e pare te dytin shkruje si te regjistrohen (qe ata te mos humbin kohe per ta gjete deren) te tretin per ata qe dine gjuhe te huaja dhe te katertin ju ofrone bajraktarin(banner a qysh po i thojin). Ta provojim nashta bone boom. Mbasi te ju kesh shkruar letrat te lute me lajmro. TUNG --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Prill 14 22:35 (UTC) :Letra është gati. A ke farë emaili apo ta postoj te ''Promovime''? ::co_uk@hotmail.com == Posta == Kujdes me variablen sepse ne te gjitha fletat eshte e shkruare variabla numriipostes--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) ==Qyetet== Qytete e kosoves per ndryshim nga ato te Shqiperise (nuk behet dallimi ne mes Qytetit dhe Qytezes), jane me te njohura se bashku me rrethinen (po thuaj se ne te gjitha gjuhet e edhe ne gjuhen shqipe). Edhe pasi qe qendrat e qyteteve te Kosoves kane nderruar vendin brenda ketyre shtate rretheve, me eshte dukur me mire nje prezentim i tille. P.sh: Ulpiana, Novoberda, etj. Nese ke ndonje ide tjeter me trego.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) == A je gjallë a? == Mirëse u ktheve. Ku je mër, je hup si Faksi tyneher.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Janar 15 07:27 (UTC) : Gezohem qe t'paskna mungu :). Gjate luftes TV Kukesi n'shirit thojke Filon Fystyki "gjendet shendosh e mire n'spital t'Kukesit". Paj, e kom percell aktivitetin ketu kohe mas kohe edhe pse skome pase kohe me ndihmu. M'vjen mire qe ti i ki qendru besnik ketij ideali -- krejt ndryshe prej gjakovareve tjere a!!!. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Janar 15 19:13 (UTC) == Personat me biografi të gjata == Po mendojë se për personat me të cilët kanë të bëjnë shumë gjëra d.m.th me interes më të gjërë për shoqërin duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Është e pamundur të përmbledhet p.sh i gjithë materiali që gjendet në sq.Wikipedia që ka të bëjë me Skenderbeun, në jë fletë. Në këto raste duhet të krijohen nën-artikuj mendoj se edhe ti e di këtë. Sa i përket artikullit Enver Hoxha unë mendojë se aty duhet paraqitur kryetarin e Shqipërisë ndërsa për metodat e gjërat e tilla duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Të kisha propozuar që ta pregatitësh një seksion ku e prekë në pika të shkurta karieren e tij ndërsa për më thellësish shkruan (nëse ke material) në artiullin p.sh. <nowiki>[[Kariera e Fillon Fistikit]]</nowiki>. Edhe nëse e ki njetë me u shprazë është ma mirë mu shprazë në nëmartikull 1. Kur ka shumë tekst nuk bjenë në sy (pritojin njerzit me lexu) 2. Teknikisht për lexuesi e kyqur në internet në Kosovë e Shqipëri është ma mirë mir qenë artikujt e shkurt.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Mars 3 21:44 (UTC) :Dan, te kuptoj. Ama veprimet e tij gjate 40 vjeteshit te fundit nuk jane per artikull dytesor. Nuk kam asgje personale ndaj Enverit por nuk besoj qe dikush me logjike te shendosh mund te argumentoj qe Enveri nuk ka qene diktator (ata persona do ta quanin Enverin diktator dashamires (benevolent dictator) - diktatura eshte thjeshte nje sistem politik ku e drejta e zgjedhjes i mirret qytetarit nga nje person apo klike e vogel. Bile une kisha thone qe fjala komunist (qe ai e ka konsideru veten) eshte me e pasakte per Enverin se termi diktator. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Mars 3 21:57 (UTC) == Per faqen e redaktimit te artikujve. == Aranit, do me pelqente qe te krijonim nje faqe ku mund te beja komentet e mia per ndryshim dhe redaktimin e sakte te artikujve. Ke mundesi te me krijosh nje faqe? Me respekt —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 4 21:48 (UTC) :Aranit, falemindrit per shembullin qe me dhe por prap nuk e mora vesh. Mund te besh nje shembull konkret sesi te perdor Wikipedia:Drejtshkrim?! —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 6 09:37 (UTC) == figura perlati == nëse ke mundësi ngarkoe edhe njëherë figurën e Perlat Sula se e grisa gabim. Provova ta restauroj, por nuk po funksionon. tung —[[Përdoruesi:Bet 0|bet_0]] 2006 Mars 11 09:19 (UTC) == Ftese == Pershendetje djema e vajza. Me sa shoh shumica prej jush din anglisht. Edhe me sa verej jeni shqiptare qofte nga Kosova a vende tjera. Ju mirepres ne faqen [http://en.wikipedia.org/wiki/Kosovo] ku po kemi problem me disa qe po e vandalizojne faqen e Kosoves. Ndihma e juaj eshte e mireseardhur. Me sa duket me kete adrese qe keni nuk mundeni me editu aty, po me hape adrese tjeter ju duhen vetem 2 min, pra mos pritoni. Shpresoj te shihemi atje se shpejti. Me respekt, [[Përdoruesi:Ilir pz|Ilir pz]] 2006 Prill 8 23:46 (UTC) == Përvojat dhe sugjerimet == Shkruj dishka qitu [[Wikipedia:Për Anëtarë]]. Normal qe ki qefë, osht mirë për të tjerët qe bea edhe për ne se qashtu e dimë shka po ju bjenë njerzve në sy ma tepër.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 5 Shtator 2006 03:03 (UTC) == Foto pa lisence == Figures Perlati2.jpg i mungonte licensa per ate dhe u gris. ([[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 3 Dhjetor 2007 21:22 (UTC)) == ayhi == A ki kohë me kontrollu gramatiken edhe drejtshkrimin për copat e paraqitura në [[:B:HTML|këtë fletë]]--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 31 Mars 2009 23:29 (CEST) == HI == Hey, whats happening. —[[Përdoruesi:Mdupont|Mdupont]] 29 Qershor 2009 14:24 (CEST) == Kosovoguide == A mund të kontaktoni administratorin ne Kosovoguide per perdorimin e përmbajteve te faqes - http://www.kosovoguide.com/?cid=1,218,1018&view=all? --[[Përdoruesi:Mikullovci11|Mikullovci]] 20 Janar 2011 14:29 (CET) == Kontrolla e cilësisë == [[Skeda:Besicles 180508.jpg|80px|majtas|]] Pershendetje Arianit, Tashmë ti je [[Wikipedia:Kontrolluesit|Kontrollues]]. Për më shumë informacion shiko tek [[Wikipedia:Kuvendi]] (seksionin ''Vandalism on sq.wikipedia'' ose ''[[Ndihmë:Kontrolli i faqes|Flagged Revisions]]''). Për pyetje rreth privilegjeve të reja më pyet edhe ma. Përdori me përgjegjshmëri këto privilegje. Një punë të mbarë.--'''[[Përdoruesi:Euriditi|<span style="text-shadow:#000 0.1em 0.1em 0.1em; background: #C44747; color:white;">&nbsp;Euriditi&nbsp;</span>]]''' 29 nëntor 2012 13:33 (CET) == Kategorite == Dy here ([http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237467] dhe [http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237474]) i hoqe, te [[Mehmet Konica]] dhe te "zhbera" (pjeserisht) te dyja heret. Sapo t'u dha statusi i kontrolluesit dhe ke 7 vjet eksperience ne wiki, nuk mund te besh editime te tilla pa i shpjeguar fare. Ke ndonje aresye qe e ben kete? [[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 15:37 (CET) : E verejta edhe une qe e kisha kategorizuar gabimisht. Derisa po e permirsoja ti po e beje te njejten gje dhe me shkaktoi huti me disa faqe te tjera qe po redaktojsha ne te njejten kohe. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:30 (CET) ::Ah, ok, faleminderit, dhe me fal per tonin: kujtova se po ma beje per inat, :-).[[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:41 (CET) :::Pa problem. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 19:13 (CET) == Ftesë për pjesëmarrje në diskutimin mbi heqjen arbitrare të referencave mbi dënimet me vdekje të [[Kristaq Rama]] == Të lutem, ndiqeni debatin tek Kuvendi (http://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Diskutim_mbi_referencat_e_d.C3.ABnimeve_me_vdekje_nga_Kristaq_Rama). Po bëhen disa veprime absurde e arbitrare. Me respekt!--[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|<span style="background-color:olive; color:#fff;"> '''Mr. Pseudo''' </span>]] [[Përdoruesi diskutim:Mr. Pseudo |'''diskuto''']] 25 shkurt 2013 23:58 (CET) ==Pershendetje Maratones..== Përshëndetje, nëaw ne Kukës do të mbahet një maratonë e e tille e Wikipedias në gjuhën shqipe me pjesëmarrës. ka vullnetar që dëshirojnë të ndihmojnë me pranim dhe ligjërim në tema të ndryshme të Wikipedia-s, nese na mundesohet nen kushtet e tilla do te jemi edhe ne... pune te mbare --Koka11 21 Dhjetor 2014 00:03 (CET) :Pershendetje, faleminderit. A ma dergon te lutem ne privat nje adrese emaili dhe numer telefoni dhe me tregon per cfare tema do t'mund te ligjerosh. Te lajmeroj prej fundit te janarit kur t'kemi me shume informata konkrete. Faleminderit! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 21 Dhjetor 2014 08:14 (CET) ==Pershendetje mik i nderuar une kam kandiduar[[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për admin...== --Rrjedha 23 Shkurt 2015 10:52 (CET)[[Përdoruesi:Rrjedha|Rrjedha]], po kandidoj [[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për administrues edhe unë kërkoi një votë për kandidatin tim dhe po kërkoj mështetjen tënde. Faliminderit . me nderime PS: Votimi bëhet këtu: [[Wikipedia:Administruesit#Kandidatura_p.C3.ABr_administrues|WP:Kandidatura për administrues]] --[[User:Rrjedha]] == Fakte jo llafe == # Leeturtle është bllokuar në bazë të normave të wikipedias. Këto janë akuzat, fyerjet, përçmimet dhe nënkuptimet drejtë përsronit tim. Unë në fakt kisha përmendur një fakt. Që ai person, që është edhe një ndër organizatorët është i përfshirë në politikë aktivisht si këshilltar i ministrisë së kulturës. Ky është fakt jo akuzë personale dhe nuk kishte të bënte me ndonjë ndërhyrje të tijën. Më poshtë janë fjalë që janë nxjerrë nga postimi i tij i gjatë që nuk kishte ndonjë argument apo fakt brenda por vetëm karikaturizimie rreth karakterit tim. Mendoj se kjo qasje është e patolerueshme. {{collapse top|title=Sulmet personale të lëshuara nga Redon Skikuli (Leeturtle)}} *... mësimet për militantizëm politik '''jo me mua të lutem''' *... nga ana tjetër me këtë sjellje që ke '''është më mirë që nuk njihemi''' *Duke parë '''arrogancën që ke''' në mënyrën si shprehesh drejt kontribuesve *...më kujton Eric Cartman nga Southpark kur fitoi pak pushtet si përgjegjës për të mbajtur rregull gjatë pushimit të gjatë dhe terrorizonte të gjithë në shkollën e tij provinciale * ...'''je i pasjellshëm me njerëz që kontribojnë''' *...po hyj direkt në temë '''pa humbur kohë me karakterin tënd'''. *...ngaqë '''asnjë nga të gjithë 'ekspertët' e Wikipedias shqiptare''' nuk ka marrë mundin të bëjë asgjë tjetër '''përveç se të 'bërtasë': respekto autoritetin tim!''' * Ti mund të mendosh që nuk ka pasur impakt asnjë nga aktivitetet, megjithëse mendoj të kundërtën, por nuk mund '''të hakmerresh në këtë mënyrë''' ndaj njerëzve që janë të apasionuar ndaj projektit. * Mund të jesh i kënaqur '''duke sulmuar kontribues të tjerë''' dhe '''duke shfrytëzuar pozicionin që ke''', por e vërteta është që kanë kaluar kaq vite dhe cilësia e Wikipedia-s në shqip lë për të dëshiruar. Ndoshta bën diçka gabim që kemi ngelur në këtë pikë. * Me keqardhje për agresivitetin dhe '''mosdëshirën tënde për bashkëpunim''', * '''të uroj krijimin e teorive sa më kreative konspirative''', {{collapse bottom}} # Çështja mbi artikullin e Miilena Haritos u mbyll me ndërhyrjen e burokratit Punëtori. Të lutem mos e rihap më përndryshe kësaj radhe do të shkoj ta raportoj vërtet çështjen tek meta.wikimedia dhe do të vë në dukje qasjen tuaj, që është tejet klanore meqë po bëheni grup kundër meje, pa paraqitur fakte dhe argumente por vetëm duke bërë propagandë... Edhe unë punoj vullnetarisht këtu, por ndrysh enga ju nuk shkoj të redaktoj artiikujt e ministrave me të cilët jam takuar dhe kam marrëdhënie politike për më tepër duke postuar materiale të kopjuara dhe promovuese politike. Nëse nuk i kupton normat e wikipedias të këshillojë ti lexosh sërisht. # Si pasojë, të lutem që herë tjetër nëse më drejtohesh mua të paraqesësh fakte dhe jo llafe në ajër. Gjithë të mirat! -- <span style="font-family:Old English Text MT;border:1px dotted">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|‎<big>M</big>r.<big>P</big>seudo]] [[Përdoruesi diskutim:‎Mr. Pseudo|<big><big><span title="Diskuto">&#9762;</span></big></big>]]</span> 27 Maj 2015 21:13 (CEST) == Pjesmmarrje në votim dhe diskutim == Përshëndetje [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], Për shkak se shpesh hapen votime, diskutime, ide, dhe nuk përmbyllen, unë ju ftoj që të merrni pjesë nëse dëshironi të thoni mendimin dhe të jepni votën tuaj. Ju lutem shprehni lirshëm mendimin tuaj '''PRO''', '''KUNDËR''' apo '''NEUTRAL''', un nuk jam SPONZOR, thjesht dua që këto procese të mbarojnë, për të lënë hapësirë për artikuj të tjerë të votohen dhe diskutohen. [[Përdoruesi:Liridon/TO DO/am|Në këtë listë]] janë disa artikuj të propozua për artikull të Mirë dhe të Përkryer. Ndërsa aktualisht është i hapur një diskutim në [[Wikipedia:Kuvendi#Faqe për Wikipedian në Facebook|Kuvend për një Wikiprojekt]], Faqe për Wikipedian në Facebook. Aktualisht akoma është i hapur votimi për krijimin e projektit, ndërsa mund të jepni ide të reja, të kundërshtoni ato aktuale dhe të votoni ashtu si mendoni se është më mirë. --[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 8 shtator 2015 20:44 (CEST) == Wishlist == List of articles in German WP missing (good) images: [[:de:Portal:Albanien/Bilderwünsche]] --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 5 dhjetor 2015 14:34 (CET) :: Moved it to :sq :: → [[Përdoruesi:Albinfo/Livadhi]] :: Translation needs to be completed and checked. I would move it to [[Wikipedia:Requested pictures]] or so. :: Best regards, --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:04 (CEST) :::Duly noted. I'll complete, post it and let you know when it's up. Many thanks! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:10 (CEST) == News from international CEE Spring 2016 == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear local organizer of [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016|CEE Spring 2016]]! We have some news and updates. * There are '''new countries and projects''' that joined the contest after it started, these are Belarusian classic Wikipedia, [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Croatia|Croatia]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kazakhstan|Kazakhstan]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kosovo|Kosovo]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Sakha|Sakha]] and [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Turkey|Turkey]]. Our [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Timeline|Timeline]] is updated, so please update your plans as well. If some other countries join the contest on the go, we will inform you! * There are two types of '''statistics''' gathered: ** Using the proposed lists of articles. See [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Statistics]] (it counts only articles in the [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure|lists]]). ** Using the template <nowiki>{{CEE Spring 2016}}</nowiki> on the articles talk pages. See [[:m:User:BaseBot/CEES/MMXVI]] and subpages. *: If you don't use the template yet, here is an example: [[:m:w:uk:Special:Permalink/17787507|uk:Template:CEE Spring 2016]]. Its usage looks like: <code><nowiki>{{CEE Spring 2016 |user= |topic= |topic2= |topic3= |country= |country2= |country3= }}</nowiki></code> *: If you are using it but don't see your project in the stats then, perhaps, you are not using it properly. Only articles created (or improved if the rules allow this) for the contest during its period should have the template on respective talk pages. * Let us remind you, that as the contest is held simultaneously in many Wikipedias, it is vital that all articles, contest templates and categories are linked with '''Wikidata'''. Don't forget about this :) * If your local contest has some special needs (e.g. stats by weeks), let us know. Having local '''rules''' [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Local rules|briefly described on Meta page]] is compulsory for well-mannered organisers :) Please '''let us know if you need help''' with anything! [[:m:Talk:Wikimedia CEE Spring 2016|Any questions leave here]]. If someone wants to receive such updates from CEE Spring on their talk page, they may add their username on [[:m:User:Base/MassMessage/CEE Spring-2016-locals|this page]]. It might also be useful to join WMCEE-l mailing list (wmcee-l[[File:At_sign.svg|17px|@|link=]]tools.wikimedia.pl, [http://tools.wikimedia.pl/mailman/listinfo/wmcee-l registration]). Best regards from international organizers, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 3 prill 2016 03:32 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15493994 --> == WALUG (votimi për rregulloren) == Përshëndetje Arianit, [[Wikipedia:Wikimedians of Albanian Language User Group|Wikimedians of Albanian Language User Group]] është një grup i wikimedianëve shqiptarë tashmë i njohur nga Fondacioni i Wikimedias, që aktualisht po përpilon rregulloren/strategjinë e funksionimit. Propozimet, votimi dhe diskutimi për [[Wikipedia_diskutim:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group#Vizioni_2|Vizionin e User Grupit]] është deri më 23:59 CEST 3 korrik 2016. Jeni i ftuar të jepni propozime/ide ose të votoni për propozimet e dhëna.--[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 29 qershor 2016 00:00 (CEST) == Picture from Wikimania == Have you seen this? --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 10 korrik 2016 19:59 (CEST) [[Skeda:Cerimonia di chiusura - Wikimania 2016 12.jpg|thumb|Albanian Wikipedians with Jimmy Wales]] == CEE Spring 2016 Survey == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear CEE Spring 2016 organisers! I am sorry for writing in English again. The international organisers of the contest ask all the participants to complete the survey about the contest. It is very short. It gives us a bit of statistics and helps make the next contest better. We will use MassMessage to give [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_eLP1PKZWjSpIi45 the survey link] to all the participants. Obviously, not all of them speak English, so please, [//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3ABase%2FMassMessage%2FCEE+Spring-2016-participants%2FSurvey help us with translating this request] and encourage them to complete the survey. Best regards, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 26 gusht 2016 20:54 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15863493 --> == Feedback request == Greetings, The team that made [[mw:ORES|ORES]] is working on a new tool called [[mw:JADE|JADE]]. The new tool is for humans to review the work of ORES, to provide human feedback and oversight. The team would like to hear about how your experience using ORES has been on your wiki, and what you might expect from a tool like the one proposed. If you are interested, you can comment on [[mw:Talk:JADE|this page on mediawiki.org]]. The team is also interested in sharing updates with you as JADE is developed. Short messages will be sent to this talk page every month or two, linking to a page with further information. Is this something you would like to sign up for? Simply reply to me here if so and I will put your name on the list. Happy editing to you. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 4 tetor 2017 21:17 (CEST) :You can also [[m:Global_message_delivery/Targets/JADE|sign yourself up]] for updates anytime. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 6 tetor 2017 18:46 (CEST) == JADE: topics to discuss == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hello, Here are some topics the [[mw:JADE|JADE]] team would like to discuss. If you are interested, follow the link to join the conversation: *[[mw:Topic:Tzw0uv2bucrdprm4| Judgments, Endorsements, and Preference]] *[[mw:Topic:Tzw4ebq17wbdog74|Free text comments and suppression]] *[[mw:Topic:Tzw3qg8qiqow10d8|Should we integrate JADE with Flow?]] *[[mw:Topic:Tzw5fix7hbs4ui8j|Thematic and quant analysis of judgements]] Thank you. On behalf of the Scoring Platform Team, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]]([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 13 tetor 2017 23:09 (CEST)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/JADE&oldid=17319199 --> == Ftese për Wiki Weekend Tirana 2017== Komuniteti i Open Labs zhvillojnë për të katërtin vit rradhazi [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wiki_Weekend_Tirana_2017 Wiki Wekeend Tirana 2017] me qëllimin për të pasuruar artikujt në gjuhën shqipe në Wikipedia. Ky aktivitet do të zhvillohet gjatë fundjavës së dytë të dhjetorit, përkatësisht në datat 9 dhe 10 dhjetor, ku pjesëmarrësit do të mblidhen në ambientet e Open Labs Hackerspace (Tiranë) në një program që kombinon puntoritë (workshops) me prezantimet nga wikipedianët nga Tirana, Elbasani, Durrësi, Prishtina, Gjilani, Zyrihu etj. Do të ketë gjithashtu workshope/editathons të ndryshme rreth Wikidata, Wiki Loves Maps, Wikiprojekti LGBT dhe Wikimedia Commons. Wiki Weekend synon që të ndërtohen ura bashkëpunimi me wikimedianë të tjerë nga vendi dhe rajoni, të inspirohen wikimedianë të rinj që të bashkohen me komunitetin, të njihet publiku me projektet e Wikimedias, të organizohen editathone dhe të rritet ndërgjegjësimi i mediave lokale dhe institucioneve rreth rëndësisë së ndarjes së dijes përmes projekteve të lidhura me platformat dhe kulturën bashkëpunuese wiki. Aktiviteti fillon në 9:30 dhe mbaron në 16:00 (të shtunën dhe të dielën). Ju ftojme të bashkoheni në abientet e [https://openlabs.cc/ Open Labs]. --[[Përdoruesi:Nafie shehu|Nafie shehu]] ([[Përdoruesi diskutim:Nafie shehu|diskutimet]]) 7 dhjetor 2017 22:14 (CET) :{{ping|Arianit}} Edhe [[Teqeja e Turballi Sulltanit]] (afer [[Teqeja e Frashërit]])?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 22 shkurt 2019 23:37 (CET) ::Pa pergjigje?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 21:33 (CET) Nuk e kuptoj mesazhin. [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 22:11 (CET) :{{ping|Arianit}} Dëshironi ta plotësoni artikullin në [[Teqeja e Turballi Sulltanit|këtë]] Tekke si artikull [[Teqeja e Frasherit|Tekke në Frasher]]?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 1 mars 2019 20:20 (CET) ::Jo :) tjetren e bera per shkak te rolit patriotik. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 mars 2019 21:34 (CET) == Pyetje == Pershendetje ju lutem shumë a mund t'më n'dimoni ose ma sakt a mundë t'më tregoni se si mundë të postoj biografi per persona të "famshem" ne Wikipedia ? :Tung, a e ke pa ndihmen [[Ndihm%C3%AB:P%C3%ABrmbajtja|këtu]]? --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 28 mars 2019 21:42 (CET) == Faqet me ndryshime në pritje == Përshëndetje! Ky është një mesazh gjysmë i automatizuar i dërguar te të gjithë personat që kanë veglat e kontrolluesit (duke përjashtuar administratorët). Kontrollimi është një privilegj i cili u jepet vullnetarëve, redaktimet e të cilëve kanë qenë të sakta dhe i kanë shërbyer komunitetit. Përveç privilegjit që t'u pranohen menjëherë redaktimet që bëjnë, kushdo që ka veglat e kontrolluesit ka gjithashtu përgjegjësinë për të kontrolluar redaktimet e të tjerëve. Kjo gjë mund të realizohet lehtësisht duke parë ndryshimet më të fundit me anë të një shtypjeje te butoni majtas që lexon ''Ndryshimet më të fundit''. Një mënyrë tjetër për ta realizuar këtë gjë, është me anë të faqes [https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:PendingChanges këtu] e cila gjendet te ''Faqet speciale''. Faqja e mësipërme liston të gjitha faqet me ndryshime në pritje sipas kohës që ato janë kryer. Aktualisht, ''Wikipedia'' ka 148 kontrollues e megjithatë së shpejti do të kapim numrin e 500 faqeve me ndryshime në pritje nëse nuk fillohet kontrollimi masiv i tyre. Faqet me më shumë kohë në pritje kanë rreth 1 muaj aty. Nëse për 1 muaj bëhen rreth 500 faqe me ndryshime në pritje atëherë kuptohet që procesi i mirëmbajtes është një proces i cili duhet të jetë i vazhdueshëm pasi mund të dalë jashtë kontrollit me shpejtësi. Ju lutem, ndihmoni të kontrollojmë ndryshimet në pritje dhe ç'është më e rëndësishmja, ndihmoni të ndërgjegjësojmë vullnetarët kontrollues në komunitetin tonë për privilegjet e përgjegjësitë që ata kanë. Konsideroni gjithashtu mundësinë e vendosjes së stampës <nowiki>{{Kontrollues topicon}}</nowiki> në faqen tuaj të përdoruesit për të treguar gjendjen tuaj si kontrollues si dhe për të bërë më të lehtë gjetjen dhe kontaktimin tuaj nga komuniteti në rast nevoje. Për çdo pyetje në lidhje me procesin e kontrollimit apo të vendosjes së stampës mos ngurroni të më shkruani në faqen time të diskutimeve. - [[Përdoruesi:Berishasinan|Berishasinan]] ([[Përdoruesi diskutim:Berishasinan|diskutimet]]) 24 maj 2019 11:46 (CEST) == Pershendetje == Sa i perket nje artikulli ne wikipedia sq ,ka dhe te tjere te ngjashem ,nese do perdoret dy standarte nuk eshte problem je i lire ta heqesh artikullin nese mendon se ne wikipedia nuk ka artikuj te tjere te ngjashem dhe ky eshte i vetmi ateher gabohesh . Faleminderit - [[Përdoruesi:R1337|R1337]] :Pershendeteje {{Ping|R1337}} nuk ishte asgje personale. Mund te kete raste sic po thua, por mendoj qe standardet duhet te na ngrisin larte, jo te na ulin te pjestuesi me i vogel i perbashket. Shpresoj ne mirekuptim. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 prill 2020 10:02 (CEST) Ok {{Ping|Arianit}} ne kete rast si te veprojme, te hiqet artikulli bashk me artikujt e ngjashem apo mos te lejohen me artikuj te tille ne te ardhmen ? :{{Ping|R1337}} rregullat vlejne per te gjithe njejte. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) Ok {{Ping|Arianit}} Artikujt e ngjashem jane akoma aktiv do hiqen ? :{{Ping|R1337}} duhet por m'varet prej Wikipedianve ta bejne. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 6 qershor 2020 16:07 (CEST) == Per te krijuar nje faqe te re! == Pershendetje Arianit Mendoj se ka shume artista qe duhet te shtohen ne faqen e wikipedia. si mund te kontribuoj edhe une? Te pershendes Nela--[[Përdoruesi:WikiEDDE|WikiEDDE]] ([[Përdoruesi diskutim:WikiEDDE|diskutimet]]) 3 janar 2021 22:09 (CET) :Pershendetje {{ping|WikiEDDE}} te rekomandoj te fillosh [[Wikipedia:Fillimi|ketu]]. Pastaj te livadhi personal (lidhja te menyja larte) draftoje artikullin edhe kerko ndihme per ndonje ceshtje specifike nese te duhet. Te lutem perdore referenca te besueshme pasi biografite e personave te gjalle jane me te ndjeshme pasi nuk deshirojme te akuzohet Wikipedia per shpifje. Poashtu puno artikuj vetem per persona te shquar mjaftueshem, dmth qe jane trajtuar nga burime detysore te besueshem mjaftueshem. Nje menyre me e lehte e kontributit eshte t'i rregullosh artikujt ekzistues ku ka mjaft nevoje per ndihme. Faleminderit per kontributin dhe me njofto nese te duhet ndihme. ----[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 5 janar 2021 14:30 (CET) == Kontroll == Përshëndetje! Ky është një mesazh automatik i dërguar te të gjithë kontrolluesit shqipfolës që kanë qenë aktivë së fundmi. Aktualisht në listën e faqeve me ndryshime në pritje gjenden rreth 4000 faqe, disa prej tyre në pritje për më shumë se 1 viti. Kontrollimi i ndryshimeve në pritje është një nga përgjegjësitë bazë të çdo komuniteti Wiki kështu që ju ftojmë të ndihmoni ta zbrazim atë listë. Lista mund të gjendet [[Speciale:PendingChanges|këtu]]. - [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 16 mars 2022 15:04 (CET) <!-- Message sent by User:Klein Muçi@sqwiki using the list at https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Kontrolluesit_aktiv%C3%AB&oldid=2421118 --> == Bllokimi i përdoruesit == Unë do ta bllokoj këtë përdorues për 20 vjet. [[Speciale:Kontributet/79.106.209.165|79.106.209.165]] 20 korrik 2022 13:04 (CEST) == Ndihme rreth faqeve == Pershendetje meqe jeni perdorues i vjeter i Wikipedia Shqip, do doja brenda mundesive nese mund te pranoni pending changes ne versionin e, ne faqet ne vijim : [[Ledja Liku]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]], dhe ndonje ndihme,(kontribut) rreth formatit te citimeve do ishte e mirepritur,faleminderit. [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 14 tetor 2024 15:23 (CEST) == Kerkese per Ndihme == Pershendetje duke qene se je Wikipedian i vjeter,do doja nese do mundeshe te me ndihmoje me pranimin e pending changes duke lene stabel versionin e fundit si redaktim ne faqet respektive : [[Ledja Liku]] , [[Zaho Balili]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]] . Te falenderoj [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 15 tetor 2024 10:13 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2727223|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Pikësim shtesë|Pikësim shtesë]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra me shenja pikësimi të panevojshme. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: extra punctuation|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20dhjetor%202024,%2009:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 dhjetor 2024 10:41 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20shkurt%202025,%2012:47)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 shkurt 2025 13:47 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2011:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 12:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2017:05)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 18:05 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2019:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 20:21 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2023:23)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 00:23 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2003:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 04:24 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2006:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 07:25 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2010:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 11:02 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2012:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 13:50 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2019:53)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 20:53 (CET) == Artikuj mbi shkolla publike == Hej a mundemi me i ra ma ngadalë krijimit të artikujve për [[:Kategoria:Shkolla në Kosovë|shkolla publike kosovare]]? Nuk kemi mjaft burime të denja për krejt shkollat në Kosovë, aq ma pak që kanë të gjithat mjaft shquarësi dhe material për një artikull në Wikipedia. Idealisht na kish vyjt pak ma shumë material kur fillojmë artikuj me një redaktim. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 29 maj 2025 17:24 (CEST) :Mendoj qe si tema vetvetiu kualifikohen per shquaresi. Burime bazike duhet te kete: per fusheveprimin, arritjet e shkolles, numrin e nxenesve, menaxhmentin etj. Përdoruesi:Edukatori ka fillu te punoj ne shkollat nje nga nje (kjo ia lehteson atij procesin) dhe me Grupin e Wikimedianeve te Gjuhes Shqipe do te organizojme kampanja publike per t'i ftuar nxenesit te kontribuojne. Artikulli i shkolles do te jete ngacmim i mire per ta mesuar procesin e redaktimit. Vec i kam krijuar artikujt e tyre ne Wikidata. Na jep pak kohe qe ta zhvillojme procesin. Faleminderit per mirekuptimin! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 maj 2025 18:03 (CEST) == Të ftoj në diskutim, ku edhe mund të votosh == @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], të përfundohet edhe një qështje që ka kohë që diskutohet; https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Propozoj%20heqjen%20e%20privilegjeve%20t%C3%AB%20administrator%C3%ABve%20joaktiv%C3%AB . [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 korrik 2025 18:38 (CEST) == Përshëndetje Arianit == Të përgëzoj për intervistën që paske bërë për wikipedian e gjuhës shqipe [https://www.youtube.com/watch?v=D6AD42wKG2Y në këtë emision], shumë e pasur e informuese. Punë të mbarë. @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 nëntor 2025 18:52 (CET) :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] Faleminderit! -- [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 9 nëntor 2025 14:55 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Algoritmi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2879262|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Algoritmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20dhjetor%202025,%2021:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 dhjetor 2025 22:03 (CET) == Aktiviteti i kontrolluesve == :Përshëndetje, [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Kontrolli%20i%20ndryshimeve%20n%C3%AB%20pritje sipas rregullores së përditësuar] për menaxhimin e privilegjeve të kontrolluesve, po kryhet rivlerësimi periodik i aktivitetit të përdoruesve. :Si pjesë e procesit standard, ju jepet një afat reflektimi prej 30 ditësh nga dita e marrjes së këtij njoftimi. Brenda këtij afati, nëse nuk keni përmbushur kriterin minimal ju mund të rritni aktivitetin tuaj në mënyrë që të përputhet me kërkesat e reja të rregullores. :Pas përfundimit të periudhës së reflektimit, do të kryhet auditimi përfundimtar. Nëse kriteret e aktivitetit nuk janë përmbushur deri atëherë, privilegjet e kontrolluesit do të hiqen automatikisht, në përputhje me rregulloren. :Ky proces ka për qëllim të sigurojë funksionimin e qëndrueshëm të sistemit të kontrollit dhe mbajtjen e numrit të ndryshimeve në pritje në nivel të ulët. :Faleminderit për mirëkuptim dhe kontributin tuaj. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 dhjetor 2025 06:58 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2909477|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon emri|Mungon emri]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime me emra pa specifikuar mbiemrat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing name|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20mars%202026,%2014:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 mars 2026 15:14 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dle Yaman]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2979985|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dle Yaman]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20maj%202026,%2019:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 maj 2026 21:12 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Fatos Geci]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2980246|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Fatos Geci]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20maj%202026,%2019:56)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 maj 2026 21:56 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sylvia Plath]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2981156|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sylvia Plath]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20maj%202026,%2013:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 maj 2026 15:45 (CEST) == Lajmërim për përfundimin e privilegjeve == Përshëndetje! Ky është një lajmërim i automatizuar nga [[m:Global reminder bot|Global reminder bot]] për t'ju bërë me dije se privilegjet e tua si '''"reviewer"''' (Kontrolluesit) do të përfundojnë më '''"28 maj 2026, 09:58 (UTC)"'''. Për të lexuar më tepër në lidhje me ripërtëritjen e tyre, mund të shkoni te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]]. Për të mos marrë më njoftime të tilla mjafton të shtoni veten te [[m:Global reminder bot/Exclusion|Global reminder bot/Exclusion]]. Ju faleminderit! [[Përdoruesi:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Përdoruesi diskutim:Leaderbot|diskutimet]]) 21 maj 2026 21:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Aristoteli]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017432|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Aristoteli]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: DOI i lirë i pashënjuar|DOI i lirë i pashënjuar]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra DOI me vlera që njihen si të lira por që nuk janë shënjuar si të tilla. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unflagged free DOI|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2014:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 16:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sokrati]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017476|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sokrati]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2020:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 22:45 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arkimedi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017920|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arkimedi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2010:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 12:07 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Vaksinimi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017925|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Vaksinimi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:08 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017928|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja|Mungon shtëpia botuese te vendodhja]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren libra apo enciklopedi nga vitet 1850 që nuk përmbajnë një shtëpi botuese. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: location missing publisher|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:29)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:29 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arti]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018166|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arti]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Përdorim i gabuar i et al.|Përdorim i gabuar i et al.]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë një përdorim të gabuar të et al.. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: explicit use of et al.|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20gusht%202026,%2015:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 gusht 2026 17:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Bizantine]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018673|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Bizantine]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten|Citimi referon vetveten]] - Referimet shfaqin këtë problem kur vendosin te parametri {{!}}ref= vlera të njejta me ato te CITEREF të krijuara në mënyrë automatike nga vetë stampa e citimit. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: ref duplicates default|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20gusht%202026,%2011:15)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 gusht 2026 13:15 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Djalli (mitologji)]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3022694|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Djalli (mitologji)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20gusht%202026,%2020:26)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 gusht 2026 22:26 (CEST) g71z0zhcepo2x5jnhisrayzgvm4di7y Aristoteli 0 4877 3022691 3022239 2026-08-05T19:50:31Z InternetArchiveBot 115207 Adding 41 books for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20260805)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3022691 wikitext text/x-wiki {{Infobox filozof | name = Aristoteli | native_name = Ἀριστοτέλης | native_name_lang = grc | image = Aristotle Altemps Inv8575.jpg | caption = Kopje romake e një busti grek të Aristotelit | birth_date = 384 p.e.s. | birth_place = Stagira, në atë kohë pjesë e Lidhjes Halkidike | death_date = 322 p.e.s. (61–62 vjeç) | death_place = Halkida, në atë kohë pjesë e Perandorisë Maqedone | education = Akademia e Platonit | era = Filozofia e Greqisë së lashtë | region = Filozofia perëndimore | school_tradition = [[Shkolla peripatetike]] | notable_students = Aleksandri i Madh, Teofrasti, Aristoksenu | main_interests = logjika, filozofia natyrore, metafizika, [[Etika aristoteliane|etika]], politika, retorika, poetika | notable_ideas = aristotelizmi, silogjizmi, katër shkaqet, hilomorfizmi, potenca dhe akti, shtytësi i palëvizshëm, mesatarja e artë, mimeza, katarsa | notable_works = ''Organoni'', ''Fizika'', ''Metafizika'', ''[[Etika aristoteliane|Etika e Nikomakesë]]'', ''Politika'', ''Retorika'', ''Poetika'' }} '''Aristoteli''' (greqishte e vjetër: Ἀριστοτέλης, ''Aristotélēs''; 384–322 p.e.s.) ishte filozof dhe polihistor i Greqisë së lashtë. Shkrimet e tij shtrihen në shkencat natyrore, filozofi, gjuhësi, ekonomi, politikë, psikologji dhe arte. Si themelues i [[Shkolla peripatetike|shkollës peripatetike]] të filozofisë në Lykeun e Athinës, ai nisi traditën më të gjerë aristoteliane që e pasoi, e cila hodhi themelet për zhvillimin e shkencës moderne. Për jetën e Aristotelit dihet pak. Ai lindi në qytetin e Stagirës në Halkidiki (Greqia e sotme e veriut) gjatë periudhës klasike. Babai i tij, Nikomaku, vdiq kur Aristoteli ishte fëmijë dhe ai u rrit nga një kujdestar. Rreth moshës tetëmbëdhjetë vjeçare, ai u bashkua me Akademinë e [[Platoni]]t në Athinë dhe qëndroi atje deri në moshën tridhjetë e shtatë vjeçare (rreth 347 p.e.s.). Pak pas vdekjes së Platonit, Aristoteli u largua nga Athina dhe, me kërkesën e Filipit II të Maqedonisë, u bë mësues i djalit të tij, [[Aleksandri i Madh|Aleksandrit të Madh]], duke nisur nga viti 343 p.e.s. Ai ngriti një bibliotekë në Lyke, e cila i ndihmoi të prodhonte shumë prej qindra librave të tij në rrotulla papirusi. Ndonëse Aristoteli shkroi shumë traktate dhe dialogje për botim, vetëm rreth një e treta e prodhimit të tij origjinal ka mbijetuar, dhe asnjë prej tij nuk kishte për synim botimin. Aristoteli ofroi një sintezë të ndërlikuar të filozofive të ndryshme që ekzistonin para tij. Mësimet dhe metodat e tij të hetimit kanë pasur ndikim të ndjeshëm në mbarë botën dhe mbeten temë e diskutimit filozofik bashkëkohor. Pikëpamjet e Aristotelit i dhanë formë thellësisht studimeve mesjetare. Ndikimi i shkencës së tij fizike shtriu nga antikiteti i vonë dhe Mesjeta e Hershme deri në Rilindje, dhe nuk u zëvendësua sistematikisht deri në Iluminizëm dhe zhvillimin e teorive si mekanika klasike. Ai ndikoi në filozofitë judeo-islamike gjatë Mesjetës, si edhe në teologjinë e krishterë, veçanërisht në neoplatonizmin e Kishës së Hershme dhe në traditën skolastike të Kishës Katolike. Aristoteli nderohej ndër studiuesit mesjetarë musliman si "Mësuesi i Parë", dhe ndër të krishterët mesjetarë si Toma i Akuinit thjesht si "Filozofi". Ai është quajtur shkencëtari i parë. Veprat e tij përmbajnë studimin sistematik më të hershëm të njohur të logjikës dhe u studiuan nga studiues mesjetarë si Pjetër Abelardi dhe Zhan Buridani. Ndikimi i tij në logjikë vazhdoi thellë në shekullin XIX. Përveç kësaj, [[Etika aristoteliane|etika e tij]], ndonëse gjithnjë me ndikim, ka fituar interes të përtërirë me shfaqjen moderne të etikës së virtytit. == Jeta == Në përgjithësi, hollësitë e jetës së Aristotelit nuk janë të përcaktuara mirë. Biografitë e shkruara në kohët e lashta shpesh janë spekulative dhe historianët bien në një mendje vetëm për disa pika kryesore.<ref group="sh">Shih {{Sfn|Shields|2012|pp=3–16}}. Blits (1999, f. 58) shkruan se pjesa më e madhe e informacionit për jetën e Aristotelit rrjedh nga ''Jetët dhe mendimet e filozofëve të shquar'' të Diogjen Laercit, e cila në vazhdim merr material nga burime më të hershme, tashmë kryesisht të humbura. Düring (1957) mbulon biografitë e lashta të Aristotelit.</ref> Aristoteli lindi më 384 p.e.s.<ref group="sh">Se këto data (gjysma e parë e vitit olimpik 384/383 p.e.s., dhe në 322 pak para vdekjes së Demostenit) janë të sakta u tregua nga August Bekhu (''Kleine Schriften'' VI 195); për diskutim të mëtejshëm, shih Feliks Jakobin mbi ''FGrHist'' 244 F 38. Ingemar Düring, ''Aristotle in the Ancient Biographical Tradition'', Göteborg, 1957, f. 253.</ref> në Stagirë të Halkidikit,{{Sfn|Anagnostopoulos|2013|p=3}}{{Sfn|Shields|2012|p=3}}{{Sfn|Blits|1999|p=58}}{{Sfn|Aristotle (Greek philosopher)}} rreth 55&nbsp;km në lindje të Selanikut të sotëm.{{Sfn|McLeisch|1999|p=5}}{{Sfn|Hazel|2013|p=36}}{{Sfn|Aristoteles-Park in Stagira}} Ai ishte i biri i Nikomakut, mjekut personal të mbretit Amintas të Maqedonisë,{{Sfn|Ogden|2024|p=32}}{{Sfn|Shields|2012|p=5}}{{Sfn|Nussbaum|Osborne|2014|p=73}}{{Sfn|Nawotka|2009|p=40}} dhe të Faestidës, një gruaje me origjinë nga Halkida e Eubesë.{{Sfn|Anagnostopoulos|2013|p=4}}{{Sfn|Hazel|2013|pp=36–37}}{{Sfn|Reeve|Miller|2015|p=250}} Thuhej se Nikomaku i kishte përkitur esnafit mjekësor të asklepiadëve dhe me shumë gjasë ishte përgjegjës për interesin e hershëm të Aristotelit për biologjinë e mjekësinë.{{Sfn|Anagnostopoulos|2013|pp=4–5}}{{Sfn|Lloyd|Brunschwig|Pellegrin|2000|p=554}} Tradita e lashtë mbante se familja e Aristotelit rridhte nga mjeku legjendar Asklepi dhe i biri i tij Makaoni.{{Sfn|Lloyd|Brunschwig|Pellegrin|2000|pp=554–555}}{{Sfn|Hall|2018|p=40}} Të dy prindërit e Aristotelit vdiqën kur ai ishte ende në moshë të vogël dhe Proksenu i Atarneut u bë kujdestari i tij.{{Sfn|Hall|2018|p=14}}{{Sfn|Anagnostopoulos|2013|p=4}} Ndonëse ka mbijetuar pak informacion për fëmijërinë e Aristotelit, ai ndoshta kaloi një kohë në kryeqytetin maqedon, Pela, duke krijuar lidhjet e tij të parë me monarkinë maqedone.{{Sfn|Anagnostopoulos|2013|p=4}}{{Sfn|Hazel|2013|p=37}}{{Sfn|Shields|2012|p=5}} [[Skeda:20160518 092 mieza nympheum.jpg|thumb|upright=1.2|Shkolla e Aristotelit në Miezë të Maqedonisë, Greqi]] Në moshën shtatëmbëdhjetë ose tetëmbëdhjetë vjeçare, Aristoteli u zhvendos në Athinë për t'i vazhduar studimet në Akademinë e Platonit.{{Sfn|Nussbaum|Osborne|2014|p=73}}{{Sfn|Blits|1999|p=58}} Ai u dallua si studiues e ligjërues, duke fituar prej mësuesit të vet, Platonit, nofkën "mendja e shkollës".{{Sfn|Hazel|2013|p=37}} Në Athinë ai ndoshta përjetoi Misteret Eleusine, siç shkroi kur përshkruante pamjet që shihte njeriu në Misteret: "të përjetosh është të mësosh" ({{lang|grc|παθεĩν μαθεĩν}}).{{Sfn|Evans|2006|p=18}} Aristoteli qëndroi në Athinë gati njëzet vjet, para se të largohej më 348/47 p.e.s. pas vdekjes së Platonit.{{Sfn|Nussbaum|Osborne|2014|p=73}}{{Sfn|Hazel|2013|p=37}} Rrëfimi tradicional për largimin e tij thotë se ai u zhgënjye me drejtimin e akademisë pasi kontrolli kaloi te nipi i Platonit, Speusipi, ndonëse është e mundur që edhe ndjenjat antimaqedone në Athinë mund të kenë ndikuar në vendimin e tij.{{Sfn|Nussbaum|Osborne|2014|p=73}}{{Sfn|Aristotle|1984|pp=Hyrje}} Aristoteli u largua bashkë me Ksenokratin drejt Asosit në Azinë e Vogël, ku u ftua nga bashkënxënësi i tij i mëparshëm, Hermia i Atarneut; ai qëndroi atje disa vjet, duke u larguar rreth kohës së vdekjes së Hermias.<ref group="sh">Nussbaum dhe Osborne (2014, f. 73) shkruajnë se Hermia vdiq më 345 p.e.s.; Hazel (2013, f. 37) e vendos vdekjen e Hermias më 342 p.e.s., të njëjtin vit me kthimin e Aristotelit në Maqedoni, ndërsa Nawotka (2009, f. 40) përmend se Hermia u arrestua më 341 p.e.s.</ref> Gjatë kohës në Asos, Aristoteli dhe koleg i tij Teofrasti bënë hulumtime të gjera në botanikë e biologji detare, të cilat më vonë i vazhduan në ishullin e afërt të Lesbosit.{{Sfn|Shields|2012|p=6}}{{Sfn|Nussbaum|Osborne|2014|p=73}}{{Sfn|Hazel|2013|p=37}} Në këtë kohë Aristoteli u martua me Pitiadën, bijën e adoptuar dhe mbesën e Hermias, dhe pati një bijë të cilën e quajtën edhe Pitiadë.{{Sfn|Shields|2012|p=6}} [[Skeda:Universal manual of ready reference - antiquities, history, geography, biography, government, law, politics, industry, invention, science, religion, literature, art, education and miscellany (1904) (14590266027).jpg|thumb|left|upright=0.8|"Aristoteli duke mësuar Aleksandrin" (1895), nga Jean Leon Gerome Ferris]] Më 343/42 p.e.s., Aristoteli u ftua në Pelë nga Filipi II i Maqedonisë për t'u bërë mësues i djalit të tij trembëdhjetëvjeçar, Aleksandrit;{{Sfn|Wu|2022|p=71}}{{Sfn|Worthington|2014b|pp=69–70}}{{Sfn|Shields|2012|pp=6–7}}{{Sfn|Nawotka|2009|p=39}}{{Sfn|Green|1991|p=54}} zgjedhje e ndikuar ndoshta nga marrëdhënia e familjes së Aristotelit me dinastinë maqedone.{{Sfn|Ogden|2024|p=32}}{{Sfn|Nawotka|2009|pp=39–40}}{{Sfn|Lloyd|Brunschwig|Pellegrin|2000|p=555}} Aristoteli i dha mësim Aleksandrit në shkollën private të Miezës, në kopshtet e nimfave, pranë pronës mbretërore afër Pelës.{{Sfn|Ogden|2024|p=32}}{{Sfn|Worthington|2014a|p=34}}{{Sfn|Shields|2012|p=7}} Arsimimi i Aleksandrit ndoshta përfshinte një numër lëndësh, si etikën dhe politikën,{{Sfn|Wu|2022|p=71}}{{Sfn|Nawotka|2009|p=40}} si edhe tekste standarde letrare, si Euripidin dhe Homerin.{{Sfn|Hornblower|2002|p=91}}{{Sfn|Hazel|2013|p=37}} Ka gjasa që gjatë kohës së Aristotelit në oborrin maqedon, edhe fisnikë të tjerë të shquar, si Ptolemeu dhe Kasandri, të kenë ndjekur herë pas here ligjëratat e tij.{{Sfn|Worthington|2014a|pp=34–35}}{{Sfn|Nawotka|2009|pp=41–42}}{{Sfn|Green|1991|pp=58–59}} Aristoteli e nxiti Aleksandrin drejt pushtimit të Lindjes, ndërsa qëndrimi i tij ndaj Persisë ishte fuqishëm etnocentrik. Në një shembull të njohur, ai i këshillon Aleksandrit të jetë "prijës për grekët dhe despot për barbarët".{{Sfn|Green|1991|pp=58–59}}{{Sfn|Worthington|2014b|p=96}} Arsimimi i Aleksandrit nën kujdestarinë e Aristotelit me gjasë zgjati vetëm pak vjet, sepse rreth moshës gjashtëmbëdhjetëvjeçare ai u kthye në Pelë dhe u emërua mëkëmbës i Maqedonisë nga babai i vet, Filipi.{{Sfn|Worthington|2014b|p=97}}{{Sfn|Hazel|2013|p=37}} Në këtë kohë Aristoteli i dhuroi Aleksandrit një kopje me shënime të ''Iliadës'', e cila thuhet se u bë një nga zotërimet më të çmuara të Aleksandrit.{{Sfn|Ogden|2024|p=32}}{{Sfn|Worthington|2014b|pp=97, 186}}{{Sfn|Nawotka|2009|p=40}} Studiuesit hamendësojnë se dy vepra të Aristotelit tashmë të humbura, ''Për mbretërinë'' dhe ''Në dobi të kolonive'', u shkruan nga filozofi për princin e ri.{{Sfn|Ogden|2024|p=32}}{{Sfn|Hazel|2013|p=37}} Aristoteli u kthye në Athinë për të dytën dhe të fundit herë një vit pas vrasjes së Filipit II më 336 p.e.s.{{Sfn|Shields|2012|p=7}} Si metek, Aristoteli nuk mund të kishte pronë në Athinë, prandaj marri me qira një ndërtesë të njohur si Lykeu (emërtuar sipas korijes së shenjtë të Apollonit ''Likeios''), në të cilën ngriti shkollën e vet.{{Sfn|Nussbaum|Osborne|2014|p=73}}{{Sfn|Hazel|2013|p=37}}{{Sfn|Shields|2012|p=7}} Ndërtesa përfshinte një gjimnazium dhe një portik me kolona (''peripatos''), prej të cilit shkolla mori emrin ''peripatetike''.{{Sfn|Nussbaum|Osborne|2014|p=73}}{{Sfn|Hazel|2013|p=37}} Aristoteli zhvilloi kurse dhe hulumtime në shkollë për dymbëdhjetë vjetët në vazhdim. Ai shpesh ligjëronte para grupeve të vogla nxënësish të shquar dhe, bashkë me disa prej tyre, si Teofrasti, Eudemi dhe Aristoksenu, ngriti një bibliotekë të madhe që përfshinte dorëshkrime, harta dhe objekte muzeale.{{Sfn|Shields|2012|p=7}}{{Sfn|Nussbaum|Osborne|2014|p=73}}{{Sfn|Hazel|2013|p=37}} Ndërsa ishte në Athinë, e shoqja e tij Pitiada vdiq dhe Aristoteli lidhi jetën me Herpilidën e Stagirës. Ata pate një djalë, të cilin Aristoteli e quajti me emrin e babait të vet, Nikomak.{{Sfn|Shields|2012|p=7}}{{Sfn|Hazel|2013|p=37}} Kjo periudhë në Athinë, mes viteve 335 dhe 323 p.e.s., mendohet se është kur Aristoteli hartoi shumë prej veprave të tija filozofike.{{Sfn|Shields|2012|p=7}}{{Sfn|Russell|1972}} Ai shkroi shumë dialogje, prej të cilëve kanë mbijetuar vetëm fragmente. Veprat që kanë mbijetuar janë në formë traktati dhe, në pjesën më të madhe, nuk kishin për synim botimin e gjerë; përgjithësisht mendohet se ishin ndihmesa ligjëratash për nxënësit e tij. Traktatet e tija më të rëndësishme përfshijnë ''Fizikën'', ''Metafizikën'', ''Etikën e Nikomakesë'', ''Politikën'', ''Për shpirtin'' dhe ''Poetikën''. Aristoteli studioi dhe dha ndihmesa të ndjeshme në "logjikë, metafizikë, matematikë, fizikë, biologji, botanikë, etikë, politikë, bujqësi, mjekësi, vallëzim dhe teatër".{{Sfn|Humphreys|2009}} [[Skeda:Aristoteles Louvre.jpg|thumb|upright=0.8|Bust portret i Aristotelit; kopje romake perandorake (shek. I ose II e.s.) e një skulpture bronzi të humbur të Lisipit]] Ndonëse Aristoteli e admironte thellësisht Aleksandrin, nga fundi i jetës së tij të dy burrat u ftohën, duke pasur mendime të kundërta për çështje si administrimi më i mirë i qytet-shteteve, trajtimi i popullatave të pushtuara — si persët — dhe pyetje filozofike si përcaktimi i trimërisë.{{Sfn|Wu|2022|pp=72–74}} Në antikitet u përhap hamendja e gjerë se Aristoteli luajti rol në vdekjen e Aleksandrit, por dëshmia e vetme për këtë është një pretendim i pabesueshëm, i bërë rreth gjashtë vjet pas vdekjes.{{Sfn|Green|1991|p=460}} Pas vdekjes së Aleksandrit, ndjenja antimaqedone në Athinë u ndez përsëri. Më 322 p.e.s., Demofili dhe Eurimedoni Hierofant thuhet se e denoncuan Aristotelin për pafeje,{{Sfn|Filonik|2013|pp=72–73}} çka e shtyu të ikte në pronën e familjes së s'ëmës në Halkidë të Eubesë; me atë rast thuhet se pati deklaruar: "Nuk do t'i lejoj athinasit të mëkatojnë dy herë kundër filozofisë"{{Sfn|Jones|1980|p=216}}{{Sfn|Gigon|2017|p=41}}{{Sfn|Düring|1957|p=T44a-e}} — një referencë ndaj gjykimit dhe ekzekutimit të Sokratit në Athinë.{{Sfn|Nussbaum|Osborne|2014|p=73}} Ai vdiq në Halkidë të Eubesë{{Sfn|Aristotle (Greek philosopher)}}<ref>{{cite web|last=Britton|first=Bianca|date=2016-05-27|title=Is this Aristotle's tomb?|url=https://www.cnn.com/2016/05/27/europe/greece-aristotle-tomb/index.html|publisher=CNN|language=en}}</ref> nga shkaqe natyrore më vonë po atë vit, pasi kishte emëruar nxënësin e tij Antipatrin si ekzekutorin kryesor të testamentit dhe pasi kishte lënë një testament në të cilin kërkonte të varrosej pranë së shoqes.{{Sfn|Haase|1992|p=3862}} Aristoteli i lau veprat e tija Teofrastit, pasardhësit të vet në kryesinë e Lykeut, i cili në vazhdim ia kaloi Neleut të Skepsisit në Azinë e Vogël. Atje letrat mbetën të fshehura për mbrojtje, derisa u blenë nga koleksionisti Apelikoni. Ndërkohë, shumë kopje të veprave kryesore të Aristotelit tashmë kishin nisur të qarkullonin e të përdoreshin në Lykeun e Athinës, në Aleksandri dhe më vonë në Romë.{{Sfn|Hazel|2013|p=38}}{{Sfn|Nussbaum|Osborne|2014|p=73}} == Filozofia teorike == === Logjika === Me ''Analitikën e parë'', Aristotelit i njihet studimi sistematik më i hershëm i logjikës,{{Sfn|Degnan|1994|pp=81–89}} dhe konceptimi i tij i saj ishte forma mbizotëruese e logjikës perëndimore deri në arritjet e shekullit XIX në logjikën matematike.{{Sfn|Corcoran|2009|pp=1–20}} Kanti pohoi edhe në ''Kritikën e arsyes së kulluar'' se me Aristotelin logjika arriti plotësimin e vet.{{Sfn|Kant|1787|p=Parathënie}} ==== ''Organoni'' ==== [[Skeda:Sanzio 01 Plato Aristotle.jpg|thumb|upright=0.8|Platoni (majtas) dhe Aristoteli në afreskun e vitit 1509 të Rafaelit, ''Shkolla e Athinës''. Aristoteli mban ''Etikën e Nikomakesë'' dhe bën shenjë drejt dheut, duke përfaqësuar pikëpamjen e tij në realizmin imanent, ndërsa Platoni bën shenjë drejt qiellit, duke treguar Teorinë e tij të Formave, dhe mban ''Timeun''.{{Sfn|School of Athens}}{{Sfn|Stewart|2019}}]] Pjesa më e madhe e veprës së Aristotelit me gjasë nuk është në formën e vet origjinale, sepse ka shumë të ngjarë të jetë redaktuar nga nxënës dhe ligjërues të mëvonshëm. Veprat logjike të Aristotelit u përmblodhën në një grup prej gjashtë librash të quajtur ''Organoni'', rreth vitit 40 p.e.s., nga Androniku i Rodit ose nga të tjerë ndër ndjekësit e tij.{{Sfn|Pickover|2009|p=52}} Librat janë: # ''Kategoritë'' # ''Për interpretimin'' # ''Analitika e parë'' # ''Analitika e dytë'' # ''Topikat'' # ''Për përgënjeshtrimet sofistike'' Rendi i librave (ose i mësimeve prej të cilëve përbëhen) nuk është i sigurt, por kjo listë u nxor nga analiza e shkrimeve të Aristotelit. Ajo shkon nga bazat — analiza e termave të thjeshtë në ''Kategoritë'', analiza e propozicioneve dhe e marrëdhënieve elementare mes tyre në ''Për interpretimin'' — drejt studimit të formave më të ndërlikuara, përkatësisht silogjizmave dhe demonstrimit (në ''Analitikat''){{Sfn|Prior Analytics|pp=24b18–20}}{{Sfn|Bobzien|2015}} dhe dialektikës (në ''Topikat'' dhe ''Përgënjeshtrimet sofistike''). Tri traktatet e parë përbëjnë bërthamën e teorisë logjike ''stricto sensu'': gramatikën e gjuhës së logjikës dhe rregullat e sakta të arsyetimit. ''Retorika'' rëndom nuk përfshihet, por vetë ajo pohon se mbështetet në ''Topikat''.{{Sfn|Smith|2017}} ==== Silogjizmi ==== {| class="wikitable floatright" |+ Një nga tipat e silogjizmit të Aristotelit<ref group="sh">Ky tip silogjizmi, me të tri termat në 'a', njihet me mnemonikën tradicionale (mesjetare) ''Barbara''.{{Sfn|Lagerlund|2016}}</ref> ! Me fjalë !! Me terma<ref group="sh">M është termi i mesëm (këtu: njerëzit), S është subjekti (grekët), P është predikati (i vdekshëm).{{Sfn|Lagerlund|2016}}</ref> !! Me ekuacione<ref group="sh">Ekuacioni i parë lexohet: 'Nuk është e vërtetë se ekziston një x i tillë që x është njeri dhe x nuk është i vdekshëm.'{{Sfn|Predicate Logic}}</ref> |- | Të gjithë njerëzit janë të vdekshëm.<br /><br />Të gjithë grekët janë njerëz.<br /><br />∴ Të gjithë grekët janë të vdekshëm. || M a P<br /><br />S a M<br /><br />S a P || [[Skeda:Modus Barbara Equations.svg|150px]] |} Atë që sot quhet ''logjikë aristoteliane'', me tipat e vet të silogjizmit (metoda të argumentimit logjik),{{Sfn|Lagerlund|2016}} Aristoteli vetë do ta kishte quajtur "analitikë". Termin "logjikë" ai e ruante për të shënuar ''dialektikën''.<ref>{{cite book|last=Evans|first=John David Gemmill|title=Aristotle's concept of dialectic|url=https://archive.org/details/aristotlesconcep0000evan|publisher=Cambridge University Press|year=1977|pages=[https://archive.org/details/aristotlesconcep0000evan/page/86 86]–87|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Duncombe|first1=Matthew|last2=Dutilh Novaes|first2=Catarina|date=2016-01-02|title=Dialectic and logic in Aristotle and his tradition|journal=History and Philosophy of Logic|volume=37|issue=1|pages=1–8|doi=10.1080/01445340.2015.1086624|language=en}}</ref> ==== Demonstrimi ==== ''Analitika e dytë'' e Aristotelit përmban rrëfimin e tij për demonstrimin, ose njohjen demonstrative — atë që sot do të konsiderohej studim i epistemologjisë e jo i logjikës, por që për Aristotelin është thellësisht e lidhur me rrëfimin e tij për silogjizmin.{{Sfn|Smith|2017}} Për Aristotelin, njohja është ajo që është me domosdo ashtu si është, bashkë me studimin e shkaqeve.{{Sfn|Smith|2017}} === Metafizika === Fjala "metafizikë" vjen nga titulli i një përmbledhjeje veprash të Aristotelit që mban atë titull. Megjithatë, Aristoteli nuk përdori vetë atë term — ai i vjen një përmbledhësi të mëvonshëm — por e quajti "filozofi e parë" ose teologji.{{Sfn|Cohen|2000}} Ai e dalloi këtë si "studimin e qenies si qenie", i cili, në kundërshtim me studime të tjera të qenies, si matematika dhe shkenca natyrore, studion atë që është e përjetshme, e pandryshueshme dhe jomateriale.{{Sfn|Cohen|2000}} Ai shkroi në ''Metafizikën'' e vet (1026a16): <blockquote>Nëse nuk do të kishte gjëra të tjera të pavarura përveç atyre natyrore të përbëra, studimi i natyrës do të ishte lloji parësor i njohjes; por nëse ka ndonjë gjë të pavarur e të palëvizshme, njohja e kësaj i paraprin atij dhe është filozofi e parë, dhe është universale ''pikërisht në këtë mënyrë'', sepse është e parë. Dhe kësaj radhe filozofie i takon të studiojë qenien si qenie, edhe atë çka është, edhe atë çka i takon vetëm në sajë të qenies.{{Sfn|Aristotle|1999|p=111}}</blockquote> ==== Substanca ==== Aristoteli shqyrton nocionet e substancës (''ousia'') dhe të esencës (''to ti ên einai'', "ajo çka ishte të ishte") në ''Metafizikën'' (Libri VII), dhe arrin në përfundimin se një substancë e veçantë është ndërthurje e lëndës dhe e formës — teori filozofike e quajtur hilomorfizëm. Në Librin VIII ai e dallon lëndën e substancës si substratin, ose stofin prej të cilit ajo përbëhet. Për shembull, lënda e një shtëpie janë tullat, gurët, trarët e kështu me radhë, ose çfarëdo që përbën shtëpinë ''potenciale'', ndërsa forma e substancës është shtëpia ''aktuale'', përkatësisht "mbulesë për trupat e për sendet" ose çdo diferencë tjetër specifike që na lejon të përcaktojmë diçka si shtëpi. Formula që jep përbërësit është rrëfimi i lëndës, dhe formula që jep diferencën specifike është rrëfimi i formës.{{Sfn|Metaphysics|pp=VIII 1043a 10–30}}{{Sfn|Cohen|2000}} ===== Realizmi i moderuar ===== [[Skeda:Platonic and Aristotelian Forms.svg|thumb|upright=1.5|Format e Platonit ekzistojnë si universale, si forma ideale e një molle. Për Aristotelin, edhe lënda edhe forma i takojnë gjësë individuale (hilomorfizmi).]] Si mësuesi i tij Platoni, filozofia e Aristotelit synon universalen. Ontologjia e Aristotelit i ka universalet (''katholou'') të ekzistuese në kuptim më të vogël se të veçantat (''kath' hekaston''), gjërat në botë, ndërsa për Platonin universalja është një formë më e vërtetë, që ekziston veçmas, dhe të cilën gjërat e veçanta thjesht e imitojnë. Për Aristotelin, universalet ekzistojnë përsëri, por hasen vetëm kur "mishërohen" në një substancë të veçantë.{{Sfn|Cohen|2000}} Përveç kësaj, Aristoteli nuk pajtohej me Platonin për vendndodhjen e universaleve. Ndërsa Platoni fliste për format si ekzistuese veçmas gjërave që marrin pjesë në të, Aristoteli mbante se universalet gjenden në shumë vende njëkohësisht. Sipas Aristotelit, pra, forma e mollës ekziston brenda çdo molle, e jo në botën e formave.{{Sfn|Cohen|2000}}{{Sfn|Lloyd|1968|pp=43–47}} ===== Potenca dhe akti ===== Për natyrën e ndryshimit (''kinesis'') dhe shkaqet e tij, siç i parashtron në ''Fizikën'' dhe në ''Për gjenerimin dhe shkatërrimin'' (319b–320a), ai e dallon të-vijnë-në-qenie (''genesis'', përkthyer edhe si 'gjenerim') nga: # rritja dhe zvogëlimi, që është ndryshim në sasi; # lëvizja në vend, që është ndryshim në hapësirë; dhe # alterimi, që është ndryshim në cilësi. [[Skeda:Flute-player dolphin Alcesti Group MAN.jpg|thumb|Aristoteli argumentoi se një aftësi si t'i biesh fyellit mund të përvetësohet — potenca të bëhet akt — me mësim.]] Të-vijnë-në-qenie është një ndryshim ku substrati i gjësë që ka pësuar ndryshimin ka ndryshuar vetë. Në atë ndryshim të veçantë ai fut nocionin e potencës (''dynamis'') dhe të aktit (''entelecheia'') në lidhje me lëndën dhe formën. Përkitazi me potencën, kjo është çka një gjë është e zotë të bëjë ose të pësojë nëse kushtet janë të përshtatshme dhe nëse nuk pengohet nga diçka tjetër. Për shembull, fara e një bime në dhé është potencialisht (''dynamei'') bimë, dhe, nëse nuk pengohet nga diçka, do të bëhet bimë. Potencialisht, qeniet mund ose të 'veprojnë' (''poiein'') ose të 'pësojnë veprim' (''paschein''), çka mund të jetë e lindur ose e mësuar. Për shembull, sytë zotërojnë potencën e shikimit (e lindur — pësim veprimi), ndërsa aftësia t'i biesh fyellit mund të zotërohet me mësim (ushtrim — vepruese). Akti është plotësimi i fundit të potencës. Ngaqë fundi (''telos'') është principi i çdo ndryshimi, dhe potenca ekziston për hir të fundit, akti, përkatësisht, është fundi. Duke iu kthyer shembullit të mëparshëm, mund të thuhet se akt është kur bima bën një nga veprimtaritë që bëjnë bimët.{{Sfn|Cohen|2000}} <blockquote>Sepse ajo për hir të së cilës (''to hou heneka'') është një gjë, është principi i saj, dhe të-bëhurit është për hir të fundit; dhe akti është fundi, dhe është për hir të kësaj që fitohet potenca. Sepse kafshët nuk shohin që të kenë shikim, por kanë shikim që të shohin.{{Sfn|Metaphysics|p=IX 1050a 5–10}}</blockquote> Me përmbledhje, lënda e përdorur për të bërë një shtëpi ka potencën të jetë shtëpi, dhe si veprimtaria e ndërtimit, ashtu edhe forma e shtëpisë përfundimtare janë akte, çka është njëkohësisht shkak final ose fund. Pastaj Aristoteli vazhdon dhe përfundon se akti i paraprin potencës në formulë, në kohë dhe në substancialitet. Me këtë përcaktim të substancës së veçantë (pra, lëndë dhe formë), Aristoteli provon të zgjidhë problemin e njësisë së qenieve, për shembull: "çfarë është ajo që e bën njeriun një"? Meqë, sipas Platonit, ka dy ide — kafshë dhe dykëmbësh — si është, atëherë, njeriu njësi? Sipas Aristotelit, megjithatë, qenia potenciale (lënda) dhe ajo aktuale (forma) janë një e njëjta.{{Sfn|Cohen|2000}}{{Sfn|Metaphysics|p=VIII 1045a–b}} == Filozofia natyrore == "Filozofia natyrore" e Aristotelit shtrihet mbi një gamë të gjerë dukurish natyrore, përfshirë atë që tani mbulohet nga fizika, biologjia dhe shkencat e tjera natyrore.{{Sfn|Wildberg|2016}} Në terminologjinë e Aristotelit, "filozofia natyrore" është një degë e filozofisë që shqyrton dukuritë e botës natyrore dhe përfshin fusha që sot do të shihen si fizikë, biologji e shkenca të tjera natyrore. Vepra e Aristotelit përfshiu praktikisht të gjitha anët e hetimit intelektual. Aristoteli e bën filozofinë, në kuptimin e gjerë, të shtrihet aq sa arsyetimi, të cilin ai do të përshkruante edhe si "shkencë". Megjithatë, përdorimi i tij i termit ''shkencë'' mban kuptim të ndryshëm nga ai që mbulohet me termin "metodë shkencore". Për Aristotelin, "e gjithë shkenca (''dianoia'') është ose praktike, ose poetike, ose teorike" (''Metafizika'' 1025b25). Shkenca e tij praktike përfshin etikën dhe politikën; shkenca e tij poetike nënkupton studimin e arteve të fisme, përfshirë poezinë; shkenca e tij teorike mbulon fizikën, matematikën dhe metafizikën.{{Sfn|Wildberg|2016}} === Fizika === [[Skeda:Four Classical Elements in Burning Log.svg|thumb|Katër elementet klasike (zjarr, ajër, ujë, dhé) të Empedoklit dhe Aristotelit, ilustruar me një trung që digjet.]] ==== Pesë elementet ==== Në ''Për gjenerimin dhe shkatërrimin'', Aristoteli lidhi secilin nga katër elementet e propozuara më parë nga Empedokli — dhé, ujë, ajër dhe zjarr — me dy nga katër cilësitë e ndjeshme: i ngrohtë, i ftohtë, i njomë dhe i thatë. Në skemën empedokliane, e gjithë lënda përbëhej nga katër elementet, në përpjesëtime të ndryshme. Skema e Aristotelit shtoi eterin qiellor, substancën hyjnore të sferave qiellore, të yjeve dhe të planetëve.{{Sfn|Lloyd|1968|pp=133–139, 166–169}} {| class="wikitable" |+ Elementet e Aristotelit{{Sfn|Lloyd|1968|pp=133–139, 166–169}} ! Element !! I ngrohtë/i ftohtë !! I njomë/i thatë !! Lëvizja !! Gjendja moderne e lëndës |- | '''Dheu''' || i ftohtë || i thatë || poshtë || e ngurtë |- | '''Uji''' || i ftohtë || i njomë || poshtë || e lëngshme |- | '''Ajri''' || i ngrohtë || i njomë || lart || e gaztë |- | '''Zjarri''' || i ngrohtë || i thatë || lart || plazmë |- | '''Eteri''' || (substancë hyjnore) || asnjë || rrethore (në qiej) || vakum |} ==== Lëvizja ==== Aristoteli përshkruan dy lloje lëvizjeje: lëvizjen "e dhunshme" ose "të panatyrshme", si atë të një guri të hedhur, në ''Fizikën'' (254b10), dhe lëvizjen "natyrore", si atë të një objekti që bie, në ''Për qiellin'' (300a20). Në lëvizjen e dhunshme, sapo agjenti ndalon së shkaktuari, ndalon edhe lëvizja: me fjalë të tjera, gjendja natyrore e një objekti është të pushojë,{{Sfn|Allain|2016}}<ref group="sh">Rhett Allain vëren se Ligji i Parë i Njutonit është "në thelb një përgjigje e drejtpërdrejtë ndaj Aristotelit, se gjendja natyrore është ''të nuk ndryshohet'' lëvizja".{{Sfn|Allain|2016}}</ref> sepse Aristoteli nuk merret me fërkimin.{{Sfn|Drabkin|1938|pp=60–84}} Me këtë kuptim, mund të vërehet se, siç pohonte Aristoteli, objektet e rënda (në tokë, të thuash) kërkojnë më shumë forcë për t'u lëvizur; dhe objektet e shtyrë me forcë më të madhe lëvizin më shpejt.{{Sfn|Susskind|2011}}<ref group="sh">Leonard Susskind komenton se Aristoteli qartazi nuk ishte shkuar kurrë të patinonte mbi akull, se përndryshe do të kishte parë se duhet forcë për të ndalur një objekt.{{Sfn|Susskind|2011}}</ref> Kjo do të nënkuptonte ekuacionin{{Sfn|Susskind|2011}} :: <math>F=mv</math>, i pasaktë në fizikën moderne.{{Sfn|Susskind|2011}} Lëvizja natyrore varet nga elementi përkatës: eteri lëviz natyrshëm në rreth përreth qiejve,<ref group="sh">Për trupat qiellorë si Dielli, Hëna dhe yjet, lëvizjet e vërejtura janë "me përafrim shumë të mirë" rrethore rreth qendrës së Tokës (për shembull, rrotullimi i dukshëm i qiellit për shkak të rrotullimit të Tokës, dhe rrotullimi i Hënës rreth Tokës), siç pohonte Aristoteli.{{Sfn|Rovelli|2015|pp=23–40}}</ref> ndërsa katër elementet empedokliane lëvizin vertikalisht lart (si zjarri, siç vërehet) ose poshtë (si dheu) drejt vendeve të tyre natyrore të pushimit.{{Sfn|Rovelli|2015|pp=23–40}}{{Sfn|Drabkin|1938|pp=60–84}} [[Skeda:Aristotle's laws of motion.svg|thumb|upright=1.5|Ligjet e lëvizjes së Aristotelit. Në ''Fizikën'' ai pohon se objektet bien me shpejtësi në përpjesëtim të drejtë me peshën e tyre dhe në përpjesëtim të zhdrejtë me dendësinë e lëngut në të cilin janë të zhytur.{{Sfn|Drabkin|1938|pp=60–84}}]] Në ''Fizikën'' (215a25), Aristoteli pohon në të vërtetë një ligj sasior: shpejtësia ''v'' e një trupi që bie është në përpjesëtim të drejtë (me konstante ''c'') me peshën e tij ''W'' dhe në përpjesëtim të zhdrejtë me dendësinë<ref group="sh">Drabkin pajtohet se dendësia trajtohet sasiorisht në këtë pasazh, por pa një përcaktim të mprehtë të dendësisë si peshë për njësi vëllimi.{{Sfn|Drabkin|1938|pp=60–84}}</ref> ''ρ'' të lëngut në të cilin bie:{{Sfn|Rovelli|2015|pp=23–40}}{{Sfn|Drabkin|1938|pp=60–84}} :: <math>v=c\frac{W}{\rho}</math> Aristoteli nënkupton se në vakum shpejtësia e rënies do të bëhej e pafundme, dhe përfundon nga ky absurditet i dukshëm se vakumi nuk është i mundur.{{Sfn|Rovelli|2015|pp=23–40}}{{Sfn|Drabkin|1938|pp=60–84}} Mendimet kanë ndryshuar për atë nëse Aristoteli kishte për synim të pohonte ligje sasiore. Henri Carteron mbante "pikëpamjen ekstreme"{{Sfn|Drabkin|1938|pp=60–84}} se nocioni i Aristotelit për forcën ishte në thelb cilësor,{{Sfn|Carteron|1923|pp=1–32 dhe kudo}} por autorë të tjerë e hedhin poshtë këtë.{{Sfn|Drabkin|1938|pp=60–84}} Arkimedi korrigjoi teorinë e Aristotelit se trupat lëvizin drejt vendeve të tyre natyrore të pushimit; barkat metalike mund të pluskojnë nëse shtyjnë mënjanë ujë të mjaftueshëm; pluskimi varet, në skemën e Arkimedit, nga masa dhe vëllimi i objektit, e jo, si mendonte Aristoteli, nga përbërja e tij elementare.{{Sfn|Rovelli|2015|pp=23–40}} Shkrimet e Aristotelit për lëvizjen mbetën me ndikim deri në periudhën e modernitetit të hershëm. Thuhet se Joan Filoponi (në antikitetin e vonë) dhe Galileu (në modernitetin e hershëm) treguan me eksperiment se pretendimi i Aristotelit — se një objekt më i rëndë bie më shpejt se një më i lehtë — është i pasaktë.{{Sfn|Wildberg|2016}} Mendim të kundërt jep Carlo Rovelli, i cili argumenton se fizika e lëvizjes e Aristotelit është e saktë brenda fushës së vlefshmërisë së vet: atë të objekteve në fushën gravitacionale të Tokës, të zhytura në një lëng si ajri. Në këtë sistem, trupat e rëndë në rënie të qëndrueshme vërtet udhëtojnë më shpejt se të lehtët, dhe vërtet bien më ngadalë në medium më të dendur.{{Sfn|Susskind|2011}}<ref group="sh">Filoponi dhe Galileu kundërshtuan me të drejtë se për fazën kalimtare (ku shpejtësia ende rritet), me objekte të rënda që bien një distancë të shkurtër, ligji nuk zbatohet: Galileu përdori topa mbi një pjerrinë të shkurtër për ta tregur këtë. Rovelli vëren: "Dy topa të rëndë me të njëjtën formë dhe peshë të ndryshme vërtet bien me shpejtësi të ndryshme nga një aeroplan, duke konfirmuar teorinë e Aristotelit, e jo të Galileut."{{Sfn|Rovelli|2015|pp=23–40}}</ref> Lëvizja "e detyruar" e Isak Njutonit u përgjigjet lëvizjes "së dhunshme" të Aristotelit me agjentin e vet të jashtëm, por supozimi i Aristotelit se efekti i agjentit ndalon menjëherë sapo ai ndalon së vepruari (p.sh. topi lë dorën e hedhësit) ka pasoja të vështira: ai duhet të supozojë se lëngu përreth ndihmon në shtytjen e topit, që ai të vazhdojë të ngjitet edhe kur dora nuk vepron më mbi të — çka rezultoi në teorinë mesjetare të impetusit.{{Sfn|Rovelli|2015|pp=23–40}} ==== Katër shkaqet ==== [[Skeda:Aristotle's Four Causes of a Table.svg|thumb|upright=1.5|Aristoteli argumentoi, me analogji nga zdrukthëtaria, se një gjë e merr formën nga katër shkaqe: në rastin e një tavoline, druri i përdorur (shkaku material), dizajni i saj (shkaku formal), veglat e teknikat e përdorura (shkaku veprues) dhe qëllimi i saj zbukurues ose praktik (shkaku final).{{Sfn|Leroi|2015|pp=88–90}}]] Aristoteli dalloi mes katër "shkaqesh" ({{lang|grc|αἰτία}}, ''aitia'') ose shpjegimesh të ndryshme për arsyen pse një objekt ekziston ose ndryshon:{{Sfn|Lloyd|1996|pp=96–100, 106–107}}{{Sfn|Hankinson|1998|p=159}} * '''Shkaku material''' përshkruan lëndën prej të cilës përbëhet diçka. Kështu, shkaku material i një tavoline druri është druri prej të cilit është bërë.{{Sfn|Lloyd|1996|pp=96–100, 106–107}} * '''Shkaku formal''' është forma e tij, pra rregullimi i asaj lënde, dizajni i tavolinës i pavarur nga lënda specifike prej të cilës është bërë.{{Sfn|Lloyd|1996|pp=96–100, 106–107}} * '''Shkaku veprues''' është "burimi parësor", përcaktimi modern i "shkakut" si agjenti ose agjencia e ngjarjeve ose gjendjeve të veçanta. Në rastin e dy dominove, kur e para përmbyset, ajo ''shkakton'' rënjen e së dytës.{{Sfn|Lloyd|1996|pp=96–100, 106–107}} Në rastin e një kafshe, kjo agjenci është ndërthurje e mënyrës si zhvillohet nga veza dhe e mënyrës si funksionon trupi i saj.{{Sfn|Leroi|2015|pp=91–92, 369–373}} * '''Shkaku final''' (''telos'') është qëllimi i tij, arsyeja pse ekziston ose pse bëhet, ose funksioni që diçka duhet të kryejë.{{Sfn|Lloyd|1996|pp=96–100, 106–107}} Në rastin e gjallesave, nënkupton përshtatje ndaj një mënyre të veçantë jetese.{{Sfn|Leroi|2015|pp=91–92, 369–373}} ==== Optika ==== Aristoteli e njihte optikën pitagoriane.<ref>{{cite journal|last=Burnyeat|first=Myles F.|title=Archytas and optics|journal=Science in Context|volume=18|issue=1|year=2005|pages=35–53|language=en}}</ref> Ai përdori optikën në ''Meteorologjinë'' e vet, duke e trajtuar si shkencë.<ref>{{cite journal|last=Berryman|first=Sylvia|title='It Makes No Difference': Optics and Natural Philosophy in Late Antiquity|journal=Apeiron|volume=45|issue=3|date=2012|doi=10.1515/apeiron-2012-0001|language=en}}</ref> Ai e shihte optikën si pohuese të ligjeve të shikimit, duke ndërthurur kështu atë që tani trajtohet si fizikë dhe biologji.<ref>{{cite book|last=Cantor|first=Geoffrey N.|chapter=Physical optics|title=Companion to the History of Modern Science|publisher=Routledge|year=2006|pages=627–638|language=en}}</ref> Procesi i shikimit përfshinte lëvizjen e një forme të dukshme nga gjëja e shikuar, nëpër ajër (ose medium tjetër), drejt syrit, ku forma vjen në pushim. Aristoteli nuk analizon natyrën e kësaj lëvizjeje; ai nuk e paraprin optikën gjeometrike.<ref>{{cite journal|last=Matthen|first=Mohan|title=Is the eye like what it sees? A critique of Aristotle on sensing by assimilation|journal=Vivarium|volume=57|issue=3–4|year=2019|pages=268–292|language=en}}</ref> ==== Rastësia dhe spontaniteti ==== Sipas Aristotelit, spontaniteti dhe rastësia janë shkaqe të disa gjërave, të dallueshme nga tipa të tjerë shkaku, si domosdoja e thjeshtë. Rastësia, si shkak i anësor, shtrihet në rrafshin e gjërave aksidentale, "prej atij që është spontan". Ka edhe një lloj rastësie më të veçantë, të cilën Aristoteli e quan "fat", dhe që zbatohet vetëm për zgjedhjet morale të njerëzve.{{Sfn|Physics|p=2.6}}{{Sfn|Miller|1973|pp=204–213}} === Astronomia === Në astronomi, Aristoteli përgënjeshtroi pretendimin e Demokritit se Rruga e Qumështit përbëhej nga "ata yje që hijezohen nga toka ndaj rrezeve të diellit", duke vënë në dukje pjesërisht saktë se, nëse "madhësia e diellit është më e madhe se ajo e tokës dhe largësia e yjeve nga toka shumë herë më e madhe se ajo e diellit, atëherë… dielli ndriçon mbi të gjithë yjet dhe toka nuk mbulon asnjërin prej tyre".{{Sfn|Meteorology|p=1. 8}} Ai shkroi gjithashtu përshkrime kometash, përfshirë Kometën e Madhe të vitit 371 p.e.s.{{Sfn|Meteorology}} === Gjeologjia dhe shkencat natyrore === [[Skeda:Aerial image of Stromboli (view from the northeast).jpg|thumb|Aristoteli vërejti se niveli i tokës i Ishujve Eolianë ndryshoi para një shpërthimi vullkanik.]] Aristoteli ishte një nga njerëzit e parë që regjistroi vëzhgime gjeologjike. Ai pohoi se ndryshimi gjeologjik ishte tepër i ngadalshëm për të vërehej brenda jetës së një njeriu.{{Sfn|Moore|1956|p=13}}{{Sfn|Meteorology|p=Libri 1, Pjesa 14}} Gjeologu Charles Lyell vërejti se Aristoteli përshkroi ndryshime të tilla, përfshirë "liqene që kishin shterur" dhe "shkretëtira që kishin ardhur nën ujin e lumenjve", duke dhënë si shembuj rritjen e deltës së Nilit që nga koha e Homerit dhe "ngritjen e njërit prej Ishujve Eolianë, para një shpërthimi vullkanik".{{Sfn|Lyell|1832|p=17}} ''Meteorologjika'' i huazon emrin studimit modern të meteorologjisë, por përdorimi modern i termit shmanget nga përmbajtja e traktatit të lashtë të Aristotelit për meteorët. Grekët e lashtë e përdorën vërtet termin për një gamë dukurish atmosferike, por edhe për tërmete e shpërthime vullkanike. Aristoteli propozoi se shkaku i tërmeteve ishte një gaz ose avull (''anathymiaseis'') i zënë brenda dheut dhe që provonte të shpëtonte, duke ndjekur autorë të tjerë grekë: Anaksagorën, Empedoklin dhe Demokritin.<ref>{{cite book|last1=Udias|first1=Agustin|last2=Buforn|first2=Elisa|title=Principles of Seismology|date=2018|publisher=Cambridge University Press|page=1|language=en}}</ref> Aristoteli bëri edhe shumë vëzhgime për ciklin hidrologjik. Për shembull, bëri disa nga vëzhgimet më të hershme për shkripëzimin: vërejti — herët dhe saktë — se kur ujë deti nxehet, avullon ujë i pijshëm, dhe se oqeanet mbushen përsëri me ciklin e shirave e të rrjedhjes së lumenjve ("Kam provuar me eksperiment se uji i kripur, i avulluar, formon ujë të pijshëm, dhe avulli, kur kondensohet, nuk kondensohet përsëri në ujë deti").<ref>{{cite book|last=Aristotle|translator-last=Lee|translator-first=H. D. P.|title=Meteorologica, Chapter II|year=1952|publisher=Harvard University Press|page=156|language=en}}</ref> === Biologjia === [[Skeda:Tremoctopus violaceus5.jpg|thumb|upright=0.8|Ndër shumë vëzhgime zoologjike pionere, Aristoteli përshkroi krahun riprodhues hektokotil të oktapodit.]] ==== Hulumtimi empirik ==== Aristoteli ishte njeriu i parë që studioi biologjinë në mënyrë sistematike,{{Sfn|Leroi|2015|p=7}} dhe biologjia përbën një pjesë të madhe të shkrimeve të tija. Ai kaloi dy vjet duke vëzhguar e përshkruar zoologjinë e Lesbosit dhe të deteve përreth, veçanërisht lagunën e Pirras në qendër të Lesbosit.{{Sfn|Leroi|2015|p=14}}{{Sfn|Thompson|1910|p=Shënim paraprak}} Të dhënat e tija në ''Historia e kafshëve'', ''Gjenerimi i kafshëve'', ''Lëvizja e kafshëve'' dhe ''Pjesët e kafshëve'' vijnë nga vëzhgimet e tija vetjake,<ref>{{cite news|title=Darwin's Ghosts, By Rebecca Stott|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/darwins-ghosts-by-rebecca-stott-7808310.html|work=The Independent|date=2012-06-02|language=en}}</ref> nga pohime njerëzish të ditur, si bletarë e peshkatarë, dhe nga rrëfime udhëtarësh.{{Sfn|Leroi|2015|pp=196, 248}} Theksi i tij i dukshëm mbi kafshët e jo mbi bimët është një aksident historik: veprat e tija për botanikën kanë humbur, por dy libra për bimët nga nxënësi i tij Teofrasti kanë mbijetuar.{{Sfn|Day|2013|pp=5805–5816}} Aristoteli raporton për jetën e detit nga vëzhgimi në Lesbos dhe nga kapja e peshkatarëve. Ai përshkruan peshkun mustak, torpedon dhe peshkun bretkosë, si edhe kefalopodë si oktapodi dhe nautilusi i letrës. Përshkrimi i tij i krahut hektokotil të kefalopodëve, i përdorur në riprodhimin seksual, nuk u besua gjerësisht deri në shekullin XIX.{{Sfn|Leroi|2015|pp=66–74, 137}} Ai jep përshkrime të sakta të stomakut me katër dhoma të ruminantëve{{Sfn|Leroi|2015|pp=118–119}} dhe të zhvillimit embriologjik ovovivipar të peshkaqenit gjahtar.{{Sfn|Leroi|2015|p=73}} Ai vëren se struktura e një kafshe përputhet mirë me funksionin: kështu, çafka ka qafë të gjatë, këmbë të gjata dhe sqep të mprehtë si shtizë, ndërsa rosat kanë këmbë të shkurtra e me perde.{{Sfn|Leroi|2015|pp=135–136}} Edhe Darvini vërejti dallime të tilla, por, ndryshe nga Aristoteli, i përdori të dhënat për të arritur në teorinë e evolucionit.{{Sfn|Leroi|2015|p=206}} Shkrimet e Aristotelit mund të dukeshin si nënkuptuese të evolucionit, por Aristoteli i shihte mutacionet ose hibridizimet si aksidente të rralla, të dallueshme nga shkaqet natyrore. Ai ishte kështu kritik ndaj teorisë së Empedoklit për një origjinë të gjallesave e të organeve të tyre me "mbijetesë të më të përshtatshmit", dhe përqeshi idenë se aksidentet mund të çonin në rezultate të rregullta.{{Sfn|Sedley|2007|p=189}} Në terma modernë, ai nuk thotë kurrkund se specie të ndryshme mund të kenë paraardhës të përbashkët, se një lloj mund të kalojë në një tjetër, ose se llojet mund të shuhen.{{Sfn|Leroi|2015|p=273}} ==== Stili shkencor ==== [[Skeda:Two of Aristotle's Growth Laws.svg|thumb|left|upright=1.2|Aristoteli nxori ligje rritjeje nga vëzhgimet e tija mbi kafshët, përfshirë se madhësia e pjellës zvogëlohet me masën e trupit, ndërsa periudha e gjestacionit rritet.]] Aristoteli nuk bënte eksperimente në kuptimin modern.{{Sfn|Taylor|1922|p=42}} Ai bënte vëzhgime, ose së shumti procedura hetuese si disekcioni.{{Sfn|Leroi|2015|pp=361–365}} Në ''Gjenerimin e kafshëve'' ai hap një vezë pule të fekonduar për të shohë zemrën e embrionit duke rrahur brenda.{{Sfn|Leroi|2011}}{{Sfn|Leroi|2015|pp=197–200}} Në vend të kësaj, ai mblodhi sistematikisht të dhëna, duke zbuluar modele të përbashkëta për grupe të tëra kafshësh, dhe duke nxjerrë prej tyre shpjegime të mundshme kauzale.{{Sfn|Leroi|2015|pp=365–368}}{{Sfn|Taylor|1922|p=49}} Ky stil është i rëndomtë në biologjinë moderne kur sasi të mëdha të dhënash bëhen të disponueshme në një fushë të re, si genomika. Kjo parashtron hipoteza të testueshme dhe ndërton një shpjegim rrëfimor të atij që vërehet. Në këtë kuptim, biologjia e Aristotelit është shkencore.{{Sfn|Leroi|2015|pp=365–368}} Nga të dhënat e tija, Aristoteli nxori rregulla që lidhin tiparet e historisë së jetës të tetrapodëve që lindin të gjallë (gjitarë tokësorë placentarë) të cilët i studioi. Ai parashikoi saktë se madhësia e pjellës zvogëlohet me masën e trupit; se jetëgjatësia rritet me periudhën e gjestacionit dhe me masën e trupit; dhe se fekonditeti zvogëlohet me jetëgjatësinë.{{Sfn|Leroi|2015|p=408}} ==== Klasifikimi i gjallesave ==== [[Skeda:FMIB 46109 Foetal Picked Dogfish, with the ovum attached (no label).jpeg|thumb|Aristoteli regjistroi se embrioni i një peshkaqeni qen ishte lidhur me një kordon me një lloj placente (thesi i të verdhës), si një kafshë më e lartë; kjo përbënte një përjashtim nga shkalla lineare nga më i larti drejt më të ulëtit.{{Sfn|Leroi|2015|pp=72–74}}]] Aristoteli dalloi rreth 500 specie kafshësh,{{Sfn|Bergstrom|Dugatkin|2012|p=35}}{{Sfn|Rhodes|1974|p=7}} duke i rregulluar në një shkallë josfetare të graduar të përsosjes, me njeriun në kryet. Më të lartat lindnin të gjalla krijesa të ngrohta e të njoma; më të ultat lëshonin vezë të ftohta, të thata, si mineral.{{Sfn|Mayr|1982|pp=201–202}}{{Sfn|Lovejoy|1976}} Ai grupoi atë që një zoolog do t'i quante vertebrorë si "kafshë me gjak", dhe invertebrorët si "kafshë pa gjak". Ato me gjak ndaheshin në kafshë që lindin të gjalla (gjitarët) dhe që lëshojnë vezë (zogjtë, rrëshqanorët, peshqit). Ato pa gjak ishin insektet, krustacet dhe molusqet me guaskë të fortë. Ai pranoi se kafshët nuk përshtateshin saktësisht mbi një shkallë, dhe vërejti përjashtime, si që peshkaqenët kishin placentë. Për një biolog, shpjegimi është evolucioni konvergjent.{{Sfn|Leroi|2015|pp=111–119}} Filozofët e shkencës kanë arritur në përfundimin se Aristoteli nuk interesohej për taksonominë,<ref>{{cite book|last=Lennox|first=James G.|title=Aristotle's Philosophy of Biology: Studies in the Origins of Life Science|url=https://archive.org/details/aristotlesphilos0000lenn|date=2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-65976-0|page=346|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|last=Sandford|first=Stella|title=From Aristotle to Contemporary Biological Classification: What Kind of Category is "Sex"?|journal=Redescriptions|date=2019-12-03|volume=22|issue=1|pages=4–17|doi=10.33134/rds.314|language=en}}</ref> por zoologët mendojnë ndryshe.<ref>{{cite journal|last1=Voultsiadou|first1=Eleni|last2=Gerovasileiou|first2=Vasilis|last3=Vandepitte|first3=Leen|last4=Ganias|first4=Kostas|last5=Arvanitidis|first5=Christos|title=Aristotle's scientific contributions to the classification, nomenclature and distribution of marine organisms|journal=Mediterranean Marine Science|year=2017|volume=18|issue=3|pages=468–478|doi=10.12681/mms.13874|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|last1=von Lieven|first1=Alexander Fürst|last2=Humar|first2=Marcel|title=A Cladistic Analysis of Aristotle's Animal Groups in the "Historia animalium"|journal=History and Philosophy of the Life Sciences|year=2008|volume=30|issue=2|pages=227–262|pmid=19203017|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Laurin|first=Michel|title=The Advent of PhyloCode: The Continuing Evolution of Biological Nomenclature|date=2023-08-03|publisher=CRC Press|isbn=978-1-00-091257-9|language=en}}</ref> {| class="wikitable" |+ ''Shkalla e natyrës'' (''Scala naturae'') e Aristotelit (nga më e larta drejt më të ultës) ! Grupi !! Shembuj (dhënë nga Aristoteli) !! Gjaku !! Këmbët !! Shpirtërat (racional, sensitiv, vegjetativ) !! Cilësitë |- | Njeriu || njeriu || me gjak || 2 këmbë || R, S, V || i ngrohtë, i njomë |- | Tetrapodë që lindin të gjallë || macja, lepuri || me gjak || 4 këmbë || S, V || i ngrohtë, i njomë |- | Cetacet || delfini, balena || me gjak || asnjë || S, V || i ngrohtë, i njomë |- | Zogjtë || bletëngrënësi, nata-korbi || me gjak || 2 këmbë || S, V || i ngrohtë, i njomë; vezët të thata |- | Tetrapodë që lëshojnë vezë || kameleoni, krokodili || me gjak || 4 këmbë || S, V || i ftohtë, i njomë, përveç shkallëzave e vezëve |- | Gjarpërinjtë || bolla e ujit, nepërka || me gjak || asnjë || S, V || i ftohtë, i njomë, përveç shkallëzave e vezëve |- | Peshq që lëshojnë vezë || levreku, peshku papagall || me gjak || asnjë || S, V || i ftohtë, i njomë, përfshirë vezët |- | (Ndër peshqit që lëshojnë vezë): selakianë placentarë || peshkaqeni, rrezja || me gjak || asnjë || S, V || i ftohtë, i njomë, por me placentë si tetrapodët |- | Krustacet || karkaleci i detit, gaforrja || pa gjak || shumë këmbë || S, V || i ftohtë, i njomë, përveç guaskës |- | Kefalopodët || kallamari, oktapodi || pa gjak || tentakula || S, V || i ftohtë, i njomë |- | Kafshë me guaskë të fortë || bërthama, kërmilli borie || pa gjak || asnjë || S, V || i ftohtë, i thatë (guaskë minerale) |- | Insekte që lindin larva || milingona, gjinkalla || pa gjak || 6 këmbë || S, V || i ftohtë, i thatë |- | Që gjenerohen spontanisht || sfungjerët, krimbat || pa gjak || asnjë || S, V || i ftohtë, i njomë ose i thatë, prej dheut |- | Bimët || fiku || pa gjak || asnjë || V || i ftohtë, i thatë |- | Mineralet || hekuri || pa gjak || asnjë || asnjë || i ftohtë, i thatë |} === Psikologjia === ==== Shpirti ==== [[Skeda:Aristotelian Soul.png|thumb|upright=1.5|Aristoteli propozoi një strukturë tripjesore për shpirtërat e bimëve, kafshëve dhe njerëzve, duke i bërë njerëzit të veçantë në zotërimin e të tri tipave të shpirtit.]] Psikologjia e Aristotelit, në traktatin e tij ''Për shpirtin'' (''peri psychēs''), parashtron tri lloje shpirti (''psyches''): vegjetativ, sensitiv dhe racional. Njerëzit i kanë të tria. Shpirti vegjetativ merret me rritjen dhe ushqyerjen. Shpirti sensitiv përjeton ndjesitë dhe lëvizjen. Shpirti racional, veçmas njerëzor, pranon format e gjërave dhe i krahason duke përdorur ''nous''-in (intelektin) dhe ''logos''-in (arsyen).{{Sfn|Leroi|2015|pp=156–163}} Për Aristotelin, shpirti është forma e një qenieje të gjallë. Ngaqë të gjitha qeniet janë të përbëra nga formë e lëndë, forma e qenieve të gjalla është ajo që i pajis me atë çka është e veçantë për qeniet e gjalla, p.sh. zotësinë të ndërmarrin lëvizje.{{Sfn|Shields|2016}} Në kundërshtim me filozofët e mëparshëm, por në përputhje me egjiptianët, ai e vendosi shpirtin racional në zemër.{{Sfn|Mason|1979|p=45}} Aristoteli e dalloi ndjesinë nga mendimi, ndryshe nga filozofët e mëparshëm përveç Alkmeonit.{{Sfn|Guthrie|2010|p=348}} Në ''Për shpirtin'', Aristoteli kritikon teorinë e Platonit për shpirtin dhe zhvillon të vetën si përgjigje. Së pari kritikon ''Timeun'' e Platonit, i cili mban se shpirti zë vend dhe mund të vijë në kontakt fizik me trupat.{{Sfn|On the Soul|loc=I.3 406b26–407a10}} Studimet e shekullit XX mbanin se Aristoteli këtu e kishte keqinterpretuar Platonin.<ref>Për shembull, Ross, William D. (red.) 1961. ''Aristotle: De Anima''. Oxford: Oxford University Press, f. 189. {{lang|en|}}</ref> Aristoteli argumentoi gjithashtu se pikëpamja e Platonit për rimishërimin nënkupton se një shpirt dhe trupi i tij mund të mos përputhen; në princip, pretendon Aristoteli, çdo shpirt mund të shkojë me çdo trup, sipas teorisë së Platonit.{{Sfn|On the Soul|loc=I.3 407b14–27}} ==== Kujtesa ==== Sipas Aristotelit në ''Për shpirtin'', kujtesa është zotësia të mbahet në mendje një përjetim i perceptuar dhe të dallohet mes "shfaqjes" së brendshme dhe një ndodhie të kaluar.{{Sfn|Bloch|2007|p=12}} Një kujtim është një pamje mendore (''fantazëm'') që mund të riftohet. Një gjurmë lihet mbi një organ trupor gjysmë-lëngshëm, i cili pëson ndryshime për të bëjë një kujtim. Një kujtim ndodh kur stimulet — si pamjet ose zërat — janë aq të ndërlikuara që sistemi nervor nuk mund t'i pranojë të gjitha njëherësh. Këto ndryshime janë të njëjta me atë të përfshira në ndjesi, në 'ndjenjën e përbashkët' dhe në mendim.{{Sfn|Bloch|2007|p=61}}{{Sfn|Carruthers|2007|p=16}} Aristoteli përdor termin 'kujtesë' për mbajtjen faktike të një përjetimi në gjurmën që zhvillohet prej ndjesisë, dhe për ankthin intelektual që vjen me gjurmën, sepse ajo formohet në një kohë të veçantë dhe përpunon përmbajtje specifike. Kujtesa është e së kaluarës, parashikimi është i së ardhmes, ndjesia është e së tashmes. Riftimi i gjurmëve nuk mund të kryhet menjëherë. Duhet një kanal kalimtar, i vendosur në përjetimet e kaluara, edhe për përjetimin e mëparshëm, edhe për të tashmin.{{Sfn|Bloch|2007|p=25}} Ngaqë Aristoteli besonte se njerëzit i perceptojnë të gjitha llojet e perceptimeve shqisore si gjurmë, njerëzit thurin vazhdimisht gjurmë të reja përjetimesh. Për të kërkuar gjurmë, njerëzit kërkojnë kujtesën vetë.{{Sfn|Warren|1921|p=30}} Brenda kujtesës, nëse ofrohet një përjetim në vend të një kujtimi specifik, ai njeri do ta hedhë poshtë këtë përjetim derisa të gjejë atë që kërkon. Rikujtimi ndodh kur një përjetim i riftuar pason natyrshëm një tjetër. Nëse nevojitet zinxhiri i "pamjeve", një kujtim stimulon të pasuesin. Kur njerëzit rikujtojnë përjetime, ata stimulojnë përjetime të caktuara të mëparshme derisa arrijnë atë që nevojitet.{{Sfn|Warren|1921|p=25}} Rikujtimi është kështu veprimtaria e vetëdrejtuar e riftimit të informacionit të depozituar në një gjurmë kujtese.{{Sfn|Carruthers|2007|p=19}} Vetëm njerëzit mund të mbajnë mend gjurmë të veprimtarisë intelektuale, si numrat e fjalët. Kafshët që kanë perceptim të kohës mund të riftojnë kujtime të vëzhgimeve të tyre të kaluara. Të mbajtura mend përfshin vetëm perceptimin e gjërave të mbajtura mend dhe të kohës së kaluar.{{Sfn|Warren|1921|p=296}} [[Skeda:Aristotle Senses Perception Memory Dreams Action.svg|thumb|upright=1.5|Shqisat, perceptimi, kujtesa, ëndrrat dhe veprimi në psikologjinë e Aristotelit. Gjurmët depozitohen në sensorium (zemrën), të lidhura me ligjet e tija të asociacionit (ngjashmëri, kontrast, afërsi).]] Aristoteli besonte se zinxhiri i mendimit që arrin rikujtimin e gjurmëve lidhej sistematikisht në marrëdhënie si ngjashmëria, kontrasti dhe afërsia, të përshkruara në ligjet e tija të asociacionit. Aristoteli besonte se përjetimet e kaluara janë të fshehura brenda mendjes. Një forcë vepron për të zgjojë materialin e fshehur, që të nxjerrë përjetimin faktik. Asociacioni është fuqia e lindur në një gjendje mendore, që vepron mbi mbetjet e pashprehura të përjetimeve të mëparshme, duke lejuar rikujtimin e tyre.{{Sfn|Warren|1921|p=259}}{{Sfn|Sorabji|2006|p=54}} ==== Ëndrrat ==== Aristoteli përshkruan gjumin në ''Për gjumin dhe zgjimin''.{{Sfn|Holowchak|1996|pp=405–423}} Ai është pasojë e mbipërdorimit të shqisave{{Sfn|Shute|1941|pp=115–118}} ose e tretjes,{{Sfn|Holowchak|1996|pp=405–423}} dhe është jetësor për trupin.{{Sfn|Shute|1941|pp=115–118}} Ndërsa njeriu është në gjumë, veprimtaritë kritike — që përfshijnë mendimin, ndjesinë, rikujtimin dhe të mbajturit mend — nuk funksionojnë. Meqë njeriu nuk mund të ndjejë gjatë gjumit, nuk mund të kesh dëshirë. Megjithatë, shqisat punojnë gjatë gjumit,{{Sfn|Shute|1941|pp=115–118}} ndonëse ndryshe.{{Sfn|Holowchak|1996|pp=405–423}} Ëndrrat nuk përfshijnë ndjesinë e një stimuli. Ndjesia është e përfshirë, por në mënyrë të alteruar.{{Sfn|Shute|1941|pp=115–118}} Aristoteli shpjegon se kur njeriu shikon një stimul në lëvizje, si valët në një trup uji, dhe pastaj shikon gjetiu, gjëja e radhës që shikon dukët si me lëvizje valore. Kur njeriu percepton një stimul dhe ai nuk është më në fokus të vëmendjes së tij, ai lë gjurmë.{{Sfn|Holowchak|1996|pp=405–423}} Kur trupi është zgjuar, njeriu haset vazhdimisht me stimule të reja, dhe kështu gjurmët e stimuleve të mëparshme shpërfillen.{{Sfn|Shute|1941|pp=115–118}} Gjatë gjumit, megjithatë, gjurmët e bëra gjatë ditës vërehen, të lira nga shpërqendrimet.{{Sfn|Holowchak|1996|pp=405–423}} Ëndrrat, pra, rrjedhin nga këto gjurmë të mbetura. Meqë gjurmët janë e vetmja gjë që mbetet, ëndrrat nuk ngjajnë me përjetimin në zgjim.{{Sfn|Modrak|2009|pp=169–181}} Gjatë gjumit, njeriu është në një gjendje të alteruar mendore, si njeriu që kaplohet nga ndjenja të forta. Për shembull, njeriu që ka një dashuri të fortë për dikë mund të nisë të mendojë se e shikon atë njeri kudo. Meqë njeriu në gjumë është në gjendje të sugjestionueshme dhe i pazotë të gjykojë, ai mashtrohet lehtë nga ajo që shfaqet në ëndrrat e tij, si njeriu i dashuruar.{{Sfn|Holowchak|1996|pp=405–423}} Kjo e shtyn të besojë se ëndrra është reale, edhe kur ëndrrat janë absurde.{{Sfn|Holowchak|1996|pp=405–423}} Në ''De Anima'' III 3, Aristoteli ia atribuon zotësinë të krijojë, të depozitojë dhe të riftojë pamje aftësisë së imagjinatës, ''phantasia''.{{Sfn|Shields|2016}} Një përbërës i teorisë së Aristotelit nuk pajtohet me besimet e mbajtura më parë. Ai pretendoi se ëndrrat nuk parathonë dhe nuk dërgohen nga një qenie hyjnore. Aristoteli arsyetoi se rastet në të cilat ëndrrat ngjajnë me ngjarje të ardhshme janë thjesht rastësi.{{Sfn|Webb|1990|pp=174–184}} Çdo përjetim shqisor i perceptuar ndërsa njeriu është në gjumë — si të dëgjuarit faktik të mbylljes së një porte — nuk kualifikohet si pjesë e ëndrrës. Pamjet e ëndrrave duhet të jenë pasojë e gjurmëve të mbetura të përjetimeve shqisore në zgjim.{{Sfn|Modrak|2009|pp=169–181}} == Filozofia praktike == Filozofia praktike e Aristotelit mbulon fusha si etika, politika, ekonomia dhe retorika.{{Sfn|Wildberg|2016}} {| class="wikitable floatright" style="font-size: 85%;" |+ Virtytet dhe veset që i shoqërojnë{{Sfn|Humphreys|2009}} ! Tepër pak !! Mesatarja e virtytshme !! Tepër shumë |- | përulësi || madhështi mendore || mendjemadhësi |- | mungesë synimi || ambicie e drejtë || mbiambicie |- | shpirtvogëlsi || natyrë e mirë || irritueshmëri |- | vrazhdësi || mirësjellje || servilizëm |- | frikacakëri || trimëri || pamaturi |- | pandjeshmëri || vetëpërmbajtje || shthurje |- | sarkazëm || sinqeritet || mburrje |- | trashësi || mprehtësi || bufonëri |- | pashpirtësi || zemërim i drejtë || ligësi |- | ngushtësi || bujari || vulgaritet |- | koprraci || dorëlirësi || shkapërderdhje |} === Etika === Aristoteli ishte etikan i virtytit, që e konsideronte etikën si studim praktik e jo teorik, pra si studim që synon të bëhesh i mirë e të bësh mirë, e jo të dish për hir të diturisë. Ai shkroi disa traktate për etikën, veçanërisht ''Etikën e Nikomakesë''.{{Sfn|Kraut|2001}} Aristoteli mësonte se virtyti ka të bëjë me funksionin e përshtatshëm (''ergon'') të një gjëje. Një sy është sy i mirë vetëm për sa mund të shohë, sepse funksioni i përshtatshëm i syrit është shikimi. Aristoteli arsyetoi se njerëzit duhet të kenë një funksion të veçantë për njerëzit, dhe se ky funksion duhet të jetë një veprimtari e ''psuchē''-së (''shpirtit'') në përputhje me arsyen (''logos''). Aristoteli e identifikoi një veprimtari të tillë optimale të shpirtit (mesatarja e virtytshme, mes veseve shoqëruese të tepricës ose të mangësisë{{Sfn|Humphreys|2009}}) si synimin e çdo veprimi njerëzor të qëllimshëm: ''eudaimonia'', përkthyer përgjithësisht si "lumturi" ose ndonjëherë "mirëqenie". Të kesh potencën të jesh ndonjëherë i lumtur në këtë mënyrë kërkon me domosdo karakter të mirë (''ēthikē aretē''), përkthyer shpesh si virtyt ose përsosmëri morale e etike.{{Sfn|Nicomachean Ethics|ps=&nbsp;Libri I. Shih për shembull kreun 7.}} Aristoteli mësonte se arritja e një karakteri të virtytshëm dhe potencialisht të lumtur kërkon një fazë të parë, ku njeriu ka fatin të përvetësojë shprehi, jo me qëllim, por prej mësuesish e prej përvojës, duke shpjerë në një fazë të mëvonshme, në të cilën ai zgjedh me vetëdije të bëjë gjërat më të mira, duke u bërë ''phronimos'' — njeriu i virtytshëm. Kur njerëzit më të mirë vijnë e jetojnë kështu, mençuria e tyre praktike (''phronesis'') dhe intelekti i tyre (''nous'') mund të zhvillohen bashkë drejt virtytit më të lartë të mundshëm njerëzor: mençurisë së një mendimtari të përsosur teorik ose spekulativ — me fjalë të tjera, të një filozofi.{{Sfn|Nicomachean Ethics|loc=Libri VI}} === Politika === Përveç veprave për etikën, që trajtojnë individin, Aristoteli trajtoi qytetin në veprën me titull ''Politika''. Aristoteli e konsideronte qytetin bashkësi natyrore. Për më tepër, e konsideronte qytetin si të parën në rëndësi para familjes, e cila në vazhdim i paraprin individit, "sepse e tëra duhet me domosdo t'i paraprijë pjesës".{{Sfn|Politics|pp=1253a19–124}} Ai pohoi në mënyrë të njohur se "njeriu është nga natyra kafshë politike" dhe argumentoi se faktori përcaktues i njerëzisë ndër të tjerat në mbretërinë e kafshëve është racionaliteti i saj.{{Sfn|Aristotle|2009|pp=320–321}} Aristoteli e konceptoi politikën si organizëm e jo si makinë, dhe si përmbledhje pjesësh, prej të cilave asnjëra nuk mund të ekzistojë pa të tjerat. Konceptimi i Aristotelit për qytetin është organik, dhe ai konsiderohet një nga të parët që e konceptoi qytetin në këtë mënyrë.{{Sfn|Ebenstein|Ebenstein|2002|p=59}} [[Skeda:Aristotle's constitutions.svg|thumb|upright=1.5|Klasifikimi i kushtetutave politike sipas Aristotelit]] Kuptimi i rëndomtë modern i bashkësisë politike si shtet modern është krejt i ndryshëm nga kuptimi i Aristotelit. Ndonëse ai e dinte për ekzistencën dhe potencën e perandorive më të mëdha, bashkësia natyrore sipas Aristotelit ishte qyteti (''polis''), i cili funksionon si "bashkësi" ose "partneritet" politik (''koinōnia''). Synimi i qytetit nuk është vetëm të shmangë padrejtësinë ose të sigurojë stabilitet ekonomik, por përkundrazi t'i lejojë së paku disa qytetarëve mundësinë të jetojnë jetë të mirë dhe të kryejnë veprime të bukura: "Partneriteti politik duhet të shihet, pra, si për hir të veprimeve fisnike, e jo për hir të bashkëjetesës." Kjo dallohet nga qasjet moderne, që nisin me teorinë e kontratës shoqërore, sipas të cilës individët e lënë gjendjen natyrore për shkak të "frikës nga vdekja e dhunshme" ose të "papërshtatësive" të saj.<ref group="sh">Për një lexim të ndryshëm të proceseve shoqërore e ekonomike në ''Etikën e Nikomakesë'' dhe ''Politikën'', shih Polanyi, Karl (1957) "Aristotle Discovers the Economy", në ''Primitive, Archaic and Modern Economies: Essays of Karl Polanyi'', red. G. Dalton, Boston 1971, 78–115.</ref> Në ''Protreptikun'', personazhi 'Aristoteli' pohon:{{Sfn|Hutchinson|Johnson|2015|p=22}} <blockquote>Sepse të gjithë pajtohemi se njeriu më i shkëlqyer duhet të sundojë, pra i suprem nga natyra, dhe se ligji sundon e vetëm ai është autoritativ; por ligji është një lloj inteligjence, pra një diskurs i bazuar në inteligjencë. Dhe përsëri, çfarë standard kemi, çfarë kriter të gjërave të mira, që është më i saktë se njeriu inteligjent? Sepse gjithçka që do të zgjedhë ky njeri, nëse zgjedhja bazohet në diturinë e tij, është e mirë, dhe të kundërtat e tyre janë të keqe. Dhe meqë secili zgjedh më së shumti atë që përputhet me dispozitat e vetja të përshtatshme (i drejti duke zgjedhur të jetojë drejtësisht, trimi të jetojë me trimëri, po ashtu i vetëpërmbajturi të jetojë me vetëpërmbajtje), është e qartë se njeriu inteligjent do të zgjedhë më së shumti të jetë inteligjent; sepse ky është funksioni i asaj zotësie. Prandaj është e dukshme se, sipas gjykimit më autoritativ, inteligjenca është suprem ndër të mirat.{{Sfn|Hutchinson|Johnson|2015|p=22}}</blockquote> Si nxënës i Platonit, Aristoteli ishte mjaft kritik ndaj demokracisë dhe, duke ndjekur skicën e disa ideve nga ''Shtetari'' i Platonit, zhvilloi një teori koherente të integrimit të formave të ndryshme të pushtetit në një të ashtuquajtur shtet të përzier: <blockquote>Është… kushtetuese të merret… nga oligarkia që zyrat të jenë të zgjedhura, dhe nga demokracia që kjo të mos bëhet mbi bazë të kualifikimit pronësor. Kjo është, pra, mënyra e përzierjes; dhe shenja e një përzierjeje të mirë të demokracisë me oligarkinë është kur bëhet e mundur të flitet për të njëjtën kushtetutë si demokraci dhe si oligarki.<br />— Aristoteli, ''Politika'', Libri 4, 1294b.10–18</blockquote> === Ekonomia === Aristoteli dha ndihmesa të ndjeshme në mendimin ekonomik, veçanërisht në mendimin e Mesjetës. Në ''Politikën'', Aristoteli trajton qytetin, pronën dhe tregtinë. Përgjigjja e tij ndaj kritikave të pronës private, sipas pikëpamjes së Lionel Robbins-it, i paraprinte përkrahësve të mëvonshëm të pronës private ndër filozofë e ekonomistë, për sa kishte të bënte me dobinë e përgjithshme të rregullimeve shoqërore. Aristoteli besonte se, ndonëse rregullimet komunale mund të dukeshin dobiprurëse për shoqërinë, dhe ndonëse prona private shpesh fajësohet për përçarjen shoqërore, të keqe të tilla në të vërtetë vijnë nga natyra njerëzore. Në ''Politikën'', Aristoteli ofron një nga rrëfimet më të hershme të origjinës së parasë.{{Sfn|Robbins|2000|pp=20–24}} Paraja hyri në përdorim sepse njerëzit u bënë të varur nga njëri-tjetri, duke importuar atë që i duhej dhe duke eksportuar tepricën. Për hir të lehtësisë, njerëzit pastaj u marrëveshën të tregtonin me diçka që është në vetvete e dobishme dhe lehtësisht e zbatueshme, si hekuri ose argjendi.{{Sfn|Aristotle|1948|pp=16–28}} Diskutimet e Aristotelit për tregtinë me pakicë dhe për interesin ishin ndikim i madh në mendimin ekonomik të Mesjetës. Ai kishte mendim të ulët për tregtinë me pakicë, duke besuar se, në kundërshtim me përdorimin e parasë për të siguruar gjërat që të duhen në administrimin e shtëpisë, tregtia me pakicë kërkon të bëjë fitim. Ajo, pra, i përdor të mirat si mjet drejt një fundi, e jo si fund në vetvete. Ai besonte se tregtia me pakicë ishte në këtë mënyrë e panatyrshme. Po ashtu, Aristoteli e konsideroi të panatyrshme bërjen e fitimit nëpërmjet interesit, sepse nxjerr fitim prej vetë parasë, e jo prej përdorimit të saj.{{Sfn|Aristotle|1948|pp=16–28}} Aristoteli dha një përmbledhje të funksionit të parasë që ishte ndoshta shquarsisht e parakohshme për epokën e tij. Ai shkroi se, ngaqë është e pamundur të përcaktohet vlera e çdo të mire nëpërmjet një numërimi të sasisë së të mirave të tjera që vlen, lind domosdoja e një standardi të vetëm universal matjeje. Paraja, pra, lejon shoqërimin e të mirave të ndryshme dhe i bën "të matshme mes tyre". Ai vazhdon duke pohuar se paraja është e dobishme edhe për shkëmbim të ardhshëm, duke e bërë një lloj sigurie. Pra: "nëse nuk e dëshirojmë një gjë tani, do të mundemi t'e marrim kur t'e dëshirojmë".{{Sfn|Aristotle|1948|pp=16–28}} === Retorika === ''Retorika'' e Aristotelit propozon se një folës mund të përdorë tri lloje themelore thirrjesh për të bindë auditorin: ''ethos'' (thirrje ndaj karakterit të folësit), ''pathos'' (thirrje ndaj emocionit të auditorit) dhe ''logos'' (thirrje ndaj arsyetimit logjik).{{Sfn|Garver|1994|pp=109–110}} Ai gjithashtu kategorizon retorikën në tri gjini: epideiktike (fjalime ceremoniale që merren me lavdim ose fajësim), forenzike (fjalime gjyqësore për fajësi ose pafajësi) dhe deliberative (fjalime që i bëjnë thirrje auditorit të vendosë për një çështje).{{Sfn|Rorty|1996|pp=3–7}} Aristoteli parashtron edhe dy lloje provash retorike: ''enthimemën'' (provë me silogjizëm) dhe ''paradeigma''-n (provë me shembull).{{Sfn|Grimaldi|1998|p=71}} === Poetika === Aristoteli shkruan në ''Poetikën'' e vet se poezia epike, tragjedia, komedia, poezia ditirambike, piktura, skulptura, muzika dhe vallëzimi janë të gjitha në thelb akte të ''mimezës'' ("imitimit"), ku secila ndryshon në imitim sipas mediumit, objektit dhe mënyrës.{{Sfn|Halliwell|2002|pp=152–159}}{{Sfn|Poetics|p=I 1447a}} Ai e zbaton termin ''mimezë'' si veti e një vepre arti dhe njëkohësisht si prodhim i qëllimit të artistit,{{Sfn|Halliwell|2002|pp=152–159}} dhe mban se ndërgjegjësimi i auditorit për mimezën është jetësor për të kuptohet vepra vetë.{{Sfn|Halliwell|2002|pp=152–159}} Aristoteli pohon se mimeza është instinkt natyror i njerëzisë, që i ndan njerëzit nga kafshët,{{Sfn|Halliwell|2002|pp=152–159}}{{Sfn|Poetics|p=IV}} dhe se e gjithë artëria njerëzore "ndjek modelin e natyrës".{{Sfn|Halliwell|2002|pp=152–159}} Për shkak të kësaj, Aristoteli besonte se secila prej arteve mimetike zotëron atë që Stephen Halliwell e quan "procedura shumë të strukturuara për arritjen e qëllimeve të tyre".{{Sfn|Halliwell|2002|pp=152–159}} Për shembull, muzika imiton me mediumet e ritmit e të harmonisë, ndërsa vallëzimi imiton vetëm me ritëm, dhe poezia me gjuhë. Format ndryshojnë edhe në objektin e imitimit. Komedia, për shembull, është imitim dramatik i njerëzve më të keq se mesatarja, ndërsa tragjedia imiton njerëz pak më të mirë se mesatarja. Së fundi, format ndryshojnë në mënyrën e imitimit — nëpërmjet rrëfimit ose personazhit, nëpërmjet ndryshimit ose pa ndryshim, dhe nëpërmjet dramës ose pa dramë.{{Sfn|Poetics|p=III}} [[Skeda:Bénigne Gagneraux, The Blind Oedipus Commending his Children to the Gods.jpg|thumb|upright=1.35|''Edipi i verbër duke ia besuar fëmijët zotave'' (1784), nga Bénigne Gagneraux. Në ''Poetikën'', Aristoteli përdor tragjedinë ''Edipi mbret'' të Sofokliut si shembull të mënyrës si duhet strukturuar tragjedia e përsosur, me një protagonist përgjithësisht të mirë, që e nis dramën në begati, por humb çdo gjë nga një ''hamartia'' (fajë).{{Sfn|Kaufmann|1968|pp=56–60}}]] Ndonëse besohet se ''Poetika'' e Aristotelit fillimisht përbëhej nga dy libra — një për komedinë dhe një për tragjedinë — ka mbijetuar vetëm pjesa që përqendrohet në tragjedi. Aristoteli mësonte se tragjedia përbëhet nga gjashtë elemente: struktura e fabulës, personazhi, stili, mendimi, spektakli dhe poezia lirike.{{Sfn|Poetics|p=VI}} Personazhet në një tragjedi janë thjesht mjet për të shtyjë tregimin; dhe fabula, e jo personazhet, është fokusi kryesor i tragjedisë. Tragjedia është imitimi i veprimit që zgjon dhimbsuri e frikë, dhe ka për synim të kryejë katarsën e po atyre emocioneve. Aristoteli e përfundon ''Poetikën'' me një diskutim për atë se cila, në qoftë ndonjëra, është superiore: mimeza epike apo tragjike. Ai sugjeron se, ngaqë tragjedia zotëron të gjitha atributet e një epi, ndoshta zotëron atribute shtesë si spektakli e muzika, është më e njësuar, dhe arrin synimin e mimezës së vet në shtrirje më të shkurtër, ajo mund të konsiderohet superiore ndaj epit.{{Sfn|Poetics|p=XXVI}} Aristoteli ishte mbledhës i mprehtë e sistematik i gjëzave, i folklorit dhe i fjalëve të urta; ai dhe shkolla e tij kishin interes të veçantë për gjëzat e Orakullit të Delfit dhe studiuan fabulat e Ezopit.{{Sfn|Aesop|1998|pp=Hyrje, xi–xii}} == Trashëgimia == [[Skeda:John Argyropoulos, Preface to Aristotle’s Physics.jpg|thumb|upright=0.8|Parathënie e përkthimit latin të shekullit XV të ''Fizikës'' së Aristotelit, nga Argjiropuli]] Më shumë se 2300 vjet pas vdekjes së tij, Aristoteli mbetet një nga njerëzit më me ndikim që kanë jetuar ndonjëherë.{{Sfn|Leroi|2015|p=8}}{{Sfn|Thomas|2018}}<ref>{{cite news|title=Who's More Famous Than Jesus?|newspaper=The New York Times|date=2014-03-14|first=Dwight|last=Garner|url=https://www.nytimes.com/2014/03/16/magazine/whos-more-famous-than-jesus.html|language=en}}</ref> Ai dha ndihmesë në thuajse çdo fushë të diturisë njerëzore që ekzistonte atëherë, dhe ishte themelues i shumë fushave të reja. Sipas filozofit Bryan Magee, "është e dyshimtë nëse ndonjë qenie njerëzore ka ditur ndonjëherë sa dinte ai".{{Sfn|Magee|2010|p=34}} Aristoteli është shikuar si shkencëtari i parë.<ref>{{cite journal|last=Kullmann|first=Wolfgang|year=1991|title=Aristotle as a Natural Scientist|journal=Acta Classica|volume=34|pages=137–150|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|last=Lo Presti|first=Roberto|date=2014-08-21|title=History of science: The first scientist|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_nature_2014-08-21_512_7514/page/250|journal=Nature|volume=512|issue=7514|pages=250–251|doi=10.1038/512250a|language=en}}</ref> Aristoteli ishte themelues i logjikës së termave, hapi rrugën për studimin e zoologjisë, dhe u dha dobi shkencëtarëve e filozofëve të ardhshëm nëpërmjet ndihmesave të tija në metodën shkencore.{{Sfn|Aristotle (Greek philosopher)}}{{Sfn|Durant|2006|p=92}}{{Sfn|Kukkonen|2010|pp=70–77}} Taneli Kukkonen vëren se arritja e tij në themelimin e dy shkencave është e patejkaluar, dhe se shtrirja e tij në ndikimin mbi "çdo degë të ndërmarrjes intelektuale" — përfshirë teorinë etike e politike perëndimore, teologjinë, retorikën dhe analizën letrare — është njësoj e gjatë. Si pasojë, argumenton Kukkonen, çdo analizë e realitetit sot "gati me sigurí do të mbajë nënkuptime aristoteliane… dëshmi e një mendjeje jashtëzakonisht të fuqishme".{{Sfn|Kukkonen|2010|pp=70–77}} Kukkonen shkruan se "në studimet më të mira të shekullit XX Aristoteli vjen në jetë si mendimtar që përballet me tërë peshën e traditës filozofike greke".{{Sfn|Kukkonen|2010|pp=70–77}} Jonathan Barnes shkroi se "një rrëfim i pasjetës intelektuale të Aristotelit do të ishte pak më i vogël se një histori e mendimit europian".{{Sfn|Barnes|1982|p=86}} Aristoteli është quajtur babai i logjikës, i biologjisë, i shkencës politike, i zoologjisë, i embriologjisë, i drejtës natyrore, i metodës shkencore, i retorikës, i psikologjisë, i realizmit, i kritikës, i individualizmit, i teleologjisë dhe i meteorologjisë.<ref>Ndër atribuimet: "babai i logjikës" — Wentzel Van Huyssteen, ''Encyclopedia of Science and Religion: A–I'', f. 27; "babai i biologjisë" — S. C. Datt, S. B. Srivastava, ''Science and society'', f. 93, dhe {{Sfn|Leroi|2015|p=352}}; "babai i shkencës politike" — N. Jayapalan, ''Aristotle'', f. 12; "babai i zoologjisë" — Josef Rudolf Winkler, ''A Book of Beetles'', f. 12; "babai i embriologjisë" — D. R. Khanna, ''Text Book Of Embryology'', f. 2; "babai i drejtës natyrore" — Max Solomon Shellens, "Aristotle on Natural Law", ''Natural Law Forum'' 4(1), 1959, ff. 72–100; "babai i psikologjisë" — Margot Esther Borden, ''Psychology in the Light of the East'', f. 4; "babai i realizmit" — Russell L. Hamm, ''Philosophy and Education'', f. 58; "babai i kritikës" — Nagendra Prasad, ''Personal Bias in Literary Criticism'', f. 70; "babai i individualizmit" — Allan Gotthelf, Gregory Salmieri, ''A Companion to Ayn Rand'', f. 325; "babai i teleologjisë" — Malcolm Owen Slavin, Daniel H. Kriegman, ''The Adaptive Design of the Human Psyche'', f. 292. {{lang|en|}}</ref> Në vazhdim jepet një përmbledhje e transmetimit dhe e ndikimit të teksteve e ideve të tija në epokën moderne.{{Sfn|Russell|1972|loc=Kreu 19 "Aristotle's Metaphysics"}}{{Sfn|Wilkins|2009|p=15}} === Antikiteti === ==== Periudha helenistike ==== [[Skeda:161Theophrastus 161 frontespizio.jpg|thumb|upright=0.8|Frontespic i një versioni të vitit 1644 të ''Historia Plantarum'' të Teofrastit, shkruar fillimisht rreth 300 p.e.s.]] Ndikimi i menjëhershëm i veprës së Aristotelit u ndie ndërsa Lykeu u rrit në [[Shkolla peripatetike|shkollën peripatetike]]. Nxënësit e Aristotelit përfshinin Aristoksenin, Dikearkun, Demetrin e Falerumit, Eudemin e Rodit, Harpalin, Hefestionin, Mnasonin e Fokidës, Nikomakun dhe Teofrastin.{{Sfn|Ostwald|Lynch|1982|pp=623–624}} Nxënësi dhe pasardhësi i Aristotelit, Teofrasti, shkroi ''Historinë e bimëve'', vepër pioniere në botanikë. Disa nga termat e tij teknikë mbeten në përdorim, si ''karpel'' nga ''carpos'' (frut) dhe ''perikarp'' nga ''pericarpion'' (dhomë e farës).{{Sfn|Hooker|1831|p=219}} Teofrasti merakosej shumë më pak për shkaqet formale se Aristoteli, duke përshkruar në vend të kësaj, në mënyrë pragmatike, si funksiononin bimët.{{Sfn|Mayr|1982|pp=90–91}}{{Sfn|Mason|1979|p=46}} Nën ptolemejtë, mësuesi i parë i mjekësisë në Aleksandri, Herofili i Kalcedonisë, korrigjoi Aristotelin, duke e vendosur inteligjencën në tru, dhe lidhi sistemin nervor me lëvizjen e ndjesinë. Herofili dalloi gjithashtu mes venave e arterieve, duke vërejtur se të dytat pulsojnë, ndërsa të parat nuk pulsojnë.{{Sfn|Mason|1979|p=56}} ==== Perandoria Romake e Hershme ==== Në antikitet, shkrimet e Aristotelit ndaheshin në dy grupe: veprat "ekzoterike", të synuara për publikun, dhe traktatet "ezoterike", për përdorim brenda shkollës së Lykeut.{{Sfn|Barnes|1995|p=12}}{{Sfn|House|1956|p=35}} Megjithatë, të gjitha veprat e Aristotelit që kanë mbijetuar nga antikiteti nëpërmjet transmetimit mesjetar të dorëshkrimeve janë traktatet teknike filozofike prej brendës së shkollës së Aristotelit,{{Sfn|Barnes|1995|p=9}} të cilat u përmblodhën në shekullin I p.e.s. nga Androniku i Rodit prej një vargu veprash më të vogla e të veçanta në vepra më koherente e më të mëdha, siç njihen sot.{{Sfn|Anagnostopoulos|2013|p=16}}{{Sfn|Barnes|1995|pp=10–15}} Mënyra kryesore si filozofët e lashtë në Perandorinë Romake u përfshinë me veprën teknike të Aristotelit ishte nëpërmjet komentarit filozofik: interpretimi e shpjegimi i tekstit të Aristotelit, bashkë me sintezën e pikëpamjet e tyre për temat që Aristoteli diskutonte. Tradita peripatetike e komentarit nisi me Boethin e Sidonit në shekullin I p.e.s. dhe arriti kulmin nga fundi i shekullit II e.s. me Aleksandrin e Afrodisisë, i cili u emërua në kryesinë zyrtare perandorake të filozofisë aristoteliane, të themeluar nga Mark Aureli; shumë prej komentarëve të tij mbijetojnë edhe tani.{{Sfn|Falcon|2021}} ==== Antikiteti i vonë ==== Në shekullin III, neoplatonizmi u shfaq si shkolla filozofike mbizotëruese. Neoplatonistët i shihnin të gjitha sistemet filozofike pas Platonit, përfshirë atë të Aristotelit, si zhvillime mbi filozofinë e Platonit, dhe kërkuan të shpjegonin si Platoni e Aristoteli ishin në pajtim, edhe në tema ku dukeshin se nuk pajtoheshin; ata përfshinë veprat logjike e fizike të Aristotelit në kurrikulën e shkollës së tyre si vepra hyrëse që duheshin zotëruar para studimit të Platonit vetë. Ky program studimi nisi me ''Kategoritë'', për të cilat filozofi neoplatonist Porfiri i Tirit shkroi një hyrje të quajtur ''Isagoge'', e cila në vazhdim ndikoi në filozofinë pasuese të antikitetit të vonë dhe të periudhës mesjetare. Neoplatonistë të mëvonshëm në Athinë e Aleksandri — përfshirë Sirianin, Amonin Hermia, Olimpiodorin e Riun dhe Simplikin e Kilikisë — shkruan komentarë të mëtejshëm mbi Aristotelin nga një perspektivë platoniste, të cilët ekzistojnë edhe tani; Simpliki përmblodhi shumë prej veprave të humbura të paraardhësve të tij në komentarë të gjerë që anketojnë tërë traditën neoplatoniste.{{Sfn|Falcon|2021}} Me ngritjen e krishterimit dhe mbylljen e shkollave paganë me urdhër të Justinianit më 529,{{Sfn|Ahbel-Rappe|2010|p=424 (shën. 17)}} studimi i Aristotelit dhe i filozofëve të tjerë në pjesën e mbetur të periudhës bizantine u bë kryesisht nga një perspektivë e krishterë. Të krishterët e parë bizantinë që komentuan gjerësisht mbi Aristotelin ishin Filoponi, nxënës i Amonit, dhe Elia e Davidi, nxënës të Olimpiodorit, bashkë me Stefanin e Aleksandrisë në fillim të shekullit VII, i cili e shpuri studimin e Platonit e të Aristotelit nga Aleksandria në Konstandinopojë.{{Sfn|Sorabji|1990}} Joan Filoponi dallohet për të kishte provuar një kritikë themelore të pikëpamjeve të Aristotelit për përjetësinë e botës, lëvizjen dhe elemente të tjera të mendimit aristotelian.{{Sfn|Sorabji|1990|pp=233–724}} Filoponi vuri në dyshim mësimin e Aristotelit për fizikën, duke vërejtur mangësitë e tij dhe duke futur teorinë e impetusit për të shpjegonte vëzhgimet e vetja.{{Sfn|Lindberg|1992|p=162}} === Mesjeta === ==== Perandoria Bizantine mesjetare ==== Pas një ndërprerjeje prej disa shekujsh, komentari formal nga Eustrati dhe Mikaeli i Efesit u shfaq përsëri nga fundi i shekullit XI e në fillim të shekullit XII, me sa dukët i mbështetur nga Ana Komnena.{{Sfn|Sorabji|1990|pp=20–21, 28–29, 393–406, 407–408}} Filozofët bizantinë mbushën edhe boshllëqet në komentarët që kishin mbijetuar deri në kohën e tyre: komentari i Aleksandrit të Afrodisisë mbi ''Metafizikën'', prej të cilit mbijetuan vetëm pesë librat e parë, u plotësua nga Mikaeli i Efesit, i cili shkroi edhe një komentar mbi ''Përgënjeshtrimet sofistike'' — vepra e vetme e ''Organonit'' pa komentar — ndërsa Mikaeli i Efesit dhe Eustrati përmblodhën një numër komentarësh fragmentarë mbi ''Etikën e Nikomakesë'', të cilët i plotësuan me interpretimet e tyre. Mikaeli i Efesit shkroi komentarë mbi veprat e biologjisë së kafshëve të Aristotelit dhe mbi ''Politikën'', duke plotësuar vargun e komentarëve mbi veprat e mbijetuara të Aristotelit.{{Sfn|Ierodiakonou|2008}} ==== Bota islame mesjetare ==== [[Skeda:Ibn Bakhtīshūʿ, Kitāb naʿt al-ḥayawān probably Baghdad, c. 1225. London, British Library, Or. 2784, A student sitting with Aristotle (right).jpg|thumb|upright=0.8|Paraqitje islame e Aristotelit (djathtas) në ''Kitāb naʿt al-ḥayawān'', rreth 1220.<ref>{{cite book|last=Contadini|first=Anna|title=A World of Beasts: A Thirteenth-Century Illustrated Arabic Book on Animals|date=2012-01-01|doi=10.1163/9789004222656_005|publisher=Brill|page=75|language=en}}</ref>]] Veprat e Aristotelit pësuan një ringjallje në Kalifatin Abasid.<ref>{{cite book|last=Gutas|first=Dimitri|title=The Graeco-Arabic Translation Movement in Baghdad and Early 'Abbasaid Society|publisher=Harvard University Press|year=1998|isbn=978-0-415-06133-9|language=en}}</ref> Të përkthyera në arabisht, logjika, etika dhe filozofia natyrore e Aristotelit frymëzuan studiuesët e hershëm islamë.<ref>{{cite web|title=The Reception of Aristotelian Science in Early Islam: A Historical Account|date=2017-02-13|url=https://www.ihc.ucsb.edu/reception-of-aristotelian-science/|website=Interdisciplinary Humanities Center UCSB|language=en}}</ref> Aristoteli konsiderohet figura më me ndikim në historinë e filozofisë arabe dhe nderohej në teologjinë e hershme islame.<ref>{{cite book|last1=Alwishah|first1=Ahmed|last2=Hayes|first2=Josh|title=Aristotle and the Arabic Tradition|date=2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-10173-9|page=1|language=en}}</ref> Pjesa më e madhe e veprave të mbijetuara të Aristotelit,{{Sfn|Kennedy-Day|1998}} si edhe disa prej komentarëve origjinalë grekë, u përkthyen në arabisht dhe u studiuan nga filozofë, shkencëtarë e studiues musliman. Nëpërmjet komentarëve e përfshirjeve kritike, figura si Al-Kindi,{{Sfn|Staley|1989}} Al-Farabi,{{Sfn|Fakhry|2004|pp=112–119, 125–132}} Ibn Sina (Avicena){{Sfn|Fakhry|2004|pp=132–136}} dhe Averroesi{{Sfn|Averroes|1953|p=III, 2, 43}} i dhanë jetë të re ideve të Aristotelit. Ata harmonizuan logjikën e tij me teologjinë islame, përdorën metodologjinë e tij shkencore për të hetonin botën natyrore, dhe riinterpretuan etikën e tij brenda kuadrit të moralit islam. Mendimtarët islamë përqafuan metodat rigoroze të Aristotelit, ndërsa vinin në dyshim përfundimet e tija atje ku shmangeshin nga besimet e tyre fetare,<ref>{{cite book|last=Fakhry|first=Majid|title=A History of Islamic Philosophy|url=https://archive.org/details/historyofislamic0000fakh_k1c5|publisher=Columbia University Press|year=2004|isbn=978-0-231-05533-8|pages=[https://archive.org/details/historyofislamic0000fakh_k1c5/page/17 17]–18, 21–28, 79–95, 100–104|language=en}}</ref> çka më vonë ndikoi në Tomën e Akuinit dhe në filozofë të tjerë skolastikë të krishterë perëndimorë. Studiuesët musliman mesjetarë e përshkruan Aristotelin si "Mësuesin e Parë".{{Sfn|Kennedy-Day|1998}} Titulli u përdor më vonë nga filozofë perëndimorë (si në poemën e Dantes), të cilët ishin nën ndikimin e traditës së filozofisë islame.{{Sfn|Nasr|1996|pp=59–60}} ==== Judaizmi mesjetar ==== Moisi Maimonidi (i konsideruar figura intelektuale kryesore e judaizmit mesjetar)<ref>{{cite encyclopedia|title=Moses Maimonides|encyclopedia=Britannica|date=2023-03-26|url=https://www.britannica.com/biography/Moses-Maimonides|language=en}}</ref> përvetësoi aristotelizmin prej studiuesëve islamë dhe mbi të bazoi ''Udhërrëfyesin e të hutuarve''; vepra u bë baza e filozofisë skolastike judaike. Maimonidi e konsideroi gjithashtu Aristotelin filozofin më të madh që kishte jetuar ndonjëherë, dhe e stilizoi si "kryetarin e filozofëve".<ref>Levi ben Gershom, ''The Wars of the Lord: Book one, Immortality of the soul'', f. 35; Leon Simon, ''Aspects Of The Hebrew Genius'' (1910), f. 127; Herbert A. Davidson, ''Moses Maimonides: The Man and His Works'', f. 98. {{lang|en|}}</ref> Po ashtu, në letrën e tij drejtuar Samuel ibn Tibonit, Maimonidi vëren se nuk ka nevojë që Samueli t'i studiojë shkrimet e filozofëve që i paraprinë Aristotelit, sepse veprat e këtij të fundit janë "të mjaftueshme në vetvete dhe [superiore] ndaj çdo gjëje që u shkrua para tyre. Intelekti i tij, i Aristotelit, është kufiri ekstrem i intelektit njerëzor, përjashtuar atë mbi të cilin emanacioni hyjnor ka rrjedhur në atë masë që arrijnë nivelin e profecisë, mbi të cilin nuk ka nivel më të lartë".<ref>Menachem Kellner, ''Maimonides on Judaism and the Jewish People'', f. 77. {{lang|en|}}</ref> ==== Europa Perëndimore mesjetare ==== [[Skeda:Aristotelis De Moribus ad Nicomachum.jpg|thumb|upright=0.8|Faqja e parë e një botimi të vitit 1566 të ''Etikës së Nikomakesë'' në greqisht e latinisht]] Me humbjen e studimit të greqishtes së lashtë në Perëndimin latin të Mesjetës së hershme, Aristoteli ishte praktikisht i panjohur atje nga rreth viti 600 deri rreth vitit 1100, përveçse nëpërmjet përkthimit latin të ''Organonit'' të bërë nga Boeci. Në shekujt XII e XIII, interesi për Aristotelin u ringjall dhe të krishterët latinë bënë përkthime, edhe prej përkthimeve arabe — si atë të Gerardit të Kremonës{{Sfn|Hasse|2014}} — edhe prej greqishtes origjinale, si atë të Jakobit të Venedikut<ref>{{cite web|url=http://www2.bc.edu/~solere/docs/medieval_chronology.pdf|title=Medieval Chronology|website=bc.edu|language=en|access-date=30 korrik 2026|archive-date=17 shtator 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060917002914/http://www2.bc.edu/~solere/docs/medieval_chronology.pdf|url-status=dead}}</ref> dhe të Vilhelmit të Merbekes.<ref>"Aristutalis", në ''Encyclopedia of Islam'', bot. 2, Brill, Leiden, vëll. 1, f. 631. {{lang|en|}}</ref> Pasi skolastiku Toma i Akuinit shkroi ''Summa Theologica'', duke punuar prej përkthimeve të Merbekes dhe duke e quajtur Aristotelin "Filozofi",{{Sfn|Aquinas|2013}} kërkesa për shkrimet e Aristotelit u shtua, dhe dorëshkrimet greke u kthyen në Perëndim, duke nxitur një ringjallje të aristotelizmit në Europë që vazhdoi në Rilindje.{{Sfn|Kuhn|2018}} Këta mendimtarë e përzien filozofinë aristoteliane me krishterimin, duke shpurë mendimin e Greqisë së lashtë në Mesjetë. Studiues si Boeci, Pjetër Abelardi dhe Zhan Buridani punuan mbi logjikën aristoteliane.{{Sfn|Lagerlund|2016}} Sipas studiuesit Roger Theodore Lafferty, Dante e ndërtoi filozofinë e ''Komedisë'' mbi një themel aristotelian, njësoj si skolastikët e përdorën Aristotelin si bazë të mendimit të tyre. Dante e njihte Aristotelin drejtpërdrejt prej përkthimeve latine të veprave të tija, dhe në mënyrë të tërthortë nëpërmjet citimeve në veprat e Albertit të Madh.<ref>Lafferty, Roger, "The Philosophy of Dante", f. 4. {{lang|en|}}</ref> Dante e njeh ndikimin e Aristotelit hapur në poemë, kur Virgjili justifikon strukturën e Ferrit duke cituar ''Etikën e Nikomakesë''.<ref>''Ferri'', Kanto XI, vargjet 70–115.</ref> Dante i referohet si "ai / që njihet Mjeshtër i atyre që dinë".<ref>''Ferri'', Kanto IV, vargjet 131.</ref>{{Sfn|Kukkonen|2010|p=74}} === Epoka moderne === ==== Shkenca e modernitetit të hershëm ==== [[Skeda:William Harvey ( 1578-1657) Venenbild.jpg|thumb|''{{lang|la|De Motu Cordis}}'' i William Harvey-t, 1628, tregoi se gjaku qarkullon, në kundërshtim me mendimin klasik.]] Në periudhën e modernitetit të hershëm, shkencëtarë si William Harvey në Angli dhe Galileo Galilei në Itali reaguan kundër teorive të Aristotelit dhe të mendimtarëve të tjerë të epokës klasike, si Galeni, duke ngritur teori të reja të bazuara në një masë mbi vëzhgim e eksperiment. Harvey demonstroi qarkullimin e gjakut, duke vërtetuar se zemra funksiononte si pompë, e jo si froni i shpirtit dhe kontrolluesi i nxehtësisë së trupit, siç mendonte Aristoteli.{{Sfn|Aird|2011|pp=118–129}} Galileu përdori argumente më të dyshimta për të zhvendoste fizikën e Aristotelit, duke propozuar se trupat bien të gjithë me të njëjtën shpejtësi, pavarësisht peshës.{{Sfn|Machamer|2017}} ==== Shkenca e shekujve XVIII e XIX ==== Matematikani anglez George Boole e pranoi plotësisht logjikën e Aristotelit, por vendosi "të shkonte nën, mbi dhe përtej" saj me sistemin e vet të logjikës algjebrike, në librin e tij të vitit 1854 ''Ligjet e mendimit''. Kjo i dha logjikës një themel matematik me ekuacione, i mundësoi të zgjidhë ekuacione po ashtu si të kontrollojë vlefshmërinë, dhe i lejoi të trajtojë një klasë më të gjerë problemesh duke zgjeruar propozicionet në çdo numër termash, e jo vetëm dy.{{Sfn|Boole|2003}} Charles Darwin e shihte Aristotelin si ndihmesëdhënësin më të rëndësishëm në lëndën e biologjisë. Në një letër të vitit 1882 ai shkroi se "Lineu dhe Kuvieri kanë qenë dy zotat e mi, ndonëse në mënyra shumë të ndryshme, por ata ishin thjesht nxënës shkolle përballë Aristotelit të vjetër".<ref>{{cite book|last=Wilkins|first=John|title=Species: a history of the idea|url=https://archive.org/details/specieshistoryof0000wilk|publisher=University of California Press|year=2009|isbn=978-0-520-27139-5|page=[https://archive.org/details/specieshistoryof0000wilk/page/15 15]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Pasipoularides|first=Ares|title=The heart's vortex: intracardiac blood flow phenomena|publisher=People's Medical Publishing House|year=2010|isbn=978-1-60795-033-2|page=118|language=en}}</ref> Po ashtu, në botime të mëvonshme të ''Origjinës së specieve'', Darvini gjurmoi ide evolucionare qysh tek Aristoteli;{{Sfn|Darwin|1872|p=xiii}} teksti që ai citon është një përmbledhje nga Aristoteli e ideve të filozofit grek më të hershëm Empedokli.<ref>{{cite web|author=Aristotle|title=Physics|url=http://classics.mit.edu/Aristotle/physics.2.ii.html|publisher=MIT Internet Classics Archive|language=en}}</ref> ==== Shkenca e ditëve tona ==== Filozofi Bertrand Russell pretendoi se "thuajse çdo përparim serioz intelektual ka duhur të nisë me një sulm mbi një doktrinë aristoteliane". Russell e quajti etikën e Aristotelit "të pështirë" dhe logjikën e tij "përcaktimisht të vjetëruar sa astronomia ptolemeike". Russell pohoi se këto gabime e vështirësojnë t'i bëhet drejtësi historike Aristotelit, derisa kujtohet çfarë përparim bëri ai mbi të gjithë paraardhësit e vetja.{{Sfn|Russell|1972|loc=Kreu 19 "Aristotle's Metaphysics"}} Historiani holandez i shkencës Eduard Jan Dijksterhuis shkruan se Aristoteli dhe paraardhësit e tij treguan vështirësinë e shkencës duke "vazhduar me aq gatishmëri drejt formulimit të një teorie me karakter aq të përgjithshëm" mbi dëshmi të kufizuara nga shqisat e tyre.{{Sfn|Dijksterhuis|1969|p=72}} Më 1985, biologu Peter Medawar mund të pohonte edhe atëherë, me tone "të shekullit XVII të kulluar",{{Sfn|Leroi|2015|p=353}} se Aristoteli kishte mbledhur "një përzierje të çuditshme dhe, në përgjithësi, mjaft të lodhshme thashethemesh, vëzhgimi të papërsosur, mendimi me dëshirë dhe besueshmërie që arrin deri në naivitet të plotë".{{Sfn|Leroi|2015|p=353}}{{Sfn|Medawar|Medawar|1984|p=28}} Zoologët e kanë përqeshur shpesh Aristotelin për gabime e raportime dorë-dyte të paverifikuara. Megjithatë, vëzhgimi modern ka konfirmuar disa prej pretendimeve të tija më befasuese.<ref>{{cite book|last=Ogilvie|first=Brian W.|chapter=Zoology|title=The Classical Tradition|publisher=Harvard University Press|date=2010|isbn=978-0-674-07227-5|pages=1000–1001|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Forbes|first=Peter|date=2009|title=Dazzled and Deceived: Mimicry and Camouflage|url=https://archive.org/details/dazzleddeceivedm0000forb|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-12539-9|pages=[https://archive.org/details/dazzleddeceivedm0000forb/page/236 236]–239|language=en}}</ref>{{Sfn|Leroi|2015|pp=137–138}} Vepra e Aristotelit mbetet kryesisht e panjohur për shkencëtarët modernë, ndonëse zoologët ndonjëherë e përmendin si babain e biologjisë{{Sfn|Leroi|2015|p=352}} ose në veçanti të biologjisë detare.<ref>{{cite web|title=A History of the Study of Marine Biology|url=http://marinebio.org/oceans/history-of-marine-biology/|publisher=MarineBio Conservation Society|language=en}}</ref> Zoologët praktikues nuk kanë gjasa t'i përmbahen zinxhirit të qenies të Aristotelit, por ndikimi i tij është ende i vërehshëm në përdorimin e termave "më i ulët" e "më i lartë" për të shënuar taksone si grupet e bimëve.<ref>{{cite journal|last1=Rigato|first1=Emanuele|last2=Minelli|first2=Alessandro|title=The great chain of being is still here|journal=Evolution: Education and Outreach|date=2013-06-28|volume=6|issue=18|pages=1–6|doi=10.1186/1936-6434-6-18|language=en}}</ref> Biologu evolucionar Armand Marie Leroi ka rindërtuar biologjinë e Aristotelit,{{Sfn|Leroi|2015}} ndërsa katër pyetjet e Niko Tinbergen-it, të bazuara në katër shkaqet e Aristotelit, përdoren për të analizohet sjellja e kafshëve; ato shqyrtojnë funksionin, filogjeninë, mekanizmin dhe ontogjeninë.{{Sfn|MacDougall-Shackleton|2011|pp=2076–2085}}{{Sfn|Hladký|Havlíček|2013}} Koncepti i homologjisë nisi me Aristotelin;<ref>{{cite book|last=Panchen|first=A. L.|chapter=Homology—History of a Concept|title=Novartis Foundation Symposium 222 – Homology|volume=222|year=1999|pmid=10332750|pages=5–18|doi=10.1002/9780470515655.ch2|language=en}}</ref> biologu evolucionar i zhvillimit Lewis I. Held komentoi se ai do të interesohej për konceptin e homologjisë së thellë.<ref>{{cite book|last=Held|first=Lewis I.|title=Deep Homology?: Uncanny Similarities of Humans and Flies Uncovered by Evo-Devo|date=2017-02|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-316-60121-1|page=viii|language=en}}</ref> Edhe në sistematikë, studime të kohëve të fundit konsiderojnë se Aristoteli dha ndihmesa të rëndësishme në taksonomi e në nomenklaturë biologjike.<ref>{{cite journal|last1=Voultsiadou|first1=Eleni|last2=Vafidis|first2=Dimitris|title=Marine invertebrate diversity in Aristotle's zoology|journal=Contributions to Zoology|date=2007-01-01|volume=76|issue=2|pages=103–120|doi=10.1163/18759866-07602004|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Ganias|first1=Kostas|last2=Mezarli|first2=Charikleia|last3=Voultsiadou|first3=Eleni|title=Aristotle as an ichthyologist: Exploring Aegean fish diversity 2,400 years ago|journal=Fish and Fisheries|date=2017-11|volume=18|issue=6|pages=1038–1055|doi=10.1111/faf.12223|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Laurin|first1=Michel|last2=Humar|first2=Marcel|title=Phylogenetic signal in characters from Aristotle's History of Animals|journal=Comptes Rendus Palevol|year=2022|volume=21|issue=1|pages=1–16|doi=10.5852/cr-palevol2022v21a1|language=fr}}</ref> == Paraqitjet në art == === Piktura === Aristoteli është paraqitur nga artistë të madh, përfshirë Lukas Kranahun Plak,{{Sfn|Lucas Cranach the Elder}} Justus van Gent-in, Rafaelin, Paolo Veronesen, Jusepe de Riberën,{{Sfn|Lee|Robinson|2005}} Rembrandtin{{Sfn|Aristotle with Bust|2002}} dhe Françesko Hajezin, ndër shekuj. Ndër paraqitjet më të njohura është afresku i Rafaelit ''Shkolla e Athinës'', në Palatin Apostolik të Vatikanit, ku figurat e Platonit e të Aristotelit janë qendrore për pamjen, në pikën e zhdukjes arkitekturore, duke reflektuar rëndësinë e tyre.{{Sfn|Phelan|2002}} Edhe ''Aristoteli me bustin e Homerit'' i Rembrandtit është vepër e kremtuar, që shfaq filozofin e ditur dhe Homerin e verbër prej një epoke më të hershme: si shkruan kritiku i artit Jonathan Jones, "kjo pikturë do të mbetet një nga më të madhat e më misterioze në botë, duke na zënë në lakun e diturisë së tij të mykur, të ndritshme, të zezë si pisë e të tmerrshme për kohën".{{Sfn|Held|1969}}{{Sfn|Jones|2002}} <gallery mode="packed" heights="170px"> Skeda:Philosophenmosaik köln Aristoteles (cropped).jpg|''Aristoteli'', mozaik nga një vilë romake në Këln Skeda:Aristotle in Nuremberg Chronicle.jpg|''Kronika e Nurembergut'' e paraqet Aristotelin anakronikisht me rroba të një studiuesi mesjetar. Bojë dhe akuarel mbi letër, 1493 Skeda:Gent, Justus van - Aristotle - c. 1476.jpg|''Aristoteli'', nga Justus van Gent. Vaj mbi panel, rreth 1476 Skeda:Lucas Cranach d.Ä. - Phyllis und Aristotle (1530).jpg|''Filida dhe Aristoteli'', nga Lukas Kranahu Plak. Vaj mbi panel, 1530 Skeda:Biblioteka Marciana, Aristotel.jpg|''Aristoteli'', nga Paolo Veronese. Vaj mbi kanavacë, vitet 1560 Skeda:Turchi-AristoteIMG 1713.JPG|''Aristoteli dhe Kampaspa'', Alessandro Turchi (atribuar). Vaj mbi kanavacë, 1713 Skeda:Aristotle by Jusepe de Ribera.jpg|''Aristoteli'', nga Jusepe de Ribera. Vaj mbi kanavacë, 1637 Skeda:Rembrandt - Aristotle with a Bust of Homer - WGA19232.jpg|''Aristoteli me bustin e Homerit'', nga Rembrandti. Vaj mbi kanavacë, 1653 Skeda:Johann Jakob Dorner d Ä (attr) Aristoteles.jpg|''Aristoteli'', nga Johann Jakob Dorner Plaku. Vaj mbi kanavacë, 1813 Skeda:(Venice) Aristotele by Francesco Hayez in gallerie Accademia Venice.jpg|''Aristoteli'', nga Françesko Hajezi. Vaj mbi kanavacë, 1811 Skeda:Alexander and Aristotle.jpg|Nga Charles Laplante: "Ajo më e qëndrueshme prej pamjeve romantike — Aristoteli duke i dhënë mësim pushtuesit të ardhshëm, Aleksandrit".{{Sfn|Kukkonen|2010|pp=70–77}} 1866 </gallery> === Skulptura === <gallery mode="packed" heights="170px"> Skeda:P1070330 Louvre Aristote Ma80bis rwk.JPG|Kopje romake e shekullit I ose II prej bronzit origjinal të Lisipit. Muzeu i Luvrit Skeda:DSC00218 - Aristotele - Copia romana del 117-138 dC. - Foto di G. Dall'Orto.jpg|Kopje romake e vitit 117–138 e.s. e origjinalit grek. Muzeu Rajonal Arkeologjik i Palermos Skeda:Formella 21, platone e aristotele o la filosofia, luca della robbia, 1437-1439.JPG|Relief i Aristotelit dhe Platonit nga Luka dela Robia, Katedralja e Firences, 1437–1439 Skeda:Llyfrgell Sant Deiniol and Gladstone's Library Hawarden Penarlâg 05.JPG|Statujë guri në nishë, Biblioteka e Gledstonit, Hauarden, Uells, 1899 Skeda:Uni Freiburg - Philosophen 4.jpg|Statujë bronzi, Universiteti i Frajburgut, Gjermani, 1915 </gallery> == Eponime == Malet Aristotel në Antarktidë janë emërtuar sipas Aristotelit. Ai ishte njeriu i parë i njohur që hamendësoi, në librin e tij ''Meteorologjia'', ekzistencën e një masë toke në rajonin e gjerësive të larta të jugut, të cilin e quajti ''Antarktida''.{{Sfn|Aristotle Mountains}} Aristoteles është një krater në Hënë që mban formën klasike të emrit të Aristotelit.{{Sfn|Aristoteles}} (6123) Aristoteles, një asteroid në rripin kryesor të asteroidëve, mban gjithashtu formën klasike të emrit të tij.<ref>{{cite web|title=IAU Minor Planet Center|url=https://minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=6123|website=minorplanetcenter.net|language=en}}</ref> == Shih edhe == * [[Shkolla peripatetike]] * [[Etika aristoteliane]] == Shënime == {{Reflist|group=sh|30em}} == Referime == {{Reflist|colwidth=25em}} == Bibliografia == * {{cite book|title=Damascius' Problems and Solutions Concerning First Principles|url=https://archive.org/details/damasciusproblem0000dama|publisher=Oxford University Press|year=2010|isbn=978-0-19-515029-2|location=Nju-Jork|language=en, grc|translator-last=Ahbel-Rappe|translator-first=Sara|ref={{SfnRef|Ahbel-Rappe|2010}}}} * {{cite book|author=Aesop|title=The Complete Fables By Aesop|date=1998|translator-last=Temple|translator-first=Olivia|translator-last2=Temple|translator-first2=Robert|publisher=Penguin Classics|isbn=978-0-14-044649-4|language=en}} * {{cite journal|last=Aird|first=W. C.|title=Discovery of the cardiovascular system: from Galen to William Harvey|year=2011|pages=118–129|journal=Journal of Thrombosis and Haemostasis|volume=9|doi=10.1111/j.1538-7836.2011.04312.x|pmid=21781247|language=en}} * {{cite magazine|last=Allain|first=Rhett|title=I'm So Totally Over Newton's Laws of Motion|magazine=Wired|date=2016-03-21|url=https://www.wired.com/2016/03/im-totally-newtons-laws-motion/|language=en}} * {{cite book|last=Anagnostopoulos|first=Georgios|title=A Companion to Aristotle|year=2013|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-59243-4|language=en}} * {{cite book|last=Aquinas|first=Thomas|title=Summa Theologica|year=2013|publisher=e-artnow|isbn=978-80-7484-292-4|language=en}} * {{cite web|title=Aristoteles|url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/nomenclature/|website=Gazetteer of Planetary Nomenclature, United States Geological Survey|language=en|ref=CITEREFAristoteles}} * {{cite web|title=Aristoteles-Park in Stagira|url=http://www.dimosaristoteli.gr/en/sights/aristotle-park|publisher=Dimos Aristoteli|language=en|ref=CITEREFAristoteles-Park in Stagira|access-date=8 prill 2017|archive-date=10 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220810211755/http://www.dimosaristoteli.gr/en/sights/aristotle-park|url-status=dead}} * {{cite web|title=Aristotle (Greek philosopher)|website=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/34560/Aristotle|language=en|ref=CITEREFAristotle (Greek philosopher)}} * {{cite web|url=http://classics.mit.edu/Aristotle/metaphysics.html|publisher=The Internet Classics Archive|title=Metaphysics|last=Aristotle|language=en|ref=CITEREFMetaphysics}} * {{cite web|url=http://classics.mit.edu/Aristotle/meteorology.html|publisher=The Internet Classics Archive|title=Meteorology|last=Aristotle|language=en|ref=CITEREFMeteorology}} * {{cite web|url=http://classics.mit.edu/Aristotle/nicomachaen.html|publisher=The Internet Classics Archive|title=Nicomachean Ethics|author=Aristotle|language=en|ref=CITEREFNicomachean Ethics}} * {{cite web|url=http://classics.mit.edu/Aristotle/soul.html|publisher=The Internet Classics Archive|title=On the Soul|last=Aristotle|language=en|ref=CITEREFOn the Soul}} * {{cite web|url=http://classics.mit.edu/Aristotle/physics.html|publisher=The Internet Classics Archive|title=Physics|author=Aristotle|language=en|ref=CITEREFPhysics}} * {{cite web|url=http://classics.mit.edu/Aristotle/poetics.html|publisher=The Internet Classics Archive|title=Poetics|last=Aristotle|language=en|ref=CITEREFPoetics}} * {{cite web|url=http://classics.mit.edu/Aristotle/politics.html|publisher=The Internet Classics Archive|title=Politics|last=Aristotle|language=en|ref=CITEREFPolitics}} * {{cite web|url=http://classics.mit.edu/Aristotle/prior.html|publisher=The Internet Classics Archive|title=Prior Analytics|last=Aristotle|language=en|ref=CITEREFPrior Analytics}} * {{cite web|title=Aristotle Mountains|url=https://data.aad.gov.au/aadc/gaz/scar/display_name.cfm?gaz_id=137410|work=SCAR Composite Antarctic Gazetteer|language=en|ref=CITEREFAristotle Mountains}} * {{cite book|author=Aristotle|title=Politics-Ethics, In Early Economic Thought: Selections from Economic Literature Prior to Adam Smith|date=1948|editor=Monroe, Arthur E.|publisher=Harvard University Press|language=en}} * {{cite book|author=Aristotle|title=The Politics|url=https://archive.org/details/politics0000aris|date=1984|editor=Lord, Carnes|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-92184-6|language=en}} * {{cite book|author=Aristotle|title=Politics|url=https://archive.org/details/politics0000aris_d5v5|date=2009|others=Përkthyer nga Ernest Barker, rishikuar me hyrje e shënime nga R. F. Stalley|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-953873-7|language=en}} * {{cite book|author=Aristotle|translator-last=Sachs|translator-first=Joe|title=Aristotle's Metaphysics|url=https://archive.org/details/aristotlesmetaph0000aris_m3c8|year=1999|publisher=Green Lion Press|language=en}} * {{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/aristotle|title=Aristotle definition and meaning|publisher=Collins English Dictionary|language=en|ref=CITEREFCollins English Dictionary}} * {{cite news|title=Aristotle with a Bust of Homer, Rembrandt (1653)|date=2002-07-27|url=https://www.theguardian.com/culture/2002/jul/27/art.homer|newspaper=The Guardian|language=en|ref=CITEREFAristotle with Bust2002}} * {{cite book|last=Averroes|title=Commentarium Magnum in Aristotelis De Anima Libros|editor-last=Crawford|editor-first=F. Stuart|publisher=Mediaeval Academy of America|date=1953|language=la}} * {{cite book|last=Barnes|first=Jonathan|title=Aristotle: A Very Short Introduction|date=1982|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-285408-7|language=en}} * {{cite book|last=Barnes|first=Jonathan|chapter=Life and Work|title=The Cambridge Companion to Aristotle|url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_x9p5|date=1995|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-42294-9|language=en}} * {{cite book|last1=Bergstrom|first1=Carl T.|last2=Dugatkin|first2=Lee Alan|title=Evolution|url=https://archive.org/details/evolution0000berg|date=2012|publisher=Norton|isbn=978-0-393-92592-0|language=en}} * {{cite journal|last=Blits|first=Kathleen C.|title=Aristotle: Form, function, and comparative anatomy|date=1999-04-15|pages=58–63|journal=The Anatomical Record|volume=257|issue=2|pmid=10321433|language=en|doi=10.1002/(SICI)1097-0185(19990415)257:2<58::AID-AR6>3.0.CO;2-I}} * {{cite book|last=Bloch|first=David|title=Aristotle on Memory and Recollection|date=2007|publisher=Brill|isbn=978-90-04-16046-0|language=en}} * {{cite book|last=Bobzien|first=Susanne|chapter=Ancient Logic|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|editor-first=Edward N.|editor-last=Zalta|date=2015|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|chapter-url=https://plato.stanford.edu/archives/win2016/entries/logic-ancient/|language=en}} * {{cite book|last=Boole|first=George|title=The Laws of Thought|url=https://archive.org/details/lawsofthought0000bool|year=2003|orig-date=1854|publisher=Prometheus Books|isbn=978-1-59102-089-9|language=en}} * {{cite book|last=Carruthers|first=Mary|title=The Book of Memory: A Study of Memory in Medieval Culture|url=https://archive.org/details/bookofmemorystud0000carr|date=2007|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-42973-3|language=en}} * {{cite book|last=Carteron|first=Henri|title=Notion de Force dans le Système d'Aristote|date=1923|publisher=J. Vrin|language=fr}} * {{cite web|last=Cohen|first=S. Marc|title=Aristotle's Metaphysics|date=2000-10-08|url=https://plato.stanford.edu/archives/win2016/entries/aristotle-metaphysics/|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|language=en}} * {{cite journal|last=Corcoran|first=John|title=Aristotle's Demonstrative Logic|year=2009|pages=1–20|journal=History and Philosophy of Logic|volume=30|doi=10.1080/01445340802228362|language=en}} * {{cite book|last=Darwin|first=Charles|year=1872|title=The Origin of Species by Means of Natural Selection|url=https://archive.org/details/NHM_UK_L_263066|edition=6|location=Londër|publisher=John Murray|language=en}} * {{cite journal|last=Day|first=J.|title=Botany meets archaeology: people and plants in the past|year=2013|pages=5805–5816|journal=Journal of Experimental Botany|volume=64|issue=18|doi=10.1093/jxb/ert068|pmid=23669575|language=en}} * {{cite journal|last=Degnan|first=Michael|title=Recent Work in Aristotle's Logic|year=1994|pages=81–89|journal=Philosophical Books|volume=35|issue=2|doi=10.1111/j.1468-0149.1994.tb02858.x|language=en}} * {{cite book|last=Dijksterhuis|first=Eduard Jan|title=The Mechanization of the World Picture|date=1969|translator=C. Dikshoorn|publisher=Princeton University Press|language=en}} * {{cite journal|last=Drabkin|first=Israel E.|title=Notes on the Laws of Motion in Aristotle|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-philology_1938_59_1/page/60|year=1938|pages=60–84|journal=The American Journal of Philology|volume=59|issue=1|doi=10.2307/290584|language=en}} * {{cite book|last=Durant|first=Will|title=The Story of Philosophy|date=2006|orig-date=1926|publisher=Simon & Schuster|isbn=978-0-671-73916-4|language=en}} * {{cite book|last=Düring|first=Ingemar|title=Aristotle in the Ancient Biographical Tradition|year=1957|publisher=Almqvist & Wiksell|language=en}} * {{cite book|last1=Ebenstein|first1=Alan|last2=Ebenstein|first2=William|title=Introduction to Political Thinkers|date=2002|publisher=Wadsworth Group|language=en}} * {{cite journal|last=Evans|first=Nancy|year=2006|title=Diotima and Demeter as Mystagogues in Plato's Symposium|url=https://archive.org/details/sim_hypatia_spring-2006_21_2/page/1|journal=Hypatia|volume=21|issue=2|pages=1–27|doi=10.1111/j.1527-2001.2006.tb01091.x|language=en}} * {{cite web|last=Falcon|first=Andrea|date=2021|title=Commentators on Aristotle|url=https://plato.stanford.edu/entries/aristotle-commentators/|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|language=en}} * {{cite journal|last=Fakhry|first=Majid|title=A History of Islamic Philosophy|url=https://archive.org/details/historyofislamic0000fakh_k1c5|year=2004|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-05533-8|language=en}} * {{cite journal|last=Filonik|first=Jakub|title=Athenian impiety trials: a reappraisal|year=2013|pages=72–73|journal=Dike|volume=16|doi=10.13130/1128-8221/4290|language=en}} * {{cite book|last=Garver|first=Eugene|title=Aristotle's Rhetoric: An Art of Character|url=https://archive.org/details/aristotlesrhetor0000garv|date=1994|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-28425-5|language=en}} * {{cite book|last=Gigon|first=Olof|title=Vita Aristotelis Marciana|date=2017|orig-date=1965|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-082017-1|language=de}} * {{cite book|last=Green|first=Peter|title=Alexander of Macedon|url=https://archive.org/details/alexanderofmaced0000gree_g7l3|date=1991|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-27586-7|language=en}} * {{cite book|last=Grimaldi|first=William M. A.|chapter=Studies in the Philosophy of Aristotle's Rhetoric|title=Landmark Essays on Aristotelian Rhetoric|url=https://archive.org/details/landmarkessayson0000unse_h9q1|date=1998|page=[https://archive.org/details/landmarkessayson0000unse_h9q1/page/71 71]|publisher=Lawrence Erlbaum Associates|isbn=978-1-880393-32-1|language=en}} * {{cite book|last=Guthrie|first=W. K. C.|title=A History of Greek Philosophy, Vol. 1|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-29420-1|language=en}} * {{cite book|last=Haase|first=Wolfgang|title=Philosophie, Wissenschaften, Technik. Philosophie (Doxographica)|year=1992|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-013699-9|language=de}} * {{cite book|last=Hall|first=Edith|title=Aristotle's Way: How Ancient Wisdom Can Change Your Life|url=https://archive.org/details/aristotleswayhow0000hall|date=2018|publisher=The Bodley Head|isbn=978-1-84792-407-0|language=en}} * {{cite book|last=Halliwell|first=Stephen|chapter=Inside and Outside the Work of Art|title=The Aesthetics of Mimesis: Ancient Texts and Modern Problems|date=2002|pages=152–159|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-09258-4|language=en}} * {{cite book|last=Hankinson|first=R. J.|title=Cause and Explanation in Ancient Greek Thought|url=https://archive.org/details/causeexplanation0000hank|date=1998|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-823745-7|language=en}} * {{cite web|last=Hasse|first=Dag Nikolaus|title=Influence of Arabic and Islamic Philosophy on the Latin West|date=2014|url=https://plato.stanford.edu/entries/arabic-islamic-influence/|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|language=en}} * {{cite book|last=Hazel|first=John|title=Who's Who in the Greek World|year=2013|orig-year=1999|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-134-80223-4|language=en}} * {{cite book|last=Held|first=Julius|title=Rembrandt's Aristotle and Other Rembrandt Studies|url=https://archive.org/details/rembrandtsaristo0000held|year=1969|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-03862-9|language=en}} * {{cite journal|last1=Hladký|first1=V.|last2=Havlíček|first2=J.|year=2013|title=Was Tinbergen an Aristotelian? Comparison of Tinbergen's Four Whys and Aristotle's Four Causes|journal=Human Ethology Bulletin|volume=28|issue=4|pages=3–11|language=en}} * {{cite journal|last=Holowchak|first=Mark|title=Aristotle on Dreaming: What Goes on in Sleep when the 'Big Fire' goes out|url=https://archive.org/details/ancient-philosophy_spring-1996_16_1-2/page/405|year=1996|pages=405–423|journal=Ancient Philosophy|volume=16|issue=2|doi=10.5840/ancientphil199616244|language=en}} * {{cite book|last=Hooker|first=William Jackson|title=The British Flora|url=https://archive.org/details/b29289762|year=1831|publisher=Longman|language=en}} * {{cite book|last=Hornblower|first=Simon|title=The Greek World, 479–323 BC|year=2002|publisher=Routledge|isbn=0-415-16326-9|language=en}} * {{cite book|last=House|first=Humphry|title=Aristotle's Poetics|url=https://archive.org/details/aristotlespoetic032945mbp|date=1956|publisher=Rupert Hart-Davis|language=en}} * {{cite web|last=Humphreys|first=Justin|title=Aristotle (384–322 B.C.E.)|date=2009|url=https://iep.utm.edu/aristotl/|website=Internet Encyclopedia of Philosophy|language=en}} * {{cite web|last1=Hutchinson|first1=D. S.|last2=Johnson|first2=Monte Ransome|title=Exhortation to Philosophy|year=2015|page=22|url=http://www.protrepticus.info/protr2017x20.pdf|website=Protrepticus|language=en}} * {{cite web|last=Ierodiakonou|first=Katerina|date=2008|title=Byzantine Philosophy|url=https://plato.stanford.edu/entries/byzantine-philosophy/|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|language=en}} * {{cite news|last=Jones|first=Jonathan|title=Aristotle with a Bust of Homer, Rembrandt (1653)|date=2002-07-27|url=https://www.theguardian.com/culture/2002/jul/27/art.homer|work=The Guardian|language=en}} * {{cite book|last=Jones|first=W. T.|title=The Classical Mind: A History of Western Philosophy|date=1980|publisher=Harcourt Brace Jovanovich|isbn=978-0-15-538312-8|language=en}} * {{cite book|last=Kant|first=Immanuel|title=Critique of Pure Reason|date=1787|edition=2|language=de}} * {{cite book|last=Kaufmann|first=Walter Arnold|title=Tragedy and Philosophy|date=1968|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-02005-1|language=en}} * {{cite book|last=Kennedy-Day|first=Kiki|chapter=Aristotelianism in Islamic philosophy|title=Routledge Encyclopedia of Philosophy|date=1998|publisher=Taylor and Francis|doi=10.4324/9780415249126-H002-1|isbn=978-0-415-25069-6|language=en}} * {{cite encyclopedia|last=Kraut|first=Richard|title=Aristotle's Ethics|date=2001-05-01|url=https://plato.stanford.edu/entries/aristotle-ethics/|encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy|language=en}} * {{cite web|last=Kuhn|first=Heinrich|title=Aristotelianism in the Renaissance|date=2018|url=https://plato.stanford.edu/entries/aristotelianism-renaissance/|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|language=en}} * {{cite book|last=Kukkonen|first=Taneli|title=The Classical Tradition|year=2010|editor-last=Grafton|editor-first=Anthony|publisher=Belknap Press of Harvard University Press|isbn=978-0-674-03572-0|language=en}} * {{cite web|last=Lagerlund|first=Henrik|title=Medieval Theories of the Syllogism|date=2016|url=https://plato.stanford.edu/entries/medieval-syllogism/|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|language=en}} * {{cite book|last1=Lee|first1=Ellen Wardwell|last2=Robinson|first2=Anne|title=Indianapolis Museum of Art: Highlights of the Collection|year=2005|publisher=Indianapolis Museum of Art|isbn=978-0-936260-77-8|language=en}} * {{cite web|last=Leroi|first=Armand Marie|title=Aristotle's Lagoon: Embryo Inside a Chicken's Egg|date=2011-05-03|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p00gqlyy|publisher=BBC|language=en}} * {{cite book|last=Leroi|first=Armand Marie|title=The Lagoon: How Aristotle Invented Science|url=https://archive.org/details/lagoonhowaristot0000lero_m5a9|date=2015|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4088-3622-4|language=en}} * {{cite book|last=Lindberg|first=David|title=The Beginnings of Western Science|url=https://archive.org/details/beginningsofwest00lind|date=1992|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-48205-7|language=en}} * {{cite book|last=Lloyd|first=G. E. R.|chapter=Aristotle: The Growth and Structure of His Thought|title=The critic of Plato|date=1968|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-09456-6|language=en}} * {{cite book|last=Lloyd|first=G. E. R.|chapter=Adversaries and Authorities|title=Causes and Correlations|date=1996|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-55695-8|language=en}} * {{cite book|last1=Lloyd|first1=G. E. R.|last2=Brunschwig|first2=Jacques|last3=Pellegrin|first3=Pierre|title=Greek Thought: A Guide to Classical Knowledge|url=https://archive.org/details/greekthoughtguid0000unse_n9i6|year=2000|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-00261-6|language=en}} * {{cite book|last=Lovejoy|first=Arthur O.|title=The Great Chain of Being: A Study of the History of an Idea|year=1976|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-36153-9|language=en}} * {{cite web|title=Lucas Cranach the Elder – Phyllis and Aristotle|url=http://www.sothebys.com/en/auctions/ecatalogue/2008/|publisher=Sotheby's|date=2008|language=en|ref=CITEREFLucas Cranach the Elder}} * {{cite book|last=Lyell|first=Charles|title=Principles of Geology|url=https://archive.org/details/principlesgeolo00deshgoog|date=1832|publisher=J. Murray|language=en}} * {{cite journal|last=MacDougall-Shackleton|first=Scott A.|title=The levels of analysis revisited|date=2011-07-27|pages=2076–2085|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B|volume=366|issue=1574|doi=10.1098/rstb.2010.0363|pmc=3130367|pmid=21690126|language=en}} * {{cite web|last=Machamer|first=Peter|title=Galileo Galilei|date=2017|url=https://plato.stanford.edu/entries/galileo/|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|language=en}} * {{cite book|last=Magee|first=Bryan|title=The Story of Philosophy|date=2010|publisher=Dorling Kindersley|isbn=978-0-241-24126-4|language=en}} * {{cite book|last=Mason|first=Stephen F.|title=A History of the Sciences|date=1979|publisher=Collier Books|isbn=978-0-02-093400-4|language=en}} * {{cite book|last=Mayr|first=Ernst|title=The Growth of Biological Thought|url=https://archive.org/details/growthofbiologic0000mayr|date=1982|publisher=Belknap Press|isbn=978-0-674-36446-2|language=en}} * {{cite book|last=McLeisch|first=Kenneth Cole|title=Aristotle: The Great Philosophers|url=https://archive.org/details/aristotle00mcle|date=1999|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-92392-7|language=en}} * {{cite book|last1=Medawar|first1=Peter B.|last2=Medawar|first2=J. S.|title=Aristotle to Zoos: a philosophical dictionary of biology|url=https://archive.org/details/aristotletozoos0000unse|year=1984|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-283043-2|language=en}} * {{cite journal|last=Miller|first=Willard M.|title=Aristotle on Necessity, Chance, and Spontaneity|url=https://archive.org/details/sim_american-catholic-philosophical-quarterly_the-new-scholasticism_spring-1973_47_2/page/204|year=1973|pages=204–213|journal=New Scholasticism|volume=47|issue=2|doi=10.5840/newscholas197347237|language=en}} * {{cite journal|last=Modrak|first=Deborah|title=Dreams and Method in Aristotle|year=2009|pages=169–181|journal=Skepsis|volume=20|language=en}} * {{cite book|last=Moore|first=Ruth|title=The Earth We Live On|url=https://archive.org/details/earthwelivein0000ruth|year=1956|publisher=Alfred A. Knopf|language=en}} * {{cite book|last=Nasr|first=Seyyed Hossein|title=The Islamic Intellectual Tradition in Persia|date=1996|publisher=Curzon Press|isbn=978-0-7007-0314-2|language=en}} * {{cite book|last=Nawotka|first=Krzysztof|title=Alexander the Great|year=2009|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-1811-7|language=en}} * {{cite book|last1=Nussbaum|first1=Martha C.|last2=Osborne|first2=Catherine|chapter=Aristotle|year=2014|title=The Oxford Companion to Classical Civilization|edition=2|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-954556-8|language=en}} * {{cite book|last=Ogden|first=Daniel|year=2024|title=The Cambridge Companion to Alexander the Great|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-84099-6|language=en}} * {{cite book|last1=Ostwald|first1=M.|last2=Lynch|first2=J.|year=1982|chapter=The Growth of Schools and the Advance of Knowledge|title=The Cambridge Ancient History, Volume 6: The Fourth Century BCE|publisher=Cambridge University Press|language=en}} * {{cite web|last=Phelan|first=Joseph|title=The Philosopher as Hero: Raphael's The School of Athens|date=2002-09|url=http://www.artcyclopedia.com/feature-2002-09.html|publisher=ArtCyclopedia|language=en}} * {{cite book|last=Pickover|first=Clifford A.|title=The Math Book|url=https://archive.org/details/mathbook0000pick|year=2009|publisher=Sterling|isbn=978-1-4027-5796-9|language=en}} * {{cite web|title=Predicate Logic|url=https://www.cs.utexas.edu/~schrum2/cs301k/lec/topic04-predicateLogic.pdf|publisher=University of Texas|language=en|ref=CITEREFPredicate Logic|access-date=30 korrik 2026|archive-date=29 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180329221535/https://www.cs.utexas.edu/~schrum2/cs301k/lec/topic04-predicateLogic.pdf|url-status=dead}} * {{cite book|last1=Reeve|first1=C. D. C.|last2=Miller|first2=Patrick L.|title=Introductory Readings in Ancient Greek and Roman Philosophy|year=2015|publisher=Hackett|isbn=978-1-62466-354-3|language=en}} * {{cite book|last=Rhodes|first=Frank Harold Trevor|title=Evolution|url=https://archive.org/details/evolution0000rhod|date=1974|publisher=Golden Press|isbn=978-0-307-64360-5|language=en}} * {{cite book|last=Robbins|first=Lionel|title=A History of Economic Thought: The LSE Lectures|date=2000|publisher=Princeton University Press|language=en}} * {{cite book|last=Rorty|first=Amélie Oksenberg|chapter=Structuring Rhetoric|date=1996|title=Essays on Aristotle's Rhetoric|url=https://archive.org/details/essaysonaristotl0000unse|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-20227-6|language=en}} * {{cite journal|last=Rovelli|first=Carlo|title=Aristotle's Physics: A Physicist's Look|year=2015|pages=23–40|journal=Journal of the American Philosophical Association|volume=1|issue=1|doi=10.1017/apa.2014.11|language=en}} * {{cite book|last=Russell|first=Bertrand|title=A History of Western Philosophy|year=1972|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-671-31400-2|language=en}} * {{cite book|last=Sedley|first=David|title=Creationism and Its Critics in Antiquity|url=https://archive.org/details/creationismitscr0000sedl|year=2007|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-25364-3|language=en}} * {{cite book|last=Shields|first=Christopher|title=The Oxford Handbook of Aristotle|url=https://archive.org/details/isbn_9780195187489|date=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-518748-9|language=en}} * {{cite web|last=Shields|first=Christopher|title=Aristotle's Psychology|date=2016|url=https://plato.stanford.edu/archives/win2016/entries/aristotle-psychology/|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|language=en}} * {{cite book|last=Shute|first=Clarence|title=The Psychology of Aristotle: An Analysis of the Living Being|date=1941|publisher=Columbia University Press|language=en}} * {{cite web|last=Smith|first=Robin|title=Aristotle's Logic|date=2017|url=https://plato.stanford.edu/entries/aristotle-logic/|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|language=en}} * {{cite book|last=Sorabji|first=R.|title=Aristotle on Memory|date=2006|publisher=University of Chicago Press|location=Çikago|page=54|edition=2|language=en}} * {{cite book|last=Sorabji|first=Richard|title=Aristotle Transformed|url=https://archive.org/details/aristotletransfo0000unse_s6y5|date=1990|publisher=Duckworth|isbn=978-0-7156-2254-4|language=en}} * {{cite journal|last=Staley|first=Kevin|title=Al-Kindi on Creation: Aristotle's Challenge to Islam|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-history-of-ideas_july-september-1989_50_3/page/355|journal=Journal of the History of Ideas|year=1989|volume=50|issue=3|pages=355–370|doi=10.2307/2709566|language=en}} * {{cite web|title=The School of Athens by Raphael|url=http://www.visual-arts-cork.com/famous-paintings/school-of-athens.htm|publisher=Visual Arts Cork|language=en|ref=CITEREFSchool of Athens}} * {{cite web|last=Stewart|first=Jessica|title=The Story Behind Raphael's Masterpiece 'The School of Athens'|url=https://mymodernmet.com/school-of-athens-raphael/|website=My Modern Met|year=2019|language=en}} * {{cite web|last=Susskind|first=Leonard|title=Classical Mechanics, Lectures 2, 3|date=2011-10-03|url=http://theoreticalminimum.com/courses/classical-mechanics/2011/fall/lecture-2|website=The Theoretical Minimum|language=en}} * {{cite book|last=Taylor|first=Henry Osborn|chapter=Chapter 3: Aristotle's Biology|title=Greek Biology and Medicine|url=https://archive.org/details/greekbiologymedi0000unse_z1p8|date=1922|language=en}} * {{cite web|last=Thomas|first=Nigel J. T.|title=Aristotle's influence (Supplement to ''Mental imagery'')|date=2018-03-21|url=https://plato.stanford.edu/entries/mental-imagery/aristotle-influence.html|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|language=en}} * {{cite book|last=Thompson|first=D'Arcy|date=1910|title=Historia animalium – The works of Aristotle translated into English|url=https://archive.org/details/historiaanimaliu00aris_0|editor1=Ross, W. D.|editor2=Smith, J. A.|publisher=Clarendon Press|language=en}} * {{cite book|last=Warren|first=Howard C.|title=A History of the Association Psychology|url=https://archive.org/details/ahistoryassocia01warrgoog|date=1921|publisher=C. Scribner's Sons|language=en}} * {{cite book|last=Webb|first=Wilse|title=Dreamtime and dreamwork: Decoding the language of the night|date=1990|publisher=Jeremy P. Tarcher|isbn=978-0-87477-594-5|language=en}} * {{cite web|last=Wildberg|first=Christian|title=John Philoponus|date=2016|url=https://plato.stanford.edu/entries/philoponus/|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|language=en}} * {{cite book|last=Wilkins|first=John|title=Species: a history of the idea|url=https://archive.org/details/specieshistoryof0000wilk|year=2009|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-27139-5|language=en}} * {{cite book|last=Worthington|first=Ian|title=Alexander the Great: Man and God|date=2014a|orig-year=2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-86644-2|language=en}} * {{cite book|last=Worthington|first=Ian|title=By the Spear: Philip II, Alexander the Great, and the Rise and Fall of the Macedonian Empire|date=2014b|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992986-3|language=en}} * {{cite book|last=Wu|first=Yuchen|chapter=The Relationship Between Aristotle and Alexander the Great|title=Proceedings of the 2021 International Conference on Public Art and Human Development|publisher=Atlantis Press|location=Paris|year=2022|volume=638|doi=10.2991/assehr.k.220110.015|isbn=978-94-6239-523-7|language=en}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.iep.utm.edu/aristotl/ Aristoteli] – ''Internet Encyclopedia of Philosophy'' {{Ikonë gjuha|en}} * [https://plato.stanford.edu/entries/aristotle/ Aristoteli] – ''Stanford Encyclopedia of Philosophy'' {{Ikonë gjuha|en}} * [http://classics.mit.edu/Browse/index-Aristotle.html Veprat e Aristotelit] – ''Internet Classics Archive'' {{Ikonë gjuha|en}} * [https://www.perseus.tufts.edu/ Projekti Perseus] – Universiteti Tufts {{Ikonë gjuha|en}} {{Ikonë gjuha|grc}} * [http://remacle.org/bloodwolf/philosophes/Aristote/table.htm P. Remacle] {{Ikonë gjuha|fr}} {{Ikonë gjuha|grc}} [[Kategoria:Aristoteli| ]] [[Kategoria:Filozofë të Greqisë së lashtë]] [[Kategoria:Logjicienë]] [[Kategoria:Lindje 384 p.e.s.]] [[Kategoria:Vdekje 322 p.e.s.]] dwh2zys73m55mj87tbufcxxvu4ut8v1 Kolorado 0 12998 3022745 2941334 2026-08-06T01:46:08Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022745 wikitext text/x-wiki {{Infobox shtet amerikan | name = Kolorado | native_name = Colorado | official_name = Shteti i Kolorados | image_flag = Flag of Colorado.svg | flag_link = Flamuri i Kolorados | image_seal = Seal of Colorado.svg | seal_link = Vula e Kolorados | image_map = Colorado in United States.svg | nickname = The Centennial State (''Shteti Njëqindvjeçar'') | motto = ''[[Nil sine numine]]''<br/>{{small|(Shqip: Asgjë pa providencë)}} | anthem = "[[Where the Columbines Grow]]" and<br/>"[[Rocky Mountain High]]"<!-- Please no apostrophes here. --><ref>{{cite web|url=http://archive.9news.com/news/local/story.aspx?storyid=66238&catid=222|archive-url=https://archive.today/20151130184535/http://archive.9news.com/news/local/story.aspx?storyid=66238&catid=222|url-status=dead|archive-date=30 nëntor 2015|title=Lawmakers name 'Rocky Mountain High' second state song &#124; 9news.com|website=Archive.9news.com|language=en|date=13 mars 2006|access-date=1 prill 2016}}</ref> | Formerly = [[Territori i Kolorados]] | seat = [[Denver]] | LargestCity = capital | LargestMetro = [[Zona metropolitane e Denverit|Denver]] | OfficialLang = [[Gjuha angleze|Anglisht]] | Governor = {{nowrap|[[Jared Polis]] ([[Partia Demokratike (ShBA)|D]])}} | Lieutenant Governor = {{nowrap|[[Dianne Primavera]] (D)}} | Legislature = [[Asambleja e Përgjithshme e Kolorados|Asambleja e Përgjithshme]] | Upperhouse = [[Senati i Kolorados|Senati]] | Lowerhouse = [[Dhoma e Përfaqësuesve e Kolorados|Dhoma e Përfaqësuesve]] | Judiciary = [[Gjykata e Lartë e Kolorados]] | Senators = [[Michael Bennet]] (D)<br /> [[John Hickenlooper]] (D) | Representative = 4 Demokratë<br />3 Republikanë | postal_code = CO | area_rank = 8th | area_total_km2 = 269,837 | area_total_sq_mi = 104,094 | area_land_km2 = 268,875 | area_land_sq_mi = 103,718 | area_water_km2 = 962 | area_water_sq_mi = 376 | area_water_percent = 0.36 | population_demonym = Coloradan | population_as_of = [[2020 United States Census|2020]] | population_rank = 21-të <!-- 2020 --> | 2010Pop = 5,773,714 <!-- 2020 --> | population_density_rank = 39-të <!-- 2020 --> | 2020Density = 21.40 <!-- = Population/LandArea --> <!-- 2020 --> | 2020DensityUS = 55.47 <!-- = Population/LandAreaUS --> <!-- 2020 --> | MedianHouseholdIncome = ${{round|75231|-2}}<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/CO,US/PST045221|title=US Census Bureau QuickFacts|language=en|access-date=30 prill 2022}}</ref> | IncomeRank = 9-të | AdmittanceOrder = 38-të | AdmittanceDate = 1 gusht 1876<ref name="ColoradoStatehoodProclamation"/> | timezone1 = [[Mountain Time Zone|MST]] | utc_offset1 = −07:00 | timezone1_DST = [[Mountain Time Zone|MDT]] | utc_offset1_DST = −06:00 | Latitude = 37°N to 41°N | Longitude = 102°02′48″W to 109°02′48″W | length_km = 610 | length_mi = 380 | width_km = 450 | width_mi = 280 | elevation_max_point = [[Mali Elbert]]<ref name="USGS">{{cite web|url=http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html|title=Elevations and Distances in the United States|publisher=[[Shërbimi Gjeologjik i Shteteve të Bashkuara]]|year=2001|language=en|access-date=21 tetor 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111015012701/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html|archive-date=15 tetor 2011}}</ref> | elevation_max_m = 4401.2 | elevation_max_ft = 14,440 | elevation_m = 2070 | elevation_ft = 6,800 | elevation_min_point = [[Lumi Arikaree]]<ref name="USGS"/> | elevation_min_m = 1011 | elevation_min_ft = 3,317 | iso_code = US-CO | area_code = [[Area codes 303, 720, and 983|303]] [[Area code 719|719]] [[Area codes 303, 720, and 983|720]] [[Area code 970|970]] [[Area codes 303, 720, and 983|983]] | website = www.Colorado.gov }} [[Skeda:2006-03-26_Denver_Skyline_I-25_Speer.jpg|parapamje|260px|image_skyline nga kryeqyteti [[Denver]] ]] '''Kolorado''' ([[Gjuha angleze|anglisht]]: ''Colorado''; {{IPAc-en|audio=ColoradanColorado.ogg|ˌ|k|ɒ|l|ə|ˈ|r|æ|d|oʊ|,_|-|ˈ|r|ɑː|d|oʊ}}) është një [[Shtetet Federale të Amerikës|shtet federal]] në pjesën perëndimore të [[SHBA]]-ve. Ai përfshin pjesën më të madhe të [[Malet Shkëmbore Jugore|Maleve Shkëmbore Jugore]], si dhe pjesën verilindore të [[Pllaja e Kolorados|Pllajës së Kolorados]] dhe skajin perëndimor të [[Rrafshnaltat e Mëdha|Rrafshnaltave të Mëdha]]. Kolorado është shteti i [[Lista e shteteve dhe territoreve të SHBA-së sipas sipërfaqes|tetë më i gjerë]] dhe [[Lista e shteteve dhe territoreve të SHBA-së sipas popullsisë|21-të më i populluar]] në SHBA. Regjistrimi i vitit 2020 i Shteteve të Bashkuara numëroi popullsinë e Kolorados në 5,773,714, një rritje prej 14,80% që nga regjistrimi i 2010-ës në Shtetet e Bashkuara. Rajoni ka qenë i banuar nga amerikanët vendas për më shumë se 13,000 vjet, me vendndodhjen Lindenmeier që përmban artefakte që datojnë nga afërsisht 9200-1000 pes; skaji lindor i Maleve Shkëmbore ishte një rrugë kryesore migrimi për popujt e hershëm që u përhapën në të gjithë Amerikën. "Kolorado" është mbiemër spanjoll që do të thotë "i kuq", ngjyra e gurit të kuq ranor.<ref>{{cite encyclopedia|url=https://coloradoencyclopedia.org/article/state-name-and-nickname|title=State Name and Nickname|encyclopedia=Colorado Encyclopedia|date=31 gusht 2017|language=en|access-date=21 prill 2021}}</ref> [[Territori i Kolorados]] u organizua më 28 shkurt 1861 dhe më 1 gusht 1876, presidenti i SHBA-së [[Ulysses S. Grant]] nënshkroi Proklamatën 230 që pranonte Koloradon në [[Shtetet e Bashkuara|Bashkim]] si shtetin e 38-të.<ref name="ColoradoStatehoodProclamation">{{cite web|url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=70540|title=Proclamation of the Admission of Colorado to the Union|format=[[php]]|author=President of the United States of America|publisher=The American Presidency Project|language=en|access-date=15 nëntor 2018|archive-date=28 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928183309/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=70540|url-status=dead}}</ref> Kolorado është mbiquajtur "Shteti Njëqindvjeçar" sepse u bë një shtet një shekull pas nënshkrimit të [[Deklarata e Pavarësisë së Shteteve të Bashkuara|Deklaratës së Pavarësisë së Shteteve të Bashkuara]]. Kolorado kufizohet nga [[Wyoming]] në veri, [[Nebraska]] në verilindje, [[Kansas]] në lindje, [[Oklahoma]] në juglindje, [[Nju Meksiko]] në jug dhe [[Utah]] në perëndim, si dhe prek [[Arizona|Arizonën]] në jugperëndim në [[Four Corners]]. Kolorado shquhet për peizazhin e saj të gjallë të [[Lista e vargmaleve të Kolorados|maleve]], [[Pyjet e Shteteve të Bashkuara|pyjeve]], [[Fushat e larta (Shtetet e Bashkuara|fushave të larta]], [[mesa]]ve, [[Kanioni|kanioneve]], [[Pllaja (gjeografi)|pllajave]], [[Lista e lumenjve të Kolorados|lumenjve]] dhe tokave të shkretëtirës. Kolorado është një nga shtetet malore, dhe është një pjesë e Shteteve të Bashkuara perëndimore dhe jugperëndimore. [[Denver]]i është kryeqyteti dhe qyteti më i populluar në Kolorado. Pjesët kryesore të ekonomisë përfshijnë qeverinë dhe mbrojtjen, minierat, bujqësinë, turizmin dhe gjithnjë e më shumë lloje të tjera të prodhimit. Me rritjen e temperaturave dhe uljen e disponueshmërisë së ujit, bujqësia, pylltaria dhe ekonomitë e turizmit të Kolorados [[Ndryshimet klimatike në Kolorado|pritet të preken shumë nga ndryshimet klimatike]]. == Gjeografia == == Demografia == == Ekonomia == == Kultura == == Referime == {{reflist}} {{Shtetat Federale të Amerikës}} [[Kategoria:Colorado| ]] [[Kategoria:Shtetet Federale të Amerikës]] {{US-gjeo-cung}} 8107d8z0f6e6uj17dffmuf3ui9w54bt The Incredibles 0 14108 3022711 2771686 2026-08-05T22:00:13Z Qendrimi15 122927 3022711 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = The Incredibles | image = The Incredibles logo.svg | director = [[Brad Bird]] | writer = Brad Bird | producer = [[John Walker (film producer)|John Walker]] | starring = [[Craig T. Nelson]] <br/> [[Holly Hunter]] <br/> [[Sarah Vowell]] <br/> [[Spencer Fox]] <br/> [[Jason Lee]] <br/> [[Samuel L. Jackson]] <br/> [[Elizabeth Peña]] | music = [[Michael Giacchino]] | cinematography = Andrew Jimenez <br/> [[Patrick Lin (cinematographer)|Patrick Lin]] <br/> [[Janet Lucroy]] | editing = [[Stephen Schaffer]] | production_companies = [[Pixar Animation Studios]] | distributor = [[Walt Disney Studios Motion Pictures|Buena Vista Pictures Distribution]] | released = 24 tetor 2004 ([[El Capitan Theatre]]) <br/> 5 nëntor 2004 (Shtetet e Bashkuara) | runtime = 115 minuta | country = Shtetet e Bashkuara | language = Anglisht | budget = $92–145&nbsp;million<ref name="mojo">[https://www.boxofficemojo.com/title/tt0317705/ "The Incredibles"]. [[Box Office Mojo]]. [[IMDb]]. Marrë më 4 janar 2022.</ref><ref name="LATimesOpeningWeekend">Dutka, Elaine (November 8, 2004). [https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2004-nov-08-et-boxoffice8-story.html "An Incredibles Debut Of Heroic Proportions"]. ''[[Los Angeles Times]]''. Marrë më 14 janar 2022.</ref> | gross = $631.6&nbsp;million<ref name="mojo" /> }} '''Fantastikët''' (Titulli origjinal: '''The Incredibles''') është një [[film superhero]] i animuar me regji dhe shkruar nga [[Brad Bird]]. I prodhuar nga [[Pixar Animation Studios]] për [[Walt Disney Pictures]], në film luajnë zërat e [[Craig T. Nelson]], [[Holly Hunter]], [[Sarah Vowell]], [[Spencer Fox]], [[Jason Lee (actor)|Jason Lee]], [[Samuel L. Jackson]], dhe [[Elizabeth Peña]]. Filmi ndjek Bob (Nelson) dhe Helen Parr (Hunter), një çift superherojsh të njohur përkatësisht si Mr. Incredible dhe Elastigirl, të cilët fshehin fuqitë e tyre në përputhje me një mandat qeveritar që i nxirrte jashtë ligjit superherojt dhe përpiqen të jetojnë një jetë të qetë periferike me tre fëmijët e tyre. Megjithatë, dëshira e Bob për të ndihmuar njerëzit e tërheq të gjithë familjen në një përballje me një fans hakmarrës të shndërruar në armik. Bird, i cili ishte regjisori i parë i jashtëm i Pixar, e zhvilloi filmin si një zgjatim të librave komikë të viteve 1960 dhe filmave spiunë nga fëmijëria dhe jeta e tij personale familjare. Ai ia propozoi filmin Pixar pas zhgënjimit të [[Warner Bros.]] në arkë për filmin e tij të parë me metrazh të gjatë, ''[[The Iron Giant]]'' (1999), dhe mori pjesën më të madhe të stafit të saj për të zhvilluar ''The Incredibles''. Ekipi i animacionit u ngarkua me detyrën e animimit të një kasti tërësisht njerëzor, gjë që kërkonte krijimin e një teknologjie të re për të animuar anatominë e detajuar njerëzore, veshjet dhe lëkurën e flokët realiste. [[Michael Giacchino]] kompozoi muzikën orkestrale të filmit. ''The Incredibles'' debutoi në [[El Capitan Theatre]] më 24 tetor 2004 dhe u publikua në kinematë në Shtetet e Bashkuara më 5 nëntor. Ai fitoi 632 milionë dollarë në të gjithë botën, duke e përfunduar shfaqjen e tij në kinema si filmi i katërt me fitimet më të larta të vitit 2004. ''The Incredibles'' mori vlerësime të gjera nga kritikët, me lëvdata për animacionin, skenarin, aktrimin me zë, sekuencat e aksionit, dizajnin e zërit, humorin dhe muzikën. Filmi fitoi [[Academy Award për Filmin më të Mirë të Animuar|Filmin më të Mirë të Animuar]] dhe [[Academy Award për Montazhin më të Mirë të Zërit|Montazhin më të Mirë të Zërit]] në [[Academy Award i 77-të|Academy Award të 77-të]], me dy nominime shtesë për [[Academy Award për Skenarin më të Mirë Origjinal|Skenarin më të Mirë Origjinal]] dhe [[Academy Awatd për Miksimin më të Mirë të Zërit|Miksimin më të Mirë të Zërit]], si dhe [[Annie Award për Filmin më të Mirë të Animuar]]. Ai u bë filmi i parë i animuar plotësisht për të fituar [[Hugo Award për Paraqitjen më të Mirë Dramatik]]. Një vazhdim, ''[[Incredibles 2]]'', u publikua në qershor 2018, ndërsa një film i tretë është planifikuar të publikohet në vitin 2028. == Komplota == "Fantastikët" -me humans të superfuqive-janë të detyruar në programet civile zhvendosjes pas përballet me disa padi nga dëmtimi periferik të shkaktuar nga aktivitetet e tyre në luftën kundër krimit. Pesëmbëdhjetë vjet pas zhvendosjes, Bob dhe Helen Parr, ish z Incredible dhe Elastigirl, dhe fëmijët e tyre Violet, dash, dhe Jack-Jack jetojnë si një familje periferike. Bob është i pakënaqur me jetën periferike dhe punën e tij të bardhë me jakë dhe longs për ditët e lavdisë. Në disa netë, Bob dhe shoku i tij i vjetër Luci mirë, dikur Frozone, kryejnë punë Vigilante, Unbeknownst Helen. Një ditë, mbikëqyrësi i tij refuzon të le të ndaluar një plaçkitje dhe Bob plagos atë, duke rezultuar në të humbur punën e tij. Kthimi në shtëpi, Bob gjen një mesazh nga një grua me emrin Mirage, që i bind atë për të bërë z Incredible përsëri dhe i jep atij një mision për të shkatërruar një robot mosfunksionimi quajtur Omnidroid premtuar një shpërblim të konsiderueshëm. Duke arritur në Nomanisan Island, Bob është në gjendje për të mposhtur robot duke tricking atë në shkëlqyer jashtë burimin e vet të energjisë. Bob është rejuvenated duke qenë në gjendje të përdorë pushtetin e tij të lirë, duke përmirësuar qëndrimin e tij dhe marrëdhëniet me familjen e tij, dhe ai fillon trajnim rigoroz, ndërsa duke pritur për më shumë punë nga Mirage. Zbulimi i një lot të freskët në kostumin e tij, Bob viziton kostum Superhero projektuesi Edna Mode që vendos për të bërë atë dhe kostume e tij gjithë familjen, Unbeknownst Helen dhe fëmijët. Duke lënë për Nomanisan edhe një herë, Bob zbulon se Mirage është duke punuar për Buddy Pisha, një ish-tifoz të përjashtuar nga z Incredible dhe tani identifikon si super-horr Syndrome. Pas dredhuar vdekjen e tij, Bob sneaks në bazë Sindromi dhe gjen kompjuterin Sindromi-së. Prej saj, Bob zbulon Sindromi vrarë superheroes të panumërta në pension me prototipa mëparshme Omnidroid për të përmirësuar dizajnin e saj. Ndërkohë, Helen viziton Edna, e gjen se çfarë Bob ka qenë deri në, dhe aktivizon një fener që shkon në shtëpi për ta gjetur atë, pa dashje duke shkaktuar Bob për të zbuluar dhe kapur. Helen huazon një avion për të kryesuar për Nomanisan, por gjen Violet dhe Dash kanë stowed larg veshur me kostumet e tyre, duke lënë Jack-Jack në kujdesin e një Babysitter adoleshente. Sindromi mbledh radio transmetimet e Helen dhe shkatërron jet, por Helen së bashku me fëmijët të mbijetojë dhe të bëjë atë në ishull, edhe pse Bob mendon se ata janë të vdekur. Helen vazhdon me bazë për të gjetur Bob, duke zbuluar synimet Sindromi-së për të dërguar Omnidroid të Metroville në një raketë. Më vonë, Mirage, i shqetësuar nga Sindromi-së që ka rrezikuar jetën e saj në kanë të bëjnë me një përpjekje të ikjes nga z Incredible, liron Bob dhe informon atë se familja e tij është i gjallë. Helen duket dhe gara off me Bob për të gjetur fëmijët kur ata janë ndotur me sigurinë. Dash dhe Violet përdorin pushtetin e tyre për të shpëtuar rrëmbyesit e tyre dhe janë bashkuar me prindërit e tyre, vetëm për të kapur nga Sindromi. Sindromi zbulon se ka ndërmend të përsosur Omnidroid dhe humbjen e saj në publik në Metroville ndërsa manipulimin kontrollet e saj që të bëhet një hero veten, dhe pastaj i shesin shpikjet e tij, në mënyrë të gjithë do të bëhen në mënyrë të barabartë "super", duke e bërë term i pakuptimtë. Pas ekzaltohej, ai niset për në iniciojë planin e tij. Me ndihmën Mirage-së, ikjes PARRS, dhe të përdorin një furgon të sigurisë dhe një përforcues raketë për të ndjekur Sindromi. Në Metroville, Omnidroid dëshmon të jetë shumë inteligjent, dhe knocks largët që kontrollon atë nga zotërim të sindromës së, trokasin atë pa ndjenja dhe të inatosur nëpër qytet. Ekipi PARRS Luci deri për të luftuar robot, derisa Bob përdor telekomandë Sindromi-së dhe një nga darë shkëputi Omnidroid-së për të hedhur në një vrimë përmes Omnidroid, përsëri marramendës jashtë burimin e vet të energjisë, duke e shkatërruar atë. Pas kthimit në shtëpi, të PARRS gjeni Sindromi ka marrë Jack-Jack dhe ka për qëllim për të rritur atë si ndihmës të tij për të kërkuar hakmarrje për familjen. Si Sindromi përpiqet për të shpëtuar të jet e tij, superfuqitë vetë Jack-Jack Morphing fillojnë për të manifestuar, cila distracts Sindromi, duke shkaktuar atë të heqë fëmijën. Si Jack-Jack bie, Helen ka Bob hedhin atë përpjetë për të kapur fëmijën, dhe si Sindromi crawls në jet hovering tij, Bob hedh makinën e tij në jet, trokitur Sindromi në konsum e jet s. Kep Sindromi i merr kapur në rrotullues blades tifoz të motorit, i cili sucks atë në. Shpërthen jet dhe shkatërron shtëpinë e Parr-së, por aftësia Violet së mburoja mbron familjen. Tre muaj më vonë, PARRS kanë përshtatet në jetën normale, por qyteti është sulmuar nga një shejtan i quajtur Underminer. Familja Dons veshjet e tyre superhero, përgatitur për t'u përballur me kërcënim të ri. ==Zërat== {| class="wikitable" ! align="center"|Roli ! align="center"|Zëri në origjinal ! align="center"|Dubluar në shqip |- | [[Mr. Incredible|Bob Parr / Mr. Incredible]] || [[Craig T. Nelson]] || [[Hervin Çuli]] |- | [[Elastigirl|Helen Parr / Elastigirl]] || [[Holly Hunter]] || [[Luli Bitri]] |- | [[Violet Parr]] || [[Sarah Vowell]] || [[Andia Xhunga]] |- | [[Dash Parr|Dashiell "Dash" Parr]] || [[Spencer Fox]] || [[Lorenc Kaja]] |- | Jack-Jack Parr || Eli Fucile dhe Maeve Andrews || - |- | Buddy Pine / IncrediBoy / Syndrome || [[Jason Lee]] || [[Dritan Sejamini]] |- | Lucius Best / Frozone || [[Samuel L. Jackson]] || [[Neritan Liçaj]] |- | Mirage || [[Elizabeth Peña]] || [[Eni Jani]] |- | [[Edna Mode|Edna "E" Mode]] || [[Brad Bird]] || [[Rozi Kostani]] |- | Newsreel Narrator || [[Teddy Newton]] || |- | Mrs. Hogenson || [[Jean Sincere]] || |- | Rick Dicker || [[Bud Luckey]] || |- | Gilbert Huph || [[Wallace Shawn]] || [[Genci Fuga]] |- | Bernie Kropp || [[Lou Romano]] || |- | Tony Rydinger || Michael Bird || [[Ledio Topalli]] |- | Bomb Voyage || Dominique Louis || |- | Karl || Bret Parker || |- | Honey || Kimberly Adair Clark || |- | Underminer || [[John Ratzenberger]] || |} ==Referime== {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.imdb.com/title/tt0317705/ ''The Incredibles''] në [[IMDb]] {{Pixar}} [[Kategoria:Filma 2004]] [[Kategoria:Filma të animuar 2004]] [[Kategoria:Filma të animuar amerikanë]] [[Kategoria:Filma të animuar për fëmijë]] [[Kategoria:Filma amerikanë të viteve 2000]] [[Kategoria:Filma anglisht të viteve 2000]] [[Kategoria:Filma me regji nga Brad Bird]] [[Kategoria:Filma me muzikë nga Michael Giacchino]] [[Kategoria:Filma të prodhuar nga John Walker]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Brad Bird]] [[Kategoria:Filma të Pixar]] nnb6w7ib1lw9ew9wwtz6u4hn2klyxv8 Gjetja e Nemos 0 14899 3022704 2941423 2026-08-05T21:04:45Z Qendrimi15 122927 3022704 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Finding Nemo|image=Finding Nemo logo.svg|director=[[Andrew Stanton]]|producer=Graham Walters|screenplay={{Plainlist| * Andrew Stanton * [[Bob Peterson]] * [[David Reynolds]] }}|story=Andrew Stanton|starring=<!-- ORDER IS BASED ON THE BILLING BLOCK -->{{Plainlist| * [[Albert Brooks]] * [[Ellen DeGeneres]] * [[Alexander Gould]] * [[Willem Dafoe]] * [[Geoffrey Rush]] }} <!-- ORDER IS BASED ON THE BILLING BLOCK -->|music=[[Thomas Newman]]|cinematography={{Plainlist| * [[Sharon Calahan]] * Jeremy Lasky }}|editing=[[David Ian Salter]]|studio={{Plainlist| * [[Walt Disney Pictures]] * [[Pixar]] }}|distributor=[[Buena Vista Pictures Distribution]]|released=18 maj 2003 në [[Los Angeles]]<br> 30 maj 2003 në SHBA|runtime=100 minuta<ref name="BOM">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=findingnemo.htm|title=Finding Nemo (2003)|website=Box Office Mojo|access-date=11 janar 2014|archive-date=31 korrik 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120731071424/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=findingnemo.htm|url-status=live}}</ref>|country=Shtetet e Bashkuara|language=Anglisht|budget=94 milionë $|gross=940.3 milionë $}}'''Finding Nemo''' ([[Gjuha shqipe|sq]]: '''Gjetja e Nemos''') është një film aventuresk komedi-dramë i [[Animimi|animuar]] kompjuterik [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|amerikan]] i vitit 2003 i prodhuar nga [[Pixar|Pixar Animation Studios]] për [[The Walt Disney Company|Walt Disney Pictures]]. Me regji nga Andrew Stanton me bashkëdrejtim nga Lee Unkrich, skenari u shkrua nga Stanton, Bob Peterson dhe David Reynolds nga një tregim i Stanton. Në film luajnë zërat e Albert Brooks, Ellen DeGeneres, Alexander Gould, Willem Dafoe dhe Geoffrey Rush. Tregon historinë e një peshku klloun tepër mbrojtës të quajtur Marlin (Brooks), i cili, së bashku me një tang mbretëror blu të quajtur Dory (DeGeneres), kërkon për djalin e tij të zhdukur Nemo (Gould). Gjatë rrugës, Marlin mëson të marrë rreziqe dhe pajtohet që Nemo të kujdeset për veten. Paraprodhimi i filmit filloi në fillim të vitit 1997. Frymëzimi për "Gjetja e Nemos" erdhi nga përvoja të shumta, duke u kthyer në fëmijërinë e Stantonit, kur atij i pëlqente të shkonte te dentisti për të parë rezervuarin e peshkut, duke supozuar se peshqit ishin nga oqeani dhe kërkonin për të shkuar në shtëpi. Për të siguruar që lëvizjet e peshkut në film ishin të besueshme, animatorët morën një kurs përplasjeje në biologjinë e peshkut dhe oqeanografinë. Thomas Newman kompozoi partiturën për filmin. Premiera në Los Anxhelos më 18 maj, Finding Nemo u shfaq në kinematë në Shtetet e Bashkuara më 30 maj 2003. Me daljen e tij, ai mori një vlerësim të gjerë nga kritikët, të cilët vlerësuan elementet vizuale, skenarin dhe personazhet që janë cituar si qesharakë. si për shikuesit e rinj të filmit ashtu edhe për prindërit e tyre. Ai gjithashtu u bë filmi i animuar me fitimet më të larta në kohën e publikimit të tij dhe ishte filmi i dytë me fitimin më të lartë të vitit 2003, duke fituar një total prej 871 milion dollarësh në mbarë botën deri në fund të shfaqjes së tij fillestare në teatër. Filmi u nominua gjithashtu për tre çmime Oscar, duke fituar një për filmin më të mirë të animuar, duke u bërë filmi i parë i Pixar që e bën këtë. Finding Nemo është titulli më i shitur i DVD-së i të gjitha kohërave, me mbi 40 milionë kopje të shitura që nga viti 2006, dhe ishte filmi më fitimprurës me vlerësimin G i të gjitha kohërave përpara se ta kalonte vetë Pixar Toy Story 3. Filmi u rilançua në 3D në vitin 2012. Në vitin 2008, Instituti Amerikan i Filmit e quajti atë si filmin e 10-të më të madh të animuar amerikan si pjesë e 10 listave të tyre Top 10. Një vazhdim, Finding Dory, u publikua në qershor 2016. ==Referime== {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.imdb.com/title/tt0266543/ ''Finding Nemo''] në [[IMDb]] {{Pixar}} [[Kategoria:Filma 2003]] [[Kategoria:Filma të animuar 2003]] [[Kategoria:Filma të animuar amerikanë]] [[Kategoria:Filma të animuar për fëmijë]] [[Kategoria:Filma amerikanë të viteve 2000]] [[Kategoria:Filma anglisht të viteve 2000]] [[Kategoria:Filma me regji nga Andrew Stanton]] [[Kategoria:Filma me muzikë nga Thomas Newman]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Andrew Stanton]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Bob Peterson]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga David Reynolds (skenarist)]] [[Kategoria:Filma të Pixar]] 4t3q7xeq3b29veiqzi1yapy8bbsv6cd Arkimedi 0 16189 3022742 3022269 2026-08-06T01:18:51Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20260805)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3022742 wikitext text/x-wiki {{Përkthyer nga|en|Archimedes|28 korrik 2026|1366588187}} {{Infobox scientist | name = Arkimedi i Sirakuzës | native_name = Ἀρχιμήδης | native_name_lang = grc | image = Domenico-Fetti Archimedes 1620.jpg | alt = Pikturë e një burri të moshuar që mendon thellë mbi probleme gjeometrike | caption = ''Arkimedi i menduar'' (1620) | birth_date = {{circa|287 p.e.s.}} | birth_place = Sirakuza, Siçili | death_date = {{circa|212 p.e.s.|lk=no}} (rreth 75 vjeç) | death_place = Sirakuza, Siçili | field = [[Matematikë]]<br />[[Fizikë]]<br />[[Inxhinieria|Inxhinieri]]<br />[[Astronomi]]<br />[[Mekanika|Mekanikë]] | known_for = {{collapsible list|[[Ligji i Arkimedit]]<br />vida e Arkimedit<br />[[Qendra e masës]]<br />[[Statika]]<br />hidrostatika<br />[[Llozi|ligji i llozit]]<br />të pandarat<br />}} | influences = Eudoksi i Knidit | influenced = [[Apolloni i Pergës|Apolloni]] <br />Hero i Aleksandrisë<br />Pappus i Aleksandrisë<br />Eutoci i Askalonit }} '''Arkimedi i Sirakuzës'''{{efn|greqishtja e vjetër dorike: Ἀρχιμήδης}} ({{circa|287|212 p.e.s.}}) ishte matematikan, fizikant, inxhinier, astronom dhe shpikës grek nga qyteti i Sirakuzës në Siçili. Edhe pse dihen pak detaje për jetën e tij, bazuar në veprën e mbijetuar konsiderohet një nga shkencëtarët kryesorë të [[Lashtësia klasike|antikitetit klasik]] dhe një nga matematikanët më të mëdhenj të të gjitha kohërave. Arkimedi parashikoi [[llogaritja|analizën]] moderne matematikore duke aplikuar konceptin e së voglës pafundësisht të vogël dhe metodën e shterimit për të nxjerrë dhe vërtetuar me rigorozitet një sërë [[teorema]] gjeometrike, duke përfshirë sipërfaqen e një rrethi, sipërfaqen dhe vëllimin e një sfere, zonën e një elipsi, zonën nën një parabolë, vëllimin e një segmenti të një paraboloidi revolucioni, vëllimin e një segmenti të një hiperboloidi revolucioni, dhe zonën e një spiraleje. Arritjet e tjera matematikore të Arkimedit përfshijnë nxjerrjen e një përafrimi të numrit pi (π), përcaktimin dhe hetimin e [[Spiralja e Arkimedit|spirales që sot mban emrin e tij]], dhe krijimin e një sistemi që përdor fuqizimin për të shprehur numra shumë të mëdhenj. Ai ishte gjithashtu një nga të parët që aplikoi matematikën në fenomenet fizike, duke punuar në statikë dhe hidrostatikë. Arritjet e Arkimedit në këtë fushë përfshijnë provën e ligjit të [[llozi]]t, përdorimin e gjerë të konceptit të [[Qendra e masës|qendrës së masës]], dhe shpalljen e ligjit të pluskimit të njohur si Ligji i Arkimedit. Në astronomi, ai bëri matje të diametrit të dukshëm të Diellit dhe të madhësisë së universit. Thuhet gjithashtu se ndërtoi një pajisje planetari që demonstronte lëvizjet e trupave qiellorë të njohur, dhe që mund të ketë qenë paraardhësja e [[Mekanizmi i Antikiterës|Mekanizmit të Antikiterës]]. Atij i njihet gjithashtu projektimi i makinave inovative, si vida e tij pompuese, sistemet e katrorëve dhe makina të tjera lëvizëse, si dhe makina mbrojtëse lufte për të mbrojtur Sirakuzën e tij të lindjes nga pushtimi. Arkimedi vdiq gjatë rrethimit të Sirakuzës, kur u vra nga një ushtar romak pavarësisht urdhrave që ai të mos dëmtohej. Ciceroni përshkruan vizitën e tij te varri i Arkimedit, mbi të cilin ngriheshin një sferë dhe një cilindër, që Arkimedi kishte kërkuar të vendoseshin atje për të përfaqësuar zbulimin e tij matematikor më të çmuar. Ndryshe nga shpikjet e tij, shkrimet matematikore të Arkimedit ishin pak të njohura në antikitet. Matematikanët e Aleksandrisë e lexuan dhe e cituan, por përmbledhja e parë gjithëpërfshirëse nuk u bë deri rreth vitit 530 e.s. nga Isidori i Miletit në Kostandinopojën Bizantine, ndërsa komentet e Eutocit të Askalonit mbi veprat e Arkimedit në të njëjtin shekull i hapën ato për herë të parë për një lexues më të gjerë. Në Mesjetë, vepra e Arkimedit u përkthye në arabisht në shekullin e 9-të dhe më pas në latinisht në shekullin e 12-të, dhe ishte një burim me ndikim idesh për shkencëtarët gjatë Rilindjes dhe në Revolucionin Shkencor. Zbulimi në 1906 i veprave të Arkimedit në Palimpsestin e Arkimedit ka dhënë njohuri të reja se si ai i mori rezultatet e tij matematikore. == Biografia == [[Skeda:Cicero Discovering the Tomb of Archimedes by Benjamin West.jpeg|thumb|right|''Ciceroni duke zbuluar varrin e Arkimedit'' (1805) nga Benjamin West]] Detajet e jetës së Arkimedit janë të paqarta; një biografi e Arkimedit e përmendur nga Eutoci i Askalonit thuhet se u shkrua nga shoku i tij Heraklidi Lembi, por kjo vepër është humbur, dhe shkenca moderne dyshon se ajo ishte shkruar nga Heraklidi që në fillim.<ref>Commentarius in dimensionem circuli (Archimedis opera omnia ed. Heiberg-Stamatis (1915), vëll. 3, f. 228); Commentaria in conica (Apollonii Pergaei quae Graece exstant, ed. Heiberg (1893) vëll. 2, f. 168: "Hērakleios"</ref> Bazuar në një deklaratë të studiuesit grek bizantin John Tzetzes se Arkimedi jetoi 75 vjet përpara vdekjes së tij në 212 p.e.s., vlerësohet se Arkimedi lindi rreth vitit 287 p.e.s. në qytetin portual të Sirakuzës, Siçili, atëherë një koloni e vetqeverisur në Magna Graecia. Në ''Rërën dhe llogaritjen e saj'', Arkimedi jep emrin e babait të tij si Fidia, një astronom për të cilin nuk dihet asgjë tjetër; Plutarku shkroi në ''Jetët Paralele''<ref>Plutarku, ''Jeta e Marcelusit''</ref> se Arkimedi ishte i lidhur me mbretin Hiero II, sundimtarin e Sirakuzës, megjithëse Ciceroni dhe Silius Italicus sugjerojnë se ishte me origjinë modeste.{{sfn|Dijksterhuis|1987|p=10}} Gjithashtu nuk dihet nëse ai u martua ndonjëherë apo pati fëmijë, ose nëse vizitoi ndonjëherë Aleksandrinë e Egjiptit gjatë rinisë së tij;<ref name="Acerbi2008">{{Cite book|last=Acerbi|first=Fabio|chapter=Archimedes|title=New Dictionary of Scientific Biography|volume=I|pages=85–91|publisher=Scribner|location=Detroit|year=2008|language=en}}</ref> megjithëse veprat e tij të shkruara që kanë mbijetuar, drejtuar Dositeut nga Peluziumi, një student i astronomit aleksandrin Konon i Samosit, dhe kryebibliotekarit Eratosteni nga Kirena, sugjerojnë se ai mbajti marrëdhënie kolegjiale me studiuesit e vendosur atje.{{sfn|Dijksterhuis|1987|pp=11–12}} Në parathënien e ''Për spiralet'' drejtuar Dositeut, Arkimedi thotë se "shumë vite kanë kaluar që kur vdiq Kononi." Konon i Samosit jetoi rreth 280–220 p.e.s., duke sugjeruar se Arkimedi mund të ketë qenë një njeri i moshuar kur shkroi disa nga veprat e tij.<ref>[https://archive.org/stream/worksofarchimede00arch/worksofarchimede00arch_djvu.txt Archimedes to Dositheus greeting, ''On Spirals''] Marrë më 2025-12-03</ref> === Kurora e artë === [[Skeda:Displacement-measurement.svg|thumb|Matja e vëllimit (a) para dhe (b) pas zhytjes së një objekti, ku (∆V) tregon se sasia e ngritjes së lëngut është e barabartë me vëllimin e objektit]] Një histori tjetër e një problemi që i mvishet Arkimedit si i zgjidhur në shërbim të Hieros II është "problemi i kurorës".{{sfn|Dijksterhuis|1987|p=18}} Sipas Vitruvit, duke shkruar rreth dy shekuj pas vdekjes së Arkimedit, mbreti Hiero II i Sirakuzës kishte porositur një kurorë ari për një tempull kushtuar zotave të pavdekshëm, dhe kishte furnizuar ar të pastër për t'u përdorur nga argjendari.<ref>Vitruvi, ''De Architectura'', Libri IX, 3</ref> Megjithatë, mbreti kishte filluar të dyshonte se argjendari kishte zëvendësuar pjesë të arit me argjend më të lirë, duke mbajtur për vete pjesën tjetër të arit të pastër, dhe, i paaftë ta bënte artizanin të pranonte, i kërkoi Arkimedit ta hetonte.{{sfn|Dijksterhuis|1987|p=19}} Më vonë, ndërsa po hynte në një banjë, Arkimedi thuhet se vuri re se niveli i ujit në vaskë ngrihej më shumë sa më thellë të fundosej në të, dhe duke kuptuar se ky efekt mund të përdorej për të përcaktuar vëllimin e kurorës së artë, u gëzua aq shumë sa doli në rrugë lakuriq, duke harruar të vishej, duke bërtitur "[[Eureka]]!",{{efn|greqisht: "εὕρηκα" — heúrēka}} që do të thotë "E gjeta!"{{sfn|Dijksterhuis|1987|p=19}} Sipas Vitruvit, Arkimedi më pas mori një copë ari dhe një copë argjendi, secila e barabartë në peshë me kurorën, dhe, duke i vendosur secilën në vaskë, tregoi se kurora zhvendoste më shumë ujë sesa ari dhe më pak sesa argjendi, duke demonstruar se kurora ishte ar i përzier me argjend.{{sfn|Dijksterhuis|1987|p=19}} Një version tjetër jepet në ''Carmen de Ponderibus'',<ref>''Metrologicorum Scriptorum reliquiae'', red. F. Hultsch (Leipzig 1864), II, 88</ref> një poemë didaktike anonime latine e shekullit të 5-të mbi peshat dhe masat, dikur i atribuar gramatikanit Priscian.{{sfn|Dijksterhuis|1987|p=19}} Në këtë poemë, copat e arit dhe argjendit u vendosën në peshoret e një kandari, dhe më pas i gjithë aparati u zhyt në ujë; ndryshimi në dendësi mes arit dhe argjendit, ose mes arit dhe kurorës, e bën peshoren të anohet përkatësisht.<ref>''Carmen de Ponderibus'', rreshtat 124-162</ref> Ndryshe nga rrëfimi më i njohur i vaskës i dhënë nga Vitruvi, ky rrëfim poetik përdor parimin e hidrostatikës tani të njohur si Ligji i Arkimedit, që gjendet në traktatin e tij ''Për trupat pluskues'', ku një trup i zhytur në një lëng përjeton një forcë pluskuese të barabartë me peshën e lëngut që zhvendos.{{sfn|Dijksterhuis|1987|pp=20–21}} Galileo Galilei, i cili shpiku një peshore hidrostatike në 1586 i frymëzuar nga vepra e Arkimedit, e konsideroi "të mundshme që kjo metodë të jetë e njëjta që ndoqi Arkimedi, meqë, përveçse është shumë e saktë, bazohet në demonstrime të gjetura nga vetë Arkimedi."<ref>{{cite web|author=Van Helden, Al|title=The Galileo Project: Hydrostatic Balance|url=http://galileo.rice.edu/sci/instruments/balance.html|access-date=2007-09-14|publisher=Rice University|language=en}}</ref> === Lëshimi i ''Syracusia''-s === Një pjesë e madhe e punës së Arkimedit në inxhinieri lindi ndoshta nga përmbushja e nevojave të qytetit të tij të lindjes, Sirakuzës.{{sfn|Dijksterhuis|1987|p=14}} Atheneu i Naukratisit në ''Deipnosofistët'' e tij citon një farë Moskion për një përshkrim se si mbreti Hiero II porositi ndërtimin e një anijeje të madhe, ''Syracusia''-s, e cila thuhet të ketë qenë anija më e madhe e ndërtuar në antikitetin klasik dhe, sipas rrëfimit të Moskionit, u lëshua nga Arkimedi.<ref>Atheneu, Deipnosofistët, V.40-45</ref> Plutarku tregon një version paksa të ndryshëm,<ref>Plutarku, Jeta e Marcelusit 7-8</ref> duke thënë se Arkimedi u mburr te Hiero se ishte në gjendje të lëvizte çdo peshë të madhe, në ç'moment Hiero e sfidoi të lëvizte një anije.{{sfn|Dijksterhuis|1987|p=15}} Këto rrëfime përmbajnë shumë detaje fantastike historikisht të pabesueshme, dhe autorët e tyre japin ide kontradiktore se si u krye ky detyrë:{{sfn|Dijksterhuis|1987|p=15}} Plutarku pohon se Arkimedi ndërtoi një sistem katrorësh-dhe-litarësh, ndërsa Hero i Aleksandrisë ia atribuoi të njëjtën mburrje shpikjes së Arkimedit të quajtur ''baroulkos'', një lloj vinçi.<ref>Heronis Opera Vëll II, 1, 256, III 306</ref> Pappus i Aleksandrisë ia atribuoi këtë arritje, në vend të kësaj, përdorimit nga Arkimedi të avantazhit mekanik,{{sfn|Dijksterhuis|1987|p=15}} parimit të levës për të ngritur objekte që përndryshe do të kishin qenë tepër të rënda për t'u lëvizur, duke i atribuuar thënien e shpeshtcituar: "Më jepni një vend ku të qëndroj, dhe do ta lëviz Tokën."{{efn|greqisht: δῶς μοι πᾶ στῶ καὶ τὰν γᾶν κινάσω}}<ref>Pappus i Aleksandrisë, ''Synagoge'' Libri VIII</ref> Atheneu, ndoshta duke ngatërruar detajet e rrëfimit të Heros mbi baroulkos-in,{{sfn|Dijksterhuis|1987|p=16}} përmend gjithashtu se Arkimedi përdori një "vidë" për të hequr çdo ujë të mundshëm që rridhte nëpër trupin e ''Syracusia''-s. Edhe pse kjo pajisje ndonjëherë quhet vida e Arkimedit, ka mundësi që ta ketë paraprirë atë me shumë kohë, dhe asnjë nga bashkëkohësit e tij më të afërt që përshkruajnë përdorimin e saj (Filoni i Bizantit, Straboni dhe Vitruvi) nuk ia atribuojnë atij përdorimin e saj.{{sfn|Dijksterhuis|1987|p=15}} === Makinat e luftës === [[Skeda:Archimedes Heat Ray conceptual diagram.svg|thumb|Pasqyra të vendosura si reflektor parabolik për të sulmuar anijet që afroheshin]] Reputacioni më i madh që fitoi Arkimedi gjatë antikitetit ishte për mbrojtjen e qytetit të tij nga romakët gjatë rrethimit të Sirakuzës.{{sfn|Dijksterhuis|1987|pp=28–29}} Sipas Plutarkut,<ref>Jeta e Marcelusit, 25-27</ref> Arkimedi kishte ndërtuar makina lufte për Hieron II, por nuk kishte pasur kurrë mundësi t'i përdorte gjatë jetës së Hieros. Në vitin 214 p.e.s., megjithatë, gjatë Luftës së Dytë Punike, kur Sirakuza ndërroi aleancën nga Roma te Kartagjena, ushtria romake nën Markus Klaudius Marcelusi u përpoq të merrte qytetin, dhe Arkimedi thuhet se mbikëqyri personalisht përdorimin e këtyre makinave lufte në mbrojtje të qytetit, duke vonuar ndjeshëm romakët, të cilët arritën ta pushtonin qytetin vetëm pas një rrethimi të gjatë.{{sfn|Dijksterhuis|1987|pp=26,28}} Tre historianë të ndryshëm, Plutarku, Livi dhe Polibi, dëshmojnë për këto makina lufte, duke përshkruar katapulta të përmirësuara, vinça që lëshonin copa të rënda plumbi mbi anijet romake ose që përdornin një kthetër hekuri për t'i ngritur ato jashtë ujit, duke i lëshuar përsëri që të fundosen.{{efn|Ka pasur eksperimente moderne për të testuar realizueshmërinë e kthetrës, dhe në 2005 një dokumentar televiziv i titulluar ''Superweapons of the Ancient World'' ndërtoi një version të kthetrës dhe konkludoi se ishte një pajisje e realizueshme.<ref>{{cite web|title=Archimedes' Claw: watch an animation|first=Bradley W|last=Carroll|publisher=Weber State University|url=http://physics.weber.edu/carroll/Archimedes/claw.htm|access-date=2007-08-12|language=en}}</ref>}}{{sfn|Dijksterhuis|1987|p=27}} Një version shumë më i pabesueshëm, që nuk gjendet në asnjë prej tre rrëfimeve më të hershme (Plutarku, Polibi ose Livi), përshkruan si Arkimedi përdori "pasqyra djegëse" për të fokusuar rrezet e diellit mbi anijet sulmuese romake, duke i vënë ato flakë.{{sfn|Dijksterhuis|1987|pp=28–29}} Rrëfimi më i hershëm që përmend anije që vihen flakë, nga satiristi i shekullit të 2-të e.s. Lukiani nga Samosata,<ref>Lukiani, ''Hippias'', [https://archive.org/details/lucianha01luciuoft/lucianha01luciuoft/page/36/ ¶ 2], në ''Lucian'', vëll. 1, red. A. M. Harmon, Harvard, 1913, f. 36–37</ref> nuk përmend pasqyra, dhe thotë vetëm se anijet u vunë flakë me mjete artificiale, gjë që mund të nënkuptojë se u përdorën predha djegëse.{{sfn|Dijksterhuis|1987|pp=28–29}} Autori i parë që përmend pasqyrat është Galeni, duke shkruar më vonë në të njëjtin shekull.<ref>Galeni, ''On temperaments'' 3.2</ref> Pothuajse katërqind vjet pas Lukianit dhe Galenit, Anthemius i Trales-it, përkundër skepticizmit, u përpoq të rindërtonte gjeometrinë hipotetike të reflektorit të Arkimedit.<ref>Anthemius i Trales-it, ''On miraculous engines'' 153.</ref><ref>{{Cite journal|last=Knorr|first=Wilbur|author-link=Wilbur Knorr|date=1983|title=The Geometry of Burning-Mirrors in Antiquity|journal=Isis|volume=74|issue=1|pages=53–73|doi=10.1086/353176|language=en}}</ref> Pajisja e supozuar, e quajtur ndonjëherë "rrezja djegëse e Arkimedit", ka qenë objekt i një debati të vazhdueshëm mbi besueshmërinë e saj që nga Rilindja.<ref>{{cite journal|last=Simms|first=D. L.|title=Archimedes and the Burning Mirrors of Syracuse|url=https://archive.org/details/sim_technology-and-culture_1977-01_18_1/page/n8|journal=Technology and Culture|year=1977|volume=18|number=1|pages=1–24|doi=10.2307/3103202|jstor=3103202|language=en}}</ref> René Descartes e hodhi poshtë si të rreme,<ref>{{cite web|author=John Wesley|url=http://wesley.nnu.edu/john_wesley/wesley_natural_philosophy/duten12.htm|title=''A Compendium of Natural Philosophy'' (1810) Chapter XII, ''Burning Glasses''|publisher=Online text at Wesley Center for Applied Theology|access-date=2007-09-14|language=en}}</ref> ndërsa studiues modernë janë përpjekur ta rikrijojnë efektin duke përdorur vetëm mjetet që do t'i kishte pasur në dispozicion Arkimedi, me rezultate të përziera.<ref name="death ray">{{cite book|last=Jaeger|first=Mary|editor-last=Rorres|editor-first=Chris|contribution=Archimedes in the 21st century imagination|doi=10.1007/978-3-319-58059-3_8|isbn=978-3-319-58059-3|pages=143–152|publisher=Birkhäuser|series=Trends in the History of Science|title=Archimedes in the 21st Century: Proceedings of a World Conference at the Courant Institute of Mathematical Sciences|year=2017|language=en}} Shih f. 144.</ref> === Vdekja === [[Skeda:Death of Archimedes (1815) by Thomas Degeorge.png|thumb|''Vdekja e Arkimedit'' (1815) nga Thomas Degeorge]] Ka disa rrëfime të ndryshme mbi vdekjen e Arkimedit gjatë plaçkitjes së Sirakuzës pasi ajo ra në duart e romakëve:{{sfn|Dijksterhuis|1987|pp=30–31}} Rrëfimi më i vjetër, nga Livi,<ref>Livi, ''Ab Urbe Condita'' Libri XXV, 31</ref> thotë se, ndërsa vizatonte figura në pluhur, Arkimedi u vra nga një ushtar romak që nuk e dinte se ishte Arkimedi. Sipas Plutarkut,<ref>Jeta e Marcelusit, XIX, 1</ref> ushtari kërkoi që Arkimedi ta shoqëronte, por Arkimedi refuzoi, duke thënë se duhej të përfundonte punën me problemin, dhe ushtari e vrau Arkimedin me shpatën e tij. Një tregim tjetër nga Plutarku e paraqet Arkimedin duke mbartur instrumente matematikore përpara se të vritej, sepse një ushtar mendoi se ishin sende të vlefshme.{{sfn|Dijksterhuis|1987|pp=30–31}} Një shkrimtar tjetër romak, Valerius Maximus (fl. 30 e.s.), shkroi në ''Memorable Doings and Sayings'' se fjalët e fundit të Arkimedit ndërsa ushtari po e vriste ishin "...por duke mbrojtur pluhurin me duart e tij, tha 'Të lutem, mos e prish këtë'", të cilat ngjajnë me fjalët e fundit tani zakonisht të atribuara atij, "Mos m'i prish rrathët," të cilat nuk shfaqen në asnjë burim antik.{{sfn|Dijksterhuis|1987|pp=30–31}} Marcelusi thuhet se ishte i zemëruar nga vdekja e Arkimedit, pasi e konsideronte atë një pasuri të çmuar shkencore (e quajti Arkimedin "një Briareus gjeometrik") dhe kishte urdhëruar që të mos i bëhej keq.<ref>Plutarku, Jetët Paralele</ref><ref>Jaeger, Mary. ''Archimedes and the Roman Imagination''. f. 113.</ref> Ciceroni (106–43 p.e.s.) përmend se Marcelusi solli në Romë dy planetarë që kishte ndërtuar Arkimedi,{{sfn|Dijksterhuis|1987|pp=23–25}} të cilët tregonin lëvizjen e Diellit, Hënës dhe pesë planetëve, njërin prej të cilëve ia dhuroi Tempullit të Virtytit në Romë, dhe tjetrin thuhet se e mbajti si plaçkën e tij të vetme personale nga Sirakuza.<ref>Ciceroni, ''[https://www.gutenberg.org/ebooks/14988 De republica]''</ref> Pappus i Aleksandrisë raporton për një traktat tashmë të humbur të Arkimedit, ''Për ndërtimin e sferave'', i cili mund të ketë trajtuar ndërtimin e këtyre mekanizmave.{{sfn|Dijksterhuis|1987|p=27}} Ndërtimi i mekanizmave të këtij lloji do të kërkonte njohuri të sofistikuara të ingranazheve diferenciale, gjë që dikur mendohej të ishte përtej mundësive të teknologjisë së kohës së lashtë, por zbulimi në 1902 i Mekanizmit të Antikiterës, një pajisje tjetër e ndërtuar rreth vitit 100 p.e.s. e projektuar me qëllim të ngjashëm, ka konfirmuar se pajisje të këtij lloji ishin të njohura për grekët e lashtë,<ref>{{cite web|last=Rorres|first=Chris|title=Spheres and Planetaria|url=http://www.math.nyu.edu/~crorres/Archimedes/Sphere/SphereIntro.html|access-date=2007-07-23|publisher=Courant Institute of Mathematical Sciences|language=en}}</ref> me disa studiues që e konsiderojnë pajisjen e Arkimedit si një paraardhëse.<ref>{{Cite journal|last=Freeth|first=Tony|date=2022|title=Wonder of the Ancient World|journal=Scientific American|volume=32|issue=1|pages=24|doi=10.1038/scientificamerican0122-24|doi-access=free|pmid=39016582|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=The Antikythera Mechanism II|url=http://www.math.sunysb.edu/~tony/whatsnew/column/antikytheraII-0500/diff4.html|access-date=2013-12-25|publisher=Stony Brook University|language=en}}</ref> Ndërsa shërbente si kuestor në Siçili, vetë Ciceroni gjeti atë që supozohej të ishte varri i Arkimedit pranë portës Agrigentine në Sirakuzë, në gjendje të neglizhuar dhe të mbuluar me shkurre. Ciceroni e pastroi varrin dhe arriti të shihte gdhendjen dhe të lexonte disa nga vargjet e shtuara si mbishkrim. Varri mbante një skulpturë që ilustronte provën e preferuar matematikore të Arkimedit, se vëllimi dhe sipërfaqja e sferës janë dy të tretat e cilindrit rrethues, përfshirë bazat e tij.<ref>{{cite web|last=Rorres|first=Chris|title=Tomb of Archimedes: Sources|url=http://www.math.nyu.edu/~crorres/Archimedes/Tomb/Cicero.html|access-date=2007-01-02|publisher=Courant Institute of Mathematical Sciences|language=en}}</ref> == Matematika == Edhe pse shpesh konsiderohet si projektues pajisjesh mekanike, Arkimedi dha kontribute edhe në fushën e matematikës, si duke aplikuar teknikat e paraardhësve të tij për të nxjerrë rezultate të reja, ashtu edhe duke zhvilluar metoda të reja të tijat. === Metoda e shterimit === [[Skeda:PiArchimede4.svg|thumb|Arkimedi llogarit brinjën e dymbëdhjetëkëndëshit nga ajo e gjashtëkëndëshit dhe për çdo dyfishim të mëpasshëm të brinjëve të shumëkëndëshit të rregullt]] Në ''Kuadratura e parabolës'', Arkimedi thotë se një propozim i caktuar në ''Elementet'' e Euklidit, që dëshmon se sipërfaqja e një rrethi është proporcionale me diametrin e tij, u vërtetua duke përdorur një lemë tani të njohur si vetia arkimediane, që "teprica me të cilën më e madhja e dy zonave të pabarabarta e tejkalon më të voglën, nëse i shtohet vetes, mund të tejkalojë çdo zonë të kufizuar të dhënë." Përpara Arkimedit, Eudoksi i Knidit dhe matematikanë të tjerë të mëparshëm{{efn|Edhe pse Eudoksi shpesh kreditohet për tërë Librin XII të Euklidit, Arkimedi e krediton shprehimisht vetëm për provat e XII.7 dhe XII.10, se vëllimi i një piramide dhe i një koni janë, përkatësisht, një e treta e vëllimit të prizmit drejtkëndor dhe konit me të njëjtën bazë dhe lartësi.{{harvnb|Acerbi|2018|p=279}}}} e aplikuan këtë lemë, një teknikë tani e quajtur "metoda e shterimit," për të gjetur vëllimin e një tetraedri, cilindri, koni dhe sfere, për të cilat provat jepen në Librin XII të ''Elementeve'' të Euklidit.{{sfn|Acerbi|2018|p=279}} Në ''Matja e rrethit'', Arkimedi e përdori këtë metodë për të treguar se sipërfaqja e një rrethi është e njëjtë me atë të një trekëndëshi kënddrejtë, baza dhe lartësia e të cilit janë të barabarta me rrezen dhe rrethvijën e tij.{{sfn|Acerbi|2018|p=280}} Më pas ai përafroi raportin mes rrezes dhe rrethvijës, vlerën e π, duke vizatuar një gjashtëkëndësh të rregullt më të madh jashtë një rrethi dhe një gjashtëkëndësh të rregullt më të vogël brenda rrethit, dhe duke dyfishuar progresivisht numrin e brinjëve të secilit shumëkëndësh të rregullt, duke llogaritur gjatësinë e një brinje të secilit shumëkëndësh në çdo hap. Ndërsa numri i brinjëve rritet, ai bëhet një përafrim më i saktë i një rrethi. Pas katër hapash të tillë, kur shumëkëndëshat kishin nga 96 brinjë secili, ai arriti të përcaktojë se vlera e π ndodhej mes 3{{sfrac|1|7}} (afërsisht 3,1429) dhe 3{{sfrac|10|71}} (afërsisht 3,1408), në përputhje me vlerën e saj të vërtetë prej afërsisht 3,1416.<ref>{{cite web|title=The Computation of Pi by Archimedes|author=McKeeman, Bill|website=Matlab Central|url=http://www.mathworks.com/matlabcentral/fileexchange/29504-the-computation-of-pi-by-archimedes/content/html/ComputationOfPiByArchimedes.html#37|access-date=2012-10-30|language=en|archive-date=25 shkurt 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130225181030/http://www.mathworks.com/matlabcentral/fileexchange/29504-the-computation-of-pi-by-archimedes/content/html/ComputationOfPiByArchimedes.html#37|url-status=dead}}</ref> Në të njëjtin traktat, ai pohon gjithashtu se vlera e rrënjës katrore të 3 ndodhet mes {{sfrac|265|153}} (afërsisht 1,7320261) dhe {{sfrac|1351|780}} (afërsisht 1,7320512), të cilën mund ta ketë nxjerrë me një metodë të ngjashme.<ref>{{cite journal|last=Miel|first=G|year=1983|title=Of Calculations Past and Present: The Archimedean Algorithm|url=https://archive.org/details/sim_american-mathematical-monthly_1983-01_90_1/page/17|journal=The American Mathematical Monthly|volume=90|number=1|pages=17–35|doi=10.1080/00029890.1983.11971147|jstor=2975687|language=en}}</ref> [[Skeda:Parabolic segment and inscribed triangle.svg|thumb|upright=.8|Provë se sipërfaqja e segmentit parabolik në figurën e sipërme është e barabartë me 4/3 të asaj të trekëndëshit të brendashkruar në figurën e poshtme, nga ''Kuadratura e parabolës'']] Në ''Kuadratura e parabolës'', Arkimedi e përdori këtë teknikë për të vërtetuar se sipërfaqja e mbyllur nga një parabolë dhe një vijë e drejtë është {{sfrac|4|3}} të sipërfaqes së trekëndëshit përkatës të brendashkruar, siç tregohet në figurën djathtas, duke shprehur zgjidhjen e problemit si një seri gjeometrike të pafundme me raport të përbashkët {{sfrac|1|4}}:{{sfn|Netz|2022|p=139}} :<math>\sum_{n=0}^\infty 4^{-n} = 1 + 4^{-1} + 4^{-2} + 4^{-3} + \cdots = {4\over 3}. \;</math> Nëse termi i parë në këtë seri është sipërfaqja e trekëndëshit, atëherë i dyti është shuma e sipërfaqeve të dy trekëndëshave bazat e të cilëve janë dy vijat sekante më të vogla, dhe kulmi i tretë i të cilëve është aty ku vija paralele me boshtin e parabolës që kalon nëpër mesin e bazës e pret parabolën, e kështu me radhë. Kjo provë përdor një variacion të serisë 1/4 + 1/16 + 1/64 + 1/256 + ⋯, e cila mblidhet në {{sfrac|1|3}}. Ai e përdori këtë teknikë edhe për të matur sipërfaqet e një sfere dhe koni,<ref>''Për sferën dhe cilindrin'' 13-14, 33-34, 42, 44</ref> për të llogaritur sipërfaqen e një elipsi,<ref>''On Conoids and Spheroids'' 4</ref> dhe për të gjetur sipërfaqen e mbyllur brenda spirales arkimediane.<ref>''Për spiralet'', 24-25</ref>{{sfn|Acerbi|2018|p=280}} === Metoda mekanike === {{blockquote |text=Sepse është më e realizueshme, duke pasur tashmë në zotërim, nëpërmjet metodës, një njohuri të njëfarë lloji të çështjeve nën hetim, të japësh provën — sesa duke e hetuar atë pa ditur asgjë. |author=Arkimedi |title=''Metoda e teoremave mekanike''<ref>Netz, Noel, Tchernetska, Wilson. "Archimedes Palimpsest" f. 71</ref> }} Përveç zhvillimit të veprave të matematikanëve të mëparshëm me metodën e shterimit, Arkimedi gjithashtu pionieroi një teknikë të re duke përdorur ligjin e llozit për të matur sipërfaqen dhe vëllimin e formave me mjete fizike. Ai fillimisht jep një skicë të kësaj prove në ''Kuadratura e parabolës'' krahas provës gjeometrike, por jep një shpjegim më të plotë në ''Metoda e teoremave mekanike''.{{sfn|Netz|2022|p=139}} Sipas Arkimedit, ai i vërtetoi rezultatet në traktatet e tij matematikore fillimisht duke përdorur këtë metodë, dhe më pas punoi mbrapsht, duke aplikuar metodën e shterimit vetëm pasi kishte llogaritur tashmë një vlerë të përafërt për përgjigjen.{{sfn|Netz|2022|p=187}} === Numrat e mëdhenj === Arkimedi zhvilloi gjithashtu metoda për të përfaqësuar numra të mëdhenj. Në ''Rërën dhe llogaritjen e saj'', Arkimedi hartoi një sistem numërimi bazuar në myriadën,{{efn|greqisht: μυριάς — murias}} termi grek për numrin 10.000, për të llogaritur një numër më të madh se kokrrat e rërës që nevojiten për të mbushur universin. Ai propozoi një sistem numrash që përdor fuqi të një miriade miriadash (100 milionë, d.m.th. 10.000 × 10.000) dhe konkludoi se numri i kokrrave të rërës që nevojiten për të mbushur universin do të ishte 8 vigintilion, ose 8×10<sup>63</sup>.<ref>{{cite web|title=The Sand Reckoner|first=Bradley W|last=Carroll|publisher=Weber State University|url=http://physics.weber.edu/carroll/Archimedes/sand.htm|access-date=2007-07-23|language=en}}</ref> Duke bërë këtë, ai demonstroi se matematika mund të përfaqësonte numra arbitrarisht të mëdhenj. Në ''Problemin e kafshëve'', Arkimedi i sfidon matematikanët e Bibliotekës së Aleksandrisë të numërojnë bagëtinë në Kopenë e Diellit, gjë që përfshin zgjidhjen e një numri ekuacionesh diofantine të njëkohshme. Një version më i vështirë i problemit, në të cilin disa nga përgjigjet kërkohet të jenë numra katrorë, dhe përgjigja është një numër shumë i madh, afërsisht 7,760271×10<sup>206544</sup>.<ref name="Calkins">{{cite web|first=Keith G|last=Calkins|url=http://www.andrews.edu/~calkins/profess/cattle.htm|title=Archimedes' Problema Bovinum|publisher=Andrews University|access-date=2007-09-14|language=en}}</ref> === Trupi arkimedian === Në një vepër të humbur të përshkruar nga Pappus i Aleksandrisë, Arkimedi vërtetoi se ekzistojnë saktësisht trembëdhjetë poliedra gjysmë-të-rregullta.{{sfn|Netz|2022|p=133}} == Shkrimet == [[Skeda:Archimedes – Opere, 1615 – BEIC 9741168.jpg|thumb|upright=.8|Faqja e parë e ''Opera''-s së Arkimedit, në greqisht dhe latinisht, redaktuar nga David Rivault (1615)]] Arkimedi e bëri të njohur punën e tij nëpërmjet korrespondencës me matematikanë në Aleksandri,{{sfn|Acerbi|2018}} të cilat u shkruan fillimisht në dorishten greke, dialekti i Sirakuzës së lashtë.<ref>{{cite book|last1=Wilson|first1=Nigel Guy|title=Encyclopedia of Ancient Greece|date=2006|publisher=Psychology Press|page=77|url=https://books.google.com/books?id=-aFtPdh6-2QC&pg=PA77|access-date=2025-04-29|language=en|isbn=978-0-7945-0225-6}}</ref> === Veprat e mbijetuara === Këto renditen kronologjikisht bazuar në kritere të reja terminologjike dhe historike të vendosura nga Knorr (1978) dhe Sato (1986).<ref>{{Cite journal|last=Knorr|first=W. R.|author-link=Wilbur Knorr|date=1978|title=Archimedes and the Elements: Proposal for a Revised Chronological Ordering of the Archimedean Corpus|url=https://archive.org/details/sim_archive-for-history-of-exact-sciences_1978_19_3/page/211|journal=Archive for History of Exact Sciences|volume=19|issue=3|pages=211–290|doi=10.1007/BF00357582|jstor=41133526|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Sato|first=T.|date=1986|title=A Reconstruction of The Method Proposition 17, and the Development of Archimedes' Thought on Quadrature...Part One|journal=Historia scientiarum: International journal of the History of Science Society of Japan|language=en}}</ref> ==== ''Matja e rrethit'' ==== Kjo është një vepër e shkurtër me tre propozime, e shkruar në formën e një korrespondence me Dositeun nga Peluziumi, student i Kononit të Samosit. Në Propozimin II, Arkimedi jep një përafrim të vlerës së π, duke treguar se ajo është më e madhe se {{sfrac|223|71}} (3,1408...) dhe më e vogël se {{sfrac|22|7}} (3,1428...). ==== ''Rëra dhe llogaritja e saj'' ==== Në këtë traktat, i njohur gjithashtu si '''''Psammites''''', Arkimedi gjen një numër më të madh se kokrrat e rërës të nevojshme për të mbushur universin. Ky libër përmend teorinë heliocentrike të Sistemit Diellor të propozuar nga Aristarku i Samosit, si dhe ide bashkëkohore mbi madhësinë e Tokës dhe distancën mes trupave qiellorë të ndryshëm, dhe përpiqet të matë diametrin e dukshëm të Diellit.<ref>{{Cite journal|last=Osborne|first=Catherine|date=1983|title=Archimedes on the Dimensions of the Cosmos|journal=Isis|volume=74|issue=2|pages=234–242|doi=10.1086/353246|jstor=233105|language=en}}</ref><ref name=":7">{{Citation|last1=Rozelot|first1=Jean Pierre|title=A brief history of the solar diameter measurements: a critical quality assessment of the existing data|date=2016|arxiv=1609.02710|last2=Kosovichev|first2=Alexander G.|last3=Kilcik|first3=Ali|language=en}}</ref> Duke përdorur një sistem numrash bazuar në fuqi të myriadës, Arkimedi konkludon se numri i kokrrave të rërës të nevojshme për të mbushur universin është 8×10<sup>63</sup> në shënimin modern. Letra hyrëse thotë se babai i Arkimedit ishte një astronom i quajtur Fidia. ''Rëra dhe llogaritja e saj'' është vepra e vetme e mbijetuar në të cilën Arkimedi diskuton pikëpamjet e tij mbi astronominë.<ref>{{cite web|year=2002|title=English translation of ''The Sand Reckoner''|publisher=University of Waterloo|url=http://www.math.uwaterloo.ca/navigation/ideas/reckoner.shtml|url-status=dead|language=en|access-date=1 gusht 2026|archive-date=11 gusht 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070811235335/http://www.math.uwaterloo.ca/navigation/ideas/reckoner.shtml}} Përshtatur nga {{cite book|last=Newman|first=James R.|title=The World of Mathematics|volume=1|publisher=Simon & Schuster|location=New York|year=1956|language=en}}</ref> Arkimedi diskuton matje astronomike të Tokës, Diellit dhe Hënës, si dhe modelin heliocentrik të universit të Aristarkut, në ''Rërën dhe llogaritjen e saj''.<ref>{{Cite encyclopedia|last1=Toomer|first1=G. J.|last2=Jones|first2=Alexander|date=2016-03-07|title=Astronomical Instruments|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Classics|doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.886|isbn=978-0-19-938113-5|language=en}}</ref> Pa përdorur as trigonometri e as tabelë vargjesh, Arkimedi e përcakton diametrin e dukshëm të Diellit duke përshkruar fillimisht procedurën dhe instrumentin e përdorur për të bërë vëzhgime (një shufër e drejtë me tapa ose brazda),<ref>{{Cite journal|last=Evans|first=James|date=1999-08-01|title=The Material Culture of Greek Astronomy|journal=Journal for the History of Astronomy|volume=30|issue=3|pages=238–307|bibcode=1999JHA....30..237E|doi=10.1177/002182869903000305|language=en}}</ref> duke aplikuar faktorë korrigjimi mbi këto matje, dhe në fund duke dhënë rezultatin në formën e kufijve të sipërm dhe të poshtëm për të llogaritur gabimin e vëzhgimit.<ref>{{Cite journal|last=Shapiro|first=A. E.|date=1975|title=Archimedes's measurement of the Sun's apparent diameter.|journal=Journal for the History of Astronomy|volume=6|issue=2|pages=75–83|bibcode=1975JHA.....6...75S|doi=10.1177/002182867500600201|language=en}}</ref> Ptolemeu, duke cituar Hiparkun, i referohet gjithashtu vëzhgimeve të solsticit të Arkimedit në ''Almagest''. Kjo do ta bënte Arkimedin grekun e parë të njohur që ka regjistruar data dhe orë të shumta solsticesh në vite të njëpasnjëshme.<ref name="Acerbi2008" /> ==== ''Për ekuilibrin e rrafsheve'' ==== Ka dy libra të ''Për ekuilibrin e rrafsheve'': i pari përmban shtatë postulate dhe pesëmbëdhjetë propozime, ndërsa libri i dytë përmban dhjetë propozime. Në librin e parë, Arkimedi vërteton ligjin e llozit,<ref>{{Cite journal|last=Goe|first=G.|date=1972|title=Archimedes' theory of the lever and Mach's critique|url=https://archive.org/details/sim_studies-in-history-and-philosophy-of-science_1972-02_2_4/page/329|journal=Studies in History and Philosophy of Science Part A|volume=2|issue=4|pages=329–345|doi=10.1016/0039-3681(72)90002-7|bibcode=1972SHPSA...2..329G|language=en}}</ref> i cili thotë se: {{Blockquote|text=Madhësitë janë në ekuilibër në distanca reciprokisht proporcionale me peshat e tyre.}} Përshkrime më të hershme të parimit të llozit gjenden në një vepër të Euklidit dhe në ''Problemet Mekanike'', që i përket Shkollës Peripatetike të ndjekësve të Aristotelit, autorësia e së cilës i është atribuar nga disa Arhitit.<ref name="lever clagett">{{cite book|first=Marshall|last=Clagett|url=https://books.google.com/books?id=mweWMAlf-tEC&q=archytas%20lever&pg=PA72|title=Greek Science in Antiquity|publisher=Dover Publications|isbn=978-0-486-41973-2|year=2001|language=en}}</ref> Arkimedi i përdor parimet e nxjerra për të llogaritur sipërfaqet dhe qendrat e masës të figurave të ndryshme gjeometrike, duke përfshirë trekëndësha, paralelograme dhe parabola.<ref name="works">{{cite book|author=Heath, T.L.|url=https://archive.org/details/worksofarchimede029517mbp|title=The Works of Archimedes|year=1897|publisher=Cambridge University Press|language=en}}</ref> ==== ''Kuadratura e parabolës'' ==== Në këtë vepër me 24 propozime drejtuar Dositeut, Arkimedi vërteton me dy metoda se sipërfaqja e mbyllur nga një parabolë dhe një vijë e drejtë është 4/3 e sipërfaqes së një trekëndëshi me bazë dhe lartësi të barabartë. Ai e arrin këtë me dy metoda të ndryshme: së pari duke aplikuar ligjin e llozit, dhe duke llogaritur vlerën e një serie gjeometrike që mblidhet në pafundësi me raport 1/4.<ref>{{cite book|title=The works of Archimedes|editor=Heath|year=1897|publisher=Dover|author=Archimedes|language=en}}, faqe 233</ref> ==== ''Për sferën dhe cilindrin'' ==== [[Skeda:Esfera Arquímedes.svg|thumb|Një sferë ka 2/3 e vëllimit dhe sipërfaqes së cilindrit rrethues, përfshirë bazat e tij]] Në këtë traktat me dy vëllime drejtuar Dositeut, Arkimedi arrin rezultatin me të cilin ishte më krenar, konkretisht marrëdhënien mes një sfere dhe një cilindri rrethues me të njëjtën lartësi dhe diametër. Vëllimi është {{sfrac|4|3}}π''r''<sup>3</sup> për sferën, dhe 2π''r''<sup>3</sup> për cilindrin. Sipërfaqja është 4π''r''<sup>2</sup> për sferën, dhe 6π''r''<sup>2</sup> për cilindrin (përfshirë dy bazat e tij), ku ''r'' është rrezja e sferës dhe cilindrit.<ref>{{cite book|title=The works of Archimedes|editor=Heath|year=1897|publisher=Dover|author=Archimedes|language=en}}, faqe 1</ref><ref>{{cite book|editor-last=Netz|editor-first=Reviel|title=The Works of Archimedes|volume=I: The Two Books On the Sphere and the Cylinder|year=2004|publisher=Cambridge University Press|doi=10.1017/CBO9780511482557|isbn=0-521-66160-9|language=en}}</ref> ==== ''Për spiralet'' ==== Kjo vepër me 28 propozime është gjithashtu drejtuar Dositeut. Traktati përkufizon atë që sot quhet spiralja arkimediane.<ref>{{cite book|editor-last=Netz|editor-first=Reviel|title=The Works of Archimedes: Translation and Commentary|volume=II: On Spirals|year=2017|publisher=Cambridge University Press|doi=10.1017/9781139019279|isbn=978-0-521-66145-4|language=en}}</ref> Ajo është vendi gjeometrik i pikave që korrespondojnë me pozicionet me kalimin e kohës të një pike që largohet nga një pikë fikse me shpejtësi konstante përgjatë një vije që rrotullohet me shpejtësi këndore konstante. Në mënyrë ekuivalente, në koordinata polare moderne (''r'', θ), ajo mund të përshkruhet me ekuacionin <math>\, r=a+b\theta</math> me numra realë a dhe b.<ref>{{cite book|title=The works of Archimedes|editor=Heath|year=1897|publisher=Dover|author=Archimedes|language=en}}, faqe 151</ref> Ky është një shembull i hershëm i një kurbe mekanike (kurbë e gjurmuar nga një pikë lëvizëse) i shqyrtuar nga një matematikan grek. ==== ''Për konoidet dhe sferoidet'' ==== Kjo është një vepër me 32 propozime drejtuar Dositeut. Në këtë traktat Arkimedi llogarit sipërfaqet dhe vëllimet e prerjeve të koneve, sferave dhe paraboloideve.<ref>{{cite book|title=The works of Archimedes|editor=Heath|year=1897|publisher=Dover|author=Archimedes|language=en}}, faqe 99</ref><ref>{{cite journal|last=Saito|first=Ken|year=2013|title=Archimedes and double contradiction proof|journal=Lettera Matematica International Edition|volume=1|issue=3|pages=97–104|doi=10.1007/s40329-013-0017-x|language=en}}</ref> ==== ''Për trupat pluskues'' ==== Ka dy libra të ''Për trupat pluskues''. Në librin e parë, Arkimedi shpjegon ligjin e ekuilibrit të lëngjeve dhe vërteton se uji do të marrë formë sferike rreth një qendre mase.<ref>{{Cite journal|last=Berggren|first=J. L.|date=1976|title=Spurious Theorems in Archimedes' Equilibrium of Planes: Book I|url=https://archive.org/details/sim_archive-for-history-of-exact-sciences_1976-12-08_16_2/page/87|journal=Archive for History of Exact Sciences|volume=16|issue=2|pages=87–103|doi=10.1007/BF00349632|jstor=41133463|language=en}}</ref> Ligji i Arkimedit të pluskimit jepet në këtë vepër, i formuluar si më poshtë:<ref>{{cite book|last=Netz|first=Reviel|chapter=Archimedes' Liquid Bodies|title=ΣΩΜΑ: Körperkonzepte und körperliche Existenz in der antiken Philosophie und Literatur|year=2017|pages=287–322|editor1-first=Thomas|editor1-last=Buchheim|editor2-first=David|editor2-last=Meißner|editor3-first=Nora|editor3-last=Wachsmann|isbn=978-3-7873-2928-1|place=Hamburg|publisher=Felix Meiner|language=en}}</ref> <blockquote>Çdo trup i zhytur plotësisht ose pjesërisht në një lëng përjeton një forcë ngritëse të barabartë, por të kundërt në drejtim, me peshën e lëngut të zhvendosur.</blockquote> Në pjesën e dytë, ai llogarit pozicionet e ekuilibrit të prerjeve të paraboloideve. Kjo ishte ndoshta një idealizim i formave të trupave të anijeve. Disa nga prerjet e tij pluskojnë me bazën nën ujë dhe majën mbi ujë, ngjashëm me mënyrën se si pluskojnë ajsbergët.<ref>{{cite book|last=Stein|first=Sherman|chapter=Archimedes and his floating paraboloids|editor1-first=David F.|editor1-last=Hayes|editor2-first=Tatiana|editor2-last=Shubin|title=Mathematical Adventures for Students and Amateurs|url=https://archive.org/details/mathematicaladve0000unse|publisher=Mathematical Association of America|place=Washington|year=2004|pages=[https://archive.org/details/mathematicaladve0000unse/page/219 219]–231|isbn=0-88385-548-8|language=en}} {{pb}} {{cite journal|last=Rorres|first=Chris|year=2004|title=Completing Book II of Archimedes's on Floating Bodies|url=https://archive.org/details/sim_mathematical-intelligencer_summer-2004_26_3/page/32|journal=The Mathematical Intelligencer|volume=26|number=3|pages=32–42|doi=10.1007/bf02986750|language=en}} {{pb}} {{cite journal|last1=Girstmair|first1=Kurt|last2=Kirchner|first2=Gerhard|title=Towards a completion of Archimedes' treatise on floating bodies|journal=Expositiones Mathematicae|volume=26|number=3|year=2008|pages=219–236|doi=10.1016/j.exmath.2007.11.002|doi-access=free|language=en}}</ref> ==== ''Ostomachion'' ==== [[Skeda:Stomachion.JPG|thumb|''Ostomachion'' është një enigmë çmontimi e gjetur në Palimpsestin e Arkimedit]] I njohur gjithashtu si '''Loculus i Arkimedit''' ose '''Kutia e Arkimedit''',<ref name=":1" /> kjo është një enigmë çmontimi e ngjashme me një Tangram, dhe traktati që e përshkruan u gjet në formë më të plotë në Palimpsestin e Arkimedit. Arkimedi llogarit sipërfaqet e 14 pjesëve, të cilat mund të montohen për të formuar një katror. Reviel Netz nga Universiteti Stanford argumentoi në 2003 se Arkimedi po përpiqej të përcaktonte në sa mënyra mund të montoheshin pjesët në formën e një katrori. Netz llogarit se pjesët mund të formojnë një katror në 17.152 mënyra.<ref>{{cite news|title=In Archimedes' Puzzle, a New Eureka Moment|author=Kolata, Gina|newspaper=The New York Times|date=2003-12-14|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D00E6DD133CF937A25751C1A9659C8B63&sec=&spon=&pagewanted=all|access-date=2007-07-23|language=en}}</ref> Numri i rregullimeve është 536 kur përjashtohen zgjidhjet ekuivalente nga rrotullimi dhe reflektimi.<ref>{{cite web|title=The Loculus of Archimedes, Solved|author=Ed Pegg Jr.|publisher=Mathematical Association of America|date=2003-11-17|url=http://www.maa.org/editorial/mathgames/mathgames_11_17_03.html|access-date=2008-05-18|language=en}}</ref> Enigma përfaqëson një shembull të hershëm problemi në kombinatorikë. Origjina e emrit të enigmës nuk është e qartë, dhe është sugjeruar se rrjedh nga fjala greke e lashtë për "fyt" ose "grykë", ''stomachos'' (στόμαχος).<ref>{{cite web|first=Chris|last=Rorres|url=http://math.nyu.edu/~crorres/Archimedes/Stomachion/intro.html|title=Archimedes' Stomachion|publisher=Courant Institute of Mathematical Sciences|access-date=2007-09-14|language=en}}</ref> Ausonius e quan enigmën ''Ostomachion'', një fjalë e përbërë greke e formuar nga rrënjët e ''osteon'' (ὀστέον, "kockë") dhe ''machē'' (μάχη, "luftë").<ref name=":1">{{cite web|url=http://www.archimedes-lab.org/latin.html#archimede|title=Graeco Roman Puzzles|publisher=Gianni A. Sarcone and Marie J. Waeber|access-date=2008-05-09|language=en}}</ref> ==== Problemi i bagëtive ==== Në këtë vepër, drejtuar Eratostenit dhe matematikanëve në Aleksandri, Arkimedi i sfidon të numërojnë bagëtinë në Kopenë e Diellit, gjë që përfshin zgjidhjen e një numri ekuacionesh diofantine të njëkohshme. Gotthold Ephraim Lessing e zbuloi këtë vepër në një dorëshkrim grek që përbëhej nga një poemë 44-vargjesh në Bibliotekën Herzog August në Wolfenbüttel, Gjermani, në 1773. Ekziston një version më i vështirë i problemit në të cilin disa nga përgjigjet kërkohet të jenë numra katrorë. A. Amthor e zgjidhi i pari këtë version të problemit<ref>Krumbiegel, B. dhe Amthor, A. ''Das Problema Bovinum des Archimedes'', Historisch-literarische Abteilung der Zeitschrift für Mathematik und Physik 25 (1880) f. 121–136, 153–171.</ref> në 1880, dhe përgjigja është një numër shumë i madh, afërsisht 7,760271×10<sup>206544</sup>.<ref name="Calkins" /> ==== ''Metoda e teoremave mekanike'' ==== Ashtu si ''Problemi i bagëtive'', ''Metoda e teoremave mekanike'' u shkrua në formën e një letre drejtuar Eratostenit në Aleksandri. Në këtë vepër Arkimedi përdor një metodë të re, një formë e hershme e parimit të Kavalierit,<ref name="ArchimedesCalc">{{Cite web|last=Powers|first=J.|date=2020|title=Did Archimedes do calculus?|url=https://old.maa.org/sites/default/files/images/upload_library/46/HOMSIGMAA/2020-Jeffery%20Powers.pdf|access-date=2021-04-14|website=maa.org|language=en}} {{pb}} {{Citation|last=Jullien|first=V.|chapter=Archimedes and Indivisibles|date=2015|title=Seventeenth-Century Indivisibles Revisited|volume=49|pages=451–457|editor-last=J.|editor-first=Vincent|series=Science Networks. Historical Studies|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|doi=10.1007/978-3-319-00131-9_18|isbn=978-3-319-00131-9|language=en}} {{pb}} {{Cite journal|last=Kirfel|first=Christoph|date=2013|title=A generalisation of Archimedes' method|url=https://archive.org/details/sim_mathematical-gazette_2013-03_97_538/page/43|journal=The Mathematical Gazette|volume=97|issue=538|pages=43–52|doi=10.1017/S0025557200005416|jstor=24496758|language=en}}</ref> për të rinxjerrë rezultatet nga traktatet dërguar Dositeut (''Kuadratura e parabolës'', ''Për sferën dhe cilindrin'', ''Për spiralet'', ''Për konoidet dhe sferoidet'') që kishte përdorur më parë metodën e shterimit për t'i vërtetuar,{{sfn|Netz|2022|p=131}} duke përdorur ligjin e llozit që aplikoi në ''Për ekuilibrin e rrafsheve'' për të gjetur së pari qendrën e gravitetit të një objekti, dhe duke arsyetuar gjeometrikisht nga aty për të nxjerrë më lehtë vëllimin e një objekti.{{sfn|Netz|2022|pp=187–193}} Arkimedi thotë se e përdori këtë metodë për të nxjerrë rezultatet në traktatet dërguar Dositeut përpara se t'i vërtetonte më rigorozisht me metodën e shterimit, duke thënë se është e dobishme të dish që një rezultat është i vërtetë përpara se ta vërtetosh rigorozisht, ashtu siç Eudoksi i Knidit u ndihmua në vërtetimin se vëllimi i një koni është një e treta e vëllimit të një cilindri duke ditur se Demokriti e kishte pohuar tashmë këtë të vërtetë me argumentin se kjo është e vërtetë nga fakti që piramida ka një të tretën e prizmit drejtkëndor me të njëjtën bazë.{{sfn|Netz|2022|pp=150–151}} Ky traktat u konsiderua i humbur deri në zbulimin e Palimpsestit të Arkimedit në 1906.<ref>{{cite book|last1=Smith|first1=David Eugene|title=Geometrical Solutions Derived from Mechanics: A Treatise of Archimedes|date=1909|publisher=Open Court Publishing Company|url=https://archive.org/details/geometricalsolu00smitgoog/mode/2up|access-date=2025-05-04|language=en}}</ref> === Veprat apokrife === ''Libri i lemave'' të Arkimedit, ose ''Liber Assumptorum'', është një traktat me 15 propozime mbi natyrën e rrathëve. Kopja më e hershme e njohur e tekstit është në arabisht. T. L. Heath argumentoi se nuk mund të jetë shkruar nga Arkimedi në formën e tij aktuale, meqë e citon Arkimedin me emër, duke sugjeruar se lemat u përpiluan nga një autor i mëvonshëm. Ai mendonte se idetë e saj, si Arbelos, ishin me origjinë arkimediane.<ref>{{Citation|last=Heath|first=Thomas Little|year=1897|title=The Works of Archimedes|publisher=Cambridge University Press|page=xxxii|url=https://books.google.com/books?id=bTEPAAAAIAAJ|language=en}}</ref> Tannery supozon se nëse një vepër e tillë ekzistoi njëherë, ajo ishte humbur tashmë në kohën e Pappusit, i cili vendosi lema të ngjashme në ''Përmbledhjen'' e tij, duke i quajtur ato "të lashta dhe nga vepra të ndryshme".<ref>{{Citation|last=Pappus i Aleksandrisë|title=Collection IV|page=1|language=en}}</ref><ref>{{Citation|first=Paul|last=Tannery|title=La Géométrie grecque|page=162|year=1887|url=https://archive.org/details/lagomtriegre01tannuoft/page/162/mode/2up|language=fr}}</ref> Atribuime të tjera të diskutueshme te vepra e Arkimedit përfshijnë poemën latine ''Carmen de ponderibus et mensuris'' (shekulli 4 ose 5), që përshkruan përdorimin e një peshoreje hidrostatike për të zgjidhur problemin e kurorës, dhe tekstin e shekullit të 12-të ''Mappae clavicula'', që përmban udhëzime se si të kryhet analiza e metaleve duke llogaritur peshën e tyre specifike.<ref name="kingcrown">Dilke, Oswald A. W. 1990. [Pa titull]. ''Gnomon'' 62(8):697–699. [https://www.jstor.org/stable/27690606 JSTOR 27690606]</ref><ref>Berthelot, Marcel. 1891. "Sur l histoire de la balance hydrostatique et de quelques autres appareils et procédés scientifiques." ''Annales de Chimie et de Physique'' 6(23):475–485.</ref> === Veprat e humbura === Shumë vepra të shkruara nga Arkimedi nuk kanë mbijetuar ose ekzistojnë vetëm në fragmente shumë të redaktuara:{{sfn|Netz|2022|pp=133–135}} Pappus i Aleksandrisë përmend ''Për ndërtimin e sferave'', si dhe një vepër mbi poliedrat gjysmë-të-rregullta, dhe një vepër tjetër mbi spiralet, ndërsa Teoni i Aleksandrisë citon një vërejtje mbi refraksionin nga ''Catoptrica'' tashmë e humbur. ''Parimet'', drejtuar Zeuksipit, shpjegonte sistemin numerik të përdorur në ''Rërën dhe llogaritjen e saj''; ka gjithashtu ''Për peshoret''; ''Për qendrat e gravitetit''.{{sfn|Netz|2022|pp=133–135}} Studiues në botën mesjetare islame i atribuojnë gjithashtu Arkimedit një formulë për llogaritjen e sipërfaqes së një trekëndëshi nga gjatësia e brinjëve të tij, e njohur sot si formula e Heronit për shkak të shfaqjes së saj të parë të njohur në veprën e Heros së Aleksandrisë në shekullin e 1-rë e.s., dhe mund të jetë vërtetuar në një vepër të humbur të Arkimedit që nuk ekziston më.{{sfn|Netz|2022|pp=135–136}} === Palimpsesti i Arkimedit === [[Skeda:Archimedes Palimpsest.jpg|thumb|Në 1906, Palimpsesti i Arkimedit zbuloi vepra të Arkimedit që mendoheshin të humbura]] Në 1906, profesori danez Johan Ludvig Heiberg vizitoi Kostandinopojën për të ekzaminuar një pergamenë lëkure dhie 174-faqesh me lutje, të shkruar në shekullin e 13-të, pasi lexoi një transkriptim të shkurtër të botuar shtatë vjet më parë nga Papadopoulos-Kerameus.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Wilson|first=Nigel|date=2004|title=The Archimedes Palimpsest: A Progress Report|journal=The Journal of the Walters Art Museum|volume=62|pages=61–68|jstor=20168629|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Easton|first1=R. L.|last2=Noel|first2=W.|date=2010|title=Infinite Possibilities: Ten Years of Study of the Archimedes Palimpsest|journal=Proceedings of the American Philosophical Society|volume=154|issue=1|pages=50–76|jstor=20721527|language=en}}</ref> Ai konfirmoi se ishte në të vërtetë një palimpsest, një dokument me tekst që ishte shkruar mbi një vepër më të vjetër të fshirë. Palimpsestet krijoheshin duke gërvishtur bojën nga veprat ekzistuese dhe duke i ripërdorur ato, një praktikë e zakonshme në Mesjetë, pasi pergamena ishte e shtrenjtë. Veprat më të vjetra në palimpsest u identifikuan nga studiuesit si kopje të shekullit të 10-të të traktateve më parë të humbura të Arkimedit.<ref name=":8" /><ref>{{cite magazine|title=Reading Between the Lines|author=Miller, Mary K.|magazine=Smithsonian|date=2007-03|url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/reading-between-the-lines-148131057/|language=en}}</ref> Palimpsesti përmban shtatë traktate, përfshirë kopjen e vetme të mbijetuar të ''Për trupat pluskues'' në greqishten origjinale. Është burimi i vetëm i njohur i ''Metoda e teoremave mekanike'', përmendur nga Suda dhe menduar se ishte humbur përgjithmonë. ''Stomachion'' u zbulua gjithashtu në palimpsest, me një analizë më të plotë të enigmës sesa ishte gjetur në tekstet e mëparshme. Traktatet në Palimpsestin e Arkimedit përfshijnë: * ''Për ekuilibrin e rrafsheve'' * ''Për spiralet'' * ''Matja e rrethit'' * ''Për sferën dhe cilindrin'' * ''Për trupat pluskues'' * ''Metoda e teoremave mekanike'' * ''Stomachion'' * Fjalime nga politikani i shekullit të 4-t p.e.s. Hypereides * Një koment mbi ''Kategoritë'' e Aristotelit * Vepra të tjera Pergamena kaloi qindra vjet në bibliotekën e një manastiri në Kostandinopojë përpara se t'i shitej një koleksionisti privat në vitet 1920. Më 29 tetor 1998, u shit në ankand tek një blerës anonim për një total prej 2,2 milionë dollarësh.<ref>{{cite news|title=Rare work by Archimedes sells for $2 million|publisher=CNN|date=1998-10-29|url=http://edition.cnn.com/books/news/9810/29/archimedes/|access-date=2008-01-15|language=en|archive-date=16 maj 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080516000109/http://edition.cnn.com/books/news/9810/29/archimedes/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.christies.com/results/printauctionresults.aspx?saleid=8685&lid=1 Christie's (pa datë). ''Rezultatet e ankandit'']</ref> Palimpsesti u ruajt në Muzeun e Artit Walters në Baltimore, Maryland, ku iu nënshtrua një sërë testesh moderne, përfshirë përdorimin e dritës ultravjollcë dhe rrezeve X për të lexuar tekstin e mbishkruar.<ref>{{cite news|title=X-rays reveal Archimedes' secrets|publisher=BBC News|date=2006-08-02|url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/5235894.stm|access-date=2007-07-23|language=en}}</ref> Që atëherë i është kthyer pronarit të tij anonim.<ref>{{Cite journal|last1=Piñar|first1=G.|last2=Sterflinger|first2=K.|last3=Ettenauer|first3=J.|last4=Quandt|first4=A.|last5=Pinzari|first5=F.|date=2015|title=A Combined Approach to Assess the Microbial Contamination of the Archimedes Palimpsest|journal=Microbial Ecology|volume=69|issue=1|pages=118–134|pmid=25135817|doi=10.1007/s00248-014-0481-7|pmc=4287661|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Acerbi|first=F.|date=2013|title=Review: R. Netz, W. Noel, N. Tchernetska, N. Wilson (eds.), ''The Archimedes Palimpsest'', 2001|url=https://www.academia.edu/8016340|journal=Aestimatio|volume=10|pages=34–46|language=en}}</ref> == Trashëgimia == [[Skeda:Gerhard Thieme Archimedes.jpg|thumb|Statujë prej bronzi e Arkimedit në Berlin]] Nganjëherë i quajtur ati i matematikës<ref>Ati i matematikës: Jane Muir, Of Men and Numbers: The Story of the Great Mathematicians, f. 19.</ref> dhe i fizikës matematikore,<ref>James H. Williams Jr., Fundamentals of Applied Dynamics, f. 30., Carl B. Boyer, Uta C. Merzbach, A History of Mathematics, f. 111., Stuart Hollingdale, Makers of Mathematics, f. 67., Igor Ushakov, In the Beginning, Was the Number (2), f. 114.</ref> historianët e shkencës dhe matematikës pajtohen pothuajse universalisht se Arkimedi ishte matematikani më i shquar i antikitetit.<ref>{{cite web|title=Archimedes of Syracuse|date=1999|url=http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Archimedes.html|publisher=MacTutor History of Mathematics archive|language=en}} {{pb}} {{cite book|last=Hirshfeld|first=Alan|url=https://books.google.com/books?id=zbcfLoZKDl8C&pg=PA206|title=Eureka Man: The Life and Legacy of Archimedes|date=2009|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-8027-1979-9|pages=206|language=en}}</ref> === Antikiteti klasik === Reputacioni që kishte Arkimedi për shpikjet mekanike në antikitetin klasik është mirë i dokumentuar;<ref>{{Cite journal|last=Drachmann|first=A. G.|date=1968|title=Archimedes and the Science of Physics|url=https://archive.org/details/centaurus_1968_12_1/page/1|journal=Centaurus|volume=12|issue=1|pages=1–11|doi=10.1111/j.1600-0498.1968.tb00074.x|bibcode=1968Cent...12....1D|language=en}}</ref> Atheneu<ref>''Deipnosofistët'', V, 206d)</ref> rrëfen në ''Deipnosofistët'' e tij se si Arkimedi lëshoi anijen më të madhe të njohur në antikitet, ''Syracusia''-n, ndërsa Apuleius<ref>''Apologia'', 16</ref> flet për punën e tij në katoptrikë.<ref>{{Cite journal|last=Russo|first=L.|date=2013|title=Archimedes between legend and fact.|journal=Lettera Matematica|volume=1|issue=3|pages=91–95|doi=10.1007/s40329-013-0016-y|doi-access=free|language=en}}</ref> Plutarku<ref>Plutarku, Jetët Paralele</ref> kishte pohuar se Arkimedi e përbuzte mekanikën dhe fokusohej kryesisht në gjeometrinë e pastër, por kjo konsiderohet përgjithësisht si një keqkarakterizim nga studiuesit modernë, i trilluar për të mbështetur vlerat e veta platoniste të Plutarkut sesa për të dhënë një paraqitje të saktë të Arkimedit.<ref>{{Cite thesis|title=Attitudes toward the natural philosopher in the early Roman empire (100 B.C. to 313 A.D.)|url=https://clio.columbia.edu/catalog/8602980|date=2008|first=Richard|last=Carrier|access-date=2021-04-06|language=en}}</ref> === Mesjeta === Vepra e Arkimedit u përkthye në arabisht nga Thābit ibn Qurra, dhe në latinisht nëpërmjet arabishtes nga Gerardi nga Cremona. Përkthime direkte nga greqishtja në latinisht u bënë më vonë nga Uilliami i Moerbekes dhe Iacobus Cremonensis.<ref>{{Cite journal|last=Clagett|first=Marshall|date=1982|title=William of Moerbeke: Translator of Archimedes|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-american-philosophical-society_1982-10-21_126_5/page/356|journal=Proceedings of the American Philosophical Society|volume=126|issue=5|pages=356–366|jstor=986212|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Clagett|first=Marshall|date=1959|title=The Impact of Archimedes on Medieval Science|journal=Isis|volume=50|issue=4|pages=419–429|doi=10.1086/348797|language=en}}</ref> === Rilindja dhe Evropa e hershme moderne === [[Skeda:Archimedes bronze coin.jpg|thumb|Vizatim i vitit 1612 i një monedhe bronzi tashmë të humbur që përshkruan Arkimedin]] Gjatë Rilindjes, ''Editio princeps'' (Botimi i Parë) u botua në Bazel në 1544 nga Johann Herwagen, me veprat e Arkimedit në greqisht dhe latinisht,<ref>{{cite web|title=Editions of Archimedes's Work|publisher=Brown University Library|year=1999|url=https://library.brown.edu/exhibits/archive/math/wholefr.html|language=en}}</ref> të cilat ishin një burim me ndikim idesh për shkencëtarët gjatë Rilindjes dhe përsëri në shekullin e 17-të.<ref>{{cite journal|last=Høyrup|first=Jens|year=2017|title=Archimedes: Knowledge and Lore from Latin Antiquity to the Outgoing European Renaissance|journal=Gaņita Bhāratī|volume=39|number=1|pages=1–22|url=http://webhotel4.ruc.dk/~jensh/Publications/2017%7Bg%7D_Archimedes%20--%20%20Knowledge%20and%20Lore_S.pdf|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Leahy|first=A.|date=2018|title=The method of Archimedes in the seventeenth century.|journal=The American Monthly|volume=125|issue=3|pages=267–272|doi=10.1080/00029890.2018.1413857|language=en}}</ref> Leonardo da Vinçi shprehu vazhdimisht admirim për Arkimedin, dhe ia atribuoi shpikjen e tij Architonnerre Arkimedit.<ref name="Nelson Examiner">{{cite news|url=http://paperspast.natlib.govt.nz/cgi-bin/paperspast?a=d&d=NENZC18420521.2.11|title=The Steam-Engine|volume=I|issue=11|date=1842-05-21|work=Nelson Examiner and New Zealand Chronicle|publisher=National Library of New Zealand|page=43|access-date=2011-02-14|location=Nelson|language=en}}</ref><ref name="PennyM">{{cite book|title=The Steam Engine|url=https://books.google.com/books?id=E1oFAAAAQAAJ&pg=RA1-PA104|year=1838|publisher=The Penny Magazine|page=104|language=en}}</ref><ref name="Thurston1996">{{cite book|author=Robert Henry Thurston|title=A History of the Growth of the Steam-Engine|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=KCMUmXV1C1gC|publisher=Elibron|isbn=1-4021-6205-7|page=12|language=en}}</ref> Galileo Galilei e quajti "mbinjerëzor" dhe "mësuesin tim",<ref>Matthews, Michael. ''Time for Science Education: How Teaching the History and Philosophy of Pendulum Motion Can Contribute to Science Literacy''. f. 96.</ref><ref>{{Cite web|title=Archimedes – Galileo Galilei and Archimedes|url=https://exhibits.museogalileo.it/archimedes/section/GalileoGalileiArchimedes.html|access-date=2021-06-16|website=exhibits.museogalileo.it|language=en}}</ref> ndërsa Christiaan Huygens tha, "Mendoj se Arkimedi nuk krahasohet me askënd," duke e emuluar vetëdijshëm në punën e tij të hershme.<ref>{{Cite web|last=Yoder|first=J.|date=1996|title=Following in the footsteps of geometry: the mathematical world of Christiaan Huygens|url=https://www.dbnl.org/tekst/_zev001199601_01/_zev001199601_01_0009.php|website=De Zeventiende Eeuw. Jaargang 12|language=en}}</ref> Gottfried Wilhelm Leibniz tha, "Ai që e kupton Arkimedin dhe Apollonin do t'i admirojë më pak arritjet e njerëzve më të shquar të kohëve të mëvonshme".<ref>Boyer, Carl B., dhe Uta C. Merzbach. 1968. ''A History of Mathematics''. kap. 7.</ref> Numizmati dhe arkeologu italian Filippo Paruta dhe Leonardo Agostini raportuan për një monedhë bronzi në Siçili me portretin e Arkimedit në faqen e përparme dhe një cilindër e sferë me monogramin ARMD në latinisht në faqen e pasme.<ref>{{Cite book|last1=Paruta|first1=Filippo|url=https://dn720400.ca.archive.org/0/items/lasiciliadifilip00paru/lasiciliadifilip00paru.pdf|title=La Sicilia descritta con medaglie|last2=Agostini|first2=Leonardo|publisher=Marco Maier|year=1697|pages=73, 326|language=it|trans-title=Siçilia e përshkruar me medalje|access-date=2025-01-20}}</ref> Edhe pse monedha tani është e humbur dhe data e saj nuk dihet me saktësi, Ivo Schneider e përshkroi faqen e pasme si "një sferë që qëndron mbi një bazë – ndoshta një imazh i përafërt i një prej planetarëve të krijuar nga Arkimedi," dhe sugjeroi se mund të ishte prerë në Romë për Marcelusin, i cili "sipas raporteve të lashta, solli me vete në Romë dy sfera të Arkimedit".<ref>{{Cite book|last=Schneider|first=Ivo|title=Archimedes. Ingenieur, Naturwissenschaftler und Mathematiker|publisher=Wissenschaftliche Buchgesellschaft|year=1979|isbn=3-534-06844-0|location=Darmstadt|pages=19, 23|language=de|trans-title=Arkimedi. Inxhinier, shkencëtar natyror dhe matematikan}}</ref> === Në matematikën moderne === [[Skeda:FieldsMedalFront.jpg|thumb|Medalja Fields mban një portret të Arkimedit.]] Heronjtë e Carl Friedrich Gaussit ishin Arkimedi dhe Isak Njutoni,<ref>Jay Goldman, The Queen of Mathematics: A Historically Motivated Guide to Number Theory, f. 88.</ref> dhe Moritz Cantor, i cili studioi nën Gaussin në Universitetin e Göttingenit, raportoi se dikur ai vërejti në bisedë se "kishte pasur vetëm tre matematikanë epokëkrijues: Arkimedin, Njutonin, dhe Eisensteinin".<ref>E.T. Bell, Men of Mathematics, f. 237</ref> Po ashtu, Alfred North Whitehead tha se "në vitin 1500 Evropa dinte më pak sesa Arkimedi, i cili vdiq në vitin 212 p.e.s."<ref>{{cite web|author=Alfred North Whitehead|title=The Influence of Western Medieval Culture Upon the Development of Modern Science|url=https://inters.org/Whitehead-Western-Development-Science|access-date=2022-04-04|language=en}}</ref> Historiani i matematikës Reviel Netz,<ref>Reviel Netz, William Noel, The Archimedes Codex: Revealing The Secrets of the World's Greatest Palimpsest</ref> duke jehuar shpalljen e Whiteheadit mbi Platonin dhe filozofinë, tha se "shkenca perëndimore nuk është veçse një seri shënimesh në fund të faqes për Arkimedin," duke e quajtur atë "shkencëtari më i rëndësishëm që ka jetuar ndonjëherë." dhe Eric Temple Bell,<ref>E.T. Bell, Men of Mathematics, f. 20.</ref> shkroi se "Çdo listë e tre matematikanëve më të 'mëdhenj' të gjithë historisë do të përfshinte emrin e Arkimedit. Dy të tjerët zakonisht të lidhur me të janë Njutoni dhe Gaussi. Disa, duke marrë parasysh pasurinë — ose varfërinë — relative të matematikës dhe shkencës fizike në epokat përkatëse në të cilat jetuan këta gjigantë, dhe duke vlerësuar arritjet e tyre kundrejt sfondit të kohës së tyre, do ta vinin Arkimedin të parin." Zbulimi në 1906 i veprave më parë të humbura të Arkimedit në Palimpsestin e Arkimedit ka dhënë njohuri të reja se si ai i mori rezultatet e tij matematikore.<ref>{{cite web|title=Works, Archimedes|date=2015-06-23|publisher=University of Oklahoma|url=https://galileo.ou.edu/exhibits/works-archimedes|access-date=2019-06-18|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=The Genius of Archimedes – 23 Centuries of Influence on Mathematics, Science and Engineering: Proceedings of an International Conference held at Syracuse, Italy|date=2010-06-08/10|series=History of Mechanism and Machine Science|volume=11|publisher=Springer|editor1=Paipetis, Stephanos A.|editor2=Ceccarelli, Marco|isbn=978-90-481-9091-1|doi=10.1007/978-90-481-9091-1|language=en}}</ref> Medalja Fields për arritje të shquara në matematikë mban një portret të Arkimedit, së bashku me një gdhendje që ilustron provën e tij mbi sferën dhe cilindrin. Mbishkrimi rreth kokës së Arkimedit është një citim i atribuar poetit të shekullit të 1-rë e.s. Manilius, që thotë në latinisht: ''Transire suum pectus mundoque potiri'' ("Ngrihu përtej vetes dhe zotëro botën").<ref>{{Cite journal|last=Riehm|first=C.|date=2002|title=The early history of the Fields Medal|url=https://www.ams.org/notices/200207/comm-riehm.pdf|journal=Notices of the AMS|volume=49|issue=7|pages=778–782|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2015-02-05|title=The Fields Medal|url=http://www.fields.utoronto.ca/about/fields-medal|access-date=2021-04-23|website=Fields Institute for Research in Mathematical Sciences|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Fields Medal|url=https://www.mathunion.org/imu-awards/fields-medal|access-date=2021-04-23|publisher=International Mathematical Union|language=en}}</ref> === Ndikimi kulturor === Anija e parë oqeanike me avull në botë me helikë propeluese ishte SS ''Archimedes'', e cila u lëshua në 1839 dhe u quajt në nder të Arkimedit dhe punës së tij mbi vidën.<ref>{{cite web|title=SS Archimedes|publisher=wrecksite.eu|url=http://www.wrecksite.eu/wreck.aspx?636|access-date=2011-01-22|language=en}}</ref> Arkimedi ka figuruar gjithashtu në pulla postare të lëshuara nga Gjermania Lindore (1973), Greqia (1983), Italia (1983), Nikaragua (1971), San Marino (1982), dhe Spanja (1963).<ref>{{cite web|first=Chris|last=Rorres|url=http://math.nyu.edu/~crorres/Archimedes/Stamps/stamps.html|title=Stamps of Archimedes|publisher=Courant Institute of Mathematical Sciences|access-date=2007-08-25|language=en}}</ref> Britma "Eureka!" e atribuar Arkimedit është motoja shtetërore e Kalifornisë. Në këtë rast, fjala i referohet zbulimit të arit pranë Mullirit të Sutter-it në 1848, që nxiti vrapimin e artë të Kalifornisë.<ref>{{cite web|title=California Symbols|publisher=California State Capitol Museum|url=http://www.capitolmuseum.ca.gov/VirtualTour.aspx?content1=1278&Content2=1374&Content3=1294|access-date=2007-09-14|language=en|archive-date=12 tetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012123245/http://capitolmuseum.ca.gov/VirtualTour.aspx?content1=1278&Content2=1374&Content3=1294|url-status=dead}}</ref> Ekziston një kraterë në Hënë e quajtur Arkimedi ({{Coord|29.7|-4.0|display=}}) në nder të tij,<ref>{{cite web|title=Gazetteer of Planetary Nomenclature|publisher=USGS|url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/350|access-date=2025-01-20|language=en}}</ref> si dhe një vargmal hënor, Montes Archimedes ({{Coord|25.3|-4.6|display=}}).<ref>{{cite web|title=Oblique view of Archimedes crater on the Moon|author1=Friedlander, Jay|author2=Williams, Dave|publisher=NASA|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/imgcat/html/object_page/a15_m_1541.html|access-date=2007-09-13|language=en}}</ref> == Shënime == === Fusnota === {{Reflist|35em|group=lower-alpha}} === Referime === {{Reflist|25em}} == Referime == === Dëshmi antike === * Plutarku, Jeta e Marcelusit * {{Cite web|title=Athenaeus, Deipnosophistae|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2013.01.0003:book=5:chapter=pos=377|access-date=2023-03-07|website=perseus.tufts.edu|language=en}} === Burime moderne === * {{Cite encyclopedia|last=Acerbi|first=Fabio|editor1-first=Paul T|editor1-last=Keyser|editor2-first=John|editor2-last=Scarborough|date=2018|title=Hellenistic Mathematics|encyclopedia=Oxford Handbook of Science and Medicine in the Classical World|url=https://www.academia.edu/36286615|access-date=2021-05-26|pages=268–292|doi=10.1093/oxfordhb/9780199734146.013.69|isbn=978-0-19-973414-6|language=en}} * {{cite book|last1=Dijksterhuis|first1=E. J. (Eduard Jan)|title=Archimedes|date=1987|publisher=Princeton, N.J. : Princeton University Press|isbn=978-0-691-08421-3|url=https://archive.org/details/archimedes0000dijk_m6s3|access-date=2025-04-30|language=en}} * {{cite book|last1=Netz|first1=Reviel|title=A New History of Greek Mathematics|date=2022|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-83384-4|language=en}} == Lexime shtesë == * Clagett, Marshall. 1964–1984. ''Archimedes in the Middle Ages'' 5 vëllime. Madison, WI: University of Wisconsin Press. * Clagett, Marshall. 1970. "Archimedes". Në Charles Coulston Gillispie, red. ''Dictionary of Scientific Biography''. Vëll. 1 (Abailard–Berg). New York: Charles Scribner's Sons. f. 213–231. * Gow, Mary. 2005. ''Archimedes: Mathematical Genius of the Ancient World''. Enslow Publishing. ISBN 978-0-7660-2502-8. * Hasan, Heather. 2005. ''Archimedes: The Father of Mathematics''. Rosen Central. ISBN 978-1-4042-0774-5. * Netz, Reviel. 2004–2017. ''The Works of Archimedes: Translation and Commentary''. 1–2. Cambridge University Press. Vëll. 1: "The Two Books on the Sphere and the Cylinder". ISBN 978-0-521-66160-7. Vëll. 2: "On Spirals". ISBN 978-0-521-66145-4. * Netz, Reviel, dhe William Noel. 2007. ''The Archimedes Codex''. Orion Publishing Group. ISBN 978-0-297-64547-4. * Pickover, Clifford A. 2008. ''Archimedes to Hawking: Laws of Science and the Great Minds Behind Them''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-533611-5. * Simms, Dennis L. 1995. ''Archimedes the Engineer''. Continuum International Publishing Group. ISBN 978-0-7201-2284-8. * Stein, Sherman. 1999. ''Archimedes: What Did He Do Besides Cry Eureka?''. Mathematical Association of America. ISBN 978-0-88385-718-2. == Lidhje të jashtme == {{Commons category|Archimedes}} * [https://www.wilbourhall.org/index.html#archimedes Botimi i Heibergut i Arkimedit]. Tekste në greqishten klasike, disa edhe në anglisht. (anglisht) * [https://www.gutenberg.org/ebooks/author/2545 Veprat e Arkimedit] — Projekti Gutenberg (anglisht) * {{Internet Archive author}} * [https://philpapers.org/s/archimedes Kërkim mbi Arkimedin në PhilPapers] (anglisht) * [https://www.mathpages.com/home/kmath038/kmath038.htm Archimedes and the Square Root of 3] — MathPages (anglisht) * [https://www.mathpages.com/home/kmath343/kmath343.htm Archimedes on Spheres and Cylinders] — MathPages (anglisht) * [http://web.mit.edu/2.009/www/experiments/steamCannon/ArchimedesSteamCannon.html Testimi i topit me avull të Arkimedit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100329220142/http://web.mit.edu/2.009/www/experiments/steamCannon/ArchimedesSteamCannon.html |date=29 mars 2010 }} (anglisht) * [http://www.archimedespalimpsest.org/ Projekti i Palimpsestit të Arkimedit në Muzeun e Artit Walters, Baltimore, Maryland] (anglisht) [[Kategoria:Arkimedi]] [[Kategoria:Shkrimtarë grekë të shekullit të 3-të p.e.s.]] [[Kategoria:Njerëz nga Sirakuza, Siçili]] [[Kategoria:Inxhinierë të lashtë grekë]] [[Kategoria:Shpikës të lashtë grekë]] [[Kategoria:Gjeometër të lashtë grekë]] [[Kategoria:Fizikanë të lashtë grekë]] [[Kategoria:Filozofë të epokës helenistike]] [[Kategoria:Historia e llogaritjes]] [[Kategoria:Shkrimtarë në dorishten greke]] [[Kategoria:Grekë siçilianë]] [[Kategoria:Matematikanë nga Siçilia]] [[Kategoria:Shkencëtarë nga Siçilia]] [[Kategoria:Viktima greke të lashta të vrasjes]] [[Kategoria:Sirakuzas të lashtë]] [[Kategoria:Dinamicistë të fluideve]] [[Kategoria:Pluskimi]] [[Kategoria:Lindje në vitet 280 p.e.s.]] [[Kategoria:Vdekje në vitet 210 p.e.s.]] [[Kategoria:Matematikanë grekë të shekullit të 3-të p.e.s.]] [[Kategoria:Sirakuzas të lashtë të shekullit të 3-të p.e.s.]] {{AutorAntik}} 37qjym8jhp6mbktfqx78u1szg2knj3u Arti 0 17198 3022696 3022283 2026-08-05T20:21:39Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20260805)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3022696 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Sebastiano Ricci 002.jpg|thumb|250px|''Alegori e artit'' (1690–1694), nga [[Sebastiano Ricci]].]] '''Arti''' (nga latinishtja ''ars'', ''artis'', përkthim i fjalës greke τέχνη, ''téchnē'')<ref>{{Cite web|url=https://dle.rae.es/arte|title=arte|website=Diccionario de la lengua española|publisher=Real Academia Española|language=es}}</ref> kuptohet zakonisht si çdo veprimtari ose produkt i realizuar me qëllim estetik, por edhe komunikues, nëpërmjet të cilit shprehen ide, emocione dhe, në përgjithësi, një vizion i botës, përmes burimeve të ndryshme plastike, gjuhësore, tingullore, trupore dhe të përziera.<ref>{{Harvnb|Tatarkiewicz|2002|pp=63–67}}</ref> Arti është një përbërës i kulturës, që pasqyron në konceptimin e vet bazat ekonomike dhe shoqërore, si dhe transmetimin e ideve e vlerave të natyrshme në çdo kulturë njerëzore përgjatë hapësirës dhe kohës. Zakonisht konsiderohet se me shfaqjen e ''Homo sapiens'' arti pati fillimisht një funksion ritual, magjik apo fetar (arti paleolitik), por ky funksion ndryshoi me evolucionin e njeriut, duke fituar një përbërës estetik dhe një funksion shoqëror, pedagogjik, tregtar apo thjesht zbukurues. Nocioni i artit mbetet objekt i mosmarrëveshjeve të thella, pasi përkufizimi i tij është i hapur ndaj interpretimeve të shumta, që ndryshojnë sipas kulturës, epokës, rrymës apo shoqërisë për të cilën termi merr një kuptim të caktuar. Fjala "art" ka një kuptim shumë të gjerë dhe mund të përshkruajë çdo veprimtari njerëzore të kryer me kujdes e përkushtim, ose çdo grup rregullash të domosdoshme për zhvillimin optimal të një veprimtarie: kështu flitet për "art kulinar", "art mjekësor", "arte marciale" etj. Në këtë kuptim, arti është sinonim i aftësisë, shkathtësisë, talentit apo eksperiencës. Megjithatë, më zakonisht arti konsiderohet si veprimtari krijuese e qenies njerëzore, nëpërmjet së cilës prodhohet një sërë objektesh (vepra arti) të veçanta, qëllimi i të cilave është kryesisht estetik. Në këtë kontekst, arti do të ishte përgjithësimi i një koncepti të shprehur qysh herët si "artet e bukura", term sot disi i vjetëruar dhe i kufizuar në fusha akademike e administrative. Në të njëjtën mënyrë, përdorimi i fjalës "art" për të përshkruar realizimin e veprimtarive të tjera është zëvendësuar gjithnjë e më shumë nga terma si "teknikë" apo "zanat". Në këtë artikull arti trajtohet si mjet i shprehjes njerëzore me karakter krijues. == Koncepti == [[Skeda:Attributs de la peinture, de la sculpture et de l'architecture - Anne Vallayer-Coster.jpg|thumb|280px|''Atributet e pikturës, skulpturës dhe arkitekturës'' (1769), nga Anne Vallayer-Coster.]] Përkufizimi i artit është i hapur, subjektiv dhe i diskutueshëm. Nuk ekziston pajtim i njëzëshëm mes historianëve, filozofëve apo artistëve. Përgjatë kohës janë dhënë përkufizime të shumta të artit: «arti është rregullimi i drejtë i arsyes» (Toma Akuini); «arti është ajo që përcakton rregullin e vet» (Schiller); «arti është stili» (Max Dvořák); «arti është shprehje e shoqërisë» (John Ruskin); «arti është liria e gjeniut» (Adolf Loos); «arti është ideja» (Marcel Duchamp); «arti është risia» (Jean Dubuffet); «arti është veprimi, jeta» (Joseph Beuys); «art është gjithçka që njerëzit e quajnë art» (Dino Formaggio); «arti është gënjeshtra që na ndihmon të shohim të vërtetën» ([[Pablo Picasso]]); «art është jetë, jetë është art» (Wolf Vostell). Koncepti ka ndryshuar me kalimin e kohës: deri në [[Rilindja|Rilindje]] vetëm artet liberale konsideroheshin art; Arkitektura, skulptura dhe pikturëa konsideroheshin "zanate". Arti ka qenë prej kohësh një nga mjetet kryesore të shprehjes së qenies njerëzore, përmes të cilit ajo shpreh idetë dhe ndjenjat e veta, mënyrën si lidhet me botën. Funksioni i tij mund të ndryshojë nga më praktiku deri te më zbukuruesi, mund të ketë përmbajtje fetare ose thjesht estetike, mund të jetë i qëndrueshëm ose i përkohshëm. Në shekullin XX humbet madje edhe përbërësi material: thoshte Beuys se jeta është mjet i shprehjes artistike, duke theksuar aspektin jetësor, veprimin. Termi "art" vjen nga latinishtja ''ars'', dhe është ekuivalenti i termit grek τέχνη (''téchne'', prej nga vjen "teknikë"). Fillimisht zbatohej për tërë prodhimin e realizuar nga njeriu dhe për disiplinat e dijes praktike. Kështu, artistë ishin njëlloj kuzhinieri, kopshtari apo ndërtuesi, sikurse piktori apo poeti. Me kalimin e kohës, forma latine (''ars'' → art) u përdor për të përcaktuar disiplinat e lidhura me artet e estetikës dhe emocionit; kurse forma greke (''téchne'' → teknikë), për disiplinat që kanë të bëjnë me prodhimet intelektuale dhe artikujt e përdorimit.<ref>Omar Argerami: ''Psicología de la creación artística'' (f. 23–30). Buenos Aires: Columbia, 1968. (në spanjisht)</ref> Sot është e vështirë të gjenden rastet kur të dy termat (art dhe teknikë) ngatërrohen apo përdoren si sinonime. === Evolucioni historik i konceptit të artit === [[Skeda:Château de Versailles, salon des nobles, Dibutade ou l'Origine de la peinture, Jean-Baptiste Regnault.jpg|thumb|250px|''Origjina e pikturës'' (1786), nga Jean-Baptiste Regnault. Sipas një legjende të [[Plini Plaku|Plinit Plakut]], pikturën e shpiku një vajzë greke që gjurmoi siluetën e të dashurit të saj para se ai të nisej për në luftë, për t'ia ruajtur kujtimin (''Naturalis Historia'', XXXV, 15).<ref>Mariani (2022), f. 17. (në spanjisht)</ref>]] Në antikitetin klasik greko-romak, një nga djepet kryesore të qytetërimit perëndimor dhe kultura e parë që u mendua thellë rreth artit, arti konsiderohej si aftësi e qenies njerëzore në çdo fushë prodhimi, duke qenë praktikisht sinonim i "shkathtësisë": shkathtësi për të ndërtuar një objekt, për të komanduar një ushtri, për të bindur publikun në një debat, ose për të bërë matje bujqësore. Në fund të fundit, çdo shkathtësi e nënshtruar ndaj rregullave, ndaj parimeve të veçanta që e bëjnë objekt mësimi, evolucioni dhe përsosjeje teknike. Në të kundërt, poezia, që vinte nga frymëzimi, nuk klasifikohej si art. Kështu, [[Aristoteli]], për shembull, e përkufizoi artin si "gatishmërinë e përhershme për të prodhuar gjëra në mënyrë racionale", ndërsa Kuintiliani përcaktoi se ishte ajo "që bazohet në një metodë dhe një rend" (''via et ordine'').<ref>Tatarkiewicz (2002), f. 39. (në spanjisht)</ref> [[Platoni]], në dialogun ''Protagora'', foli për artin, duke e konsideruar si aftësinë për të bërë gjëra nëpërmjet inteligjencës, përmes një procesi mësimi. Për Platonin arti ka kuptim të përgjithshëm, është aftësia krijuese e qenies njerëzore.<ref>Beardsley-Hospers (1990), f. 20. (në spanjisht)</ref> Kasiodori theksoi aspektin prodhues të artit, në përputhje me rregulla, duke përcaktuar tri qëllime kryesore të artit: të mësojë (''doceat''), të prekë (''moveat'') dhe të kënaqë (''delectet'').<ref>Tatarkiewicz (1989), vëll. II, f. 87–88. (në spanjisht)</ref> Gjatë [[Rilindja|Rilindjes]] filloi të gatuhej një ndryshim mendësie, duke ndarë zanatet dhe shkencat nga artet, ku për herë të parë u përfshi edhe poezia, e konsideruar deri atëherë një lloj filozofie apo edhe profecie — për këtë ishte vendimtare botimi në 1549 i përkthimit italian të ''Poetikës'' së Aristotelit. Në këtë ndryshim ndikoi ndjeshëm përmirësimi progresiv i pozitës shoqërore të artistit, falë interesit që fisnikët dhe të pasurit italianë filluan të tregojnë për bukurinë. Produktet e artistit fituan një status të ri objektesh të destinuara për konsum estetik, dhe për këtë arsye arti u kthye në mjet promovimi shoqëror, duke rritur mecenatizëmin artistik dhe duke nxitur koleksionizmin.<ref>Tatarkiewicz (2002), f. 43. (në spanjisht)</ref> Në këtë kontekst u shfaqën traktate të ndryshme teorike rreth artit, si ato të Leon Battista Albertit (''De Pictura'', 1436–1439; ''De re aedificatoria'', 1450; dhe ''De Statua'', 1460), ose ''Komentaret'' (1447) të Lorenzo Ghibertit. Alberti mori ndikimin aristotelian, duke synuar t'i japë artit një bazë shkencore. Foli për ''decorum'', trajtimin nga artisti i objekteve dhe temave artistike sipas një kuptimi të matur, perfeksionist. Ghiberti ishte i pari që periodizoi historinë e artit, duke dalluar antikitetin klasik, periudhën mesjetare dhe atë që ai e quajti "rilindja e arteve".<ref>Beardsley-Hospers (1990), f. 44. (në spanjisht)</ref> [[Skeda:Jan Vermeer - The Art of Painting - Google Art Project.jpg|thumb|left|250px|''Alegoria e pikturës'' (1666), nga Johannes Vermeer.]] Me manierizëmin filloi arti modern: gjërat nuk përfaqësohen më siç janë, por siç i sheh artisti. Bukuria relativizohet, kalohet nga bukuria e vetme e rilindjes, e bazuar në shkencë, tek bukuritë e shumta të manierizmit, të nxjerra nga natyra. Në art u shfaq një përbërës i ri imagjinate, që pasqyronte njëkohësisht të fantastiken dhe grotesken, siç mund të vërehet në veprën e Brueghelit apo Arcimboldos. Giordano Bruno ishte një nga mendimtarët e parë që paralajmëroi idetë moderne: thoshte se krijimi është i pafund, nuk ka qendër as kufij — as Zot as njeri — gjithçka është lëvizje, dinamizëm. Për Brunon ka aq shumë arte sa artistë, duke futur idenë e origjinalitetit të artistit. Arti nuk ka norma, nuk mësohet, por vjen nga frymëzimi.<ref>Tatarkiewicz (1991), vëll. III, f. 367–368. (në spanjisht)</ref> Hapat e mëtejshëm u bënë në shekullin XVIII me Iluminizmin, ku filloi të prodhohej një farë autonomie e faktit artistik: arti u largua nga feja dhe nga përfaqësimi i pushtetit për t'u bërë pasqyrim besnik i vullnetit të artistit, duke u përqendruar më shumë te cilësitë e ndjeshme të veprës sesa te kuptimi i saj.<ref>Bozal (2000), vëll. I, f. 21. (në spanjisht)</ref> Jean-Baptiste Dubos, në ''Reflexions critiques sur la poésie et sur la peinture'' (1719), hapi rrugën drejt relativitetit të shijes, duke arsyetuar se estetika nuk vjen nga arsyeja, por nga ndjenjat. Kështu, për Dubos arti prek, arrin te fryma në mënyrë më të drejtpërdrejtë e të menjëhershme se sa njohja racionale. Dubos bëri të mundur popullarizimin e shijes, duke iu kundërvënë rregullimit akademik, dhe futi figurën e "gjeniut" si atribut të dhënë nga natyra dhe që qëndron përtej rregullave. Në romantizëm, i lindur në Gjermani në fund të shekullit XVIII me lëvizjen e quajtur ''Sturm und Drang'', triumfoi ideja e një arti që lind spontanisht nga individi, duke zhvilluar nocionin e gjeniut — arti është shprehja e emocioneve të artistit — që fillon të mitizohet.<ref>Beardsley-Hospers (1990), f. 65. (në spanjisht)</ref> Autorë si Novalis dhe Friedrich von Schlegel reflektuan mbi artin: në revistën ''Athenäum'', botuar prej tyre, u shfaqën shprehjet e para të autonomisë së artit të lidhur me natyrën. Për ta, në veprën e artit takohen brendia e artistit dhe gjuha e tij e vetë natyrshme.<ref>Givone (2001), f. 65–66. (në spanjisht)</ref> [[Skeda:Johan Zoffany - Tribuna of the Uffizi - Google Art Project.jpg|thumb|300px|''Tribuna e Uffizit'' (1772–1778), nga Johann Zoffany.]] [[Arthur Schopenhauer]] i kushtoi librin e tretë të veprës ''Bota si vullnet dhe përfytyrim'' teorisë së artit: arti është një rrugë për t'i shpëtuar gjendjes së pakënaqësisë karakteristike të njeriut. Identifikoi dijenin me krijimin artistik, që është forma më e thellë e njohjes. Arti është pajtimi mes vullnetit dhe vetëdijes, mes objektit dhe subjektit, duke arritur një gjendje kontemplimi, lumturie. Vetëdija estetike është një gjendje kontemplimi të pandërlidhur, ku gjërat shfaqen në pastërtinë e tyre më të thellë. Arti flet në gjuhën e intuitës, jo të reflektimit; është plotësues i filozofisë, etikës dhe fesë. I ndikuar nga filozofia orientale, ai shprehu se njeriu duhet të çlirohet nga vullneti për të jetuar, nga "dëshira", që është burim pakënaqësie. Arti është mënyrë për t'u çliruar nga vullneti, për të shkuar përtej "unit".<ref>Beardsley-Hospers (1990), f. 68. (në spanjisht)</ref> Richard Wagner mori ambivalencën mes të ndjeshmes dhe të shpirtërores të Schopenhauerit: në ''Opera dhe drama'' (1851), Wagner shtjelloi idenë e "veprës totale të artit" (''Gesamtkunstwerk''), ku do të bëhej një sintezë e poezisë, fjalës — elementi mashkullor — me muzikën — elementi femëror. Mendonte se gjuha primitive do të ishte zanore, ndërsa bashkëtingëllorja ishte një element racionalizues; kështu, futja e muzikës në fjalë do të ishte një kthim tek pafajësia primitive e gjuhës.<ref>Bozal (2000), vëll. I, f. 370–373. (në spanjisht)</ref> Në fund të shekullit XIX u shfaq estetizmi, i cili ishte një reagim ndaj utilitarizëmit mbizotërues të kohës dhe ndaj shëmtisë e materializmit të erës industriale. Përballë kësaj, u shfaq një tendencë që i jepte artit dhe bukurisë një autonomi të vetën, e sintetizuar në formulën e Théophile Gautier-t "arti për artin" (''l'art pour l'art''), duke arritur madje të flitej për "fe estetike".<ref>Eco (2004), f. 329. (në spanjisht)</ref> Kjo qasje synonte të izolonte artistin nga shoqëria, që ai të kërkonte në mënyrë autonome frymëzimin e vet dhe të udhëhiqej vetëm nga një kërkim individual i bukurisë.<ref>Beardsley-Hospers (1990), f. 70. (në spanjisht)</ref> Kështu, bukuria largohet nga çdo përbërës moral, duke u bërë qëllimi përfundimtar i artistit, i cili arrin ta jetojë vetë jetën e tij si vepër arti — siç vërehet te figura e dandit.<ref>Eco (2004), f. 333. (në spanjisht)</ref> Një nga teoricienët e lëvizjes ishte Walter Pater, që ndikoi te i ashtuquajturi dekadentizëm anglez, duke përcaktuar në veprat e tij se artisti duhet ta jetojë jetën intensivisht, duke ndjekur si ideal bukurinë. Për Pater, arti është "rrethi magjik i ekzistencës", një botë e izoluar dhe autonome vënë në shërbim të kënaqësisë, duke elaboruar një metafizikë të vërtetë të bukurisë.<ref>Givone (2001), f. 114. (në spanjisht)</ref> [[Skeda:Courbet LAtelier du peintre.jpg|thumb|left|300px|''Punëtoria e piktorit'' (1855), nga Gustave Courbet.]] Nga ana tjetër, Charles Baudelaire ishte një nga autorët e parë që analizoi lidhjen e artit me erën e sapolindur industriale, duke paralajmëruar nocionin e "bukurisë moderne": nuk ekziston bukuria e përjetshme dhe absolute, por çdo koncept i së bukurës ka diçka të përjetshme dhe diçka kalimtare, diçka absolute dhe diçka të veçantë. Bukuria vjen nga pasioni dhe, meqë çdo individ ka pasionin e vet, ka edhe konceptin e vet të bukurisë. Në lidhjen e saj me artin, bukuria shpreh nga njëra anë një ide "përjetësisht ekzistuese", që do të ishte "shpirti i artit", dhe nga ana tjetër një përbërës relativ e rastësor, që është "trupi i artit". Kështu, dualiteti i artit është shprehje e dualitetit të njeriut, e aspiratës së tij drejt një lumturie ideale, e përballur me pasionet që e shtyjnë drejt saj. Përballë gjysmës së përjetshme, të lidhur me artin klasik të lashtë, Baudelaire pa te gjysma relative artin modern, shenjat dalluese të të cilit janë kalimtaria, e shpejta, efemeriteti dhe ndryshueshmëria — të sintetizuara në modën. Baudelaire kishte një koncept neoplatonik të bukurisë, që është aspirata njerëzore drejt një ideali superior, i arritshëm përmes artit. Artisti është "heroi i modernitetit", cilësia kryesore e të cilit është melankolia, që është dëshira për bukurinë ideale.<ref>Bozal (2000), vëll. I, f. 324–329. (në spanjisht)</ref> Në kundërvënie me estetizmin, Hippolyte-Adolphe Taine hartoi një teori sociologjike të artit: në veprën e tij ''Filozofia e artit'' (1865–1869) zbatoi te arti një determinizëm të bazuar në racën, kontekstin dhe epokën (''race'', ''milieu'', ''moment''). Për Taine-n, estetika, "shkenca e artit", vepron si çdo disiplinë tjetër shkencore, duke u mbështetur në parametra racionalë dhe empirikë. Në mënyrë të ngjashme, Jean-Marie Guyau, në ''Les problèmes de l'esthétique contemporaine'' (1884) dhe ''L'art au point de vue sociologique'' (1888), shtjelloi një vizion evolucionist të artit, duke pohuar se arti është në jetë dhe evoluon si ajo; dhe, ashtu si jeta e qenies njerëzore është e organizuar shoqërisht, arti duhet të jetë pasqyrim i shoqërisë.<ref>Givone (2001), f. 102–104. (në spanjisht)</ref> Estetika sociologjike pati një lidhje të fortë me realizmin piktorik dhe me lëvizjet politike të majta, veçanërisht socializmi utopik: autorë si Henri de Saint-Simon, Charles Fourier dhe Pierre-Joseph Proudhon mbrojtën funksionin shoqëror të artit, që kontribuon në zhvillimin e shoqërisë, duke bashkuar bukurinë dhe dobinë në një tërësi harmonike. Nga ana tjetër, në Mbretërinë e Bashkuar, vepra e teoricienëve si John Ruskin dhe William Morris solli një vizion funksionalist të artit: në ''Gurët e Venedikut'' (1851–1856) Ruskin denonconte shkatërrimin e bukurisë dhe vulgarizimin e artit të kryer nga shoqëria industriale, si dhe degradimin e klasës punëtore, duke mbrojtur funksionin shoqëror të artit. Në ''Arti i popullit'' (1879) kërkoi ndryshime rrënjësore në ekonomi dhe shoqëri, duke kërkuar një art "të bërë nga populli dhe për popullin". Nga ana e vet, Morris — themelues i lëvizjes Arts & Crafts — mbrojti një art funksional, praktik, që të plotësojë nevoja materiale e jo vetëm shpirtërore. Në ''Shkrime estetike'' (1882–1884) dhe ''Qëllimet e artit'' (1887) shtjelloi një koncept të artit utilitar, por të larguar nga sisteme prodhimi tepër të teknikizuara, afër një socializmi të afërt me korporativizmin mesjetar.<ref>Givone (2001), f. 112–113. (në spanjisht)</ref> [[Skeda:Snowdance.jpg|thumb|200px|Përfaqësim i ''Arrëthyesit'', nga Pjotr Çajkovski.]] Nga ana tjetër, funksionin e artit e vuri në pikëpyetje shkrimtari rus Lev Tolstoi: në ''Çfarë është arti?'' (1898) shtjelloi justifikimin shoqëror të artit, duke argumentuar se, meqë arti është formë komunikimi, ai mund të jetë i vlefshëm vetëm nëse emocionet që përcjell mund të ndahen nga të gjithë njerëzit. Për Tolstoin justifikimi i vetëm i vlefshëm është kontributi i artit ndaj vëllazërimit njerëzor: një vepër arti mund të ketë vlerë shoqërore vetëm kur përcjell vlera vëllazërimi, pra emocione që nxisin bashkimin e popujve.<ref>Beardsley-Hospers (1990), f. 73. (në spanjisht)</ref> Në atë kohë filloi të trajtohej studimi i artit edhe nga fusha e psikologjisë: Sigmund Freud zbatoi psikanalizën te arti në ''Një kujtim fëmijërie i Leonardo da Vinçit'' (1910), duke mbrojtur se arti do të ishte një nga mënyrat për të përfaqësuar një dëshirë, një nxitje të shtypur, në formë të sublimuar. Mendonte se artisti është një figurë narciziste, e afërt me fëmijën, që pasqyron në art dëshirat e veta, dhe pohoi se veprat artistike mund të studiohen si ëndrrat dhe sëmundjet mendore, me psikanalizën. Metoda e tij ishte semiotike, duke studiuar simbolet, dhe mendonte se një vepër arti është një simbol. Por meqë simboli përfaqëson një koncept të caktuar të simbolizuar, duhet studiuar vepra e artit për të arritur te origjina krijuese e saj.<ref>Givone (2001), f. 108–109. (në spanjisht)</ref> Po ashtu, Carl Gustav Jung lidhi psikologjinë me disiplina të ndryshme si filozofia, sociologjia, feja, mitologjia, letërsia dhe arti. Në ''Kontribute për psikologjinë analitike'' (1928), sugjeroi se elementet simbolike të pranishme në art janë "imazhe parësore" ose "arketipe", të pranishme në mënyrë të lindur në "nënvetëdijen kolektive" të qenies njerëzore.<ref>Givone (2001), f. 110–111. (në spanjisht)</ref> Wilhelm Dilthey, nga estetika kulturore, formuloi një teori mbi unitetin mes artit dhe jetës. Duke paralajmëruar artin e avangardës, Dilthey vërente qysh në fund të shekullit XIX se si arti largohej nga rregullat akademike, dhe si merrte gjithnjë e më shumë rëndësi funksioni i publikut, që ka pushtetin të injorojë ose të lartësojë veprën e një artisti të caktuar. Në të gjitha këto gjeti një "anarki të shijes", të cilën ia atribuoi një ndryshimi shoqëror të interpretimit të realitetit, por që e perceptoi si kalimtare, duke qenë e nevojshme të gjendej «një lidhje e shëndetshme mes mendimit estetik dhe artit». Kështu, ofroi si shpëtim për artin "shkencat e frymës", veçanërisht psikologjinë: krijimi artistik duhet të mund të analizohet nën prizmin e interpretimit psikologjik të fantazisë. Në ''Jeta dhe poezia'' (1905) e paraqiti poezinë si shprehje të jetës, si "përjetim" (''Erlebnis'') që pasqyron realitetin e jashtëm të jetës. Krijimi artistik ka pra si funksion të intensifikojë vizionin tonë të botës së jashtme, duke e paraqitur si tërësi koherente dhe plot kuptim.<ref>Bozal (2000), vëll. I, f. 379–380. (në spanjisht)</ref> === Vizioni aktual === [[Skeda:Fontaine Duchamp.jpg|thumb|250px|''Burimi'', nga Marcel Duchamp. Shekulli XX solli humbjen e konceptit të bukurisë klasike, në kërkim të një efekti më të madh në dialogun artist–shikues.]] Shekulli XX ka sjellë një transformim rrënjësor të konceptit të artit: kapërcimi i ideve racionaliste të Iluminizmit dhe kalimi drejt koncepteve më subjektive e individuale, duke u nisur nga lëvizja romantike dhe duke u kristalizuar në veprën e autorëve si Kierkegaard dhe Nietzsche, sjellin një këputje me traditën dhe një refuzim të bukurisë klasike. Koncepti i realitetit u vu në pikëpyetje nga teoritë e reja shkencore: subjektiviteti i kohës te Bergson, teoria e relativitetit e Ajnshtajnit, mekanika kuantike, teoria e psikanalizës së Freud-it etj. Nga ana tjetër, teknologjitë e reja bëjnë që arti të ndryshojë funksion, meqë fotografia dhe kinemaja tashmë merren me pasqyrimin e realitetit. Të gjithë këta faktorë prodhojnë gjenezën e artit abstrakt: artisti nuk përpiqet më të pasqyrojë realitetin, por botën e tij të brendshme, të shprehë ndjenjat e veta.<ref>Eco (2004), f. 415–417. (në spanjisht)</ref> Arti i sotëm ka luhatje të vazhdueshme të shijes, ndryshon njëkohësisht me të: ashtu siç arti klasik mbështetej mbi një metafizikë idesh të pandryshueshme, ai i sotmi, me rrënjë kantiane, gjen kënaqësi në vetëdijen shoqërore të kënaqësisë (kulturën e masave). Duhet vlerësuar gjithashtu ulja progresive e analfabetizëmit, sepse dikur, meqë pjesa më e madhe e popullsisë nuk dinte të lexonte, arti grafik ishte mjeti më i mirë për transmetimin e njohurive — mbi të gjitha fetare — funksion që nuk është më i nevojshëm në shekullin XX. Një nga formulimet e para ishte ajo e marksizmit: nga vepra e Karl Marksit dilte se arti është një "superstrukturë" kulturore e përcaktuar nga kushtet shoqërore dhe ekonomike të qenies njerëzore. Për marksistët, arti është pasqyrim i realitetit shoqëror, edhe pse vetë Marksi nuk shihte një korrespondencë të drejtpërdrejtë mes një shoqërie të caktuar dhe artit që ajo prodhon. Georgi Plehanov, në ''Arti dhe jeta shoqërore'' (1912), formuloi një estetikë materialiste që refuzonte "artin për artin", si dhe individualitetin e artistit të shkëputur nga shoqëria që e rrethon.<ref>Beardsley-Hospers (1990), f. 79–80. (në spanjisht)</ref> Walter Benjamin u përqendrua sërish te arti i avangardës, që për të është «kulmi i dialektikës së modernitetit», fundi i përpjekjes totalizuese të artit si shprehje e botës përreth. U përpoq të sqaronte rolin e artit në shoqërinë moderne, duke bërë një analizë semiotike ku arti shpjegohet përmes shenjash që njeriu përpiqet t'i deshifrojë pa një rezultat në dukje të kënaqshëm. Në ''Vepra e artit në epokën e riprodhueshmërisë së saj teknike'' (1936) analizoi mënyrën si teknikat e reja të riprodhimit industrial të artit mund ta ndryshojnë konceptin e tij, duke humbur karakterin e objektit unik dhe, për rrjedhojë, aurën e nderimit mitik; kjo hap rrugë të reja për ta konceptuar artin — ende të paeksploruara për Benjaminin — por që do të sjellin një lidhje më të lirë dhe të hapur me veprën e artit.<ref>Givone (2001), f. 122–124. (në spanjisht)</ref> Theodor W. Adorno, si Benjamini pjesëtar i Shkollës së Frankfurtit, mbrojti artin e avangardës si reagim ndaj teknikizimit të tepërt të shoqërisë moderne. Në ''Teoria estetike'' (1970) pohoi se arti është pasqyrim i tendencave kulturore të shoqërisë, por pa qenë pasqyrim besnik i saj, meqë arti përfaqëson të paekzistuarën, të parealtën; ose, në çdo rast, përfaqëson atë që ekziston, por si mundësi për të qenë diçka tjetër, për të tejkaluar. Arti është "mohimi i sendit", që përmes këtij mohimi e tejkalon, tregon atë që nuk ka në të në formë parësore. Është dukje, gënjeshtër, që paraqet të paekzistuarën si ekzistuese, duke premtuar se e pamundura është e mundur.<ref>Givone (2001), f. 125–127. (në spanjisht)</ref> [[Skeda:Island Pagoda, about 1871, from the album, Foochow and the River Min.jpg|thumb|left|300px|''Ishulli Pagoda, në grykëderdhjen e lumit Min'' (1870), nga John Thomson. Fotografia solli një revolucion të madh në mënyrën e konceptimit të artit në shekujt XIX dhe XX.]] Përfaqësues i pragmatizmit, John Dewey, në ''Arti si përvojë'' (1934), e përkufizoi artin si "kulmim i natyrës", duke mbrojtur se baza e estetikës është përvoja shqisore. Veprimtaria artistike është edhe një pasojë e veprimtarisë natyrore të qenies njerëzore, forma organizative e së cilës varet nga kushtëzimet mjedisore në të cilat zhvillohet. Kështu, arti është "shprehje", ku qëllimet dhe mjetet bashkohen në një përvojë të këndshme. Për Dewey-n arti, si çdo veprimtari njerëzore, nënkupton nismë dhe krijimtari, si dhe një ndërveprim mes subjektit dhe objektit, mes njeriut dhe kushteve materiale në të cilat ai zhvillon punën e vet.<ref>Givone (2001), f. 129–131. (në spanjisht)</ref> José Ortega y Gasset analizoi në ''Çnjerëzimi i artit'' (1925) artin e avangardës nga koncepti i "shoqërisë së masave", ku karakteri pakicë i artit avangardist prodhon një elitizim të publikut konsumator të artit. Ortega vëren te arti një "çnjerëzim" të shkaktuar nga humbja e perspektivës historike, pra e paaftësisë për të analizuar me distancë të mjaftueshme kritike substratin sociokulturor që bart arti i avangardës. Humbja e elementit realist, imitues, që Ortega vëren te arti i avangardës, sjell eliminimin e elementit njerëzor që ishte i pranishëm te arti natyralist. Po ashtu, kjo humbje e së njerëzishmes bën që të zhduken referencat mbi të cilat bazohej arti klasik, gjë që sjell një këputje mes artit dhe publikut, dhe krijon një mënyrë të re për të kuptuar artin, që vetëm të inicuarit do ta kuptojnë. Perceptimi estetik i artit të çnjerëzuar është ai i një ndjeshmërie të re, jo e bazuar në afinitetin sentimental — siç ndodhte me artin romantik — por në një farë distancimi, një vlerësim nuancash. Kjo ndarje mes artit dhe njerëzimit përfaqëson një përpjekje për ta rikthyer njeriun te jeta, për ta zbritur konceptin e artit si veprimtari dytësore të përvojës njerëzore.<ref>Givone (2001), f. 222–230. (në spanjisht)</ref> Në shkollën semiotike, Luigi Pareyson hartoi në ''Estetika. Teoria e formativitetit'' (1954) një estetikë hermeneutike, ku arti është interpretim i së vërtetës. Për Pareyson-in arti është "formativ", pra shpreh një mënyrë të bërit që, «ndërkohë që bën, shpik mënyrën e të bërit». Me fjalë të tjera, nuk bazohet në rregulla fikse, por i përcakton ato ndërkohë që vepra elaborohet dhe i projekton në momentin e realizimit të saj. Kështu, në formativitet vepra e artit nuk është "rezultat", por "arritje", ku vepra ka gjetur rregullin që e përkufizon në mënyrë specifike. Arti është çdo veprimtari që kërkon një qëllim pa mjete të caktuara, duke qenë e nevojshme, për realizimin e vet, të gjejë një proces krijues e novator që të japë rezultate origjinale me karakter shpikës.<ref>Givone (2001), f. 151–153. (në spanjisht)</ref> Pareyson-i ndikoi te e ashtuquajtura Shkolla e Torinos, që do të zhvillojë konceptin e vet ontologjik të artit: Umberto Eco, në ''Vepra e hapur'' (1962), pohoi se vepra e artit ekziston vetëm në interpretimin e saj, në hapjen ndaj kuptimeve të shumta që mund të ketë për shikuesin; Gianni Vattimo, në ''Poesia e ontologia'' (1968), lidhi artin me qenien, dhe pra me të vërtetën, meqë është në art ku e vërteta shfaqet në mënyrën më të pastër dhe zbuluese.<ref>Givone (2001), f. 154. (në spanjisht)</ref> [[Skeda:Little Nemo moon.jpg|thumb|200px|[[Stripi|Komiku]] ka qenë një nga përfshirjet e fundit në kategorinë e artet e bukura. Në figurë ''Little Nemo in Slumberland'', klasiku i madh i parë i komikut, botuar në 1905.]] Një nga derivimet e fundit të filozofisë dhe artit është postmodernizmi, teori sociokulturore që postulonte vlefshmërinë e një periudhe historike që do të kishte tejkaluar projektin modern, pra rrënjën kulturore, politike dhe ekonomike të Epokës Bashkëkohore, të shënuar në aspektin kulturor nga Iluminizmi, në atë politik nga Revolucioni Francez dhe në atë ekonomik nga Revolucioni Industrial. Përballë propozimeve të artit të avangardës, postmodernët nuk shtronin ide të reja, as etike as estetike; thjesht ripërcaktonin realitetin që i rrethon, nëpërmjet përsëritjes së imazheve të mëparshme, që kështu humbin kuptimin. Përsëritja e mbyll kornizën e artit brenda vetë artit, pranohet dështimi i angazhimit artistik, paaftësia e artit për të transformuar jetën e përditshme. Arti postmodern kthehet pa turp te substrati material, te vepra-objekt e artit, te "arti për artin", pa synuar asnjë evolucion, asnjë këputje. Disa nga teoricienët më të rëndësishëm të tij kanë qenë Jacques Derrida dhe Michel Foucault.<ref>Bozal (1993), f. 8–18. (në spanjisht)</ref> Si përfundim, do të mund të thuhej se formulat e vjetra që e bazonin artin te krijimi i bukurisë ose te imitimi i natyrës kanë mbetur të vjetruara, dhe sot arti është një cilësi dinamike, në transformim të vazhdueshëm, e zhytur gjithashtu në mediat masive, në kanalet e konsumit, me pamje shpesh efemere, të perceptimit të menjëhershëm, të pranishme me vlefshmëri të njëjtë në ide dhe në objekt, në gjenezën e vet konceptuale dhe në realizimin e vet material.<ref name="tatark_51_53">Tatarkiewicz (2002), f. 51–53. (në spanjisht)</ref> Morris Weitz, përfaqësues i estetikës analitike, mendonte në ''Roli i teorisë në estetikë'' (1957) se «është e pamundur të vendosen kritere të artit që të jenë të domosdoshme dhe të mjaftueshme; prandaj, çdo teori e artit është një pamundësi logjike dhe jo thjesht diçka e vështirë për t'u arritur në praktikë». Sipas Weitz-it, një cilësi e brendshme e krijimtarisë artistike është se ajo prodhon gjithnjë forma dhe objekte të reja, prandaj «kushtet e artit nuk mund të vendosen kurrë paraprakisht». Kështu, «supozimi themelor se arti mund të jetë objekt i çfarëdo përkufizimi realist apo të vërtetë, është i gabuar».<ref>Tatarkiewicz (2002), f. 62–63. (në spanjisht)</ref> Në thelb, papërcaktueshmëria e artit qëndron te reduktimi i tij në kategori të caktuara — si imitim, si rikrijim, si shprehje — arti është një koncept global që përfshin të gjitha këto formulime e shumë të tjera, një koncept në evolucion e të hapur ndaj interpretimeve të reja, që nuk mund të fiksohet në mënyrë konvencionale, por duhet të bashkojë të gjitha përpjekjet për ta shprehur dhe formuluar, duke qenë një sintezë e gjerë dhe subjektive e të gjitha atyre. {{Blockquote|text=Arti është një veprimtari e ndërgjegjshme njerëzore, e aftë të riprodhojë sende, të ndërtojë forma, ose të shprehë një përvojë, nëse produkti i kësaj riprodhimi, ndërtimi apo shprehjeje mund të kënaqë, të prekë emocionalisht apo të prodhojë një tronditje.|author=Władysław Tatarkiewicz, ''Historia de seis ideas'' (1976)<ref>Tatarkiewicz (2002), f. 67. (në spanjisht)</ref>}} == Klasifikimi == [[Skeda:Hortus Deliciarum, Die Philosophie mit den sieben freien Künsten.JPG|thumb|250px|''Shtatë artet liberale'', imazh nga ''Hortus deliciarum'' (shekulli XII), i Herrad von Landsberg-ut.]] Klasifikimi i artit, ose i faqeve dhe kategorive të ndryshme që mund të konsiderohen artistike, ka pasur një evolucion paralel me vetë konceptin e artit: siç është parë më sipër, gjatë antikitetit klasik konsiderohej art çdo lloj shkathtësie manuale, e natyrës racionale dhe e nënshtruar ndaj rregullave; kështu, në atë term përfshiheshin njëlloj artet e bukura të sotme sa edhe zejtaria dhe shkencat, ndërkohë që mbeteshin jashtë muzika dhe poezia. Një nga klasifikimet e para të arteve u bë nga filozofët sofistë presokratikë, që dalluan mes "arteve të dobishme" dhe "arteve të kënaqshme", pra mes atyre që prodhojnë objekte me farë dobie dhe atyre që shërbejnë për argëtim. Plutarku shtoi, krahas këtyre dyjave, "artet e përsosura", që do të ishin ato që sot i konsiderojmë shkenca. Platoni, nga ana e vet, bëri dallimin mes "arteve prodhuese" dhe "arteve imituese", sipas nëse prodhonin objekte të reja apo imitonin të tjera.<ref>Tatarkiewicz (2002), f. 82. (në spanjisht)</ref> Gjatë epokës romake pati përpjekje të ndryshme për të klasifikuar artet: Kuintiliani e ndau artin në tri sfera: "arte teorike", të bazuara në studim (kryesisht, shkencat); "arte praktike", të bazuara në një veprimtari, por pa prodhuar asgjë (si vallëzimi); dhe "arte poetike" — sipas etimologjisë greke, ku ποίησις (''poíêsis'') do të thotë 'prodhim' — që janë ato që prodhojnë objekte. Ciceroni i renditi artet sipas rëndësisë: "arte të mëdha" (politika dhe strategjia ushtarake), "arte mesatare" (shkencat, poezia dhe retorika) dhe "arte të vogla" (piktura, skulptura, muzika, interpretimi dhe atletika). Plotini i klasifikoi artet në pesë grupe: ato që prodhojnë objekte fizike (arkitektura), ato që ndihmojnë natyrën (mjekësia dhe bujqësia), ato që imitojnë natyrën (piktura), ato që përmirësojnë veprimin njerëzor (politika dhe retorika) dhe ato intelektuale (gjeometria).<ref>Tatarkiewicz (2002), f. 84–85. (në spanjisht)</ref> Megjithatë, klasifikimi që pati fatin më të mirë — duke arritur deri në epokën moderne — ishte ai i Galenit, në shekullin II, i cili e ndau artin në "artet liberale" dhe "artet e zakonshme", sipas nëse kishin origjinë intelektuale apo manuale. Mes liberaleve gjendeshin: gramatika, retorika dhe dialektika — që formonin ''trivium''-in — dhe aritmetika, gjeometria, astronomia dhe muzika — që formonin ''quadrivium''-in; të zakonshmet përfshinin arkitekturën, skulpturën dhe pikturën, por edhe veprimtari të tjera që sot i konsiderojmë zejtari.<ref>Tatarkiewicz (2000), vëll. I, f. 318. (në spanjisht)</ref> Gjatë Mesjetës vazhdoi ndarja e artit mes arteve liberale dhe atyre të zakonshme — të quajtura tashmë "mekanike" — edhe pse pati përpjekje të reja klasifikimi: Boeci i ndau artet në ''ars'' dhe ''artificium'', klasifikim i ngjashëm me atë të arteve liberale dhe të zakonshme, por në një kuptim që përjashtonte pothuajse format manuale nga fusha e artit, duke e varur atë vetëm nga mendja. Në shekullin XII, Radulfo de Campo Lungo u përpoq të klasifikonte artet mekanike, duke i reduktuar në shtatë, po aq sa liberalet. Në funksion të dobisë ndaj shoqërisë, i ndau në ''ars victuaria'', për të ushqyer njerëzit; ''lanificaria'', për t'i veshur; ''architectura'', për t'u siguruar shtëpi; ''suffragatoria'', për t'u dhënë mjete transporti; ''medicinaria'', që i shëronte; ''negotiatoria'', për tregtinë; ''militaria'', për t'u mbrojtur.<ref>Tatarkiewicz (2002), f. 42. (në spanjisht)</ref> Në shekullin XVI filloi të konsiderohej se arkitektura, piktura dhe skulptura ishin veprimtari që kërkonin jo vetëm zanat e shkathtësi, por edhe një lloj konceptimi intelektual që i bënte më të larta se llojet e tjera të zejtarive. Kështu u formua koncepti modern i artit, që gjatë Rilindjes fitoi emrin ''arti del disegno'' (artet e dizajnit), meqë kuptohej se kjo veprimtari — dizajnimi — ishte kryesorja në gjenezën e veprave të artit.<ref>Tatarkiewicz (2002), f. 45. (në spanjisht)</ref> [[Skeda:Las Meninas 01.jpg|thumb|left|250px|''Las Meninas'' (1656), nga Velázquez, ishte një pledoari për figurën e piktorit si artist i frymëzuar, në kundërshtim me statusin e thjeshtë zejtari që deri atëherë i njihej ofiqit të piktorit.]] Megjithatë, mbetej për t'u bashkuar këto arte dizajni me pjesën tjetër të veprimtarive të konsideruara artistike (muzikë, poezi dhe teatër), detyrë që u zhvillua gjatë dy shekujve në vijim me përpjekje të ndryshme për të gjetur një lidhje të përbashkët mes gjithë këtyre veprimtarive: kështu, humanisti firence Giannozzo Manetti propozoi termin "arte të mençura", ku përfshinte artet liberale, pra vetëm ndryshonte fjala; filozofi neoplatonik Marsilio Ficino hartoi konceptin e "arteve muzikore", duke argumentuar se muzika ishte frymëzimi për të gjitha artet; në 1555 Giovanni Pietro Capriano futi në veprën e tij ''De vera poetica'' kuptimin "arte fisnike", duke iu referuar qëllimit të lartë të këtyre veprimtarive; Lodovico Castelvetro foli në ''Correttione'' të tij (1572) për "arte kujtese", pasi sipas tij këto arte synonin të fiksonin në objekte kujtimin e sendeve dhe ngjarjeve; Claude-François Menestrier, historian francez i shekullit XVII, shtjelloi idenë e "arteve piktoreske", duke theksuar karakterin vizual të artit; Emanuele Tesauro krijoi në 1658 nocionin e "arteve poetike", i frymëzuar nga citimi i njohur i Horacit ''ut pictura poesis'' (piktura si poezia), duke përshkruar përbërësin poetik dhe metaforik të këtyre arteve; tashmë në shekullin XVIII, u përkuan në të njëjtin vit (1744) dy përkufizime, ai i "arteve të këndshme" nga Giambattista Vico, dhe ai i "arteve elegante" nga James Harris; së fundi, në 1746, Charles Batteux vendosi në ''Les Beaux Arts réduits à un même principe'' konceptimin aktual të artet e bukura, duke theksuar aspektin e tyre imitues (''imitatio'').<ref>Tatarkiewicz (2002), f. 46–48. (në spanjisht)</ref> Batteux i përfshiu te artet e bukura pikturën, skulpturën, muzikën, poezinë dhe vallëzimin, ndërsa ruajti termin arte mekanike për pjesën tjetër të veprimtarive artistike, dhe caktoi si veprimtari mes të dy kategorive arkitekturën dhe retorikën, edhe pse pas pak kohësh u hoq grupi i ndërmjetëm dhe arkitektura e retorika u përfshinë plotësisht te artet e bukura. Megjithatë, me kalimin e kohës, kjo listë pësoi ndryshime të ndryshme, dhe edhe pse pranohej zakonisht prania e arkitekturës, pikturës, skulpturës, muzikës dhe poezisë, dy vendet e mbetura luhateshin mes vallëzimit, retorikës, teatrit dhe kopshtarisë, ose, më vonë, disiplina të reja si fotografia dhe kinemaja. Termi "artet e bukura" pati sukses, dhe mbeti si përkufizim i të gjitha veprimtarive të bazuara në krijimin e objekteve me qëllim estetik, të prodhuara në mënyrë intelektuale dhe me vullnet shprehës e transcendent. Kështu, që atëherë artet u bënë "artet e bukura", të ndara si nga shkencat ashtu edhe nga zejtaritë manuale. Për të njëjtën arsye, gjatë shekullit XIX u prodhua një ndryshim i ri terminologjik: meqë artet ishin vetëm artet e bukura, dhe pjesa tjetër e veprimtarive nuk ishin të tilla, dalëngadalë u humb termi 'të bukura' dhe mbeti vetëm ai i 'arteve', duke arritur kuptimin e sotëm të fjalës 'art'. Madje ndodhi që atëherë termi "artet e bukura" u kufizua për të përcaktuar artet vizuale, ato që në Rilindje quheshin "artet e dizajnit" (arkitektura, piktura dhe skulptura), duke qenë të tjerat "artet në përgjithësi". Pati gjithashtu një tendencë gjithnjë e në rritje për të ndarë artet vizuale nga ato letrare, që morën emrin "letra të bukura".<ref>Tatarkiewicz (2002), f. 49. (në spanjisht)</ref> Mund të thuhet se "artet e bukura" janë ato që plotësojnë disa karakteristika estetike të denja për t'u admiruar: kanë si qëllim të shprehin bukurinë, edhe pse kjo përcaktohet nga artisti apo nga perspektiva e veçantë e vëzhguesit, duke rënë në paqartësinë e asaj që është e bukur. Gary Martin vuri në dukje se, meqë përbën një përvojë subjektive, shpesh thuhet se «bukuria është në syrin e shikuesit». "Artet e bukura" kanë pasur historikisht këtë mbiemër sepse përfaqësojnë shprehjen maksimale ndijore të qenies njerëzore që nga kohët e lashta. Megjithatë, pavarësisht pranimit të përgjithshëm të klasifikimit të propozuar nga Batteux, në shekujt në vijim vazhduan përpjekjet për klasifikime të reja të artit: Immanuel Kant dalloi mes "arteve mekanike" dhe "arteve estetike"; Robert von Zimmermann foli për artet e përfaqësimit material (arkitektura dhe skulptura), të përfaqësimit ndijor (piktura dhe muzika) dhe të përfaqësimit të mendimit (letërsia); dhe Alois Riegl, në ''Arte industriale e artit të vonë romak'', e ndau artin në arkitekturë, plastikë dhe ornament. Hegeli, në ''Estetikën'' e tij (1835–1838), përcaktoi tri forma të shfaqjes artistike: arti simbolik, klasik dhe romantik, të lidhura me tri forma të ndryshme arti, tri stade evolucioni historik dhe tri mënyra të ndryshme se si ideja merr formë: {| class="wikitable" style="margin:0 auto" |- ! Arti !! Historia !! Ideja !! Forma |- | Simbolik || Fëmijëri || Mospërputhje || Arkitektura |- | Klasik || Pjekuri || Përputhje || Skulptura |- | Romantik || Pleqëri || Tejkalim || Piktura, muzika dhe poezia |} Në ide, fillimisht ka një marrëdhënie mospërputhjeje, ku ideja nuk gjen formë; më pas ka përputhje, kur ideja i përshtatet formës; së fundi, në tejkalim, ideja e kapërcen formën, priret drejt të pafundmes. Në evolucionin historik, e barazon fëmijërinë me artin parahistorik, të lashtë e oriental; pjekurinë, me artin grek dhe romak; dhe pleqërinë, me artin e krishterë. Sa i takon formës, arkitektura (formë monumentale) është art tektonik, varet nga materia, nga pesha, masat etj.; skulptura (formë antropomorfike) varet më shumë nga forma vëllimore, prandaj i afrohet më shumë njeriut; piktura, muzika dhe poezia (forma të mbindjeshme) janë faza më shpirtërore, më e dematerializuar. Krijimi artistik nuk duhet të jetë ''mimesis'', por proces lirie shpirtërore. Në evolucionin e tij, kur artisti arrin kufirin e vet, humbasin format e ndjeshme, arti bëhet më konceptual e reflektiv; në fund të këtij procesi ndodh "vdekja e artit".<ref>Givone (2001), f. 50–54. (në spanjisht)</ref> Megjithatë, këto përpjekje klasifikimi rezultuan disi të kota dhe, kur dukej se më në fund ishte arritur një përkufizim i artit universalisht i pranueshëm, pas kaq shekujsh evolucioni, ndryshimet shoqërore, kulturore dhe teknologjike të prodhuara gjatë shekujve XIX dhe XX sollën një përpjekje të re për të përkufizuar artin mbi baza më të hapura e gjithëpërfshirëse, duke u përpjekur të përfshinin njëkohësisht një përkufizim teorik të artit dhe një katalogim praktik që të përfshinte format e reja artistike të shfaqura kohëve të fundit (fotografia, kinemaja, komiku, teknologjitë e reja etj.). Si ai i Juan Acha-s me esenë e tij ''Arte y sociedad. Latinoamérica: el producto artístico y estructura'' (1979), organizimi kompleks i të cilit i rendit artet sipas zbatimit dhe origjinës së tyre, në grupe si "Trup-Objekt", "Sipërfaqe-Objekte", "Sipërfaqe-Ikonike", "Sipërfaqe-Letrare", "Spektakle" dhe "Audicione". Dhe një tjetër më e thjeshtë në ''Lógica del Límite'' (1991) të Eugenio Trías-it, ku artisti është si një "banor" dhe një zanat i caktuar artistik si "banesë", që përbëjnë tri fusha të mëdha të artit: artet statike ose të hapësirës, artet e përziera dhe artet e përkohshme ose dinamike. {| class="wikitable" style="margin:0 auto" |- ! Artet statike ose hapësinore !! Artet e përziera !! Artet dinamike ose të përkohshme |- | Arkitektura || Kinemaja || Muzika |- | Skulptura || Teatri || Vallëzimi |- | Piktura || Opera || Letërsia |} Këto përpjekje, disi të pafrytshme, kanë prodhuar në njëfarë mënyre efektin e kundërt, duke theksuar edhe më shumë papërcaktueshmërinë e artit, që sot është një koncept i hapur dhe i interpretueshëm, ku hyjnë shumë formula dhe konceptime, edhe pse zakonisht pranohet një emërues i përbashkët minimal i bazuar në cilësi estetike e shprehëse, si dhe një përbërës krijimtarie.<ref name="tatark_51_53" /> Pesë arte përmenden zakonisht në shekullin XIX, të cilave në shekullin XX do t'u shtohen katër të tjera, duke arritur në total nëntë arte, pa qenë ekspertët dhe kritikët në gjendje të pajtohen mbi klasifikimin e një "arti të dhjetë". Në fund të shekullit XX, lista e mëposhtme përcakton klasifikimet e reja, njësoj si numri i muzave të lashta: # [[Arkitektura]] # [[Skulptura]] # Artet vizuale, që përfshijnë [[Piktura|pikturën]], [[Vizatimi|vizatimin]] dhe gravurën # [[Muzika]] # [[Letërsia]], që përfshin [[Poezia|poezinë]] # Artet skenike, që përfshijnë [[Teatri|teatrin]], [[Vallëzimi|vallëzimin]], mimikën dhe cirkun # Kinematografia # [[Fotografia]] # [[Stripi|Historieta]] (komiku) Disa kritikë dhe historianë përfshijnë në listë edhe arte të tjera, si gastronomia, parfumeria, televizioni, moda, reklama, animacioni dhe videolojërat. Aktualisht ekziston ende një farë mospërputhjeje se cili do të ishte "arti i dhjetë".<ref>Tatarkiewicz (2002), f. 53. (në spanjisht)</ref> == Elementet e fenomenit artistik == [[Skeda:Albrecht Dürer, Selbstbildnis mit 26 Jahren (Prado, Madrid).jpg|thumb|250px|''Autoportret'' (1498), nga Albrecht Dürer.]] * Artisti: quhet artist personi që, ose praktikon një art, ose spikat në të. Sipas përkufizimit, artist është ai që harton një vepër arti; kështu, në paralel me evolucionin e konceptit të artit që u pa më sipër, në epoka të kaluara artist ishte çdo person që punonte në artet liberale ose të zakonshme, nga një gramatikan, një astronom apo një muzikant, deri te një murator, një poçar apo një marangoz. Megjithatë, sot me artist kuptohet ai që praktikon artet e bukura. Sido që të jetë, termi artist mund të ketë kuptime të ndryshme, nga artisti si krijues, deri te artisti si ai që e ka praktikën e një arti si profesion. Kështu, shpesh i quajmë artistë aktorët apo muzikantët që vetëm interpretojnë vepra të krijuara nga autorë të tjerë. Zakonisht përdoret fjala artist edhe për të dalluar atë që praktikon një veprimtari liberale nga ai që praktikon një zanat: në atë kuptim, zakonisht thuhet "piktor artist" për ta dalluar nga një "bojaxhi". Artistit i supozohet një ndjeshmëri e veçantë ndaj botës që e rrethon: ka zhvilluar këndvështrimin e vet, si dhe krijimtarinë e vet, një teknikë të mirë dhe një mjet komunikimi me shikuesin nëpërmjet veprave të veta. Artisti fiton zotërimin e vet mbi teknikën dhe zhvillimin e vet intelektual artistik për të arritur rrugën e profesionalizmit. Me këtë personalitet, artisti i drejtohet botës duke u përpjekur të pasqyrojë atë që ndodh — ose do të donte të ndodhte — në të.<ref>Souriau (1998), f. 142. (në spanjisht)</ref> * Vepër arti: një vepër është një realizim material, që ka ekzistencë objektive dhe që perceptohet me shqisa. Termi vjen nga latinishtja ''opera'', që rrjedh nga ''opus'' ('punë'), prandaj ekuivalon me punën si objekt, pra si rezultat i një pune. Një vepër arti mund të jetë njëlloj objekti material në vetvete — një pikturë, një skulpturë, një gravurë — sa edhe një prodhim intelektual ku artisticiteti gjendet në momentin e ekzekutimit apo perceptimit të tij me shqisa: kështu, në letërsi, arti gjendet më shumë te leximi i veprës sesa te gjuha e shkruar që i shërben si mjet komunikimi, apo te mjeti material (libri, revista) që i shërben si mbështetje; në muzikë, arti gjendet te perceptimi dëgjimor, jo te partitura ku pasqyrohet. Kështu, në artin konceptual vlerësohet më shumë konceptimi i veprës nga artisti sesa realizimi i saj material. Në atë kuptim një vepër arti mund të ketë disa nivele elaborimi: thoshte Erwin Panofsky se, kur shkruan një letër, plotësohet në thelb qëllimi për të komunikuar; por nëse shkruhet duke i kushtuar vëmendje të veçantë kaligrafisë, mund të ketë kuptim artistik të vlerësueshëm ''per se''; dhe nëse, përveç kësaj, shkruhet me ton poetik apo letrar, letra tejkalon substratin e vet material për t'u bërë vepër arti e vlerësueshme për cilësitë e veta të brendshme. Nga ana tjetër, duhet vlerësuar perceptimi i marrësit: një objekt mund të mos jetë hartuar me qëllime artistike, por të interpretohet kështu nga personi që e percepton — si te ''ready-made''-t e Marcel Duchamp-it. Po ashtu, një vepër arti mund të ketë interpretime të ndryshme sipas personit që e vlerëson, siç theksoi Umberto Eco me konceptin e vet të "veprës së hapur". Dhe e njëjta vepër mund të perceptohet si artistike nga disa dhe si joartistike nga të tjerë: thoshte Marcel Mauss se «vepër arti është objekti që njihet si i tillë nga një grup shoqëror i caktuar». Kështu, duhet pranuar se një vepër arti është një objekt me vlerë të shtuar, qoftë kjo vlerë koncept artistik, estetik, kulturor, sociologjik apo i çfarëdo natyre tjetër.<ref>Souriau (1998), f. 838. (në spanjisht)</ref> Si përfundim, mund të thuhet se një vepër arti është një fakt shqisor, i realizuar në mënyrë artificiale, me qëllim komunikues dhe orientim lozonjar. Vepra e artit, për t'u konsideruar e tillë, duhet të tejkalojë substratin e vet material për të fituar një kuptim transcendent, të bazuar njëlloj në aspektin estetik dhe atë historik, duke qenë pasqyrim i një vendi dhe kohe të caktuar, si dhe i një kulture të caktuar që qëndron nën gjenezën e çdo vepre arti.<ref>Brandi (2002), f. 15. (në spanjisht)</ref> {{Blockquote|text=Sido që të jetë vjetërsia dhe klasicizmi i saj, një vepër arti është në akt e jo vetëm potencialisht një vepër arti kur mbijeton në ndonjë përvojë të individualizuar. Si copë pergamene, mermeri apo pëlhure, ajo mbetet (edhe pse e nënshtruar ndaj shkatërrimeve të kohës) identike me veten përgjatë viteve. Por si vepër arti, ajo rikrijohet çdo herë që përjetohet estetikisht.|author=John Dewey, ''Arti si përvojë'' (1934)<ref name="brandi_14">Brandi (2002), f. 14. (në spanjisht)</ref>}} [[Skeda:Performance.jpg|thumb|250px|Një ''performancë'', shembull veprimtarie artistike që kërkon një publik.]] * Publiku: një faktor gjithnjë e më vendimtar në botën e artit është publiku, njerëzit që shkojnë në muze ose ekspozita dhe që tregojnë gjithnjë e më shumë ndjeshmëri kritike dhe vlerësuese ndaj artit, dhe që mund të ndikojnë në modat dhe shijet artistike. Në shekuj të mëparshëm, arti ishte një rreth i mbyllur ku kishin qasje vetëm klasat më të favorizuara, të cilat porosisnin dhe blinin vepra arti. Megjithatë, që nga hapja e muzeve të para publike në shekullin XVIII, pjesëmarrja e publikut të gjerë në vlerësimin e artit ka qenë gjithnjë e më e madhe, e favorizuar mbi të gjitha nga rritja e mediave masive (shtypi, librat, revistat dhe, më kohët e fundit, mediat dixhitale dhe interneti). Po ashtu, rrymat e reja artistike, sidomos që nga Lufta e Dytë Botërore, kanë favorizuar pjesëmarrjen e publikut në vetë gjenezën e faktit artistik, nëpërmjet veprimeve artistike si ''happening''-et dhe ''performanca''t.<ref>Villa (2003), f. 55. (në spanjisht)</ref> * Perceptimi: perceptimi i artit është një fenomen subjektiv, i motivuar jo vetëm nga fakti shqisor, por edhe nga aspekti i mendësisë së natyrshme, që varet nga kultura, edukimi etj. Perceptimi është një proces aktiv dhe selektiv, qenia njerëzore priret të zgjedhë perceptimin më të thjeshtë, si dhe të shohë gjërat në mënyrë globale — për shembull, priremi t'i shohim gjërat simetrike edhe kur nuk janë të tilla. Nga perceptimi shqisor varen faktorë si tekstura, forma dhe ngjyra, si dhe gjeometria, proporcioni dhe ritmi. * Materia dhe teknika: procesi artistik fillon me elaborimin mendor të veprës nga ana e artistit, por kjo duhet të konkretizohet në materie, proces që kryhet përmes teknikës. Materia ka një kuptim konstitutiv, krijues, dhe është pjesë thelbësore e krijimit artistik. Mund të sjellë gjithashtu konceptime të ndryshme estetike, si përdorimi i hekurit dhe qelqit në arkitekturën bashkëkohore. Nga ana tjetër, teknika është mënyra si artisti i jep formë veprës së artit, si e modelon materien për të arritur të shprehë atë që dëshiron të krijojë. Materialet dhe teknika evoluojnë me kohën, dhe mund të jenë përcaktuese për një gjuhë apo stil të caktuar artistik.<ref>Azcárate (1983), f. 9–12. (në spanjisht)</ref> * Funksioni i artit: arti mund të përmbushë funksione të ndryshme, sipas vullnetit të vetë artistit ose sipas interpretimit që publiku i bën veprës: ** Praktike: arti mund të ketë dobi praktike, për sa kohë që plotëson kushte të ndryshme si të kënaqë nevoja apo të ketë një qëllim të destinuar për përdorim apo gëzim, siç ndodh me arkitekturën, ose me zejtarinë dhe artet e zbatuara, dekorative e industriale. ** Estetike: arti është ngushtë i lidhur me një qëllim estetik, pra të prodhojë ndjenja apo emocione, ose të nxisë bukuri dhe admirim te ai që sodit veprën e artit. ** Simbolike: arti mund të veshë një funksion simbolik kur synon të tejkalojë materialitetin e vet të thjeshtë për t'u bërë simbol, mënyrë shprehjeje apo komunikimi, gjuhë përmes së cilës shprehet një ide që duhet të jetë e deshifrueshme për publikun të cilit i drejtohet. ** Ekonomike: arti, si produkt i hartuar nga njeriu, nuk resht së qeni një objekt që mund të motivohet nga qëllime ekonomike, qoftë në konceptimin e vet apo në tregtarizimin e mëvonshëm. ** Komunikuese: arti është mjet komunikimi, përmes të cilit shprehen ide apo koncepte, ose rikrijohen gjendje shpirtërore. Në këtë kuptim, mund të jetë njëlloj kritik sa edhe propagandistik i mesazhit që dëshiron të përcjellë. ** Imituese: arti historikisht ka synuar të jetë pasqyrim besnik i realitetit, të paktën deri në shfaqjen e fotografisë dhe kinemasë në shekullin XX. Kështu, arti ka qenë mjet ideal për të pasqyruar botën, mënyrën e jetesës të kulturave dhe qytetërimeve të ndryshme që janë pasuar përgjatë kohës. ** Kritike: arti mund të ketë vullnet kritik, qoftë politik, fetar apo shoqëror, duke u bërë jehonë e kërkesave shoqërore të çdo periudhe historike. [[Skeda:Museo del Prado (Madrid) 04.jpg|thumb|250px|[[Muzeu del Prado]].]] * Muzetë: janë institucione të kushtuara studimit, ruajtjes dhe ekspozimit të veprave të artit. Origjina e muzeve gjendet te koleksionizmi, ku veprës së artit i shtohet një vlerë historike apo kulturore, ose admirimi apo veçantia. Që nga shekulli XVIII filluan të hapeshin koleksionet për publikun, duke u shfaqur muzetë me mbrojtje shtetërore (British Museum, 1753; Uffizi, 1769; Louvret, 1789; Prado, 1819; Altes Museum i Berlinit, 1830; National Gallery e Londrës, 1838; Ermitazhi, 1851), ndërkohë që u shfaqën edhe akademitë, institucione që rregullojnë procesin krijues, edukativ dhe formues të artit. Këshilli Ndërkombëtar i Muzeve (ICOM) e përkufizon muzeun si «një institucion jofitimprurës, i përhershëm, në shërbim të shoqërisë dhe zhvillimit të saj, i hapur për publikun, që blen, ruan, kërkon, komunikon dhe ekspozon dëshmi materiale të evolucionit të natyrës dhe njeriut, me qëllime studimi, edukimi dhe kënaqësie». Ekzistojnë dy disiplina të lidhura me studimin e muzeve: muzeografia studion anën teknike dhe strukturore të muzeve (arkitektura, pajisjet, mjetet e ekspozimit); dhe muzeologjia analizon muzeun nga një perspektivë historike, shoqërore dhe kulturore.<ref>AA.VV. (1991), f. 678. (në spanjisht)</ref> * Akademitë e artit: janë institucione të ngarkuara për të ruajtur artin si fenomen kulturor, për të rregulluar studimin dhe ruajtjen e tij, dhe për ta promovuar përmes ekspozitash e konkurseve; fillimisht, shërbenin gjithashtu si qendra formimi për artistët, edhe pse me kalimin e kohës humbën këtë funksion, të kaluar te institucione private. Akademitë e para u shfaqën në Itali në shekullin XVI: në 1562, Accademia del Disegno në Firence; në 1577, Accademia di San Luca në Romë. Më pas, vlen të përmendet Académie Royale d'Art, themeluar në Paris në 1648; Akademia e Arteve e Berlinit (1696); Akademia Mbretërore e Arteve të Bukura San Fernando e Madridit (1744); Akademia Ruse e Arteve e Shën Petersburgut (1757); dhe Royal Academy of Arts e Londrës (1768). Akademitë e artit shpesh janë kritikuar si qendra konservatore, të lidhura me shijen për artin klasik, tepër të rregulluara, duke arritur madje që termi "art akademik" të jetë sinonim i një arti me prerje klasike dhe tip kanonik, i përsëritjes së formave tradicionale. Sot, akademitë kanë kryesisht një funksion institucional, përfaqësues dhe këshillimor.<ref>AA.VV. (1991), f. 19. (në spanjisht)</ref> * Fondacionet e artit: të njohura si "sektori i tretë", meqë janë private por nuk kërkojnë fitim, prandaj vendosen mes muzeve dhe galerive të artit, fondacionet janë institucione private dhe filantropike të ngarkuara për të përhapur dhe nxitur artin. Ndër funksionet e tyre përfshihen njëlloj ruajtja e veprave të artit — zakonisht këto fondacione kanë koleksionet e veta — sa edhe nxitja e krijimtarisë artistike, përmes bursave për artistë të rinj. Instancë e ndërmjetme mes shoqërisë civile dhe shtetit, fondacionet favorizojnë pjesëmarrjen qytetare në sferat kulturore, duke nxitur demokratizimin e sferës artistike. Ndër fondacionet e ndryshme ndërkombëtare spikasin Fondacioni Maeght, ai i Chase Manhattan Bank, Fondacioni Beyeler, Fondacioni Cartier, Fondacioni Lucio Fontana, Fondacioni Calouste Gulbenkian, Fondacioni Solomon R. Guggenheim etj.; në Spanjë, Fondacioni Miró, Fondacioni Antoni Tàpies, Fondacioni BBVA, Fondacioni CaixaForum, Fondacioni Telefónica, Fondacioni Juan March, Fondacioni Gala-Salvador Dalí, Fondacioni Thyssen-Bornemisza etj.<ref>Villa (2003), f. 120–123. (në spanjisht)</ref> * Koleksionizmi: është një veprimtari, zakonisht private, e destinuar për krijimin e koleksioneve të veprave arti. Që herët, njeriu ka ndjerë fascinim për artin, gjë që e ka shtyrë drejt blerjes së veprave arti, për kënaqësinë e vet personale ose, që nga rritja e tregut artistik në Rilindje, si investim ekonomik. Koleksionet private të artit shpesh kanë rivalizuar me muzetë sa i takon sasisë dhe cilësisë së veprave të artit dhe, falë dhurimeve filantropike, kanë qenë shpesh origjina e zgjerimit apo krijimit të muzeve të reja. Koleksionizmi filloi gjerësisht në Romën e lashtë, zakonisht si rezultat i plaçkave të luftës nga vendet e pushtuara. Gjatë Mesjetës ishte e zakonshme grumbullimi i pjesëve me vlerë (argjendari, vepra fildishi dhe abanoz) dhe relikeve fetare. Megjithatë, lulëzimi i koleksionizmit ndodhi në Rilindje, kur fisnikë dhe mecenatë porositën dhe blenë numër të madh veprash arti për pallatet dhe vilat e tyre. I kufizuar fillimisht te aristokracia, që nga shekulli XVIII koleksionizmi kaloi edhe te borgjezia dhe te njerëzit e pasur të biznesit, meqë arti kishte atëherë një përbërës të theksuar ostentimi shoqëror. Që atëherë, figura e koleksionistit privat ka qenë thelbësore për suksesin e tregut artistik.<ref>AA.VV. (1991), f. 213. (në spanjisht)</ref> [[Skeda:Giovanni Paolo Panini – Ancient Rome.jpg|thumb|300px|''Galeri arti me pamje të Romës së lashtë'' (1754–1757), nga Giovanni Paolo Pannini.]] * Tregu artistik: vlerësimi i veprës së artit si mall i mundshëm për t'u blerë kundrejt një kundërvlere ekonomike fillon me ndërgjegjësimin ndaj veçantisë së artit, ndaj vlerës së tij si vepër unike dhe e papersëritshme, e lidhur me aspekte si vjetërsia, cilësia, autenticiteti etj. Tregtia artistike u shfaq në Greqi dhe Romë, por u konsolidua në Rilindje: në shekullin XVI ekzistonin tashmë në Venecia dhe Firence tregje të specializuara në transaksionin e artit. Në shekullin XVII qendra kryesore tregtare e artit ishin Vendet e Ulëta, ku një borgjezi në rritje e bënte artin pasqyrim të statusit të vet shoqëror. Në shekullin XIX tregu i artit fitoi përhapje të madhe, në paralel me hapjen e muzeve publike dhe realizimin e ekspozitave ndërkombëtare ku ekspozoheshin produktet më të mira, njëlloj artistike sa edhe industriale, të të gjitha vendeve. Atëherë u përhapën galeritë private të artit, dhe u shfaq figura e tregtarit të artit, që shpesh do të luante rol të rëndësishëm në marrëdhënien e tij me artistët, dhe do të fitonte rol të vetin në historinë e artit (si Daniel-Henry Kahnweiler apo Ambroise Vollard). U shfaqën gjithashtu shtëpi ankandesh, si të famshmet Christie's dhe Sotheby's britanike, franceze Drouot, gjermane Lempertz, italiane Finarte apo spanjollet Brok, Ansorena dhe Durán.<ref>AA.VV. (1991), f. 615. (në spanjisht)</ref> * Panairet e artit: një nga mjetet kryesore të tregtarizimit të artit janë panairet, ku artistët e bëjnë të njohur punën e tyre, ndërsa publiku mund t'i vlerësojë dhe të jetë në dijeni të risive të ndryshme që shfaqen me kalimin e kohës. Panairet kanë fituar gjithnjë e më shumë rëndësi, duke ekzistuar një qark ku përgjatë vitit qytete të ndryshme të gjithë botës presin panaire të natyrave të ndryshme. Aktualisht funksioni i tyre nuk është vetëm tregtar, por edhe kulturor e institucional, meqë përbëjnë një burim përhapjeje të artit. Një nga panairet e para të njohura ishte ai i mbajtur në Salone degli Innocenti të Akademisë së Firences, ku në 1564 u shitën 17 nga 25 pikturat e realizuara si homazh për Mikelanxhelon pas vdekjes së tij. Në 1737 u hap ekspozita dyvjeçare e Salon Carré të Louvre-it, organizuar nga Académie Royale d'Art, një nga panairet e para të hapura për një publik më të gjerë. Sot spikasin: Bienalja e Venecias, Documenta e Kaselit, Bienalja e São Paulos, Trienalja e Milanos, panairi ARCO i Madridit, FIAC-u i Parisit, Art Basel i Bazelit etj.<ref>Villa (2003), f. 91–96. (në spanjisht)</ref> * Ekspozitat: një nga faktorët kyç në përhapjen e artit, sidomos sot, është organizimi i ekspozitave, publike apo private, të artit të lashtë apo bashkëkohor, individuale apo kolektive, tematike apo antologjike. Ekspozitat e para u shfaqën në Britaninë e Madhe në fund të shekullit XVIII, të nxitura nga mërgimi i artistëve i shkaktuar nga Revolucioni Francez. Në shekullin XIX u shfaqën ekspozitat universale, fenomenet e para masive ku ekspozoheshin risitë kryesore njëlloj të botës së artit sa edhe të shkencës, industrisë dhe çdo veprimtarie tjetër njerëzore. Që atëherë ekspozitat janë përsëritur në mbarë botën, shpesh të kufizuara në vetë muzetë e artit, si mënyrë për të favorizuar një prurje më të madhe publiku. Sot, janë të zakonshme ekspozitat antologjike dhe udhëtuese, që zakonisht kalojnë nëpër qendrat kryesore artistike botërore. Një faktor tjetër për t'u marrë parasysh, veçanërisht duke pasur parasysh përkohshmërinë e këtyre ekspozitave, është rëndësia gjithnjë e më e madhe e katalogëve, dëshmitë e vetme të bashkësisë së veprave arti të ekspozuara, shpesh në mënyrë të papersëritshme. Ekspozita udhëtuese më e vizituar ishte ajo e ''Artit të degjeneruar'', organizuar në 1937 nga ministri i propagandës naziste Joseph Goebbels, e cila u vizitua nga rreth tre milionë njerëz në qytete të ndryshme gjermane përgjatë katër vitesh.<ref>Villa (2003), f. 71–73. (në spanjisht)</ref> == Disiplinat artistike == {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 250 | image1 = Wrightfallingwater.jpg | caption1 = Arkitektura: Shtëpia mbi Ujëvarë (1939), nga Frank Lloyd Wright. | image2 = Van Gogh - Starry Night - Google Art Project.jpg | caption2 = Piktura: ''Nata me yje'' (1889), nga Vincent van Gogh. | image3 = Cappella palluzzi-albertoni di giacomo mola (1622-25), con beata ludovica alberoni di bernini (1671-75) e pala del baciccio (s. anna e la vergine) 05.jpg| caption3 = Skulptura: ''Ekstaza e së lumes Ludovica Albertoni'' (1671–1674), nga Gian Lorenzo Bernini. | image4 = MozartFluteQuartetInD.JPG | caption4 = Muzika: ''Kuarteti për flaut'' (1777), nga Wolfgang Amadeus Mozart. | image5 = calligraphy.malmesbury.bible.arp.jpg | caption5 = Letërsia: shembull kaligrafie në latinisht, nga një ''Bibël'' e vitit 1407. }} Artet krijuese shpesh ndahen në kategori më specifike, si artet dekorative, artet plastike, artet skenike ose letërsia. Kështu, piktura është një formë e artit vizual, dhe poezia një formë letërsie. Disa shembuj janë: ;[[Historia e arteve pamore|Artet vizuale]] * [[Arkitektura]]: është arti i projektimit dhe ndërtimit të ndërtesave. E quajtur ndonjëherë "arti i hapësirës", arkitektura është një proces teknik dhe dizajni që synon, përmes materialesh të ndryshme, ndërtimin e strukturave që organizojnë hapësirën për përdorim nga qenia njerëzore. Fillimisht e destinuar për ndërtimin e banesave, me kalimin e kohës është diversifikuar në tipologji të ndryshme me qëllime shumë të larmishme, nga hapësira kulti fetar deri te instalime ushtarake, duke përfshirë ndërtesa publike (bashki, shkolla, universitete, spitale, biblioteka, muze etj.), fabrika, instalime sportive, vepra inxhinierike (ura, rrugë), stacione transporti (hekurudha, porte, aeroporte) etj. Po ashtu, arkitektura ka marrë me kohën kompetenca të ndryshme, si urbanistika, peizazhistika, vepra shëndeti publik (kanalizime) etj. * Arti trupor: është ai që përdor trupin njerëzor si mbështetje. Përfshin veprimtari si grimi, veshja, floktaria, tatuazhi, piercing-u etj. * Arti digjital: është ai i realizuar me mjete dixhitale, si video apo informatika, shpesh i lidhur me instalimet artistike, ose që përdor mbështetje të ndryshme, si interneti; një shembull janë videolojërat. * Arti efemer: është ai me kohëzgjatje të caktuar, meqë në gjenezën e konceptimit të tij qëndron pikërisht fakti që të jetë i përkohshëm. Përfshin forma të ndryshme të artit konceptual dhe të veprimit, si ''happening''-u dhe ''performanca''. Përfshin gjithashtu veprimtari të ndryshme si gastronomia, parfumeria, piroteknika etj. Një pikë thelbësore e këtij lloji veprimtarish është pjesëmarrja e publikut. * Artet dekorative ose të zbatuara: term i zbatuar kryesisht për artet industriale, si dhe për pikturën dhe skulpturën, kur qëllimi i tyre nuk është të krijojnë një vepër unike e të diferencuar, por synojnë një qëllim dekorativ e ornamental. * [[Artet grafike]]: janë ato që realizohen përmes një procesi shtypjeje; kështu, janë arte grafike njëlloj gravura sa edhe fotografia, afishizmi apo komiku, ose çdo veprimtari artistike që përdor një mjet të shtypur. Në realizimin e tyre ndërhyn, nga njëra anë, krijimi i një dizajni dhe, nga ana tjetër, kalimi i tij në një substrat të caktuar — si letra. Artet grafike u shfaqën me shpikjen e shtypshkronjës nga Johannes Gutenberg rreth vitit 1450, dhe grupuan me kohën të gjitha zanatet e lidhura me shtypjen tipografike. Më vonë, nevoja për të prodhuar shtypje me cilësi më të mirë solli shfaqjen e paraprintimit apo fotomekanikës. * Artet industriale: janë ato të zhvilluara me elaborim industrial apo zejtar, por duke ndjekur një qëllim të caktuar estetik, mbi të gjitha në hartimin e objekteve të caktuara si veshje, banesa dhe orendi, si dhe elementë të ndryshëm dekori. Shumë arte dekorative janë njëkohësisht edhe industriale. * Artet dhe zanatet: janë ato që përfshijnë punë dore, që mund të ketë karakter zejtar apo industrial. Përfshin veprimtari të ndryshme si qeramika, punimi i lëkurës, marangozia, farkëtaria, kopshtaria, argjendaria, mozaiku, tapiceria, xhamvitrazhi etj. * [[Kinematografia]] (Kinemaja): teknikë e bazuar në riprodhimin e imazheve në lëvizje, kinemaja u shfaq me shpikjen e kinematografit nga vëllezërit Lumière në 1895. Nëse fillimisht nënkuptonte thjesht kapjen e imazheve nga natyra, si të ishte një dokumentar, shpejt kinematografia evoluoi drejt tregimit të historive përmes përdorimit të skenarëve dhe proceseve teknike si montazhi, që lejonin xhirimin e skenave dhe renditjen e tyre në mënyrë që të paraqisnin një histori koherente. Me përfshirjen e elementeve të marra nga teatri — proces i filluar nga Georges Méliès — kinemaja arriti një shkallë artisticiteti të vërtetë, duke u pagëzuar si ''arti i shtatë'', term i propozuar nga Ricciotto Canudo në 1911. * [[Vizatimi]]: përfaqësim grafik i realizuar përmes vijave, gjurmëve dhe hijeve, të hartuara me laps, penë apo objekte të ngjashme. Vizatimi qëndron në bazën e pothuajse çdo vepre artistike, pasi shumica e veprave piktorike realizohen mbi një skicë të vizatuar në pëlhurë, mbi të cilën më pas pikturohet; po ashtu, shumë skulptura dizajnohen fillimisht me vizatim, e madje edhe arkitektura bazohet në plane të vizatuara. Përveç kësaj, vizatimi ka një autonomi të padyshimtë artistike, dhe janë të panumërta vizatimet e realizuara nga shumica e artistëve të mëdhenj përgjatë historisë. * [[Dizajni]]: është skica apo delineacioni i çdo elementi të lidhur me qenien njerëzore, qoftë një ndërtesë, një veshje, një frizurë etj. I përdorur zakonisht në kontekstin e arteve të zbatuara, inxhinierisë, arkitekturës dhe disiplinave të tjera krijuese, dizajni përkufizohet si procesi paraprak i konfigurimit mendor të një vepre, përmes skicave, vizatimeve apo skemave të hartuara në çfarëdo mjeti. Dizajni ka një përbërës funksional dhe një tjetër estetik, duhet të plotësojë nevoja dhe njëkohësisht mund t'i pëlqejë shqisave. Përfshin një shumësi disiplinash dhe zanatesh, sipas objektit që dizajnohet dhe pjesëmarrjes në proces të një apo disa personave apo specialiteteve. * [[Skulptura]]: është arti i modelimit të figurave në vëllim, përmes materialesh të ndryshme si balta, guri, druri, metali etj. Është art hapësinor, ku autori shprehet përmes vëllimeve dhe formave dimensionale. Në skulpturë përfshihen të gjitha artet e gdhendjes dhe dallgës, së bashku me ato të shkrirjes dhe kallëpimit, e ndonjëherë edhe arti i poçarisë. Mund të jetë në gdhendje të lirë — quajtur edhe në trup të plotë — ose në relief mbi sipërfaqe të ndryshme. * [[Fotografia]]: është një teknikë që lejon marrjen e imazheve të botës së ndjeshme dhe fiksimin e tyre në një mbështetje materiale — një peliçe fotografike e ndjeshme ndaj dritës apo një sensor dixhital. Fotografia primitive bazohej në parimin e dhomës së errët, me anë të së cilës arrihet të projektohet një imazh i kapur nga një vrimë e vogël mbi një sipërfaqe, në mënyrë që madhësia e imazhit të reduktohet dhe qartësia e tij të rritet. Fotografia moderne filloi me ndërtimin e dagerotipisë nga Louis-Jacques-Mandé Daguerre, prej nga u përsosën procedurat teknike për kapjen dhe riprodhimin e saj. Pavarësisht se merr imazhet e veta nga realiteti, fotografia shpejt u konsiderua art, pasi pranohet se vizioni i sjellë nga fotografi në momentin e zgjedhjes së një kuadri është një proces artistik, i realizuar me vullnet estetik. * [[Gravura]]: gravura është teknikë hartimi e stampave artistike përmes një pllake druri apo metali të punuar sipas procedurash të ndryshme: akuaforte, akuatinta, kallkografi, gravurë me çelik gdhendjeje, gravurë me gjysmëton, gravurë me majë të thatë, linogravurë, litografi, serigrafi, ksilografi etj. * [[Stripi|Historieta]] (komiku): komiku është një përfaqësim grafik nëpërmjet të cilit tregohet një histori përmes një vargu vinjetash, në të cilat, me anë vizatimesh — me ngjyra apo bardhezi — dhe tekstesh të kornizuara në kuti të quajtura "flluska", paraqitet veprimi i treguar, në një kuptim linear. E dala nga karikatura, historieta u zhvillua që nga shekulli XIX kryesisht në mediat gazetareske, në shirita të futur zakonisht në seksionet e argëtimit të gazetave, edhe pse shpejt fituan autonominë e vet dhe filluan të botoheshin në formë albumesh. Edhe pse filloi brenda zhanrit humoristik, më pas u shfaqën histori të të gjitha zhanreve, duke arritur sukses të madh popullor gjatë shekullit XX. * [[Piktura]]: është arti dhe teknika e krijimit të imazheve përmes aplikimit të pigmenteve me ngjyrë mbi një sipërfaqe, qoftë letër, pëlhurë, dru, mur etj. Zakonisht ndahet në pikturë murale (afresk, tempera) ose kavaleti (tempera, vaj, pastel), dhe njëlloj mund të klasifikohet sipas zhanrit (portret, peizazh, natyrë e qetë etj.). Piktura ka qenë për shekuj mjeti kryesor për të dokumentuar realitetin, botën përreth, duke pasqyruar në imazhet e saj rrjedhën historike të kulturave të ndryshme që janë pasuar përgjatë kohës, si dhe zakonet e tyre dhe kushtet materiale. ;[[Artet skenike]] * [[Vallëzimi]]: vallëzimi është një formë shprehjeje e trupit njerëzor, që përbëhet nga një sërë lëvizjesh ritmike sipas taktit të një muzike — edhe pse kjo e fundit nuk është plotësisht e domosdoshme. Ndër modalitetet e tij bën pjesë baleti apo vallëzimi klasik, edhe pse ekzistojnë lloje të panumërta vallesh rituale dhe folklorike mes kulturave dhe shoqërive të ndryshme njerëzore, si dhe pafundësi kërcimesh popullore. Teknikat e vallëzimit kërkojnë përqendrim të madh për të zotëruar tërë trupin, me theks të veçantë te fleksibiliteti, koordinimi dhe ritmi. * [[Teatri]]: është një art skenik që synon paraqitjen e një drame letrare, nëpërmjet aktorësh që interpretojnë role të caktuara, kombinuar me një sërë faktorësh si skenografia, muzika, spektakli, efektet speciale, grimi, veshja, objektet e rekuizitës etj. Realizohet mbi një skenë, duke qenë pjesë thelbësore e veprës drejtimi ndaj një publiku. Teatri mund të përfshijë, ekskluzivisht apo në mënyrë të kombinuar, modalitete të ndryshme skenike, si opera, baleti dhe pantomima. ;Artet muzikore * Kori: është ai i realizuar nga një grup zërash, qofshin mashkullorë, femërorë apo të përzier, që interpretojnë një këngë apo melodi së bashku, duke bashkuar zërat e tyre për të dhënë një zë të vetëm muzikor. Ndër format e ndryshme të këngës korale bën pjesë kanti gregorian. * [[Muzika]] simfonike: muzika është arti i organizimit ndijor dhe logjik të një kombinimi koherent tingujsh dhe heshtjesh, duke përdorur parimet themelore të melodisë, harmonisë dhe ritmit. Në aspektin e vet simfonik, konsiderohet muzikë instrumentale e interpretuar nga një orkestër e formuar nga instrumentet kryesore me erë (druri dhe metali), me tela dhe me goditje. * [[Opera]]: është një art ku muzika kombinohet me këngën, mbi bazën e një skenari (libreto) i interpretuar sipas parimeve të arteve skenike. Interpretimi kryhet nga këngëtarë të regjistrave të ndryshëm vokalë: bas, bariton, tenor, kontralto, mezzosoprano dhe soprano. ;Artet letrare * Proza narrative: është arti i të shkruarit në prozë, duke rikrijuar me fjalë ngjarje reale apo fiktive, që shkrimtari i rendit në mënyrë të përshtatshme për t'u kuptuar drejt nga lexuesi, me qëllime informuese apo argëtuese, të shprehura me një gjuhë që mund të ndryshojë nga aspekti përshkrues deri te ai imagjinar apo i çfarëdo natyre tjetër. Ndër format e ndryshme të narrativës gjenden romani dhe tregimi. * [[Poezia]]: është një kompozim letrar i bazuar në metrikë dhe ritëm, i renditur përmes një strukture vargjesh dhe strofash që mund të kenë forma të ndryshme rime, edhe pse mund të jenë edhe vargje të lira. Përmbajtja e saj mund të jetë njëlloj reale apo fiktive, edhe pse në përgjithësi poezia ka zakonisht një aspekt evokues dhe intim, duke qenë mjeti kryesor i shprehjes së përbërësit më emocional të qenies njerëzore. * [[Drama]]: është një formë të shkruari e bazuar në dialogun e personazheve të ndryshëm, që tregojnë një histori përmes vargut kronologjik dhe subjektiv të skenave të ndryshme ku zhvillohet veprimi. Edhe pse ka karakter letrar autonom, zakonisht konceptohet për t'u interpretuar në formë teatrale, prandaj drama është ngushtë e lidhur me artet skenike. == Stilet artistike == Çdo periudhë historike ka pasur karakteristika konkrete dhe të përcaktueshme, të përbashkëta me rajone dhe kultura të tjera, ose të veçanta dhe të diferencuara, që kanë evoluar me kalimin e kohës. Prej andej lindin stilet artistike, që mund të kenë origjinë gjeografike apo kohore, apo madje të reduktohen te vepra e një artisti të caktuar, për sa kohë që prodhohen forma artistike qartësisht dalluese. "Stili" vjen nga latinishtja ''stilus'' ('gjilpërë shkrimi'), shkruar në epokën mesjetare si ''stylus'' nën ndikimin e termit grek στύλος (''stylos'', 'shtyllë'). Dikur kështu quhej një lloj gjilpëre për të shkruar mbi tabela dylli; me kohën, kaloi të përcaktojë njëlloj instrumentin sa edhe punën e shkrimtarit dhe mënyrën e tij të të shkruarit. Koncepti i stilit u shfaq në letërsi, por shpejt u shtri te pjesa tjetër e arteve, veçanërisht muzika dhe vallëzimi. Sot ky term përdoret në kuptimin e vet metonimik, pra si ajo cilësi që identifikon mënyrën e punës, të shprehurit apo të konceptimit të një vepre arti nga artisti, ose, në kuptim më të përgjithshëm, të një bashkësie artistësh apo veprash që kanë disa pika të përbashkëta, të grupuara gjeografikisht apo kronologjikisht. Kështu, stili mund të jetë njëlloj një bashkësi karakteresh formale, qoftë individuale — mënyra e të shkruarit, të kompozuarit apo të hartuarit e një vepre arti nga një artist — qoftë kolektive — e një grupi, një epoke apo një vendi gjeografik — sa edhe një sistem organik formash, ku bashkimi i disa faktorëve të caktuar do të gjeneronte mënyrën e punës së grupit, si te arti roman, gotik, barok etj. Sipas Henri Focillon-it, një stil është «një bashkësi koherente formash të bashkuara nga një përshtatshmëri reciproke, të nënshtruara ndaj një logjike të brendshme që i organizon». Këto karaktere individuale apo shoqërore janë shenja dalluese që lejojnë të diferencohet, të përcaktohet dhe të katalogohet në mënyrë empirike vepra e një artisti apo grupi artistësh të përkatësisë së të njëjtit stil apo "shkolle" — term që përcakton një grup autorësh me karakteristika të përbashkëta përcaktuese. Kështu, "stilistika" është shkenca që studion shenjat e ndryshme dalluese, objektive dhe të njëkuptimshme, të veprës së një artisti apo shkolle. Ky studim ka shërbyer në historinë e artit si pikënisje për analizën e rrjedhës historike artistike të bazuar te stili, siç mund të vërehet te ndonjë shkollë historiografike si formalizmi (në art).<ref>Souriau (1998), f. 540–541. (në spanjisht)</ref> Stili studion artistin dhe veprën e artit si materializim i një ideje, të përftuar në materie përmes teknikës, gjë që përbën një gjuhë formale të ndjeshme ndaj analizës, katalogimit dhe periodizimit. Nga ana tjetër, ashtu si ngjashmëria e formave krijon një gjuhë, dhe pra një stil, e njëjta formë mund të ketë kuptim të ndryshëm në stile të ndryshme. Kështu, stilet i nënshtrohen një dinamike evolutive që zakonisht është ciklike, e përsëritshme, e perceptueshme në shkallë më të madhe apo më të vogël në çdo periudhë historike. Zakonisht dallohen te çdo stil, shkollë apo periudhë artistike disa faza — me variacionet e natyrshme të veçanta për çdo rast: "faza paraklasike", ku fillojnë të formohen shenjat dalluese të çdo stili konkret — zakonisht shënohen me parashtesat 'proto' apo 'para', si parromantizmi; "faza klasike", ku konkretizohen shenjat kryesore karakteristike të stilit, që do të shërbejnë si pika referimi dhe do të përbëjnë materializimin e realizimeve të tij kryesore; "faza manieriste", ku riinterpretohen format klasike, të hartuara nga një këndvështrim më subjektiv nga ana e autorit; "faza barok", që është një reagim kundër formave klasike, të deformuara sipas dëshirës dhe kaprico të artistit; "faza arkaizuese", ku kthehet te format klasike, por tashmë me mungesën e dukshme të natyrshmërisë që i është e brendshme — zakonisht shënohet me parashtesën 'neo-' — dhe "faza e përsëritshme", ku mungesa e referencave shkakton një prirje drejt eklektizmit — zakonisht shënohet me parashtesën 'neo-', si te neoklasicizmi.<ref>Azcárate (1983), f. 14–16. (në spanjisht)</ref> {{Gallery | title = '''Stilet artistike''' | align = center | width = 150 | height = 180 | File:Kouros Asclepeion Paros Louvre.jpg|'''Faza paraklasike''':<br />''Kuros'' i Asklepionit të Parosit. | File:Discobulus.jpg|'''Faza klasike''':<br />''Diskobolet'', nga Mironi. | File:Apollo Saurocton Louvre.jpg|'''Faza manieriste''':<br />''Apoloni Sauroktonos'', nga Praksiteli. | File:Laocoon and His Sons.jpg|'''Faza barok''':<br />''Laokonti dhe bijtë e tij'', nga Agesandri, Polidori dhe Atenodori nga Rodi. | File:Grupo de Orestes y Pílades (Museo del Prado).jpg|'''Faza arkaizuese''':<br />Grupi i Shën Ildefonsit, skulpturë romake e frymëzuar nga modele greke. | File:IMG 3972 - Canova - Napoleone Bonaparte - Milano, Cortile del Palazzo di Brera - Foto Giovanni Dall'Orto 19-jan 2007.jpg|'''Faza e përsëritshme''':<br />"Napoleoni i hyjnizuar", nga Antonio Canova, skulpturë neoklasiciste e frymëzuar nga modele klasike greko-romake. }} == Zhanret artistike == Një zhanër artistik është një specializim tematik sipas të cilit ndahen zakonisht artet e ndryshme. Dikur quheshin "piktorë zhanri" ata që merreshin me një temë të vetme: portrete, peizazhe, piktura lulesh, kafshësh etj. Termi kishte një kuptim disi përçmues, pasi dukej sikur artisti që trajtonte vetëm ato çështje nuk vlente për të tjera, dhe kundërvihej me "piktorin e historisë", që në një kompozim të vetëm trajtonte elementë të ndryshëm (peizazh, arkitekturë, figura njerëzore). Në shekullin XVIII, termi iu zbatua piktorit që përfaqësonte skena të jetës së përditshme, po ashtu i kundërvënë piktorit të historisë, që trajtonte tema historike, mitologjike etj. Në të kundërt, në shekullin XIX, kur piktura e historisë humbi pozitën e vet të privilegjuar, iu dha e njëjta kategori historisë sa edhe peizazhit, portretit etj. Atëherë piktura e zhanrit u bë ajo që nuk trajtonte katër klasat kryesore të njohura: histori, portret, peizazh dhe marinë. Kështu, piktor zhanri ishte ai që nuk kishte asnjë zhanër të përcaktuar. Së fundi, duke eliminuar çdo hierarki në përfaqësimin artistik, sot konsiderohet pikturë zhanri çdo vepër që përfaqëson skena të jetës së përditshme, tema anekdotike, ndërkohë që ende flitet për zhanre artistike për të përcaktuar temat e ndryshme që kanë qenë të përsëritura në historinë e artit (peizazh, portret, lakuriq, natyrë e qetë), duke bërë kështu një sintezë mes koncepteve të ndryshme të mësipërme.<ref>Souriau (1998), f. 612. (në spanjisht)</ref> * Zhanre piktorike: zakonisht klasifikohen sipas përmbajtjes tematike: portret dhe autoportret, lakuriq, natyrë e qetë dhe vanitas, peizazh dhe marinë, pikturë mitologjie, pikturë historike, pikturë fetare, pikturë zhanri etj. * Zhanre letrare: janë grupet apo kategoritë e ndryshme në të cilat mund të klasifikohen veprat letrare sipas përmbajtjes së tyre. Retorika klasike i ka klasifikuar në tri grupe kryesore: lirik, epik dhe dramatik. Këtyre disa zakonisht i shtojnë atë didaktik (oratoria, eseja, biografia, kronika). * Zhanre muzikore: bazohen në kritere si ritmi, instrumentimi, karakteristikat harmonike apo melodike ose struktura. Muzika klasike, akademike apo muzika e kultivuar është një nga tri zhanret e mëdha në të cilat mund të ndahet muzika në përgjithësi, së bashku me muzikën popullore dhe muzikën tradicionale apo folklorike. * Zhanre kinematografike: fillimisht u klasifikuan në dy grupe të mëdha: komedi dhe tragjedi; më pas, u diversifikuan: film aksioni, thriller, film lufte, film shkencor-fantastik, film aventurash, western, arte marciale, film fantastik, film horror, film katastrofash, film epik, film historik, film muzikor, film policor, film noir, gore, erotik, film animacioni, dokumentar, film eksperimental, "klasë B" etj. * Në arkitekturë, në vend të zhanreve flitet për tipologji, që varen nga konfigurimi i përgjithshëm, teknika, ndërtimi dhe dekori. Kemi kështu tipologji si kisha, pallati, kështjella, banesa, rrokaqielli, fabrika etj. {{Gallery | title = '''Zhanret artistike''' | align = center | lines = 4 | File:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|'''Portret''':<br />''Xhokonda'' (1503), nga Leonardo da Vinçi. | File:Claude Lorrain 008.jpg|'''Peizazh''':<br />''Port me anijosjen e Mbretëreshës së Shebës'' (1648), nga Claude Lorrain. | File:Diego Velázquez - Rokeby Venus.jpg|'''Lakuriq''':<br />''Venusi i pasqyrës'' (1647–1651), nga Diego Velázquez. | File:Paul Cézanne - Still Life with Onions - Google Art Project.jpg|'''Natyrë e qetë''':<br />''Natyrë e qetë me qepë'' (1895–1900), nga Paul Cézanne. }} == Teknika artistike == [[Skeda:Johann Sebastian Bach.jpg|thumb|200px|right|Johann Sebastian Bach, i konsideruar mjeshtri i madh i kontrapunktit.]] ;[[Muzika]] * Harmonia: është shkenca që mëson të ndërtohen akordet (bashkësi tingujsh) dhe që sugjeron mënyrën për t'i kombinuar ato në mënyrën më të ekuilibruar, duke arritur kështu ndjesi relaksimi (harmoni konsonante) apo tensioni (harmoni disonante). Vendos një stil kompozimi thelbësisht vertikal, mes notash që luhen njëkohësisht. * Kontrapunkti: është teknika e përdorur për të kompozuar muzikë polifonike përmes lidhjes së dy ose më shumë melodive (apo zërave a linjave) të pavarura, që dëgjohen njëkohësisht. Me kompleksitet më të madh se harmonia, i jep theks më të madh zhvillimit horizontal të kompozimit, që vendoset përmes marrëdhënieve intervalore mes notave të njëpasnjëshme. * Homofonia dhe monodia: janë një teksturë muzikore ku dy apo më shumë pjesë muzikore lëvizin njëkohësisht nga pikëpamja harmonike, dhe marrëdhënia e të cilave formon akorde. Kundërvihet me polifoninë, meqë në këtë të fundit pjesët kanë pavarësi ritmike e melodike dhe nuk ka mbizotërim të asnjë pjese. * Polifonia: njihet si një bashkësi tingujsh të njëkohshëm, ku secili shpreh idenë e vet muzikore, duke ruajtur pavarësinë e vet, duke formuar kështu me të tjerët një tërësi harmonike. * Zbukurimet muzikore: janë mjete që mund të përdoren në kompozime me qëllim t'u japin atyre shprehje, ornament, larmi, hijeshi apo vivacitet. Përfshijnë trilet, mordentët, floriturat... ;[[Vizatimi]] * Qymyri (karboncilli): është një nga materialet më të vjetra për vizatim, i përdorur që nga parahistoria. Bëhet me degëza shelgu të pjekura në furrë brenda një tigani të mbyllur, duke i lënë të piqen ngadalë gjithë natën. Pastaj mprihet dhe futet në një kallam apo shkop të vogël. Është ideal për skica dhe studime përgatitore, meqë thyhet lehtë e fshihet me lehtësi. * Lapsi: është grafit i futur në një tub druri apo metali, i zi, që mprihet dhe fshihet me lehtësi, ideal për vizatim. U përhap nga Italia në shekullin XV. * Furça: e përshtatshme për vizatim dhe pikturë, përbëhet nga një mbajtëse druri dhe qime kafshësh të ndryshme, kryesisht derri, sable, ketri etj. Përdoret me bojë të zezë (ngjyrë boje), lëng i përgatitur me qymyr të zi nga lëvozhga arre të djegura, me ujë, gome arabike, xhelatinë dhe aromatizues si kamfori apo myshku. Është ideale për të theksuar vëllime dhe për të nxjerrë në pah shkëlqime dhe zona të ndriçuara. * Pena: një nga mjetet më të vjetra dhe ideale për vizatim, si dhe për shkrim dhe çfarëdo lloj shprehjeje grafike, është pena, qoftë me kallam të mprehur, qoftë me pupla shpendësh, kryesisht të patës. Përdoret me bojë, mbi letër apo pergamenë. * Majat metalike (''stilum''): maja e metaltë (plumb, kallaj, argjend) përdoret që nga epoka romake, e zbatuar mbi letër, pergamenë apo dru. * Sanguina: është një lloj lapsi me ngjyrë rrëshqanoze të kuqërremtë, i nxjerrë nga argjila hekurore, që prodhon një lloj vizatimi me ngjyrë të kuqërremtë shumë karakteristike, i modës në Italinë e Rilindjes. * Shkumësi (tiza): është sulfat kalciumi bihidratik, i përdorur që nga Rilindja si material vizatimi ose si pigment për pikturën me tempera. I gdhendur në formë shkopinjsh, ekziston shkumësi i bardhë (kalcit), i hirtë (argjilë e papjekur tullash) dhe i zi (qymyr fosili), dhe, tashmë në epokën moderne, shkumësat me ngjyra, të përbërjeve artificiale.<ref>Fuga (2004), f. 12–30. (në spanjisht)</ref> [[Skeda:Pittura-Painting4.JPG|thumb|300px|Paletë piktori, furça dhe tuba bojrash (vaji).]] ;[[Piktura]] Piktura, si element dydimensional, ka nevojë për një mbështetje (mur, dru, pëlhurë, xham, metal, letër etj.); mbi këtë mbështetje vendoset pigmenti (ngjyrues + lidhës). Është lidhësi ai që klasifikon procedurat e ndryshme piktorike: * Akrilik: teknikë piktorike ku ngjyruesit i shtohet një lidhës plastik. * Akuarelë: teknikë e realizuar me pigmente transparente të holluara në ujë, me lidhës si goma arabike apo mjalti, duke përdorur si të bardhë vetë ngjyrën e letrës. Teknikë e njohur që nga Egjipti i lashtë, është përdorur në të gjitha epokat, edhe pse me intensitet më të madh gjatë shekujve XVIII dhe XIX. * Guaash: teknikë e ngjashme me akuarelën, me ngjyra më të dendura, të holluara në ujë apo ngjitës të përzier me mjaltë. Ndryshe nga akuarela, përmban ngjyrën e bardhë. * Enkaustikë: teknikë ku ngjyrat holohen në dyllë të shkrirë, ngjitës dhe lizhë, duke pikturuar të nxehta. Është një pikturë e dendur dhe kremoze, rezistente ndaj dritës dhe ujit. Pasi vendoset pigmenti, duhet lustruar, me copa liri. * Afresk: piktura al fresko realizohet mbi një mur të suvatuar me gëlqere të lagësht dhe me ngjyra të holluara në ujë gëlqereje. Afresku duhet ekzekutuar shumë shpejt, meqë gëlqerja e thith shpejt ngjyrën, prandaj duhet rretushuar më pas me tempera, nëse është e nevojshme. I njohur që nga antikiteti, u praktikua shpesh gjatë Mesjetës dhe Rilindjes. * Llak: ngjyruesi lidhet me llak — produkt i disa insekteve japoneze — i tretur me alkool apo aceton. * Miniaturë: është dekorimi i dorëshkrimeve me fletë ari dhe argjendi, dhe pigmente me ngjyra të lidhura me ngjitës, vezë apo gomë arabike. Fjala vjen nga përdorimi i minit të kuq në shkrimin e inicialeve të dorëshkrimit. * Vaj: teknikë që konsiston në tretjen e ngjyrave në një lidhës vajor (vaj liri, arre, bajame apo lajthie; vajra shtazorë), duke shtuar terpentinë që të thahet më mirë. * Pastel: pasteli është një laps pigmenti me ngjyra të ndryshme minerale, me lidhës (kaolin, allçi, gomë arabike, lateks fiku, ngjitës peshku, sheqer i kristalizuar etj.), i përzier me dyllë dhe sapun Marsejeje dhe i prerë në formë shkopinjsh. Ngjyra duhet përhapur me një "difumino" — cilindër lëkure apo letre të mbështjellë, që përdoret për të zbutur vijat e ngjyrës, konturet etj. — gjë që i jep një pamje të butë e kadifeje, ideale për portrete. Megjithatë, është pak i qëndrueshëm, prandaj kërkon ndonjë fiksues (ujë dhe ngjitës apo qumësht). U shfaq në Francë në shekullin XVI. * Tempera: pikturë e realizuar me ngjyra të holluara në ujë të temperuar apo të trashur me lidhës me bazë ngjitëse (të verdha veze, kazeinë, ngjitës fiku, qershie apo kumbulle). Përdoret mbi dërrasë apo mur dhe, ndryshe nga afreski, mund të rretushohet e thatë.<ref>Fuga (2004), f. 92–132. (në spanjisht)</ref> * Teknika të përziera: ** ''Kolazh'': teknikë që konsiston në ngjitjen mbi një sipërfaqe të materialeve të ndryshme (letër, pëlhurë, llamarinë, gazeta, fotografi etj.), të hartuara në mënyra të ndryshme (të thyera, të prera, të grisura), në mënyrë që të përbëjnë një kompozim me karakter artistik, qoftë vetëm, qoftë të përzier me teknika të tjera piktorike. ** ''Décollage'' përcakton teknikën e kundërt me kolazhin: në vend të ndërtimit të një imazhi nga shuma e imazheve të tjera apo pjesëve të tyre, ai krijohet duke prerë, grisur apo eliminuar në çfarëdo mënyre pjesë të imazhit origjinal. ** ''Dripping'': teknikë e ardhur nga ''action painting'', konsiston në rrjedhjen e ngjyrës (''dripping'' = 'që rrjedh') mbi pëlhurë, e cila, përmes lëvizjes së artistit mbi pëlhurë, merr forma dhe trashësi të ndryshme. ** Asamblazh (''assemblage''): teknikë që konsiston në përdorimin e objekteve reale të marra nga jeta e përditshme, që ngjiten apo montohen mbi një mbështetje dhe i nënshtrohen më pas veprimeve të tjera piktorike apo teknikash të tjera të përziera. ** ''Frottage'': teknikë e ideuar nga Max Ernst në 1925, konsiston në fërkimin e një lapsi mbi një fletë të vendosur sipër një objekti, duke arritur një përshtypje të formës dhe teksturës së atij objekti. Mund të bëhet gjithashtu me laps me ngjyra, apo të pikturohet mbi skicën e parë. ** ''Grattage'': rrjedh nga ''frottage'', duke e hartuar imazhin si një sgrafit, duke shpërndarë ngjyrën në shtresa të dendura, që më pas gërvishten me shpatull apo me rrjeta metalike teksturash të ndryshme. ;[[Skulptura]] Sipas materialit, mund të punohet me tri sisteme: "shtues", duke modeluar dhe shtuar materie, zakonisht në materiale të buta (dyllë, plastelinë, baltë); "zbritës", duke eliminuar materie deri sa të zbulohet figura, zakonisht në materiale të forta (gur, mermer, dru, bronz, hekur); dhe "i përzier", duke shtuar dhe hequr. Mund të bëhet edhe me shkrirje, përmes një kallëpi. Pasi skulptura kryhet, mund të lihet natyrale ose të polikromohet, me ngjyrues bimor apo mineral, ose me enkaustikë, tempera apo vaj, e praruar apo e stufuar (imitim ari). * Skulpturë fildishi: e nxjerrë nga dhëmbët e kafshëve të ndryshme (elefant, hipopotam, morsë, derr i egër afrikan), fildishi është material i përdorur në skulpturë dhe argjendari. Punohet lehtë, edhe pse ka pengesën e gjatësisë së kufizuar dhe të lakimit të vet. Punohet me daltë dhe trapan. Në kombinim me arin, prodhon teknikën e ashtuquajtur krizoelefantine. * Skulpturë metali: realizohet me bakër, bronz, ar apo argjend, punuar drejtpërdrejt me çekiç dhe daltë, zakonisht në fletë metali mbi pllaka druri. Metali bëhet i ngurtë ndërsa goditet, prandaj duhet ngrohur për të vazhduar punën, proces i njohur si "rikoktim". Mund të punohet edhe në "reliev", duke praktikuar bazorelievin me çekiç dhe pikë. Një teknikë tjetër është ajo "me dyllë të humbur", mbi një model argjile apo allçie, mbi të cilin aplikohet një aliazh bronzi apo tunxhi. * Skulpturë guri: është një nga më të shpeshtat, e realizuar me zbritje. Zakonisht përdoren gurë si gëlqerori, mermeri, bazalti, graniti, porfiri, alabastri etj. Punohet me trapan, daltë, çekiç dhe gëlqerë. * Stuko: i formuar nga gëlqere, pluhur mermeri, rërë e larë dhe ngjitës kazeine, stuko përdoret që nga antikiteti në skulpturë apo si element dekorativ në arkitekturë. I lehtë për t'u modeluar, mund të lihet natyral apo të polikromohet. * Gdhendja: gdhendja në dru është një nga teknikat skulpturore më të vjetra, e lehtë për t'u ekzekutuar dhe me cilësi të shumta plastike. Karakteri i saj i parregullt i jep një pamje shprehëse, të papërfunduar, që mund të jetë ideale për stile të caktuara artistike, por refuzohet nga të tjera me prerje më klasike e perfeksioniste. Pasi kryhet gdhendja, mund të polikromohet, t'i aplikohen trajtime të ndryshme me dyllë apo llak, fletë metalike, pëlhura apo inkrustacione gurësh të çmuar apo elementesh të tjera. * Terrakotë: skulpturë e realizuar me argjilë të pjekur, ishte materiali i parë i përdorur për modelimin e figurave. Punohet mbi një kavalet, me shpatulla apo instrumente të vogla, ose me kallëp allçie. Pasi modelohet dhe lihet të thahet, piqet në 750–950 °C. Pasi përfundon, mund të lihet natyrale, të dekorohet me pikturë ose të emailohet (formë e fundit e ideuar në shekullin XV nga Luca della Robbia).<ref>Fuga (2004), f. 138–167. (në spanjisht)</ref> * Raku: raku është një pjekje në temperaturë të ulët, ku pjesët e kuqe të nxehta nxirren nga furra me pinca dhe futen në lëmishte druri. Nëse mbulohen plotësisht, pjesët përjetojnë një reduktim pas pjekjes. Mund të merren efekte shkëlqimi metalik nga karbonati i bakrit apo nitrati i argjendit.<ref>{{cite book|author=Linda Bloomfield|title=Guía de Esmaltes Cerámicos, Recetas|year=2016|isbn=8425228808|publisher=Gustavo Gili Editorial S.A.|language=es}}</ref> * Teknika të përziera: si në pikturë, edhe në skulpturë mund të ndodhë përdorimi i elementeve të ndryshme për të formuar figurën, procedurë e diversifikuar në shekullin XX me përdorimin e materialeve të konsideruara joartistike, të ardhura madje nga elemente detritike apo mbeturina, apo duke shtuar objekte të ndryshme natyrore apo artificiale, si te të ashtuquajturat ''ready-made''. {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 250 | image1 = AGAD Albrecht Dürer – The Sudarium.jpg | caption1 = Gravurë: ''Vello i Veronikës'' (1513), nga Albrecht Dürer. | image2 = Byzantinischer Mosaizist des 5. Jahrhunderts 002.jpg | caption2 = Mozaik: mozaik bizantin i shekullit V (Stambolli). | image3 = Cologne_Cathedral_Window_Detail.jpg | caption3 = Xhamvitrazh: "Moisiu në malin Sinai" dhe "Moisiu para faraonit" (shekulli XIII), Katedralja e Këlnit, Gjermani. | image4 = Ceramic planter from the Ming Dynasty.jpg | caption4 = Qeramikë: enë e dinastisë Ming (shekujt XIV–XV). | image5 = Mycenaean necklace golden spirals 12 century bC.jpg | caption5 = Argjendari: gjerdan ari mikenas, shekulli XII p.e.s. }} ;[[Gravura]] * Kallkografia: gravurë mbi bakër e realizuar në zbrazëti, me teknika të ndryshme: ** Akuaforte: teknikë gravure që konsiston në trajtimin e pjesëve të pllakës së metaltë të pambrojtura nga një llak me "ujë të fortë" (acid nitrik i holluar në ujë). ** Akuatinta: teknikë e ardhur nga një pllakë metali e mbuluar me rrëshirë, që, pasi ngrohet, ngjitet në sipërfaqen e pllakës, mbi të cilën më pas vizatohet me një lloj boje të veçantë, të quajtur akuatintë. E ardhur nga akuaforte, prodhon efekte të ngjashme me akuarelën. U shfaq në shekullin XVIII. ** Gravurë me stil: realizohet mbi pllakë bakri, me një stil (buril), instrument i përbërë nga një dorezë e rrumbullakët dhe një shufër çeliku, me prerje katrore të gdhendur në formë rombi. Me këtë vegël konturohet vizatimi, duke mbushur brazdat me bojë. ** Gravurë me majë të thatë: në këtë teknikë pllaka punohet drejtpërdrejt me një majë çeliku, diamanti apo rubini, pa iu drejtuar llakut apo acideve, duke marrë vija të ashpra të quajtura "flluska metali", të ndryshme sipas presionit dhe këndit të incizimit. Ndryshe nga stili, nuk e pret metalin, por e gërvisht. ** Gravurë me gjysmëton (''mezzotinto''): quajtur edhe gravurë e zezë apo me tym, pllaka punohet me një kruajtëse me disa maja (''rocker'' apo ''berceau''), duke marrë një grimcim uniform përmes kryqëzimit të vijave, duke dalluar kështu tone të çelëta dhe të errëta. * Linogravurë: teknikë gravure në reliev e ngjashme me ksilografinë, por duke përdorur linoleum në vend të drurit. * [[Shtypi litografik|Litografia]]: është një gravurë mbi gëlqeror, duke trajtuar sipërfaqen me një laps material yndyror për të kufizuar vizatimin dhe duke realizuar gravurën sipas dy procedurash: duke e larë me acid, për të korroduar pjesën e paypëryndyer dhe për të lënë vizatimin në reliev; ose duke aplikuar dy lloje boje, ujore dhe yndyrore, e para duke u fiksuar në sfond dhe e dyta duke mbuluar vijat e vizatuara me laps. U shpik nga Aloys Senefelder në 1778. * Serigrafi: teknikë me të cilën fitohen shtypje duke filtruar ngjyrat përmes një rrjete mëndafshi — apo, sot, najloni — duke mbuluar me ngjitës pjesët që nuk duhet të filtrohen, për t'i bërë të papërshkueshme. U shpik në Kinë. * Ksilografi: gravurë në dru (zakonisht qershi apo shpenj), e realizuar mbi një skicë të kalkuar mbi pllakën e drurit dhe të gdhendur me thikë, gubi, daltë apo stil, duke zbrazur nga druri të bardhat dhe duke lënë në reliev të zezat; më pas, lyhet me bojë me anë të një rrole dhe shtypet, qoftë me dorë, qoftë me presë shtypjeje. U përdor gjerësisht në Mesjetë, sidomos në Gjermani.<ref>Fatás-Borrás (1990), f. 122–123. (në spanjisht)</ref> ;Mozaiku * ''Lithóstroton'': term grek që përcakton mozaikun e vendosur si dysheme. Veshja aplikohet mbi gëlqere, rërë apo materiale të tjera si gurë, guralecë, pllaka mermeri etj. Ekzistojnë disa lloje: ''opus lapilli'', guralecë të vegjël me ngjyra natyrore, që vetë përbëjnë vizatimin; ''opus tessellatum'', i formuar nga tesera, pjesë me formë katrore, me të cilat hartohet kompozimi, zakonisht i tipit gjeometrik; ''opus vermiculatum'', po ashtu i hartuar me tesera, por me kontur të ndryshëm, duke mundur kështu të formojë vizatime të ndryshme; ''opus sectile'', i formuar nga pllaka mermeri me formë të parregullt. * [[Mozaiku]]: quajtur edhe ''opus musivum'', është e njëjta teknikë si ''lithóstroton''-i, por e zbatuar te dekori mural, në vend të atij të dyshemesë. Realizohet me tesera paste xhami, të aplikuara mbi murin e përgatitur me disa shtresa llaçi, duke hartuar figura dhe vizatime. * Taracea: teknikë e ngjashme me të mëparshmet, mund të jetë e dyshemesë apo e murit, apo madje mund të zbatohet te orenditë apo objekte të tjera. Konsiston në inkrustimin mbi një sipërfaqe kompakte të pllakave të holla guri dhe mermeri me ngjyrë, të prera dhe të vendosura duke formuar imazhe apo kompozime të ndryshme. Mund të realizohet edhe në dru ("intarsia"), duke qenë një teknikë e shpeshtë në marangozi. Në Carpi, në shekullin XVII, u shfaq gjithashtu një taracea me allçi.<ref>Fuga (2004), f. 176–201. (në spanjisht)</ref> ;Qelqi Ekzistojnë lloje të ndryshme qelqi: "qelq natriumi" (më bazikja, nga silici), kristali (silic dhe oksid plumbi apo kaliumi), "qelq kalcedoni" (silic dhe okside metalike) dhe "qelq qumështor" (silic, dioksid mangani dhe oksid kallaji). Teknika kryesore për ta punuar është fryrja, ku mund t'i jepet çfarëdo forme dhe trashësie. Sa i takon dekorit, mund të jetë i pikturuar, i sgrafituar, i gdhendur, me pinca, me filigran etj.<ref>Fuga (2004), f. 250–284. (në spanjisht)</ref> * Xhamvitrazh: realizohet mbi xhama të futura në dru, allçi, ar apo plumb, të cilat futen me fleta plumbi, me kallaj, me një shtresë masilje (i bardhë piktori me vaj liri). Xhamvitrazhet e lashta kanë "grizale", oksid hekuri të lëngshëm, të aplikuar për të vizatuar me saktësi detaje të vogla; nga viti 1340 u zëvendësua me oksidin e argjendit dhe, që nga atëherë, nuk bëhen më xhama me ngjyra, por ngjyroset mbi xham të bardhë. * Emaili: është një pastë xhami (silic, gëlqere, potas, plumb dhe min), mbi mbështetje metali, e punuar sipas teknikash të ndryshme: ''cloisonné'', fije të holla ari apo bakri, me të cilat vizatohet figura mbi mbështetje, për ta ndarë emailin në ndarje; ''champlevé'', duke zbritur mbështetjen në alveole, duke zbrazur materialin në konkavitete, të mbushura me email; ''ajougé'', sipërfaqe ari ku format priten me sharra apo lima, duke mbushur me email pjesën e eliminuar. ;Qeramika Realizohet me argjilë, në katër klasa: baltë e pjekur poroze e kuqe-verdhashme (poçari, terrakotë, biskuit); baltë e pjekur poroze e bardhë (fajancë); baltë e pjekur jo poroze hiri, kafe apo kafe e errët (gres); baltë e pjekur kompakte jo poroze e bardhë mesatarisht transparente (porcelan). Mund të hartohet dorazi apo mekanikisht — me çark — pastaj piqet në furrë — në temperatura mes 400 °C dhe 1300 °C, sipas llojit — dhe dekorohet me emal apo pikturë.<ref>Fuga (2004), f. 212–230. (në spanjisht)</ref> ;[[Argjendaria]] Është arti i hartimit të objekteve dekorative me metale të çmuar apo gurë të çmuar, si ari, argjendi, diamanti, perla, qelibari, koralet etj. * Kameo: është gdhendja e figurave në reliev mbi gurë të fortë të shtresuar, si agati, sardoniku, koralet dhe guaska, që zakonisht kanë shtresa ngjyrash të ndryshme, gjë që sjell kontraste të forta ngjyrash. * Gdhendje me daltë: konsiston në punimin e metalit të çmuar me një daltë, duke realizuar dekorime të zbrazëta apo punime finishimi, me daltë të formave dhe trashësive të ndryshme. * Damaskinim (apo "ataujía"): mbi një mbështetje metali skicohet vizatimi me majë të hollë, pastaj bëhet një incizim me stile dhe skalpela, dhe së fundi aplikohet një filigran metalesh me ngjyra të ndryshme. * Filigran: krijohet me fije metali të çmuar, me të cilat hartohet pjesa duke thurur apo dredhur fijet, deri sa të merret forma e dëshiruar. * Shkrirja: janë punimet e ekzekutuara me kallëp, të hartuara në dy mënyra: "shkrirje e përhershme", e realizuar me kallëp bivalv, me formën tashmë të punuar, prej guri apo terrakote; "me dyllë të humbur", ku objekti modelohet me dyllë, të cilit i aplikohet një gyp me vrima ajrimi, duke u mbuluar me argjilë të bardhë, që, pasi thahet, ngrohet derisa të dëbojë dyllin, duke u mbushur më pas me metal të shkrirë. * Granulim: është procedurë me të cilën merren sferëza të vockla ari, me të cilat hartohen vizatime apo dekorime gjeometrike. * Nielim: konsiston në gdhendjen e një vizatimi mbi një fletë metali — zakonisht argjendi — duke mbushur brazdat me "nielon", aliazh argjendi, bakri dhe plumbi, me squfur dhe boraks, që prodhon një përzierje të zezë e të shndritshme. * ''Opus interrasile'': teknikë me origjinë romake që konsiston në bërjen e incizimeve të vogla në fletët e metalit të çmuar, duke kryer një funksion ajrimi që i jep veprës pamje dantelle. * Repuse: është dekori në reliev i realizuar mbi pllaka ari, argjendi apo bakri, duke punuar anën e pasme të pllakës me çekiç dhe daltë.<ref>Fuga (2004), f. 300–358. (në spanjisht)</ref> ;[[Farkëtaria]] Bëhet me hekur (limonit, pirit apo magnetit), duke e reduktuar me nxehtësi, duke dalë një pastë e kuqe me të cilën bëhen bulmete. Ka tri klasa: "i shkrirë", me shumë karbon, silic, squfur dhe mangan, nuk vlen për t'u farkëtuar, vetëm për t'u shkrirë në kallëp; "hekur i butë apo i farkëtuar", me më pak karbon, është më i lakueshëm dhe i punueshëm, mund të farkëtohet, por është i butë dhe humbet mprehtësinë; "çelik", me mangan, tungsten dhe kobalt, është më i fortë, për instrumente prerëse. Modelimi realizohet pa shtuar as hequr material, por ekzistojnë teknika alternative të ndryshme: shtrirje, zgjerim, çarje, lakim, dendësim etj. ;Krijimi i imazheve me inteligjencë artificiale Disa mjete informatike si Midjourney, Stable Diffusion apo Dall-E lejojnë krijimin e imazheve që mund të konsiderohen art. Këto mjete përdorin, përmes inteligjencës artificiale, një shumësi imazhesh të disponueshme në internet për krijimin e veprës që kërkon një përdorues, nëpërmjet komunikimit të përshkrimeve dhe elementëve të tjerë. == Restaurimi == {{Multiple image | align = right | image1 = Michelangelo_Buonarroti_011.jpg | width1 = 100 | caption1 = ''Gjyqi i Fundit'' i Mikelanxhelos, para restaurimit. | image2 = Michelangelo - Fresco of the Last Judgement.jpg | width2 = 113 | caption2 = ''Gjyqi i Fundit'', gjatë restaurimit. | image3 = Last Judgement (Michelangelo).jpg | width3 = 123 | caption3 = ''Gjyqi i Fundit'', pas restaurimit. }} Restaurimi i veprave të artit është një veprimtari që ka për qëllim riparimin apo veprimin parandalues të çdo vepre që, për shkak të vjetërsisë apo gjendjes së ruajtjes, është e mundur të ndërhyhet për t'i ruajtur integritetin fizik, si dhe vlerat e saj artistike, duke respektuar në maksimum thelbin origjinal të veprës.<ref>Brandi (2002), f. 13–17. (në spanjisht)</ref> {{Blockquote|text=Restaurimi duhet të drejtohet drejt rivendosjes së njësisë potenciale të veprës së artit, gjithnjë kur kjo është e mundur pa kryer një falsifikim artistik apo një falsifikim historik, dhe pa fshirë asnjë gjurmë të kalimit të veprës së artit përmes kohës.|author=Cesare Brandi, ''Teoria e restaurimit'' (1988)<ref name="brandi_14" />}} Në arkitekturë restaurimi zakonisht është funksional, për të ruajtur strukturën dhe njësinë e ndërtesës, ose për të riparuar çarje apo defekte të vogla që mund të shfaqen në materialet ndërtimore. Deri në shekullin XVIII, restaurimet arkitektonike ruanin vetëm veprat e kultit fetar, për shkak të karakterit të tyre liturgjik dhe simbolik, duke rindërtuar lloje të tjera ndërtesash pa respektuar as stilin origjinal. Megjithatë, që nga lulëzimi i arkeologjisë në fund të shekullit XVIII, sidomos me gërmimet e Pompeit dhe Herkulanumit, u priremi drejt ruajtjes, sa më shumë të ishte e mundur, të çdo strukture të së kaluarës, për sa kohë që kishte vlerë artistike dhe kulturore. Sido që të jetë, në shekullin XIX idealet romantike çuan drejt kërkimit të pastërtisë stilistike të ndërtesës, dhe moda e historicizmit solli qasje si ato të Viollet-le-Duc-ut, mbrojtës i ndërhyrjes në monumente në funksion të një ideali të caktuar stilistik. Sot, priret të ruhet në maksimum integriteti i ndërtesave historike. Në fushën e pikturës është evoluar nga një perspektivë e parë që përpiqej të rikuperonte lexueshmërinë e imazhit, duke shtuar, nëse ishte e nevojshme, pjesë të humbura të veprës, drejt respektimit të integritetit njëlloj fizik sa edhe estetik të veprës së artit, duke bërë ndërhyrjet e nevojshme për ruajtjen e saj pa u prodhuar një transformim rrënjësor i veprës. Restaurimi piktorik fitoi një shtysë në rritje që nga shekulli XVII, për shkak të gjendjes së keqe të ruajtjes së pikturave në afresk, teknikë mjaft e zakonshme në Mesjetë dhe Rilindje. Po ashtu, rritja e tregut të antikiteteve nxiti restaurimin e veprave të lashta për tregtarizimin e tyre të mëvonshëm. Së fundi, në skulpturë ka pasur një evolucion paralel: nga rindërtimi i veprave të lashta, zakonisht sa i takon gjymtyrëve të gjymtuara (si te rindërtimi i ''Laokontit'' në 1523–1533 nga Giovanni Angelo Montorsoli), deri te veprimi mbi veprën duke ruajtur strukturën e saj origjinale, duke mbajtur, kur nevojitet, një shkallë të caktuar riversibiliteti të veprimit të kryer.<ref>AA.VV. (1991), f. 812. (në spanjisht)</ref> == Estetika == [[Skeda:Vitruvian.jpg|thumb|250px|''Njeriu vitruvian'', nga Leonardo da Vinçi, studim i proporcioneve në trupin njerëzor.]] Estetika është një degë e filozofisë e ngarkuar të studiojë mënyrën si arsyetimi i qenies njerëzore interpreton stimujt shqisorë që merr nga bota përreth. Mund të thuhet se, ashtu si logjika studion njohjen racionale, estetika është shkenca që studion njohjen e ndjeshme, atë që fitojmë përmes shqisave.<ref>Beardsley-Hospers (1990), f. 97. (në spanjisht)</ref> Ndër objektet e ndryshme të studimit të estetikës gjenden bukuria apo gjykimet e shijes, si dhe mënyrat e ndryshme për t'i interpretuar ato nga ana e qenies njerëzore. Prandaj, estetika është ngushtë e lidhur me artin, duke analizuar stilet dhe periudhat e ndryshme artistike sipas përbërësve të ndryshëm estetikë që gjenden në to. Shpesh estetika quhet "filozofi e artit". Estetika është një reflektim filozofik i bërë mbi objekte artistike dhe natyrore, dhe që prodhon një "gjykim estetik". Perceptimi shqisor, pasi analizohet nga inteligjenca njerëzore, prodhon ide, që janë abstraksione të mendjes, dhe që mund të jenë objektive apo subjektive. Idetë shkaktojnë gjykime, duke lidhur elemente shqisore; nga ana e vet, lidhja e gjykimeve është arsyetim. Qëllimi i estetikës është të analizojë arsyetimet e prodhuara nga këto marrëdhënie gjykimesh.<ref>Tatarkiewicz (2000), vëll. I, f. 9. (në spanjisht)</ref> Termi estetikë vjen nga greqishtja αἴσθησις (''aísthêsis'', 'ndjesi'). U fut nga filozofi gjerman Alexander Gottlieb Baumgarten në veprën e tij ''Reflexionet filozofike rreth poezisë'' (1735), dhe më vonë në ''Aesthetica'' të tij (1750).<ref>Givone (2001), f. 14. (në spanjisht)</ref> Kështu, historia e estetikës, rreptësisht duke folur, do të fillonte me Baumgarten-in në shekullin XVIII, mbi të gjitha me sistematizimin e kësaj disipline të kryer nga Immanuel Kant. Megjithatë, koncepti mund të shtrihet edhe te studimet mbi këtë temë të kryera nga filozofët e mëparshëm, veçanërisht që nga Greqia klasike. Vlen të theksohet, për shembull, se grekët e lashtë kishin një fjalë të krahasueshme me konceptin aktual të estetikës, që ishte Φιλοκαλία (''filokalía'', 'dashuri për të bukurën'). Mund të thuhet se në Greqi lindi estetika si koncept, ndërsa me Baumgarten-in ajo u bë shkencë filozofike. Sipas Arnold Hauser-it, «veprat e artit janë provokime me të cilat polemizojmë», por që nuk i shpjegojmë dot. I interpretojmë sipas qëllimeve dhe aspiratave tona, u japim një kuptim origjina e të cilit gjendet në mënyrat tona të jetesës dhe zakonet mendore. Ne, «nga çdo art me të cilin kemi një marrëdhënie autentike, bëjmë një art modern». Sot, arti ka vendosur bashkësi marrëdhëniesh që lejojnë të përfshihen brenda një ndërveprimi të vetëm vepra e artit, artisti apo krijuesi dhe publiku marrës apo destinatar. Hegeli, në ''Estetikën'' e vet, u përpoq të përcaktonte transcendencën e kësaj marrëdhënieje duke thënë se «bukuria artistike është më e lartë se bukuria e natyrës, meqë ndryshon format iluzore të kësaj bote të papërsosur, ku e vërteta fshihet pas dukjeve të rreme, për të arritur një të vërtetë më të lartë, krijuar nga fryma». Arti është gjithashtu një lojë me dukjet e ndjeshme, ngjyrat, format, vëllimet, tingujt etj. Është një lojë falas ku krijohet nga hiçi, apo nga pak më shumë se hiçi, një dukje që nuk synon tjetër veçse të na mashtrojë. Është një lojë e këndshme që kënaq nevojat tona të përjetshme për simetri, ritëm apo befasi. Befasia që, për Baudelaire-in, është origjina e poezisë. Kështu, sipas Kant-it, kënaqësia estetike buron më pak nga intensiteti dhe larmia e ndjesive, sesa nga mënyra, në dukje spontane, me të cilën ato shprehin një njësi të thellë, të ndjeshme në pasqyrimin e vet, por të pakonceptueshme. Për Ernst Gombrich-un, «në të vërtetë arti nuk ekziston: ka vetëm artistë». Më pas, në hyrjen e veprës së tij ''Historia e artit'', thotë se nuk ka asgjë të keqe nëse kënaqemi me pamjen e një peizazhi sepse na kujton shtëpinë tonë, apo me një portret sepse na kujton një mik, meqë, si njerëz që jemi, kur shohim një vepër arti i nënshtrohemi një bashkësie kujtimesh që, për të mirë apo për të keq, ndikojnë në shijet tona. Duke ndjekur Gombrich-un, mund të shihet se edhe artistëve u ndodh diçka e ngjashme: në ''Portretin e një fëmije (Nicholas Rubens)'', piktori flamand Rubens e përfaqësoi të bukur, ndoshta sepse ishte krenar për pamjen e fëmijës dhe donte të na përcillte pasionin e vet si baba dhe njëkohësisht si artist; në ''Portretin e nënës'', piktori gjerman Albrecht Dürer e vizatoi me të njëjtën përkushtim dhe dashuri që Rubens ndiente për djalin e vet, por këtu shohim një studim besnik të fytyrës së një gruaje të moshuar, nuk ka bukuri natyrore, por Dürer, me sinqeritetin e tij të madh, krijoi një vepër arti të madhe. == Sociologjia e artit == [[Skeda:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|thumb|300px|''Liria duke udhëhequr popullin'' (1830), nga Eugène Delacroix.]] Sociologjia e artit është një disiplinë e shkencave shoqërore që studion artin nga një qasje metodologjike e bazuar në sociologji. Qëllimi i saj është të studiojë artin si produkt të shoqërisë njerëzore, duke analizuar përbërësit e ndryshëm shoqërorë që përfshihen në gjenezën dhe përhapjen e veprës artistike. Sociologjia e artit është një shkencë ndërdisiplinore, që u referohet për analizat e veta disiplinave të ndryshme si kultura, politika, ekonomia, antropologjia, gjuhësia, filozofia, dhe shkencave të tjera shoqërore që ndikojnë në rrjedhën e shoqërisë. Ndër objektet e ndryshme të studimit të sociologjisë së artit gjenden disa faktorë që ndërhyjnë nga një këndvështrim shoqëror në krijimin artistik, nga aspekte më të përgjithshme si situata shoqërore e artistit apo struktura sociokulturore e publikut, deri te ato më specifike si mecenatizmi, tregtarizimi dhe komercializimi i artit, galeritë e artit, kritika e artit, koleksionizmi, muzeografia, institucionet dhe fondacionet artistike etj.<ref>Bozal (1999), vëll. II, f. 332. (në spanjisht)</ref> Duhet theksuar gjithashtu në shekullin XX shfaqja e faktorëve të rinj si përparimi në përhapjen e mediave, kultura e masave, kategorizimi i modës, futja e teknologjive të reja apo hapja e koncepteve në krijimin material të veprës së artit (arti konceptual, arti i veprimit). Sociologjia e artit u ka qasjet e para të para interesit të historianëve të ndryshëm për analizën e mjedisit shoqëror të artit që nga mesi i shekullit XIX, mbi të gjitha pas shfaqjes së pozitivizmit si metodë e analizës shkencore të kulturës, dhe krijimit të sociologjisë si shkencë autonome nga Auguste Comte. Megjithatë, sociologjia e artit u zhvillua si disiplinë e veçantë gjatë shekullit XX, me metodologjinë e vet dhe objektet e veta të studimit të përcaktuara. Kryesisht, pika e nisjes së kësaj disipline zakonisht vendoset menjëherë pas Luftës së Dytë Botërore, me shfaqjen e veprave të ndryshme vendimtare në zhvillimin e kësaj rryme disiplinore: ''Art and the Industrial Revolution'', nga Francis Klingender (1947); ''Florentine Painting and its Social Background'', nga Friedrich Antal (1948); dhe ''Historia sociale e letërsisë dhe artit'', nga Arnold Hauser (1951). Në fillimet e veta, sociologjia e artit qe ngushtë e lidhur me marksizmin — si vetë Hauser dhe Antal, apo Nikos Hadjinikolaou, autor i ''Historia del arte y lucha de clases'' (1973) — edhe pse më vonë u shkëput nga kjo tendencë për të fituar autonomi të vetën si shkencë. Autorë të tjerë të njohur të kësaj disipline janë Pierre Francastel, Herbert Read, Francis Haskell, Michael Baxandall, Peter Burke, Giulio Carlo Argan etj.<ref>Bozal (2000), vëll. I, f. 147. (në spanjisht)</ref> == Psikologjia e artit == [[Skeda:Van Gogh - Selbstbildnis mit verbundenem Ohr.jpeg|thumb|250px|''Autoportret me veshin e lidhur'' (1889), nga Vincent van Gogh. Psikanaliza lejon të kuptohen disa aspekte të personalitetit të artistit.]] Psikologjia e artit është shkenca që studion fenomenet e krijimit dhe të vlerësimit artistik nga një perspektivë psikologjike. Arti është, si shfaqje e veprimtarisë njerëzore, i mundur për t'u analizuar në mënyrë psikologjike, duke studiuar proceset e ndryshme mendore dhe kulturore që gjenden në gjenezën e artit, njëlloj në krijimin e tij sa edhe në pritjen e tij nga publiku. Nga ana e vet, si fenomen i sjelljes njerëzore, mund të shërbejë si bazë analize e vetëdijes njerëzore, duke qenë perceptimi estetik një faktor dallues i qenies njerëzore si specie, që e largon nga kafshët e tjera. Psikologjia e artit është një shkencë ndërdisiplinore, që duhet t'u drejtohet domosdoshmërisht disiplinave të tjera shkencore për të mundur të kryejë analizat e veta, nga — logjikisht — historia e artit, deri te filozofia dhe estetika, duke kaluar nga sociologjia, antropologjia, neurobiologjia etj. Është gjithashtu ngushtë e lidhur me pjesën tjetër të degëve të psikologjisë, nga psikanaliza deri te psikologjia njohëse, evolutive apo sociale, ose psikobiologjia dhe studimet e personalitetit. Po ashtu, në nivel fiziologjik, psikologjia e artit studion proceset bazë të veprimtarisë njerëzore — si perceptimi, emocioni dhe kujtesa — si dhe funksionet e larta të mendimit dhe gjuhës. Ndër objektet e saj të studimit gjenden njëlloj perceptimi i ngjyrës (marrja retinale dhe përpunimi kortikal) dhe analiza e formës, sa edhe studimet mbi krijimtarinë, aftësitë njohëse (simbole, ikona), arti si terapi etj. Për zhvillimin e kësaj disipline kanë qenë thelbësore kontributet e Sigmund Freud-it, Gustav Fechner-it, Shkollës së Gestaltit (brenda së cilës spikasin punimet e Rudolf Arnheim-it), Lev Vygotski-t, Howard Gardner-it etj.<ref>Marty (1999), f. 13–14. (në spanjisht)</ref> Një nga rrymat kryesore të psikologjisë së artit ka qenë Shkolla e Gestaltit, që pohon se jemi të kushtëzuar nga kultura jonë — në kuptim antropologjik — deri aty sa kultura e kushtëzon perceptimin tonë. Merr si pikënisje veprën e Karl Popper-it, i cili pohoi se në vlerësimin estetik ekziston një pikë pasigurie (shija), që nuk ka bazë shkencore dhe nuk mund të përgjithësohet; mbartim një ide të paramenduar ("hipotezë paraprake"), që bën që të gjejmë te objekti atë që kërkojmë. Sipas Gestaltit, mendja konfiguron, përmes disa ligjeve të caktuara, elementet që i mbërrijnë përmes kanaleve shqisore (perceptimi) apo të kujtesës (mendimi, inteligjenca dhe zgjidhja e problemeve). Në përvojën tonë të mjedisit, kjo konfigurim ka një karakter parësor mbi elementet që e përbëjnë, dhe shuma e këtyre të fundit vetëm nuk do të mund të na çonte drejt kuptimit të funksionimit mendor. Bazohen te nocioni i strukturës, i kuptuar si një tërësi domethënëse marrëdhëniesh mes stimujve dhe përgjigjeve, dhe përpiqen të kuptojnë fenomenet në tërësinë e tyre, pa ndarë elementet e bashkësisë, që formojnë një strukturë të integruar jashtë së cilës këto elemente nuk do të kishin kuptim. Përfaqësuesit kryesorë të saj ishin Rudolf Arnheim, Max Wertheimer, Wolfgang Köhler, Kurt Koffka dhe Kurt Lewin.<ref>{{cite web|url=http://psicologia.laguia2000.com/general/la-psicologia-de-la-gestalt|title=La Psicología de la Gestalt|access-date=15 mars 2009|language=es}}</ref> == Kritika e artit == [[Skeda:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|thumb|250px|Denis Diderot, i konsideruar ati i kritikës së artit.]] Kritika e artit është një zhanër, mes letrar dhe akademik, që bën një vlerësim mbi veprat e artit, artistët apo ekspozitat, në parim në mënyrë personale dhe subjektive, por duke u mbështetur te historia e artit dhe disiplinat e saj të shumta, duke vlerësuar artin sipas kontekstit apo evolucionit të tij. Është njëkohësisht vlerësuese, informuese dhe krahasuese, e shkruar në mënyrë koncize dhe të këndshme, pa synuar të jetë studim akademik, por duke sjellë të dhëna empirike dhe të verifikueshme. Denis Diderot konsiderohet kritiku i parë modern i artit, për komentet e veta mbi veprat e artit të ekspozuara në sallonet pariziane, të mbajtura në Salon Carré të Louvre-it që nga 1725. Këto sallone, të hapura për publikun, funksionuan si qendër përhapjeje e tendencave artistike, duke nxitur moda dhe shije në lidhje me artin, prandaj u bënë objekt debati e kritike. Diderot shkroi përshtypjet e veta mbi këto sallone fillimisht në një letër të shkruar në 1759, botuar në ''Correspondance littéraire'' të Grimm-it, dhe që nga atëherë deri në 1781, duke qenë pika e nisjes së zhanrit.<ref>Bozal (2000), vëll. I, f. 22–23. (në spanjisht)</ref> Në gjenezën e kritikës së artit duhet vlerësuar, nga njëra anë, qasja e publikut ndaj ekspozitave artistike, që, e bashkuar me përhapjen e mediave masive që nga shekulli XVIII, prodhoi një rrugë komunikimi të drejtpërdrejtë mes kritikut dhe publikut të cilit i drejtohet. Nga ana tjetër, lulëzimi i borgjezisë si klasë shoqërore që investoi në art si objekt ostentimi, dhe rritja e tregut artistik që solli me vete, favorizuan mjedisin shoqëror të nevojshëm për konsolidimin e kritikës artistike. Kritika e artit ka qenë përgjithësisht e lidhur me gazetarinë, duke ushtruar një punë zëdhënësish të shijes artistike që, nga njëra anë, u ka dhënë atyre pushtet të madh, duke qenë të aftë të fundosin apo të ngrenë veprën e një artisti, por nga ana tjetër i ka bërë objekt sulmesh dhe polemikash të egra. Një aspekt tjetër për t'u theksuar është karakteri i aktualitetit i kritikës së artit, meqë përqendrohet te konteksti historik dhe gjeografik në të cilin kritiku zhvillon punën e vet, e zhytur në një fenomen gjithnjë e më dinamik siç është ai i rrymave të modës. Kështu, mungesa e historicitetit për të dhënë një gjykim mbi baza të konsoliduara, e çon kritikën e artit të mbështetet shpesh te intuita e kritikut, me faktorin e riskut që kjo sjell. Megjithatë, si disiplinë e nënshtruar ndaj kohës së vet dhe evolucionit kulturor të shoqërisë, kritika e artit gjithmonë zbulon një përbërës mendimi shoqëror në të cilin është e zhytur, duke ekzistuar kështu rryma të ndryshme të kritikës së artit: romantike, pozitiviste, fenomenologjike, semiologjike etj.<ref>Bozal (2000), vëll. I, f. 155–170. (në spanjisht)</ref> {{Blockquote|text=Për të qenë e drejtë, pra, për të pasur arsyen e vet për të ekzistuar, kritika duhet të jetë e njëanshme, e pasionuar, politike; domethënë: duhet të marrë një këndvështrim ekskluziv, por një këndvështrim ekskluziv që hap sa më shumë horizontet.|author=Charles Baudelaire, ''Salloni i 1846''<ref>Bozal (2000), vëll. I, f. 165. (në spanjisht)</ref>}} Ndër kritikët e artit ka pasur, që nga shkrimtarë të njohur deri te vetë historianët e artit, që shpesh kanë kaluar nga analiza metodologjike te kritika personale dhe subjektive. Si emra, mund të përmenden Charles Baudelaire, John Ruskin, Oscar Wilde, Émile Zola, Joris-Karl Huysmans, Guillaume Apollinaire, Wilhelm Worringer, Clement Greenberg, Michel Tapié etj.; në botën e gjuhës spanjolle, spikasin Eugeni d'Ors, Aureliano de Beruete, Jorge Romero Brest, Juan Antonio Gaya Nuño, Alexandre Cirici, Juan Eduardo Cirlot, Enrique Lafuente Ferrari e të tjerë.<ref>Villa (2003), f. 62–66. (në spanjisht)</ref> == Historiografia e artit == [[Skeda:Johann Joachim Winckelmann (Anton von Maron 1768).jpg|thumb|250px|Johann Joachim Winckelmann, i konsideruar ati i historisë së artit.]] Historiografia e artit është shkenca që analizon studimin e historisë së artit nga një këndvështrim metodologjik, pra mënyrën si historiani i qaset studimit të artit, mjetet dhe disiplinat që mund t'i shërbejnë për këtë studim. Bota e artit ka bartur gjithmonë paralelisht një përbërës vetë-reflektimi, që nga kohët e lashta artistët, apo persona të tjerë përreth tyre, kanë shprehur me shkrim reflektime të ndryshme mbi veprimtarinë e tyre. Vitruvi shkroi traktatin më të vjetër të ruajtur mbi arkitekturën, ''De Architectura''. Përshkrimi i tij i formave arkitektonike të antikitetit greko-romak ndikoi fuqishëm te Rilindja, duke qenë njëkohësisht një burim i rëndësishëm dokumentar për informacionet që sjell mbi pikturën dhe skulpturën greke e romake.<ref>Tatarkiewicz (2000), vëll. I, f. 280–288. (në spanjisht)</ref> Giorgio Vasari, në ''Jetët e piktorëve, skulptorëve dhe arkitektëve më të shquar'' (1542–1550), qe një nga paraardhësit e historiografisë së artit, duke bërë një kronikë të artistëve kryesorë të kohës së tij, duke vënë theks të veçantë te progresi dhe zhvillimi i artit. Megjithatë, këto shkrime, zakonisht kronika, inventarë, biografi apo shkrime të tjera pak a shumë letrare, u mungonte perspektiva historike dhe rigoroziteti shkencor i nevojshëm për t'u konsideruar historiografi arti.<ref>Bozal (2000), vëll. I, f. 137. (në spanjisht)</ref> Johann Joachim Winckelmann konsiderohet ati i historisë së artit, duke krijuar një metodologji shkencore për klasifikimin e arteve dhe duke e bazuar historinë e artit te një teori estetike me ndikim neoplatonik: bukuria është rezultat i materializimit të idesë. Admirues i madh i kulturës greke, ai postuloi se në Greqinë e lashtë u arrit bukuria e përsosur, duke krijuar një mit mbi përsosmërinë e bukurisë klasike që ende kushtëzon perceptimin e artit sot. Në ''Reflektim mbi imitimin e veprave greke të artit'' (1755) pohoi se grekët arritën një gjendje përsosmërie të plotë në imitimin e natyrës, prandaj ne mund vetëm t'i imitojmë grekët. Po ashtu, lidhi artin me etapat e jetës njerëzore (fëmijëri, pjekuri, pleqëri), duke përcaktuar një evolucion të artit në tri stile: arkaik, klasik dhe helenistik.<ref>Bozal (2000), vëll. I, f. 150–154. (në spanjisht)</ref> Gjatë shekullit XIX disiplina e re kërkoi një formulim më praktik dhe rigoroz, mbi të gjitha që nga shfaqja e pozitivizmit. Megjithatë, kjo detyrë u trajtua nga metodologji të ndryshme, gjë që solli një larmi të madhe tendencash historiografike: romantizmi imponoi një vizion historicist dhe evokues të së kaluarës, duke rikuperuar dhe rikthyer në modë stile artistike që kishin qenë të nënçmuara nga neoklasicizmi winckelmannian; kështu e shohim te vepra e Ruskin-it, Viollet-le-Duc-ut, Gëtes, Schlegel-it, Wackenroder-it etj. Në të kundërt, vepra e autorëve si Karl Friedrich von Rumohr, Jacob Burckhardt apo Hippolyte Taine, përfaqësoi një përpjekje të parë serioze për të formuluar një histori arti të bazuar në kritere shkencore, duke u mbështetur te analiza kritike e burimeve historiografike. Nga ana tjetër, Giovanni Morelli futi konceptin e ''connoisseur''-it, ekspertit të artit, që e analizon atë njëkohësisht mbi bazën e njohurive dhe të intuitës së vet.<ref>Bozal (2000), vëll. I, f. 141–143. (në spanjisht)</ref> Shkolla e parë historiografike me rëndësi të madhe ishte formalizmi, që mbronte studimin e artit nisur nga stili, duke zbatuar një metodologji evolucioniste që i jepte artit një autonomi të larguar nga çdo konsideratë filozofike, duke refuzuar estetikën romantike dhe idealizmin hegelian, dhe duke iu afruar neokantizmit. Teoricieni i tij kryesor qe Heinrich Wölfflin, i konsideruar ati i historisë moderne të artit. Zbatoi te arti kritere shkencore, si studimi psikologjik apo metoda krahasuese: përcaktonte stilet nga dallimet strukturore të natyrshme në to, siç argumentoi në veprën e tij ''Konceptet themelore të historisë së artit'' (1915). Wölfflin-i nuk i jepte rëndësi biografive të artistëve, duke mbrojtur në vend të kësaj idenë e kombësisë, të shkollave artistike dhe stileve kombëtare. Teoritë e Wölfflin-it u vazhduan nga e ashtuquajtura Shkolla e Vjenës, me autorë si Alois Riegl, Max Dvořák, Hans Sedlmayr dhe Otto Pächt.<ref>Bozal (1999), vëll. II, f. 255–258. (në spanjisht)</ref> Tashmë në shekullin XX historiografia e artit vazhdoi e ndarë në tendenca të shumta, nga autorë ende brenda formalizmit (Roger Fry, Henri Focillon), duke kaluar nga shkollat sociologjike (Friedrich Antal, Arnold Hauser, Pierre Francastel, Giulio Carlo Argan) apo psikologjike (Rudolf Arnheim, Max Wertheimer, Wolfgang Köhler), deri te perspektiva individuale dhe sintetizuese si ato të Adolf Goldschmidt-it apo Adolfo Venturi-t. Një nga shkollat më të njohura ka qenë ajo e ikonologjisë, që i përqendron studimet te simbolika e artit, te kuptimi i veprës artistike. Përmes studimit të imazheve, emblemave, alegorive dhe elementeve të tjerë të kuptimit vizual, synojnë të sqarojnë mesazhin që artisti synoi të përcjellë në veprën e vet, duke studiuar imazhin nga postulate mitologjike, fetare apo historike, apo të çfarëdo natyre semantike të pranishme në çfarëdo stili artistik. Teoricienët kryesorë të kësaj lëvizjeje ishin Aby Warburg, Erwin Panofsky, Ernst Gombrich, Rudolf Wittkower dhe Fritz Saxl.<ref>Bozal (1999), vëll. II, f. 293–295. (në spanjisht)</ref> == Historia e artit == === Arti në parahistori (rreth 25000–3000 p.e.s.) === [[Skeda:Venus of Willendorf frontview retouched 2.jpg|thumb|upright|Venusi i Willendorfit]] * Arti parahistorik: është ai i zhvilluar nga njeriu primitiv, që nga paleoliti i sipërm deri në neolit, periudha ku u shfaqën shprehjet e para që mund të konsiderohen artistike nga ana e qenies njerëzore. Në paleolit, njeriu merrej me gjueti dhe grumbullim, dhe jetonte në shpella, duke krijuar të ashtuquajturën pikturë shpellash. Në neolit, ai bëhet i ngulitur dhe merret me bujqësi, me shoqëri gjithnjë e më komplekse ku fiton rëndësi feja, siç mund të shihet te monumentet megalitike, dhe fillon prodhimi i pjesëve zejtare.<ref>Azcárate (1983), f. 24–28. (në spanjisht)</ref> === Arti i lashtë (rreth 3000–300 p.e.s.) === Në Egjipt dhe Mesopotami u shfaqën qytetërimet e para, dhe artistët/zejtarët e tyre hartuan vepra komplekse arti që tashmë nënkuptojnë një specializim profesional. * [[Arti egjiptian]]: ishte intensivisht fetar dhe simbolik, duke spikatur në arkitekturë mastabat, piramidat dhe hipogjeumet, si në Gizë dhe Luginën e Mbretërve. Skulptura dhe piktura tregojnë figurën njerëzore në mënyrë realiste, edhe pse vuajnë nga hieratizmi dhe skematizmi për shkak të ngurtësisë së kanoneve të tyre simbolike-fetare. * Arti mesopotamas: zhvillohet në zonën mes lumenjve Tigër dhe Eufrat, ku u pasuan kultura të ndryshme si sumerët, akadasit, asirët, persët etj. Në arkitekturë spikasin zigguratet, tempuj të mëdhenj me formë piramidale të shkallëzuar, ndërsa skulptura zhvillohet në gdhendje të lirë apo reliev, në skena fetare apo gjuetie e ushtarake, me praninë e figurave njerëzore dhe kafshësh reale apo mitologjike.<ref>Azcárate (1983), f. 30–45. (në spanjisht)</ref> === Arti klasik (1000 p.e.s. – 300 e.s.) === [[Skeda:Nike of Samothrake Louvre Ma2369 n4.jpg|thumb|200px|''Fitorja e Samotrakës'', anonime, rreth vitit 190 p.e.s.]] * [[Arti grek]]: në Greqi u zhvilluan shprehjet kryesore artistike që kanë shënuar evolucionin e artit perëndimor. Pas fillimeve ku spikatën kulturat minoike dhe mikenase, arti grek u zhvillua në tri periudha: arkaike, klasike dhe helenistike. Në arkitekturë spikatën tempujt, ku u pasuan tri urdhra ndërtimi: dorik, jonik dhe korintik. Spikat veçanërisht kompleksi i Akropolit. Në skulpturë mbizotëroi përfaqësimi i trupit njerëzor, me një evolucion nga format e ngurta dhe skematike, duke kaluar nga naturalizmi i periudhës klasike — me veprën e Mironit, Fidias-it dhe Poliklet-it — deri te ngarkesa dhe sinuoziteti i periudhës helenistike. * [[Arti romak]]: me një paraardhës të qartë në artin etrusk, arti romak mori ndikim të madh nga arti grek. Falë zgjerimit të Perandorisë Romake, arti klasik greko-romak arriti pothuajse në çdo cep të Evropës, Afrikës veriore dhe Lindjes së Afërt, duke vendosur bazat e artit perëndimor. Inxhinierë dhe ndërtues të mëdhenj, spikatën në arkitekturën civile, me ndërtimin e rrugëve, urave, akuadukteve dhe veprave urbanistike, si dhe tempujsh, pallatesh, teatrosh, amfiteatrosh, cirqesh, termash, harqesh triumfi etj. Skulptura, e frymëzuar nga ajo greke, përqendrohet gjithashtu te figura njerëzore, edhe pse me më shumë realizëm; nuk u shqetësonin defektet, që injoroheshin nga skulptura e idealizuar greke. Piktura njihet mbi të gjitha nga mbetjet e gjetura në Pompei, dhe spikati veçanërisht mozaiku.<ref>Azcárate (1983), f. 64–88. (në spanjisht)</ref> === Arti në Mesjetën e Hershme (shekujt IV–X) === * [[Arti paleokristian]]: me shfaqjen e krishterimit u gjenerua përgjatë Perandorisë i ashtuquajturi art paleokristian, që fitoi status zyrtar pas konvertimit në krishterim të perandorit Konstandini I i Madh. Arti paleokristian riinterpretoi njëlloj format klasike sa edhe ato hebraike, për t'i shërbyer si mjet shprehjeje fesë së re zyrtare, dhe u prodhua një copëzim stilesh sipas zonave gjeografike. Në arkitekturë spikati si tipologji bazilika, ndërsa në skulpturë spikasin sarkofagët, dhe vazhdojnë, si në epokën romake, piktura dhe mozaiku. * Arti parromanik: kështu quhen stilet e shumta të zhvilluara në Evropë që nga rënia e Perandorisë Romake deri rreth vitit 1000, ku bashkimi i kulturës klasike me atë të popujve të rinj me origjinë gjermanike do të gjenerojë kombësitë e ndryshme që përbëjnë sot kontinentin evropian. Në këtë fazë përfshihen stile të ndryshme me karakter të theksuar rajonal, nga arti vizigot dhe i popujve të tjerë gjermanikë, apo edhe arti kelt — veçanërisht në ishujt britanikë — apo viking, duke kaluar nga arti asturian, deri te arti karolingjian dhe otonian në qendër të Evropës.<ref>Azcárate (1983), f. 95–130. (në spanjisht)</ref> === Arti në Mesjetën e Vonë (900–1400) === [[Skeda:Catedral de Pisa 2024.jpg|thumb|250px|Katedralja e Pizës.]] * [[Arti roman]]: përfaqëson stilin e parë me karakter ndërkombëtar të kulturës evropiane perëndimore, me një identitet plotësisht të konsoliduar pas kalimit nga latinishtja te gjuhët vernakulare. Me karakter kryesisht fetar, pothuajse i gjithë arti roman drejtohet drejt lartësimit dhe përhapjes së krishterimit. Arkitektura spikat për përdorimin e volteve cilindrike dhe harqeve gjysmërrethore, duke filluar ndërtimin e katedraleve të mëdha, që do të vazhdojë gjatë gotikut. Skulptura u zhvillua kryesisht brenda kornizës arkitektonike, me karakter fetar, me figura të skematizuara, pa realizëm, me kuptim simbolik. Piktura është kryesisht murale, me karakter fetar dhe figura të skematizuara, ashtu si skulptura. * [[Arti gotik]]: i zhvilluar mes shekujve XII dhe XVI, ishte një epokë zhvillimi ekonomik dhe kulturor. Arkitektura pësoi një transformim të thellë, me forma më të lehta, më dinamike, me një analizë strukturore më të mirë që lejoi ndërtesa më të stilizuara, me më shumë hapje dhe, prandaj, ndriçim më të mirë. U shfaqën tipologji të reja si harku i mprehtë dhe volta me nervura, dhe përdorimi i kundërmbështetjeve dhe harqeve fluturuese për të mbajtur strukturën e ndërtesës, duke lejuar interiere më të gjera dhe të dekoruara me xhamvitrazhe dhe rozeta. Skulptura vazhdoi e kornizuar në veprën arkitektonike, edhe pse filloi të zhvillohej skulptura e lirë, me forma më realiste, të frymëzuara nga natyra. Piktura pushoi së qeni murale për të kaluar te altarpiece-t e vendosura mbi altarët e kishave, dhe filloi të zhvillohej piktura mbi pëlhurë, me tempera apo me vaj. U pasuan katër stile piktorike: gotiku linear apo franko-gotik, gotiku italian apo trecentist (Cimabue, Giotto, Duccio), gotiku ndërkombëtar (Stefan Lochner, Bernat Martorell) dhe gotiku flamand (Jan van Eyck, Bosch).<ref>Azcárate (1983), f. 187–337. (në spanjisht)</ref> === Arti në Epokën Moderne (1400–1800) === [[Skeda:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|thumb|300px|''Lindja e Venusit'' (1485), nga Sandro Botticelli.]] [[Skeda:David Miguel Ángel Academia Florencia.jpg|thumb|''Davidi'' i Mikelanxhelos (1501–1504), Galeria e Akademisë së Firences]] * Rilindja: epokë e shkëlqimit të madh kulturor në Evropë, feja la vend një konceptimi më shkencor të njeriut dhe universit, duke lindur humanizmi rilindas. Zbulimet e reja gjeografike bënë që qytetërimi evropian të zgjerohej në të gjitha kontinentet, dhe shpikja e shtypshkronjës solli një universalizim më të madh të kulturës. Arti frymëzohet nga arti klasik greko-romak, prandaj flitet për "rilindje" artistike pas errësirës mesjetare. I frymëzuar nga natyra, shfaqen modele të reja përfaqësimi, si përdorimi i perspektivës. Arkitektura rimori modelet klasike, të riformuluara me një koncept më naturalist dhe me baza shkencore: spikasin Filippo Brunelleschi, Leon Battista Alberti dhe Bramante. Skulptura kërkoi njëlloj përsosmërinë e idealizuar të klasicizmit, si te vepra e Lorenzo Ghibertit dhe Donatello-s. Piktura pësoi një evolucion të dukshëm nga format mesjetare, me forma naturaliste dhe tema profane apo mitologjike krahas atyre fetare, duke spikatur Botticelli, Perugino, Piero della Francesca, Andrea Mantegna, Leonardo da Vinçi, Rafaelo, Albrecht Dürer, Pieter Bruegel Plaku etj. * [[Manierizmi]]: evolucion i formave rilindase, manierizmi braktisi natyrën si burim frymëzimi për të kërkuar një ton më emocional dhe shprehës, duke fituar rëndësi interpretimi subjektiv që artisti i bën veprës së artit. Arkitektura fiton një shenjë më efektesh dhe ekuilibri të tensionuar, duke spikatur Andrea Palladio dhe Mikelanxhelo. Në skulpturë, spikat vepra e Mikelanxhelos, me vepra dinamizmi të tensionuar ku theksohet shprehja e personit të përfaqësuar. Piktura ka një vulë më kapriçioze, ekstravagante, me shije për formën sinuoze dhe të stilizuar, duke spikatur së pari — si në artet e tjera — Mikelanxhelo, i ndjekur nga Bronzino, Correggio, Parmigianino, Giorgione, Tiziano, Veronese, Tintoretto, El Greco etj.<ref>Pérez Sánchez (1983), f. 347–409. (në spanjisht)</ref> * [[Baroku]]: epokë me përplasje të mëdha në terrenin politik dhe fetar, lind një ndarje mes vendeve katolike kundërreformiste, ku forcohet shteti absolutist, dhe vendeve protestante, me karakter më parlamentar. Arti bëhet më i rafinuar dhe i zbukuruar, me mbijetesë të një farë racionalizmi klasicist, por me forma më dinamike dhe efektiste, me shije për të papriturën dhe anekdotiken, për iluzionet optike dhe goditjet e efektit. Arkitektura, nën linja klasike, merr forma më dinamike, me dekor të bujshëm, duke spikatur Gian Lorenzo Bernini, Francesco Borromini, Fischer von Erlach, José Benito Churriguera etj. Skulptura fiton të njëjtin karakter dinamik, sinuoz, shprehës, dekorativ, duke spikatur sërish Bernini, si dhe Pedro de Mena, Francisco Salzillo etj. Piktura u zhvillua në dy tendenca të kundërta: naturalizmi, i bazuar në realitetin natyror rigoroz, me shije për claroscuro-n — i ashtuquajturi "tenebrizëm" — ku vlen të përmenden Caravaggio dhe Georges de La Tour; dhe klasicizmi, po ashtu realist, por me një koncept më intelektual e të idealizuar të realitetit, duke përfshirë Annibale Carracci-n, Nicolas Poussin-in, Claude Lorrain-in etj. Përveç këtyre dy rrymave, pati një shumësi shkollash, stilesh dhe autorësh të natyrave shumë të ndryshme, duke spikatur dy shkolla rajonale: flamande (Rubens, Van Dyck) dhe holandeze (Rembrandt, Johannes Vermeer). Në Spanjë spikati figura e jashtëzakonshme e Velázquez-it, si dhe José de Ribera, Francisco de Zurbarán dhe Bartolomé Esteban Murillo. * [[Rokoko]]: i zhvilluar në shekullin XVIII, përfaqëson mbijetesën e shprehjeve kryesore artistike të barokut, me një ndjenjë më të theksuar dekori dhe shije ornamentale, të çuara në një paroksizëm pasurie, sofistikimi dhe elegance. Arkitektura rokoko u zhvillua mbi të gjitha në Francë dhe Gjermani, e përfaqësuar nga Ange-Jacques Gabriel dhe Johann Balthasar Neumann. Skulptura ka një pamje graciozisht të rafinuar, si te vepra e Jean-Antoine Houdon-it apo vëllezërve Asam (Cosmas Damian dhe Egid Quirin). Piktura lëviz mes lartësimit fetar apo peizazhizmit vedutist në Itali, dhe skenave të oborrit të Watteau-së dhe Fragonard-it në Francë, duke kaluar nga portretizmi anglez i Reynolds-it dhe Gainsborough-ut. Figurë e veçantë është piktori spanjoll i paklasifikueshëm Francisco Goya, i cili evoluoi nga një vulë pak a shumë rokoko drejt një farë parromantizmi, por me një vepër personale dhe shprehëse me ton të fortë intimist. * [[Neoklasicizmi]]: lulëzimi i borgjezisë pas Revolucionit Francez favorizoi rilindjen e formave klasike, më të pastra dhe austere, në kundërvënie me tepricat ornamentale të barokut dhe rokokos, të identifikuara me aristokracinë. Arkitektura neoklasike është më racionale, me shenjë funksionale dhe një farë ajri utopik, siç shihet te postulatet e Claude-Nicolas Ledoux-it dhe Étienne-Louis Boullée-së. Skulptura, me referencë logjike greko-romake, pati si figura kryesore Antonio Canova-n dhe Bertel Thorvaldsen-in. Piktura ruajti një vulë austere dhe të ekuilibruar, e ndikuar nga skulptura greko-romake apo figura si Rafaelo dhe Poussin, duke spikatur Jacques-Louis David, J.A.D. Ingres, José de Madrazo etj.<ref>Pérez Sánchez (1983), f. 479–651. (në spanjisht)</ref> === Arti joevropian === [[Skeda:Hiroshige Atake sous une averse soudaine.jpg|thumb|250px|''Ura Ōhashi në Atake nën një shi të papritur'' (1857), nga Utagawa Hiroshige, Muzeu Brooklyn, Nju Jork.]] * Arti prekolumbian: qytetërimet e para të mëdha u shfaqën në Meksikë: olmekët realizuan skulptura guri me naturalizëm të madh (''Luftëtari'', gjetur në Santa María Uxpanapán), si dhe koka monolitike kolosale deri në 3,5 metra lartësi; zapotekët ndërtuan kompleksin madhështor të Qytetit të Tempujve, në Monte Albán. Më vonë, majat zhvilluan një art me karakter fetar, ku spikatnin tempujt, me formë piramidale (Tikal, Uxmal, Tempulli i Kukulkanit në Chichén Itzá). Toltekët ndërtuan Tempullin e Zotit të Yllit të Mëngjesit në Tula, dhe na kanë lënë një nga shembujt më të mirë të skulpturës prekolumbiane: ''Chac Mool''-in. Aztekët ia kushtuan artin shprehjes së pushtetit, duke spikatur kryeqytetin e tyre, Tenochtitlán. Në Peru kultura e parë me rëndësi ishte ajo e Chavín de Huántar-it (900 p.e.s.), kompleks fetar ku spikat tempulli, i ndërtuar mbi tri kate galerish. Kultura të tjera të rëndësishme të rajonit ishin ajo e Paracas-it, moche dhe nazca — me vijat e tyre enigmatike të Nazca-s. Më vonë, inkët krijuan një kulturë shumë të zhvilluar, me arkitekturë dhe inxhinieri civile të dukshme, duke spikatur qyteti i Machu Picchu-t.<ref>Honour-Fleming (2002), f. 521–530. (në spanjisht)</ref> * Arti afrikan: veçantia e tij kryesore ka qenë gjithmonë karakteri magjik-fetar, me vepra druri, guri apo fildishi, në maska dhe figura të lira me karakter pak a shumë antropomorfik. Prodhimi i parë me njëfarë rëndësie qe kultura Nok, në mijëvjeçarin e parë p.e.s., e vendosur në veri të Nigerisë së sotme. Në Sudan u zhvilluan kulturat kerma dhe meroe, të karakterizuara nga ndërtimet e tyre monumentale prej balte, armët dhe qeramika e tyre. Në Etiopi spikati qyteti i Aksumit, duke u dalluar për stelat e tij në formë shtyllash monolitike, me karakter funerar, deri në 20 metra lartësi. Në Zimbabve lulëzoi kultura Monomotapa (shekujt XI–XV), kryeqyteti i së cilës, Zimbabve i Madh, ishte një nga qytetet më të mëdha të gjithë Afrikës. Në Ife (Nigeri), me kulturë joruba, u shfaq në shekujt XII–XIII një shkollë e dukshme figurash në terrakotë, me naturalizëm të madh. Nga kjo epokë datojnë gjithashtu kishat e gdhendura në shkëmb të Lalibela-s, në Etiopi. Në Mali spikatën ndërtimet me tullë balte, si Xhamia e Madhe e Djenné-së, e datuar fillimisht nga shekulli XIII, por e rindërtuar disa herë.<ref>Honour-Fleming (2002), f. 530–536. (në spanjisht)</ref> * Arti indian: ka karakter kryesisht fetar, duke shërbyer si mjet transmetimi i feve të ndryshme që kanë shënuar Indinë: hinduizmi, budizmi, islami etj. Qytetërimi i parë i madh u shfaq në qytetin e Mohenjo-Daros, që tregon një urbanistikë të planifikuar, me ndërtesa publike të ndërtuara me tullë të pjekur. Mes shekujve III dhe II p.e.s. u zhvillua arti maurya, me karakter budist, duke spikatur si monument karakteristik stupa, tumë funerare me karakter përkujtimor, zakonisht e veshur me reliefe me skena të jetës së Budës, si Stupa e Sanchi-t. Shembuj të tjerë të artit budist ishin: arti i Gandharas, me ndikim helenistik dhe sasanid; ai i Mathura-s, që përzien elemente tradicionale indiane me motive greko-romake; dhe ai i Amaravati-t, po ashtu me ndikim greko-romak, duke spikatur stupa e madhe e Amaravati-t, 50 metra e lartë. Mes shekujve IV dhe VIII u zhvillua arti gupta, ku spikasin shenjtëroret e mëdha shkëmbore apo vihara (Ajanta, Ellora, Elephanta). Arti hindu pati kulmin mes shekujve VIII dhe XII, me një lloj shenjtëroreje karakteristike të quajtur ''shikhara'', si ai i Udaipur-it. Mes shekujve X dhe XI u prodhua arti i Khajuraho-s, shprehja maksimale e artit indoarian për elegancën formale dhe estetike të tempujve të tij, si dhe të skulpturës që i zbukuron. Së fundi, pas pushtimit mysliman u prodhua arti mogol, me forma islame, duke spikatur Taxh Mahali (shekulli XVII).<ref>Onians (2008), f. 134–135. (në spanjisht)</ref> * Arti kinez: si shumica e artit oriental ka një vulë të fortë fetare — kryesisht taoizmi, konfucianizmi dhe budizmi. Zakonisht studiohet sipas etapave, që përkojnë me dinastitë mbretëruese: dinastia Shang (1600–1046 p.e.s.) spikati për objektet dhe skulpturat e saj në bronz, veçanërisht enë të dekoruara në reliev dhe maska e statuja antropomorfike, si ato të gjetura në zonën e Chengdu-s. Dinastia Zhou (1045–256 p.e.s.) krijoi një stil dekorativ dhe të stolisur, me figura të stilizuara dhe dinamike, duke vazhduar punimin e bakrit. Dinastia Qin (221–206 p.e.s.) spikati për ndërtimin e Murit të Madh Kinez, si dhe zbulimin arkeologjik të Ushtrisë Terrakotë të Xian-it. Dinastia Han (206 p.e.s.–220 e.s.) pa futjen e budizmit, duke spikatur për pikturën dhe reliefet në shenjtërore dhe dhoma ofertash. Gjatë Periudhës së Gjashtë Dinastive (220–618) u përhap më gjerësisht budizmi, duke u ndërtuar shenjtërore të mëdha me statuja kolosale të Budës (Yungang, Longmen). Dinastia Tang (618–907) qe një nga periudhat më lulëzuese të artit kinez, duke spikatur për skulpturën e saj dhe figurat e famshme prej qeramike, ndërsa në arkitekturë tipologjia kryesore ishte pagoda, dhe në pikturë u shfaq peizazhi. Në dinastinë Song (960–1279) u arrit një nivel i lartë kulture, që do të kujtohej me admirim të madh në etapat pasuese, duke spikatur po ashtu qeramika dhe piktura e peizazhit. Gjatë dinastisë Yuan (1280–1368) u zhvilluan veçanërisht artet dekorative, kryesisht qilima, qeramikë dhe punime metalistërie, dhe në pikturë u përhapën temat fetare. Në dinastinë Ming (1368–1644) u ndërtua Pallati Perandorak (Qyteti i Ndaluar), dhe piktura ishte tradicionale, me karakter naturalist dhe njëfarë bollëku; spikati gjithashtu porcelani. Së fundi, dinastia Qing (1644–1911) përfaqësoi vazhdimësinë e formave tradicionale: piktura ishte mjaft eklektike, e kushtuar temave florale, fetare, peizazheve etj.; vazhdoi tradita në artet e zbatuara, veçanërisht marangozi, porcelan, indë mëndafshi, llak, emal, jade etj.<ref>Honour-Fleming (2002), f. 557–560. (në spanjisht)</ref> * [[Arti japonez:]] vlen ta studiojmë gjithashtu sipas periudhave: Periudha Jomon (5000–200 p.e.s.) u shënua nga prodhimi i qeramikës, më e vjetra e prodhuar nga qenia njerëzore, e dekoruar me incizime apo shtypje litari. Gjatë Periudhës Yayoi (200 p.e.s.–200 e.s.) u përhap një lloj varresh me madhësi të madhe me dhomë dhe tumë të zbukuruar me cilindra terrakote. Në Periudhën Kofun (200–600) spikasin varret e mëdha të quajtura ''kofun'', si dhe disa figura terrakote të quajtura ''haniwa''; në arkitekturë spikat shenjtërorja e Ise-s. Në Periudhën Asuka (552–646) u fut budizmi, duke spikatur tempulli i Hōryū-ji-t (607) dhe statujat e Budës. Në Periudhën Nara (646–794) pati kulmin arti budist, i shprehur njëlloj në arkitekturë (pagoda lindore e Yakushi-ji-t, tempulli Tōdai-ji) dhe skulpturë (''Buda i Tachibana-s'', ''Bodhisattva Gakko''). Periudha Heian (794–1185) ishte më klasikja e artit japonez: manastiri i Byōdō-in-it, shkolla piktorike e ''yamato-e''-së. Në Periudhën Kamakura (1185–1333) u fut sekti zen, që ndikoi fuqishëm te arti figurativ: në skulpturë spikati Unkei, në arkitekturë kompleksi i pesë tempujve të mëdhenj të Sanjūsangen-dō-s (1266), dhe në pikturë portreti dhe peizazhi. Në Periudhën Muromachi (1333–1573) lulëzoi ndjeshëm piktura, e kornizuar brenda estetikës zen, duke u shfaqur stili ''sumi-e'', përfaqësuar kryesisht nga Sesshū; u zhvillua gjithashtu arti i kopshtarisë, dhe fituan rëndësi objektet prej llaku dhe metali. Gjatë Periudhës Momoyama (1573–1615) arti u largua nga estetika budiste, duke theksuar vlerat tradicionale japoneze: u ndërtuan kështjella të mëdha, si ajo e Himeji-t dhe ajo e Fushimi-Momoyama-s; në pikturë vazhdoi tradita epike japoneze, qeramika arriti një moment lulëzimi të madh, dhe në punimin e llakut spikati Honami Kōetsu. Në Periudhën Edo (1615–1868) Japonia u mbyll ndaj çdo kontakti të jashtëm, edhe pse qe një epokë me lulëzim të madh: u zhvillua ndjeshëm piktura, që fitoi vitalitet të madh, duke spikatur Tawaraya Sōtatsu dhe Ogata Kōrin, si dhe shkolla e ''ukiyo-e''-së, që spikati për përfaqësimin e tipeve dhe skenave popullore (Kitagawa Utamaro, Katsushika Hokusai, Utagawa Hiroshige).<ref>Onians (2008), f. 204–205. (në spanjisht)</ref> * Arti oqeanik: shënohet nga shumësia e territoreve ishullore që shtrihen përgjatë Oqeanit Paqësor, duke spikatur ishujt e Australisë dhe Zelandës së Re, dhe tri zona kryesore ishujsh dhe arkipelagësh: Polinezia, Melanezia dhe Mikronezia. Kultura e parë e zhvilluar në zonë ishte lapita (1500–500 p.e.s.), e karakterizuar nga qeramika e saj e dekoruar me motive të dhëmbëzuara bërë me kreher apo gjilpëra, si dhe objekte opsidiani dhe guaskash. Në Australi spikasin piktura shpellash, mjaft skematike, duke arritur në thjeshtim gjeometrik. Më vonë vazhdoi zgjerimi drejt periferisë oqeanike, duke prodhuar një larmi të madhe kulturore. Shumica e shprehjeve artistike kishin karakter ritual, të lidhura me valle dhe ceremoni të natyrës fetare: në Mikronezi u prodhuan komplekse arkitektonike të hartuara me skulptura guri dhe megalite; në Guam dhe Ishujt Mariana spikasin shtëpitë mbi kolona guri (''latte''); në Havai u ndërtuan tempuj të mëdhenj (''heiau''), me skulptura druri deri në tri metra që përfaqësonin perënditë e tyre; në Zelandën e Re, maorët zhvilluan një lloj gdhendjeje druri me figura liderësh politikë dhe fetarë; në Ishullin e Pashkëve u ndërtuan kokat e famshme monolitike (''moai'') mes viteve 900 dhe 1600; në Melanezi spikasin shtëpitë e mëdha të mbledhjes apo "shtëpitë e shpirtrave", të kushtuara ceremonive të lidhura me kultin e paraardhësve; maskat qenë karakteristike të Guinesë së Re, Irlandës së Re dhe Kaledonisë së Re; asmat-ët e Irian Jaya-s (Guinea e Re) ndërtonin shtylla përkujtimore (''bisj'') mes 5 dhe 10 metra lartësi, të gdhendura me figura antropomorfike; në Ishujt Solomon u shfaqën statuja druri (''indalo'') me figura njerëzore apo kafshësh, me inkrustacione guaskash.<ref>Onians (2008), f. 208–209. (në spanjisht)</ref> === Arti në Epokën Bashkëkohore (1800–sot) === [[Skeda:Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg|thumb|250px|''Udhëtar mbi detin e mjegullës'' (1818), nga Caspar David Friedrich.]] ;Shekulli XIX Mes fundit të shekullit XVIII dhe fillimit të shekullit XIX u vendosën bazat e shoqërisë bashkëkohore, të shënuara në terrenin politik nga fundi i absolutizmit dhe vendosja e qeverive demokratike — shtysë e nisur me Revolucionin Francez —; dhe, në atë ekonomik, nga Revolucioni Industrial dhe forcimi i kapitalizmit, që do të gjejë përgjigje te marksizmi dhe lufta e klasave. Në terrenin e artit, fillon një dinamikë evolutive stilesh që pasohen kronologjikisht me shpejtësi gjithnjë e më të madhe, që do të kulmojë në shekullin XX me një copëzim stilesh dhe rrymash që bashkëjetojnë dhe kundërvihen, ndikohen dhe përballen. * Arkitektura e shekullit XIX: arkitektura e shekullit të nëntëmbëdhjetë pësoi një evolucion të madh për shkak të përparimeve teknike që solli Revolucioni Industrial, me futjen e materialeve të reja si hekuri dhe betoni, që lejuan ndërtimin e strukturave më solide dhe të hapura. Stilistikisht, gjysma e parë e shekullit pa një farë eklektizmi të formave, si dhe një ''revival'' të stileve të mëparshme, të riinterpretuara sipas koncepteve moderne: është i ashtuquajturi [[Historicizmi|historicizëm]], që prodhoi lëvizje si neoromanike, neogotike, neobarok etj. Në fund të shekullit u shfaq modernizmi (art nouveau), që solli një revolucion të madh në terrenin e dizajnit, me emra si Victor Horta, Otto Wagner, Antoni Gaudí, Lluís Domènech i Montaner, Josep Puig i Cadafalch etj.<ref>Ramírez Domínguez (1983), f. 663–702. (në spanjisht)</ref> * [[Romanticizmi|Romantizmi]]: lëvizje rinovimi të thellë në të gjitha zhanret artistike, romantikët i kushtuan vëmendje të veçantë terrenit të shpirtërores, imagjinatës, fantazisë, ndjenjës, evokimit ëndërrimtar. Në pikturë, pas një faze parromantike ku mund të përmendim William Blake-un dhe Johann Heinrich Füssli-n, spikatën Eugène Delacroix, Théodore Géricault, John Constable, Joseph Mallord William Turner etj. Një derivim i romantizmit qe lëvizja gjermane e Nazarenëve. * [[Realizmi]]: që nga mesi i shekullit u shfaq një tendencë që theksonte realitetin, përshkrimin e botës përreth, veçanërisht të punëtorëve dhe fshatarëve në kornizën e re të erës industriale, me një përbërës të caktuar denoncimi shoqëror, të lidhur me lëvizje politike si socializmi utopik. Në pikturë spikasin Camille Corot, Gustave Courbet, Jean-François Millet, Honoré Daumier dhe Mariano Fortuny. Në Britaninë e Madhe u shfaq shkolla e prerafaelitëve, që frymëzoheshin — siç e thotë emri i tyre — nga piktorët italianë para Rafaelit, si dhe nga fotografia e sapolindur. Në skulpturë spikati Constantin Meunier. * [[Impresionizmi]]: qe një lëvizje thellësisht novatore, që solli një këputje me artin akademik dhe një transformim të gjuhës artistike, duke nisur rrugën drejt lëvizjeve të avangardës. Frymëzoheshin nga natyra, prej së cilës synonin të kapnin një 'përshtypje' vizuale, kapjen e një çasti mbi pëlhurë — nën ndikimin e fotografisë — me një teknikë furçe të lirë dhe tone të çelëta e të ndritshme. Vlen të përmenden si përfaqësues kryesorë Édouard Manet — i konsideruar paraardhës — Claude Monet, Camille Pissarro, Pierre-Auguste Renoir dhe Edgar Degas. Po aq novator qe në terrenin e skulpturës roli i Auguste Rodin-it, që vendosi bazat e skulpturës së shekullit XX. * [[Neoimpresionizmi]]: duke evoluuar nga impresionizmi, neoimpresionistët merren më shumë me fenomenet optike, duke zhvilluar teknikën e puntilizmit, siç vërehet te vepra e Georges Seurat-it dhe Paul Signac-ut. * [[Postimpresionizmi]]: janë artistë që, duke u nisur nga zbulimet e reja teknike të bëra nga impresionistët, i riinterpretojnë në mënyrë personale, duke hapur rrugë të ndryshme zhvillimi me rëndësi të madhe për evolucionin e artit në shekullin XX: Henri de Toulouse-Lautrec, Paul Gauguin, Paul Cézanne, Vincent van Gogh, Joaquín Sorolla etj.<ref>Ramírez Domínguez (1983), f. 709–772. (në spanjisht)</ref> * [[Simbolizmi]]: rrymë me prerje fantastike dhe onirike, u shfaq si reagim ndaj naturalizmit të rrymës realiste dhe impresioniste, duke vënë theks të veçantë te bota e ëndrrave, si dhe aspekte satanike e tmerruese, seksi dhe perversioni. Spikatën Gustave Moreau, Odilon Redon, Pierre Puvis de Chavannes dhe Gustav Klimt. [[Skeda:'Unique Forms of Continuity in Space', 1913 bronze by Umberto Boccioni.jpg|thumb|200px|''Forma unike vazhdimësie në hapësirë'' (1913), nga Umberto Boccioni.]] ;Shekulli XX Arti i shekullit XX pëson një transformim të thellë: në një shoqëri më materialiste, më konsumiste, arti i drejtohet shqisave, jo intelektit. Po ashtu, fiton rëndësi të veçantë koncepti i modës, kombinim mes shpejtësisë së komunikimeve dhe aspektit konsumist të qytetërimit aktual. Kështu lindin lëvizjet e avangardës, që synojnë ta integrojnë artin në shoqëri, duke kërkuar një ndërlidhje më të madhe artist-shikues, meqë është ky i fundit që interpreton veprën, duke mundur të zbulojë kuptime që as vetë artisti nuk i njihte. Tendencat e fundit artistike humbasin madje interesin ndaj objektit artistik: arti tradicional ishte art i objektit, ai aktual i konceptit. Ka një rivlerësim të artit aktiv, të veprimit, të shfaqjes spontane, efemere, të artit jokomercial (arti konceptual, ''happening'', ''environment''). * Arkitektura e shekullit XX: arkitektura ka pësuar një transformim të thellë, nga format tradicionale deri te lëvizjet e avangardës, që kanë sjellë një koncept të ri ndërtimor të bazuar në një konceptim më racional të hapësirës, të strukturuar në mënyrë më të pastruar dhe funksionale, me vëmendje të veçantë ndaj teknologjive të reja dhe vendosjes së saj mjedisore. Tendenca kryesore artistike ka qenë racionalizmi, i përfaqësuar mbi të gjitha nga Shkolla e Bauhaus-it. Ndër emrat e arkitektëve më të spikatur të shekullit XX dallohen Walter Gropius, Frank Lloyd Wright, Ludwig Mies van der Rohe, Le Corbusier, José Luis Sert, Oscar Niemeyer, Alvar Aalto, Pier Luigi Nervi, Luis Barragán, Rafael Moneo, Richard Rogers, Robert Venturi, Denise Scott Brown, Frank Gehry, Norman Foster, James Stirling, Santiago Calatrava, Zaha Hadid etj.<ref>Ramírez Domínguez (1983), f. 873–902. (në spanjisht)</ref> * [[Arti pararojë|Avangarda]] (1905–1945): ** [[Fovizmi]]: lëvizja e parë avangardiste e shekullit XX, fovizmi solli eksperimentim në terrenin e ngjyrës, e konceptuar në mënyrë subjektive dhe personale, duke i dhënë vlera emocionale e shprehëse. Spikatën Henri Matisse, Albert Marquet, Raoul Dufy, André Derain dhe Maurice de Vlaminck. ** [[Ekspresionizmi]]: i shfaqur si reagim ndaj impresionizmit, ekspresionistët mbronin një art më personal e intuitiv, ku të mbizotëronte vizioni i brendshëm i artistit — 'shprehja' — përballë pasqyrimit të realitetit — 'përshtypja' — duke pasqyruar në veprat e tyre një tematikë personale e intimiste me shije për fantastiken, duke deformuar realitetin për të theksuar karakterin shprehës të veprës. Me paraardhës te figurat e Edvard Munch-ut dhe James Ensor-it, u formua kryesisht rreth dy grupeve: ''Die Brücke'' (Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Karl Schmidt-Rottluff, Emil Nolde) dhe ''Der Blaue Reiter'' (Vasili Kandinski, Franz Marc, August Macke, Paul Klee), duke spikatur gjithashtu Egon Schiele, Oskar Kokoschka, Amedeo Modigliani, Marc Chagall etj. ** [[Kubizmi]]: kjo lëvizje u bazua te deformimi i realitetit përmes shkatërrimit të perspektivës hapësinore me origjinë rilindase, duke organizuar hapësirën në funksion të një trame gjeometrike, me vizion të njëkohshëm të objekteve, një gamë ngjyrash të ftohta e të zbehta, dhe një konceptim të ri të veprës së artit, me futjen e kolazhit. Figura kryesore e kësaj lëvizjeje qe Pablo Picasso, një nga gjenitë e mëdhenj të shekullit XX, krahas Georges Braque-ut, Juan Gris-it dhe Fernand Léger-it, si dhe Alexander Archipenko-s, Pablo Gargallo-s dhe Julio González-it në skulpturë. Një derivim i kubizmit qe orfizmi i Robert Delaunay-t. ** [[Futurizmi]]: lëvizje italiane që lartësoi vlerat e përparimit teknik dhe industrial të shekullit XX, duke theksuar aspekte të realitetit si lëvizja, shpejtësia dhe njëkohshmëria e veprimit. Spikasin në pikturë Giacomo Balla dhe Gino Severini, dhe Umberto Boccioni në skulpturë. ** [[Dadaizmi]]: lëvizje reagimi ndaj fatkeqësive të Luftës së Parë Botërore, dadaizmi solli një qasje radikale të konceptit të artit, që humbet çdo përbërës të bazuar në logjikë dhe arsye, duke kërkuar dyshimin, rastësinë, absurditetin e ekzistencës. Kjo përkthehet në një gjuhë subversive, ku vihen në pikëpyetje njëlloj temat sa edhe teknikat tradicionale të artit, duke eksperimentuar me materiale dhe forma të reja kompozimi, si kolazhi, fotomontazhi dhe ''ready-made''-t. Spikatën Hans Arp, Francis Picabia, Kurt Schwitters dhe Marcel Duchamp. ** [[Surrealizmi]]: me një paraardhës të qartë te piktura metafizike (Giorgio de Chirico, Carlo Carrà), surrealizmi vuri theks të veçantë te imagjinata, fantazia, bota e ëndrrave, me ndikim të fortë të psikanalizës, siç perceptohet te koncepti i tij i "shkrimit automatik", përmes së cilit përpiqen të shprehen duke çliruar mendjen nga çdo lidhje racionale, duke treguar pastërtinë e pavetëdijshmes. Piktura surrealiste lëvizi mes figurativizmit (Salvador Dalí, Paul Delvaux, René Magritte, Max Ernst) dhe abstraksionit (Joan Miró, André Masson, Yves Tanguy). Në skulpturë spikasin Henry Moore, Constantin Brâncuși, Alberto Giacometti dhe Alexander Calder. ** [[Arti abstrakt]]: pasi u vu në pikëpyetje koncepti i realitetit nga teoritë e reja shkencore, dhe me shfaqjen e teknologjive të reja si fotografia dhe kinemaja, që tashmë merren me pasqyrimin e realitetit, prodhohet gjeneza e artit abstrakt: artisti nuk përpiqet më të pasqyrojë realitetin, por botën e tij të brendshme, të shprehë ndjenjat e veta. Arti humbet çdo aspekt real dhe imitues të natyrës, për t'u përqendruar te thjesht shprehësia e artistit, te forma dhe ngjyra pa asnjë përbërës referencial. I nisur nga Vasili Kandinski, u zhvillua nga lëvizja neoplasticiste (De Stijl), me figura si Piet Mondrian dhe Theo van Doesburg. ** [[Konstruktivizmi]]: i shfaqur në Rusinë revolucionare, është një stil i angazhuar politikisht që synon, përmes artit, të kryejë një transformim të shoqërisë, nëpërmjet një reflektimi mbi format e pastra artistike të konceptuara nga aspekte si hapësira dhe koha, që gjenerojnë një sërë veprash me stil abstrakt, me prirje drejt gjeometrizimit. Spikatën Vladimir Tatlin, Lissitzky, Anton Pevsner dhe Naum Gabo. Një variant qe suprematizmi i Kazimir Malevich-it.<ref>Ramírez Domínguez (1983), f. 773–837. (në spanjisht)</ref> [[Skeda:Klein Beaubourg 2007.jpg|thumb|250px|''Çlirim i 1001 balonave blu'', "skulpturë aerostatike" e Yves Klein-it. Tendencat e fundit kanë qenë të prirura drejt një arti më të dematerializuar, ku ka rëndësi më shumë koncepti, mesazhi, veprimi.]] * Tendencat e fundit (1945 – fundi i shekullit): ** Informalizmi: bashkësi tendencash të bazuara në shprehësinë e artistit, duke hequr dorë nga çdo aspekt racional i artit (strukturë, kompozim, aplikim i paramenduar i ngjyrës). Përfshin rryma të ndryshme si takizmi, ''art brut''-i dhe pikturë materike. Spikatën Georges Mathieu, Hans Hartung, Jean Fautrier, Jean Dubuffet, Antoni Tàpies, Lucio Fontana, Antonio Saura, Manolo Millares etj. Në skulpturë vlen të përmenden Jorge Oteiza, Pablo Serrano dhe Eduardo Chillida. Në Shtetet e Bashkuara u zhvillua ekspresionizmi abstrakt, i karakterizuar nga përdorimi i teknikës së ''dripping''-ut, rrjedhja e ngjyrës mbi pëlhurë, mbi të cilën ndërhynte artisti me vegla të ndryshme apo me vetë trupin e tij. Ndër anëtarët e tij figurojnë Jackson Pollock, Mark Rothko, Franz Kline dhe Willem de Kooning. ** Pop-art: u shfaq në Shtetet e Bashkuara si lëvizje refuzimi ndaj ekspresionizmit abstrakt, duke përfshirë një sërë autorësh që kthehen te figurativizmi, me një përbërës të theksuar frymëzimi popullor, duke marrë imazhe nga bota e reklamës dhe e mediave masive. Me një paraardhës te i ashtuquajturi New Dada (Robert Rauschenberg, Jasper Johns), spikatën në pop-art Andy Warhol, Roy Lichtenstein, Tom Wesselmann, James Rosenquist, Eduardo Paolozzi, Richard Hamilton dhe, në skulpturë, Claes Oldenburg. ** Realizmi i ri: lëvizje franceze e frymëzuar nga bota e realitetit përreth, e konsumizmit dhe shoqërisë industriale, nga e cila nxjerrin — ndryshe nga pop-art-i — aspektin e saj më të pakëndshëm, me predileksion të veçantë për materialet detritike. Përfaqësuesit e tij ishin Arman, César Baldaccini, Yves Klein, Jean Tinguely, Piero Manzoni etj. ** Arti kinetik: quajtur gjithashtu op-art ('art optik'), është një stil që vë theksin te aspekti vizual i artit, veçanërisht te efektet optike, të prodhuara qoftë nga iluzione optike (figura të paqarta, imazhe të vazhdueshme, efekt moiré), qoftë përmes lëvizjes apo lojërave të dritave. Spikasin Victor Vasarely, Jesús Rafael Soto, Yaacov Agam, Julio Le Parc, Eusebio Sempere etj. ** Arti i veprimit: janë tendenca të ndryshme të bazuara në aktin e krijimit artistik, ku e rëndësishme nuk është vepra në vetvete, por procesi krijues, ku përveç artistit shpesh ndërhyn edhe publiku, me një përbërës të madh improvizimi. Përfshin shprehje të ndryshme artistike si ''happening''-u, ''fluxus''-i, ''performanca'', ''environment''-i, instalacioni etj. Ndër figurat e tij spikasin Joseph Beuys, George Maciunas, Allan Kaprow, Wolf Vostell, Yoko Ono, Nam June Paik etj. ** Videoarti shfaqet në vitet 1960 me artistë si Nam June Paik, Joseph Beuys, Wolf Vostell, Charlotte Moorman e të tjerë. ** [[Minimalizmi]]: me një paraardhës te Abstraksioni i Ri (apo Abstraksioni postpiktorik), minimalizmi qe një rrymë që solli një proces dematerializimi që do të çonte te arti konceptual. Janë vepra me karakter abstrakt, me thjeshtësi të theksuar, të reduktuara në një motiv minimal, të pastruar drejt konceptimit fillestar të autorit, baza mbi të cilën do të ishte zhvilluar ideja që, sidoqoftë, mbetet e shprehur në fazën e vet fillestare. Spikatën piktorët Robert Mangold dhe Robert Ryman, dhe skulptorët Carl Andre, Dan Flavin, Donald Judd dhe Sol LeWitt. ** Hiperrealizmi: si reagim ndaj minimalizmit u shfaq kjo rrymë e re figurative, e karakterizuar nga vizioni i saj superlativ dhe i ekzagjeruar i realitetit, i shprehur me saktësi të madhe në të gjitha detajet, me pamje pothuajse fotografike. Spikatën Chuck Close, Richard Estes, Antonio López García dhe, në skulpturë, George Segal, i famshëm për figurat e tij njerëzore prej allçie. ** [[Arti konceptual]]: pas zhveshjes materiale të minimalizmit, arti konceptual heq dorë nga substrati material për t'u përqendruar te procesi mendor i krijimit artistik, duke pohuar se arti gjendet te ideja, jo te objekti. Përfshin tendenca të ndryshme: artin konceptual gjuhësor, më puristin e konceptualitetit, të përqendruar te marrëdhënia art-gjuhë (Joseph Kosuth); ''arte povera''-n, të përqendruar te instalacionet, zakonisht me materiale detritike (Mario Merz, Jannis Kounellis); body-art-in, me trupin njerëzor si mbështetje; land-art-in, që përdor natyrën si mbështetje, me një përbërës të theksuar efemer; bio-art-in, që përdor teknika biologjike etj. ** [[Arti postmodern]]: në kundërvënie me të ashtuquajturin art modern, është arti karakteristik i postmodernitetit. Pranojnë dështimin e lëvizjeve të avangardës si dështim të projektit modern: avangardat synonin të eliminonin distancën mes artit dhe jetës, të universalizonin artin; artisti postmodern, në të kundërt, është autoreferencial, arti flet për artin, nuk synon të bëjë punë shoqërore. Spikasin artistë individualë si Jeff Koons, David Salle, Jean-Michel Basquiat, Keith Haring, Julian Schnabel, Miquel Barceló etj.; apo edhe lëvizje të ndryshme si transavangarda italiane, neoekspresionizmi gjerman, neomanierizmi, figuracioni i lirë etj.<ref>González (1991), f. 7–61. (në spanjisht)</ref> [[Skeda:Banana duct taped to fridge as a reminder to eat less meat.jpg|thumb|''Komediani'' (2019), nga Maurizio Cattelan, koleksion privat]] ;Shekulli XXI Arti i shekullit XXI u karakterizua në dekadat e para nga një farë vazhdimësie me atë të shekullit të kaluar, ndryshe nga ç'kishte ndodhur në fillim të shekullit XX me shfaqjen e avangardave historike, që solli një këputje me artin e shekullit XIX. Nga ana tjetër, u vu re një individualizim gjithnjë e në rritje i punës së artistit, i shkëputur nga shkollat dhe stilet. Një fenomen tjetër qe ai i globalizimit, përmes të cilit u humbën gjithnjë e më shumë shenjat e identitetit kombëtar, shoqëror, kulturor apo fetar, në favor të teknikave dhe stileve më moderne e universale. Vlen të përmendet gjithashtu roli i teknologjive të reja, vendimtar si materiale apo mbështetje, apo edhe në vetë konceptimin e idesë artistike, duke arritur të përcaktojë shfaqjen e teknikave dhe specialiteteve të reja artistike. Së fundi, në mijëvjeçarin e ri u perceptua një kërkim i formave të reja shprehjeje, të ndërlidhura me koncepte shoqërore dhe kulturore, me theks të veçantë te çështjet e identitetit, gjinisë, ekologjizmit dhe kërkesave etnike.{{Sfn|Guasch|Ramírez-Blanco|2025|pp=14–17}} * Arkitektura e dekadave të para të mijëvjeçarit të ri qe në masë të madhe trashëguese e asaj që u praktikua në fund të shekullit të kaluar, me një përpjekje të re për risi dhe dizajn, krahas përdorimit të teknologjive të reja dhe angazhimit për qëndrueshmëri mjedisore.<ref name="tema15">{{cite web|url=https://www.sabuco.com/historia/tema15sigloxxi.pdf|title=Tema 15: El arte del siglo XXI|publisher=IES Histórico Bachiller Sabuco, Albacete. Departamento de Geografía e Historia|access-date=22 janar 2026|language=es}}</ref> Kështu, vazhduan të mbeten në fuqi stile si minimalizmi (Richard Meier, Herzog & de Meuron, Dominique Perrault, David Chipperfield, Tadao Andō, Shigeru Ban, Toyō Itō),{{Sfn|Bussagli|2009|p=189}} arkitektura postmoderne (Paolo Portoghesi, Michael Graves, Robert A. M. Stern),<ref>{{cite book|title=Arte contemporáneo|year=2006|publisher=Folio|location=Barcelona|isbn=84-413-2179-5|pages=74–75|language=es}}</ref> ''high-tech''-u (Norman Foster, Richard Rogers, Ieoh Ming Pei, Jean Nouvel, Odile Decq, César Pelli, Santiago Calatrava)<ref>{{cite book|title=Arte contemporáneo|year=2006|publisher=Folio|location=Barcelona|isbn=84-413-2179-5|page=77|language=es}}</ref> dhe dekonstruktivizmi (Peter Eisenman, Frank Gehry, Zaha Hadid, Coop Himmelb(l)au, Daniel Libeskind, Bernard Tschumi, Rem Koolhaas).<ref>{{cite book|title=Arte contemporáneo|year=2006|publisher=Folio|location=Barcelona|isbn=84-413-2179-5|page=81|language=es}}</ref> Fitoi rëndësi të madhe arkitektura ekologjike, me artizanë si Marina Tabassum, Yasmeen Lari, Võ Trọng Nghĩa, Jeanne Gang, Bjarke Ingels, Tatiana Bilbao, Farshid Moussavi, Diébédo Francis Kéré, Kunlé Adeyemi dhe David Adjaye.<ref name="tema15" />{{Sfn|Astbury|Buxton|Glancey|Humphreys|2023|p=269}}{{Sfn|Astbury|Buxton|Glancey|Humphreys|2023|pp=312–313}} Ndër stilet e reja spikasin: arkitektura bionike (Javier Gómez Pioz)<ref>{{cite web|url=https://www.construcia.com/noticias/arquitectura-bionica/|title=Arquitectura biónica, de la naturaleza a la edificación|access-date=21 mars 2026|language=es}}</ref> dhe arkitektura blob (Greg Lynn).{{Sfn|Astbury|Buxton|Glancey|Humphreys|2023|p=310}} * Artet vizuale të fillimit të shekullit XXI u karakterizuan nga hibridizimi, globalizimi, aktivizmi, ndërveprimi me publikun — sidomos falë rrjeteve sociale — përdorimi i teknologjive të reja dhe mbrojtja e përbërësit konceptual të artit. Disiplinat artistike u shkrinë gradualisht dhe, krahas përdorimit të mjeteve tradicionale si piktura dhe skulptura, fituan një lulëzim të madh fotografia dhe videoja, përveç tipologjive të reja të shfaqura në dekadat e fundit të shekullit të kaluar si ''happening''-u, ''performanca'' dhe instalacioni, shpesh në vepra hibride që bashkojnë njëkohësisht mjete të ndryshme.<ref name="tema15" /> ** Arti figurativ dhe abstrakt: artistë të ndryshëm, larg nga adoptimi i një lëvizjeje apo tendence të caktuar artistike, e zhvilluan veprën e tyre brenda stileve tashmë të konsoliduara në historinë e artit, si do të ishin ai figurativ (Michaël Borremans, Cecily Brown, John Currin, Peter Doig, Elizabeth Peyton, Raymond Pettibon, Jaume Plensa, Neo Rauch, Thomas Schütte, Luc Tuymans, Lisa Yuskavage) dhe ai abstrakt (Tomma Abts, Sheila Hicks, Anish Kapoor, Per Kirkeby, Julie Mehretu, Sarah Morris, Sean Scully).{{Sfn|Bonham-Carter|Hodge|2011|pp=246–249}} ** Arti i veprimit: vazhduan tendencat e bazuara në procesin krijues të artit, me artistë si Marina Abramović, Franz Ackermann, Christian Boltanski, Christoph Büchel, Cai Guo-Qiang, Sophie Calle, Maurizio Cattelan, Olafur Eliasson, Urs Fischer, Isa Genzken, Antony Gormley, Mona Hatoum, Roni Horn, Cristina Iglesias, Anne Imhof, Damián Ortega, Wilfredo Prieto dhe Santiago Sierra.{{Sfn|Bonham-Carter|Hodge|2011|pp=246–249}} ** Arti konceptual: një rrymë tjetër e shekullit të kaluar që vazhdoi ecurinë e vet në mijëvjeçarin e ri qe arti konceptual, një bashkësi shprehjesh artistike që theksonin idenë e artit më shumë se realizimin e tij material, me përfaqësues si Jenny Holzer, Mary Kelly, Cildo Meireles, Gabriel Orozco dhe Franz West. Brenda ''arte povera''-s gjejmë Michelangelo Pistoletto, Tony Cragg dhe Giuseppe Penone. Në body-art vlen të përmenden Orlan, Urs Lüthi dhe Spencer Tunick. Së fundi, në land-art spikati vepra e Andy Goldsworthy-t, Michael Heizer-it, Maya Lin-it, Richard Long-ut dhe Ugo Rondinone-s.{{Sfn|Bonham-Carter|Hodge|2011|pp=246–249}} [[Skeda:The World of Banksy 2022, Brussels (cropped).jpg|thumb|''Vajza me balonë'' (2002), nga Banksy]] ** Në këtë shekull fitoi lulëzim të madh arti i kërkesave politike dhe shoqërore, përmes një sërë kërkesash sociopolitike të përqendruara kryesisht te diskriminimi i kolektiviteteve të ndryshme, qoftë për arsye etnike, gjinore — kryesisht rreth feminizmit — apo identiteti gjinor — rreth lëvizjes LGBT — si dhe lëvizje të ndryshme me natyrë politike kërkuese si pacifizmi dhe ekologjizmi.{{Sfn|Guasch|Ramírez-Blanco|2025|pp=96–97}} Brenda artit aktivist spikatën Thomas Hirschhorn, Francis Alÿs, Pierre Huyghe, Matthew Barney, Carolina Caycedo, Joan Jonas, Ursula Biemann, Ai Weiwei, Doris Salcedo dhe Piotr Pavlensky. Sa i takon artit të kërkesave etnike, u përqendrua te rivlerësimi i kulturave joperëndimore dhe lulëzimi që ka pasur në dekadat e fundit arti indigjen,{{Sfn|Guasch|Ramírez-Blanco|2025|pp=299–320}} me artistë si Kara Walker, Simone Leigh, Lauren Halsey, Kerry James Marshall, Jimmie Durham, El Anatsui, Njideka Akunyili Crosby, Wangechi Mutu, Jane Alexander, Otobong Nkanga, Toyin Ojih Odutola, Shirin Neshat, Sheela Gowda, Xu Bing, Liu Xiaodong, Yayoi Kusama dhe Yasumasa Morimura.{{Sfn|Graham-Dixon|2018|p=591}} Një aspekt tjetër i artit të kërkesave qe ai i lidhur me feminizmin dhe identitetin gjinor, veçanërisht sa i takon lëvizjes LGBT, ku spikatën: Vanessa Beecroft, Marlene Dumas, Andrea Fraser, Charline von Heyl, Annette Messager, Christina Quarles, Sara Ramo, Paula Rego, Alejandra Ugarte, Robert Gober, Elmgreen & Dragset, Grayson Perry, Fabián Cháirez dhe Salman Toor.{{Sfn|Graham-Dixon|2018|p=570}} ** [[Arti postmodern]]: në të njëjtën mënyrë si lëvizjet e mëparshme, me ndryshimin e shekullit vazhdoi arti postmodern, që pati dy anë: një "të ngrohtë", që kundërshtonte konceptin e modernitetit të mbrojtur nga avangardat, duke u rikthyer te arti tradicional dhe te qëllimi thjesht estetik i artit, tendencë e përfaqësuar nga apropriacionizmi, neoekspresionizmi dhe transavangarda; dhe një tjetër "të ftohtë", ku mbrohej simulimi i realitetit, i paraqitur i shkëputur nga konteksti, me heqje dorë nga subjektiviteti dhe një qëndrim joshprehës, e mbrojtur nga simulacionizmi, postapropriacionizmi dhe lëvizjet "neo" (neoobjektuale, neoabstrakte, neo-geo, neobarok, neokonceptuale, neopop, neoformalizëm).{{Sfn|Guasch|2000|pp=20–22}} Disa nga artistët e njohur të këtyre lëvizjeve ishin: Richard Prince, Sherrie Levine, Robert Longo, Jeff Koons, Peter Halley, Imi Knoebel, Günther Förg, Meyer Vaisman, Tony Cragg, Julian Opie, Rosemarie Trockel dhe Takashi Murakami. Këtu do të përfshihej edhe arti postmodern aktivist (apo artivizmi), që u përqendrua te kërkesa shoqërore duke përdorur koncepte postmoderne, veçanërisht sa i takon racës, klasës, gjinisë dhe identitetit seksual (Dara Birnbaum, Adrian Piper, Allan Sekula, Alfredo Jaar, Krzysztof Wodiczko);{{Sfn|Guasch|2000|pp=471–488}} arti trupor postmodern, tendencë e re për të përdorur trupin si mbështetje artistike (Robert Gober, Matthew Barney, Mike Kelley, Charles Ray, Kiki Smith, Nan Goldin);{{Sfn|Guasch|2000|pp=499–500}} dhe arti postfeminist, ku rolet mashkullor dhe femëror iu nënshtruan një dekonstruksioni, duke reflektuar mbi kushtet e klasifikimit të personave dhe duke vënë në pikëpyetje dallimin e rreptë të gjinisë, duke mbrojtur zgjedhjen e lirë të identitetit seksual (Mary Kelly, Zoe Leonard, Silvia Kolbowski, Mona Hatoum).{{Sfn|Guasch|2000|pp=535–537}} ** Arti urban: një nga tendencat me forcë më të madhe të mijëvjeçarit të ri qe arti urban, që përdor hapësirën publike për hartimin e veprave të realizuara mbi të gjitha me bojë spërkatëse, shpesh nga artistë anonimë dhe me karakter efemer,{{Sfn|Phillips|2017|p=136}} me përfaqësues si Banksy, Pejac, KAWS, Shamsia Hassani, John Fekner, Blek le Rat, Okuda, Jacek Tylicki, Eduardo Kobra dhe Boa Mistura.<ref>{{cite web|url=https://www.elcorteingles.es/entradas/blog/grafiteros-famosos/|title=Los grafiteros más famosos del arte urbano|access-date=13 prill 2026|language=es}}</ref> ** ''Young British Artists'': rrymë aktive që nga vitet 1990, këta artistë spikatën për veprat e tyre të pasjellshme dhe provokuese: Damien Hirst, Jake dhe Dinos Chapman, Tracey Emin, Sarah Lucas, Steve McQueen, Chris Ofili, Marc Quinn, Jenny Saville.{{Sfn|Bonham-Carter|Hodge|2011|pp=246–249}} ** [[Arti i mediave të reja]]: së fundi, vlen të theksohet rëndësia në dekadat e fundit e artit të ardhur nga teknologjitë e reja, që solli një revolucion të madh për artin, jo vetëm sa i takon mbështetjeve dhe materialeve të reja, por edhe formave të reja shprehjeje që zgjeruan kufijtë e artit.{{Sfn|Guasch|2000|p=439}} Ndër to gjenden: videoarti, me artistë si Eija-Liisa Ahtila, Matthew Barney, Douglas Gordon, Mariko Mori dhe Pipilotti Rist;{{Sfn|Bonham-Carter|Hodge|2011|pp=246–249}} arti tingullor (Brian Eno, Lee Ranaldo, Susan Philipsz);{{Sfn|Dempsey|2002|p=284–286}} dhe arti digjital, ku gjejmë variante si arti interaktiv apo ''net.art''-i,{{Sfn|Dempsey|2002|pp=286–288}} ''post-internet art''-i,{{Sfn|Hodge|2025|p=44}} realiteti virtual,{{Sfn|Phillips|2017|pp=146–147}} NFT-ja{{Sfn|Revuelta|2025|pp=195–199}} dhe inteligjenca artificiale.{{Sfn|Revuelta|2025|pp=204–211}} == Shiko gjithashtu == * [[Bukuria]] * [[Artet e bukura]] * [[Estetika]] * [[Artet liberale]] * [[Teoria e artit]] * [[Klasifikimi i arteve]] * [[Artet dekorative]] * [[Zejtaria]] == Referime == {{Reflist|30em}} == Bibliografia == * {{cite book|author=AA.VV.|title=Enciclopedia del Arte Garzanti|year=1991|publisher=Ediciones B, Barcelona|isbn=84-406-2261-9|language=es}} * {{cite book|title=Arte contemporáneo|year=2006|publisher=Folio|location=Barcelona|isbn=84-413-2179-5|language=es}} * {{Citation|last=Astbury|first=Jon|last2=Buxton|first2=Pamela|last3=Glancey|first3=Jonathan|last4=Humphreys|first4=Andrew|title=El libro de la arquitectura|year=2023|publisher=DK|location=Londër|isbn=978-84-460-5414-6|language=es}} * {{cite book|author=Azcárate Ristori, José María de; Pérez Sánchez, Alfonso Emilio; Ramírez Domínguez, Juan Antonio|title=Historia del Arte|year=1983|publisher=Anaya, Madrid|isbn=84-207-1408-9|language=es}} * {{cite book|author=Beardsley, Monroe C. y Hospers, John|title=Estética. Historia y fundamentos|year=1990|publisher=Cátedra, Madrid|isbn=84-376-0085-5|language=es}} * {{Citation|last=Bonham-Carter|first=Charlotte|last2=Hodge|first2=David|title=Atlas ilustrado del arte contemporáneo|year=2011|publisher=Susaeta|location=Madrid|isbn=978-84-677-1629-0|language=es}} * {{cite book|author=Bozal, Valeriano (y otros)|title=Historia de las ideas estéticas y de las teorías artísticas contemporáneas (vëll. I)|year=2000|publisher=Visor, Madrid|isbn=84-7774-580-3|language=es}} * {{cite book|author=Bozal, Valeriano (y otros)|title=Historia de las ideas estéticas y de las teorías artísticas contemporáneas (vëll. II)|year=1999|publisher=Visor, Madrid|isbn=84-7774-581-1|language=es}} * {{cite book|author=Bozal, Valeriano|title=Modernos y postmodernos|year=1993|publisher=Historia 16, Madrid|language=es}} * {{cite book|author=Brandi, Cesare|title=Teoría de la restauración|year=2002|publisher=Alianza, Madrid|isbn=84-206-4138-3|language=es}} * {{Citation|last=Bussagli|first=Marco|title=Atlas ilustrado de la arquitectura|year=2009|publisher=Susaeta|location=Madrid|isbn=84-305-4483-6|language=es}} * {{Citation|last=Dempsey|first=Amy|title=Estilos, escuelas y movimientos|year=2002|publisher=Blume|location=Barcelona|isbn=84-89396-86-8|language=es}} * {{cite book|author=Eco, Umberto|title=Historia de la belleza|year=2004|publisher=Lumen, Barcelona|isbn=84-264-1468-0|language=es}} * {{cite book|author=Fatás, Guillermo y Borrás, Gonzalo|title=Diccionario de términos de arte y elementos de arqueología, heráldica y numismática|year=1990|publisher=Alianza, Madrid|isbn=84-206-0292-2|language=es}} * {{cite book|author=Fuga, Antonella|title=Técnicas y materiales del arte|year=2004|publisher=Electa, Barcelona|isbn=84-8156-377-3|language=es}} * {{cite book|author=Givone, Sergio|title=Historia de la estética|year=2001|publisher=Tecnos, Madrid|isbn=84-309-1897-3|language=es}} * {{cite book|author=Gombrich, Ernst|title=Historia del Arte|url=https://archive.org/details/lahistoriadelart0000ehgo|year=1997|publisher=Debate, Madrid|isbn=978-84-8306-044-5|language=es}} * {{cite book|author=González, Antonio Manuel|title=Las claves del arte. Últimas tendencias|year=1991|publisher=Planeta, Barcelona|isbn=84-320-9702-0|language=es}} * {{Citation|last=Graham-Dixon|first=Andrew et al.|title=Arte|year=2018|publisher=DK|location=Londër|isbn=978-0-2413-8998-0|language=es}} * {{Citation|last=Guasch|first=Anna Maria|title=El arte último del siglo XX. Del posminimalismo a lo multicultural|year=2000|publisher=Alianza|location=Madrid|isbn=84-206-4445-5|language=es}} * {{Citation|last=Guasch|first=Anna Maria|last2=Ramírez-Blanco|first2=Julia|title=Ismos del siglo XXI|year=2025|publisher=Alianza|location=Madrid|isbn=979-13-7009-110-1|language=es}} * {{cite book|author=Hauser, Arnold|title=Historia social de la literatura y el arte|year=2004|publisher=Debolsillo, Barcelona|isbn=978-84-9793-220-2|language=es}} * {{Citation|last=Hodge|first=Susie|title=Breve historia del arte contemporáneo|year=2025|publisher=Blume|location=Barcelona|isbn=978-84-10268-92-0|language=es}} * {{cite book|author=Honour, Hugh y Fleming, John|title=Historia mundial del arte|year=2002|publisher=Ed. Akal, Madrid|isbn=84-460-2092-0|language=es}} * {{cite book|last=Jenkins|first=Henry|title=Hop on Pop: The Politics and Pleasures of Popular Culture|url=https://archive.org/details/hoponpoppolitics0000unse|year=2002|publisher=Duke University Press|isbn=0-8223-2737-6|language=en}} * {{cite book|author=Mariani, Massimo|title=La luz en el arte|year=2022|publisher=Hoaki, Barcelona|isbn=978-84-17656-68-3|language=es}} * {{cite book|author=Marty, Gisèle|title=Psicología del arte|year=1999|publisher=Pirámide, Madrid|isbn=84-368-1340-5|language=es}} * {{cite book|author=Onians, John|title=Atlas del arte|year=2008|publisher=Ed. Blume, Barcelona|isbn=978-84-9801-293-4|language=es}} * {{Citation|last=Phillips|first=Sam|title=Entender el arte moderno|year=2017|publisher=Librero|location=Madrid|isbn=978-94-6359-483-7|language=es}} * {{Citation|last=Revuelta|first=Laura|title=Arte parece, plátano es: 21 claves para entender el arte del siglo XXI|year=2025|publisher=Taurus|location=Barcelona|isbn=978-84-306-2736-3|language=es}} * {{cite book|author=Souriau, Étienne|title=Diccionario Akal de Estética|url=https://archive.org/details/diccionarioakald0000sour|year=1998|publisher=Akal, Madrid|isbn=84-460-0832-7|language=es}} * {{Citation|last=Tatarkiewicz|first=Władysław|title=Historia de la estética I. La estética antigua|year=2000|publisher=Akal|location=Madrid|isbn=84-7600-240-8|language=es}} * {{Citation|last=Tatarkiewicz|first=Władysław|title=Historia de la estética II. La estética medieval|year=1989|publisher=Akal|location=Madrid|isbn=84-7600-407-9|language=es}} * {{Citation|last=Tatarkiewicz|first=Władysław|title=Historia de la estética III. La estética moderna 1400-1700|year=1991|publisher=Akal|location=Madrid|isbn=84-7600-669-1|language=es}} * {{Citation|last=Tatarkiewicz|first=Władysław|title=Historia de seis ideas|year=2002|publisher=Tecnos|location=Madrid|isbn=84-309-3911-3|language=es}} * {{cite book|author=Villa, Rocío de la|title=Guía del arte hoy|year=2003|publisher=Tecnos, Madrid|isbn=84-309-3930-X|language=es}} == Lidhje të jashtme == {{Commonskat|Art|Arti}} {{Authority control}} [[Kategoria:Arti| ]] f5bukrqoo1m5jnktlb1k0axgdi1tnvl Trinia 0 17257 3022535 2862676 2026-08-05T14:17:40Z Leutrim.P 113691 3022535 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Trinidad_El_Greco2.jpg|parapamje|200px|Trinia ([[El Greco]])]] Në [[Krishterimi|krishterim]] '''Trinia''' është mësimi që pohon, por që nuk mbështetet në Bibël, se [[Perëndia]] ([[Zoti]]) është një Qenie e vetme që ekziston njëkohësisht dhe në amshim, si një bashkim i tre personave (''personae, prosopa''): [[Ati (krishterim)|Ati]] (Burimi, Lartmadhëria e Amshuar, Krijuesi i gjithësisë); [[Biri (krishterim)|Biri]] (që ka jetuar pergjithmonë, [[Fjala (krishterim)|Fjala]] ose Fjala e Amshuar, mishëruar si [[Jezusi]] i [[Nazareti]]t, bërë njeri, lindur (trupërisht) nga gjiri i [[Maria e Virgjër|Virgjëreshës Mari]], dhe [[Shpirti i Shenjtë]] (që Ati e dërgon në emër të [[Krishti]]t për të mësuar dhe kuptuar të vërtetat e zbuluara). Që nga qindvjeçari i 4-t e.r , në Krishterimin e Lindjes dhe të Perëndimit, ky mësim është shpallur si "Një Perëndi në Tre Persona", që të tre si "persona" të ndryshëm dhe të bashkë amshuar ose "[[hypostases]]", ndajnë një thelb të vetëm [[Hyji|Hyjnor]], qenie, apo natyre. == A. Shkrime dhe tradita == Fjala "Trini" lidhet me fjalën latine "Trinitas" me të njëjtin kuptim, pra Trinia është vetia e të qenit njëkohësisht tre veta në një. Përdorimi i parë i emërtimit u përdor nga [[Tertuliani]] rreth vitit [[200]], lidhur me Atin, Birin dhe Shpirtin e Shenjtë, ose , në përgjithësi, me çdo veti të tre gjërave. Grekët përdorin emërtimin "Τριάς" (çdo veti të tre gjërave) për Trininë e Krishtere, që i dha fjalën ''triadë'' anglishtes. Fjala [[Sanskrite]] "[[Trimurta]], ka një kuptim të ngjashëm, siç e ka "Dreifaltigkeit" në gjermanisht, dhe shumë fjalë të tjera në gjuhë të tjera. Do të ishte e kotë të lypet fjala "Τριάς" (Trini) në [[Besëlidhja e Re|Besëlidhjen e Re]], e cila flet vetëm për Perëndinë (shpesh të quajtur "Ati"), për [[Jezusi|Jezus Krishtin]] (shpesh të quajtur "Biri"), dhe për [[Shpirti i Shenjtë|Shpirtin e Shenjtë]], dhe për ndërlidhjen mes tyre. Fjala filloi të përdoret për ata vetëm në rrjedhën e pasqyrimeve [[teologjike]] të mëvonshme. Të krishterët e hershëm njiheshin për qëndresën e tyre në besimin e qenësisë të një zoti të vetëm e të vërtetë, në kundërshtim me kulturat e mëparshme [[politeist]]e. Ndërsa mbështetnin rreptësisht [[monoteizmi]]n, ata besuan se njeriu i quajtur Jezus Krisht ishte njëkohësisht diçka më shumë se një njeri (u hulumtua një besim, për shembull, në hyrjen e rreshtave të "[[Letër hebrenjve|Letrës së hebrenjve]], e cila e përshkruan atë si një pasqyrim të lavdisë së Perëndisë dhe bartës i shenjës (vulës) së qenies së vetë Zotit, dhe ende më qartazi, në parathënien e [[Ungjilli]]t sipas Gjonit) dhe po ashtu me lidhjet e pranisë dhe fuqisë së Zotit që ata besuan ishte mes tyre dhe ata ia veshën Shpirtit të Shenjtë. [[Pali i Tarsusit|Shën Pali]] madje shkon aq larg sa që thotë se "në Jezusin jeton gjithë plotësi të Hyjnisë trupore" ([[Kolosianet]] 2:9) [[Skeda:José de Ribera 047.jpg|thumb|left|200px|Trinia ([[José de Ribera]])]] Për të krishterët e parë rëndësia e besimit të tyre në Zot, të cilin ata e quajtën Atë, në Jezu Krishtin, të cilin ata e shihnin si Birin e Zotit, dhe në Shpirtin e Shenjtë është shprehur në formulat që i lidhin që të tre së bashku, siç është ajo e [[Ungjilli i Mateut|Ungjillit sipas Mateut]], Porosinë (Detyrën) e Madhe: "shkoni, pra, dhe bëni dishepuj në të gjitha kombet, duke i pagëzuar ata në emrin e Atit e të Birit e të Shpirtit të Shenjtë" (Mateu 28:19); dhe në Letrën e Dytë të Sh. Palit Korintasve: "Hiri i Zotit Jezus Krisht dhe dashuria e Perëndisë dhe shoqëria e Shpirtit të Shenjtë qoftë me ju të gjithë" ([[2 Korintasve]] 13:14). Përfundimet mbi se si mund të shpjegohet më mirë shoqërimi i Jezu Krishtit me Shpirtin e Shenjtë dhe me Perëndinë e vetme u zhvillua dalëngadalë dhe jo pa kundërshtime. Ishte e vështirë të shikohej se si Jezusi të përshkruhej si Zot, ndërsa ende mbahej mësimi i njëqenësisë së Perëndisë. Shpjegime të tjera e ndenë trininë në pikën e vendosjes së tri qenieve hyjnore, me vetëm njërin prej tyre më të lartin dhe Perëndi në kuptim të plotë; ose ata e ndenë njëqenësinë deri në atë pikë të mendimit të Atit, Jezusit dhe Shpirtit të Shenjtë si pothuaj tri mënyra ose role në të cilat Perëndia ia shfaq veten njerëzimit (modalizmi). Vetëm në shekullin e katërt dallimi i të treve dhe njësisë së tyre iu bashkua dhe shprehu vijën kryesore të Krishterimit në një doktrinë të vetme të një thelbi dhe tre personave (vetave). Disa të Krishterë ende debatojne dallimet e gjetura në Besëlidhjen e Re, ku Krishti shpall se "Unë dhe Ati im jemi një," por gjithashtu u lut në kryq , "Eloi, Eloi, lama sabachthani" (Zoti im pse më ke braktisur ? ), i cili shpesh shpjegohet që fjalia e parë i referohet natyrës hyjnore të Jezusit dhe e dyta natyrës së tij njerëzore (''Dy natyra të vërteta: Zot e njeri - të ndryshme, jo të përziera në një'') (nestorianizmi). [[Këshilli i Nikesë]] në vitin [[325]] birësoi një emërtim për marrëdhënien mes Birit dhe Atit që nga ajo kohë shihet si shenja dalluese e [[ortodoksia|ortodoksisë]]; ai shpalli se Biri është " i së njëjtës përbërje (óμοούσιος - një-thelbi) si Ati". Kjo u zhvillua më tej në formulën "tri veta, një përbërje". Përgjigjja e pyetjes " Kush është Zoti?" tregon trininë e "Atit, Birit dhe Shpirtit të Shenjtë." === Pagëzimi si fillim mësimi === Shumë të Krishterë fillojnë të mësojnë mbi Trininë nëpërmet diturisë së [[Pagëzimi]]t. Kjo është edhe një pikë fillimi e rrokjesmendore (kuptimit) pse ky mësim është i rëndësishëm për shumë të krishterë, megjithëse doktrina mëson vetë se qenia e Zotit është përtej mundësisë së rrokjesmendore (kuptimit) të plotë. [[Besimi Apostolik]] dhe [[Besimi Nicean]] janë ndërtuar rreth ushtrimit të Trinisë, ushtrohen festivisht me kthimin (konvertimin) në Krishterim kur ata marrin pagëzimin, dhe meshën e Kishës, veçanërisht kur festohet [[Eukaristia]] (Falënderimi). Një ose të dy këto besime përdoren shpesh si përmbledhje e besimit të Krishterë nga rrymat kryesore fetare. === Tekste Shkrimesh të cituara si mbështetje të nënkuptuara për doktrinën e Trinisë === Perëndia është Trini – d.m.th. një qenie trepersonale, kurse njeriu është njëpersonal. Ky mësim kuptohet vetvetiu madje që në DhV/BV, por duket më qartë në Dhiatën e Re, ku shpëtimi konsiderohet si vepër e tre personave së bashku: Mateu 28,18-19: Jezusi iu afrua atyre dhe u tha: «Zoti më ka dhënë fuqi të plota e të pakufizuara në qiell dhe në tokë. Prandaj shkoni e bëjini të gjithë popujt nxënës të mi! Pagëzojini në emër të Atit, të Birit e të Shpirtit të shenjtë, dhe mësojini të zbatojnë gjithçka që ju kam urdhëruar! Ta kini të qartë: Unë jam me ju gjithmonë, deri në mbarimin e kësaj epoke!» Pagëzimi, pra, bëhet në emrin e Trinisë, e jo në emrat e disa personave hyjnor. 2 Kor 13,13: Qoftë me ju të gjithë hiri i Zotit tonë, Jezusit, Mesisë, dashuria e Perëndisë dhe bashkësia me Shpirtin e shenjtë! Gal 4,6: Ka vetëm një Perëndi që është mbi të gjithë. Vepron (me anë të Mesisë) për hir të të gjithëve dhe (me anë të Shpirtit) në të gjithë (besimtarët) 1 Pjetrit 1,2: Perëndia, Ati, ju ka zgjedhur për popullin e tij, ashtu siç vendosi që në fillim. Ju ka veçuar me anë të veprimit të Shpirtit të shenjtë që t’i nënshtroheni Jezusit, Mesisë, dhe që të pastroheni me anë të derdhjes së gjakut të tij. Apokalipsi 1,4-5: Gjoni ua drejton këtë shfaqje shtatë bashkësive në provincën e Azisë së Vogël. Hir dhe paqe nga Perëndia, që është, që ishte dhe që po vjen, dhe nga shtatë shpirtrat që rrinë para fronit të tij, dhe nga Jezusi, Mesia, Dëshmitari besnik që i pari u ringjall nga të vdekurit dhe që sundon mbi mbretërit e tokës! Vendet e përmendura në DhV/BV janë: Zanafilla 1,26: Pastaj Perëndia tha: «Tani le të bëjmë (ne) njeriun në shëmbëllimin tonë, të ngjashëm me ne. 3,22; Pastaj e dëboi njeriun nga kopshti i Edenit, sepse tha me vete: Tani njeriu u bë si njëri nga ne sepse është i lirë të bëjë gjithçka. Ne nuk do ta lejojmë t’i hajë edhe frutat nga pema që jep jetë (të përjetshme), përndryshe do të jetojë përgjithmonë. Le ta punojë tokën nga e cila edhe u krijua. Ka edhe vendet ku është fjala për një person, i cili është hyjnor, por jo Perëndi Atë: Zan 18,13,17,20.22-23. Në shkretëtirë Hagara po pushonte pranë pusit që ndodhet rrugës për në Shur. Ja, engjëlli i Zotit erdhi tek ajo dhe e pyeti: «Hagar, skllavja e Saraisë. Nga vjen e ku po shkon?» «Unë po largohem nga pronarja ime. » iu përgjigj. Engjëlli i tha: «Kthehu te zonja jote dhe nënshtroju asaj. Zoti do të të japë aq shumë pasardhës, saqë askush s’do të mund t’i numërojë. Ti do të lindësh një djalë dhe do t’ia vësh emrin Jishmael (Perëndia ka dëgjuar), sepse Zoti e dëgjoi thirrjen e hallit tënd. Por, biri yt do të jetojë si një gomar i egër; ai do të jetë kundër të gjithëve, e të gjithë do të jenë kundër tij. Do të jetojë mënjanë nga gjithë farefisi i tij dhe do t’i provokojë. » Hagara thirri: «A me të vërtetë e pashë Perëndinë e megjithatë mbetem gjallë të tregoj për këtë?» Prandaj e quajti Zotin që kishte folur me të «El-Roi» (Perëndia që më sheh)! Për këtë njerëzit e quajnë atë pus, midis Kadeshit dhe Baredit, «Bëer-Lahai-Roi» (Pusi i të Gjallit që më sheh). Te Ligji i përtërirë (ose, më mirë Besëlidhja e ripërtërirë) 6,4 thuhet: Dëgjo, Izrael! Zoti, Perëndia ynë, është një Zot i vetëm! (hebr. Shëma Jisrael JHWH Elohenu JHWH exad), por duhet vërejtur që fjala exad/axat (e jo jaxid = i vetmi) përdoret shpeshherë në kuptim kolektiv: p.sh. mishpaxa axat = një familje = një familje e bashkuar, e jo e vetmja familje në botë! Me fjalë të tjera, Perëndia është plotësisht i integruar, s’ka përçarje brenda Trinisë. Në librin e profetit Isaia (hebr. Jeshaja) edhe vende të tjera: 6,1-9: Atëherë pashë Perëndinë, Zotin; ai ishte ulur në një fron shumë të lartë. Kindat e rrobës së tij mbulonin të gjithë Tempullin. Ai ishte i rrethuar nga engjëjt e fuqishëm. Secili prej tyre kishte gjashtë krahë; me dy prej të cilëve mbulonte fytyrën; me dy trupin dhe me dy fluturonte. Engjëjt i thoshin njëri-tjetrit duke thirrur: «I shenjtë, i shenjtë, i shenjtë është Perëndia, Zoti i gjithëpushtetshëm! Mbarë toka e dëshmon fuqinë e tij! » Themelet e Tempullit u tundën nga thirrja e tyre, dhe Tempulli u mbush me tym. Unë thirra nga frika: «Jam i humbur! Unë jam fajtor dhe i padenjë që të flas për Perëndinë; po kështu edhe populli, në të cilin banoj. Megjithatë, e pashë mbretin, Zotin e gjithëpushtetshëm! » Pastaj njëri nga engjëjt e fuqishëm m’u afrua duke fluturuar. Kishte një qymyr të ndezur, të cilin e kishte marrë me darë nga altari. E preku gojën time me darë dhe tha: «Buzët e tua i ka prekur prushi. Tani je çliruar nga faji yt, të është falur mëkati. » Pastaj dëgjova Zotin duke thënë: «Cilin të dërgoj? Kush është gati të bëhet lajmëtari ynë? » Unë u përgjigja: «Unë jam gati, më dërgo mua! » Atëherë tha: «Shko!… » Në DhR/BR lexojmë komentarin hyjnor për këtë fragment: profeti Isaia kështu foli, kur pa madhështinë e Tij, dhe fjalët e tij i referoheshin Jezusit. Isaia 7,14: Prandaj Zoti do t’ju japë prej vetvetes një shenjë: virgjëresha do të mbarset dhe do të lindë një djalë, të cilit do t’i vërë emrin Imanuel (Perëndia me ne). Isaia 9,1-6: Vendi i fiseve të Zëvulunit dhe Naftalit ishte dikur i përbuzur, por e ardhmja do t’i sjellë nder kësaj krahine, që nga Deti Mesdhe drejt lindjes deri në tokën që shtrihet në anën tjetër të Jordanit dhe madje drejt vetë Galilesë, ku banojnë të huajt. Populli që eci në errësirë, ka parë një dritë të madhe. Ata banonin në një tokë hijesh, por tani mbi ta po bie drita. Ti u dhe gëzim të madh, o Zot; ti i bëre të lumtur. Ata gëzohen për atë që bëre ti, si njerëzit që gëzohen kur korrin drithin e tyre ose kur ndajnë gjërat që i kanë plaçkitur armikut. Sepse ti e theve barrën që peshonte në ta, dhe shkopin që u rrihte supet. Ti e munde popullin që shtypte dhe shfrytëzonte popullin tënd, siç e munde ushtrinë midjanase shumë kohë më parë. Çizmet e ushtrisë pushtuese dhe tërë veshja e tyre e gjakosur do të digjen në zjarr. Sepse lindi për ne fëmijë, na u dha bir! Dhe ai do të jetë sundimtari ynë. Ai do të quhet Këshilltar i urtë, Perëndi i fuqishëm, Atë i përjetshëm, sundimtar paqeprurës. Mbretërimi i tij do të shtrihet gjithandej dhe do të zotërojë paqja e qëndrueshme. Ai do të mbretërojë si trashëgimtar i fronit të Davidit dhe sundimi i tij do të qëndrojë përgjithmonë, duke u bazuar në drejtësinë e Perëndisë. Perëndia i gjithëpushtetshëm vendosi kështu, dhe do ta realizojë këtë. Zakaria 13,7-8: Zoti i gjithëfuqishëm thotë: «O shpatë, bjer në njeriun që e kam të afër! Vrite bariun, që të shpërndahen delet! » Do të veproj pa mëshirë kundër popullit tim: dy të tretat e tij do të vriten, por madje edhe ata që mbeten gjallë, duhet të kalojnë nëpër zjarr. Mat 26,31-32: Udhës Jezusi u tha: «Sonte do të dilni të pabesë ndaj meje, sepse thuhet në Shkrimin e shenjtë: Unë do ta vras bariun dhe dhentë e kopesë do të shpërndahen! Pas ringjalljes sime, do të shkoj para jush në Galile. » Edhe në DhR/BR, lexojmë përsëri marrëdhëniet ndërmjet personave të Trinisë: Jezusi iu përgjigj: «Kush është i lidhur me mua, do të sillet sipas fjalëve të mia. Atëherë edhe Ati im do të lidhet me të, ne do të shkojmë tek ai dhe do të jetojmë në të. Kush nuk është i lidhur me mua, nuk vepron sipas fjalëve të mia. Lajmi që dëgjuat, nuk vjen prej meje, por prej Atit tim që më dërgoi. (Gjn 14,23-24) «Të lutem që ata të gjithë të jenë një. Siç je ti në mua e unë në ty, le të jenë edhe ata një në ne! Atëherë njerëzit e botës do të besojnë se ti më dërgove mua. Unë ua dhashë të njëjtën madhështi, atë që ti më dhe mua, që ata të jenë një, të pandarë, siç jemi ne.» (Gjn 17,21-22) Filipi i tha: «Na e trego Atin dhe kjo do të na mjaftojë. » Jezusi iu përgjigj: «Kam kaq kohë me ty, Filip, dhe ende nuk më njeh? Kush më pa mua, pa edhe Atin. Si mund të thuash atëherë: «Na e trego Atin»? A nuk beson se nëpërmjet meje takohesh me Atin? » (Gjn 14,9-10) === Diskutime rreth Trinisë === Në fetë e tjera ka kuptime rreth Trinisë, prandaj vlen t'i shqarojmë. Tani, le t’i shikojmë me radhë tre personat e Trinisë: PERËNDI ATI Perëndia përshkruhet në Bibël si një atë. Këtu, kuptohet vetvetiu, kemi të bëjmë me gjuhën e analogjisë. Fjala Atë shpreh marrëdhënien që ka Perëndia me qeniet e tjera të gjithësisë së krijuar. Perëndia quhet Ati në kuadrin e Trinisë, sepse ai është në krye të një hierarhie hyjnore. Ka tre persona në Trini, në Hyjni, dhe personi i pare është në krye. Konteksti i dytë, në të cilin e hasim fjalën Atë është krijimi. Perëndia është ati i gjithçkaje, në kuptim që ai është krijues i gjithçkaje – i gjithësisë. Në këtë kuptim, pra, ne të gjithë jemi fëmijët e tij (Veprat 17,28-29). Konteksti i tretë, në të cilin përdoret kjo fjalë, është për të shënuar krijimin shpirtëror. Krijesa e vjetër është e dënuar për shkak të molepsjes së mëkatit, të rebelimit. Prandaj Perëndia ndërmerr një krijim të ri. Tani vetëm ata që janë të rilindur, sipas Shpirtit të tij, janë fëmijët e tij të vërtetë, e vetëm ata do të trashëgojnë gjithësinë e tij të re. PERËNDI BIRI: shprehja Bir i përket gjuhës së analogjisë. Jezusi quhet Biri i Perëndisë, sepse ai ka të njëjtën natyrë si Perëndia-Atë. Lidhja ndërmjet të dy Personave të Hyjnisë (Atit dhe Birit) i ngjan lidhjes që ekziston ndërmjet një babai njerëzor dhe birit të tij të vetëm: biri është objekti suprem i dashurisë së Atit, trashëgimtar i të gjitha premtimeve të tij – të gjitha planet e Atit përqëndrohen rreth tij, etj. Roli i tij kryesor është si ndërmjetës midis Atit dhe krijimit të tij. Ai është organi ekzekutiv i Trinisë dhe përfaqësuesi i Atit ndaj njerëzve. PERËNDI SHPIRTI: Ai është zëvendësi i Birit gjatë mungesës së tij trupërore nga bota dhe vepron në jetën e atyre që i takojnë Atij, për të zbatuar me hollësi planet e tij. Ai i jep dorën e fundit planit të Atit dhe veprës së Birit. A ka nënshtrim brenda Trinisë? Duhet të pranojmë se teologët janë me mendime të ndara. A është ky nënshtrim i përkohshëm duke marrë parasysh rolin e Birit në krijimin e botës dhe në veprën e tij të shpëtimit, apo i përhershëm? Është me rëndësi ta kuptojmë se shprehjet «Ati» dhe «Biri» nuk i referohen si të tilla trupëzimit, por shënon një lidhje të përhershme. Ato s’janë veçse terminologji ilustruese, e cila flet për: 1) ngjashmëri, b) dashuri, c) pozitë (nënstrimi i Birit ndaj Atit që merr iniciativën). Shpirti i shenjtë u është nënshtruar edhe Atit edhe Birit. Megjithëse, ky nënshtrim pajtohet plotësisht me barazinë e përhershme të natyrës hyjnore. Jezusi tha: Ati është më i madh se unë (Gjn 14,28), pohim që i referohet një statusi të përjetshëm, siç duket, e jo to përkohshëm. Te 1 Kor 11,13 Pali thotë se kryetari i Krishtit është Perëndi (Ati), dhe kjo i referohet, siç duket, një hierarkie të përhershme. Por, për shkak të planit të Perëndisë për shpëtimin e njerëzve, Birit i është dhënë pushtet i veçantë për ta zëvendësuar Atin si shpëtimtari, ndërmjetuesi dhe gjyqtari i njerëzimit. Para krijimit, Ati e caktoi Birin për misionin e shpëtimit, sepse Perëndia parashikoi rënien e njeriut. Ati e do Birin dhe i dha atij fuqi të plotë. Kush beson në Birin, ka jetën e përjetshme. Kush nuk i nënshtrohet Birit, nuk do ta gjejë kurrë jetën e përjetshme, por do të mbetet gjithmonë nën zemërimin e Perëndisë (Gjn 3,35-36). Ati i dorëzoi Birit tërë pushtetin e tij gjykues; ai vetë nuk i shpall askujt vendim gjyqësor. Të gjithë duhet ta nderojnë Birin siç nderojnë edhe Atin. Kush nuk e nderon Birin, nuk e nderon as Atin që e dërgoi (Gjn 5,22-23). sepse për të gjithë ka vetëm një Perëndi dhe vetëm një ndërmjetës midis Perëndisë dhe njerëzve: njeriu Jezusi, Mesia. Ai dha jetën që t’i çlirojë të gjithë nga mëkatet e tyre. Këtë dëshmi ai e dha në kohën e caktuar (1 Tim 2,5-6). Në kuadër të misionit të shpëtimit, bëhet fjalë për «lindjen e Birit». P. sh. «Ti je Biri im, sot të linda» – thotë Perëndi Ati. Këtu nuk bëhet fjalë, as për lindjen e Krishtit prej virgjëreshës, as për një të ashtuquajtur «gjenezë të përjetshme». Fragmenti duhet kuptuar në kuadrin e Dhiatës së vjetër. Ky ishte formulimi që përdoret gjatë kurorëzimit të mbretit në DhV/BV, që shënon ardhjen e tij në fuqi. Jezusi filloi misionin e tij (për të cilin ai ishte paracaktuar që nga përjetësia), të Shërbëtorit Pësimtar në kohën e pagëzimit të tij, kurse mbretërimin e tij mesianik menjëherë pas ngritjes së tij në qiell. Sidoqoftë shprehja e Origenit («gjeneza e përjetshme e Birit») është e mjerueshme, sepse e ka prejardhjen në filozofi greke, ku nënkuptohet ideja e emanacionit të Atit, që jep të kuptojë se hyjnia e Birit është e dorës së dytë. Pikërisht këtë ide platonike e refuzoi Ariu (që ishte me prejardhje filozofike aristoteliane), kështu që iu drejtua konceptit të krijimit të Birit, duke u mbështetur në një rresht të keq përkthyer në librin e Fjalëve të urta kap 8, në përkthimin grek të Septuagintës: 22 Zoti më kishte (Septuaginta ka «më krijoi») që në fillim të udhëve të veta, qysh në fillim, para se të krijonte ndonjë send. 23 kam qenë shuguruar prej amshimit, qysh në kohët më të lashta, para se të krijohej toka. ...kur tokës ia qiti themelet, 30 unë isha pranë si kryemjeshtër: kënaqësia e tij për çdo ditë, duke luajtur pranë tij gjithë kohën, por interpretimi apostolike është vendimtar: Në fillim ishte (ai që quhet) «Fjala». Ky ishtë me Perëndinë dhe ishte Perëndi. 2Gjatë krijimit ky ishte (në veprim) pranë Perëndisë. 3Të gjitha u krijuan me anë të tij; asgjë nuk u bë pa veprimin e tij.(Ungjilli sipas Gjonit 1,1-2). Ky është një aludim i qartë për kapitullin e Fjalëve të Urta ku bëhet fjalë për «Urtësinë» e personifikuar, e cila është ekvivalenti i «Fjalës» (Logos) te DhV/BR. Por, kur të mbarohet misioni i Mesisë, kur të jetë hequr përfundimisht e keqja nga kjo botë, do të mbarojë edhe misioni i Birit: Si armik të fundit do ta asgjësojë vdekjen, sepse në Shkrimin e shenjtë thuhet: «Perëndia i ka nënshtruar gjithçka. Tani është e qartë se fjala «gjithçka» nuk përfshin Atë që ia nënshtroi të gjitha këto. E kur Biri i Perëndisë t’ia ketë nënshtruar të gjitha, atëherë ai vetë do t’i nënshtrohet Atij që e caktoi Zot të të gjithave. Atëherë Perëndia do të jetë i vetmi Zot: do të sundojë drejtpërdrejt mbi të gjitha. (1 Kor 15). Atëherë nuk do të ketë më nevojë për ndonjë ndërmjetës. Gjithashtu, në kuadrin e Trinisë, ekziston nënshtrimi i Shpirtit të shenjtë ndaj Birit, sepse Biri e dërgon si përfaqësuesin e tij: (Jezusi u tha nxënësve të tij): «Nuk jua thashë nga fillimi të gjitha këto, sepse isha ndër ju. Tani po shkoj tek Ai që më dërgoi. Por, askush prej jush nuk më pyet se ku po shkoj. Ju jeni vetëm të trishtuar, sepse jua thashë të gjitha këto. Por, më bësoni, është më mirë për ju që po shkoj; përndryshe Ndihmësi nuk do të vinte te ju. Por, vetëm pasi të kem shkuar, do t’jua dërgoj.» (Ungjilli sipas Gjonit 16). «Siç Ati e dërgoi Birin, ashtu edhe Biri e dërgoi Shpirtin e shenjtë.» Kështu, ka bashkëpunim dhe harmoni të plotë në veprën e shpëtimit. Kështu, Perëndia siç zbulohet në Bibël, s’është një ide filozofike, as një person i vetmuar, por një Trini, d.m.th një familje, një bashkësi prej tre personash. Ai na fton të kemi bashkësi me të dhe që ta kemi përgjithmonë. === Herezitë rreth Trinisë === '''Monarhianizmi''': Kjo herezi paraqitet në polemikën e ashpër midis atyre që dëshironin ta mbronin idenë e Trinisë dhe atyre që e kundërshtonin atë. Justin Martiri tha në një polemikë të tij se «ekziston Perëndia dhe Logosi i tij (Jezusi)» – një frazë që jep të kuptojë se ekzistojnë dy perëndi. Por kundërshtarët e tij (çifutë) kaluan në ekstremin tjetër duke thënë se ekzistonte vetëm një «monarki» (një perëndi i pandashëm). Meqenëse kjo herezi nuk e pranon idenë e Trinisë, shtrohet pyetja për prejardhjen e Jezusit. Disa erdhën në përfundim se ai nuk mund të jetë perëndi (prandaj duhet të jetë njeri që pranoi gjendjen hyjnore si shpërblim), kurse të tjerët se ai ishte Ati por në një trajtë tjetër (një lloj avatari – jo trupëzim i vërtetë). Së shpejti kjo herezi u përhap dhe u shumëfishua duke marrë dy forma kryesore: 1. '''Monarhianizmin dinamik''': fjala dinamik i referohet idesë se Jezusi ishte «dinamizuar» nga Shpirti deri në një shkallë unike. Teodoci nga Bizanti ringjalli herezinë doketike duke thënë se Jezusi ishte njeri unik që ishte energjizuar në mënyrë unike nga Shpirti i shenjtë (që zbriti në të me rastin e pagëzimit dhe u largoi nga ai pak para kryqëzimit). Adoptianizmi vjen nga ideja se Jezusi në jetën e tij tokësore ishte aq afër Zotit se u adoptua në substancën hyjnore. Këtë pikëpamje e kishte Pali nga Samosata. Kështu adoptianizmi është pararëndësi i idesë liberale të teologjisë së shek. XIX se Jezusi ishte individ, fenë e të cilit duhet ta imitojmë. 2. '''Modalizmi''' i ashtuquajtur për shkak të idesë se shprehjet shprehjet «Ati», «Biri» dhe «Shpirti i shenjtë» u referohen roleve (ose «modave» = fazave) të njëpasnjëshme që luhen nga e njëjta qenie (e jo veprimtaria e tre personave). Titulli «patripatianizëm» vjen nga përfundimi i pashmangshëm i këtij qëndrimi – se Ati vuajti në kryq. Herezia quhet edhe sabelianizmi sepse Sabeli ishte këtij mendimi. Kjo herezi kërkonte të shmangte çdo vullë nënshtrimi ose emanacioni, por nuk dha llogari të mjaftueshme për trupëzimin e Krishtit. Këtë pikëpamje e kishte Apolinari, peshkop i Laodicesë (lindi rreth vitit 310). Ishte Kuvendi i Kostandinopojës ai që më 381 e dënoi këtë herezi në të dy formulimet e tij. Kjo herezi zgjati një kohë t» gjatë dhe u bë farishtë për herezitë e mëpasshme. == Shembuj mbi kuptimin e Trinisë == [[Skeda:Trinitia midis Atit, Jezu Krishtit dhe Frymës së Shenjtë.png|parapamje|<small>Përkthim nga latinishtja; ''shkrimi i jashtëm'': Ati nuk është Biri, Biri nuk është Ati, Biri nuk është Shpirti i Shenjtë, Shpirti i Shenjtë nuk është Ati; ''shkrimi i brendshëm'': Ati është Perëndi; Biri është Perëndi; Shpirti i Shenjtë është Perëndi.</small>]] Etërit e kishës së hershme kanë përdorur shëmbëlltyra për të ndriçuar çështjen e kuptimit të Trinisë. * [[Tertuliani]] përdorte shëmbëlltyrën e pemës për kuptimin e Trinisë: rrënjët, trungu dhe degët, uji që rrjedh nga burimi në përrua dhe pastaj në lumë. * [[Gregor Mrekullibërësi]] dhe [[Agostini|Augustini i Hipos]] e krahasonin Trininë me shkallëzimin e trefishtë të natyrës së njeriut: trupi, [[shpirti]] dhe fryma. Si edhe shembullin që dielli leshon rrezet e tij, dhe rrezet e diellit nuk mund të kuptohen pa diellin e dielli nuk mund të kuptohet pa rrezet e tij, por rrezet dalin nga dielli. Ashtu si Ati gjithmonë i përjetshëm (që nuk ka pasë një kohë fillim ,pasi Zoti në [[Krijimi|Krijim]] ,krijon edhe kohën) edhe Biri që rrjedh nga Ati ekziston në perjetësi së bashku me Atin e me Shpirtin e Shenjtë. * [[Vasili i Kajserit|Vasili i Çezaresë]] e krahasonte konceptin e Trinisë me ylberin: dielli, drita (e diellit) dhe ngjyrat. * Edhe etërit e kishës e përfytyronin Trininë si tre qirinj apo pishtarë ngjitur me njëri-tjetrin që digjen me një flakë të vetme. [[Skeda:Irish clover.jpg|left|50px]] * [[Shën Patriku]] sipas gojëdhënës ua shpjegoi irlandezëve Trininë me një [[Tërfili|tërfil]]. Tërfili përbëhet nga tre fletë të pamvarura nga njëra-tjetra, por të cilat formojnë së bashku një dhe po të njëjtën bimë dhe janë të formuara krejtësisht njëlloj. * Në kohët e sotme [[C. S. Lewis|Klajv Stepëls Ljuis]] e krahasonte Trininë me një gur zari me tre përmasat e tij. * Teologu [[David Klemens]] e krahasonte Trininë me konceptin matematikor të 1 x 1 x 1 = 1. * Shëmbëlltyra të tjera janë: dielli, është yll (trup qiellor), dritë, dhe ngrohtësi (fuqi). Tre gjendjet e ujit: akull, avull dhe lëng. * Një përfytyrim tjetër i mundshëm është hyjnia e tre vetave, që ka tre pjesë të domosdoshme të qenies së saj, dashurinë, bashkësinë dhe komunikimin. === Paraqitja pamore e dallimsisë mes Trinisë dhe Treqenësisë === == Trinia në shkrimet e para të krishtera == Shkruesit e parë të krishterë shpreheshin kështu në lidhje me Trininë. * « Ne nuk ia heqim Atit Njëninë e Tij hyjnore, kur ne pohojmë se edhe Biri është Perëndi. Pasiqë ai është Perëndi nga Perëndia, njëri nga njëri; prandaj një Perëndi sepse Perëndia është nga vetvetja. Nga ana tjetër Biri nuk është më pak Perëndi sepse Ati është Perëndi i vetëm. Pasiqë Biri i Njëlindur nuk është pa lindje, në mënyrë që t´ia heqë Atit njininë e Tij hyjnore, as është i ndryshëm nga Ati, por pasiqë Ai është lindur nga Perëndia.» (''[[Hilariusi|Hilariusi i Poitiers]], "De Trinitate"''.) * « Kur pohoj se Biri është i ndryshëm nga ati, nuk iu përmbahem dy perëndive, por nënkuptoj, si të thuash, dritë nga drita, rrymën nga burimi, dhe një rreze nga dielli.» (''[[Hipoliti]]'') * « Karakteri dallues i fesë në Krisht është ky: Biri i Perëndisë, që është Fjala në të vërtetë Perëndia në fillim ishte Fjala, dhe Fjala ishte Perëndi - që është dituri e fuqi e Atit në të vërtetë Krishti është fuqia e Perëndisë dhe dituria e Perëndisë - në fundin e kohërave është bërë njeri për shpëtimin tonë. Në të vërtetë Gjoni, pasi pat thënë: Në fillim ishte Fjala, pak më pas ka shtuar dhe fjala u bë mish, që është si të thuash: bërë njeri. Dhe Zoti thotë për veten: pse kërkoni të më vrisni mua, një njeri që ka thënë të vërtetën? dhe Pali, që kishte mësuar nga ai, shkruan: Një Perëndi e vetme, një ndërmjetës i vetëm mes Perëndisë dhe njerzve, njeriu Jezus Krishti.» (''[[Athanasi i Aleksandrisë]], letra e dytë Serapiones''). == Shiko edhe == * [[Arianizmi]] * [[Ati (krishterim)|Ati]] * [[Biri (krishterim)|Biri]] * [[Jezusi]] * [[Krishti]] * [[Perëndia]] * [[Shpirti i Shenjtë]] == Lidhje të jashtme == * {{sq}} [https://web.archive.org/web/20070824060834/http://www.kishakatolikeshkoder.com/shtypi-dioqezan/kumbona/kumbona-maj-qershor-2005-artikujt/zoti-trinitar.htm www.kishakatolikeshkoder.org] - VËSHTRIM MBI ZOTIN TRINITAR. Vështrim biblik-teologjik-letrar-artistik. * {{sq}} [https://web.archive.org/web/20121011030452/http://pergjigje.org/triniteti/ Çështë Triniteti?] * {{en}} [http://www.newadvent.org/cathen/15047a.htm Vikipedia katolike: Mësimi i Trinisë] * {{en}} [http://www.religionfacts.com/christianity/beliefs/trinity.htm Faktet fetare: Mësimi i Trinisë.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100723181255/http://www.religionfacts.com/christianity/beliefs/trinity.htm |date=23 korrik 2010 }} [[Kategoria:Jezusi]] [[Kategoria:Krishtërim]] [[Kategoria:Perëndi]] [[Kategoria:Trinitarizëm]] cw0h2xh1gbb99j79n33org3hqmsu4n5 Rrugicat që kërkonin diell 0 19600 3022718 3012556 2026-08-05T23:17:05Z King Julian The Great 127864 /* Aktorët në role: 1 */ 3022718 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | titulli = {{PAGENAME }} |TitullFilm=Rrugicat që kërkonin diell |TitullOrg= |VendiProd=[[Korçë]] [[Shqipëri]] |VitiProd=1975 |Minuta=136:55 |Gjuha= |Genre= |Mosha= |Regjisori= [[Saimir Kumbaro]] [[Rikard Ljarja]] |Skenari= [[Dhimitër Xhuvani]] |Romani= |Kompozitori= [[Kujtim Laro]] |Kamera=[[Ilia Teprini]] |Prerja=[[Marika Vila]] |DrejtorArt=[[Haxhi Dersha]] |Producenti=[[Shqipëria e Re]] |Aktori1= [[Mevlan Shanaj]] |Aktori2= [[Rikard Ljarja]] |Aktori3= [[Ndrek Luca]] |Aktori4= [[Yllka Mujo]] |Aktori5= [[Pandi Raidhi]] |Aktori6= [[Demir Hyskja]] |Aktori7= [[Lec Shllaku]] |Aktori8= [[Stavri shkurti]] |Aktori9= [[Fitim Makashi]] |}} '''"Rrugicat që kërkonin diell"''' është një film shqiptar prodhim i vitit 1975 me dy pjesë: Regjisor: [[Saimir Kumbaro]] & [[Rikard Ljarja]], Skenari: [[Dhimitër Xhuvani]], Producent: [[Shqipëria e re]], Muzika: [[Kujtim Laro]] === Përmbajtja e filmit === Nebi Surreli së bashku me nënën jeton në varfëri të plotë. Duke kërkuar mundësi të ndryshme për të mbijetuar, punon si shpërndarës gazetash, hamall, dhe si trasportues qymyri. Njihet me luftën në saj të Gaqos dhe shokë të tjerë të njesitit të qytetit. Ndihmonë në shpërndarjen e trakteve kur punon si gazetashitës, dhe në vështirësinë për transportimin e shtypshkronjës së njesitit. Urrejtja për Gani Herrin, tregtarin e qymyrit, i cili është edhe spiun i fashistëve, dhe ku edhe merë pjesë në ekzekutimin e tij. === Aktorët në role: 1 === * [[Mevlan Shanaj]]......Nebi Surreli * [[Rikard Ljarja]]......Gaqo Tipografi * [[Demir Hyskja]]......Halim Aliu * [[Pandi Raidhi]]......Kamerieri * [[Fitim Makashi]]......anëtari i njësitit * [[Yllka Mujo]]......Semi * [[Ferdinand Radi]]......Kola * [[Pëllumb Dervishi]]......Tipograf Anëtar i Njësitit * [[Stavri Shkurti]]......Furxhiu * [[Zhani Ziçishti]]......Istrefi === Aktorët në role: 2 === * [[Ndrek Luca]]......Gani Herri * [[Lec Bushati]]......Kuestori * [[Liza Vorfi]]......Nëna e Nebiut * [[Lec Vuksani]]......Ekselenca * [[Dhimitër Orgocka]]......Antonio * [[Qemal Mehmeti]]...... * [[Piro Malaveci]]...... * [[Sheri Mita]]......përfaqësues i Partisë === në episode: === * [[Xhezair Tafaj]]......roja i Shtypshkronjave * [[Lutfi Hoxha]]......Përgjegjës i Bojaxhinjve Anëtar i Njësitit * [[Dhimitër Trajçe]]......Gazmend Grunja * [[Petrika Riza]]......Qazim Lala,kapteri fashist * [[Vani Trako]]...... [[Kategoria:Filma shqip]] ka6ph0cazwzj8bl0lfs11tjg00tnb1i Skeda:WilliamsF1 logo.png 6 23224 3022544 1431761 2026-08-05T14:24:29Z Sakura emad 129786 Requesting speedy deletion with rationale "Unused Copyrighted Files". (TwinkleGlobal) 3022544 wikitext text/x-wiki {{Grise|1=Unused Copyrighted Files}} == Licensimi == {{logo}} [[Kategoria:Formula 1 foto]] i85ll8qswuz6r266cgh9d4wr7nn2euq Morovishti 0 24732 3022503 2993215 2026-08-05T12:37:04Z Ehrlich91 34047 3022503 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Morovisht''' | native_name = Мороишта | settlement_type = Fshat | image_flag = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | flag_link = | image_seal = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | seal_link = |Stema_gjerësia = | image_skyline = Воздушен поглед на Мороишта.jpg | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni jugperëndimor (Maqedoni)|Jugperëndimor]] |Komuna = [[Komuna e Strugës|Strugë]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = | population_total = 909 | population_total_viti = 2002 |Dendësia = <!-- Të dhëna dhe statistika --> | population_demonym = |Krahina = |Lartësia = 686 |Zona Kohore = |Ora Verore = | postal_code = |Prefiksi = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = Republika e Maqedonisë <!--Parametri të mos ndërrohet--> | image_map_fizike = Yes | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=41 | gjer_m=12 | gjer_s=10 | gjer_dr =N | gjat_g=20 | gjat_m=41 | gjat_s=60 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësi = |gjatësi = }} '''Morovisht''', ({{lang-mk|Мороишта/Moroišta}}) është fshat në [[Komuna e Strugës|komunën e Strugës]], [[Republika e Maqedonisë|Maqedoni]]. <!-- == Gjeografia == --> == Demografia == Sipas regjistrimit të popullsisë së viti 2002, fshati kishte 909 banorë nga të cilët 903 ishin Maqedonas, 2 Vlleh dhe 4 Serb.<ref name="stat">[http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf Regjistrimi Kombëtar i Maqedonisë, 2002 (sipas etnitetit, gjinisë, përkatësisë fetare, dhe gjuhës)] {{mk}} {{en}}</ref> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> == Burimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/MK/00/Moroista.html vendndodhja] {{Komuna e Strugës}} [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Strugës]] {{MKD-gjeo-cung}} npl4orjygi39r6jvq47q1gnfu1xhjuf Kategoria:Mbretër 14 26179 3022571 1426237 2026-08-05T14:43:08Z Leutrim.P 113691 ±[[Kategoria:Histori]]→[[Kategoria:Monarkë]]; ±[[Kategoria:Persona]]→[[Kategoria:Tituj fisnikërie]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022571 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Monarkë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] 7itwdasw1v5t4fvfjdccg3gu4ikui46 Jarno Trulli 0 32846 3022666 3020421 2026-08-05T17:39:41Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022666 wikitext text/x-wiki {{Ish F1 pilot| |Name = Jarno Trulli |Caption = Trulli në vitin 2006 |Image = Trulli Toyota 1.jpg |Nationality = {{flamuri|Italia}} [[Italia|Italian]] |Years = [[Kampionati Botëror i Formula Një 1997|1997]]–[[Kampionati Botëror i Formula Një 2011|2011]] |Team(s) = [[Minardi]], [[Prost Grand Prix|Prost]], [[Jordan Grand Prix|Jordan]], [[Renault në Formula Një|Renault]], [[Toyota F1|Toyota]], [[Team Lotus (2010–11)|Lotus]] |Races = 256 |Championships = 0 |Wins = 1 |Podiums = 11 |Points = 246.5 |Poles = 4 |Fastest laps = 1 |First race = [[Çmimi i madh i Australisë 1997]] |First win = [[Çmimi i madh i Monakos 2004]] |Last win = [[Çmimi i madh i Monakos 2004]] |Last race = [[Çmimi i madh i Brazilit 2011]] |Last position = 21ti (0 pikë) }} '''Jarno Trulli''' (<small>Italisht:</small> [[Gjuha italiane|[ˈjarno ˈtrulli]]]; lindur më 13 korrik 1974) është një ish pilot garash [[Italia|italian]]. Ai konkuroi rregullisht në [[Formula Një]] në vitet [[Kampionati Botëror i Formula Një 1997|1997]]–[[Kampionati Botëror i Formula Një 2011|2011]], duke garuar me [[Minardi]]n, [[Prost Grand Prix|Prost]], [[Jordan Grand Prix|Jordan]], [[Renault në Formula Një|Renault]], [[Toyota F1|Toyota]] dhe [[Team Lotus (2010–11)|Lotus]]. Rezultati më i mirë në karrierë është vendi i 6të i arritur në [[Kampionati Botëror i Formula Një 2004|sezonin 2004]]; ishte gjithashtu edhe viti ku Trulli shënoi fitoren e vetme në karrierën e tij në Formula Një në [[Çmimi i madh i Monakos 2004|Çmimin e madh të Monakos 2004]]. Përgjatë karrierës së tij në Formula Një, Trulli u shqua për aftësitë e tij në kualifikuese, duke arritur rregullisht pozicione më të larta se rivalët e tij me makina më të mira.<ref>{{cite web|title=Trulli&nbsp;– Biography|trans-title=Trulli – Biografia|url=http://www.pitpass.com/src/drivers/trulli.php|website=Pitpass|language=en|accessdate=19 korrik 2015}}</ref> Ai njihej edhe për stilin e të garuarit, që e lejonte të mbante mbrapa pilotë më të shpejtë se vetja, ndonjëherë edhe gjatë gjithë garës. Kombinimi i të arriturit rezultate të larta në kualifikuese me makina më të ngadalta dhe aftësitë për të mbajtur pilotë më të shpejtë mbrapa bënte që në gara të krijohej shpesh një varg makinash mbrapa tij, që mori pseudonimin "Trulli Train" (Treni i Trullit) nga komentatorët, tifozët dhe gazetarët.<ref>{{cite web|last1=Lostia|first1=Michele|title=Trulli Defends his Race Performances|trans-title=Trulli mbron performancat e tij në gara|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/46804/|publisher=Autosport|language=en|accessdate=19 korrik 2015|date=8 shtator 2005}}</ref> Trulli ishte gati për të garuar në [[Kampionati Botëror i Formula Një 2012|vitin 2012]], por u tërhoq para fillimit të sezonit. Në sezonin 2014–15 ai konkuroi në [[Sezoni 2014–15 i Formula E|sezonin përurues]] të [[Kampionati FIA Formula E|Kampionatit FIA Formula E]], duke garuar për [[Trulli GP]], një ekip i krijuar nga ai.<ref name="Trulli GP">{{cite web|last1=Errington|first1=Tom|title=Trulli takes first points for Trulli GP|trans-title=Trulli merr pikët e para për Trulli GP|url=http://www.thecheckeredflag.co.uk/2014/12/trulli-takes-first-points-trulli-gp/|website=thecheckeredflag|language=en|accessdate=19 korrik 2015|date=14 dhjetor 2014|archive-date=22 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722023516/http://www.thecheckeredflag.co.uk/2014/12/trulli-takes-first-points-trulli-gp/|url-status=dead}}</ref> ==Jeta e hershme== Trulli ka lindur në [[Pescara]], [[Abruzzo]], Itali. Prindërit e tij ishin dashamirës të motoçiklizmit dhe e pagëzuan djalin e tyre pas [[Jarno Saarinen]], kampioni [[Finlanda|finlandez]] në motoçiklizëm i cili u vra në [[Autodromo Nazionale Monza|Monza]] në vitin 1973.<ref name="Emri">{{cite web|url=http://www.museonicolis.com/en/trulli-jarno-italia/|title=Trulli Jarno – ITALY|trans-title=Trulli Jarno – Itali|publisher=Museonicolis.com|language=en|accessdate=1 maj 2019}}</ref> Emri i tij finlandez shkaktoi huti për herë të parë kur ai filloi garimet në [[Formula Një]].<ref name="Emri"/> ==Karriera== ===Formula Një=== ====Minardi dhe Prost (1997–1999)==== Trulli debutoi në Formula Një për [[Minardin]] në [[Kampionati Botëror i Formula 1997|sezonin 1997]]. Pas shtatë garash, ai zëvëndësoi të dëmtuarin [[Olivier Panis]] te ekipi [[Prost Grand Prix|Prost]] dhe la mbresa menjëherë, duke arritur në vend të katërt në [[Çmimi i madh i Gjermanisë 1997|Gjermani]] dhe duke udhëhequr për një kohë të shkurtër garën në [[Çmimi i madh i Austrisë 1997|Austri]];<ref>{{cite web|title=Grand Prix Results: German GP, 1997|trans-title=Rezultatet e Çmimit të madh: GP Gjermanisë 1997|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr607.html|work=GrandPrix.com|publisher=Inside F1, Inc.|language=en|accessdate=12 janar 2016}}</ref> në garën e dytë, ai ishte pranë përfundimit në vendin e 2të deri sa motorri i tij plasi.<ref>{{cite web|url=http://www.grandprix.com/gpe/rr611.html|title=Grand Prix Results: Austrian GP, 1997|trans-title=Rezultatet e Çmimit të madh: GP Austrisë 1997|publisher=grandprix.com|language=en|accessdate=24 gusht 2014}}</ref> Trulli qëndroi edhe në dy sezonet e rradhës te ekipi Prost, duke shënuar podiumin e tij në parë në [[Çmimi i madh i Evropës 1999|Çmimin e madh të Evropës 1999]] në kushte shiu.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/1999/81/|title=1999 European Grand Prix|trans-title=Çmimi i madh i Evropës 1999|publisher=formula1.com|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150109173659/http://www.formula1.com/results/season/1999/81/|archivedate=9 janar 2015|accessdate=24 dhjetor 2015}}</ref> Megjithatë, kjo ishte vetëm një nga paraqitjet e pakta pozitive të ekipit Prost që në fund e bindi italianin të ndryshonte ekip, duke kaluar te [[Jordan Grand Prix|Jordan]] me qëllim për të pasur rezultate më të mira.<ref name="Jordan">{{cite web|url=http://www.atlasf1.com/news/1999/aug/1570.htm|title=Trulli Signs for Jordan|trans-title=Trulli firmos për Jordan|publisher=atlasf1.com|language=en|accessdate=24 dhjetor 2015}}</ref> ====Jordan (2000–2001)==== Në [[Kampionati Botëror i Formula 2000|vitin 2000]], Trulli kaloi te ekipi irlandez Jordan.<ref name="Jordan"/> Megjithatë, ky ekip nuk e kishte më forcën e viteve 90'. Gjatë dy viteve të tij në ekip, Trulli nuk arriti dot asnjë podium, por megjithatë la mbresa në disa seanca kualifikuese. Gjatë kësaj periudhe u sygjerua se Trulli ishte më specialist në provat zyrtare se sa në gara, një pretendim që ai vazhdimisht e hodhi poshtë. Nën kontratë me menxharin e tij personal (dhe menaxherin e [[Renault në Formula Një|Renault]]), [[Flavio Briatore]], Trulli siguroi një kontratë me ekipin anglo-francez për [[Kampionati Botëror i Formula 2002|sezonin 2002]].<ref>{{cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/benetton-signs-trulli-for-2002/74259/|title=Benetton signs Trulli for 2002|trans-title=Benetton firmos me Trullin për vitin 2002|publisher=Motorsport.com|language=en|date=23 gusht 2001|accessdate=30 prill 2019|archive-date=30 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430073308/https://www.motorsport.com/f1/news/benetton-signs-trulli-for-2002/74259/|url-status=dead}}</ref> ====Renault (2002–2004)==== [[Skeda:Jarno Trulli 2004 Belgium.jpg|parapamje|220px|majtas|Trulli në [[Çmimi i madh i Belgjikës 2004|Çmimin e madh të Belgjikës 2004]].]] Te Renault, Trulli kishte shok skuadre [[Jenson Button]], të cilin e mposhti shpesh në kualifikuese, por britaniku ishte më i shpejtë në gara. Pavarësisht përmirsimit të shpejtësisë nga Button, ishte Trulli ai që qëndroi në ekip edhe për [[Kampionati Botëror i Formula Një 2003|sezonin 2003]], duke pasur shok skuadre pilotin spanjoll të promovuar [[Fernando Alonso]].<ref>{{cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/strong-partnership-for-trulli-and-alonso/113901/|title=Strong partnership for Trulli and Alonso|trans-title=Bashkpunim i fortë për Trullin dhe Alonson|publisher=Motorsport.com|language=en|date=22 janar 2003|accessdate=30 prill 2019|archive-date=30 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430073814/https://www.motorsport.com/f1/news/strong-partnership-for-trulli-and-alonso/113901/|url-status=dead}}</ref> Renault pati një makinë të fortë në sezonin 2003, me të cilën Alonso arriti të fitonte në [[Çmimi i madh i Hungarisë 2003|Hungari]].<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/news/2003-08-25/alonso-makes-history-in-hungary/1469020|title=Alonso makes history in Hungary|trans-title=Alonso bën historinë në Hungari|publisher=ABC News|language=en|date=24 gusht 2003|accessdate=10 janar 2016}}</ref> Trulli nuk arriti të kapte rezultate të ngjashme, por arriti një podium në [[Çmimi i madh i Gjermanisë 2003|Gjermani]], i pari që nga koha e tij me Prost.<ref>{{cite web|title=2003 German Grand Prix|trans-title=Çmimi i madh i Gjermanisë 2003|url=http://www.formula1.com/results/season/2003/29/|work=Formula1.com|publisher=Formula1.com Limited|language=en|accessdate=26 dhjetor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141226073003/http://www.formula1.com/results/season/2003/29/|archivedate=26 dhjetor 2014}}</ref> Pavarësisht se Alonso u paraqit më mirë se ai në sezonin 2003, Trulli u përmirësua në [[Kampionati Botëror i Formula Një 2003|sezonin e rradhës]]. Ai ishte më i miri i dy pilotëve të Renault në pjesën e parë të sezonit, duke fituar më shumë pikë dhe podiume.<ref name="Trulli"/> Ai mori fitoren e parë në [[Çmimi i madh i Monakos 2004|Çmimin e madh të Monakos 2004]] pas një paraqitjeje mbreslënëse nga pol pozita.<ref>{{cite news|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/27356|title=Trulli Takes Pole in Monaco|trans-title=Trulli merr pol pozitë në Monako|publisher=Autosport|language=en|date=22 maj 2004|accessdate=30 prill 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.autosport.com/news/atlasf1-report.php/id/13348/|title=Trulli Savours 'Amazing' First GP Win|trans-title=Trulli shijon fitoren e parë "fantastike" në një Çmim të madh|publisher=Autosport|language=en|date=23 maj 2004|accessdate=30 prill 2019}}</ref> Pasi kishte performuar mirë, italiani kishte dëshirë të ishte pjesë e ekipit edhe për sezonin 2005, por marrëdhënja e tij me shefin e ekipit Briatore ishte përkeqësuar. Një gabim i bërë në kthesën e fundit të [[Çmimi i madh i Francës 2004|Çmimit të madh të Francës 2004]] i lejoi brazilianit [[Rubens Barrichello]] me [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] që të merrte podiumin,<ref>{{cite web|title=2004 French Grand Prix - Race Results|trans-title=Çmimi i madh i Francës 2004 - Rezultatet e garës|url=http://www.formula1.com/results/season/2004/723/|work=Formula1.com|publisher=Formula1.com Limited|language=en|accessdate=27 dhjetor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141116053509/http://www.formula1.com/results/season/2004/723/|archivedate=16 nëntor 2014}}</ref> duke acaruar ekipin dhe duke bërë që ditët e tij në ekipin francez të ishin të numëruara.<ref name="Trulli">{{cite web|url=https://mobile.abc.net.au/news/2004-07-25/trulli-to-leave-renault/2015470?pfm=sm|title=Trulli to leave Renault|trans-title=Trulli do të largohet nga Renault|publisher=ABC News|language=en|date=25 korrik 2004|accessdate=30 prill 2019}}</ref> Ai nuk mori asnjë pikë pas garës në Francë dhe nuk ishte i shpejtë në garat e mbetura. Ai më pas akuzoi ekipin se favorizonte Alonson, por arsyet se pse ai pësoi rënje në pjesën e dytë të sezonit 2004 nuk u identifikuan.<ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/f1/fernando-alonsos-domination-over-his-team-mates|title=Fernando Alonso's domination over his team-mates|trans-title=Dominimi i Fernando Alonsos ndaj shokëve të tij të skuadrës|publisher=Sport Skeeda|language=en|date=15 tetor 2013|accessdate=30 prill 2019}}</ref> Trulli u shkarkua tre gara para përfundimit të sezonit dhe u zëvëndësua nga kampioni i [[Kampionati Botëror i Formula Një 1997|sezonit 1997]], [[Jacques Villeneuve]], edhe pse deri në atë pikë ai kishte mbledhur më shumë pikë se Alonso.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2004/sep/15/formulaone.formulaone20041|title=Trulli sacked by Renault|trans-title=Trulli shkarkohet nga Renault|publisher=The Guardian|language=en|date=15 shtator 2004|accessdate=30 prill 2019}}</ref> Trulli kishte pranuar menjëherë të garonte me [[Toyota F1|Toyotën]], kjo falë largimit të tij të hershëm nga Renault, madje ai garoi me ekipin japonez në dy garat e fundit të sezonit, duke zëvëndësuar [[Ricardo Zonta|Ricardo Zontën]].<ref>{{cite web|url=https://www.grandprix.com/news/trulli-for-toyota-in-japan.html|title=Trulli for Toyota in Japan?|trans-title=Trulli për Toyotën në Japoni?|publisher=Grand Prix|language=en|date=25 shtator 2004|accessdate=30 prill 2019}}</ref> ====Toyota (2004–2009)==== =====2005===== Trulli u përmirësua në garat e para të [[Kampionati Botëror i Formula Një 2005|sezonit 2005]], duke arritur edhe pol pozitën e parë të Toyotës në Indianapolis.<ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/results/season/2005/740/6176/|title="2005 FORMULA 1™ United States Grand Prix - Qualifying"|trans-title=2005 FORMULA 1™ Çmimi i madh i Shteteve të Bashkuara - Kualifikueset"|publisher=Fomula1.com|language=en|accessdate=27 dhjetor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121019143350/http://www.formula1.com/results/season/2005/740/6176/|archivedate=19 tetor 2012}}</ref> Megjithatë, Trulli, sëbashku me shokun e tij të ekipit dhe të gjithë pilotët që kishin makina me goma [[Michelin]], nuk garuan për kushte sigurie.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/4683483.stm|title=Michelin teams exonerated on Indy|trans-title=Ekipet me Michelin shfajsohen në Indy|publisher=BBC Sport|language=en|date=22 korrik 2015|accessdate=30 prill 2019}}</ref> Gjatë pjesës më të madhe të sezonit të tij të parë te Toyota, Trulli mposhtin shokun e tij të skuadrës dhe pilotin më të mirëpaguar [[Ralf Schumacher]], por një rënje nga forma në katër garat e fundit të sezonit bënë që ai t'a mbyllte sezonin me dy pikë më pak se gjermani.<ref>{{cite web|url=http://www.fia.com/sport/Championships/F1/F1_Classifications/2005/Championship/2005.html|title=2005 FIA Formula One World Championship Classifications|trans-title=Klasifikimet e FIA Kampionatit Botëror të Formula Një 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20060314163635/http://www.fia.com/sport/Championships/F1/F1_Classifications/2005/Championship/2005.html|publisher=[[Fédération Internationale de l'Automobile]]|language=en|accessdate=19 qershor 2017|archive-date=14 mars 2006}}</ref> =====2006===== [[Skeda:Jarno Trulli 2006 Canada.jpg|parapamje|djathtas|220px|Trulli në garën e [[Çmimi i madh i Kanadasë 2006|Kanadasë]].]] Trulli pati një fillim negativ të sezonit, duke u tërhequr në xhiron e parë të garës së parë të sezonit në [[Çmimi i madh i Australisë 2006|Australi]] pasi u përplas nga [[David Coulthard]].<ref name="f1yearbook">{{cite book|title=Formula One Yearbook 2006–2007|last=Domenjoz|first=Luc|publisher=Chronosports S.A.|language=en|isbn=2-84707-110-5|page=99|display-authors=etal}}</ref> Pasi po paraqitej më dobët se shoku i skuadrës Schumacher, Trulli mori pikët e para të sezonit me një vend të gjashtë në [[Çmimi i madh i Kanadasë 2006|Kanada]],<ref name="f1yearbook"/> edhe pse u nis nga vendi i katërt.<ref name="f1yearbook"/> Ky rezultat u pasua nga një vend pozitiv i gjashtë në garën e rradhës në [[Çmimi i madh i Shteteve të Bashkuara 2006|Shtetet e Bashkuara]].<ref name="f1yearbook"/> Pas kësaj, Trulli shënoi pikë edhe në tre gara deri në përfundim të sezonit, duke marrë dy vende të shtata në [[Çmimi i madh i Gjermanisë 2006|Gjermani]] dhe [[Çmimi i madh i Italisë 2006|Itali]] si dhe një vend të gjashtë në [[Çmimi i madh i Japonisë 2006|Japoni]], ku gjatë mesit të garës, makina e tij u bë e vështirë për t'u pilotuar, duke vonuar edhe shokun e skuadrës në vazhdim.<ref>{{cite web|url=https://www.crash.net/f1/news/57186/1/toyota-hugely-disappointed-with-result|title=Toyota expected more.|trans-title=Toyota priste më shumë|publisher=Crash.net|language=en|author=Ollie Barstow|date=8 tetor 2006|accessdate=30 prill 2019}}</ref> Trulli po zhvillonte një paraqitje pozitive në garën e fundit të sezonit në [[Çmimi i madh i Brazilit 2006|Interlagos]], por u detyrua të tërhiqej në xhiron e 10të pas një problemi me sustat, një xhiro pas tërheqjes së shokut të tij të skuadrës për të njëjtin problem.<ref>{{cite web|url=https://www.racefans.net/2006/10/22/brazilian-grand-prix-2006-review/|title=Alonso triumphs in final duel with Schumacher|trans-title=Alonso triumfon në duelin e fundit me Schumacherin|publisher=Racefans.net|language=en|author=Keith Collantine|date=22 tetor 2006|accessdate=30 prill 2019}}</ref> Ai u rendit i 12ti në renditjen e përgjithshme për pilotë, duke mbledhur 15 pikë. =====2007===== [[Skeda:Jarno Trulli 2007 Bahrain (crop).jpg|parapamje|majtas|220px|Trulli duke garuar në [[Çmimi i madh i Bahrainit 2007|Çmimin e madh të Bahrainit]].]] Trulli shënoi pikët e para të [[Kampionati Botëror i Formula Një 2007|sezonit 2007]] në [[Çmimi i madh i Malajzisë 2007|Çmimin e madh të Malajzisë]], duke përfunduar i shtati pasi e nisi garën në vendin e tetë.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/malaysian-gp-toyota-race-notes-2007-04-10/247999/|title=Malaysian GP: Toyota race notes|trans-title=Çmimi i madh i Malajzisë: Shënimet e garës së Toyotës|publisher=Motorsport.com|language=en|date=7 prill 2007|accessdate=30 prill 2019|archive-date=30 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430120559/https://www.motorsport.com/f1/news/malaysian-gp-toyota-race-notes-2007-04-10/247999/|url-status=dead}}</ref> Ai mori disa pikë të tjera në [[Çmimi i madh i Bahrainit 2007|Bahrain]],<ref>{{cite web|url=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20070415/f1/trulli-enjoys-the-race.183191|title=Trulli enjoys the race|trans-title=Trulli shijon garën|publisher=Times of Malta|language=en|date=15 prill 2007|accessdate=30 prill 2019}}</ref> para se të tërhiqej në [[Çmimi i madh i Spanjës 2007|Spanjë]] për probleme mekanike, edhe pse e nisi garën nga vendi i 6të.<ref>{{cite web|url=https://www.racefans.net/2007/05/13/spanish-grand-prix-2007-review-massa-wins-lewis-leads/|title=Spanish Grand Prix 2007 review: Massa wins, Hamilton leads|trans-title=Shikimi i Çmimit të madh të Spanjës 2007: Massa fiton, Hamilton udhëheq|publisher=Racefans.net|language=en|author=Keith Collantine|date=13 maj 2007|accessdate=30 prill 2019}}</ref> Trulli nuk u përmirësua në [[Çmimi i madh i Monakos 2007|Monako]], duke përfunduar në pozicionin e 15ë, një pozicion para shokut të skuadrës Schumacher, kurse në provat zyrtare regjistroi kohën e 14të më të shpejtë, rezultati më negativ i sezonit.<ref>{{cite web|title=FORMULA 1™ Grand Prix de Monaco 2007 - Race|trans-title=FORMULA 1™ Çmimi i madh i Monakos 2007 - Gara|url=http://www.formula1.com/results/season/2007/774/|publisher=Formula1.com|language=en|accessdate=27 dhjetor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141228114527/http://www.formula1.com/results/season/2007/774/|archivedate=28 dhjetor 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=FORMULA 1™ Grand Prix de Monaco 2007 - Qualifying|trans-title=FORMULA 1™ Çmimi i madh i Monakos 2007 - Kualifikueset|url=http://www.formula1.com/results/season/2007/774/6400/|publisher=Formula1.com|language=en|date=26 maj 2007|accessdate=27 dhjetor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140112010956/http://www.formula1.com/results/season/2007/774/6400/|archivedate=12 janar 2014}}</ref> Në [[Çmimi i madh i Shteteve të Bashkuara 2007|Çmimin e madh të Shteteve të Bashkuara]], Trulli u rikthye te pikët duke përfunduar i 6ti. Pas një vargu rezultatesh pa pikë, italiani tha se ky rezultati ishte "i jashtëzakonshëm".<ref>{{cite web|url=http://www.itv-f1.com/News_Article.aspx?PO_ID=39685|title=Trulli hails 'incredible' sixth place|trans-title=Trulli lartëson vendin e gjashtë 'të jashtë zakonshëm|publisher=ITV Sport|language=en|accessdate=18 qershor 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929092028/http://www.itv-f1.com/News_Article.aspx?PO_ID=39685|archive-date=29 shtator 2007}}</ref> Ai zhvilloi kualifikuese të mira në [[Çmimi i madh i Francës 2007|Çmimin e madh të Francës]], por në garë u tërhoq që në xhiron e parë pas një përplasjeje me Renaultin e [[Heikki Kovalainen]]. Italiani pranoi fajin për aksidentin dhe i kërkoi falje pilotit finandez.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/60415/kovalainen-trulli-crash-a-racing-incident|title=Kovalainen: Trulli crash a racing incident|trans-title=Kovalainen: Përplasja me Trullin një aksident garimi|publisher=Autosport.com|language=en|author=Mark Glendenning|date=1 korrik 2007|accessdate=30 prill 2019}}</ref> Pjesa e dytë e sezonit ishte zhgënjyes për Trullin, i cili fitoi pikë vetëm në një garë, në [[Çmimi i madh i Brazilit 2007|Brazil]], duke përfunduar i 8ti.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/brazilian-gp-toyota-race-notes-2007-10-28/273485/|title=Brazilian GP: Toyota race notes|trans-title=Çmimi i madh i Brazilit: Shënimet e garës të Toyotës|publisher=Motorsport.com|language=en|date=28 tetor 2007|accessdate=30 prill 2019|archive-date=30 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430162915/https://www.motorsport.com/f1/news/brazilian-gp-toyota-race-notes-2007-10-28/273485/|url-status=dead}}</ref> Trulli e përfundoi sezonin 2007 i renditur i 13ti në renditjen për pilotë, duke mbledhur vetëm 8 pikë. Pas sezonit, u raportua se kontrata e tij me Toyotën nuk ishte e sigurtë dhe se ekipi japonez po planifikonte t'a zëvëndësonte me Heikki Kovalainen për sezonin e rradhës.<ref>{{cite news|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/64352|title=Kovalainen not surprised by Renault exit|trans-title=Kovalainen nuk surprizohet nga largimi nga Renault|work=Autosport.com|language=en|date=11 dhjetor 2007|accessdate=12 dhjetor 2007|publisher=[[Haymarket Media Group|Haymarket Publications]]|first=Jonathan|last=Noble}}</ref> Megjithatë, këto raportime dolën të pavërteta pasi Trulli vazhdoi të ishte pjesë e ekipit për sezonin 2008 kurse Kovalainen firmosi me ekipin britanik [[Team McLaren|McLaren]].<ref>{{cite news|url=http://www.formula1.com/news/headlines/2007/12/7182.html|title=Kovalainen to partner Hamilton at McLaren for 2008|trans-title=Kovalainen shok skuadre me Hamilton te McLaren për sezonin 2008|publisher=Formula1.com|language=en|date=14 dhjetor 2007|accessdate=29 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20071215203814/http://www.formula1.com/news/headlines/2007/12/7182.html|archive-date=15 dhjetor 2007}}</ref> =====2008===== [[Skeda:Trulli Brazil 2008.jpg|parapamje|djathtas|220px|Trulli në garën e fundit të sezonit në [[Çmimi i madh i Brazilit 2008|Brazil]].]] Për [[Kampionati Botëror i Formula Një 2008|sezonit 2008]], Trulli shpesonte se Toyota do të bënte një hap të madh përpara.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/65106/trulli-rules-out-toyota-podiums-in-2008|title=Trulli rules out Toyota podiums in 2008|trans-title=Trulli përjashton mundësin e podiumeve për Toyotën në sezonin 2008|publisher=Autosport.com|language=en|author1=Michele Lostia|author2=Pablo Elizalde|date=13 shkurt 2008|accessdate=30 prill 2019}}</ref> Gjermani [[Timo Glock]] u konfirmua si shoku i tij i ri i skuadrës për sezonin e ri.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/toyota-f1-confirms-glock-for-2008/275852/|title=Toyota F1 confirms Glock for 2008|trans-title=Toyota F1 konfirmon Glock për sezonin 2008|publisher=Autosport.com|language=en|author1=Michele Lostia|author2=Pablo Elizalde|date=13 shkurt 2008|accessdate=30 prill 2019|archive-date=30 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430164405/https://www.motorsport.com/f1/news/toyota-f1-confirms-glock-for-2008/275852/|url-status=dead}}</ref> Trulli e nisi sezonin mjaft mirë, duke marrë pikë në tre nga katër garat e para të sezonit, ku më e rëndësishmja ishte vendin e katërt në [[Çmimi i madh i Malajzisë 2008|Çmimin e madh të Malajzisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.crash.net/f1/news/61648/1/qa-jarno-trulli|title=Q&A - Jarno Trulli.|trans-title=Pyetje&Përgjigje - Jarno Trulli.|publisher=Crash.net|language=en|author=Robert Wilkins|date=29 mars 2008|accessdate=30 prill 2019}}</ref> Ai gjithashtu arriti rezultate pozitive edhe në kualifikuese në garat e para të sezonit. Pas kësaj, forma e tij ra disi, duke zhgënyjer në Çmimet e mëdha të [[Çmimi i madh i Turqisë 2008|Turqisë]] dhe [[Çmimi i madh i Monakos 2008|Monakos]], ku nuk shënoi asnjë pikë. Megjithatë, ai reagoi duke marrë një vend të gjashtë në [[Çmimi i madh i Kanadasë 2008|Montreal]].<ref>{{cite web|url=https://www.crash.net/f1/news/62459/1/glock-lauds-fantastic-day-feels-bad-for-trulli|title=Glock lauds fantastic day but feels bad for Trulli|trans-title=Glock lëvdon ditën fantastike por ndihet keq për Trullin|publisher=Crash.net|language=en|date=9 qershor 2008|accessdate=30 prill 2019}}</ref> Ky rezultat u pasua nga rezultati më i lartë i sezonit për të, duke marrë një podium në [[Çmimi i madh i Francës 2007|Francë]] pasi përfundoi i 3ti; në xhirot e fundit, ai mbajti nga mbrapa Heikki Kovalainen dhe Robert Kubicën.<ref>{{cite web|url=https://www.crash.net/f1/news/62587/1/phenomenal-trulli-dedicates-podium-to-ove|title=`Phenomenal` Trulli dedicates podium to Andersson.|trans-title=`Fenomenale` Trulli i dedikon podiumin Anderssonit.|publisher=Crash.net|language=en|date=22 qershor 2008|accessdate=30 prill 2019}}</ref> Ai u kualifikua në rreshtin e parë sëbashku me fituesin e pol pozitës [[Felipe Massa]] në garën mbyllëse të sezonit në [[Çmimi i madh i Brazilit 2008|Brazil]], e cila do të vendoste edhe fituesin e titullit botëror ndërmjet Massës dhe Hamiltonit. Vendi i dytë në kualifikuese ishte rezultati i tij më i mirë gjatë sezonit.<ref name="qualautosport.com">{{cite web|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/71898|title=Massa grabs Brazil pole, Hamilton fourth|trans-title=Massa arrin pol në Brazil, Hamilton i katërti|author=Matt Beer|work=autosport.com|publisher=Haymarket Publishing|language=en|date=1 nëntor 2008|accessdate=14 nëntor 2008|archiveurl=https://www.webcitation.org/5mq6gH4rb?url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/71898|archivedate=17 janar 2010|df=dmy}}</ref> Gjatë garës, pati probleme me ndryshimin e shpeshtë të motit dhe në fund përfundoi i 8ti. Shoku i tij i skuadrës Glock luajti një rol vendimtar në vendosjen e titullit pasi ai u parakalua nga Hamilton në kthesën e fundit të xhiros së fundit të garës, që e lejoi britanikun të fitonte titullin botëror me vetëm një pikë diferencë nga Massa, i cili fitoi garën.<ref>{{cite news|publisher=tsn.ca|language=en|title=McLaren's Hamilton becomes youngest ever F1 Champion|trans-title=Hamilton i McLaren bëhet kampioni më i ri i F1|url=https://www.tsn.ca/auto_racing/story/?id=254595&lid=headline&lpos=topStory_main|date=2 nëntor 2008|accessdate=30 prill 2019}}</ref> Trulli e përfundoi kampionatin në vendin e 9të me 31 pikë, 6 më shumë se shoku i skuadrës Glock.<ref>{{cite web|publisher=tsn.ca|language=en|title=2008 Standings|trans-title=Renditjet e sezonit 2008|url=https://www.tsn.ca/auto_racing/formula_one/feature/?id=354|accessdate=2 nëntor 2008}}</ref> =====2009===== Trulli ishte besimplot para fillimit të [[Kampionati Botëror i Formula Një 2009|sezonit 2009]].<ref>{{cite web|url=http://www.jamesallenonf1.com/2009/03/bullish-trulli-predicts-massive-year-for-toyota/|title=Trulli predicts massive year for Toyota|trans-title=Trulli parashikon një vit madhor për Toyotën|publisher=Jamesallenonf1.com|language=en|accessdate=9 prill 2012|archive-date=20 shkurt 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220023114/http://www.jamesallenonf1.com/2009/03/bullish-trulli-predicts-massive-year-for-toyota/|url-status=dead}}</ref> Në [[Çmimi i madh i Australisë 2009|garën e parë të sezonit]], Toyotat e Trullit dhe Glock e nisën garën nga bokset për shkak se kohët e tyre në provat zyrtare u anulluan për shkak se bishti i makinës u konsiderua në kundërshtim të rregullores sportive të FIA-s.<ref>{{cite news|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/74008|title=Toyota duo excluded from qualifying|trans-title=Dyshja e Toyotës përjashtohet nga kualifikueset|publisher=autosport.com|language=en|first=Jonathan|last=Noble|date=28 mars 2009|accessdate=28 mars 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090331015901/http://www.autosport.com/news/report.php/id/74008|archivedate=31 mars 2009}}</ref> Edhe pse e nisi garën nga bokset, Trulli arriti një podium mbreslënës, duke përfunduar i 3ti. Pas garës, megjithatë, ai u penalizua me 25 sekonda, duke zbritur në vendin e 12të për shkak se kishte kaluar britanikun Hamilton nën regjimin e makinës së sigurisë.<ref>{{cite news|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/74053|title=Trulli penalised, Hamilton gets third|trans-title=Trulli penalizohet, Hamilton merr të tretin|work=autosport.com|publisher=Haymarket Publications|language=en|author=Jonathan Noble|date=29 mars 2009|accessdate=29 mars 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090401075719/http://www.autosport.com/news/report.php/id/74053|archivedate=1 prill 2009}}</ref> Disa ditë pas vendimit, Hamilton u skualifikua nga kujdestarët e garës për shkak se kishte 'gënjyer' në lidhje me këtë çështje, duke këmbëngulur se ai ishte parakaluar nga Trulli kur në të vërtetë ai kishte marrë udhëzime nga ekipi për t'a lënë italianin të kalonte qëllimisht.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/7978186.stm|title=Hamilton excluded from Aussie GP|trans-title=Hamilton përjashtohet nga Çmimi i madh i Australisë|publisher=BBC Sport|language=en|date=2 prill 2009|accessdate=2 prill 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090404031240/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/7978186.stm|archivedate=4 prill 2009}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.formula1.com/news/headlines/2009/4/9113.html|title=Hamilton excluded from Australian results, Trulli regains third|trans-title=Hamilton përjashtohet nga rezultatet e Australisë, Trulli rimerr të tretin|publisher=formula1.com|language=en|date=2 prill 2009|accessdate=2 prill 2009}}</ref> Trulli mori një pol pozitë në [[Çmimi i madh i Bahrainit 2009|Çmimin e madh të Bahrainit]],<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/motorsport/formula_one/8018039.stm|title=Trulli on pole as Toyota dominate|trans-title=Trulli në pol pozitë, Toyota dominon|publisher=BBC Sport|language=en|author=Chris Whyatt|date=24 prill 2009|accessdate=30 prill 2019}}</ref> por për shkak të një strategjie të pazakontë me gomat, italiani nuk shkoi më shumë se vendi i 3të në garë.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/motorsport/formula_one/8019347.stm|title=Brilliant Button wins in Bahrain|trans-title=Button gjenial fiton në Bahrain|publisher=BBC Sport|language=en|author=Andrew Benson|date=26 prill 2009|accessdate=30 prill 2019}}</ref> Megjithatë, ai vendosi xhiron më të shpejtë në garë, duke regjistruar kohën 1:34.556 në xhiron 10, kjo për herë të parë në karrierën e tij.<ref>{{cite web|url=https://www.f1-fansite.com/f1-result/results-2009-formula-1-grand-prix-bahrain/|title=Results 2009 Formula 1 Grand Prix of Bahrain|trans-title=Rezultatet nga Formula 1 Çmimi i madh i Bahrainit 2009|publisher=f1-fansite.com|language=en|date=26 prill 2009|accessdate=30 prill 2019}}</ref> [[Skeda:Jarno Trulli 2009 Japan.jpg|parapamje|majtas|Trulli në garën e shtëpisë së [[Toyota F1|Toyotës]] në Japoni.]] Ai u përplas në [[Çmimi i madh i Spanjës 2009|Çmimin e madh të Spanjës]] nga [[Adrian Sutil]] dhe pasi doli jashtë piste në kthesën e dytë të xhiros së parë,<ref>{{cite web|url=https://www.racefans.net/2009/05/10/trulli-triggers-four-car-crash-at-start-video/|title=Trulli, Sutil, Bourdais and Buemi in four-car crash at start (video)|trans-title=Trulli, Sutil, Bourdais dhe Buemi në aksidentin me katër makina në start (video)|publisher=Racefans.net|language=en|author=Keith Collantine|date=10 maj 2009|accessdate=30 prill 2019}}</ref> që u pasua nga një performancë e dobët në [[Çmimi i madh i Monakos 2009|Çmimin e madh të Monakos]], ku Trulli u nis nga prapavija.<ref>{{cite web|title=FORMULA 1 GRAND PRIX DE MONACO 2009 - Race Results|trans-title=Çmimi i madh i Monakos 2009 - Rezultatet e garës|url=http://www.formula1.com/results/season/2009/810/|work=formula1.com|language=en|accessdate=28 dhjetor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141124221801/http://www.formula1.com/results/season/2009/810/|archivedate=24 nëntor 2014}}</ref> Pas kësaj, përmirësimet erdhën, me Trullin i cili mori pikë në tre nga katër garat e rradhës, para se në katër gara e tjera ai të përfundonte jashtë dhjetëshes së parë. Ai zhgënjeu në [[Çmimi i madh i Singaporit 2009|Çmimin e madh të Singaporit]], duke u renditur vetëm i 12ti, kurse Glock mori podium duke u renditur i 2ti.<ref>{{cite news|title=Singapore GP Race Results|trans-title=Rezultatet e garës së Çmimit të madh të Singaporit|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/results/7921170.stm|publisher=BBC Sport|language=en|date=27 shtator 2009|accessdate=27 shtator 2009}}</ref> Trulli u kundërpërgjigj në garën e rradhës, në [[Çmimi i madh i Japonisë 2009|Çmimin e madh të Japonisë]], e cila ishte gara e fundit e shtëpisë për Toyotën. Ai regjistroi kohën e dytë më të shpejtë në provat zyrtare, duke e nisur garën nga rreshti i parë për herë të dytë në këtë sezon. Në garë, ai ruajti pozicionin dhe u rendit i 2ti mbrapa gjermanit [[Sebastian Vettel]] me [[Red Bull Racing|Red Bull]].<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/8289201.stm|publisher=BBC News|title=Vettel wins as Button grabs point|trans-title=Vettel fiton kurse Button merr një pikë|publisher=BBC Sport|language=en|author=Chris Whyatt|date=4 tetor 2009|accessdate=23 prill 2010}}</ref> Në [[Çmimi i madh i Brazilit 2009|Çmimin e madh të Brazilit]], Trulli arriti vendin e katërt në kualifikuese e cila u karakterizua nga një stuhi që i ndërpreu provat për më shumë se një orë.<ref>{{cite news|url=http://www.formula1.com/news/headlines/2009/10/10106.html|title=Qualifying – Barrichello rises to the challenge in Brazil|trans-title=Kualifikueset - Barrichello përballet me sfidën në Brazil|publisher=Formula1.com|language=en|date=17 tetor 2009|accessdate=17 tetor 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091020084722/http://www.formula1.com/news/headlines/2009/10/10106.html|archivedate=20 tetor 2009|df=dmy}}</ref> Në garë, ashtu si në Spanjë, ai u përplas që në xhiron e parë me Adrian Sutil duke u tërhequr. Kjo gjë e nervozoi italianin, i cili fajsoi Sutilin për aksidentin. Reagimi i tij negativ ndaj gjermanit (i cili u tërhoq gjithashtu) bëri që të gjobitej me 10,000 [[Dollari i Shteteve të Bashkuara|$]].<ref>{{cite web|url=https://autoweek.com/article/formula-one/trulli-vs-sutil-formula-one-drivers-argue-about-wreck-during-brazil-gp|title=Trulli vs. Sutil: Formula One drivers argue about wreck during Brazil GP|trans-title=Trulli vs. Sutil: Pilotët e Formula Një debatojnë rreth shkatërrimit gjatë Çmimit të madh të Brazilit|publisher=Autoweek.com|language=en|date=28 tetor 2009|accessdate=1 maj 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/Trulli-fined-for-confrontation-with-Sutil/articleshow/5139004.cms|title=Trulli fined for confrontation with Sutil|trans-title=Trulli gjobitet për ballafaqimin e tij me Sutil|publisher=Times of India|language=en|date=19 tetor 2009|accessdate=1 maj 2019}}</ref> Në garën e fundit të sezonit në [[Çmimi i madh i Abu Dabit 2009|Abu Dabi]], Trulli u rendit në vendin e 7të; kjo garë rezultoi të ishte e fundit për Toyotën në Formula Një.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/6499313/Toyota-quit-Formula-One.html|title=Toyota quit Formula One|trans-title=Toyota tërhiqet nga Formula Një|publisher=The Telegraph|language=en|date=4 nëntor 2009|accessdate=1 maj 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/80003/toyota-pulls-out-of-formula-1|title=Toyota pulls out of Formula 1|trans-title=Toyota tërhiqet nga Formula Një|publisher=Autosport.com|language=en|author=Matt Beer|date=4 nëntor 2009|accessdate=1 maj 2019}}</ref> Trulli mblodhi 32.5 pikë gjatë kampionatit. ====Lotus (2010–2011)==== =====2010===== [[Skeda:Lotus in barhein (cropped) 2010.jpg|parapamje|djathtas|Trulli duke gauar për [[Team Lotus (2010–11)|Lotus Racing]] në [[Çmimi i madh i Bahrainit 2010|Çmimin e madh të Bahrainit 2010]].]] Më 14 dhjetor 2009, Trulli u konfirmua si një nga pilotët e rinjë të ekipit të sapokrijuar [[Team Lotus (2010–11)|Team Lotus]], duke qënë shok skuadre me ish pilotin e [[Team McLaren|McLaren]], [[Heikki Kovalainen]].<ref>{{cite web|url=http://www.lotusf1racing.my/article/items/prime-minister-announces-lotus-f1-racing-2010-drivers.html|title=Prime Minister announces Lotus F1 Racing 2010 drivers&nbsp;– Lotus F1 Fan Site|trans-title=Kryeministri njofton pilotët e Lotus F1 Racing 2010|language=en|accessdate=14 dhjetor 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091218112810/http://www.lotusf1racing.my/article/items/prime-minister-announces-lotus-f1-racing-2010-drivers.html|archivedate=18 dhjetor 2009}}</ref> Ai përfundoi vetëm një nga katër garat e para të [[Kampionati Botëror i Formula Një 2010|sezonit 2010]], një rekord më i dobët sigurie se i Kovalainen, duke bërë që italiani të deklaronte: "çfarëdo ndodh në makinën time ndodh në makinën time, deri tani pritshmëritë e mia nuk janë realizuar."<ref>{{cite web|url=http://www.crash.net/f1/news/159226/1/trulli_lotus_only_at_ten_per_cent_of_f1_potential_so_far.html|title=Trulli: Lotus only at ten per cent of F1 potential so far|trans-title=Trulli: Lotus vetëm një 10% të potencialit të F1|publisher=Crash.net|language=en|date=30 prill 2010|accessdate=9 prill 2012}}</ref> Gjatë prezantimit të [[Lotus T127]], Trulli pranoi gjatë një interviste me [[Autosport]] se ekipet [[US F1 Team|US F1]] dhe [[Sauber]] kanë qënë në kontakt me të.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/trulli-admits-2010-talks-with-sauber/355246/|title=Trulli admits 2010 talks with Sauber|trans-title=Trulli pranon bisedimet me Sauberin në vitin 2010|publisher=Motorsport.com|language=en|date=18 janar 2010|accessdate=1 maj 2019|archive-date=1 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501122710/https://www.motorsport.com/f1/news/trulli-admits-2010-talks-with-sauber/355246/|url-status=dead}}</ref> Në fund të vitit 2009, Trullit j'u kërkua të provonte një makinë [[NASCAR]] të ekipit Toyota në Amerikën e Veriut. Makina ishte bërë gati nga [[Michael Waltrip Racing]]. Në sezonin 2010, Trulli nuk mori asnjë pikë, duke u renditur i 21ti në renditjen për pilotë, një pozicion poshtë Kovalainen, i cili kishte më pak tërheqje (4–7) dhe më shumë finishe (13–11). =====2011===== [[Skeda:J Trulli Monza 2011.jpg|parapamje|majtas|240px|Trulli në [[Çmimi i madh i Italisë 2011|Çmimin e madh të Italisë]].]] Trulli vazhdoi të garonte për ekipin edhe në [[Kampionati Botëror i Formula Një 2010|sezonin 2011]], duke pasur sërisht shok skuadre Kovalainen.<ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2010/SPORT/motorsport/12/01/team.lotus.kovalainen.trulli/index.html|title=Team Lotus stand by Trulli and Kovalainen for 2011|trans-title=Team Lotus qëndron krah Trullit dhe Kovalainen për vitin 2011|publisher=CNN.com|language=en|date=26 janar 2011|accessdate=1 maj 2019|archive-date=1 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501142516/http://edition.cnn.com/2010/SPORT/motorsport/12/01/team.lotus.kovalainen.trulli/index.html|url-status=dead}}</ref> Trulli e nisi sezonin në garën hapëse në [[Çmimi i madh i Australisë 2011|Australi]], duke përfunduar në vendin e 13të.<ref>{{cite web|title=2011 FORMULA 1 QANTAS AUSTRALIAN GRAND PRIX - Race Results|trans-title=Çmimi i madh i Australisë 2011 - Rezultatet e garës|url=http://www.formula1.com/results/season/2010/844/|publisher=Formula1.com|language=en|accessdate=28 dhjetor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150118023010/http://www.formula1.com/results/season/2011/844/|archivedate=18 janar 2015}}</ref> Në [[Çmimi i madh i Malajzisë 2011|garën e rradhës në Malajzi]], ai u tërhoq në xhiron e 31të pas një problemi në timon.<ref>{{cite web|title=2011 FORMULA 1 PETRONAS MALAYSIA GRAND PRIX - Race Results|trans-title=Çmimi i madh i Malajzisë 2011 - Rezultatet e garës|url=http://www.formula1.com/results/season/2010/846/|publisher=Formula1.com|language=en|accessdate=28 dhjetor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150117091912/http://www.formula1.com/results/season/2011/846/|archivedate=17 janar 2015}}</ref> Trulli më pas arriti të përfundojë gjashtë garat e rradhës, edhe pse jashtë zonës së pikë. Në [[Çmimi i madh i Monakos 2011|Çmimin e madh të Monakos]], ai barazoi rezultatin më të mirë të sezonit, duke u renditur i 13ti.<ref>{{cite web|title=FORMULA 1 GRAND PRIX DE MONACO 2011 - Race Results|trans-title=Çmimi i madh i Monakos 2011 - Rezultatet e garës|url=http://www.formula1.com/results/season/2010/855/|publisher=Formula1.com|language=en|accessdate=28 dhjetor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150103050146/http://www.formula1.com/results/season/2011/855/|archivedate=3 janar 2015}}</ref> Në [[Çmimi i madh i Britanisë 2011|Britani]], ai u tërhoq nga gara për shkak se makina e tij pësoi rrjedhje vaji.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/14108798|title=Team Lotus manager Graham Watson bemoans tough race|trans-title=Menaxheri i Team Lotus Graham Watson i dëshpëruar rreth garës së vështirë|publisher=BBC Sport|language=en|date=11 korrik 2011|accessdate=1 maj 2019}}</ref> Për [[Çmimi i madh i Gjermanisë 2011|Çmimin e madh të Gjermanisë]], italiani u zëvëndësua nga piloti rezervë [[Karun Chandhok]].<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/formula_one/14220866.stm|title=Karun Chandhok replaces Jarno Trulli for German GP|trans-title=Karun Chandhok zëvëndëson Jarno Trullin për Çmimin e madh të Gjermanisë|publisher=BBC Sport|language=en|author=Andrew Benson|date=21 korrik 2011|accessdate=21 korrik 2011}}</ref> Trulli u rikthye në [[Çmimi i madh i Hungarisë 2011|Çmimin e madh të Hungarisë]], ku u tërhoq pas 17 xhirosh për shkak të rrjedhjes së ujit. Shoku i tij i skuadrës Kovalainen u tërhoq në xhiron e 55të me të njëjtin problem.<ref>{{cite news|url=https://www.f1technical.net/news/16553|title=Both Team Lotus cars retire with water leaks|trans-title=Të dy makinat e Team Lotus tërhoqen pas rrjedhjes së ujit|publisher=F1 Technical|language=en|author=Steven De Groote|date=31 korrik 2011|accessdate=1 maj 2019}}</ref> Ai përfundoi në vendin e 14të në Çmimet e mëdha të [[Çmimi i madh i Belgjikës 2011|Belgjikës]] dhe [[Çmimi i madh i Italisë 2011|Italisë]], ku u konfirmua se ai do të vazhdonte të ishte pjesë e ekipit edhe në sezonin e ardhshëm.<ref>{{cite news|url=https://www.motorsport.com/f1/news/trulli-confirmed-for-team-lotus-in-2012/3218614/|title=Trulli confirmed for Team Lotus in 2012|trans-title=Trulli konfirmohet në Team Lotus për sezonin 2012|publisher=Motorsport.com|language=en|date=11 shtator 2011|accessdate=1 maj 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/formula_one/14871312.stm|title=Jarno Trulli extends F1 Team Lotus contract|trans-title=Jarno Trulli zgjat kontratën me F1 Team Lotus|publisher=BBC Sport|language=en|author=Sarah Holt|date=11 shtator 2011|accessdate=7 nëntor 2011}}</ref> Pasi u tërhoq në [[Çmimi i madh i Singaporit 2011|Çmimin e madh të Singaporit]] pas një problemi me kutinë e shpejtësisë, Trulli arriti të përfundojë pesë garat e fundit të sezonit. Trulli nuk mori asnjë pikë gjatë sezonit 2011, por u rendit një pozicion më lartë se shoku i skuadrës Kovalainen, duke pasur më pak tërheqje nga gara (4–5) dhe finishe të barabarta, kjo pasi Trulli zhvilloi një garë më pak se finlandezi. ====Caterham (2012)==== [[Skeda:F1 2012 Jerez test - Caterham 4.jpg|parapamje|djathtas|Trulli në provat para-sezonale për Caterham në [[Circuito de Jerez|Jerez]] – ai u zëvëndësua nga [[Vitaly Petrov]] pas kësaj prove.]] Team Lotus u riemërua në [[Caterham F1]] para fillimit të sezonit 2012.<ref>{{cite news|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/96740|title=Caterham reveals Formula 1 team logo|trans-title=Caterham zbulon stemën e ekipit të Formula 1|work=[[Autosport]]|publisher=[[Haymarket Group|Haymarket Publications]]|language=en|date=14 dhjetor 2011|accessdate=14 dhjetor 2011|first=Pablo|last=Elizalde}}</ref> Trulli garoi në një nga provat para-sezonale, por më 17 shkurt 2012, u lajmërua se italiani ishte zëvëndësuar nga [[Vitaly Petrov]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/17042953|title=Vitaly Petrov replaces Jarno Trulli at Caterham for 2012|trans-title=Vitaly Petrov zëvëndëson Jarno Trullin te Caterham për sezonin 2012|publisher=BBC Sport|language=en|author=Andrew Benson|date=17 shkurt 2012|accessdate=1 maj 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.espn.co.uk/caterham/motorsport/story/70550.html|title=Petrov replaces Trulli at Caterham|trans-title=Petrov zëvëndëson Trullin te Caterham|publisher=ESPN FC|language=en|date=17 shkurt 2012|accessdate=1 maj 2019|archive-date=1 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501192523/http://en.espn.co.uk/caterham/motorsport/story/70550.html|url-status=dead}}</ref> Trulli më pas deklaroi se ishte "me të vërtet krenar" që kishte ndihmuar Caterhamin të bëhej një ekip i Formula Një.<ref>{{cite web|url=http://en.espn.co.uk/caterham/motorsport/story/70556.html|title=Trulli 'proud' of Caterham achievement|trans-title=Trulli 'krenar' për arritjen e Caterham|publisher=ESPN FC|language=en|date=17 shkurt 2012|accessdate=1 maj 2019|archive-date=1 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501192700/http://en.espn.co.uk/caterham/motorsport/story/70556.html|url-status=dead}}</ref> Kjo e la Formula Një pa një pilot italian për herë të parë që nga [[Sezoni 1969 i Formula Një|sezoni 1969]].<ref>{{cite web|url=https://sports.ndtv.com/formula-1/jarno-trulli-blasts-italy-for-f1-failures-1558940|title=Jarno Trulli blasts Italy for F1 failures|trans-title=Jarno Trulli akuzon Italinë për dështimet në F1|publisher=sports.ndtv.com|language=en|date=18 shkurt 2012|accessdate=1 maj 2019}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> ===Kampionati FIA Formula E=== {{Main|Trulli GP}} Në [[Sezoni 2014–15 i Formula E|sezonin 2014–15]], Trulli garoi në sezonin përurues të kampionatit [[Formula E]] për ekipin [[Trulli GP]], e cila ishte krijuar nga ai në bashkpunim me [[Drayson Racing|Drayson Racing Technologies]] dhe [[Super Nova Racing]], e njoftuar më 18 qershor 2014.<ref name="Trulli GP"/> Në garën e Berlinit 2015, Trulli arriti një pol pozitë falë kohës 1:21.547, duke u bërë piloti më i vjetër (40 vjeç e 314 ditë) që e arrin këtë gjë në historinë e Formula E.<ref>{{cite web|url=https://www.fia.com/news/trulli-storms-pole-berlin|title=Trulli storms to pole in Berlin|trans-title=Trulli vërshon drejt pol pozitës në Berlin|work=fiaformulae.com|publisher=FIA|language=en|date=23 maj 2015|accessdate=2 maj 2019}}</ref> Në garë, ai u tërhoq në xhiron e 31të, dy xhiro nga përfundimi i garës për shkak të një problemi me frenat.<ref>{{cite web|url=http://www.snaplap.net/convincing-victory-of-di-grassi-in-berlin/|title=Convincing victory of di Grassi in Berlin|trans-title=Fitore bindëse e Di Grassit në Berlin|publisher=Snap Lap|language=en|date=23 maj 2015|accessdate=2 maj 2019|archive-date=2 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502121255/http://www.snaplap.net/convincing-victory-of-di-grassi-in-berlin/|url-status=dead}}</ref> Pas dështuan të kalonin provën e makinës për dy garat e para të [[Sezoni 2015–16 i Formula E|sezonit 2015–16]], ekipi njoftoi tërheqjen nga kampionati.<ref>{{cite news|url=http://www.fiaformulae.com/en/news/2015/december/trulli-announcement.aspx|title=Trulli Formula E Team announce withdrawal from championship|trans-title=Ekipi Trulli i Formula E njofton tërheqjen nga kampionati|work=[[Formula E]]|publisher=Formula E Holdings Limited|language=en|date=15 dhjetor 2015|accessdate=29 shkurt 2016|archive-date=23 shkurt 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160223141417/http://www.fiaformulae.com/en/news/2015/december/trulli-announcement.aspx|url-status=dead}}</ref> ==Rekordi i garimit== ===Përmbledhja e karrierës=== {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" |- ! Sezoni ! Seria ! Ekipi ! Gara ! Fitore ! Pol pozita ! Xhiro/sh ! Podiume ! Pikë ! Pozicioni |- ! 1993 |align=left| [[Kampionati Italian Formula Tre]] |align=left| MC Motorsport | 6 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | NC |- ! 1994 |align=left| [[Kampionati Britanik Formula Tre]] |align=left| [[RC Motorsport]] | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | NC |- !rowspan=2| 1995 |align=left| [[Kampionati Gjerman Formula Tre 3 1995|German Formula 3 Championship]] | style="text-align:left;" rowspan="2"| KMS | 12 | 2 | 1 | 1 | 3 | 95 | 4ti |- |align=left| [[Çmimi i madh i Makaut 1995|Çmimi i madh i Makaut]] | 1 | 0 | 0 | 0 | 1 | N/A |style="background:#dfdfdf;color:#000"| '''2ti''' |- !rowspan=4| 1996 |align=left| [[Sezoni 1996 i Formula Tre Gjermane|Kampionati Formula Tre Gjermane]] | style="text-align:left;" rowspan="4"| Opel Team KMS [[Benetton Formula]] | 15 | 6 | 7 | 1 | 10 | 206 | style="background:#fbffbf;color:#000"| '''1ri''' |- |align=left| [[Çmimi i madh i Makaut 1996|Çmimi i madh i Makaut]] | 1 | 0 | 0 | 0 | 1 | N/A |style="background:#ffdf9f;color:#000"| '''3ti''' |- |align=left| [[Monaco Grand Prix Formula Three support race|Grand Prix de Monaco F3]] | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | N/A | 18ti |- |align=left| [[1996 Masters of Formula 3|Masters of Formula 3]] | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | N/A | 18ti |- !rowspan=2| 1997 |rowspan="2" style="text-align:left;"| [[Kampionati Botëror i Formula Një 1997|Formula Një]] |align=left| [[Minardi|Minardi Team]] | 7 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |rowspan=2| 15ti |- |align=left| [[Prost Grand Prix|Prost]] [[Gauloises]] Blondes | 7 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 |- ! 1998 |align=left| [[Kampionati Botëror i Formula Një 1998|Formula Një]] |align=left| [[Gauloises]] [[Prost Grand Prix|Prost]] [[Peugeot]] | 16 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 15ti |- ! 1999 |align=left| [[Kampionati Botëror i Formula Një 1999|Formula Një]] |align=left| [[Gauloises]] [[Prost Grand Prix|Prost]] [[Peugeot]] | 16 | 0 | 0 | 0 | 1 | 7 | 11ti |- ! 2000 |align=left| [[Kampionati Botëror i Formula Një 2000|Formula Një]] |align=left| [[Benson & Hedges]] [[Jordan Grand Prix|Jordan]] | 17 | 0 | 0 | 0 | 0 | 6 | 10ti |- ! 2001 |align=left| [[Kampionati Botëror i Formula Një 2001|Formula Një]] |align=left| [[Benson & Hedges]] [[Jordan Grand Prix|Jordan]] [[Honda in Formula One|Honda]] | 17 | 0 | 0 | 0 | 0 | 12 | 9ti |- ! 2002 |align=left| [[Kampionati Botëror i Formula Një 2002|Formula Një]] |align=left| [[Mevius|Mild Seven]] [[Renault në Formula Një|Renault F1 Team]] | 17 | 0 | 0 | 0 | 0 | 9 | 8ti |- ! 2003 |align=left| [[Kampionati Botëror i Formula Një 2003|Formula Një]] |align=left| [[Mevius|Mild Seven]] [[Renault në Formula Një|Renault F1 Team]] | 16 | 0 | 0 | 0 | 1 | 33 | 8ti |- !rowspan=2| 2004 |rowspan="2" style="text-align:left;"| [[Kampionati Botëror i Formula Një 2004|Formula Një]] |align=left| [[Mevius|Mild Seven]] [[Renault në Formula Një|Renault F1 Team]] | 15 | 1 | 2 | 0 | 2 | 46 |rowspan=2| 6ti |- |align=left| [[Panasonic]] [[Toyota F1|Toyota Racing]] | 2 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |- ! 2005 |align=left| [[Kampionati Botëror i Formula Një 2005|Formula Një]] |align=left| [[Panasonic]] [[Toyota F1|Toyota Racing]] | 19 | 0 | 1 | 0 | 3 | 43 | 7ti |- ! 2006 |align=left| [[Kampionati Botëror i Formula Një 2006|Formula Një]] |align=left| [[Panasonic]] [[Toyota F1|Toyota Racing]] | 18 | 0 | 0 | 0 | 0 | 15 | 12ti |- ! 2007 |align=left| [[Kampionati Botëror i Formula Një 2007|Formula Një]] |align=left| [[Panasonic]] [[Toyota F1|Toyota Racing]] | 17 | 0 | 0 | 0 | 0 | 8 | 13ti |- ! 2008 |align=left| [[Kampionati Botëror i Formula Një 2008|Formula Një]] |align=left| [[Panasonic]] [[Toyota F1|Toyota Racing]] | 18 | 0 | 0 | 0 | 1 | 31 | 9ti |- ! 2009 |align=left| [[Kampionati Botëror i Formula Një 2009|Formula Një]] |align=left| [[Panasonic]] [[Toyota F1|Toyota Racing]] | 17 | 0 | 1 | 1 | 3 | 32.5 | 8ti |- ! 2010 |align=left| [[Kampionati Botëror i Formula Një 2010|Formula Një]] |align=left| [[Team Lotus (2010–11)|Lotus Racing]] | 19 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 21ti |- ! 2011 |align=left| [[Kampionati Botëror i Formula Një 2011|Formula Një]] |align=left| [[Team Lotus (2010–11)|Team Lotus]] | 18 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 21ti |- ! 2012 |align=left|[[Kampionati Botëror i Formula Një 2012|Formula Një]] |align=left|[[Caterham F1|Caterham F1 Team]] | style="text-align:center;" colspan="8"| Pilot testues para-sezonal |- ! 2014–15 |align=left| [[Sezoni 2014–15 i Formula E|Formula E]] |align=left| [[Trulli GP]] | 11 | 0 | 1 | 0 | 0 | 15 | 20ti |- ! 2015–16 |align=left| [[Sezoni 2015–16 i Formula E|Formula E]] |align=left| [[Trulli GP]] | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | NC |} === Rezultatet e garave === ([[:Template:F1 Rezultatet e Pilotëve|Sqarim i tabelës]]) (Garat me '''*''' mbrapa nënkuptojnë pjesëmarrjen në pol pozicion) (Viti me * është viti kur ka fituar titull) {| border="1" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin: 1em 0 0 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size:95%" ! Viti ! Ekipi ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Ekipi ! Radhitja ! Pikët |- | [[Rezultatet e F1 1997|1997]] ! [[Minardi]] |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[1997 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[1997 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[1997 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[F1 San Marino - 1997|SMR]]<br /><small>DNS</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[1997 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[1997 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[1997 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[1997 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[1997 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[1997 German Grand Prix|GER]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[1997 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Belgjika - 1997|BEL]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[1997 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[1997 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |style="color: white;"| [[1997 Luxembourg Grand Prix|LUX]]<br /><small>DNP</small> |style="color: white;"| [[1997 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNP</small> |style="color: white;"| [[1997 Evropean Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNP</small> | | ! [[Prost Grand Prix|Prost]] ! 15ti ! 3 |- | [[Rezultatet e F1 1998|1998]] ! [[Prost Grand Prix|Prost]] |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[1998 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[1998 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[1998 Argentine Grand Prix|ARG]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[F1 San Marino - 1998|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[1998 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[1998 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[1998 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[1998 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[1998 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[1998 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[1998 German Grand Prix|GER]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[1998 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[F1 Belgjika - 1998|BEL]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[1998 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[1998 Luxembourg Grand Prix|LUX]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[1998 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>12</small> | | | ! [[Prost Grand Prix|Prost]] ! 16ti ! 1 |- | [[Rezultatet e F1 1999|1999]] ! [[Prost Grand Prix|Prost]] |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[1999 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[1999 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[F1 San Marino - 1999|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[1999 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[1999 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[1999 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[1999 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[1999 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[1999 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[1999 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[1999 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Belgjika - 1999|BEL]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[1999 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFDFDF" style="color:#000"| [[F1 Evropa - 1999|EUR]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Malajzia - 1999|MYS]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[1999 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> | | | ! [[Prost Grand Prix|Prost]] ! 11ti ! 7 |- | [[Rezultatet e F1 2000|2000]] ! [[Jordan Grand Prix|Jordan]] |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2000 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2000 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 San Marino - 2000|SMR]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2000 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[2000 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Evropa - 2000|EUR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2000 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2000 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2000 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2000 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[2000 German Grand Prix|GER]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[2000 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Belgjika - 2000|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2000 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2000 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[2000 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Malajzia - 2000|MYS]]<br /><small>12</small> | | ! [[Jordan Grand Prix|Jordan]] ! 10ti ! 6 |- | [[Rezultatet e F1 2001|2001]] ! [[Jordan Grand Prix|Jordan]] |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2001 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Malajzia - 2001|MYS]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2001 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[F1 San Marino - 2001|SMR]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2001 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2001 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2001 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[2001 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Evropa - 2001|EUR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2001 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2001 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2001 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2001 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Belgjika - 2001|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2001 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2001 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[2001 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>8</small> | | ! [[Jordan Grand Prix|Jordan]] ! 9ti ! 12 |- | [[Rezultatet e F1 2002|2002]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2002 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Malajzia - 2002|MYS]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2002 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 San Marino - 2002|SMR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[2002 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2002 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2002 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2002 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[F1 Evropa - 2002|EUR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2002 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2002 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2002 German Grand Prix|GER]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[2002 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Belgjika - 2002|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2002 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2002 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2002 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>Ret</small> | | ! [[Renault F1|Renault]] ! 8ti ! 9 |- | [[Rezultatet e F1 2003|2003]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2003 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[F1 Malajzia - 2003|MYS]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2003 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 San Marino - 2003|SMR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2003 Spanish Grand Prix|ESP]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2003 Austrian Grand Prix|AUT]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2003 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2003 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Evropa - 2003|EUR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2003 French Grand Prix|FRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2003 British Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#FFDF9F" style="color:#000"| [[2003 German Grand Prix|GER]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2003 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2003 Italian Grand Prix|ITA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2003 United States Grand Prix|USA]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2003 Japanese Grand Prix|JPN]]<br /><small>5</small> | | | ! [[Renault F1|Renault]] ! 8ti ! 33 |- | [[Rezultatet e F1 2004|2004]] ! [[Renault F1|Renault]] |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2004 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[F1 Malajzia - 2004|MYS]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2004 Bahrain Grand Prix|BAH]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[F1 San Marino - 2004|SMR]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFDF9F" style="color:#000"| [[F1 Spanja - 2004|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#FFFFBF" style="color:#000"| '''[[F1 Monako - 2004|MON]]'''<br /><small>1</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[F1 Evropa - 2004|EUR]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2004 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[F1 SHBA - 2004|USA]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[F1 Franca - 2004|FRA]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Anglia - 2004|GBR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Gjermania - 2004|GER]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Hungaria - 2004|HUN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| '''[[F1 Belgjika - 2004|BEL]]'''<br /><small>9</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Italia - 2004|ITA]]<br /><small>10</small> |style="color: white;"| [[F1 Kina - 2004|CHN]]<br /><small>DNP</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Japonia - 2004|JPN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Brazili - 2004|BRA]]<br /><small>12</small> | ! [[Toyota F1|Toyota]] ! 6ti ! 46 |- | [[Rezultatet e F1 2005|2005]] ! [[Toyota F1|Toyota]] |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[2005 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#DFDFDF" style="color:#000"| [[F1 Malajzia - 2005|MYS]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFDFDF" style="color:#000"| [[2005 Bahrain Grand Prix|BAH]]<br /><small>2</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[F1 San Marino - 2005|SMR]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#FFDF9F" style="color:#000"| [[F1 Spanja - 2005|ESP]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Monako - 2005|MON]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[F1 Evropa - 2005|EUR]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2005 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#FFFFFF" style="color:#000"| '''[[F1 SHBA - 2005|USA]]'''<br /><small>DNS</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[F1 Franca - 2005|FRA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Anglia - 2005|GBR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Gjermania - 2005|GER]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[F1 Hungaria - 2005|HUN]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[F1 Turqia - 2005|TUR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[F1 Italia - 2005|ITA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Belgjika - 2005|BEL]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Brazili - 2005|BRA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Japonia - 2005|JPN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Kina - 2005|CHN]]<br /><small>15</small> ! [[Toyota F1|Toyota]] ! 7ti ! 43 |- | [[Rezultatet e F1 2006|2006]] ! [[Toyota F1|Toyota]] |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[2006 Bahrain Grand Prix|BAH]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Malajzia - 2006|MYS]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[2006 Australian Grand Prix|AUS]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[F1 San Marino - 2006|SMR]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Evropa - 2006|EUR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Spanja - 2006|ESP]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Monako - 2006|MON]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Anglia - 2006|GBR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[2006 Canadian Grand Prix|CAN]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[F1 SHBA - 2006|USA]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Franca - 2006|FRA]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[F1 Gjermania - 2006|GER]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Hungaria - 2006|HUN]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#CFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Turqia - 2006|TUR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[F1 Italia - 2006|ITA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Kina - 2006|CHN]]<br /><small>Ret</small> |bgcolor="#DFFFDF" style="color:#000"| [[F1 Japonia - 2006|JPN]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#EFCFFF" style="color:#000"| [[F1 Brazili - 2006|BRA]]<br /><small>Ret</small> | ! [[Toyota F1|Toyota]] ! 12ti ! 15 |} === Garimet para F1 === * 1997: [[Jarno Berens]] e fiton Jarno Trullin për titullin e Holandës në karting. * 1996: I 1ri në Formula 3 Gjermane (KMS Dallara-Opel) * 1995: I 4ti në Formula 3 Gjermane (KMS Dallara-Opel), i 1ri në Italia - Go-kart class 100 FA , 1ri në Bota - Go-kart class 125FC, fitues i '''Senna Memorial World Cup''' * 1994: Fitues i '''Senna Memorial World Cup''', i 1ri në '''North American class 100SA''', i 1ri në '''Evropean class 100SA''' * 1993: I 2ti në '''World Go-kart Champion class 100 SA''', i 1ri në '''Japan Class 100 FSA''' * 1992: I 2ti në '''World Go-kart class 125 FC''' * 1991: I 1ri në '''World Go-kart class 100 FK''' * 1990: I 1ri për çminin '''Hong Kong Class 100 FA''' * 1988-1990: Tri herë i 1ri në '''Italian National 100 Class''' * 1983-1995: Karting == Referime == {{reflist|3}} == Lidhje të jashtme == {{commons|Jarno Trulli}} * [https://web.archive.org/web/20050410074255/http://www.jarnotrulli.com/ Official Website] * [https://web.archive.org/web/20070330171127/http://www.toyota-f1.com/public/en/team/driver/trulli_profile.html Profile at Toyota F1 official website] * [https://web.archive.org/web/20071011110356/http://www.f1db.com/f1/page/Jarno_Trulli Jarno Trulli Profile and Statistics] * [http://s15.invisionfree.com/trulli/ Jarno Trulli Fanforum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230111728/http://s15.invisionfree.com/trulli/ |date=30 dhjetor 2006 }} * [http://www.4mula1.ro/history/driver/Jarno_Trulli Jarno Trulli statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930044159/http://www.4mula1.ro/history/driver/Jarno_Trulli |date=30 shtator 2007 }} [[Kategoria:Lindje 1974]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:F1 pilotë]] [[Kategoria:Pilotë italianë në Formula Një]] fpzpgccgea6958z6oj81ul3gkey90b6 Fjalë pa fund 0 39737 3022737 3012681 2026-08-06T01:15:21Z ~2026-43264-03 191214 /* Përmbajtja e filmit */ 3022737 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | titulli = {{PAGENAME }} |TitullFilm={{PAGENAME}} |TitullOrg={{PAGENAME}} |VendiProd= |VitiProd= |Minuta= |Gjuha=[[Shqip]] |Genre= |Mosha= |Regjisori= [[Spartak Pecani & Bardhyl Martiniani]] |Skenari= [[Natasha Lako]] |Romani= |Kompozitori= [[Aleksander Lalo]] |Kamera= [[Saim Kokona & Bardhyl Martiniani]] |DrejtorArt= [[Teodor Siliqi]] |Prerja= [[Shpresa Papapavllo]] |Producenti= [[Shqipëria e Re]] |Aktori1= [[Luiza Xhuvani]] |Aktori2= [[Vladimir Muzha]] |Aktori3= [[Anila Karaj]] |Aktori4= [[Matilda Makoçi]] |Aktori5= [[Roza Anagnosti]] |Aktori6= [[Sheri Mita]] |Aktori7= |Aktori8= |}} "'''Fjalë pa fund'''" është film shqiptar i vitit [[1987]] me regji nga [[Spartak Pecani & Bardhyl Martiniani]], skenari nga [[Natasha Lako]], muzikën kompozoi [[Aleksander Lalo]], kurse producent ishte [[Shqipëria e Re]]. == Përmbajtja e filmit == Bardhyli dhe Madalena janë një çift i sapomartuar. Ata jetojnë të lumtur dhe në harmoni deri në momentin kur Bardhyli ndikohet nga fjalët e komshinjve të panjohur. Midis bashkëshortëve fillojnë zënkat dhe zemërimi. == Aktorët == * [[Luiza Xhuvani]] ... Magdalena * [[Vladimir Muzha]] ... Bardhyli * [[Marko Bitraku]] ... Apostoli * [[Anila Karaj]] ... Artelina Melengu * [[Anila Dervishi]] ... motra e Artelina Melengut * [[Matilda Makoçi]] ... motra e Magdalenës * [[Margarita Xhepa]]... nëna e Magdalenës * [[Marjeta Ljarja]] ... Halla e Magdalenës * [[Agim Qirjaqi]] ... komshiu i Bardhylit * [[Roza Anagnosti]] * [[Sheri Mita]] [[Kategoria:Filma shqip]] [[Kategoria:Filma nga Kinostudio Shqipëria e Re]] [[Kategoria:Filma 1986]] == Lidhje të Jashtme == https://www.youtube.com/watch?v=aBpwngsLPZA knvskoyq7v5gwszzv7k8wjea9e530n9 Diplomacia 0 42585 3022511 2701316 2026-08-05T13:52:38Z Leutrim.P 113691 removed [[Category:Politikë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022511 wikitext text/x-wiki {{për përmirësim}} [[Skeda:UN building, Geneva.jpg|parapamje|Kombeve të Bashkuara në [[Gjenevë]]]] [[File:Symmetry of Diplomacy.jpg|thumb|Ger van Elk, ''Symmetry of Diplomacy'', 1975, Groninger Museum.]] '''Diplomacia''' është mirëmbajtja e marrëdhënieve në mes të shteteve, nëpërmjet marrëveshjeve si dhe metodave të zbatuara deri tek marrëveshja. Përndryshe diplomacia ndryshe thirret edhe ''arti i marrëveshjeve''. Shtetet kuvendojn ndërmjet veti, mbrojnë interesat e tyre, njoftojnë njëra tjetrën, i përparojnë marrëdhëniet kryesisht nëpërmjet të dërguarve dhe pranimin e të dërguarve nga shteti përkatës. Të dërguarit janë misionar, ambasadorë ose grupe të dërguara dhe sipas rastit në rast (lat. ''ad hoc'', mision special). Shefi i misionit dhe personat diplomatik d.m.th [[Diplomati]], gëzojnë imunitet dhe të drejta të veçanta. Makiaveli ishte, siç na kujton Meinekeja*, “njeriu i parë që zbuloi natyrën e vërtetë të raison d’état”-it (arsye shtetërore-B.K.), dhe përballë saj kjo doktrinë kishte ndërlikime të shumta për metodat e ambasadorit. Shi për këtë, në rrëfimin e tij për “sistemin italian” të diplomacisë, Harold Nikolsoni vë theks të veçantë mbi shkrimet e Makiavelit, si për çka shfaqin, ashtu edhe për ndikimin mbi diplomacinë që thuhet se kanë pasur . Duket me vlerë të shtohet edhe që metoda e tij e përgjithshme, domethënë “realizmi” i pakompromis që shënjoi në veprën e tij një shkëputje të tillë me filozofinë klasike politike, ishte metoda e imituar gati dy shekuj më vonë nga [[Abraham de Vikeforti]], autori i doracakut më të madh mbi praktikën diplomatike të ancient régime (sistemi politik e shoqëror i Francës përpara Revolucionit të vitit 1789-B.K.). == Karriera diplomatike e Makiavelit == Nuk ishin vetëm rrethanat e kohës që i dhanë Makiavelit një rast tepër të çmuar për të vërejtur çështjet e diplomacisë. Ai vinte nga një familje që, megjithëse në rrethana modeste, kishte qenë e rëndësishme në politikën e Fiorentinës për më shumë se dy shekuj dhe më 1498, vetëm në moshën 29 vjeçare, u caktua kancelar i dytë i republikës, edhe pse me sa duket s’kishte përvojë të mëparshme administrative. Kancelaria e dytë merrej kryesisht me letërkëmbimin për territoret e Fiorentinës, por një muaj pas marrjes së kësaj detyre Makiaveli u bë edhe sekretar i Dhjetëshes së Luftës. Ky ishte nënkomiteti me ndikim i qeverisë fiorentine - signoria - i ngarkuar me punët e saj të jashtme dhe Makiaveli erdhi në diplomaci nga shërbimi ndaj saj, vetëm katër vjet pasi pushtimi francez e kishte zhytur gadishullin në trazira. Kancelari i parë, Marçelo Adriani, ishte edhe profesor n’universitet edhe “më shumë i interesuar në poezinë greke sesa në politikën italiane” . Si pasojë, Makiaveli luajti një rol më të rëndësishëm në çështjet e Dhjetëshes së Luftës sesa mund t’ia lejonte vendi i tij zyrtar. Gjithë letërkëmbimi kalonte nga tryeza e tij dhe atij i kërkohej të shkruante shumë letra, veçanërisht udhëzime për ambasadorët . Mbas vitit 1506 ai gjithashtu ishte njëmendësisht ministri i mbrojtjes i republikës . Me më shumë interes për qëllimet tona, gjithsesi, është se Makiavelit i kërkohej t’udhëtonte shpesh jashtë për llogari të Dhjetëshes, jo vetëm brenda Italisë, por edhe më larg si p.sh. në Francë apo [[Gjermania|Gjermani]]. Biografi i tij, Ridolfi, përshkruan rolet e tij të ndryshme sa i përket kësaj: “Nganjëherë… atyre [sekretarëve a kancelarëve] u besoheshin mandate e deri edhe ambasada, kur për të kursyer, për shkak të natyrës së çështjes apo për arsye të tjera ata [signoria] nuk dëshironin të dërgonin një ambasador të vërtetë. Kancelarët e dërguar në misione të tilla nuk thirreshin ambasadorë a oratorë, por të dërguar (mandatari). Ata nuk dërgoheshin për të negociuar marrëveshje paqeje apo aleanca, por për të vëzhguar e raportuar, për të negociuar çështje të rëndësisë mesatare kur shpejtësia ishte thelbësore, për të shtruar rrugën për ambasadorët e zgjedhur ose nganjëherë për t’i shoqëruar, mbështetur, këshilluar ose mbikqyrur ata” . Gjithsesi, është Hejli që shpreh përfundimin më të rëndësishëm, duke treguar se, në dallim nga ambasadorët, ishin mandatari-t ata “që e shihnin anën e brendshme të marrëdhënieve ndërkombëtare më qartë” . Kështu “Sekretari i Fiorentinës”, siç njihej Makiaveli dhe siç i pëlqente të thirrej, ishte n’t’vërtetë për një pjesë të madhe të karrierës së tij diplomat. Makiaveli ishte i përfshirë në dy misione diplomatike brenda Italisë në gjysën e parë të vitit 1499, por nuk e ndërmori misionin e parë të jashtëm deri në korrik 1500, kur shkoi tek oborri aleat i Luigjit XII të Francës, ku mbeti për pothuajse një gjysë viti. Në qershor 1502 Makiaveli u bë “përforcim i fshehtë” i peshkopit të Volterrës, Françesko Soderinit, në një mision n’Urbino, e pushtuar kjo së fundmi nga Çezare Borxhia, që sapo ishte bërë dukë i Romanjës nga i ati, Papa Aleksandri VI. “Duka Valentino”, që ishte në këto rrethana në majë të pushtetit të vet, po përpiqej të krijonte një territor për vetveten në këtë rajon anarkik që kufizohej me Fiorentinën, të cilën ishte i vendosur “ta mbronte”.Makiaveli u dërgua në misione të rëndësishme në Romë (tetor-dhjetor 1503, gusht-tetor 1506), Francë (janar-shkurt 1504, qershor-tetor 1510) dhe Gjermani (1507-8). Ai i ndërmori misionet e tij të fundit diplomatike para shembjes së republikës së Fiorentinës në shtator 1511 , kur u dërgua në [[Milano]] dhe mandej prapë në Francë edhe një herë me qëllim që t’i lutej Luigjit të pezullonte thirrjen e kardinalëve frankofilë shizmatikë, që po i ndërlikonin marrëdhëniet e Fiorentinës me Romën. Makiaveli mbeti në detyrë deri më 1512, kur republika e Fiorentinës pagoi çmimin e të mosqenit n’anën e palës fitimtare kur forcat spanjolle të ftuara n’Itali nga papa ia dolën t’i nxirrnin jashtë francezët. Mediçët u kthyen në qytet, republika u shpërbë e më 7 nëntor Makiaveli u pushua nga puna dhe u dërgua në mërgim të brendshëm. == Shkrimet rëndësishme == Pika e vetme në shkrimet e tij ku Makiaveli i kushton vëmendje të drejtpërdrejtë dhe të mbështetur mënyrës kundrejt rrethanave në të cilat duhet të zhvillohet diplomacia është në letrën e vitit 1522, më pas e quajtur “Advice to Raffaello Girolami when he was sent as Ambassador to the Emperor” (Këshillë Rafaelo Gjirolamit kur ai u dërgua si ambasador te Perandori-B.K.). Është e vërtetë se është një përmbledhje e gjerë e letrave të tij diplomatike, që zakonisht njihen si Legations (Legatat-B.K.), megjithëse këtej e tutje ato do të quhen Misionet, ngaqë ky është titulli i përkthimit mbi të cilin unë jam mbështetur përgjithësisht . Gjithsesi, Misionet ishin deri vonë të zorshme për t’u gjetur për lexuesin anglez dhe s’janë të lehta të përdoren për teori . Unë sigurisht do të mbështetem tek to për këtë krye, por përndryshe, është e këshillueshme të mbështëtesh kryesisht mbi The Prince (Princi-B.K.) dhe veçanërisht në veprën shumë më të madhe e më të rëndësishme quajtur The Discourses on the First Ten Books of Titus Livy (Ligjërimet mbi dhjetë librat e parë të Tit Livit, tash e mbrapa Ligjërimet-B.K.). Vepra e fundit e madhe e tij, The History of Florence (tash e mbrapa Historia e Fiorentinës), është gjithashtu shumë e dobishme. Këta libra, së bashku me të tjerët, ishin frutet e kohës së lirë të detyruar që kishte Makiaveli pas shkarkimit nga detyra dhe na thonë shumë për pikëpamjet e tij mbi diplomacinë. == Groti == Groti e prodhoi rrëfimin e tij për ligjin diplomatik gjatë mërgimit në Francë, në veprën e madhe [[De jure|De Jure]] Belli ac Pacis Libri Tres ndërsa shpresonte - si Makiaveli në rrethana të ngjashme - për rinisjen e karrierës politike. HUGONIS GROTI në vitin 1613, pas ngritjes në detyrën e kryegjyqtarit të Roterdamit, ai ishte drejtuesi de facto i misionit diplomatik n’oborrin e Xhejmsit I t’Anglisë. == Shkrimet e rëndësishme == Groti ishte një shkrimtar pjellor dhe mes veprave të tij të menduara si më të rëndësishmet nga studentët e Marrëdhënieve Ndërkombëtare janë De Jure Praedae, që u shkrua në dhjetëvjeçarin e parë të shekullit XVII por që nuk u botua deri më 1868 ; Mare Liberum, mbrojtja e tij e famshme e lirisë së detrave, që u botua së pari më 1609; dhe mbi të gjitha vepra mjeshtërore De Jure Belli ac Pacis Libri Tres [Tre libra mbi ligjin e luftës e paqes]. Për studentët e diplomacisë është kjo e fundit që kërkon vëmendje. Vepra së pari u shfaq më 1625 dhe ishte, siç u vërejt, frut i viteve të tij të para të mërgimit në Francë. Ajo u ribotua më vonë shumë herë, botimi anglisht, që është më i mundshmi sot, i botuar nga Frensis V. Kelsi më 1925 (shih Lexime të mëtejshme). Edhe pse studentët e jurisprudencës debatojnë mbi qëllimin dhe domethënien e përgjithshme të De Jure Belli ac Pacis, ka pajtim të gjërë tashti që ajo kishte rëndësi të madhe në zhvillimin e ligjit ndërkombëtar, në teorinë e luftës së drejtë dhe në nocionin e një shoqërie ndërkombëtare. Tema qendrore e De Jure Belli ac Pacis është ligji i luftës dhe ligji diplomatik vetë nuk është më shumë se një poshtëshënim i gjatë: Kreu 18 i Librit 2, që Groti e quajti “E drejta e përfaqësimit diplomatik”. Pjesërisht për shkak të shkurtësisë së këtij trajtimi dhe pjesërisht për shkak të ndikimit të tij mbi Grotin, do të jetë me vlera t’i referohemi një rrëfimi shumë më të gjatë mbi ligjin diplomatik shkruar vetëm katërdhjetë vjet më herët. Ky është De Legationbus Libri Tres, botuar nga Alberiko Xhentili, protestant nga Marshi i Ankonës që kishte kërkuar strehim nga inkuizicioni italian n’Anglinë e Mbretëreshës Elizabeta I dhe ishte caktuar të jepte Të drejtën romake n’Oksford. Xhentilit iu kushtua vëmendje kur më 1584 përdori doktrinën e të drejtës s’ambasadës për të shtjelluar kundër ligjshmërisë së dënimit t’ambasadorit spanjoll Bernadino de Mendoza për bashkëpunim në komplotin e Trokmortonit kundër Elizabetës. Libri i tij ishte prodhim i përfshirjes së tij në këtë ras dhe, si ai i Grotit, ishte rishtypur në vargun e “Klasikëve në Ligjin Ndërkombëtar” (shih “Lexime të mëtejshme”). Ai është përshkruar me të drejtë si “vepra më e hershme madhore mbi ligjin diplomatik”. == Diplomacia në Sistemin e Grotit == Megjithë përshkrimin e zakonshëm si “grotian” t’asaj pikëpamjeje të marrëdhënieve ndërkombëtare në të cilën skena qendrore komandohet nga një shoqëri ndërkombëtare e mishëruar në rregulla dhe instituticione si diplomacia, është e vërtetë që te vetë Groti gjehet vetëm një version i zbehtë i kësaj pikëpamjeje. Duke përjashtuar luftën dhe ligjin ndërkombëtar, ai i kushton disi pak vëmendje institucioneve të mbetura të shoqërisë ndërkombëtare, mes të cilave - siç u përmend - diplomacisë vetë. Por është e qartë nga “Prolegomena” që kjo ndodh sepse ai i sheh subjektet si diplomacia si përtej rrokjes së tij dhe jo ngaqë i gjykon të parëndësishme. Në çdo rast, mbetet dëshmia e qartë në pjesë të De Jure Belli ac Pacis - si dhe dëshmia e nënkuptuar gjithandej - që diplomacia luan një rol jetik në sistemin e tij të përgjithshëm. Dëshmia e nënkuptuar gjehet në bindjen e tij që të gjitha aspektet e marrëdhënieve (përfshirë ato luftarake) ndërmjet shteteve (përfshirë ato jo-kristianë) i nënshtrohen ligjit, sepse cili është një nga ndihmuesit më të mëdhenj në këtë ligj përveç diplomacisë? Një përfundim i kësaj është që Groti pret që diplomacia të jetë e suksesshme dhe kjo ndodh sepse ai ka besim të madh në mirësinë, racionalitetin dhe mbi të gjitha të qenët të shoqërueshëm të qenieve njerëzore. Në veçanti, ai pret që shtetet (që janë thjesht shoqëri njerëzish) të jenë në gjendje ta kuptojnë pamjen e gjatë t’interesave të tyre dhe kështu, mes gjërave të tjera, t’i mbajnë gjithmonë premtimet e veta. Në çdo rast, ata sigurisht që duhet, qoftë nëse këto premtime i jepen piratëve, tiranëve apo armiqve dhe pavarësisht nëse ata janë apo jo të pafe, ngaqë siç thekson Lauterpakti për Grotin kjo është “dogma kryesore e ligjit të natyrës”. Në këtë dhe në mënyra të tjera duke e kundërshtuar raison d’état-in e vështirë (sa nga kundërshtimi për të vënë re ithtarët e tij të shquar, sa nga këmbëngulja e përsëritur mbi rregullin themelor që shtetet e mira duhet të sillen si njerëz të mirë) ai ka biles një “qasje shumë të kufizuar” ndaj doktrinës së rebus sic stantibus. Dëshmia e qartë për rolin jetik të luajtur nga diplomacia në sistemin e Grotit nxjerr krye për shkak t’armiqësisë së tij të madhe me luftën. Vajtja në luftë mund të ndodhë vetëm kur kjo është e drejtë; për më tej, pasojat e saj shkatërrimtare diktojnë që kur ka dyshime mbi këtë gjë ajo duhet të braktiset ashtu sikur për të njëjtën arsye dëshmia e prodhuar në një gjyq që merret me një krim madhor është jo-përfundimtare dhe është më mirë të lëshosh një fajtor sesa të dënosh një të pafajshëm. Në çdo rast, shton Groti, ka “tri metoda me të cilat mund të pengohet që mosmarrëveshjet të kthehen në luftë dhe nuk është e vështirë të gjehet që e para e këtyre të renditura është negociata, ose ajo që Groti e quan metoda e “konferencës”. E dyta është arbitrimi, të cilin mbretërit kristianë janë veçanërisht të detyruar ta përdorin. Ndërsa Groti e sheh qartë këtë si një proces juridik më fort sesa ndërmjetësim, është po aq e qartë se ai e sheh diplomacinë si të nevojshme me qëllim të mbajtjes dhe bashkëpunimit të konferencave t’arbitrazhit. Ai me gjasë do të kishte menduar gjithashtu që është thelbësore të sigurohet pranimi i gjykimit të tyre. Ajo që thotë n’t’vërtetë është që “do t’ishte e leverdisshme, vërtet e nevojshme, të mbahen konferenca të caktuara të fuqive kristiane, ku ata që nuk kanë interesa mund të zgjidhin mosmarrëveshjet e të tjerëve dhe ku, n’t’vërtetë, mund të ndërmerren hapa për t’i detyruar palët ta pranojnë paqen me kushte të drejta”. Metoda e tretë e shënuar nga Groti për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve pa luftë është përcaktimi me short ose një variant i kësaj, me duel. Megjithëse ai nuk e thotë, është e vështirë të thuhet se si mund të përcaktohen dhe t’aktivizohen të trija këto metoda përveç se me mjete të diplomacisë. Përfundimisht, nëse lufta shpërthen gjithsesi, Groti vëzhgon që “jo vetëm dalin shumë çështje gjatë luftës që s’mund të trajtohen përveç se me ambasadorë, por edhe paqja vetëm zor se mund të bëhet me ndonjë mjet tjetër”. == Ambasadorët dhe sovraniteti == Në kreun 18 të De Jure Belli ac Pacis, gjithsesi, ne e shohim Grotin të merret drejtpërdrejt me diplomacinë, megjithëse ai e kufizon veten në dhënien e një rrëfimi të ligjit që përfshin punën e agjentëve diplomatikë. Me mjaft zemërgjerësi ai na shpëton nga fjalët e zgjatura hyrëse dhënë nga Xhentili në shpjegimin e tij të ligjit diplomatik, por jep disa gjithsesi e ato nuk janë pa interes. Ai fillon duke e thënë troç në lidhje me këtë se e drejta e përfaqësimit nuk rrjedh nga ligji natyror po nga “ligji i kombeve” domethënë, praktika e zakonshme e shteteve. Gjithsesi, rastet që ai citon më vonë me qëllim që të shfaqë praktikën e zakonshme vijnë më shumë nga Greqia dhe Roma e lashtë. Në çdo rast, Groti këmbëngul mandej se e drejta e përfaqësimit është, me një përjashtim, një veçori veç e sovranitetit. Me fjalë të tjera, ndërsa guvernatorët provincialë për shembull mund të përdorin përfaqësuesit në vende të tjera (të vjen në mend agjenti i mbajtur nga Guiçardini në Romë për të mbrojtur interesat e veta vetiake, shih disa faqe më parë), vetëm ata të dërguar nga “sunduesit me pushtete sovrane” në trupa të ngjashëm gëzojnë të drejtën e përfaqësimit. Kjo ishte e pakundërshtueshme. Xhentili kishte arritur tek e njëjta pikë para tij dhe Vikeforti do ta zhvillonte atë më gjatë jo shumë më vonë. Gjithsesi, Groti thotë se një përjashtim është nga rrethanat e luftës civile dhe në këtë ai shkon përtej Xhentilit dhe qortohet për këtë nga Vikeforti. “Në luftrat civile”, thotë Groti, “nevoja nganjëherë hap rrugën për ushtrimin e kësaj të drejte [të përfaqësimit], edhe pse në mënyrë të parregullt. Një rast i tillë do të paraqitet”, vazhdon ai, “kur një popull është ndarë në pjesë pothuajse të barabarta saqë është e dyshimtë se cila prej dy palëve e ka sovranitetin; dhe përsëri, kur dy njerëz me praktikisht të drejta të barabarta po hahen për gëzimin e një froni. Në rrethana të tilla”, përfundon Groti, “një popull i vetëm konsiderohet në këtë kohë si dy popuj”. N’t’vërtetë, thotë Vikeforti, ky mëtim nuk mbështetet nga praktika e shtetit e shekullit XVII, edhe pse pranon që do t’ishte e arsyeshme nëse ndonjëra palë në një luftë civilë do t’ia lëshonte të drejtën e përfaqësimit tjetrës” , që, siç ndodh, ishte interpretimi i ligjit i Xhentilit. Vendi i Grotit në këtë çështje është qartësisht më radikali dhe në mënyrë të shquar realist: ai sugjeron pashmangshmërinë e njohjes së pushtetit. Prapseprap, kjo paraqet vështirësi të mëdha. E para nga këto është çështja e vendimit se mbi ç’baza do të përcaktohet pesha e palëve përkatëse në luftën civile dhe mandej të zbatohet ai në dritën e fakteve, që pa dyshim do të vihen vetë në dyshim. A është faktori vendimtar fuqia relative emërore e forcave të tyre t’armatosura, apo proporcioni i territorit të popullsisë dhe mjetet ekonomike e strategjike në zotërimin e tyre? Çështja e dytë rrjedh nga vëzhgimi i Vikefortit i pranuar gjerësisht që “nuk ka shenjë më shembëlluese sovraniteti sesa e drejta e dërgimit dhe pritjes s’ambasadorëve”. Duke qenë kështu, jashtë pranimi i “ambasadorëve” nga palët ndërluftuese do t’i japë sovranitet “popujve” të veçantë, siç thotë Groti. Gjithsesi, kjo me gjasë do të jetë e papranueshme nga palët për shkak se nëse ato pajtohen mbi ndonjë gjë është ajo se ata përbëjnë pjesë të një populli a shteti. Ky është shkaku, sigurisht, se pse në periudhën prej revolucionit në Kinë më 1949 “Republika e Kinës” (RK) në Tajvan s’mund t’i çojë as nëpër mend marrëdhëniet diplomatike me një shtet që ka marrëdhënie të tilla me “Republikën Popullore të Kinës” (RPK): ashtu si RPK-ja, ajo mëtonte t’ishte qeveria e krejt Kinës. Ia vlen të përmendet gjithsesi që në vitet e fundit është gjetur një zgjidhje pragmatike për çështjen e përballur por jo të zgjidhur si duhet nga Groti. Kjo ka qenë thjesht për shtetet e jashtme që kanë marrëdhënie diplomatike me njërën palë të një përplasjeje civile dhe marrëdhënie jo-zyrtare me palën tjetër, duke qenë dallimet në praktikë jo shumë të mëdha. Kështu në vitet 1970, Shtetet e Bashkuara e mirëpritën një “zyrë ndërlidhjeje” nga RPK-ja përveç “ambasadës” ekzistuese të RK-së, ndërsa një numër i madh shtetesh pranuan një lloj të ngjashëm përfaqësimi nga “Republika Turke e Qipros Veriore” pothuajse përbotshmërisht jo të njohur kundrejt një ambasade apo komisioni të lartë nga Republika e Qipros. === A duhen pritur gjithmonë ambasadorët? === Duke përcaktuar se ambasadorët mund të përdoren vetëm nga “sunduesit me pushtete sovrane” në marrëdhëniet e tyre me sundues të ngjashëm, Groti shqyrton mandej nëse ata duhen “pranuar” gjithmonë apo jo, duke vërejtur mëtimin e disa autorëve që kjo është vërtet një nga “të drejtat” e ambasadorëve. N’t’vërtetë nuk ishte n’atë kohë, siç ishte plotësisht i ndërgjegjshëm Groti, dhe nuk është as sot, sepse Konventa mbi Marrëdhëniet Diplomatike e Vjenës e vitit 1961, që kodifikoi ligjin e zakonshëm diplomatik, shpreh qartë dhe pa dilema që “Vënia e marrëdhënieve diplomatike ndërmjet shteteve dhe themelimi i misioneve të përhershme diplomatike, ndodh me pajtim të përbashkët”. Siç kishte treguar Xhentili më herët, “do të bëhej ngatërresë e madhe në ligjin ndërkombëtar nëse dikush do ta kishte privilegjin e ndalimit të ardhjes s’ambasadave, ligj që ngul këmbë dhe thotë që kontrolli i dikujt mbi çështjet e veta duhet të jetë përfundimtar dhe i padhunueshëm”. Është e vërtetë, thotë Groti, që ligji i kombeve e ndalon kthimin e ambasadorëve “pa shkak” por ai menjëherë ofron një renditore të ngjeshur t’arsyeve që e justifikojnë gjerësisht një sundues të mbyllë derën e vet: “Shkaku… mund të jetë ai që dërgon ambasadorin, ose ai që dërgohet, ose arsyeja për dërgim”. Në rastin e parë, mandej, thotë se një shtet mund të kundërshtojë t’i pranojë ambasadorët nëse dilet kundër vendit nga të cilët ata vijnë, veçanërisht ngaqë ai është ose “i keq”, ose armik. Nuk ka dyshim që ai e kishte drejt këtu edhe pse mund të kishte shtuar shtetet “e këqija” a propos që e drejta e mohimit në rrethana të tilla ishte një gjë, por ushtrimi i saj diçka tjetër. Siç kishte treguar më parë Xhentili, ishte e zakonshme tashmë që ambasadorët të pranoheshin nga shtetet që kontrolloheshin nga të pafetë apo edhe heretikët. Vërtet, libri i tij ishte frymëzuar nga një rast që lidhej me një ambasador nga një shtet katolik (Spanja) në një shtet protestant (Angli). Ai ishte botuar gjithashtu vetëm dy vjet pasi u ngrit në perandorinë myslimane të sulltanit otoman ambasada e parë e përhershme e Anglisë, ku iu bashkua dy ambasadave të tjera kristiane të themeluara tashmë prej kohësh, asaj të Venedikut dhe Francës. Së dyti, Groti vëren se ambasadorët edhe mund të kthehen nëse shihen si të kundërshtueshëm personalisht për shkak të besimeve apo karakterit të tyre, edhe nëse vijnë prej shteteve ndaj të cilëve nuk ka kundërshtim në parim për vënien a vazhdimin e lidhjeve diplomatike. Konventa e Vjenës shpreh bash të njëjtën të drejtë të shtetit pritës, duke e bërë të qartë që një shtet dërgues duhet të marrë pajtimin e të fundit për kreun e emëruar të misionit që po propozon të dërgojë. Gjithsesi, ligji është “zhvilluar”, siç thonë avokatët, pak më shumë në këtë pikë prej kohës së Grotit. Në veçanti, Konventa e Vjenës e kufizon të drejtën e kthimit nga shteti pritës të krerëve të misionit dhe atasheve të shërbimit, ndërsa me nënkuptim Groti e lejon kthimin e çdo pjesëtari të një misioni diplomatik. Konventa e vitit 1961 thotë gjithashtu që nuk nevojitet që një shtet pritës të japë arsye për kundërshtimin e agrément-it*, ndërsa Groti hesht mbi këtë pikë. Së fundmi, Groti thotë se ambasadorëve mund t’u ndalohet hyrja nëse ka arsye për dyshimin se ata janë dërguar për ndonjë qëllim që dëmton interesat e shtetit pritës t’ardhshëm. Në lidhje me këtë ai përmend “nxitjen e njerëzve”, që ishte dhe ka mbetur një burim shqetësimi prej atëherë dhe një frikë e madhe. Prandaj s’është për t’u habitur që ky rregull ka jehuar përgjatë shekujve dhe shfaqet në më shumë se një pikë në Konventën e Vjenës. Groti shton si mendim të mëvonshëm në këtë pikë se një “ambasadë” mund të kundërshtohet kur nuk është “e rangut të duhur, ose kur vjen në një kohë të papërshtatshme”. Dhe mendimi i tij i vënë shumë në dukje është që “legatat e përhershme, siç janë tashti të zakonshme, mund të kundërshtohen me plot të drejtë ; sepse ligji i lashtë, në të cilin s’përmenden, na mëson se sa të panevojshme janë”. Këto rishqyrtime sugjerojnë që Groti besonte se një shtet mund të mos e pranonte një ambasador në territorin e tij për çdo arsye, megjithëse ajo që nuk është e qartë nga rrëfimi i hapërdarë i tij është nëse ai mendonte që ligji i kombëve përcaktonte një detyrim për ta bërë të ditur këtë arsye, publikisht ose fshehtësisht. Xhentili s’është më pak i dyfishtë, duke thënë vetëm që “ndalimi duhet ta ketë themelin mbi ndonjë arsye, sepse pa arsye ligjet e përjetshme të kombeve nuk mund të ndryshohen a shfuqizohen nga ndokush”. Dyfishësia e të dyve në këtë pikë ndoshta ishte pasqyrimi i pasigurisë së praktikës, ndërkohë që shfaqin shenjat e tendosjes në mendimin e tyre ndërmjet njohjes së rëndësisë themelore të sovranitetit nga njëra anë dhe vlerës së madhe të diplomacisë nga ana tjetër, i pari duke shtjelluar kundër çdo nevoje për dhënien e arsyeve dhe i dyti duke qenë pro në mënyrë që të mund të pengohej kthimi mendjelehtë apo i pamenduar i ambasadorëve. Sido që të jetë, nuk ka kërkesë për asnjë lloj justifikimi në ligjin modern diplomatik dhe ndoshta kjo është mirë. Arsyeja për kundërshtimin e lidhjeve diplomatike apo për kthimin e një ambasadori të caktuar zakonisht është e qartë dhe çdo shprehje e saj mundet thjesht t’i përkeqësojë gjërat. Duhet të vihet re një dobësi tjetër e rrëfimit të Grotit mbi këtë çështje. Kjo është mangësia e tij për të bërë dallimin mes detyrimit për ta pranuar një ambasador të huaj brenda kufijve të shtetit dhe detyrimit për ta dëgjuar atë. Kjo është një lajthitje e madhe sepse edhe në fillimin e shekullit XVII një ambasador mund të “dëgjohej” pa qenë i “pranuar”, si tregoi më vonë Emerih de Vatel, një avokat tjetër i shquar ndërkombëtar që kishte shërbyer edhe si diplomat. Duke u pajtuar me Grotin që ambasadorëve mund t’u pengohej hyrja “në brendësi të vendit” nëse do të kishte arsye bindëse, Vateli prapseprap thekson se detyrimi i ndërveprimit të përbashkët është i tillë që në këto rrethana ata duhet të takohen në kufi: sovrani, thotë ai, “mund të caktojë një vend në kufi ku do të takohet i dërguari dhe do të dëgjohen propozimet e tij. I dërguari duhet të ndalet në vendin e caktuar; është e mjaftueshme që ai të dëgjohet dhe kjo është shtrirja e të drejtës së tij”. Sigurisht, telekomunikimet sot e bëjnë disi të thjeshtë për ministritë e jashtme që të përfitojnë mundësinë e dëgjimit pa nevojën që agjentët e tyre të pranohen fizikisht në një territor të huaj. Lidhja mund të bëhet gjithashtu në vende të treta, të llojit që nuk kanë qenë në kohën kur shkruante Groti, e shembulli më i qartë është Kombet e Bashkuara. == Paprekshmëria e ambasadorëve == Në pjesën 4 të kreut 18 të librit të dytë të De Jure Belli ac Pacis Groti vjen te pjesa më e madhe dhe më e rëndësishme e ligjit diplomatik, ndoshta më e rëndësishmja e gjithë çështjeve të ligjit ndërkombëtar të kohës së vet. Kjo është ajo që shpjegon trajtimin e veçantë t’ambasadorëve, veçanërisht kur ata akuzohen për krime të rënda - ajo që sot ne e quajmë pak a shumë “imunitet diplomatik”. Ai vëren menjëherë që kjo çështje është “më e vështirë” dhe tregon nevojën e qasjes ndaj saj përmes një dallimi kyç: “Ne duhet të flasim për ambasadorët, mandej për përcjellësit dhe pasurinë e tyre”. Sa i përket ambasadorit vetë, Groti tregon se çështja është shtrirja në të cilën ligji i kombeve i ofron atij mbrojtje të veçantë dhe mbi çfarë arsyesh. Fatkeqësisht, sipas tij, praktika e shtetit nuk jep udhëzim të qëndrueshëm dhe “mendimet e njerëzve të ditur” ndryshojnë në këtë çështje. Ai përfundon prandaj duke thënë se është e nevojshme jo vetëm të merren parasysh pikëpamjet e tyre, por gjithashtu edhe “ndërlikimet”; me fjalë të tjera, të bësh përpara dhe të sugjerosh se si duhet të jetë ligji. Pse, sa për të filluar, duhet të kenë ambasadorët privilegje të veçanta për imunitetin civil dhe kriminal? Groti përgjigjet me një gjuhë të pagabueshme moderne. Ambasadat, ngul këmbë ai, janë në të gjitha kohërat të dobishme dhe - siç u vërejt tashmë më parë në këtë krye - gjatë luftës të domosdoshme. Fatkeqësisht, vazhdon ai, siguria e tyre “vihet në gjendje tejet të rrezikshme” nëse mund të gjykohen sipas ligjeve të shtetit pritës. “Ngaqë pikëpamjet e atyre që i dërgojnë ambasadorët janë përgjithësisht të ndryshme nga pikëpamjet e tyre që i presin, dhe shpesh krejt të kundërta”, nuk është e vështirë që veprimet e tyre të bëhen të duken kriminale. Në rrethana të tilla, atëherë, ku është aq e lehtë të frikësohen ambasadorët, ka pak gjasa që të ngrihen ambasadat së pari dhe nëse ndodh kjo - mund të nxjerrim pa frikë nga ky mendim - ato nuk do të funksionojnë me dobi. Ajo që thotë Groti është se “lehtësia e ngritjes s’ambasadave nxitet më së miri duke e bërë sigurinë e tyre sa më të lartë”. Kjo është një thënie krejtësisht e qartë për atë që sot quhet teoria funksionale e privilegjeve dhe imuniteteve diplomatike: privilegjet e veçanta nevojiten nga diplomatët sepse pa to nuk mund ta kryejnë punën e tyre me dobi. Që ky ishte qëndrimi i Grotit, kjo mbështetet më tej nga përdorimi nga ai i fjalës “trillim” në trajtimin kalimtar që i bën dy teorive më popullore të kohës së vet që përdoreshin për të justifikuar trajtimin e jashtëzakonshëm t’ambasadorëve - teoritë e përfaqësimit sovran dhe jashtë-territorialitetit - edhe pse është po aq e qartë se atij i dukeshin të përshtatshme. Ajo që është e mrekullueshme në rrëfimin e Grotit është shtrirja në të cilën ai ishte përpara kohës së vet. Teoria funksionale së cilës duket qartë se i jep përparësi nuk e arriti bindshëm vendin e parë në ligjin diplomatik për pothuajse tre shekuj e gjysë të tjerë, megjithë shtytjen e mëtejshme nga Veteli në mes të shekullit XVIII, deri në kodifikimin e saj në Preambulën e Konventës së Vjenës mbi Marrëdhëniet Diplomatike më 1961. Siç shkruan Lionsi më 1953, “pikëpamja moderne… është një kthim tek ajo e Grotit”. Groti besonte, atëherë, që ambasadorëve të paditur për thyerje ligji u duheshin dhënë imunitete të veçanta nga përndjekja n’oborret vendore. Përveç kësaj, ai ofron gjykimin thelbësisht politik që “siguria e ambasadorëve është më e rëndësishme se çdo përfitim që del nga një dënim”. Prapseprap, ai është natyrisht i ndërgjegjshëm që shteti pritës e paguan një farë çmimi duke u përmbajtur nga dënimi i një ambasadori bredharak, ngaqë ligji natyror kërkon dënimin e fajtorëve kushdo qofshin ata. Edhe pse Groti i jep imunitet pothuajse të plotë ambasadorëve që dalin nga rreshti, ai nuk se sugjeron që t’u kursehet poshtërimi apo edhe dënimi; e gjitha varet mbi natyrën e veprimtarisë së tyre të paligjshme dhe, në praktikë, mbi qëndrimin e drejtuesve të tyre. Një shkelje e vogël duhet t’anashkalohet, ndërsa një më serioze duhet të shkaktojë dëbimin e ambasadorit. “Nëse krimi do të jetë veçanërisht i tmerrshëm dhe që duket qartë se i ka shkaktuar dëm shtetit”, thotë Groti, “ambasadori duhet të kthehet tek ai që e dërgoi, me kërkesën që ai të dënohet apo të dorëzohet [për dënim në shtetin pritës]. Nëse do të kundërshtohen këto kërkesa, siç kishte ndodhur më herët sipas Xhentilit (edhe te romakët e virtytshëm), “mund t’arrihet dënimi me luftë për të si miratues krimi”. Në “nevojë të skajshme”, kur veprimi i një ambasadori prodhon “një rrezik kërcënues të menjëhershëm” për shtetin (për shembull duke nxitur kryengritjen), ai mund “të burgoset dhe të pyetet”. Një ambasador mund të vritet vetëm nëse ai “do të përpiqet me forcë t’armatosur”, e edhe atëherë “jo me ndëshkim, por me gjykim të rregullt”. == Vikeforti == === Një udhërrëfyes për praktikën diplomatike === Përfshirja e Vikefortit në veprimet dhe reagimet e jetës publike del qartë në të gjitha që ka shkruar. Interesat e tij shkonin nga çështjet “e brendshme”, “federale” dhe deri te ato “të jashtme” dhe ëndja e tij ndaj shijeve të larta të sjelljes njerëzore të kujton Makiavelin, vërtetësia e të cilit atij i pëlqente. Si Makiaveli, s’ishte se ai thjesht gëzohej tek vëzhgonte se si e dokumentonte politika natyrën njerëzore. Në mes të rrjedhës së ngjarjeve jo gjithçka lëvizte nëpër qarqe. Zhvillime të reja ndodhnin nga kokëfortësia e vjetër e sunduesve që rivalizonin me njëri-tjetrin për pushtet e prestigj, pasuri e zotërime. N’Evropën e shekullit XVII asnjë sundues apo shtetas s’mund të mos e kishte parasysh luftën dhe hallet që i shkaktonte ajo sovranëve të mësuar me gjykimin e saj si sport mbretërish dhe si mjeti i tyre vendimtar për dëshminë e aftësisë. Risia që e tërhoqi Vikefortin, gjithsesi, nuk kishte të bënte me trazirat e mëdha të luftës, por me paqen. Ose përndryshe, me atë se si dy shekujt e shkuar të marrëdhënieve paqësore të shteteve filluan t’organizohen rreth praktikës së re të diplomacisë së përhershme. Dërgimi dhe pritja e ambasadorëve është po aq e vjetër sa bashkëveprimi i njësive të veçanta politike, por ajo që Vikefortit iu duk e habitshme ishte shtrirja në të cilën pothuajse shumica, megjithëse jo në të gjithë shtetet e Evropës, e të dërguarve tashti pritej të rrinin në vendet e tyre për disa vjet në një herë të vetme. Prania e tyre brenda shteteve të tjera ka pushuar së qeverisuri nga nevojat e politikës. Vetëm në kohën e luftës tashmë ishte praktikë për të mos pasur lidhje të përhershme diplomatike. Vikeforti nuk mëtoi t’ishte i pari që vërejti një zhvillim që tashmë ishte bërë i zakonshëm në zhvillimin e punëve të jashtme. Ajo që duket ta ketë nxitur të shkruante Ambasadori dhe detyrat e tij ishte mungesat në një literaturë tashmë të bollshme. Vikeforti duket të jetë shkrimtari i parë mbi diplomacinë i ndërgjegjshëm që historia e saj e fundit përfshinte përpjekje të papërshtatshme vetë-shpjegimi. Afër fillimit të traktatit të vet ai përmend dy shkrimtarë më të hershëm, italianin Karlo Paskuale dhe spanjollin De Vera. Ishte ky i fundit që shërbeu si shkas për të. Botuar më 1620, El Embajador i De Verës u përkthye në frëngjisht si Le Perfait Ambassadeur dhe n’atë formë u bë doracaku më i njohur i llojit të vet. Megjithëse De Vera i trajtoi ambasadorët e përhershëm si fakt të mirëqenë, Vikeforti e hodhi poshtë idenë e tij si të pavlerë dhe me drejtë. Një nga temat e pëlqyera të Rilindjes kishte qenë “Pasqyra e princave” që përvijonte cilësitë e dëshirueshme në një sundues të virtytshëm, dhe ndërkohë që kjo literaturë u rrit ajo prodhoi një nënndarje që merrej me ambasadorin. Kritika e Vikefortit është që në përshkrimin e një sjelljeje ideale, kërkesat e veçanta dhe gjithnjë e më të specializuara të një veprimtarie të veçantë humbën në ligjërimet zyrtare morale. Ndërmjet viteve 1625 dhe 1700 u botuan diku rreth 153 libra mbi “diplomacinë”, prej të cilëve 114 ishin tituj të rinj. Jo të gjithë prej këtyre ishin për t’u hedhur poshtë, megjithëse shumë ishin. Përveç se ishte i pari i shkruar në frëngjisht prej traktatit të Zhan Hotman de Vilersit të vitit 1604, Ambasadori dhe detyrat e tij ishte një përpjekje e ndërgjegjshme për t’anashkaluar spekullimet në favor të një rrëfimi se si është në praktikë një i dërguar i suksesshëm. Kaptina e fundit e librit të tij është një shpjegim mbi diplomatët që pëlqente më shumë, shumicën prej të cilëve dukej se i njihte. Metoda e tij është të përcaktojë figurën e të dërguarit jo me referencë ndaj standardeve të vëna nga arsyetimet morale, por mbi bazën e arritjeve. Kjo është shpesh një dredhi e atyre që e rendisin suksesin mbi parimin, për në rastin e Vikefortit e kundërta e një “ambasadori të përkryer” nuk është një oportunist dredharak, por më fort dikush që zhytet në dijeninë e interesave afatgjata të shtetit të tij dhe të të tjerëve dhe që zotëron ndershmëri, besnikëri, maturi e gjykim të mirë. Një pjesë e mirë e literaturës mbi ambasadorin që Vikeforti e hodhi poshtë ishte punë juristësh, një lloj të cilin ai e pëlqente pak. Edhe ata e kishin ndrydhur subjektin në shtjellimet e statusit ligjor të një të dërguari me pasojën që “detyrat” e tij ishin lënë të pashqyrtuar. Vikeforti dëshironte ta ndryshonte vatrën e interesit duke sugjeruar që qëllimi i diplomacisë, arsyeja për pasjen e ambasadorëve të përhershëm dhe për rrethimin e tyre me mbrojtje ligjore, duhej të kërkohej përtej ligjit. Duke i bërë të sigurta shkëmbimet e nevojshme të lidhjeve ndërkombëtare, droit des gens apo “ligji i kombeve” i shërbente një qëllimi politik. Ndoshta ngaqë ndjenjat e tij anti-katolike dhe anti-spanjolle janë të theksuara, Vikeforti nuk përmend as Vitoria-n e as Suarez-in. Për dallim, ai njeh figurën e madhe të bashkëkombasit të tij, Grotit, me djalin e të cilit ishte mik. Edhe këtu ai kishte vërejtje. Groti s’ishte bindur që zhvendosja prej diplomacisë me hope n’atë të përhershme ishte e dëshirueshme ose e pashmangshme (shih faqet më parë), një mosbesim që vuri në pyetje propozimin qendror të Ambasadorit dhe detyrave të tij. Dallimet e tyre, gjithsesi, shkonin më thellë dhe përfshinin prirje krejt të kundërta. Megjithëse më vonë i nderuar si “ati i Ligjit Ndërkombëtar”, botëkuptimi i Grotit ishte, në themel, i drejtuar kah e shkuara. Si shumë shkrimtarë të Rilindjes, burimet që ai citonte si dëshmi të një jus inter gentes ishin në masë prej shkrimtarëve latinë dhe grekë të kohëve klasike. S’është shumë e qartë se ç’mëtojnë të përcaktojnë referencat e tij të shumëfishta. Nëse ato përdoren në mbështetje të ligjeve t’arsyes së drejtë kjo vetëm sa bashkon vështirësitë e njohura me mendimin e ligjit natyror; si mund ta vendosë arsyeja ligjin ndërmjet shteteve kur arsyeja e vetme që ndjekin shtetet zakonisht është raison d’état ? Ajo që bën përshtypje në mendimin e Vikefortit është që ai as që shqetësohet të merret me këtë pikëpamje. Si Makiaveli, shkrimet e të cilit i pëlqente tepër, më fort se të shtjellonte kundër mendimeve që i gjykonte të gabuara s’i mori parasysh. Parapëlqeu ta gjente dëshminë e ligjit të kombeve jo në ligjet e nënkuptuara të natyrës por në sjelljen e dukshme të shteteve. Në këtë drejtim, vëzhgimet e tij mbi zbatimin e traktateve dhe doktrina e raison d’état-it e përdorur nga princat e kohës së tij flasin vetë: “Dylli e pergamena s’janë veçse flakë kashte dhe ata duket se krenohen duke e tejkaluar politikanin fiorentin, në gjithçka që thotë, lidhur me maksimat më vdekjeprurëse të njerëzve më të këqij”. Duke shpjeguar se princat i zbatojnë traktatet vetëm kur kjo është n’interesin e tyre, Vikeforti thotë me miratim të qartë që “princat janë të detyruar ndaj nënshtetasve të tyre, e kjo është përtej çdo krahasimi shumë më e fortë sesa detyrimi nga hyrjet n’aleanca, sado të rrepta të jenë këto”. Ai shpejton prapseprap të theksojë se vetëm “nevoja” mund ta shfajësojë një princ që e hedh poshtë një traktat, ngaqë kur kjo bëhet nga teka do të thotë të “fyesh besimin publik dhe të shkatërrosh themelet e gjithë punëve që princat janë të detyruar të zhvillojnë me njëri-tjetrin”. Ky shqetësim me botën sipër tij ndihmon të shpjegohet se pse ai i përdori shkrimtarët klasikë kaq rrallë si autoritete dhe doli nga vetvetja e zakonshme për t’arsyetuar në një gjuhë rruge. Shtetet po fillonin gjithnjë e më shumë të përdornin frëngjishten para latinishtes në zhvillimin e punëve të tyre. Ndërsa Groti kishte dyshime për të dërguarit e përhershëm pjesërisht sepse s’i shihte kund në literaturën klasike, ajo që i hynte në punë Vikefortit ishte që ata kishin lindur në kohët “moderne” si përgjigje e kërkesave të jetës publike. Më përgjithësisht, këto kërkesa ishin prejardhja dhe raison d’être* e krejt ligjit të kombeve. Kjo ishte bërë me pëlqimin e shteteve. Në dallim me Bodin-in, veprën e të cilit e njihte, Vikeforti e trajtoi ligjin e kombeve si sundues mbi ligjin civil dhe atë kishtar bash pse asnjë grup gjykatësish apo një sovran i vetëm s’mund ta ndryshonte për t’iu përshtatur synimeve të veta. N’atë kuptim ai ishte një ligj sipër dhe ndërmjet shteteve sepse të gjitha shtetet - ose të gjitha shtetet e qytetëruara - kishin interes të përbashkët në mbështetjen e “shoqërisë civile” që ishte mes tyre. Për këtë arsye metoda e Vikefortit është e pandashme nga kumti i tij. Ambasadori dhe detyrat e tij është një traktat i gjatë, i dendur, por i drejtpërdrejtë, i përbërë në pjesën më të madhe nga vajtjet para-mbrapa në mbi dy shekuj historie me qëllim të përpilimit të mëtimit që një praktikë e veçantë ishte bërë rregull, pjesë e ligjit të kombeve. Ai ka mbështetje të mirë kur rikujton ngjarjet e shekullit të vet, njohja e të cilave nga ai është e habitshme. Arritja e tij intelektuale nuk është më me pak vlera për t’u përmendur. Ajo shërben për të mbushur hendekun mes praktikave të shtetit të kohës së paqes, deri atëherë shumë të paformuluara, dhe arsyetimit spekulativ e të vjetër të shumë publicistëve të tjerë. Duke pasur në mendje titullin e librit të vitit 1917 t’Ernest Satovit (shih Kreun 7), mund të thuash se Ambasadori dhe detyrat e tij është udhëzuesi i parë për praktikën diplomatike të sistemit evropian të shteteve siç është përkufizuar ky nga Kongresi i Vestfalisë. Një nga ambicjet e Vikefortit, që burgosja s’e la ta ndiqte, ka qenë përpilimi i një përmbledhjeje të traktateve të fundit. Megjithatë, dy kaptina në Librin e Dytë të traktatit të tij përmbajnë një hetim t’atyre që ai i gjykonte si më të rëndësishmit. Me gjasë e bërë vetëm nga kujtesa, kjo është gjithsesi një arritje, por rëndësia e kësaj për ne shtrihet në arsyen e tij për të ndërmarrë një sipërmarrje të tillë herkuliane. Si bibliofil që ishte, arsyet e tij ishin më shumë praktike se historiografike. Ai besonte që përmbajtja e traktateve ndërmjet shteteve jepte regjistrimin më të mirë t’interesave të tyre dhe nga kjo mjetin më të mirë për shtetarët dhe të dërguarit që kërkonin udhëzim në zhvillimin e punëve të jashtme. Traktatet paraqisnin një përmbledhje të shprehjeve sipas së cilave shtetet me ose pa vullnet bashkëjetonin me njëri-tjetrin. Prandaj shihet qartë që përmbledhjet e mëdha të traktateve lidhur me emrat e Dumont-it dhe Lajbnicit filluan të dukeshin në shtyp shpejt pas vdekjes së Vikefortit. Në të njëjtën kohë, shtëpitë botuese t’Evropës ishin të zëna me botimin e shumë bibliografive, historive si dhe letërkëmbimeve diplomatike, ku të gjitha ishin lëndë e parë për ata që si Vikeforti dëshironin ta bazonin dijeninë e tyre të sistemit të shteteve mbi praktikën e shteteve. Ai sigurisht do të kishte gjetur ngushëllim në faktin që pasardhësi i tij më i famshëm në gjininë e librave mbi diplomacinë, Fransua Kalieri, De la Manière de négocier avec les souverains e të cilit u botua më 1716 (shih Kreun 6), e ka pasur në dorë librin e tij. Ndoshta deri në pikën që, kur ministri i jashtëm francez Torsi themeloi të parën Akademi Politike për trajnimin e diplomatëve në vitet e fundit të sundimit të Luigjit XIV, planprogrami i saj (që përfshinte Ambasadorin dhe detyrat e tij) ishte përvijuar rreth studimit të traktateve. N’atë kohë metoda diplomatike franceze ishte bërë model për gjithë Evropën dhe deri në shkallën që ndërmjet tyre Vikeforti dhe Kalieri formuluan botëkuptimin e saj, traktatet e tyre paraqesin teorinë diplomatike të ancient régime. === Vikeforti shkruan === Ambasadori… duhet të ketë një ngjyresë aktori dhe unë duhet të shtoj këtu që ndoshta në krejt punët e botës nuk ka një personazh më komik sesa ambasadori. Nuk ka teatër më shembullor sesa një oborr; as nuk ka tjetërkund komedi përveçse aty ku aktorët duken më pak nga ç’janë në të vërtetë siç janë ambasadorët gjatë negociatave të tyre, dhe s’është askush tjetër që përfaqëson personazhe më të rëndësishme se ata. Morali i kësaj mund të keqkuptohet lehtë. Neve na thuhet se ngaqë jeta publike ndodh në një shkallë vegimi njerëzor, duhet t’i marrim me rezerva format dhe rregullat e sjelljes së saj si thjesht shfaqje të përvijuara të mashtrojnë të pamaturit dhe të dëfrejnë leshkot. Sugjerohet që të veprosh në publik, në luftë a në paqe, në nivelin e ulët e të lartë të pushtetit nënkupton marrjen si të mirëqenë të pjesëve të parashkruara. Si mundet ndryshe, për shembull, një ambasador të përfaqësojë sovranin e tij përveç se duke “aktruar”, duke vepruar në përputhje me një pjesë që i është dhënë përkohësisht? Duke qenë egoist, Vikeforti ishte i paduruar me shkallën në të cilën oborret dhe fisnikët thitheshin n’aktrim në kurriz të skenarit. Duke e qortuar praktikën diplomatike t’oborrit papnor, ai shkruan se ajo “përbëhet vetëm nga ceremonitë”. Prapseprap, “skenari” i punëve të jashtme t’Evropës së shekullit XVII ishte shkruar nga monarkë të famshëm për “qëndrimin mbi dinjitetin e tyre”. Dhe ndoshta është me vlerë të kujtohemi se megjithëse shekulli XX e hodhi poshtë monarkizmin dhe takëmet e tij të sjelljeve aristokratike, përfaqësuesit diplomatikë të demokracive liberale e popullore nuk janë më pak të përpiktë në mbrojtjen e dinjitetit të kombeve. Dëshira e Vikefortit për të qenë i drejtë si ndaj anës përfaqësuese të diplomacisë ashtu edhe ndaj përdorimit të saj për ndjekjen e interesave të shtetit shtrihet deri te vetë ngrehina e librit: vëllimi i parë përqendrohet mbi të parën ndërsa pjesa e dytë zgjatet mbi “detyrat” e një të dërguari. Nëse dallimi nuk vepron mirë kjo është ndoshta e vërtetë në jetë, por përpjekja jep një ndjesi disi të palëvizshme të çështjes në tërësi. Edhe mendje më të mëdha se Vikeforti sigurisht që s’kanë mundur të tregojnë saktë se si përzihen “dukjet” me “vërtetësinë”. Ose se si mund të nxirren dallime pa ndarë - e prandaj pa shtrembëruar - atë që përvojësohet si një tërësi e përkryer. Vikeforti ecën më sigurtë në përshkrimin e karakterit të dallueshëm të një të dërguari diplomatik. Një ambasador s’është as deputet e as delegat, detyrat e tij kërkojnë një ndërthurje dijenie, aftësie e maturie që mund të t’i japë një trajnim i mirë. Përveç se për pritjet ceremoniale, Vikeforti nuk mendon se fisnikëria të bën diplomat të mirë. Fisnikët priren të jenë mendjemëdhenj dhe tepër të pushtuar nga pëlqimi për luftën. Sa i përket klerikëve, ngaqë dijenia e kërkuar është e kësaj bote, ngaqë nuk është e lehtë të dënohen, dhe ngaqë - siç tregojnë venedikasit e mençur - dhembshuria natyrore për një vend dhe shqetësimi për t’ardhmen e tij që të jepet nga fëmijët atyre iu është mohuar për shkak të beqarisë së kërkuar, ata nuk janë të mirë në diplomaci. Për të parën e këtyre arsyeve, njerëzit e dhënë pas librave janë gjithashtu të papërshtatshëm. Një temperament dogmatik apo grindavec shkon keq me kërkimin e ujdisë. Mendjet e mëdha dhe ndjenja praktike rrallë rrinë bashkë. Groti ishte më i mirë si dijetar sesa si ambasador. Në të njëjtën mënyrë tregtia jep një shkollim të dobët në mjeshtëritë e nevojshme sepse dashuria për përfitim ka pak të bëjë me përfaqësimin e një sovrani dhe zbatimin e interesave të tij. S’është e habitshme se përgatitja më e mirë zyrtare është njohja më fort e historisë të fundit sesa asaj klasike. Është e vështirë të mos vihet re se si gremiset Vikeforti në shumë nga gabimet e njëjta që ai është i prirur për t’ia vënë re të tjerëve. Përpjekja për të renditur cilësitë e shquara të përshtatshme për një të dërguar prodhon një të vërtetë të rëndomtë dhe ai me mençuri parapëlqen me raste të mbështetet mbi Maximes të La Rochefoucauld-it për pasqyrime aksiomatike mbi natyrën njerëzore. Vikeforti nuk ia del të shprehë se në diplomaci, ashtu si në politikë, nuk ka ndërrues për të vërtetën. Pa disa masa besimi të përcaktuar se fjalët duhen besuar, dhe prej këndej që këto fjalë të mund të përdoren si udhëzues të sigurtë për vepra, zor se mund të ketë ndonjë gjë të quajtur veprim i qëllimshëm që përfshin ndërveprimin me të tjerët. Një i dërguar, vëren me vend Vikeforti, që ka besimin e sovranit të tij dhe t’atij ku është i dërguar, gjendet në një vend të veçantë për të mbështetur “shoqërinë civile” të shteteve evropiane. == Satovi == “Tradita”, thuhet të ketë thënë Gustav Mahler-i, “është Schlamperei”. Cilado qoftë vlefshmëria e kësaj thënieje në çështjet muzikore, në jetën politike shpesh kakofonike tradita është patjetër një faktor që duhet marrë parasysh, e askund më shumë sesa në diplomaci. Duke pasqyruar mbi natyrën e diplomacisë, Harold Nikolsoni njehsoi disa tradita kombëtare tepër të veçanta të diplomacisë evropiane. Për versionin britanik ai tha se përfaqësuesit e saj jashtë shfaqin pak nisma, nuk lodhen t’u bëjnë përshtypje të tjerëve me shkëlqimin e tyre intelektual dhe janë me gjithë mend jo-përfytyrues, të painformuar, të fjetur e të ngadaltë. Nga ana tjetër… diplomati britanik është jashtëzakonisht i mirinformuar, ia del të përftojë dhe ta mbajë besimin e qeverive të huaja, është gjakftohtë në kohë krize dhe pothuajse gjithmonë ia del mbanë. Ajo që Nikolsoni la jashtë në këtë listë mbresëlënëse është një anë e traditës diplomatike britanike përfaqësues i shquar i së cilës ishte vetë: tradita e saj letrare. Në këtë, diplomacia britanike është me gjasë e pakrahasueshme. Ndryshe nga elefantët e vjetër, diplomatët britanikë rrallë tërhiqen nga tufa për të vdekur të vetmuar në pension. Në vend të kësaj ata i kthehen asaj për të cilën janë ushtruar: shkrimit. Shumica shkruajnë kujtimet. Këto formojnë deri tani pjesën më të madhe të prurjes letrare të diplomatëve në pension. Prej mesit të shekullit XIX, secili brez i ri diplomatësh ka dhënë ndihmesë në këtë. Ndoshta një nga përfaqësuesit më të shquar të traditës letrare të diplomacisë britanike ishte Sër Ernest Satov. Oeuvre e tij letrare përfshinte kujtimet, studimet historike, kulturore e filologjike si dhe shkrime mbi natyrën e diplomacisë dhe mbi çështjet e ndryshme të ligjit ndërkombëtar. Satovi ishte sipas të gjitha gjasave figurë e ndritur në shërbimin diplomatik të kohës së tij. Me prejardhje pjesërisht suedeze dhe gjermano-veriore, ai lindi në një familje nonkonformiste* më 1843. Mill Hill School dhe University College i Londrës plotësuan arsimimin e tij rreptësisht puritan luteran, megjithëse institucioni i fundit ia zgjeroi botëkuptimin. Karriera profesionale e Satovit filloi më 1861, kur si gjuhëtar i shkëlqyer fitoi vendin e parë në një konkurs të Forin Ofisit** për përkthim në Kinë e Japoni. Me dëshirën e tij ai u caktua në shërbimin konsullor japonez. Narrative of the Earl of Elgin’s Mission to China and Japan e Lorenc Olifantit ia kishte ndezur magjepsjen për Japoninë dhe Azinë Lindore që do ta shoqëronte gjatë gjithë jetës; një rrëfim mbi dërgatën e Kapiten Metju Perrit ia thelloi atë. Më vonë për Satovin u mëtua që ka qenë japonofili më i madh i Britanisë. Përkushtimi i tij më i madh ndaj Japonisë, megjithëse i mbështjellë me fshehtësinë më të rreptë për një kohë të gjatë, ishte krijimi i një familjeje me një “grua sipas zakonit”, me të cilën pati dy djem. Pa dyshim, Satovi ishte një nga diplomatët më t’informuar në Lindje. Shoku i tij i vjetër dhe kolegu i legatës së Tokios, Lord Redesdejll, i nderoi kështu aftësitë akademike dhe diplomatike të tij : [[Sër Herri]] Parksi (ambasadori britanik në vitet 1860) kishte në krah një njeri me aftësi të jashtëzakonshme si z. Satov. Ishte ai që fshiu nga faqja e dheut gjithë pëlhurat e merimangave të diplomacisë së vjetër hollandeze dhe me një studim të kujdesshëm të historisë, zakoneve e traditave japoneze, kuptoi dhe i dha vlerë të vërtetë gjendjes së Shogunit... Por kjo nuk ishte e gjitha. Dijenia e tij vërtet e thellë e gjuhës, ndërthurur me kujdesin e madh dhe ndershmërinë e tejpashme, e kishte aftësuar të krijonte lidhje miqësore me shumicën e drejtuesve në vend; duke arritur kështu, edhe pse i ri, në një vend që ishte me përfitime të pallogaritshme për shefin e tij. Vitet 1860 ishin kohë të bukura për të riun Satov. Ai arriti në Japoni në një pikë thelbësore kthese në historinë e këtij vendi. Procesi i hapjes së Japonisë ndaj perëndimit sapo kishte filluar. Por këto vite ishin gjithashtu të rrezikshme për të huajt. Më shumë se një herë Satovi i shpëtoi për një qime sulmeve nga shpatarët e frikshëm japonezë. Ai e përfshiu rrëfimin e tij për këtë periudhë në kujtimet e tij, Një diplomat në Japoni, dhe në ndihmesën e tij më të hershme për Historinë moderne të Kembrixhit. 1970-a ishte një dhjetëvjeçar kur Satovi mori namin e një dijetari të shquar japonez dhe të një orientalisti të shquar me një varg studimesh mbi pamje të ndryshme të kulturës, historisë e filologjisë japoneze dhe t’Azisë juglindore. Në mesin e bashkëkohësve të vet, dija e tij për japonishten ishte “praktikisht e pakrahasueshme”. Ai është quajtur “një nga Etërit Themelues të japonologjisë moderne”. Përgjatë karrierës së vet, që e çoi edhe në Bangkok, Montevideo, Tangier dhe përfundimisht si ambasador fuqiplotë në Tokio e Pekin, Satovi i ruajti interesat e veta prej dijetari. Këto jo se kufizoheshin në çështjet aziatike. Më 1876 e harxhoi pushimin duke ndjekur ligjërata mbi historinë së drejtës romake n’Universitetin e Marburgut në Gjermani; më 1883, përsëri gjatë pushimeve, kaloi një provim jurisprudence në Londër; ndërsa tre vjet më vonë u bë avokat. Interesat e tjera të Satovit ishin në çështjet e krishtërimit, historisë e letërsisë evropiane dhe në çështjet e ligjit ndërkombëtar. Mbi të gjitha, Satovi ishte gjuhëtar i shkëlqyer. Në kohë të ndryshme të karrierës kishte studiuar latinishten, greqishten, gjermanishten, hollandishten, frëngjishten, japonishten, kinezishten mandarine, spanjishten, koreançen, italishten, portugalishten, mançunë, siamezen dhe rusishten. Ditarët e tij janë të mbushur me shprehje të huaja e citime letrare. Duke regjistruar, për shembull, takimin e tij të parë me mikun e tij dalë në pension, historianin Harold Temperlej, ai vërejti se “historia [ishte] Fach i tij [dmth, fusha e tij]”. Ai kuptonte mirë edhe muzikën e artet. Katolicizmi i interesave të tij, erudicioni, dituria, si dhe kujdesi e aftësia e tij diplomatike nuk munguan t’u linin mbresë bashkëkohësve të tij. Baroni d’Anethan, kolegu belg në Tokio, e përshkroi si “një burrë të gjatë, të dobët, me pamje të lodhur, me fytyrë intelektuale dhe kërrusjen e një dijetari”. Sër Ejr Krout, zyrtarit të Forin Ofisit që e shoqëroi Satovin në konferencën e dytë të paqes në Hagë më 1907, i la shumë më pak mbresa, megjithëse ia pranoi dijen. Gjatë zhvillimit të punimeve të konferencës, Krou u rrëfye se i ishte dorëzuar plotësisht Satovit. Mund të them vetëm që mendja e tij është bërë krejtësisht kineze kaq shpejt nga librat, studimet, kopshtet e lulet, fusha në të cilat është kënaqësi të flasësh me të. Por kur vjen puna te kuptimi i ligjeve të kontrabandës apo të të drejtave e detyrimeve t’asnjanësve dhe çështjeve të tilla të thata të tregtisë, kthesa në mendjen e tillë është e tillë që askush s’mund ta kuptojë. == Udhëzuesi: Satovi dhe praktika diplomatike == Vërejtjet e Krout ishin disi të padrejta mbi njeriun Satov, por më shumë t’atilla për Satovin dijetar të diplomacisë. Ky i fundit lidhet më shumë me titullin e veprës së tij më të famshme, Guide to Diplomatic Practice (Udhëzues për praktikën diplomatike-B.K.). Udhëzuesi, shpesh referuar thjesht si “Satovi”, i siguroi autorit të tij namin e pushtetit drejtues në gjuhën angleze mbi praktikën e teorinë e diplomacisë. Kur u botua së pari më 1917, Udhëzuesi menjëherë u brohorit gjerësisht. Tetëdhjetë vjet më vonë, dhe tashti në botimin e pestë të rishikuar, Udhëzuesi ende shihet si një paraqitje klasike e diplomacisë. == Literaturë == {{commonscat|Diplomacy}} * G. R. Berixh, Moris Kins-Soper dhe T. G. Ote * Teoria diplomatike prej Makiavelit te Kisinxheri * Titulli i origjinalit: Diplomatic Theory from Machiavelli to Kissinger/G. R. Berridge, Maurice Keens-Soper and T. G. Otte * G. R. Berridge, Maurice Keens-Soper and T. G. Otte 2001 * Botuar së pari nga Palgrave më 2001 * G. R. Berrixh * I. Janev, Uvod u diplomatiju, AGM, 2015. ISBN 978-86-86363-64-0 [[Kategoria:Diplomaci]] 17nci6hxzn5cxfv1s2yqfo40duoi95a Skeda:Single Tekila.jpg 6 43694 3022546 235355 2026-08-05T14:24:54Z Sakura emad 129786 Requesting speedy deletion with rationale "Unused Copyrighted Files". (TwinkleGlobal) 3022546 wikitext text/x-wiki {{Grise|1=Unused Copyrighted Files}} == Përmbledhje == Kapaku i singelit Tekila nga Çiljeta. == Licencimi == {{albumcover}} t3gcr8d0hp2j7vtgxb3txgyd5ty7s6k Sokrati 0 44373 3022705 3022309 2026-08-05T21:14:53Z InternetArchiveBot 115207 Adding 15 books for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20260805)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3022705 wikitext text/x-wiki {{Infobox filozof | emri = Sokrati | image = Socrates Louvre.jpg | image_caption = Kokë mermeri e Sokratit në [[Muzeu i Luvrës|Luvër]] (kopje e një koke bronzi të humbur nga [[Lisiposi]]) | lindja = rreth 470 p.e.s. | vendlindja = Demi Alopeke, [[Athinë|Athina Klasike]] | vdekja = 399 p.e.s. (rreth 71 vjeç) | vendvdekja = [[Athinë]] | region = [[Filozofia perëndimore]] | era = [[Filozofia e Greqisë së Lashtë]] | shkolla_tradita = [[Filozofia klasike greke]] | interesimet = [[Epistemologjia]], [[etika]], [[teleologjia]] | ndikimet = [[Anaksagora]], [[Parmenidi]], [[Herakliti]], [[Prodiku]], [[Arkhelaosi]] | ndikoi_te = [[Platoni]], Ksenofoni, Antistenesi, Aristipi, [[Alkibiadi]], Kritia, [[Aristoteli]] dhe pothuajse e gjithë filozofia perëndimore pasuese | idetë = Grerëza shoqërore, [[dialogu sokratik|dialogu sokratik]], intelektualizmi sokratik, [[ironia sokratike]], [[metoda sokratike]], paradoksi sokratik, pyetja sokratike, «Jeta e pashqyrtuar nuk ia vlen të jetohet» | signature = }} '''Sokrati''' ({{Lang|grc|Σωκράτης}}, ''Sōkrátēs''; rreth 470 – 399 p.e.s.) ishte [[filozofia e Greqisë së Lashtë|filozof i lashtë grek]] nga [[Athinë|Athina Klasike]], ndoshta filozofi i parë moral perëndimor, dhe një frymëzim i madh për studentin e tij [[Platoni|Platonin]], i cili themeloi kryesisht traditën e [[filozofia perëndimore|filozofisë perëndimore]].<ref>{{cite web|title=Socrates (469—399 B.C.E.)|url=https://iep.utm.edu/socrates/|publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy|access-date=2024-08-27|language=en}}</ref> Figurë enigmatike, Sokrati nuk hartoi asnjë tekst dhe njihet kryesisht nëpërmjet dëshmive postume të [[Shkrimtarët klasikë|shkrimtarëve klasikë]], veçanërisht nxënësve të tij Platonit dhe [[Ksenofoni|Ksenofonit]]. Këto rrëfime janë shkruar si [[dialog]]je, ku Sokrati dhe bashkëbiseduesit e tij shqyrtojnë një temë me anë të pyetjeve dhe përgjigjeve; ato dhanë shkas [[dialogu sokratik|dialogut sokratik]] si zhanër letrar. Dëshmi kontradiktore mbi Sokratin e bëjnë gati të pamundur rindërtimin e filozofisë së tij, situatë e njohur si [[problemi sokratik]]. Sokrati ishte figurë polarizuese në shoqërinë ateniase. Në vitin 399&nbsp;p.e.s., ai u akuzua për ''[[asebeia]]'' (pagabësi) dhe korruptim të rinisë. Pas [[Gjyqi i Sokratit|gjyqit]] që zgjati një ditë, ai u [[dënim me vdekje|dënua me vdekje]]. Sipas Platonit, ai u vra me administrimin e helmit pasi refuzoi ofertat e aleatëve për t'u ndihmuar të arratisej. [[Dialogjet e Platonit]] janë ndër rrëfimet më gjithëpërfshirëse mbi Sokratin që kanë mbijetuar nga lashtësia. Ato demonstrojnë qasjen sokratike ndaj fushave filozofike si [[epistemologjia]] dhe [[etika]]. Sokrati platonik i jep emrin e tij konceptit të [[metoda sokratike|metodës sokratike]], dhe gjithashtu [[ironia sokratike|ironisë sokratike]]. Metoda sokratike e pyetjes, ose [[metoda sokratike|elenku]] ({{Lang|grc|ἔλεγχος}}, ''elenkhos''), merr formë në dialog nëpërmjet pyetjeve dhe përgjigjeve të shkurtra, e mishëruar nga ato tekste platonike ku Sokrati dhe bashkëbiseduesit e tij shqyrtojnë aspekte të ndryshme të një çështjeje ose të një kuptimi abstrakt, zakonisht lidhur me një nga virtytet, dhe e gjejnë veten në një [[aporia]], të paaftë të përcaktojnë atë çka mendonin se kuptonin. Sokrati [[Di vetëm se nuk di asgjë|shpall shpesh injorancën e tij]], duke thënë se ai është i sigurt vetëm se nuk di. Sokrati ushtroi ndikim të fortë mbi filozofët në lashtësinë e mëvonshme dhe ka vazhduar ta bëjë këtë edhe në epokën moderne. Ai u studiua nga dijetarët mesjetarë dhe islamikë dhe luajti rol të rëndësishëm në mendimin e [[Rilindja italiane|Rilindjes italiane]], veçanërisht brenda lëvizjes [[Humanizmi i Rilindjes|humaniste]]. Interesi për të vazhdoi pa ndërprerje, siç reflektohet në veprat e [[Søren Kierkegaard|Søren Kjerkegaard]] dhe [[Friedrich Nietzsche|Friedrich Niçe]]. Paraqitjet e Sokratit në art, letërsi dhe kulturën e gjerë e kanë bërë atë figurë të njohur gjerësisht në traditën filozofike perëndimore. == Burimet dhe problemi sokratik == Sokrati nuk i dokumentoi mësimet e tij. Gjithçka dihet për të vjen nga dëshmi të të tjerëve: kryesisht filozofi [[Platoni|Platon]] dhe historiani [[Ksenofoni|Ksenofon]], të cilët ishin të dy nxënës të tij; dramaturgu komik atenian [[Aristofani]] (bashkëkohës i Sokratit); dhe nxënësi i Platonit [[Aristoteli|Aristotel]], i cili lindi pas vdekjes së Sokratit. Historitë shpesh kontradiktore nga këto burime antike vetëm sa e ndërlikojnë aftësinë e dijetarëve për të rindërtuar me besueshmëri mendimet e vërteta të Sokratit, vështirësi e njohur si [[problemi sokratik]].{{Sfnmp|Guthrie|1972|pp=5–7|2=Dorion|2y=2011|2pp=1–2|3=May|3y=2000|3p=9|4=Waterfield|4y=2013|4p=1}} Veprat e Platonit, Ksenofonit dhe autorëve të tjerë që e përdorin personazhin e Sokratit si mjet hulumtues janë shkruar në formën e dialogut midis Sokratit dhe bashkëbiseduesve të tij dhe ofrojnë burimin kryesor të informacionit mbi jetën dhe mendimin e Sokratit. ''Logoi sokratikoi'' («fjalimet sokratike'') ishte një term i sajuar nga Aristoteli për të përshkruar këtë zhanër të sapoformuar letrar.{{Sfnmp|May|2000|p=20|2=Dorion|2y=2011|2p=7|3=Waterfield|3y=2013|3p=1}} Ndërsa datat e sakta të hartimit të tyre janë të panjohura, disa prej tyre ndoshta u shkruan pas vdekjes së Sokratit.{{Sfn|Doering|2011|pp=24–25}} Siç vuri re i pari Aristoteli, shkalla deri ku dialogjet e portretizojnë Sokratin me besnikëri është çështje debati.{{Sfn|Dorion|2011|pp=7–9}} === Platoni dhe Ksenofoni === Ksenofoni ishte nxënës i Sokratit. Ai diskuton Sokratin në katër vepra: ''[[Memorabilia (Ksenofon)|Memorabilia]]'', ''[[Oeconomicus]]'', ''[[Simpozium (Ksenofon)|Simpoziumi]]'' dhe ''[[Apologjia (Ksenofon)|Apologjia e Sokratit]]''. Ai gjithashtu përmend një histori me Sokratin në ''Anabasisin'' e tij.{{Sfn|Guthrie|1972|p=335}} ''Oeconomicus'' ritregon një diskutim mbi menaxhimin praktik të shtëpisë. Si ''Apologjia'' e Platonit, ''Apologjia'' e Ksenofonit përshkruan gjyqin e Sokratit, por veprat ndryshojnë ndjeshëm dhe, sipas W.&nbsp;K.&nbsp;C.&nbsp;Guthrie, rrëfimi i Ksenofonit portretizon një Sokrat me «mendjemadhësi dhe kënaqësi të padurueshme».{{Sfn|Guthrie|1972|p=339}} ''Simpoziumi'' i Ksenofonit është dialog i Sokratit me atenianë të tjerë të shquar gjatë një diskutimi pas darkës, por është mjaft ndryshe nga ''[[Simpoziumi (Platon)|Simpoziumi]]'' i Platonit: nuk ka mbivendosje në listën e mysafirëve. Në ''Memorabilia'', Ksenofoni e mbron Sokratin nga akuzat e korruptimit të rinisë dhe të qenies kundër perëndive; në thelb, është koleksion historish të ndryshme të mbledhura për të ndërtuar një apologji të re për Sokratin.{{Sfn|Guthrie|1972|p=345}} Paraqitja e Sokratit nga Platoni nuk është e drejtpërdrejtë.{{Sfnmp|Guthrie|1972|pp=29–31|2=Dorion|2y=2011|2p=6}} Platoni ishte nxënës i Sokratit dhe e mbijetoi atë me pesë dekada.{{Sfn|Guthrie|1972|p=30}} Sa besueshmëri ka Platoni në paraqitjen e atributeve të Sokratit është çështje debati; shumë dijetarë bashkëkohorë nuk e pranojnë pikëpamjen se ai nuk paraqiste pikëpamje të tjera përveç atyre të Sokratit.{{Sfnmp|Guthrie|1972|pp=29–33|2=Waterfield|2y=2013|2pp=3–4}} Çrregullshmëria e personazhit të Sokratit që ai paraqet është shtysë e kësaj dyshimi.{{Sfnmp|May|2000|p=20|2=Dorion|2y=2011|2pp=6–7}} Një shpjegim i zakonshëm, por jo universalisht i pranuar, i kësaj çrregullshmërie është se Platoni fillimisht u përpoq të paraqiste me saktësi Sokratin historik, ndërsa më vonë në shkrimet e tij futi pikëpamjet e veta në gojën e Sokratit. Sipas këtij kuptimi, ka dallim midis Sokratit ''sokratik'' të veprave të hershme të Platonit dhe Sokratit ''platonik'' të shkrimeve të mëvonshme të Platonit, megjithëse kufiri midis të dyve duket i mjegulluar dhe kronologjia e supozuar mbështetet në pak prova.{{Sfnmp|May|2000|p=20|2=Waterfield|2y=2013|2pp=3–4}} Rrëfimi i Ksenofonit dhe ai i Platonit ndryshojnë në paraqitjen e Sokratit si person. Sokrati i Ksenofonit është më i mërzitshëm, më pak humoristik dhe më pak ironik se ai i Platonit.{{Sfn|Guthrie|1972|p=15}}{{Sfn|May|2000|pp=19–20}} Sokrati i Ksenofonit gjithashtu i mungojnë tiparet filozofike të Sokratit të Platonit — injoranca, metoda sokratike ose ''elenku'' — dhe vë theksin te ''enkrateia'' (vetëkontrolli) më shumë se Sokrati i Platonit.{{Sfn|Dorion|2011|pp=4,10}} Në përgjithësi, ''logoi sokratikoi'' nuk mund të na ndihmojnë të rindërtojmë Sokratin historik as në rastet kur tregimet e tyre mbivendosen, pasi autorët mund të kenë ndikuar rrëfimet e njëri-tjetrit.{{Sfn|Waterfield|2013|pp=10–13}} === Aristofani dhe burime të tjera === Shkrimtarët e komedisë ateniase, duke përfshirë Aristofanin, komentuan gjithashtu mbi Sokratin. Komedia më e rëndësishme e Aristofanit në lidhje me Sokratin është ''[[Retë]]'', ku Sokrati është personazh qendror.{{Sfn|Guthrie|1972|pp=39–41}} Në këtë dramë, Aristofani paraqet një karikatyrë të Sokratit që anon drejt sofizmit,{{Sfn|Guthrie|1972|pp=39–51}} duke e tallur Sokratin si ateist absurd.{{Sfn|Ahbel-Rappe|2011|p=5}} Sokrati te ''Retë'' interesohet për filozofinë natyrore, gjë që përputhet me portretizimin e tij nga Platoni te ''Fedoni''. Që Sokrati kishte tërhequr vëmendjen e atenianëve si filozof në moshën 45-vjeçare është e sigurt.{{Sfn|Konstan|2011|pp=85,88}} Nuk është e qartë nëse vepra e Aristofanit është e dobishme për të rindërtuar Sokratin historik.{{Sfn|Waterfield|2013|pp=7–8}} Autorë të tjerë antikë që shkruan mbi Sokratin ishin Eshini i Sfetit, Antistenesi, Aristipi, Brysoni, Kebesi, Kritoni, Euklidi i Megarës, Fedoni dhe Aristoteli, të gjithë duke shkruar pas vdekjes së Sokratit.{{Sfnmp|Vlastos|1991|p=52|2=Kahn|2y=1998|2pp=1–2}} Aristoteli nuk ishte bashkëkohës i Sokratit; ai studioi nën Platonin në Akademinë e këtij të fundit për njëzet vjet.{{Sfnmp|Guthrie|1972|pp=35–36|2=Waterfield|2y=2013|2p=8}} Aristoteli e trajton Sokratin pa paragjykimin e Ksenofonit dhe Platonit, të cilët kishin lidhje emocionale me Sokratin, dhe i shqyrton doktrinat e Sokratit si filozof.{{Sfn|Guthrie|1972|p=38}} Roli i tij në kuptimin e Sokratit është i kufizuar. Ai nuk shkruan gjerësisht mbi Sokratin dhe, kur e bën, merret kryesisht me dialogjet e hershëm të Platonit.{{Sfnmp|Dorion|2011|pp=11,16|2=Waterfield|2y=2013|2p=11}} Ka gjithashtu dyshime të përgjithshme mbi besueshmërinë e tij mbi historinë e filozofisë.{{Sfn|Waterfield|2013|pp=8–11}} Megjithatë, dëshminë e tij është thelbësore për të kuptuar Sokratin.{{Sfn|Waterfield|2013|p=11}} === Problemi sokratik === Në një vepër themelore me titull «Vlera e Sokratit si Filozof» (1818), filozofi [[Friedrich Schleiermacher]] sulmoi rrëfimet e Ksenofonit; sulmi i tij u pranua gjerësisht.{{Sfn|Dorion|2011|pp=1–3}} Shlajermaher kritikoi Ksenofonin për paraqitjen e tij naïve të Sokratit. Ksenofoni ishte ushtar, argumentoi Shlajermaher, dhe prandaj nuk ishte i pozicionuar mirë për të shprehur idetë sokratike. Për më tepër, Ksenofoni kishte qenë i njëanshëm në portretizimin e miqut dhe mësuesit të tij të dikurshëm: ai besonte se Sokrati ishte trajtuar padrejtësisht nga Athina dhe u përpoq të provonte pikëpamjen e tij në vend të ofrimit të një rrëfimi të paanshëm. Rezultati, tha Shlajermaher, ishte se Ksenofoni e portretizoi Sokratin si filozof jotërheqës.{{Sfn|Dorion|2011|pp=2–3}} Në fillim të shekullit të njëzetë, rrëfimi i Ksenofonit u hodh poshtë kryesisht.{{Sfn|Dorion|2011|p=5}} Filozofi Karl Joel, duke mbështetur argumentet e tij mbi interpretimin e Aristotelit të ''logos sokratikos'', sugjeroi se dialogjet sokratikë janë kryesisht trillim: sipas Joelit, autorët e dialogjeve thjesht imitonin disa tipare sokratike të dialogut.{{Sfn|Dorion|2011|pp=7–10}} Në mesin e shekullit të njëzetë, filozofë si Olof Gigon dhe Eugène Dupréel, bazuar në argumentet e Joelit, propozuan që studimi i Sokratit duhet të përqendrohet në versionet e ndryshme të karakterit dhe besimeve të tij, në vend se të synojë të rindërtojë një Sokrat historik.{{Sfn|Dorion|2011|pp=12–14}} Më vonë, dijetari i filozofisë antike [[Gregory Vlastos]] sugjeroi se dialogjet e hershëm sokratikë të Platonit ishin më të pajtueshme me prova të tjera për një Sokrat historik sesa shkrimet e tij të mëvonshme, argument që bazohet mbi mospërputhjet në portretizimin në zhvillim të Platonit për Sokratin. Vlastosi hodhi plotësisht poshtë rrëfimin e Ksenofonit, përveç kur kjo dakordohej me Platonin.{{Sfn|Dorion|2011|pp=12–14}} Kohët e fundit, [[Charles H. Kahn]] ka forcuar qëndrimin skeptik mbi problemin sokratik të pazgjidhshëm, duke sugjeruar se vetëm ''Apologjia'' e Platonit ka ndonjë rëndësi historike.{{Sfn|Dorion|2011|pp=17–18}} == Biografia == [[File:Battle of Potidaea Socrates saving Alcibiades (detail).jpg|thumb|Beteja e Potidajës (432 p.e.s.): Atenianët kundër Korinthianëve (detaj). Sokrati (qendër) duke shpëtuar [[Alkibiadi|Alkibiadit]]. Gravurë e shekullit XVIII. Sipas Platonit, Sokrati mori pjesë në Betejën e Potidajës, tërheqjen e [[Beteja e Deliumit|Betejës së Deliumit]] dhe betejën e [[Beteja e Amfipolisit|Amfipolisit]] (422 p.e.s.).{{Sfn|Guthrie|1972|p=2}}]] Sokrati lindi në vitin 470 ose 469&nbsp;p.e.s. te [[Sofronisku]] dhe [[Fenaret]], gdhendës guri dhe [[mami]], respektivisht, në demin atenian të [[Alopeke]]s; prandaj, ai ishte qytetar atenian, i lindur nga atenianë relativisht të begatë.{{Sfnmp|Ober|2010|pp=159–160|2=Ahbel-Rappe|2y=2011|2p=1|3=Guthrie|3y=1972|3p=58|4=Dorion|4y=2011|4p=12}} Ai jetoi afër të afërmve të babait të tij dhe trashëgoi, siç ishte zakon, pjesë të pasurisë së babait të tij, duke siguruar një jetë relativisht të lirë nga shqetësimet financiare.{{Sfn|Ober|2010|pp=160–161}} Arsimimi i tij ndoqi ligjet dhe zakonet e Athinës. Ai mësoi aftësitë bazë të leximit dhe shkrimit dhe, si shumica e atenianëve të pasur, mori mësime shtesë në fusha të ndryshme si gjimnastika, poezia dhe muzika.{{Sfn|Ober|2010|pp=161–162}} Ai u martua dy herë (cila erdhi e para nuk është e qartë): martesa e tij me [[Ksantipa|Ksantipën]] ndodhi kur Sokrati ishte në të pesëdhjetat, dhe martesa tjetër ishte me vajzën e [[Aristidi|Aristidit]], një burrështetas atenian.{{Sfn|Ober|2010|p=161}} Ai pati tre djem me Ksantipën.{{Sfn|Guthrie|1972|p=65}} Sokrati kreu shërbimin e tij ushtarak gjatë [[Lufta Peloponeze|Luftës Peloponeze]] dhe u dallua në tre fushata, sipas Platonit.{{Sfn|Guthrie|1972|p=59}} Incident tjetër që pasqyron respektin e Sokratit për ligjin është arrestimi i [[Leon i Salaminës|Leonit të Salaminës]]. Siç përshkruan Platoni në ''Apologjinë'' e tij, Sokrati dhe katër të tjerë u thirrën te [[Tholos (Athinë)|Tholos]] dhe u thanë nga përfaqësues të [[Tridhjetë Tiranitë|Tridhjetë Tiranëve]] (të cilët filluan të qeverisin në 404&nbsp;p.e.s.) të arrestonin Leonin për ekzekutim. Sërish Sokrati ishte i vetmi abstenient, duke zgjedhur të rrezikonte zemërimin dhe shpagimin e tiranëve, në vend se të merrte pjesë në atë që e konsideronte krim.{{Sfnmp|Guthrie|1972|p=65|2=Ober|2y=2010|2pp=167–171}} Sokrati tërhiqte interes të madh nga publiku atenian dhe veçanërisht rinia ateniase.{{Sfn|Guthrie|1972|p=78}} Ai ishte famëkeq i shëmtuar, me hundën e sheshtë, sytë bulboz dhe barkun e madh; miqtë e tij shakanin për pamjen e tij.{{Sfn|Guthrie|1972|pp=66–67}} Sokrati ishte indiferent ndaj kënaqësive materiale, duke përfshirë pamjen e vet dhe rehatinë personale. Ai anashkalonte higjienën personale, lahej rrallë, ecte [[këmbëzbathur]], dhe zotëronte vetëm një pallto të gërvishtur.{{Sfn|Guthrie|1972|p=69}} Ai moderonte ngrënien, pirjen dhe marrëdhëniet seksuale, megjithëse nuk praktikonte abstenimin e plotë.{{Sfn|Guthrie|1972|p=69}} Megjithëse Sokrati tërhiqej nga rinia, ai i rezistonte pasionit të tij për ta, sepse, siç përshkruan Platoni, ai ishte më i interesuar të edukonte shpirtrat e tyre dhe nuk kërkonte seks nga nxënësit e tij.{{Sfnmp|Guthrie|1972|pp=70–75|2=Nails|2y=2020}} Politikisht, ai nuk mori anë në rivalitetin midis demokratëve dhe oligarkëve në Athinë; i kritikoi të dy.{{Sfnmp|Guthrie|1972|pp=92–94|2=Nails|2y=2020}} Karakteri i Sokratit ashtu siç shfaqet te ''Apologjia'', ''Kritoni'', ''Fedoni'' dhe ''Simpoziumi'' përputhet me burime të tjera deri në shkallën që jep besim se portretizimi i Platonit për Sokratin në këto vepra është përfaqësues i Sokratit të vërtetë.{{Sfn|Kahn|1998|p=75}} Sokrati vdiq në Athinë në vitin 399&nbsp;p.e.s. pas gjyqit për ''[[asebeia]]'' (pagabësi) dhe korruptimin e rinisë.{{Sfn|Ahbel-Rappe|2011|pp=15–19}} Ai kaloi ditën e tij të fundit në burg midis miqve dhe pasuesve, të cilët i ofruan një rrugë shpëtimi, të cilën ai e refuzoi. Ai vdiq mëngjesin tjetër, në përputhje me dënimin e tij, pasi piu [[cikutë|helmin e cicutës]].{{Sfn|Ahbel-Rappe|2011|pp=17,21}} Sipas ''Fedonit'', fjalët e tij të fundit ishin: «Kriton, i kemi borxh një gjel Asklepit. Mos harro ta shlyesh borxhin.»<ref>{{cite web|last=Plato|title=Phaedo|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0169%3Atext%3DPhaedo%3Asection%3D118a|website=Perseus|quote=See §118a|access-date=2024-03-01}}</ref> == Gjyqi i Sokratit == {{Kryesor|Gjyqi i Sokratit}} [[File:David - The Death of Socrates.jpg|thumb|''[[Vdekja e Sokratit]]'', nga [[Jacques-Louis David]] (1787). Sokrati u vizitua nga miqtë e tij gjatë natës së fundit në burg. Diskutimi i tij me ta dha shkas ''Kritonit'' dhe ''Fedonit'' të Platonit.{{Sfn|Guthrie|1972|pp=65–66}}]] Në vitin 399&nbsp;p.e.s., Sokrati u akuzua formalisht se korruptonte mendjet e rinisë ateniase dhe për ''[[asebeia]]'' (pagabësi), d.m.th. adhurimi i perëndive false dhe moshtyrimi i perëndive të Athinës.{{Sfn|May|2000|pp=30,40}} Gjatë gjyqit, Sokrati u mbrojt pa sukses. Ai u gjet fajtor me shumicë votash të hedhura nga juri me qindra qytetarë burra atenianë dhe, sipas zakonit, propozoi dënimin e vet: se duhej t'i jepej ushqim dhe strehim falas nga shteti për shërbimet që i bëri qytetit,{{Sfn|May|2000|pp=47–48}} ose alternativë, se duhej gjobitur me një [[mina (njësi)|mina]] argjend (sipas tij, gjithë çfarë kishte).{{Sfn|May|2000|pp=47–48}} Juria hodhi poshtë ofertën e tij dhe urdhëroi dënimin me vdekje.{{Sfn|May|2000|pp=47–48}} Nga të gjitha veprat e shkruara mbi gjyqin e Sokratit, vetëm tre kanë mbijetuar: ''Apologjia'' e Platonit, ''Apologjia'' e Ksenofonit, dhe ''Memorabilia'' e Ksenofonit.<ref>Danzig, Gabriel. 2003. «Apologizing for Socrates: Plato and Xenophon on Socrates' Behavior in Court». ''Transactions of the American Philological Association''. Vol. 133, Nr. 2, fq. 285. {{Ikonë gjuha|en}}</ref> Sokrati u akuzua në një klimë politikisht të tensionuar.{{Sfn|Nails|2020}} Në vitin 404&nbsp;p.e.s., atenianët u shkatërruan nga spartanët në betejën detare vendimtare të [[Beteja e Egospotamëve|Egospotamëve]], dhe më pas spartanët rrethuan Athinën. Ata zëvendësuan qeverinë demokratike me një qeveri të re pro-oligarkike, të quajtur [[Tridhjetë Tiranët]].{{Sfn|Nails|2020}} Për shkak të masave të tyre tiranikë, disa atenianë u organizuan për të rrëzuar Tiranitë — dhe, vërtet, arritën ta bënin këtë shkurtimisht — derisa erdhi një kërkesë spartane për ndihmë nga Tridhjetë dhe u kërkua kompromis. Kur spartanët u larguan sërish, megjithatë, demokratët kapën mundësinë për të vrarë oligarkët dhe për të rimarrë qeverisjen e Athinës.{{Sfn|Nails|2020}} Akuzat kundër Sokratit u nisën nga një poet, [[Melitosi]], i cili kërkoi dënimin me vdekje sipas akuzës së ''asebeia''.{{Sfn|Nails|2020}} Akuzuesit e tjerë ishin [[Anitu|Anitu]] dhe Likoni. Pas një ose dy muajve, në fund të pranverës ose fillim të verës, gjyqi filloi dhe ndoshta zgjati pjesën më të madhe të një dite.{{Sfn|Nails|2020}} Kishte dy burime kryesore për akuzat e bazuara në fe. Së pari, Sokrati kishte hedhur poshtë antropomorfizmin e fesë tradicionale greke duke mohuar se perënditë bënin gjëra të këqija si njerëzit. Së dyti, ai dukej se besonte në një ''[[daimonion (Sokrati)|daimonion]]'' — zë i brendshëm me, siç sugjeronin akuzuesit e tij, origjinë hyjnore.{{Sfn|Nails|2020}} ''Apologjia'' e Platonit fillon me Sokratin duke iu përgjigjur gojëdhënave të ndryshme kundër tij që kanë dhënë shkas akuzës.{{Sfn|May|2000|p=31}} Fillimisht, Sokrati mbrohet kundër gojëdhënës se është një filozof naturalist ateist, siç portretizohet te ''Retë'' e Aristofanit; ose një sofist.{{Sfn|May|2000|pp=33–39}} Kundër akuzave të korruptimit të rinisë, Sokrati përgjigjet se nuk ka korruptuar asnjëherë qëllimisht askënd, pasi korruptimi i dikujt do të sillte rrezikun e u korruptuar nga ky person nga ana tjetër, dhe kjo do të ishte jologjike, pasi korruptimi është i padëshirueshëm.{{Sfn|May|2000|pp=41–42}} Mbi akuzën e dytë, Sokrati kërkon sqarim. Melitosi përgjigjet duke përsëritur akuzën se Sokrati është ateist. Sokrati vëren kontradiktën midis ateizmit dhe adhurimit të perëndive false.{{Sfn|May|2000|p=42}} Ai pastaj pretendon se ai është «dhuratë e Perëndisë» ndaj atenianëve, pasi aktivitetet e tij i shërbejnë përfundimisht Athinës; kështu, duke e dënuar atë me vdekje, vetë Athina do të jetë humbësi më i madh.{{Sfn|May|2000|p=43}} Pas kësaj, ai thotë se edhe pse asnjë njeri nuk mund të arrijë urtësinë, kërkimi i saj është gjëja më e mirë që mund të bëjë dikush, duke nënkuptuar se paraja dhe prestigji nuk janë aq të çmuara sa zakonisht mendohet.{{Sfn|May|2000|pp=45–46}} Sokratit iu dha mundësia të propozonte dënime alternative pasi u gjet fajtor. Ai mund të kishte kërkuar leje të largohej nga Athina dhe të jetonte në mërgim, por nuk e bëri. Sipas Ksenofonit, Sokrati nuk bëri asnjë propozim, ndërkohë sipas Platonit ai sugjeroi se ushqimi i lirë duhet t'i sigurohej çdo ditë si njohje e vlerës së tij ndaj Athinës, ose, më seriozisht, se duhej gjobitur.{{Sfnmp|Guthrie|1972|pp=63–65|2=Ahbel-Rappe|2y=2011|2pp=16–17|3=Ober|3y=2010|3p=146}} Juria favorizoi dënimin me vdekje duke e bërë atë të pijë një kupë me [[cikutë]] (lëng helmues).{{Sfn|Guthrie|1972|pp=64–65}} Nga ana e tij, Sokrati paralajmëroi jurinë dhe atenianët se kritika ndaj tyre nga nxënësit e tij të shumtë ishte e pashmangshme, nëse nuk bëheshin njerëz të mirë.{{Sfn|May|2000|pp=47–48}} Pas vonesës së shkaktuar nga ceremonitë fetare ateniase, Sokrati kaloi ditën e tij të fundit në burg. Miqtë e vizituan dhe i ofruan mundësinë të arratisej, të cilën ai e hodhi poshtë.{{Sfnmp|Guthrie|1972|pp=20,65–66|2=Ober|2y=2010|2p=146}} Çështja e asaj çfarë motivoi atenianët të dënonin Sokratin mbetet e diskutueshme midis dijetarëve.{{Sfn|Ralkowski|2013|p=302}} Ekzistojnë dy teori. E para është se Sokrati u dënua për arsye fetare; e dyta, se ai u akuzua dhe dënua për arsye politike.{{Sfn|Ralkowski|2013|p=302}} Një interpretim tjetër, më i fundit, sinteton teoritë fetare dhe politike, duke argumentuar se feja dhe shteti nuk ishin të ndara në Athinën e lashtë.{{Sfn|Ralkowski|2013|p=323}} Argumenti për persekutim fetar mbështetet nga fakti se rrëfimet e gjyqit nga Platoni dhe Ksenofoni fokusohen kryesisht te akuzat e pagabësisë. Në ato rrëfime, Sokrati portretizohet si i paaftë të bëjë asnjë përpjekje për të kundërshtuar faktin se nuk besonte në perënditë ateniase. Kundër këtij argumenti qëndron fakti se shumë skeptikë dhe filozofë ateistë gjatë kësaj kohe nuk u ndoqën penalisht.{{Sfn|Ralkowski|2013|pp=319–322}} Sipas argumentit për persekutim politik, Sokrati u synua sepse u perceptua si kërcënim ndaj demokracisë. Ishte e vërtetë se Sokrati nuk mbrojti demokracinë gjatë mbretërimit të Tridhjetë Tiranëve dhe se shumica e nxënësve të tij ishin kundër demokratëve.{{Sfn|Ralkowski|2013|pp=307–308}} Rasti për persekutim politik zakonisht sfidohet nga ekzistenca e një amnistie që iu dha qytetarëve atenianë në 403&nbsp;p.e.s. për të parandaluar përshkallëzimin drejt luftës civile pas rënies së Tridhjetë. Megjithatë, siç zbulojnë teksti i gjyqit të Sokratit dhe tekste të tjera, akuzuesit mund të kenë fryrë retorikën e tyre duke përdorur ngjarje para vitit 403&nbsp;p.e.s.{{Sfn|Ralkowski|2013|pp=303–304}} == Filozofia == === Metoda sokratike === {{Kryesor|Metoda sokratike}} [[File:The Debate Of Socrates And Aspasia (2).jpg|thumb|''Debati i Sokratit dhe Aspazisë'' nga [[Nicolas-André Monsiau]]. Diskutimet e Sokratit nuk kufizoheshin vetëm në grupin e ngushtë të nxënësve; ai angazhohej në dialogje me të huaj dhe me njerëz nga të gjitha klasat shoqërore dhe gjinive.{{Sfn|Ahbel-Rappe|2011|p=53}}]] Tipar themelor i Sokratit platonik është [[metoda sokratike]], ose metoda e hedhjes poshtë (''elenku'').{{Sfnmp|Benson|2011|p=179|2=Wolfsdorf|2y=2013|2pp=34–35}} Ajo është më e spikatur në veprat e hershme të Platonit, si ''Apologjia'', ''Kritoni'', ''Gorgjia'', ''Republika I'', dhe të tjerë.{{Sfn|Wolfsdorf|2013|p=34}} ''Elenku'' tipik zhvillohet si vijon. Sokrati nis një diskutim mbi një temë me një pretendues ekspert të lëndës, zakonisht në shoqërinë e disa të rinjve, dhe nëpërmjet dialogut provon se besimet dhe argumentet e ekspertit janë kontradiktore.{{Sfnmp|Benson|2011|pp=182–184|2=Wolfsdorf|2y=2013|2pp=34–35}} Sokrati nis dialogun duke i kërkuar bashkëbiseduesit të tij një definicion të temës. Kur bën pyetje të mëtejshme, përgjigjet e bashkëbiseduesit kontradiktojnë përfundimisht definicionin e parë. Përfundimi është se eksperti nuk e dinte vërtet definicionin që në fillim.{{Sfn|Benson|2011|p=184}} Bashkëbiseduesi mund të propozojë një definicion tjetër. Ai definicion i ri, nga ana e tij, i nënshtrohet shqyrtimit të [[pyetja sokratike|pyetjes sokratike]]. Me çdo raund pyetjesh dhe përgjigjesh, Sokrati dhe bashkëbiseduesi i tij shpresojnë t'i afrohen të vërtetës. Më shpesh, ata vazhdojnë të zbulojnë injorancën e tyre.{{Sfn|Guthrie|1972|pp=125–127}} Meqë definicionet e bashkëbiseduesve përfaqësojnë zakonisht opinionin mbizotërues mbi një çështje, diskutimi vë në dyshim opinionin e zakonshëm.{{Sfn|Guthrie|1972|pp=128–129}} Sokrati teston gjithashtu opinionet e veta nëpërmjet metodës sokratike. Kështu Sokrati nuk mëson një doktrinë filozofike të caktuar. Përkundrazi, ai pranon injorancën e vet ndërsa kërkon të vërtetën me nxënësit dhe bashkëbiseduesit e tij.{{Sfn|Guthrie|1972|pp=128–129}} Dijetarët kanë vënë në dyshim vlefshmërinë dhe natyrën e saktë të metodës sokratike, ose me të vërtetë nëse ekzistonte fare ndonjë metodë sokratike.{{Sfn|Benson|2011|pp=179,185–193}} Në vitin 1982, dijetari i filozofisë antike Gregory Vlastos pretendoi se metoda sokratike nuk mund të përdorej për të vendosur vërtetësinë ose fallsitetin e një propozicioni. Përkundrazi, argumentoi Vlastosi, ajo ishte një mënyrë për të treguar se besimet e bashkëbiseduesit ishin jokonsistente.{{Sfnmp|Benson|2011|p=185|2=Wolfsdorf|2y=2013|2pp=34–35}} Ka pasur dy linja kryesore mendimi rreth kësaj pikëpamjeje, varësisht nëse pranohet se Sokrati kërkon të hedhë poshtë një pretendim.{{Sfnmp|Benson|2011|p=185|2=Wolfsdorf|2y=2013|2p=44}} Sipas linjës së parë të mendimit, e njohur si qasja konstruktiviste, Sokrati me të vërtetë kërkon të hedhë poshtë një pretendim me këtë metodë, dhe metoda ndihmon në arritjen e deklaratave afirmuese.{{Sfn|Benson|2011|p=185}} Qasja jokonstrektiviste mban se Sokrati thjesht dëshiron të vendosë jokonsistencën midis premisave dhe përfundimit të argumentit fillestar. === Prioriteti sokratik i definicionit === Sokrati nis diskutimet e tij duke dhënë prioritet kërkimit të definicioneve.{{Sfn|Benson|2013|p=136}} Në shumicën e rasteve, Sokrati nis diskursin e tij me ekspert të një lënde duke kërkuar një definicion — duke pyetur, për shembull, ç'është virtyti, mirësia, drejtësia ose guximi.{{Sfnmp|Benson|2013|pp=136–139|2=Ahbel-Rappe|2y=2011|2p=71}} Për të vendosur një definicion, Sokrati mbledh fillimisht shembuj të qartë të një virtyti dhe pastaj kërkon të vendosë çfarë kishin të përbashkët.{{Sfn|Guthrie|1972|p=112}} Sipas Guthrie, Sokrati jetoi në një epokë kur sofistët kishin vënë në dyshim kuptimin e virtyteve të ndryshme, duke sfiduar substancën e tyre; kërkimi i Sokratit për definicion ishte tentativë për ta pastruar atmosferën nga skepticizmi i tyre radikal.{{Sfn|Guthrie|1972|pp=110–111}} Disa dijetarë kanë argumentuar se Sokrati nuk e mbron prioritetin e definicionit si parim, sepse kanë identifikuar raste ku ai nuk e bën këtë.{{Sfnmp|Benson|2013|pp=143–145|2=Bett|2y=2011|2p=228}} Disa kanë argumentuar se ky prioritet i definicionit vjen nga Platoni, jo nga Sokrati.{{Sfnmp|Benson|2013|pp=143–145,147|2=Bett|2y=2011|2p=229}} Filozofi Peter Geach, duke pranuar se Sokrati mbron prioritetin e definicionit, e gjen teknikën të gabuar. Sipas Geach, dikush mund të dijë një propozicion edhe nëse nuk mund të definojë termat me të cilët shprehet propozicioni.{{Sfn|Benson|2013|p=145}} === Injoranca sokratike === [[File:Delfi Apollons tempel.jpg|thumb|Rrënojat e [[Tempulli i Apollonit (Delfi)|Tempullit të Apollonit]] në Delfi, ku ndodhej Pythia. Aforizma delfikse ''[[Njohu veten]]'' ishte e rëndësishme për Sokratin, siç shihet në shumë dialogje sokratikë të Platonit, veçanërisht ''Apologjia''.{{Sfn|Ahbel-Rappe|2011|p=144}}]] Sokrati i Platonit shpesh pretendon se është i vetëdijshëm për mungesën e vet të njohurisë, veçanërisht kur diskuton koncepte etike si ''arete'' (d.m.th., mirësia, guximi), pasi nuk e di natyrën e koncepteve të tilla.{{Sfnmp|Guthrie|1972|p=122|2=Bett|2y=2011|2p=215|3=McPartland|3y=2013|3pp=94–95}} Për shembull, gjatë gjyqit të tij, me jetën e vënë në lojë, Sokrati thotë: «E mendova Evenosin njeri të lumtur, nëse vërtet zotëron këtë art (''technē'') dhe mëson kundrejt një tarife kaq modeste. Sigurisht do të mburresha dhe lavdërohesha nëse i dija (''epistamai'') këto gjëra, por nuk i di (''epistamai'') ato, zotërinj».{{Sfn|McPartland|2013|p=98}} Në disa dialogje të Platonit, Sokrati duket se i atribuon vetes disa njohuri, dhe mund të duket edhe fort i bindur për njeriun që pohon injorancën e vet.{{Sfn|McPartland|2013|pp=108–109}} Ka shpjegime të ndryshme të jokonsistencës sokratike.{{Sfn|McPartland|2013|p=117}} Një shpjegim është se Sokrati është ose ironik ose modest për qëllime pedagogjike: ai synon të lejojë bashkëbiseduesin të mendojë vetë, në vend se ta udhëzojë drejt një përgjigje të paracaktuar pyetjeve të tij filozofike.{{Sfn|McPartland|2013|p=119}} Shpjegim tjetër është se Sokrati mban interpretime të ndryshme të kuptimit të «njohurisë». Njohuria, për të, mund të nënkuptojë të kuptuarit sistematik të një lënde etike, mbi të cilën Sokrati hedh plotësisht poshtë çdo lloj zotërimi; ose mund t'i referohet njohjes në nivel të ulët, të cilën Sokrati mund ta pranojë se e zotëron.{{Sfn|McPartland|2013|pp=117–119}} Në çdo rast, ka konsensus se Sokrati pranon se njohja e mungesës sonë të njohurisë është hapi i parë drejt urtësisë.{{Sfn|McPartland|2013|pp=118–119}} Sokrati njihet për mohimin e njohurisë, pretendim i mishëruar te thënia «[[Di vetëm se nuk di asgjë]]». Kjo shpesh i atribuohet Sokratit bazuar mbi deklaratë te ''Apologjia'' e Platonit, megjithëse e njëjta pikëpamje gjendet gjatë shpesh te shkrimet e hershme të Platonit mbi Sokratin.{{Sfn|Vlastos|1985|p=1}} Megjithatë, në deklarata të tjera, ai nënkupton madje pretendon se ka njohuri. Për shembull, te ''Apologjia'' e Platonit Sokrati thotë: «...por të bësh padrejtësi dhe të mos bindesh ndaj eprorëve të mi, perëndi ose njeri, këtë e ''di'' se është keq dhe e poshtër...» (''Apologjia'', 29b6–7).{{Sfn|Vlastos|1985|pp=6–7}} Nëse Sokrati mendonte vërtet se kishte mungesë njohurie apo thjesht simulonte besim në injorancën e vet mbetet çështje debati. Interpretimi i zakonshëm është se ai simulonte modesti. Sipas Norman Gulley, Sokrati e bënte këtë për të tërhequr bashkëbiseduesit të flisnin me të. Nga ana tjetër, [[Terence Irwin]] pretendon se fjalët e Sokratit duhen marrë fjalë për fjalë.{{Sfnmp|Vlastos|1985|pp=1–2|2=Lesher|2y=1987|2p=275}} Gregory Vlastosi argumenton se ka prova të mjaftueshme për të hedhur poshtë të dy pretendimet. Sipas tij, për Sokratin ka dy kuptime të ndara të «njohurisë»: Njohuri-C dhe Njohuri-E (C qëndron për «e sigurtë», dhe E qëndron për ''elenku'', d.m.th. metoda sokratike). Njohuri-C është diçka e pakundërshtueshme, ndërsa Njohuri-E është njohuria e nxjerrë nga ''elenku'' sokratik.{{Sfn|Lesher|1987|p=276}} Kështu, Sokrati flet të vërtetën kur thotë se di-C diçka, dhe është gjithashtu i sinqertë kur thotë se di-E, për shembull, se është keq të mos bindesh ndaj eprorëve të tu, siç pretendon te ''Apologjia''.{{Sfnmp|Lesher|1987|p=276|2=Vasiliou|2y=2013|2p=28}} Jo të gjithë dijetarët kanë rënë dakord me këtë dualizëm semantik.{{Sfnmp|Lesher|1987|p=278|2=McPartland|2y=2013|2p=123}} === Ironia sokratike === Ekziston supozim i gjerë se Sokrati ishte ironist, i bazuar kryesisht mbi portretizimin e Sokratit nga Platoni dhe Aristoteli.{{Sfn|Lane|2011|p=239}} Ironia e Sokratit është aq delikate dhe pak humoristike sa shpesh e lë lexuesin të pyesë nëse Sokrati po bën një lojë fjalësh të qëllimshme.{{Sfn|Vasiliou|2013|p=20}} ''Eutifron'' i Platonit është i mbushur me ironi sokratike. Historia fillon kur Sokrati takohet me Euthyfronin, njeri i cili e ka akuzuar babain e tij për vrasje. Kur Sokrati dëgjon fillimisht detajet e historisë, ai komenton: «Nuk mendoj se çdo njeri mund ta bëjë këtë [të akuzojë babanë e vet] saktë, por sigurisht ai i cili ka bërë tashmë progres të madh në urtësi». Kur Eutifron mburrret me mirëkuptimin e tij të hyjnisë, Sokrati i përgjigjet se është «shumë e rëndësishme të bëhem nxënësi juaj».{{Sfnmp|Vasiliou|2013|p=24|2=Lane|2y=2011|2p=239}} Sokrati shihet zakonisht si ironik kur përdor lavde për të lajkatur ose kur u drejtohet bashkëbiseduesve të tij.{{Sfn|Lane|2011|pp=249–251}} Dijetarët janë të ndarë mbi arsyet pse Sokrati përdor ironi. Sipas mendimit të avancuar që nga periudha [[Helenizmi|helenistike]], ironia sokratike është mënyrë luajtëse për të tërhequr vëmendjen e audiencës.{{Sfn|Lane|2011|pp=241–242}} Një linjë tjetër mendimi mban se Sokrati fshehin mesazhin e tij filozofik me ironi, duke e bërë të aksesueshëm vetëm për ata që mund të ndajnë pjesët e deklaratave të tij që janë ironike nga ato që nuk janë.{{Sfn|Lane|2011|p=243}} Gregory Vlastosi ka identifikuar model më kompleks ironie te Sokrati. Sipas Vlastosit, fjalët e Sokratit kanë kuptim të dyfishtë, si ironik ashtu edhe jo ironik. Ky opinion nuk ndahet nga shumë dijetarë të tjerë.{{Sfn|Vasiliou|2013|pp=28–29}} === Eudaimonizmi dhe intelektualizmi sokratik === Për Sokratin, ndjekja e ''[[eudaimonia]]s'' motivon çdo veprim njerëzor, drejtpërdrejt ose tërthorazi.{{Sfnmp|Brickhouse|Smith|2013|p=185|2=Vlastos|2y=1991|2p=203}} Virtyti dhe njohuria lidhen, sipas Sokratit, me ''eudaimonian'', por sa ngushtë ai i konsideronte ato të lidhura është ende i debatuar. Disa argumentojnë se Sokrati mendonte se virtyti dhe ''eudaimonia'' janë identikë. Sipas një pikëpamjeje tjetër, virtyti shërben si mjet drejt ''eudaimonias''.{{Sfn|Reshotko|2013|p=158}} Pikë tjetër debati është nëse, sipas Sokratit, njerëzit dëshirojnë atë që është vërtet e mirë — ose, përkundrazi, thjesht atë çfarë ''perceptojnë'' si të mirë.{{Sfn|Reshotko|2013|p=158}} [[Intelektualizmi moral]] i referohet rolit të spikatur që Sokrati i jepte njohurisë. Ai besonte se i gjithë virtyti bazohej mbi njohurinë. Ai gjithashtu besonte se njerëzit udhëhiqeshin nga fuqia njohëse për të kuptuar çfarë dëshirojnë, duke zvogëluar rolin e impulseve.{{Sfn|Brickhouse|Smith|2013|p=185}} Te ''[[Protagora (dialog)|Protagora]]'' i Platonit (345c4–e6), Sokrati nënkupton se «askush nuk gabon me vullnet», gjë që ka bërë shenjën dalluese të intelektualizmit të virtytit sokratik.{{Sfn|Segvic|2006|pp=171–173}} Në filozofinë morale sokratike, prioritet i jepet intelektit si mënyra e jetës së mirë; Sokrati zbehet besimet ose pasionet irracionale.{{Sfn|Segvic|2006|p=171}} Dijetarët janë hutuar nga pikëpamja e Sokratit se ''[[akrasia]]'' (veprimi sipas pasioneve irracionale, kundër njohurisë ose besimeve vetjake) është e pamundur. Shumica besojnë se Sokrati nuk la asnjë hapësirë për dëshira irracionale, megjithëse disa pretendojnë se Sokrati pranoi ekzistencën e motivimeve irracionale, por mohoi se luajnë rol primar në vendimmarrje.{{Sfn|Brickhouse|Smith|2013|pp=190–191}} === Feja === [[File:Euthyphro Stephanus 1578 p 2.jpg|thumb|Botimi i [[Henri Estienne]]s i vitit 1578 i ''Eutifronit'', tekst paralel latinisht dhe greqisht. Botimet e Estienneit u përdorën dhe u rishtypën gjerësisht për më shumë se dy shekuj.{{Sfn|Ausland|2019|pp=686–687}} Diskutimi i Sokratit me Euthyfronin mbetet ndikues edhe sot në debatet teologjike.{{Sfn|McPherran|2011|p=117}}]] Mospërputhja fetare e Sokratit sfidoi pikëpamjet e kohës së tij dhe kritika e tij rimodeloi diskursin fetar për shekujt në vijim.{{Sfn|McPherran|2013|p=257}} Në Greqinë e Lashtë, feja e organizuar ishte e fragmentuar, kremtohej në një sërë festash për perëndi të veçanta, si [[Dionysia|Dionizia Urbane]], ose në rituale shtëpiake, dhe nuk kishte tekste të shenjta. Feja ndërmisej me jetën e përditshme të qytetarëve, të cilët kryenin detyrat e tyre fetare personale kryesisht me sakrifice ndaj perëndive të ndryshme.{{Sfn|McPherran|2013|pp=259–260}} Nëse Sokrati ishte njeri besimtar praktikant apo «provokator ateist» ka qenë pikë debati që nga kohët antike; gjyqi i tij përfshiu akuza pagabësie, dhe polemika nuk ka pushuar ende.{{Sfn|McPherran|2013|pp=257–258}} Sokrati diskuton hyjninë dhe shpirtin kryesisht te ''[[Alkibiades i Parë|Alkibiadi]]'', ''[[Eutifron]]'' dhe ''[[Apologjia (Platon)|Apologjia]]''.{{Sfn|Guthrie|1972|pp=151–153}} Te ''Alkibiadi'', Sokrati lidh shpirtin njerëzor me hyjninë, duke arritur në përfundim: «Atëherë kjo pjesë e saj i ngjan Perëndisë, dhe kushdo që shikon këtë, dhe vjen të njohë gjithçka që është hyjnore, do të fitojë me këtë njohurinë më të mirë të vetvetes.»{{Sfn|Guthrie|1972|p=153}} Diskutimet e tij mbi fenë bien gjithmonë nën prizmin e racionalizmit të tij.{{Sfnmp|McPherran|2013|pp=260–262|2=McPherran|2y=2011|2p=111}} Sokrati, te ''Eutifron'', arrin në një përfundim që e çon larg praktikës zakonshme të epokës: ai i konsideron sakrificet ndaj perëndive të padobishme, veçanërisht kur ato nxiten nga shpresa e marrjes së shpërblimit të ardhshëm. Në vend të kësaj, ai thërret filozofinë dhe ndjekjen e njohurisë si mënyrën kryesore të adhurimit të perëndive.{{Sfn|McPherran|2013|p=265}} Refuzimi i tij i formave tradicionale të devotshmërisë, duke i lidhur me interesin vetjak, nënkuptonte se atenianët duhet të kërkonin përvojë fetare nëpërmjet vetëshqyrtimit.{{Sfn|McPherran|2013|p=266}} Sokrati argumentoi se perënditë ishin me karakter të mirë të mençur dhe të drejtë, perceptim larg fesë tradicionale të asaj kohe.{{Sfn|McPherran|2013|pp=263–266}} Te ''Eutifron'', lind [[dilema e Eutifronit]]. Sokrati pyesin bashkëbiseduesin e tij mbi marrëdhënien midis devotshmërisë dhe vullnetit të një perëndie të fuqishëm: A është diçka e mirë sepse është vullneti i këtij perëndie, apo është vullneti i këtij perëndie sepse është e mirë?{{Sfnmp|McPherran|2013|p=263|2=McPherran|2y=2011|2p=117}} Me fjalë të tjera, a ndjek devotshmëria të mirën, apo perëndinë? Trajektoria e mendimit sokratik bie ndesh me teologjinë tradicionale greke, e cila merrte ''[[Sy për sy|lex talionis]]'' si të mirëqenë. Sokrati mendoi se mirësia është e pavarur nga perënditë, dhe perënditë vetë duhet të jenë devote.{{Sfn|McPherran|2011|pp=117–119}} Sokrati pohon besim tek perënditë te ''Apologjia'' e Platonit, ku u thotë jurorëve se ai i njeh perënditë më shumë sesa akuzuesit e tij.{{Sfn|McPherran|2013|pp=272–273}} Për Sokratin platonik, ekzistenca e perëndive merret si e mirëqenë; në asnjë dialog të tij ai nuk shqyrton nëse perënditë ekzistojnë apo jo.{{Sfn|McPherran|2013|pp=270–271}} Te ''Apologjia'', mund të bëhet rasti për ta paraqitur Sokratin si agnostik, bazuar mbi diskutimin e tij të të panjohurës së madhe pas vdekjes,{{Sfn|Guthrie|1972|pp=157–158}} dhe te ''Fedoni'' (dialogu me nxënësit e tij në ditën e fundit) Sokrati shpreh qartë besim në pavdekësinë e shpirtit.{{Sfn|Guthrie|1972|pp=160–164}} Ai besonte gjithashtu në orakujt, parashikimet dhe mesazhet e tjera nga perënditë. Këto shenja nuk i ofruan asnjë besim pozitiv mbi çështjet morale; përkundrazi, ishin parashikime ngjarjesh të pafavorshme të ardhshme.{{Sfn|McPherran|2011|pp=123–127}} Te ''Memorabilia'' e Ksenofonit, Sokrati ndërton argument të ngjashëm me [[argumenti teleologjik|argumentin e sotëm teleologjik të dizajnit inteligjent]]. Ai pretendon se meqë ka shumë tipare në univers që shfaqin «shenja të parakujdesit» (p.sh., qepallat), krijuesi hyjnor duhet të ketë krijuar universin.{{Sfn|McPherran|2013|pp=270–271}} Ai pastaj nxjerr se krijuesi duhet të jetë [[gjithëdijës]] dhe [[gjithëfuqishëm]] dhe gjithashtu se ai e krijoi universin për avancimin e njerëzimit, meqë njerëzit natyrshëm kanë shumë aftësi që kafshët e tjera nuk kanë.{{Sfnmp|McPherran|2013|pp=270–271|2=Long|2y=2009|2p=63}} Herë pas here, Sokrati flet për një hyjni të vetme, ndërsa herë të tjera i referohet shumë «perëndive». Kjo është interpretuar si nënkuptim se ai ose besonte se një hyjni supreme urdhëronte perënditë e tjera, ose se perëndi të ndryshme ishin pjesë, ose manifestime, të kësaj hyjnie të vetme.{{Sfnmp|McPherran|2013|p=272|2=Long|2y=2009|2p=63}} Marrëdhënia e besimeve fetare të Sokratit me ndjekjen e tij të rreptë të racionalizmit ka qenë objekt debati.{{Sfn|McPherran|2011|pp=114–115}} Profesori i filozofisë Mark McPherran sugjeron se Sokrati interpretonte çdo shenjë hyjnore nëpërmjet racionalitetit laik për konfirmim.{{Sfn|McPherran|2011|p=124}} Profesori i filozofisë antike A.&nbsp;A.&nbsp;Long sugjeron se është anakoronike të supozohet se Sokrati besonte se sfera fetare dhe ajo racionale ishin të ndara.{{Sfn|Long|2009|p=64}} === Daimonioni sokratik === [[File:Alcibades being taught by Socrates, François-André Vincent.jpg|thumb|''Alkibiadi duke marrë mësim nga Sokrati'', pikturë e vitit 1776 nga [[François-André Vincent]], që portretizon daimonin e Sokratit.{{Sfn|Lapatin|2009|p=146}}]] Në disa tekste (p.sh., ''Eutifron'' 3b5 të Platonit; ''Apologjia'' 31c–d; ''Memorabilia'' 1.1.2 e Ksenofonit), Sokrati pretendon se dëgjon shenjë ''[[daimonion (Sokrati)|daimonike]]'' — zë të brendshëm të dëgjuar zakonisht kur ishte gati të bënte gabim. Sokrati dha përshkrim të shkurtër të këtij [[daimonion (Sokrati)|daimonioni]] gjatë gjyqit të tij (''Apologjia'' 31c–d): «...Arsyeja për këtë është diçka që keni dëgjuar prej meje shpesh në vende të ndryshme — gjegjësisht fakti se unë përjetoj diçka hyjnore dhe daimonike, siç ka shkruar Melitosi në akuzën e tij, me mënyrë talëse. Filloi në fëmijërinë time, ndodhja e një zëri të veçantë. Herë që ndodh, ai gjithmonë më ndalon nga rruga e veprimit që synoja të ndërmerrja, por kurrë nuk më jep këshillë pozitive. Ky është ai që ka kundërshtuar ushtrimin tim të politikës, dhe mendoj se kjo ka qenë krejtësisht e mirë.»{{Sfn|Long|2009|pp=63–64}} Studimet moderne e kanë interpretuar ndryshe këtë ''daimōnion'' sokratik si burim racional njohurie, impuls, ëndërr apo madje përvojë paranormale të ndierë nga Sokrati asket.{{Sfn|Long|2009|pp=65–66,70}} === Virtyti dhe njohuria === Teoria e virtytit e Sokratit pohon se të gjitha virtytet janë thelbësisht të njëjta, pasi janë formë e njohurisë.{{Sfn|Guthrie|1972|p=131}} Për Sokratin, arsyeja pse dikush nuk është i mirë është se i mungon njohuria. Meqë njohuria është e bashkuar, virtytet janë gjithashtu të bashkuara. Dictumin tjetër i famshëm — «askush nuk gabon me vullnet» — vjen gjithashtu nga kjo teori.{{Sfn|Rowe|2006|pp=164–165}} Te ''Protagora'', Sokrati argumenton për unitetin e virtyteve duke përdorur shembullin e guximit: nëse dikush di cili rrezik është i rëndësishëm, ai mund të ndërmarrë rrezikun.{{Sfn|Guthrie|1972|p=131}} Aristoteli komenton: «...Sokrati i moshuari mendonte se qëllimi i jetës ishte njohuria e virtytit, dhe kërkonte definicionin e drejtësisë, guximit, dhe secilës nga pjesët e virtytit, dhe kjo ishte qasje e arsyeshme, pasi mendonte se të gjitha virtytet ishin shkenca, dhe se sapo dikush dinte [për shembull] drejtësinë, ai do të ishte i drejtë...»{{Sfnmp|Guthrie|1972|p=131|2=Ahbel-Rappe|2last2=Kamtekar|2y=2009|2p=72}} === Dashuria === [[File:Socrates and Alcibiades, Christoffer Wilhelm Eckersberg.jpg|thumb|Sokrati dhe Alkibiadi, nga [[Christoffer Wilhelm Eckersberg]], 1813–1816.]] Disa tekste sugjerojnë se Sokrati kishte marrëdhënie dashurie me [[Alkibiadin|Alkibiadinit]] dhe të rinjve të tjerë; të tjerë sugjerojnë se miqësitë e Sokratit me djemtë e rinj synonin vetëm t'i përmirësonin dhe nuk ishin seksuale. Te ''Gorgjia'', Sokrati pretendon se ishte dashnor i dyfishtë i Alkibiadit dhe filozofisë, dhe tundimi i tij është evident te ''Protagora'', ''Menoni'' (76a–c) dhe ''Fedri'' (227c–d). Megjithatë, natyra e saktë e marrëdhënies së tij me Alkibiadinë nuk është e qartë; Sokrati ishte i njohur për vetëpërmbajtjen e tij, ndërsa Alkibiadi pranon te ''[[Simpoziumi (Platon)|Simpoziumi]]'' se kishte tentuar të tundonte Sokratin por kishte dështuar.{{Sfn|Obdrzalek|2013|pp=210–211}} Teoria sokratike e dashurisë nxirret kryesisht nga ''[[Lisi (dialog)|Lisi]]'', ku Sokrati diskuton dashurinë te një shkollë mundësi. Ata nisin dialogun duke hulumtuar dashurinë prindërore dhe si manifetohet ajo në lidhje me lirinë dhe kufijtë që prindërit vendosin për fëmijët. Sokrati përfundon se nëse Lisi është plotësisht i padobishëm, askush nuk do ta dojë — jo prindërit e tij. Ndërkohë shumica e dijetarëve besojnë se ky tekst ishte humoristik, është sugjeruar gjithashtu se ''Lisi'' tregon se Sokrati mbante pikëpamje egoiste të dashurisë, sipas së cilës dashurojmë vetëm njerëzit që na janë të dobishëm në njëfarë mënyre.{{Sfn|Obdrzalek|2013|pp=214–215}} Dijetarë të tjerë nuk bien dakord me këtë pikëpamje, duke argumentuar se doktrina e Sokratit lë hapësirë për dashuri jo-egoiste ndaj bashkëshortit/es.{{Sfn|Obdrzalek|2013|p=212}} Sokrati, i cili pretendon se di vetëm se nuk di, bën një përjashtim (te ''Simpoziumi'' i Platonit), ku thotë se do të tregojë të vërtetën mbi Dashurinë, të cilën e mësoi nga një «grua e zgjuar». Klasicisti [[Armand D'Angour]] ka argumentuar rastin se Sokrati ishte në rini pranë [[Aspasia|Aspazisë]], dhe se [[Diotima e Mantineës|Diotima]], të cilës Sokrati i atribuon kuptimin e dashurisë te ''Simpoziumi'', bazohet mbi të;{{Sfn|D'Angour|2019}} megjithatë, është gjithashtu e mundshme që Diotima ekzistoi vërtet. === Filozofia politike sokratike === Ndërsa Sokrati ishte i përfshirë në debate politike dhe kulturore publike, është e vështirë të përcaktohet filozofia e tij e saktë politike. Te ''[[Gorgjia (dialog)|Gorgjia]]'' e Platonit, ai i thotë Kaliklesit: «Besoj se jam njëri nga pak atenianët — për të mos thënë se jam i vetmi, por i vetmi nga bashkëkohësit tanë — i cili mori mbi vete artin e vërtetë politik dhe praktikon politikën e vërtetë. Sepse fjalët që bëj herë pas here nuk synojnë kënaqësinë, por atë çka është më e mirë.»{{Sfnmp|Griswold|2011|pp=333–341|2=Johnson|2y=2013|2p=234}} Pretendimi i tij ilustron aversionin e tij ndaj kuvendeve dhe procedurave demokratike të vendosura si votimi — pasi Sokrati i shikonte politikanët dhe retorikantët si njerëz që përdornin truke për të mashtruar publikun.{{Sfn|Johnson|2013|p=234}} Ai nuk kandidoi kurrë për detyrë ose propozoi ndonjë legjislacion.{{Sfn|Griswold|2011|p=334}} Përkundrazi, ai synonte ta ndihmonte qytetin të lulëzonte duke «përmirësuar» qytetarët e tij.{{Sfn|Johnson|2013|p=234}} Si qytetar, ai respektoi ligjin. Ai u bind rregullave dhe kreu detyrën ushtarake duke luftuar luftëra jashtë. Dialogjet e tij, megjithatë, bëjnë pak referencë ndaj vendimeve politike bashkëkohore, si Ekspedita Siçiliane.{{Sfn|Griswold|2011|p=334}} Sokrati kaloi kohën duke biseduar me qytetarët, ndër ta anëtarë të fuqishëm të shoqërisë ateniase, duke shqyrtuar besimet e tyre dhe duke nxjerrë në dritë kontradiktat e ideve të tyre. Sokrati besonte se u bënte favor atyre pasi, për të, politika kishte të bënte me formësimin e peizazhit moral të qytetit nëpërmjet filozofisë, jo procedurave elektorale.{{Sfn|Johnson|2013|p=235}} Ka debat mbi pozicionin e Sokratit në klimën politike polarizuese ateniase, e ndarë midis oligarkëve dhe demokratëve. Ndërkohë nuk ka prova tekstuale të qarta, një teori e mbajtur gjerësisht është se Sokrati anonte drejt demokracisë: ai nuk u bind ndaj urdhrit të vetëm që qeveria oligarkike e Tridhjetë Tiranëve i dha; ai respektoi ligjet dhe sistemin politik të Athinës (të formuluara nga demokratët); dhe, sipas këtij argumenti, dashamirësia e tij ndaj idealeve të Athinës demokratike ishte arsye pse nuk dëshiroi të arratisej nga burgu dhe dënimi me vdekje. Nga ana tjetër, ka prova se Sokrati anonte drejt oligarkisë: shumica e miqve të tij mbështesnin oligarkinë, ai ishte disprezues ndaj opinionit të shumicës dhe kritikues ndaj procesit demokratik.{{Sfn|Johnson|2013|pp=236–237}} Argument më pak kryesor sugjeron se Sokrati favorizoi republikën demokratike, teori që jep prioritet participimit aktiv në jetën publike.{{Sfn|Johnson|2013|p=238}} Sugjerim tjetër është se Sokrati mbështeti pikëpamje në linjë me [[liberalizmi|liberalizmin]], ideologji politike e formuar gjatë [[Epoka e Iluminizmit|Epokës së Iluminizmit]]. Ky argument bazohet kryesisht mbi ''Kritonin'' dhe ''Apologjinë'', ku Sokrati flet mbi marrëdhënien reciproke të dobishme midis qytetit dhe qytetarëve të tij.{{Sfn|Johnson|2013|pp=239–241}} Nga ana tjetër, Sokrati është parë si propozuesi i parë i [[mosbindja civile|mosbindjes civile]]. Kundërshtimi i fortë i Sokratit ndaj padrejtësisë, bashkë me refuzimin e tij të shërbimit ndaj urdhrit të Tridhjetë Tiranëve për të arrestuar Leonin, janë sugjeruese të kësaj linje. Siç thotë te ''Kriton'': «Kurrë nuk duhet të veprojë dikush padrejtësisht, as për të shlyer padrejtësinë që i është bërë.»{{Sfn|Johnson|2013|pp=241–242}} == Trashëgimia == === Lashtësia klasike === [[File:SocratesCarnelianGemImprintRome1stBCE1stCE.jpg|thumb|left|Gur karneol që paraqet Sokratin, Romë, shekulli I&nbsp;p.e.s. – shekulli I&nbsp;e.s.]] [[File:Socrates Efes Museum.JPG|thumb|Pikturë muri në shtëpi që paraqet Sokratin, shekujt I–V&nbsp;e.s., Muzeu i Efesit.]] Ndikimi i Sokratit ishte i jashtëzakonshëm në filozofinë pas vdekjes së tij. Me përjashtim të [[Epikurizmi|epikurianëve]] dhe [[Pirronizmi|pirronistëve]], gati të gjitha rrymat filozofike pas Sokratit e gjurmonin origjinën e tyre tek ai: Akademia e Platonit, Liceumi i Aristotelit, Cinikët dhe Stoikët.{{Sfnmp|Guthrie|1972|pp=99,165|2=Long|2y=2011|2p=355|3=Ahbel-Rappe|3y=2011|3pp=95–96}} Interesi për Sokratin vazhdoi të rritej deri në shekullin e tretë e.s.{{Sfn|Long|2011|pp=355–356}} Shkollat e ndryshme ndryshonin në përgjigje ndaj pyetjeve themelore si qëllimi i jetës ose natyra e ''arete'' (virtytit), pasi Sokrati nuk u kishte dhënë përgjigje, dhe prandaj shkollat filozofike pasuese ndryshuan shumë në interpretimin e mendimit të tij.{{Sfnmp|Guthrie|1972|pp=165–166|2=Long|2y=2011|2pp=355–357}} Ai konsiderohej se kishte zhvendosur fokusin e filozofisë nga studimi i botës natyrore, siç ishte rasti për filozofët pre-sokratikë, drejt studimit të punëve njerëzore.{{Sfn|Long|2011|p=358}} Ndjekësit e menjëhershëm të Sokratit ishin nxënësit e tij, Euklidi i Megarës, Aristipi dhe Antistenesi, të cilët nxorën përfundime të ndryshme mes tyre dhe ndoqën trajektore të pavarura.{{Sfn|Guthrie|1972|p=169}} Antistenesi kishte përbuzje të thellë ndaj të mirave materiale. Sipas tij, virtyti ishte gjithçka që rëndonte. [[Diogeni]] dhe Cinikët vazhduan këtë linjë mendimi.{{Sfn|Guthrie|1972|p=170}} Nga ana tjetër, Aristipi mbrojti grumbullimin e pasurisë dhe jetoi jetes luksoze. Pas largimit nga Athina dhe kthimit në qytetin e tij të origjinës [[Kirene, Libi|Kirene]], ai themeloi [[Cirenaikasit|shkollën filozofike cirenaike]] bazuar mbi [[Hedonizmi|hedonizmin]], duke favorizuar jetën e lehtë me kënaqësi trupore. Euklidi ishte bashkëkohës i Sokratit. Pas gjyqit dhe vdekjes së Sokratit, u largua nga Athina për qytetin e afërt të Megarës, ku themeloi shkollën [[Shkolla megariane|Megariane]].{{Sfn|Guthrie|1972|pp=170–174}} [[Stoisizmi|Stoikët]] mbështeteshin shumë tek Sokrati.{{Sfn|Long|2011|p=362}} Ata aplikuan metodën sokratike si mjet për të shmangur jokonsistencat. Doktrinat e tyre morale fokusoheshin mbi mënyrën e jetesës së qetë nëpërmjet urtësisë dhe virtytit. Stoikët i caktuan virtytit rol vendimtar në arritjen e lumturisë dhe gjithashtu i dhanë prioritet marrëdhënies midis mirësisë dhe përsosurisë etike, gjëra të gjitha që jehonin mendimin sokratik.{{Sfn|Long|2011|pp=362–364}} Ndërkohë, rryma filozofike e [[Platonizmi|Platonizmit]] pretendoi Sokratin si pararendësin e saj, si në etikë ashtu edhe në teorinë e njohurisë. [[Arkesilau]], i cili u bë kreu i Akademisë rreth 80 vjet pas themelimit të saj nga Platoni, ndryshoi rrënjësisht doktrinën e Akademisë drejt asaj që njihet sot si Skepticizmi Akademik, i qendruar mbi filozofinë sokratike të injorancës. Skeptikët Akademikë konkurruan me Stoikët mbi atë se kush ishte trashëgimtari i vërtetë i Sokratit.{{Sfn|Long|2011|pp=364–365}} [[Epikurizmi|Epikurianët]] ishin antagonistë ndaj Sokratit.{{Sfn|Long|2011|pp=368–369}} Ata e sulmuan për supersticion, duke kritikuar besimin e tij në ''daimonion'' dhe respektin e tij ndaj orakullit të Delfit.{{Sfn|Long|2011|p=374}} Ata gjithashtu kritikuan Sokratin për karakterin dhe shkesat e ndryshme, duke u fokusuar kryesisht mbi ironinë e tij, e cila konsiderohej e papërshtatshme për filozof dhe e pahijshme për mësues.{{Sfnmp|Campos-Daroca|2019|p=240|2=Lane|2y=2011|2p=244|3=Long|3y=2011|3p=370}} [[Pirronizmi|Pirronistët]] gjithashtu ishin antagonistë ndaj Sokratit, duke e akuzuar se ishte brblues mbi etikën, i cili angazhohej në modesti të rreme dhe që tallja dhe poshtronte njerëzit.<ref>{{cite web|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0258%3Abook%3D2%3Achapter%3D5|title=Diogenes Laertius, ''Lives of the Eminent Philosophers'' Book II, Chapter 5, Section 19|access-date=2022-01-24}}</ref> === Bota mesjetare === [[File:Sughrat.jpg|right|thumb|Portret i Sokratit në një dorëshkrim nga [[Al-Mubashshir ibn Fatik]].]] Mendimi sokratik gjeti rrugën e vet drejt [[Bota islamike|Lindjes Mesme Islamike]] bashkë me atë të Aristotelit dhe Stoikëve. Veprat e Platonit mbi Sokratin, si dhe letërsia tjetër greke e lashtë, u përkthyen në arabisht nga dijetarë islamikë të hershëm si [[Al-Kindi]], [[Xhabir ibn Haian]] dhe [[Mu'tazila]]. Për dijetarët myslimanë, Sokrati u admirua dhe u lavdërua për kombinimin e etikës me mënyrën e jetesës, ndoshta për shkak të ngjashmërisë në këtë drejtim me personalitetin e [[Muhamedi|Muhamedit]].{{Sfn|Alon|2009|pp=317–318}} Doktrinat sokratike u modifikuan për t'iu përshtatur besimit islamik: sipas dijetarëve myslimanë, Sokrati bëri argumente për monoteizmin dhe kalueshmërinë e kësaj bote dhe shpërblimet e jetës tjetër.{{Sfn|Alon|2009|pp=325–326}} Ndikimi i tij në botën arabo-folëse vazhdon deri në ditët e sotme.{{Sfn|Alon|2009|p=332}} Në kohët mesjetare, pak nga mendimi i Sokratit mbijetoi në botën e krishterë si tërësi; megjithatë, veprat mbi Sokratin nga dijetarë të krishterë si [[Laktancu]], [[Eusebi i Cezaresë|Eusebi]] dhe [[Agustini i Hiponës|Augustini]] u ruajtën në [[Perandoria Bizantine|Perandorinë Bizantine]], ku Sokrati studiohej nën prizmin e krishterë.{{Sfnmp|Trizio|2019|pp=609–610|2=Hankins|2y=2009|2p=352}} Pas rënies së Kostandinopojës, shumë tekste u kthyen prapa në botën e krishterimit roman, ku u përkthyen në latinisht. Në përgjithësi, filozofia antike sokratike, si pjesa tjetër e letërsisë klasike para Rilindjes, u trajtua me skepticizëm fillimisht në botën e krishterë.{{Sfn|Hankins|2009|pp=337–340}} Gjatë [[Rilindja italiane|Rilindjes italiane]] të hershme, u zhvilluan dy narrativa të ndryshme të Sokratit.{{Sfn|Hankins|2009|pp=348–349}} Nga njëra anë, lëvizja humaniste ringjalli interesin ndaj autorëve klasikë. [[Leonardo Bruni]] përktheu shumë nga dialogjet sokratikë të Platonit, ndërsa nxënësi i tij [[Giannozzo Manetti]] shkroi një libër të qarkulluar gjerësisht, «Jeta e Sokratit». Të dy paraqitën versionin qytetar të Sokratit, sipas të cilit Sokrati ishte humanist dhe mbështetës i [[Republikanizmi|republikanizmit]]. Nga ana tjetër, një pamje tjetër e Sokratit u paraqit nga Neoplatonistët italianë, të udhëhequr nga filozofi dhe prifti [[Marsilio Ficino]]. Fiçino u mbresëlit nga mënyra jo-hierarkike dhe joformale e mësimdhënies të Sokratit, të cilën u përpoq ta imitonte.{{Sfn|Hankins|2009|pp=341–348}} === Kohët moderne === [[File:Reyer Jacobsz. van Blommendael, Socrate, ses deux épouses et Alcibiade, 1675. Huile sur toile, 210 x 198 cm. Strasbourg, Musée des Beaux-Art.jpg|thumb|''Sokrati, dy bashkëshortet e tij dhe Alkibiadi'', pikturë nga artisti holandez [[Reyer van Blommendael]] (1675). Shpesh Ksantipa, vetëm ose me Mirton (bashkëshortja tjetër e pretenduar e Sokratit), portretizohet duke derdhur një tenxhere urine mbi Sokratin.{{Sfn|Lapatin|2009|pp=133–139}}]] Në [[Franca e Re|Francën e Re]] të hershme, imazhi i Sokratit dominohej nga tiparet e jetës private sesa nga mendimi i tij filozofik, në romane dhe drama satirike të ndryshme.{{Sfn|McLean|2009|pp=353–354}} Disa mendimtarë e përdorën Sokratin për të theksuar dhe komentuar polemikat e epokës së tyre, si Théophile de Viau, i cili portretizoi Sokratin të krishterë të akuzuar për ateizëm,{{Sfn|McLean|2009|p=355}} ndërkohë për [[Voltaire]], figura e Sokratit përfaqësonte teistin e bazuar mbi arsye.{{Sfn|Loughlin|2019|p=665}} [[Michel de Montaigne]] shkroi gjerësisht mbi Sokratin, duke e lidhur atë me racionalizmin si kundërekulibër ndaj fanatikëve fetarë bashkëkohorë.{{Sfn|Ahbel-Rappe|2011|p=12}} Në shekullin XVIII, [[Idealizmi gjerman]] ringjalli interesin filozofik tek Sokrati, kryesisht nëpërmjet veprës së [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegelit]]. Për Hegelin, Sokrati shënoi një kthesë në historinë e njerëzimit nëpërmjet futjes së parimit të subjektivitetit të lirë ose [[vetëvendosja|vetëvendosjes]]. Ndërkohë Hegeli e lavdëron Sokratin për kontributin e tij, ai gjithsesi justifikon gjykatën ateniase, pasi insistimi i Sokratit mbi vetëvendosjen do të ishte shkatërrues i ''[[Sittlichkeit]]'' (term Hegelian që nënkupton mënyrën e jetesës e formuar nga institucionet dhe ligjet e Shtetit).{{Sfn|Bowman|2019|pp=751–753}} Gjithashtu, Hegeli e sheh përdorimin e racionalizmit sokratik si vazhdimësi të fokusit të Protagorës mbi arsyetimin njerëzor (siç mishërohet te motoja ''[[homo mensura]]'': «njeriu është masa e të gjitha gjërave»), por i modifikuar: arsyetimi ynë mund të na ndihmojë të arrijmë përfundime objektive mbi realitetin.{{Sfn|Bowman|2019|pp=753,761–763}} [[Søren Kierkegaard]] e konsideroi Sokratin mësuesin e tij{{Sfn|Schur|Yamato|2019|p=820}} dhe shkroi tezën e vet master mbi të, ''[[Koncepti i Ironisë me Referencë të Vazhdueshme tek Sokrati]]''.{{Sfn|Schur|Yamato|2019|p=824}} Aty argumentoi se Sokrati nuk është filozof moral por krejtësisht ironist.{{Sfn|Muench|2009|p=389}} Ai gjithashtu u fokusua mbi shmangien e shkrimit nga Sokrati: për Kjerkegaardin, kjo shmangie ishte shenjë modestie, që derivonte nga pranimi i Sokratit i injorancës së tij.{{Sfn|Schur|Yamato|2019|pp=824–825}} Jo vetëm Sokrati nuk shkroi asgjë, sipas Kjerkegaardit, por bashkëkohësit e tij e keqkuptuan si filozof, duke na lënë me detyrë gati të pamundur kuptimin e mendimit sokratik.{{Sfn|Schur|Yamato|2019|p=824}} Vetëm ''Apologjia'' e Platonit ishte afër Sokratit të vërtetë, sipas Kjerkegaardit.{{Sfn|Muench|2009|p=390}} Kjerkegaardit nuk ishte vetëm temë studimi për të — ishte model gjithashtu: ai e paralelajzoi detyrën e tij si filozof me Sokratin. Ai shkruan: «I vetmi analog që kam para meje është Sokrati; detyra ime është detyrë sokratike, të auditoj definicionin e asaj çfarë do të thotë të jesh i krishterë», me qëllim që ta sjellë shoqërinë më pranë idealit të krishterë, pasi besonte se krishterimi ishte bërë formalitet, bosh nga çdo thelb i krishterë.{{Sfn|Muench|2009|pp=390–391}} Kjerkegaard mohoi të ishte i krishterë, ashtu siç Sokrati mohoi të zotëronte ndonjë njohuri.{{Sfn|Muench|2009|p=394}} [[Friedrich Nietzsche]] u mërzit ndaj kontributeve të Sokratit në kulturën perëndimore.{{Sfn|Raymond|2019|p=837}} Në librin e tij të parë, ''[[Lindja e Tragjedisë]]'' (1872), Niçja e mbajti Sokratin përgjegjës për atë që ai e pa si përkeqësimin e qytetërimit të lashtë grek gjatë shekullit IV&nbsp;p.e.s. dhe pas tij. Për Niçen, Sokrati ndryshoi sferën e filozofisë nga naturalizma pre-sokratike drejt racionalizmit dhe intelektualizmit. Ai shkruan: «Konceptoj [pre-sokratikët] si paraprijës të një reformimi të grekëve: por jo te Sokrati»; «me Empedokliun dhe Demokritin, grekët ishin mirë në rrugën drejt marrjes së masës korrekte të ekzistencës njerëzore, joarsyes dhe vuajtjeve të saj; ata nuk e arritën kurrë këtë qëllim, falë Sokratit».{{Sfnmp|Porter|2009|pp=408–409}} Efekti, propozoi Niçja, ishte situatë e perversuar që kishte vazhduar deri në ditët e tij: kultura jonë është kulturë sokratike, besonte ai.{{Sfn|Raymond|2019|p=837}} Në botim të mëvonshëm, ''[[Muzgu i Idhujve]]'' (1887), Niçja vazhdoi sulmin e tij kundër Sokratit, duke u fokusuar mbi lidhjen arbitrare të arsyes me virtytin dhe lumturinë në mendimin sokratik.{{Sfn|Porter|2009|pp=410–411}} Opinioni kryesor aktual është se Niçja kishte qëndrim ambivalent ndaj Sokratit.{{Sfn|Raymond|2019|pp=837–839}} [[File:Socrates en Biblioteca Nacional.JPG|thumb|Statuja e Sokratit jashtë [[Biblioteca Nacional de Uruguay|Bibliotekës Kombëtare të Uruguait]], [[Montevideo]].]] [[Hannah Arendt]], [[Leo Strauss]] dhe [[Karl Popper]], pas përjetimit të tmerrave të [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], mes ngritjes së regjimeve totalitare, e panë Sokratin si ikonë të ndërgjegjes individuale.{{Sfn|Ahbel-Rappe|2011|p=127}} Arendt, te ''[[Ajhmani në Jeruzalem]]'' (1963), sugjeron se pyetja dhe vetë-reflektimi i vazhdueshëm i Sokratit mund të parandalojnë [[banaliteti i së keqes|banalitetin e së keqes]].{{Sfn|Ahbel-Rappe|2011|pp=137–138}} Strauss e sheh mendimin politik të Sokratit si paralel me atë të Platonit. Ai sheh Sokratin elitist te ''Republika'' e Platonit si shembull se pse ''polis'' nuk është dhe nuk mund të jetë mënyrë ideale e organizimit të jetës, pasi të vërtetat filozofike nuk mund të digerohen nga masat.{{Sfn|Ahbel-Rappe|2011|pp=138–140}} Poperi merr pikëpamjen e kundërt: ai argumenton se Sokrati kundërshton idetë totalitare të Platonit. Për Poperin, individualizmi sokratik, bashkë me demokracinë ateniase, nënkuptojnë konceptin e «shoqërisë së hapur» të Poperit siç përshkruhet te ''[[Shoqëria e Hapur dhe Armiqtë e Saj]]'' (1945).{{Sfn|Ahbel-Rappe|2011|pp=140–142}} == Shiko gjithashtu == * [[Metoda sokratike]] * [[Gjyqi i Sokratit]] * [[Platoni]] * [[Aristoteli]] * [[Filozofia e Greqisë së Lashtë]] * [[Etika aristoteliane]] * [[Shkolla peripatetike]] == Shënime == {{Reflist|22em}} == Referime == <!-- Të gjitha burimet dytësore janë anglisht (|language=en) nëse nuk tregohet ndryshe. Burimet parësore greke janë |language=grc. --> {{refbegin|30em}} * {{cite book|last1=Ahbel-Rappe|first1=Sara|last2=Kamtekar|first2=Rachana|title=A Companion to Socrates|year=2009|publisher=Wiley|isbn=978-1-4051-5458-1|language=en}} * {{cite book|last=Ahbel-Rappe|first=Sara|title=Socrates: A Guide for the Perplexed|year=2011|publisher=A&C Black|isbn=978-0-8264-3325-1|language=en}} * {{cite book|last=Alon|first=Ilai|editor-last1=Ahbel-Rappe|editor-first1=Sara|editor-last2=Kamtekar|editor-first2=Rachana|title=A Companion to Socrates|year=2009|publisher=Wiley|isbn=978-1-4051-5458-1|chapter=Socrates in Arabic Philosophy|pages=313–326|doi=10.1002/9780470996218.ch20|language=en}} * {{cite web|last=Ambury|first=James M.|title=Socrates|website=Internet Encyclopedia of Philosophy|url=https://iep.utm.edu/socrates/|year=2020|access-date=2021-06-02|archive-date=2017-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801071614/http://www.iep.utm.edu/socrates/|url-status=live|language=en}} * {{cite book|last=Ausland|first=Hayden W.|editor=Kyriakos N. Demetriou|title=Brill's Companion to the Reception of Socrates|year=2019|publisher=Brill|isbn=978-90-04-39675-3|chapter=Socrates in the Early Nineteenth Century, Become Young and Beautiful|pages=685–718|language=en}} * {{cite book|last=Benson|first=Hugh H.|editor=Donald R. Morrison|title=The Cambridge Companion to Socrates|url=https://archive.org/details/isbn_9780521541039|year=2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-83342-4|chapter=Socratic Method|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780521541039/page/179 179]–200|doi=10.1017/CCOL9780521833424.008|language=en}} * {{cite book|last=Benson|first=Hugh H.|editor=Nicholas D. Smith|title=The Bloomsbury Companion to Socrates|year=2013|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4411-1284-2|pages=136–155|chapter=The priority of definition|language=en}} * {{cite book|last=Bett|first=Richard|editor=Donald R. Morrison|title=The Cambridge Companion to Socrates|url=https://archive.org/details/isbn_9780521541039|year=2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-83342-4|chapter=Socratic Ignorance|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780521541039/page/215 215]–236|doi=10.1017/CCOL9780521833424.010|language=en}} * {{cite book|last=Bowman|first=Brady|editor=Kyriakos N. Demetriou|title=Brill's Companion to the Reception of Socrates|year=2019|publisher=Brill|isbn=978-90-04-39675-3|chapter=Hegel on Socrates and the Historical Advent of Moral Self-Consciousness|pages=749–792|doi=10.1163/9789004396753_030|language=en}} * {{cite book|last1=Brickhouse|first1=Thomas C.|last2=Smith|first2=Nicholas D.|editor=Nicholas D. Smith|title=The Bloomsbury Companion to Socrates|year=2013|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4411-1284-2|pages=185–209|chapter=Socratic Moral Psychology|language=en}} * {{cite book|last=Campos-Daroca|first=F. Javier|editor-last1=Moore|editor-first1=Christopher|title=Brill's Companion to the Reception of Socrates|year=2019|publisher=Brill|isbn=978-90-04-39675-3|chapter=Epicurus and the Epicureans on Socrates and the Socratics|pages=237–265|doi=10.1163/9789004396753_010|language=en}} * {{cite book|last=D'Angour|first=Armand|title=Socrates in Love|year=2019|publisher=Bloomsbury|isbn=978-14-08-88391-4|language=en}} * {{cite book|last=Doering|first=Klaus|editor=Donald R. Morrison|title=The Cambridge Companion to Socrates|url=https://archive.org/details/isbn_9780521541039|year=2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-83342-4|chapter=The Students of Socrates|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780521541039/page/24 24]–47|doi=10.1017/CCOL9780521833424.002|language=en}} * {{cite book|last=Dorion|first=Louis André|editor=Donald R. Morrison|title=The Cambridge Companion to Socrates|url=https://archive.org/details/isbn_9780521541039|year=2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-83342-4|chapter=The Rise and Fall of the Socratic Problem|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780521541039/page/1 1]–23|doi=10.1017/CCOL9780521833424.001|language=en}} * {{cite book|last=Guthrie|first=W. K. C.|title=A History of Greek Philosophy: Volume 3, The Fifth Century Enlightenment, Part 2, Socrates|date=1972|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-09667-6|doi=10.1017/CBO9780511518454|language=en}} * {{cite book|last=Griswold|first=Charles L.|editor=Donald R. Morrison|title=The Cambridge Companion to Socrates|url=https://archive.org/details/isbn_9780521541039|year=2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-83342-4|chapter=Socrates' Political Philosophy|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780521541039/page/333 333]–352|doi=10.1017/CCOL9780521833424.014|language=en}} * {{cite book|last=Hankins|first=James|editor-last1=Ahbel-Rappe|editor-first1=Sara|editor-last2=Kamtekar|editor-first2=Rachana|title=A Companion to Socrates|year=2009|publisher=Wiley|isbn=978-1-4051-5458-1|chapter=Socrates in the Italian Renaissance|pages=337–352|doi=10.1002/9780470996218.ch21|language=en}} * {{cite book|last=Johnson|first=Curtis|editor=Nicholas D. Smith|title=The Bloomsbury Companion to Socrates|year=2013|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4411-1284-2|pages=233–256|chapter=Socrates' political philosophy|language=en}} * {{cite book|last=Kahn|first=Charles H.|title=Plato and the Socratic Dialogue: The Philosophical Use of a Literary Form|year=1998|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-64830-1|doi=10.1017/CBO9780511585579|language=en}} * {{cite book|last=Konstan|first=David|editor=Donald R. Morrison|title=The Cambridge Companion to Socrates|url=https://archive.org/details/isbn_9780521541039|year=2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-83342-4|chapter=Socrates in Aristophanes' Clouds|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780521541039/page/75 75]–90|doi=10.1017/CCOL9780521833424.004|language=en}} * {{cite book|last=Lane|first=Melissa|editor=Donald R. Morrison|title=The Cambridge Companion to Socrates|url=https://archive.org/details/isbn_9780521541039|year=2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-83342-4|chapter=Reconsidering Socratic Irony|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780521541039/page/237 237]–259|doi=10.1017/CCOL9780521833424.011|language=en}} * {{cite book|last=Lapatin|first=Kenneth|editor-last1=Ahbel-Rappe|editor-first1=Sara|editor-last2=Kamtekar|editor-first2=Rachana|title=A Companion to Socrates|year=2009|publisher=Wiley|isbn=978-1-4051-5458-1|chapter=Picturing Socrates|pages=110–155|language=en}} * {{cite journal|last=Lesher|first=J. H.|title=Socrates' Disavowal of Knowledge|journal=Journal of the History of Philosophy|volume=25|issue=2|year=1987|issn=1538-4586|doi=10.1353/hph.1987.0033|pages=275–288|language=en}} * {{cite book|last=Long|first=A. A.|editor-last1=Ahbel-Rappe|editor-first1=Sara|editor-last2=Kamtekar|editor-first2=Rachana|title=A Companion to Socrates|year=2009|publisher=Wiley|isbn=978-1-4051-5458-1|chapter=How Does Socrates' Divine Sign Communicate with Him?|pages=63–74|doi=10.1002/9780470996218.ch5|language=en}} * {{cite book|last=Long|first=A. A.|editor=Donald R. Morrison|title=The Cambridge Companion to Socrates|url=https://archive.org/details/isbn_9780521541039|year=2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-83342-4|chapter=Socrates in Later Greek Philosophy|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780521541039/page/355 355]–379|doi=10.1017/CCOL9780521833424.015|language=en}} * {{cite book|last=Loughlin|first=Felicity P.|editor=Kyriakos N. Demetriou|title=Brill's Companion to the Reception of Socrates|year=2019|publisher=Brill|isbn=978-90-04-39675-3|chapter=Socrates and Religious Debate in the Scottish Enlightenment|pages=658–683|doi=10.1163/9789004396753_027|language=en}} * {{cite book|last=May|first=Hope|title=On Socrates|url=https://archive.org/details/onsocrates00mayh|year=2000|publisher=Wadsworth/Thomson Learning|isbn=978-0-534-57604-2|language=en}} * {{cite book|last=McPherran|first=Mark L.|editor=Donald R. Morrison|title=The Cambridge Companion to Socrates|url=https://archive.org/details/isbn_9780521541039|year=2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-83342-4|chapter=Socratic religion|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780521541039/page/n132 111]–127|doi=10.1017/CCOL9780521833424.006|language=en}} * {{cite book|last=McPherran|first=Mark L.|editor=Nicholas D. Smith|title=The Bloomsbury Companion to Socrates|year=2013|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4411-1284-2|pages=257–277|chapter=Socratic theology and piety|language=en}} * {{cite book|last=McPartland|first=Keith|editor=Nicholas D. Smith|title=The Bloomsbury Companion to Socrates|year=2013|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4411-1284-2|chapter=Socratic Ignorance and Types of Knowledge|pages=94–135|language=en}} * {{cite book|last=McLean|first=Daniel R.|editor-last1=Ahbel-Rappe|editor-first1=Sara|editor-last2=Kamtekar|editor-first2=Rachana|title=A Companion to Socrates|year=2009|publisher=Wiley|isbn=978-1-4051-5458-1|chapter=The Private Life of Socrates in Early Modern France|pages=353–367|doi=10.1002/9780470996218.ch22|language=en}} * {{cite book|last=Muench|first=Paul|editor-last1=Ahbel-Rappe|editor-first1=Sara|editor-last2=Kamtekar|editor-first2=Rachana|title=A Companion to Socrates|year=2009|publisher=Wiley|isbn=978-1-4051-5458-1|chapter=Kierkegaard's Socratic Point of View|pages=389–405|doi=10.1002/9780470996218.ch24|language=en}} * {{cite web|last=Nails|first=Debra|url=https://plato.stanford.edu/entries/socrates/|title=Socrates|publisher=Stanford Encyclopedia of Philosophy|year=2020|editor=Edward N. Zalta|access-date=2021-06-02|archive-date=2022-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20221023075000/https://plato.stanford.edu/entries/socrates/|url-status=live|language=en}} * {{cite book|last=Ober|first=Josiah|editor=Donald R. Morrison|chapter=Socrates and Democratic Athens|title=The Cambridge Companion to Socrates|pages=138–178|date=2010|isbn=978-0-521-83342-4|publisher=Cambridge University Press|doi=10.1017/CCOL9780521833424.007|language=en}} * {{cite book|last=Obdrzalek|first=Suzanne|editor=Nicholas D. Smith|title=The Bloomsbury Companion to Socrates|year=2013|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4411-1284-2|pages=210–232|chapter=Socrates on Love|language=en}} * {{cite book|last=Porter|first=James I.|editor-last1=Ahbel-Rappe|editor-first1=Sara|editor-last2=Kamtekar|editor-first2=Rachana|title=A Companion to Socrates|year=2009|publisher=Wiley|isbn=978-1-4051-5458-1|chapter=Nietzsche and 'The Problem of Socrates'|pages=406–425|doi=10.1002/9780470996218.ch25|language=en}} * {{cite book|last=Ralkowski|first=Mark|editor=Nicholas D. Smith|title=The Bloomsbury Companion to Socrates|year=2013|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4411-1284-2|pages=301–327|chapter=The politics of impiety: why was Socrates prosecuted by the Athenian democracy?|language=en}} * {{cite book|last=Raymond|first=Christopher C.|editor=Kyriakos N. Demetriou|title=Brill's Companion to the Reception of Socrates|year=2019|publisher=Brill|isbn=978-90-04-39675-3|chapter=Nietzsche's Revaluation of Socrates|pages=837–683|doi=10.1163/9789004396753_033|language=en}} * {{cite book|last=Reshotko|first=Naomi|editor=Nicholas D. Smith|title=The Bloomsbury Companion to Socrates|year=2013|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4411-1284-2|pages=156–184|chapter=Socratic eudaimonism|language=en}} * {{cite book|last=Rowe|first=Christopher|editor-last1=Ahbel-Rappe|editor-first1=Sara|editor-last2=Kamtekar|editor-first2=Rachana|title=A Companion to Socrates|year=2006|publisher=Wiley|isbn=978-1-4051-5458-1|chapter=Socrates in Plato's Dialogues|pages=159–170|doi=10.1002/9780470996218.ch10|language=en}} * {{cite book|last=Rudebusch|first=George|editor-last1=Ahbel-Rappe|editor-first1=Sara|editor-last2=Kamtekar|editor-first2=Rachana|title=A Companion to Socrates|year=2009|publisher=Wiley|isbn=978-1-4051-5458-1|chapter=Socratic Love|pages=186–199|doi=10.1002/9780470996218.ch11|language=en}} * {{cite book|last=Segvic|first=Heda|editor-last1=Ahbel-Rappe|editor-first1=Sara|editor-last2=Kamtekar|editor-first2=Rachana|title=A Companion to Socrates|year=2006|publisher=Wiley|isbn=978-1-4051-5458-1|chapter=No One Errs Willingly: The Meaning of Socratic Intellectualism|pages=171–185|doi=10.1002/9780470996218.ch10|language=en}} * {{cite book|last1=Schur|first1=David|last2=Yamato|first2=Lori|editor=Kyriakos N. Demetriou|title=Brill's Companion to the Reception of Socrates|year=2019|publisher=Brill|isbn=978-90-04-39675-3|chapter=Kierkegaard's Socratic Way of Writing|pages=820–836|doi=10.1163/9789004396753_032|language=en}} * {{cite book|last=Trizio|first=Michele|editor-last1=Moore|editor-first1=Christopher|title=Brill's Companion to the Reception of Socrates|year=2019|publisher=Brill|isbn=978-90-04-39675-3|chapter=Socrates in Byzantium|pages=592–618|doi=10.1163/9789004396753_024|language=en}} * {{cite book|last=Vasiliou|first=Iakovos|editor=Nicholas D. Smith|title=The Bloomsbury Companion to Socrates|year=2013|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4411-1284-2|pages=20–33|chapter=Socratic irony|language=en}} * {{cite journal|last=Vlastos|first=Gregory|title=Socrates' Disavowal of Knowledge|url=https://archive.org/details/sim_philosophical-quarterly_1985-01_35_138/page/1|journal=The Philosophical Quarterly|volume=35|issue=138|year=1985|pages=1–31|issn=0031-8094|doi=10.2307/2219545|language=en}} * {{cite book|last=Vlastos|first=Gregory|title=Socrates, Ironist and Moral Philosopher|url=https://archive.org/details/socratesironistm00vlas_0|year=1991|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-9787-2|language=en}} * {{cite book|last=Waterfield|first=Robin|editor=Nicholas D. Smith|title=The Bloomsbury Companion to Socrates|year=2013|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4411-1284-2|pages=1–19|chapter=Quest for the historical Socrates|language=en}} * {{cite book|last=Wolfsdorf|first=David|editor=Nicholas D. Smith|title=The Bloomsbury Companion to Socrates|year=2013|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4411-1284-2|pages=34–67|chapter=The Socratic method|language=en}} * {{cite book|last=White|first=Nicholas|editor-last1=Ahbel-Rappe|editor-first1=Sara|editor-last2=Kamtekar|editor-first2=Rachana|title=A Companion to Socrates|year=2009|publisher=Wiley|isbn=978-1-4051-5458-1|chapter=Socrates in Hegel and Others|pages=368–387|doi=10.1002/9780470996218.ch23|language=en}} {{refend}} == Lexim i mëtejshëm == * {{cite book|last=Benson|first=Hugh|title=Essays on the philosophy of Socrates|publisher=Oxford University Press|year=1992|isbn=978-0-19-506757-6|language=en}} * {{cite book|last=Rudebusch|first=George|title=Socrates|url=https://archive.org/details/socrates0000rude|publisher=Wiley-Blackwell|year=2009|isbn=978-1-4051-5085-9|language=en}} * {{cite book|last=Taylor|first=C. C. W.|title=Socrates|url=https://archive.org/details/socrates0000tayl_j9b0|year=1998|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-287601-0|language=en}} * {{cite book|last=Taylor|first=C. C. W.|title=Socrates: A Very Short Introduction|url=https://archive.org/details/socratesveryshor0000tayl_w7k6|year=2019|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-883598-1|language=en}} * {{cite book|last=Vlastos|first=Gregory|title=Socratic Studies|url=https://archive.org/details/socraticstudies0000vlas|year=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-44735-5|language=en}} * {{cite book|last=Brun|first=Jean|title=Socrate|publisher=Presses universitaires de France|date=1978|isbn=978-2-13-035620-2|language=fr}} == Lidhje të jashtme == * [https://plato.stanford.edu/entries/socrates/ Socrates] — ''Stanford Encyclopedia of Philosophy'' {{Ikonë gjuha|en}} * [https://iep.utm.edu/socrates/ Socrates] — ''Internet Encyclopedia of Philosophy'' {{Ikonë gjuha|en}} * [https://www.gutenberg.org/catalog/world/authrec?fk_authors=93 Dialogjet e Platonit] — Project Gutenberg {{Ikonë gjuha|en}} {{DEFAULTSORT:Sokrati}} [[Kategoria:Filozofë të Greqisë së Lashtë]] [[Kategoria:Filozofë të shekullit V para erës sonë]] [[Kategoria:Njerëz të Athinës së Lashtë]] [[Kategoria:Filozofë të ekzekutuar]] [[Kategoria:Epistemologë]] [[Kategoria:Filozofë moralë]] [[Kategoria:470 para erës sonë]] [[Kategoria:399 para erës sonë]] 9b5kipvezqmkyxdqmtxx3zkxvxe19op Historia e fshatit Fterra 0 47210 3022586 2989852 2026-08-05T15:25:28Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022586 wikitext text/x-wiki {{pa referenca}} [[Skeda:261439 187981471257376 100001365746384 437021 3404585 n.jpg|thumb|400px|Pamje e përgjithshme:Fterra]] == Të përgjithshme == [[Skeda:Fshati Fterrë.jpeg|thumb|400px|Pjesë nga Fterra]] Në fillim lugina e [[Fterra|Fterrës]], me kodrat e faqet e maleve që e rrethojnë, ka qenë shfrytëzuar si kullotë e zonë e pasur në gjueti. Vizitorët e parë që vinin herë pas here, kishin populluar bregdetin e detit [[Jon]] shumë herët. Ata vinin nga [[kalaja e Badhrës]] (midis [[Borshi]]t e [[Piqerasi]]t), nga kalaja e Sopotit ose [[Kalaja e Borshit]] , nga kalaja e [[Qeparoi]]t, kala që, siç dëshmojnë të dhënat arkeologjike, kanë qenë banuar qysh në kohën e bronzit (rreth 3000 vjet më parë). Për lashtësinë e fshatit na vijnë në ndihmë të dhënat gjuhësore, emrat e vendeve, shumica e të cilave janë emra të mirëfillte shqip. [[Qafa e Qishës]], lidhet me ekzistencën e një lagjeje në |Qafë të Qishës. Atje ka mure shtëpish që i takojnë shekullit IX-X të erës sonë. Një grup tjetër emrash si lxuar-lxor (burim), [[Bërda]]-kodër e vogël, varre-tog me gurë të vegjël etj., lidhen me ardhjen e një popullsie me origjinë sllave, ose për të qenë më të saktë, me përfshirjen e fshatit tonë nën pushtimin administrativ të shtetit Bullgar. Të tjera emra vendesh shpjegohen me ndikimin e gjuhës turke e greke, si derven, foti, hon, perivol e shumë të tjera. Edhe toponimet [[Galilea|Galile]], |Kikë, apo emrat e njerëzve |Avrec-Jevrej, |Rahile etj., janë me prejardhje [[hebre]]je dhe pa mëdyshje duhet të lidhen me vendosjen e ndonjë familjeje [[hebre]] në shekullin XVII. == Dokumentimi == Dokumenti i parë i shkruar për ekzistencën e fshatit është [[Defteri Osman]] i vitit [[1431]] i njohur me emrin deftri i sanxhakut shqiptar([[Sûreti defter-i sancak-i Arvanid]]), i cili na bën të njohur se Efteran-Ifteran-Fterra, bënte pjesë në nahijen e [[Sopoti]]t, kazaja e Gjirokastrës [[Gjirokastra]], dhe kishte në atë kohë 12 hane, familje me kryefamiljar, si dhe familje të tjera që paguanin taksa më të vogla.<ref>'Regjistri sanxhakut të arvanidit i vitit 1431' f.54, Akad e Stud Alb Inst. Hist. Tirane 2007</ref> [[Skeda:Pjese_nga_defteri.jpeg|left|thumb|Fterra ne defterin osman,të ashtëquajturin arvanit të vitit 1431]] [[Skeda:Defteri.jpg|right|thumb| Faqe nga defteri osman,i ashtëquajturi arvanit]] Në defetrin e vitit [[1583]], d.m.th. pas 150 vitesh, del përsëri emri i fshatit Ifteran me 24 zjarre (shtëpi). Fshat me 60 burra. Me 30 shtëpi të krishtera. Një familje muslimane me tokë. Një familje muslimane pa tokë. Kjo tregon që myslimanizmi në Fterrë ka rrënjë më të hershme se koha e Ali Pashës. Katër beqarë. Në këtë kohë fshati i Kuçit kishte gjithsejt 20 shtëpi. Borshi 75 shtëpi. Çorraj 116 shtëpi. Emrat e familjeve që gjenden në Fterrë dhe paguajnë taksa: * Kokë Gjini * Zhupa Brati * Gjon Brati * Pogë Gjoni * Gjok Nika * Nik Mërtiri * Gjira Dhima * Brat Kosta * Marin Andrea * Gjokë Mëhilli * Marin Duka * Gjok Marini * Mëhill Marini * Gjin Kosta * Niko Dhima * Dhimë Mëhilli * Llesh Gjin Mato * Gjoka Gjini * Ded Gjini * Gjin Hila * Zhupë Hila * Hasan Gjoni (familje pa tokë.Duhet të jetë i ardhur) * Zhupë Deda(familje pa tokë) * Sinan Deda (familje pa tokë) * Iliaz Deda * Sinan Aliu * Memi Aliu * Thoma Gjoni * Gjok Marini * Gjonëm Gjoni * Gjikë Andrea * Marin Gjoni * Ali Nika * Hasan Toja (pa tokë) * Po kështu na këtë listë ka edhe emra të tjerë si : * Hysen Marini, * Marin Duka, * Andrea Mëhilli. * Golem Gjoni etj. * Nga këto mbiemra në Fterrë ka gjurmë vendesh,trojesh dhe tokash si: Prroi i Dedegjinit, Gjihile, Dukhila, Gjipogë, GjonFterra,Gjonëme. Në Toje,(në të Toje janë shtëpia dhe koshtrat e Korkute) Në troje të Nike janë Matajt. Disa nga këto mbiemra i gjen në fshatrat arbëreshe si përshëmbëll: Toja, Marini, Mëhilli,etj. Më pas, sipas një burimi tjetër, me 45 zjarre (shtëpi). Ne letren e dyte, ne shkurt te [[1581]], drejtuar papes [[Gregori XIII]] nga popullia e krahinës së Himares fshati del me emrin në formen 'Terna' Në shekujt që vijojnë (shek.16 deri në shek.19) nuk kemi dokumente të shkruara, por historinë e fshatit do ta gjejmë në ngjarje historike të Labërisë e më gjerë, ku merr pjesë aktive në luftrat për liri e pavarësi. Konsulli freng i Janinës (fillimi i shekullit XIX) shënonte: “Një lidhkë (milje) në lindje Borshit, gjendet [[Fterra]], fshat shqiptar…” == Periudha bizantine == Fshatrat perreth heraherës përmenden në dokumnete si pjesë në Despotatin e Epirit.Ende ku ka një dokument që të jete publikuar dhe te jete përmendur Fterra si emërtim. Duhet të shkojmë deri në vitin 1581, kur mësojmë shtrirjen e saj si peshkopatë me 38 fshatra: Emrat e fshatrave janë: Duchates (Dukati), Brocoto (Brataj), Kaloierates (Kallarati), Trumbazei (Tërbaçi), Sotiriane, Balassa (Palasa), Panglades (Vagalati), Drimades (Dhërmiu), Heliates (Gjata?), Bunae (Vunoi), Chaperas (Qeparo), Kidissei (Kudhësi), Pilure (Piluri), Kuzei (Kuçi), Progonates (Progonati), Lupesei (Lopësi), Castelli, Niviza ( Nivica), Picernates (Piqeras), Benezze ( Buneci), Turnechei-Bubarei ( Nivicë-Bubarei?), Opreste (Borshi), Bajades (Vakaj), Terma (Ftera), Zagorizza (Çorraj), Caminizza (Kamenica), Fenecae (Finiqi), Damisei ( Damësi), Lecheti ( Lekli), Dragotes (Dragoti), Carianea (Karjani), Chunehiza, Pestanea (Peshtani), Bernachus, Ceproita, Aiobasileus (Shën -Vasili) dhe Zhulates108, == Periudha osmane == '''Afër Fterrës''' Gjatë muajit gusht të vitit 1481 në viset perëndimore të Shqipërisë së Poshtme, sidomos në rajonin e Bregdetit, u zhvilluan luftime të ashpra ndërmjet shqiptarëve dhe trupave osmane. Nën drejtimin e [[Konstandin Muzaka|Muzakës]] shqiptarët rrethuan dhe sulmuan kështjellën e Himarës dhe të [[Sopoti]]t. Për të sistemuar situaten nga pala osmane u dergua [[Sulejman Pasha]] vetë me 3 mijë ushtarëve. Rrugës u sulmuan dhe u shpartalluan prej shqiptarëve dhe lanë mbi 1 mijë të vrarë e robër, midis tyre ishte edhe bejlerbeu i Rumelisë, [[Sulejman Pasha]]. Ky iu dhanë si trofe lufte Gjon Kastriotit, shprehje kjo e ndjenjave të tyre të thella për Gjergj Kastriotin-[[Skënderbeu]]n, si dhe të respektit që ata tregonin për veprimtarinë e djalit të tij. Me tej për të tërhequr vëmendjen e përkrahjen e shteteve evropiane për luftën e shqiptarëve, Gjoni i dërgoi mbretit të [[Napoli]]t si trofe bejlerbeun e Rumelisë. Pas fitores mbi trupat e [[Sinan Pashë]]s, në viset bregdetare të Shqipërisë së Poshtme u çliruan kështjella e [[Himarë]]s më 31 gusht [[1481]] dhe më pas ajo e [[Sopoti]]t. ''' Në Fterrë''' Në “Defterin” osman të vitit 1583 për Fterrën veç të tjerave shënohen edhe këto të dhëna dhe emra të kryefamiljarëve. “…Fshat me 60 burra. Me 30 shtëpi të krishtera. Një familje myslimane me tokë. Një familje myslimane pa tokë… Emrat e familjeve që gjendeshin në Fterrë dhe paguanin taksa ishin: 1.Kokë Gjini, 2.Zhupa Brati, 3.Poge Gjoni, 4.Gjok Nika, 5.Nik Mërtiri, 6.Gjira Dhima, 7.Brat Kosta, 8.Marina Andrea, 9.Gjok Mëhilli, 10.Gjon Brati, 11.Gjok Marini, 12.Gjin Kosta, 13.Niko Dhima, 14.Dhime Mëhilli, 15.Llesh Gjin Mato, 16.Gjoka Gjini, 17.Ded Gjini, 18.Gjin Hila, 19.Zhupe Hila, 20.Hasan Gjoni (familje pa tokë), 21.Zhupe Deda,(familje pa tokë), 22.Sinan Deda (familje pa tokë), 23.Iliaz Deda, 24.Sinan Aliu, 25.Memi Aliu, 26.Thoma Gjoni, 27.Gonëm Gjoni, 28.Gjik Andrea, 29.Marin Gjonio, 30.Ali Nika, 31.Hasan Toja (pa tokë), 32.Hysen Marini, 33.Marin Duka, 34.Andrea Mëhilli, 35.Golem Gjoni, 36.Mëhill Marini '''Tanzimati''' Në kryengritjen e vitit [[1833]]-[[1834]] kundër zbatimit të [[Reformave të Tanzimatit]], fteriotet kane qene pjesemarres me arme ne dore. Në ballë të kryengritjeve labe ishte Tafil Buzi, [[Zenel Gjoleka]], kurse Lazo Kofina (i parë) ishte komandant i çetës së Fterrës dhe këshilltar i Zenel Gjolekës. Ne 1847 sipas nje kenge popullore te kenduar ne te zone dokumentohen se ne [[Kryengritja e vitit 1847 në Shqipërinë e Jugut|kryengritjen e vitit 1847 në Shqipërinë e Jugut]] ka tre te vrare.(kenga 774 per Kabo Kabaj nga Borshi) Ne vitet 1910 Nuredin Kofina me Shaqo e Neki Mitën, Xhafer e [[Jashar Mato]]n, Haxhi Gjonin, në luftime të ashpra në Delvinë, vranë komandantin e bandës [[andarte]] [[greke]] dhe e shpartalluan fare atë. == Pavarësia e Shqipërisë == Shpallja e Pavarësisë më 28 nëntor 1912 gëzoi dhe fterjotët. Për këtë është kuptimplote festa që bënë burrat e Fterrës dhe disa gra, duke u mbledhur sëbashku në qendër te fshatit, pranë ish-xhamisë, te Ulliri. Vetëm një javë më vonë, më 4 dhjetor 1912, për këtë flasin dhe vargjet e kënduara: :Fterjotë seç u mblodhë, :Te Kadrëmi, te Ulliri, :Shpallën bashkimin me [[Vlorë]], :Flamuri, ditë gëzimi. Gjurmë të pashlyera në historinë e fshatit kanë lënë ngjarjet e viteve [[1913]]-[[1916]]. Pa u konsoliduar shteti i porsaformuar më [[28 nëntor]] [[1912]] në [[Vlora|Vlorë]], filloi lufta Ballkanike, e cila preku drejtpërdrejtë edhe Fterrën. === Lufta për trojet 1913-1914 === Kështu cilësohet në të folmen e Fterrës, lufta në vitet 1913-1914, kundër andartëve grekë, që ishin njerëz të paguar, të drejtuar nga i keqnjohuri Spiro Milo, të cilët pushtuan dhe bënë masakra dhe në Fterrë Në këtë sektor u vendosën kryesisht shtatë çeta me luftëtarë nga [[Golëmi]] dhe çeta e [[Nivicë]]s dhe e [[Kolonjë]]s. Mes tyre, dhe luftëtarë nga krahina të tjera. Këto forca bashkërenditnin veprimet luftarake me çetat e [[Kurveleshi]]t të poshtëm. Pozicionet e luftëtarëve të kësaj krahine zinin fill përpara malit Papadhi në rrethet e Fterrës, binte në qafën e Dërrasës në afërsi të fshatit [[Kuç]] dhe shtrihej në malet e Çikës për të shkuar pastaj në Qafën e Llogorasë, në malet e [[Dukati]]t deri ën detin Jon. Në krahun tjetër vija e luftës shtrihej në brezat përpara fshatit Picar, vazhdonte në drejtim të Shtëpëzit të Ujit të Ftohtë në grykën e [[Tepelenë]]s deri buzë lumit [[Vjosa]]. <ref>Resul Bedo “Qëndresa e çetave të Golemit, Nivicës e Kolonjës kundër grekëve ” tek www.AlbaniaSite.Net - Nje Gjuhe , Nje Komb / One Language , One Nation </ref> U shqua për luftë trimëresha [[Mene Zhupe]] dhe ku ranë si dëshmorë të lirisë 5 (pesë) burra ftrerjotë. :Është koha kur tërë [[Kurveleshi]] vajtoi: :Gratë e Kurveleshit, shkojnë për në Vlorë, :Qaj moj [[Shqipëri]], ulër moj e gjorë, :Me djepe ngarkuar, me foshnja në dorë, :Qaj moj Shqipëri, ulër moj e gjorë,… Në maj 1913 ushtarë [[grekë]] erdhën në Fterrë e bene dhe [[masakra]]. Kjo i detyroi banorët të mërgonin ku të mundnin, shumica shkuan në [[Lumin e Vlorës]] dhe dimri i vitit 1913-1914 ka qenë një nga periudhat më të vështira. Në vitin 1913 Nuredin Kofina, Shaqo Mita, [[Xhafer Mato]] e [[Jashar Mato]], Veip Mero, Haxhi Gjoni e [[Mato Dusha]] e ndoqën armikun deri ne Janinë. Në vitet 1914 [[Greqia]] sulmoi [[Korça|Korçë]]n e [[Gjirokastra|Gjirokastr]]ën. Me ta u bashkuan dhe disa shqiptarë të Himarës, që i ranë të parët Fterrës me qellim që ta djegin e ta shfarrosin krejt. Në keto sulme ata vranë Adem e Muço Gjonin, Zeno Gjonin, Habil Dhulin, Lame Mehmetin, [[Muço Mato]]n, [[Mato Zhupën]]. Populli emigroi Lumit të Vlorës, ku ca nga të ftohtit, ca nga uria, ca nga semindjet, u gjymtuan rendë me njerëz e mall. Kjo kala duhej të gjunjëzohej. Për këtë u dërgua një anije e flotës luftarake greke dhe e qëllonte me top kalanë e Borshit. Goditja mbi pozicionet e vendasve bëhet në njëkohë nga toka dhe nga deti. [[Andartë]]t me luftime mundohen të përparojnë në drejtim të Fterrës. Ferrojët ngritën disa prita përballë fshatit. Andartët u sulën ballazi dhe dot nuk çanë. Më në fund nga Gryka e Galishtit dolën në Qafën e Rrumbullës, duke rrezikuar pozicionet e Fterrës. Më në fund dhe Fterra ra. Pushtuesit sapo vunë këmbë, grabitën gjithçka dhe dogjën të gjitha shtëpitë e fshatit. Mbetën të vrarë 3 vetë. U prenë të tëra pemët frutore dhe grunjërat. Në të njëjtën kohë si dhe në fshatra të tjera u dogjën 80 shtëpi. Nga fterra u detyruan të mërgojnë si muhexhirë në Vlorë, 431 fshatarë duke jetuar në kushte shumë të vështira ekonomike.<ref>Resul Bedo “Qëndresa e çetave të Golemit, Nivicës e Kolonjës kundër grekëve ” tek www.AlbaniaSite.Net - Nje Gjuhe , Nje Komb / One Language , One Nation</ref> Në pranverën e 1914-tës burrat e fshatit, të organizuar në çeta, së bashku me çetat e tjera arritën të përzënë ushtarët grekë dhe u rikthyen në fshat. Rindërtuan shtëpitë e djegura. Në vjeshtë të vitit 1916, fshati ishte ripërtërirë dhe arriti të hapë shkollën fillore në [[Gjuha shqipe|gjuhën shqipe]], me mësues [[Selim Gjonikë]]. Pas katër vitesh zhvillohet [[Lufta e Vlorës]] (1920). Çeta e fshatit, me mbi 40 luftëtarë, nën komandën e Xhafer Shehut, u rreshtua në luftë kundër forcave italiane dhe së bashku me gjithë luftëtarët e tjerë të Labërisë, arritën të çlirojnë Vlorën. === [[Lufta e Vlorës]] ( 1920 ) === Mori pjesë dhe Çeta e Fterrës e përbërë nga 48 burra e djem fterjotë. Komandant çete ishte avokati, Xhafer Shehu. Fterra i këndoi: :O [[Xhafer Shehu]] me nam, :Me mendje si evropjan, :Kërkon liri për vatan. Në Luftën e Vlorës me 1920 Fterra mori pjese me çeten e saj me 48 burra nën drejtimin e komandantit Xhafer Shehu . Në këtë çetë të Fterrës bënin pjesë: Xhafer Shehu, [[Xhafer Mato]], [[Jaho Mato|Jashar Mato]], Adem Lona, Xhevdet Braho, Mustafa Mehmeti, Ismail Bezhani, Tahsin Elezi, Asllan Brinja, Huso Zhupa, Esheref Mita, Nimet Mita, Shaqo Mita, Neirn Zani, Ago Dusha, Mato Dusha, Kamber Brinja e të tjere. Dhe në ndihmë të tyre Jahja Mato, Shefqet shkurti, Dervish shkurti, Ismail Haxhiu, Zilfo Malo, Kadri Gjoni, Xhafo Brinja, Mustehak Çallo, Xhemil Mehmeti, Avdul Mita etj. Pas katër vitesh zhvillohet [[Lufta e Vlorës]] (1920). Çeta e fshatit, me mbi 40 luftëtarë, nën komandën e Xhafer Shehut, u rreshtua në luftë kundër forcave italiane dhe së bashku me gjithë luftëtarët e tjerë të Labërisë, arritën të çlirojnë Vlorën. Më 1924, fterriotët mbështesin [[Qeveria e Fan Stylian Nolit|Qeverinë e Nolit]]. Demokratë si Tasin Elezi, Ismail Bezhani me shokë, për përkrahjen që i dhanë qeverisë së re, internohen me vone në Krujë dhe Gjirokastër. == Revolucioni i qershorit == Më 1924, fterriotët mbështesin Qeverinë e [[Fan Nolit]]. Demokratë si Tasin Elezi, [[Ismail Bezhani]] me shokë, për përkrahjen që i dhanë qeverisë së re, internohen me vone në Krujë dhe [[Gjirokastër]]. == Republika dhe mbretëria nën Zogun == Gjatë viteve 1925-1939 me vendosjen e Republikës e më pas të Mbretërisë, në jetën e fshatit u bënë më përcaktuese kushtet gjeografike. Ekonomia e përzier karakterizonte çdo familje - blegtori, bujqësi, frutikulturë. Po asnjë prej tyre nuk arrinte të siguronte bukën e vitit. Pati familje që zgjeruan tokën bujqësore lart ne male e kullota, duke mbjellë në Fushë të Zhulit, në Galisht, Rrëmullë e Fonicë, por rendimenti ishte shumë i ulët. Hera herës nuk arrinin të merrnin as farën. Kishte dhe pak familje që u shquan si blegtorë (Zhupajt, Gjonajt, Dhulajt) duke krijuar kope të mëdha me dhën. Kriza e viteve 1933-36, preku edhe fshatin Fterrë. Në këto kushte shumë burra të fshatit mërguan në qytet duke bërë punë krahu, por edhe për të gjetur nëpunësi, si mësues, xhandar dhe hoxhë. Disa të rinj ndoqën studimet e mesme në Normalen e [[Elbasani]]t, në Gjimnazin e Gjirokastrës e të [[Tirana]]/Tiranës, etj. dhe formuan brezin e parë të intelektualëve me arsim të mesëm. == Lufta e Dytë Botërore == '''Lufta Italo-Greke''' Në fillim të [[Lufta Italo-Greke|Luftës Italo-Greke]], [[Fterra]], si grykë e [[Kurveleshi]]t, u bë front lufte. Ushtria greke e vendosur në Fterre bombardohej nga artileria e aviacioni italian. Në fillim ushtria greke e më pas ushtria italiane dëmtuan rëndë ekonominë e fshatit. Pasojat e [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] u ndien që në fillimet e saj. Gradualisht filloi dhe rezistenca ndaj pushtuesve. Një moment me rëndësi shënon mbledhja e popullit që u bë tek [[Kroi i Bedrinit]]. U formua çeta vullnetare dhe keshilli nacionalclirimtar prej 5 vetash me kryetar [[Hiqmet Çallo]]n. Në gusht çeta mori pjesë në çlirimin e [[Kuçi (Vlorë)|Kuçi]]t dhe të [[Kurveleshi]]t, qe mbeti zonë e lirë. Më 27 janar 1943 çeta e fshatit ju bashkua çetës “[[Hajredin Tremishti]]” në sulmin që iu bë fashistëve italianë në postbllokun e Borshit, ku ra dëshmor [[Fuat Mato]]. Me pasoja të rënda ishte [[Operacioni i Dimrit]] i vitit 1943-44 dhe ai i qershorit 1944. Gjatë [[Luftës Nacional çlirimtare|Luftës Nacionalçlirimtare]] gjithë fshati mbështeti fuqimisht luftën dhe u rreshtua i tëri në anën e fitimtarëve. Atë e dëshmojnë veprimtaria aktive e çetave territoriale, ku rol të veçantë luajti rinia komuniste e fshatit dhe pjesëmarrja e dhjetra partizanëve në luftën për çlirimin e vendit. Në këtë luftë heroike dhanë jetën dëshmorët Hiqmet Dusha, [[Turhan Mato]] e [[Fuat Mato]], Azem Çeli, Osman Memi e [[Shaqo Mita]]. Vlen te vecojme se :Në shkurt 1943 Fterra dërgon përfaqësues në mbledhjen që u bë në [[Kuçi (Vlorë)|Kuç]] e në [[Progonat]] për [[pajtimin e gjaqeve]]; Nga maji deri ne korrik te vitit 1944 ne Fterre ka qene stacionur ne shtepine e [[Mato]]ve nje [[mision anglez]]. Shoqerus i tyre ka qene Hiqmeti ( nga Gjirokastra) (Poshi???) === Lufta Antifashiste Nacionalçlirimtare === LANC si pjese e boshtit antifashist e rreshtuar perkrah forcave perparimtare te kohes pati zhvillimet e veta edhe ne Fterre. Fterra, Portë e Kurveleshit, u bashkua masivisht me Frontin Nçl. Mori pjesë aktive në luftën kundër pushtuesve dhe e mbështeti atë me të gjitha mundësitë reale të tij. [[Çeta e Fterrës]] u krijua më 27 qershor 1942 me 25 vetë, e cila më vonë pati 55 anëtarë. Ndërsa, në formacionet partizane morën pjesë 45 fterjotë, kryesisht, në Brigadat: e parë, e gjashtë, e tetë, e dymbëdhjetë, e nëntëmbëdhjetë, e tjera. Familjet fterjote , edhe në Galisht e kudo që ishin me bagëti në malet e Fterrës dhe të Borshit, u bënë baza të rëndësishme të luftës partizane. Fterra ka 6 (gjashtë) dëshmorë të Luftës Antifashiste Nçl., si dhe 4 viktima, midis tyre 1 grua. Gjatë kësaj lufte në Fterrë u dogjën nga pushtuesit 40 shtëpi. Meritë të veçantë për organizimin e Fterrës në Frontin Nçl. ka mësuesi dhe komisari Hiqmet Dusha, që u bë organizatori kryesor i tërë veprimtarisë politike dhe luftarake për Fterrën dhe fterjotët. Dhe në vazhdim të tij, Mehmet Dusha e Safet Memi. Vlen te vecojme se :Në shkurt 1943 Fterra dërgon përfaqësues në mbledhjen që u bë në [[Kuç]] e në [[Progonat]] për pajtimin e gjaqeve; === Këshilli nacinalçlirimtarë === U formua më 27 qershor 1942 te Kroi i Bedrinit. Në mbledhjen e fshatit, më 27 qershor 1942, ku i deleguar ishte Bedri Spahiu, u zgjodh Këshilli Nacionalclirimtar me 5 veta. Kryetar u zgjodh Mehmet Çallo. Gjatë luftës më shumë kohë në këshill në Fterrë kanë punuar Mehmet Çallo, Safet Memi, Shaban Mita, Lame Xhama, Sherif Dusha, Neim Zani, Bastri Dauti, [[Halil Mato]], Qazim Gjoni, Belul Brinja, Shefqet shkurti, Kamber Brinja, Zilfo Malo etj. Po në këtë mbledhje u formua çeta vullnetare, midis tyre mund të përmendim: Shuquri Sadikaj, Dervish shkurti, Adem Lona, Fuat Mato, Pasho Zhupa, Mustehak Çallo, Nuri Mita, Veip Mero, Zihni Mero, Malo Malaj, Razip Gjoni, Kamber Brinja etj. Komandant i pare i cetes u zgjodh IIjaz Kofina dhe zevendeskomandant Muhedin Haderi. Pergjegjes politik u caktua Hiqmet Dusha dhe ndihmës Shaban Mita. Kryetar u caktua Mehmet Çallo, detyrë që e kreu, me pak ndërprerje, deri në Çlirim. Këshilli i Fterërs i kreu me korrektesë detyrat e tij në Fterrë dhe në marrëdhënie me fshatrat fqinje, si detyrat luftarake dhe ato paqësore brenda e jashtë fshatit. Luajti një rol të veçantë në ruajtjen dhe forcimin e unitetit të Fterrës dhe të fterjotëve, ashtu si dhe me fshatrat fqinje. Si kryetarë këshilli në Fterrë, për një kohë më të shkurtër, kanë qenë edhe Bastri Dauti e Belul Brinja. === Çeta e Fterrës === Në këtë çetë të Fterrës bënin pjesë: Xhafer Shehu, [[Xhafer Mato]], [[Jashar Mato]], Adem Lona, Xhevdet Braho, Mustafa Mehmeti, Ismail Bezhani, Tahsin Elezi, Asllan Brinja, Huso Zhupa, Esheref Mita, Nimet Mita, Shaqo Mita, Neirn Zani, Ago Dusha, Mato Dusha, Kamber Brinja e të tjere. Dhe në ndihmë të tyre [[Jahja Mato]], Shefqet shkurti, Dervish shkurti, Ismail Haxhiu, Zilfo Malo, Kadri Gjoni, Xhafo Brinja, Mustehak Çallo, Xhemil Mehmeti, Avdul Mita etj. == Organizimi politik == Celula e partisë u krijua më 17 korrik 1943 me katër anëtarë, në shtëpinë e Shaban Mitës. Përgjegjës i celulës u zgjodh Mehmet Dusha. Hiqmet Dusha e Iljaz Kofina kishin kaluar në formacionet partizane, të cilët deri atëhere bënin pjesë në celulën e Kurveleshti të Poshtëm. Në muajin dhjetor 1943 përgjegjës politik u caktua Safet Memi, detyrë që e mbajti deri në Çlirim. Në veprimtarinë e kësaj celule, gjatë luftës, janë shquar: Hiqmet Dusha, Iljaz Kofina, Shaban Mita, Mehmet Dusha, Eqrem Kofina, Bilal Dusha, Safet Memi, Dilaver shkurti. == Strukurat shtetërore pas Luftës së Dytë Botërore == Më 1946, u ngrit komisioni për rindërtimin e fshatit; më 25 nëntor 1955 u inagurua hidroçentrali i fshatit; më 10 mars 1956 u krijua kooperativa bujqësore; më [[16 tetor]] [[1961]] u krijua kooperativa e bashkuar [[Borshi]]-[[Fterra]]-[[Çorraj]]. Kushtet gjeografike dhe etnografike te Kurveleshit kanë bërë që organizimi administrativ i fshatit të ndryshojë disa herë. Në vitet 30 qendra e prefekturës ishte [[Gjirokastra]] dhe nënprefektura ne [[Gusmar]]. Kjo strukturë organizative u trashëgua edhe në vitet e para pas çlirimit. Më 1949, me krijimin e qarkut të Vlorës, [[Fterra]] dhe fshatrat e Kurveleshit të Poshtëm kaluan në vartësi të Vlorës. Në fillim të viteve ‘60, përsëri ndryshon struktura administrative, [[Fterra]] dhe [[Çorraj]] kaluan në administrim të rrethit të Sarandës. == Sot == Vitet 90-te janë vitet e ndryshimeve të mëdha sociale e demografike. Si pasojë një numër jo i vogël banoresh morën rrugën e emigracionit. Sot shumë punojnë e jetojnë në [[Greqi]] e [[Itali]], kurse të tjerë në [[Gjermani]], [[Austri]], [[Amerikë]] e [[Kanada]]. == Literatura == * Mato, Jakup: "Fterra - Të paktën 600 vjeçare", Gazeta "Fterra jonë" Nr.3, shtator 1997 * Mato, Jakup: "Misioni anglez në Fterrë", Gazeta "Fterra jonë" Nr.2, korrik 2001 '''Literature dytësore''' * [http://books.google.com/books?id=Ju9sKUox3OcC&pg=PR16&lpg=PR16&dq=defter+1583&source=bl&ots=xBm0t_cxjU&sig=jRPzQlq1XVUMvHYXCPF2vTOVNls&hl=en&sa=X&ei=DTkET4OjOsr3sgbywuEL&sqi=2&ved=0CDYQ6AEwAw#v=onepage&q=defter%201583&f=false Google-Books - A Historical and Economic Geography of Ottoman Greece: The Southwestern] * http://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1089760452&USER=user_264517&threadid=2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191029020150/https://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1089760452&USER=user_264517&threadid=2 |date=29 tetor 2019 }} == Referime == {{ref}} == Lidhje të jashtme == * Letra e dyte , e shkurtit 1581, derjtaur papes Gregor i XII. https://web.archive.org/web/20160415175534/http://www.gazetainfopress.com/historia_arkeologji/9926/letra_e_dyte_e_shkurtit_te_vitit_1581_qe_populli_i_himares_i_dergon_personalisht_papes_gregorio_xiii_ * [http://fterraalbania.tripod.com/ Të dhëna për fshatin e Fterrës]{{Lidhje e vdekur}} [[Kategoria:Fterra]] [[Kategoria:Fshatra në Qarkun e Shkodrës]] [[Kategoria:Fshatra]] 0ekrnm3n8tyf1rbruzllp8eakzrtk9y Fatmir Limaj 0 49418 3022652 2987339 2026-08-05T16:51:18Z ~2026-43044-75 191198 /* */ 3022652 wikitext text/x-wiki '''Kërkesë për transparencë dhe verifikim të procedurave të ndërtimit në Malishevë''' Qytetarët kanë shprehur shqetësime lidhur me disa procese të ndërtimit të objekteve banesore në Malishevë dhe kërkojnë që institucionet përgjegjëse të sigurojnë transparencë të plotë në dhënien e lejeve ndërtimore dhe në zbatimin e kritereve ligjore. Ekzistojnë shqetësime se në disa raste mund të ketë pasur trajtim jo të barabartë mes qytetarëve dhe investitorëve, ku disa persona mund të kenë hasur vështirësi ose pengesa, ndërsa të tjerë mund të kenë përfituar lehtësime. Për këtë arsye kërkohet që të kontrollohen të gjitha procedurat, dokumentacioni dhe vendimet përkatëse. Nëse ndonjë person me ndikim është i përfshirë në këto procese, institucionet duhet të verifikojnë çdo konflikt të mundshëm interesi dhe të sigurojnë që çdo vendim të jetë marrë vetëm në bazë të ligjit dhe kritereve të njëjta për të gjithë. Qëllimi i këtij njoftimi nuk është të akuzojë askënd pa prova, por të kërkojë drejtësi, transparencë dhe besim të qytetarëve në institucionet publike. == Shiko edhe == * [[Anton Quni]] == Burime == {{DEFAULTSORT:Limaj, Fatmir}} [[Kategoria:Lindje 1971]] [[Kategoria:Juristë shqiptarë]] [[Kategoria:Ministra të Qeverisë së Kosovës]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Nënshkruesit e Deklaratës së Pavarësisë së Kosovës]] [[Kategoria:Komandantë zone operative të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] [[Kategoria:Shqiptarë të Kosovës]] [[Kategoria:Zëvendëskryeministra të Kosovës]] 9oxdzh5ma49qmsm8lcyqdxstf9k7tyx 3022653 3022652 2026-08-05T16:51:20Z Automoderatori 187516 U kthye redaktimi nga [[Special:Contributions/~2026-43044-75|~2026-43044-75]] ([[User talk:~2026-43044-75|diskuto]]) në versionin e fundit nga [[User:Mitrovica02|Mitrovica02]] 2987339 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = [[Fatmir Limaj]] | image = | office = Zëvendëskryeministër | term_start = [[9 Shtator]] [[2017]] | term_end = [[26 Dhjetor]] [[2019]] | office2 = Drejtues i [[NISMA për Kosovën]] | Zyra e marrë2 = | term_start2 = [[28 Shkurt]] [[2014]] | term_end2 = | predecessor2 = Zyra e re | office3 = ish–Ministër i [[Transportit dhe i Postë-Telekomunikacionit në Qeverinë e Kosovës]] | term_start3 = [[9 Janar]] [[2007]] | term_end3 = [[18 Tetor]] [[2010]] | predecessor3 = | successor3 = | birth_date = [[4 Shkurt]] [[1971]] | birth_place = Banjë, [[Malishevë]], [[Republika e Kosovës]] (ish-Republika Federale e Jugosllavisë) | death_date = | death_place = | education = | party = [[Partia Demokratike]] (1999 – 2014)<br>[[NISMA për Kosovën]] (2014 – prezent) | website = | signature = Fatmir Limaj (nënshkrim).svg | signature_madhësia= 150px | signature_përshkrim= '''Nënshkrimi i Fatmir Limajt''' | children = 4 | nationality = Shqiptare }} '''Fatmir Limaj''' (lindur më [[4 shkurt]] [[1971]]) në fshatin Banjë të [[Malisheva|Malishevës]]. Është politikan, jurist shqiptar dhe ish-udhëheqës ushtarak i [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]], si dhe ish Ministër i Transportit dhe i Postë-Telekomunikacionit gjatë viteve 2007 - 2010. Ai ishte i njohur me nofkën '''Çeliku''' gjatë Luftës së Kosovës. Ishte një person i guximshëm i cili luftoi për çlirimin e vendit. Është fëmija i dytë i Kadri dhe Mejreme Limajt. U rrit në një familje me kushte mesatare jetese në frymën atdhetare. Shkollën fillore e kreu në vendlindje, kurse Shkollën e Mesme Bujqësore, Fakultetin Juridik, dhe Magjistraturën i kreu në [[Prishtinë]]. Ai jeton në Prishtinë dhe ka katër fëmijë. Qysh në moshën 16 vjeçare filloi të merrej me lëvizjet e atëhershme ilegale. Është një ndër themeluesit e [[UÇK]]-së. Në aksionet e policisë serbe për t'i arrestuar aktivistët e [[UÇK]]-së, në vitin 1996 i'u arrestua vëllau i tij [[Demir Limaj]] ndërsa ai vet u detyrua të dilte jashtë shtetit (në [[Zvicra|Zvicër]]). Në vitin 1997 u kthye në [[Kosove]] që të ishte aty kur [[UÇK]]-ja do të dilte publikisht në skenë. U emërua si Komandant i Brigadës 121 - "Kumanova" dhe ishte një ndër udhëheqësit politik e ushtarak të [[UÇK]]-së. Ishte përherë aktiv në betejat që i zhvillonte brigada e tij. Gati në secilën betejë brigada e tij triumfoj, si në betejat në [[Llapushnik]], [[Rahovec]], [[Duhël]], [[Malisheva|Malishevë]], [[Theranda|Therandë]], etj. Pas përfundimit të luftës, Fatmir Limaj u shpall si nënkryetar i [[PDK]]-së, shef i grupit parlamentar të [[PDK]]-së dhe zv. Ministër i Mbrojtjes në Qeverinë e Përkohshme. Pas triumfit në Hagë, ai i'u rikthye sërish jetës politike si nënkryetar i [[PDK]]-së. Në zgjedhjet e vitit 2010, të cilat [[PDK]] i fitoj, Fatmir Limaj doli si njeriu i pare më i votuar në Kosovë. Me pas doli Hashim Thaqi, Fatmir Limaj u zgjodh si Ministër i Transportit dhe Postë-Telekomunikacionit të Kosovës. Gjatë mandatit të tij 3-vjeqar në krye të Ministrisë së Transportit janë shtruar 1300&nbsp;km rrugë. Gjithashtu ai nënshkroi kontratën për Rrugën e Kombit: Morinë - Prizren - Prishtinë - Merdare që lidhet me pjesën e përfunduar të autostradës në [[Shqipëri]]. Në zgjedhjet e parakohshme të mbajtura më 12 dhjetor Fatmir Limaj ishte njeriu i pare më i votuar në PDK. Aktualisht është deputet i Kuvendit të Kosovës. Akuzohet për kinse "krime gjatë luftës në Kosovë gjatë vitet 1999" pra akuza dhe njollosje që ju bëhen luftëtarëve të lirisë nga kuzhinat e Beogradit dhe Moskës. Hetohet po ashtu për kinse "korrupsion në Ministrinë e Transportit dhe Telekomunikacionit tashmë Ministria e Infrastrukturës gjatë viteve 2008-2011". Mirëpo nuk duhet harruar se gjatë kohës së tij janë bërë vepra madhore e po vazhdojnë edhe sot pa harruar përmendjen e asfaltimit të 1300&nbsp;km rrugë në tërë territorin e Kosovës. Gjatë kohës sa po qëndron në arrest shtëpiak dhe po ballafaqohet me akuza të trilluara është lansuar fushata në mbrojtje të z. Limaj i cili slogan thotë : "Unë kam një Hero... Ai është Fatmir Limaj". == Shiko edhe == * [[Anton Quni]] == Burime == {{DEFAULTSORT:Limaj, Fatmir}} [[Kategoria:Lindje 1971]] [[Kategoria:Juristë shqiptarë]] [[Kategoria:Ministra të Qeverisë së Kosovës]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Nënshkruesit e Deklaratës së Pavarësisë së Kosovës]] [[Kategoria:Komandantë zone operative të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] [[Kategoria:Shqiptarë të Kosovës]] [[Kategoria:Zëvendëskryeministra të Kosovës]] k049uwvxz68fwdjtcqqz37jqjogi51k 3022655 3022653 2026-08-05T17:04:14Z ~2026-43044-75 191198 Jeta e ti 3022655 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = [[Fatmir Limaj]] | image = | office = Zëvendëskryeministër | term_start = [[9 Shtator]] [[2017]] | term_end = [[26 Dhjetor]] [[2019]] | office2 = Drejtues i [[NISMA për Kosovën]] | Zyra e marrë2 = | term_start2 = [[28 Shkurt]] [[2014]] | term_end2 = | predecessor2 = Zyra e re | office3 = ish–Ministër i [[Transportit dhe i Postë-Telekomunikacionit në Qeverinë e Kosovës]] | term_start3 = [[9 Janar]] [[2007]] | term_end3 = [[18 Tetor]] [[2010]] | predecessor3 = | successor3 = | birth_date = [[4 Shkurt]] [[1971]] | birth_place = Banjë, [[Malishevë]], [[Republika e Kosovës]] (ish-Republika Federale e Jugosllavisë) | death_date = | death_place = | education = | party = [[Partia Demokratike]] (1999 – 2014)<br>[[NISMA për Kosovën]] (2014 – prezent) | website = | signature = Fatmir Limaj (nënshkrim).svg | signature_madhësia= 150px | signature_përshkrim= '''Nënshkrimi i Fatmir Limajt''' | children = 4 | nationality = Shqiptare }} '''Kërkesë për transparencë dhe verifikim të procedurave të ndërtimit në Malishevë''' Qytetarët kanë shprehur shqetësime lidhur me disa procese të ndërtimit të objekteve banesore në Malishevë dhe kërkojnë që institucionet përgjegjëse të sigurojnë transparencë të plotë në dhënien e lejeve ndërtimore dhe në zbatimin e kritereve ligjore. Ekzistojnë shqetësime se në disa raste mund të ketë pasur trajtim jo të barabartë mes qytetarëve dhe investitorëve, ku disa persona mund të kenë hasur vështirësi ose pengesa, ndërsa të tjerë mund të kenë përfituar lehtësime. Për këtë arsye kërkohet që të kontrollohen të gjitha procedurat, dokumentacioni dhe vendimet përkatëse. Nëse ndonjë person me ndikim është i përfshirë në këto procese, institucionet duhet të verifikojnë çdo konflikt të mundshëm interesi dhe të sigurojnë që çdo vendim të jetë marrë vetëm në bazë të ligjit dhe kritereve të njëjta për të gjithë. Qëllimi i këtij njoftimi nuk është të akuzojë askënd pa prova, por të kërkojë drejtësi, transparencë dhe besim të qytetarëve në institucionet publike. == Shiko edhe == * [[Anton Quni]] == Burime == {{DEFAULTSORT:Limaj, Fatmir}} [[Kategoria:Lindje 1971]] [[Kategoria:Juristë shqiptarë]] [[Kategoria:Ministra të Qeverisë së Kosovës]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Nënshkruesit e Deklaratës së Pavarësisë së Kosovës]] [[Kategoria:Komandantë zone operative të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] [[Kategoria:Shqiptarë të Kosovës]] [[Kategoria:Zëvendëskryeministra të Kosovës]] 4wc3npel7ewdqltwmnqktsjovy4sewy 3022656 3022655 2026-08-05T17:04:21Z Quinlan83 132535 U kthyen ndryshimet e [[Special:Contributions/~2026-43044-75|~2026-43044-75]] ([[Përdoruesi diskutim:~2026-43044-75|diskutimet]]) në versionin e fundit nga [[Përdoruesi:Automoderatori|Automoderatori]]. 2987339 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = [[Fatmir Limaj]] | image = | office = Zëvendëskryeministër | term_start = [[9 Shtator]] [[2017]] | term_end = [[26 Dhjetor]] [[2019]] | office2 = Drejtues i [[NISMA për Kosovën]] | Zyra e marrë2 = | term_start2 = [[28 Shkurt]] [[2014]] | term_end2 = | predecessor2 = Zyra e re | office3 = ish–Ministër i [[Transportit dhe i Postë-Telekomunikacionit në Qeverinë e Kosovës]] | term_start3 = [[9 Janar]] [[2007]] | term_end3 = [[18 Tetor]] [[2010]] | predecessor3 = | successor3 = | birth_date = [[4 Shkurt]] [[1971]] | birth_place = Banjë, [[Malishevë]], [[Republika e Kosovës]] (ish-Republika Federale e Jugosllavisë) | death_date = | death_place = | education = | party = [[Partia Demokratike]] (1999 – 2014)<br>[[NISMA për Kosovën]] (2014 – prezent) | website = | signature = Fatmir Limaj (nënshkrim).svg | signature_madhësia= 150px | signature_përshkrim= '''Nënshkrimi i Fatmir Limajt''' | children = 4 | nationality = Shqiptare }} '''Fatmir Limaj''' (lindur më [[4 shkurt]] [[1971]]) në fshatin Banjë të [[Malisheva|Malishevës]]. Është politikan, jurist shqiptar dhe ish-udhëheqës ushtarak i [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]], si dhe ish Ministër i Transportit dhe i Postë-Telekomunikacionit gjatë viteve 2007 - 2010. Ai ishte i njohur me nofkën '''Çeliku''' gjatë Luftës së Kosovës. Ishte një person i guximshëm i cili luftoi për çlirimin e vendit. Është fëmija i dytë i Kadri dhe Mejreme Limajt. U rrit në një familje me kushte mesatare jetese në frymën atdhetare. Shkollën fillore e kreu në vendlindje, kurse Shkollën e Mesme Bujqësore, Fakultetin Juridik, dhe Magjistraturën i kreu në [[Prishtinë]]. Ai jeton në Prishtinë dhe ka katër fëmijë. Qysh në moshën 16 vjeçare filloi të merrej me lëvizjet e atëhershme ilegale. Është një ndër themeluesit e [[UÇK]]-së. Në aksionet e policisë serbe për t'i arrestuar aktivistët e [[UÇK]]-së, në vitin 1996 i'u arrestua vëllau i tij [[Demir Limaj]] ndërsa ai vet u detyrua të dilte jashtë shtetit (në [[Zvicra|Zvicër]]). Në vitin 1997 u kthye në [[Kosove]] që të ishte aty kur [[UÇK]]-ja do të dilte publikisht në skenë. U emërua si Komandant i Brigadës 121 - "Kumanova" dhe ishte një ndër udhëheqësit politik e ushtarak të [[UÇK]]-së. Ishte përherë aktiv në betejat që i zhvillonte brigada e tij. Gati në secilën betejë brigada e tij triumfoj, si në betejat në [[Llapushnik]], [[Rahovec]], [[Duhël]], [[Malisheva|Malishevë]], [[Theranda|Therandë]], etj. Pas përfundimit të luftës, Fatmir Limaj u shpall si nënkryetar i [[PDK]]-së, shef i grupit parlamentar të [[PDK]]-së dhe zv. Ministër i Mbrojtjes në Qeverinë e Përkohshme. Pas triumfit në Hagë, ai i'u rikthye sërish jetës politike si nënkryetar i [[PDK]]-së. Në zgjedhjet e vitit 2010, të cilat [[PDK]] i fitoj, Fatmir Limaj doli si njeriu i pare më i votuar në Kosovë. Me pas doli Hashim Thaqi, Fatmir Limaj u zgjodh si Ministër i Transportit dhe Postë-Telekomunikacionit të Kosovës. Gjatë mandatit të tij 3-vjeqar në krye të Ministrisë së Transportit janë shtruar 1300&nbsp;km rrugë. Gjithashtu ai nënshkroi kontratën për Rrugën e Kombit: Morinë - Prizren - Prishtinë - Merdare që lidhet me pjesën e përfunduar të autostradës në [[Shqipëri]]. Në zgjedhjet e parakohshme të mbajtura më 12 dhjetor Fatmir Limaj ishte njeriu i pare më i votuar në PDK. Aktualisht është deputet i Kuvendit të Kosovës. Akuzohet për kinse "krime gjatë luftës në Kosovë gjatë vitet 1999" pra akuza dhe njollosje që ju bëhen luftëtarëve të lirisë nga kuzhinat e Beogradit dhe Moskës. Hetohet po ashtu për kinse "korrupsion në Ministrinë e Transportit dhe Telekomunikacionit tashmë Ministria e Infrastrukturës gjatë viteve 2008-2011". Mirëpo nuk duhet harruar se gjatë kohës së tij janë bërë vepra madhore e po vazhdojnë edhe sot pa harruar përmendjen e asfaltimit të 1300&nbsp;km rrugë në tërë territorin e Kosovës. Gjatë kohës sa po qëndron në arrest shtëpiak dhe po ballafaqohet me akuza të trilluara është lansuar fushata në mbrojtje të z. Limaj i cili slogan thotë : "Unë kam një Hero... Ai është Fatmir Limaj". == Shiko edhe == * [[Anton Quni]] == Burime == {{DEFAULTSORT:Limaj, Fatmir}} [[Kategoria:Lindje 1971]] [[Kategoria:Juristë shqiptarë]] [[Kategoria:Ministra të Qeverisë së Kosovës]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Nënshkruesit e Deklaratës së Pavarësisë së Kosovës]] [[Kategoria:Komandantë zone operative të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] [[Kategoria:Shqiptarë të Kosovës]] [[Kategoria:Zëvendëskryeministra të Kosovës]] k049uwvxz68fwdjtcqqz37jqjogi51k 3022717 3022656 2026-08-05T23:12:07Z Fallbackintoreality 102113 mungojnë referimet 3022717 wikitext text/x-wiki {{joref}}{{Infobox officeholder | name = [[Fatmir Limaj]] | image = | office = Zëvendëskryeministër | term_start = [[9 Shtator]] [[2017]] | term_end = [[26 Dhjetor]] [[2019]] | office2 = Drejtues i [[NISMA për Kosovën]] | Zyra e marrë2 = | term_start2 = [[28 Shkurt]] [[2014]] | term_end2 = | predecessor2 = Zyra e re | office3 = ish–Ministër i [[Transportit dhe i Postë-Telekomunikacionit në Qeverinë e Kosovës]] | term_start3 = [[9 Janar]] [[2007]] | term_end3 = [[18 Tetor]] [[2010]] | predecessor3 = | successor3 = | birth_date = [[4 Shkurt]] [[1971]] | birth_place = Banjë, [[Malishevë]], [[Republika e Kosovës]] (ish-Republika Federale e Jugosllavisë) | death_date = | death_place = | education = | party = [[Partia Demokratike]] (1999 – 2014)<br>[[NISMA për Kosovën]] (2014 – prezent) | website = | signature = Fatmir Limaj (nënshkrim).svg | signature_madhësia= 150px | signature_përshkrim= '''Nënshkrimi i Fatmir Limajt''' | children = 4 | nationality = Shqiptare }} '''Fatmir Limaj''' (lindur më [[4 shkurt]] [[1971]]) në fshatin Banjë të [[Malisheva|Malishevës]]. Është politikan, jurist shqiptar dhe ish-udhëheqës ushtarak i [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]], si dhe ish Ministër i Transportit dhe i Postë-Telekomunikacionit gjatë viteve 2007 - 2010. Ai ishte i njohur me nofkën '''Çeliku''' gjatë Luftës së Kosovës. Ishte një person i guximshëm i cili luftoi për çlirimin e vendit. Është fëmija i dytë i Kadri dhe Mejreme Limajt. U rrit në një familje me kushte mesatare jetese në frymën atdhetare. Shkollën fillore e kreu në vendlindje, kurse Shkollën e Mesme Bujqësore, Fakultetin Juridik, dhe Magjistraturën i kreu në [[Prishtinë]]. Ai jeton në Prishtinë dhe ka katër fëmijë. Qysh në moshën 16 vjeçare filloi të merrej me lëvizjet e atëhershme ilegale. Është një ndër themeluesit e [[UÇK]]-së. Në aksionet e policisë serbe për t'i arrestuar aktivistët e [[UÇK]]-së, në vitin 1996 i'u arrestua vëllau i tij [[Demir Limaj]] ndërsa ai vet u detyrua të dilte jashtë shtetit (në [[Zvicra|Zvicër]]). Në vitin 1997 u kthye në [[Kosove]] që të ishte aty kur [[UÇK]]-ja do të dilte publikisht në skenë. U emërua si Komandant i Brigadës 121 - "Kumanova" dhe ishte një ndër udhëheqësit politik e ushtarak të [[UÇK]]-së. Ishte përherë aktiv në betejat që i zhvillonte brigada e tij. Gati në secilën betejë brigada e tij triumfoj, si në betejat në [[Llapushnik]], [[Rahovec]], [[Duhël]], [[Malisheva|Malishevë]], [[Theranda|Therandë]], etj. Pas përfundimit të luftës, Fatmir Limaj u shpall si nënkryetar i [[PDK]]-së, shef i grupit parlamentar të [[PDK]]-së dhe zv. Ministër i Mbrojtjes në Qeverinë e Përkohshme. Pas triumfit në Hagë, ai i'u rikthye sërish jetës politike si nënkryetar i [[PDK]]-së. Në zgjedhjet e vitit 2010, të cilat [[PDK]] i fitoj, Fatmir Limaj doli si njeriu i pare më i votuar në Kosovë. Me pas doli Hashim Thaqi, Fatmir Limaj u zgjodh si Ministër i Transportit dhe Postë-Telekomunikacionit të Kosovës. Gjatë mandatit të tij 3-vjeqar në krye të Ministrisë së Transportit janë shtruar 1300&nbsp;km rrugë. Gjithashtu ai nënshkroi kontratën për Rrugën e Kombit: Morinë - Prizren - Prishtinë - Merdare që lidhet me pjesën e përfunduar të autostradës në [[Shqipëri]]. Në zgjedhjet e parakohshme të mbajtura më 12 dhjetor Fatmir Limaj ishte njeriu i pare më i votuar në PDK. Aktualisht është deputet i Kuvendit të Kosovës. Akuzohet për kinse "krime gjatë luftës në Kosovë gjatë vitet 1999" pra akuza dhe njollosje që ju bëhen luftëtarëve të lirisë nga kuzhinat e Beogradit dhe Moskës. Hetohet po ashtu për kinse "korrupsion në Ministrinë e Transportit dhe Telekomunikacionit tashmë Ministria e Infrastrukturës gjatë viteve 2008-2011". Mirëpo nuk duhet harruar se gjatë kohës së tij janë bërë vepra madhore e po vazhdojnë edhe sot pa harruar përmendjen e asfaltimit të 1300&nbsp;km rrugë në tërë territorin e Kosovës. Gjatë kohës sa po qëndron në arrest shtëpiak dhe po ballafaqohet me akuza të trilluara është lansuar fushata në mbrojtje të z. Limaj i cili slogan thotë : "Unë kam një Hero... Ai është Fatmir Limaj". == Shiko edhe == * [[Anton Quni]] == Burime == {{DEFAULTSORT:Limaj, Fatmir}} [[Kategoria:Lindje 1971]] [[Kategoria:Juristë shqiptarë]] [[Kategoria:Ministra të Qeverisë së Kosovës]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Nënshkruesit e Deklaratës së Pavarësisë së Kosovës]] [[Kategoria:Komandantë zone operative të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] [[Kategoria:Shqiptarë të Kosovës]] [[Kategoria:Zëvendëskryeministra të Kosovës]] 18uh4kqutdpzketpdf62l7xf9s7ie71 Skeda:Olympique Marseille.png 6 49475 3022550 1431190 2026-08-05T14:25:47Z Sakura emad 129786 Requesting speedy deletion with rationale "Unused Copyrighted Files". (TwinkleGlobal) 3022550 wikitext text/x-wiki {{Grise|1=Unused Copyrighted Files}} == Përmbledhje == Olympique Marseille logo == Licensimi == {{logo}} [[Kategoria:Sport:Foto]] [[Kategoria:Sport:Logo]] bdbssvowujhgjir7p4pxmt5r0h5lwg5 Skeda:Metalurg Donetsk.png 6 49483 3022549 285199 2026-08-05T14:25:39Z Sakura emad 129786 Requesting speedy deletion with rationale "Unused Copyrighted Files". (TwinkleGlobal) 3022549 wikitext text/x-wiki {{Grise|1=Unused Copyrighted Files}} == Përmbledhje == Nga wikipedia == Licencimi == {{logo}} rk33avm9nrcjguwbdt2wh63pr52xtcr Kryengritja e Bogdanit 0 50747 3022775 3011339 2026-08-06T03:34:52Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022775 wikitext text/x-wiki '''Kryqëzata e Pjetër Bogdanit''' është pjesë e [[Kryengritjet shqiptare në vitet 1680|Kryqëzatave shqiptare të viteve 1680]], organizimi i të cilës ishte kryqëzata e parë shqiptare kundër [[Osmanllinjtë|osmanëve]], pas [[Beteja e Vjenës|thyerjes së osmanëve në Vjenë]] në vitin [[1683]]. Kryqëzata u organizua dhe udhëhoq nga [[Pjetër Bogdani]], i cili më vonë do të vlerësohej si rojtar i gjithë Mbretërisë së Serbisë. [[Pjetër Bogdani|Bogdani]] në vitin [[1689]] i ofroi 20 000 vullnetarë shqiptarë të krishterë si ndihmë [[Monarkia Hapsburge|Perandorisë Austriake]]. Gjatë tërheqjes së trupave [[Austro-Hungaria|austrohungareze]] nga një epidemi e rëndë në [[Prizreni|Prizren]], ku vetëm 18 shtëpi mbijetuan dhe u dogj pothuajse tërë qyteti, në po këtë vit, do të vdiste komandanti i tyre, Enea Silvio Pikolomini (Piccolomini) si dhe udhëheqësi i kryqëzatave shqiptare. Pas humbjes së forcave aleate, do të pasonte tërheqja e tyre si dhe e 70 000-80 000 shqiptarëve, banonte të cilët vendosen në pjesën jugore të [[Hungaria|Hungarisë]] së asaj kohe.<ref>{{cite news|title=Kosova ist Wiege der Albaner|trans-title=Kosova është djepi i shqiptarëve|date=15 prill 1998|language=de|url=http://www.forumromanum.de/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1097303707&mainid=1097303707&threadid=2&USER=user_264517|newspaper=FOKUSI|location=Zyrih, Zvicër|access-date=30 tetor 2007|archive-date=5 dhjetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071205061400/http://www.forumromanum.de/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1097303707&mainid=1097303707&threadid=2&USER=user_264517|url-status=dead}}</ref> ==Historia== {{Excerpt|Kryengritjet shqiptare të shekujve të XVII-XVIII|section=Mesi i shekullit të XVII – mesi i shek. XVIII|hat=no}} ==Pretendimet serbe== {{Excerpt|Kryengritjet shqiptare të shekujve të XVII-XVIII|section=Mesi i shekullit të XVII – mesi i shek. XVIII|subsections=Pretendimet për shpërnguljen serbe|hat=no}} ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=12em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Pjetër Bogdani]] * [[Pjetër Budi]] * [[Kryengritjet shqiptare të shekullit të XVI]] * [[Kryengritjet shqiptare të shekujve të XVII-XVIII]] * [[Kryengritjet shqiptare në vitet 1680]] * [[Kryengritja e Bogdanit]] * [[Luftërat osmane në Evropë]] * [[Kryengritja e Himarës (1472)]] * [[Kuvendi i Matit]] * [[Kuvendi i Dukagjinit]] * [[Kuvendet ballkanike]] * [[Kuvendi Kishtar i Arbërit]] * [[Kuvendi i Kuçit]] * [[Luftërat turko-veneciane]] * [[Lufta Osmano-Venedikase (1570-1573)]] * [[Frankokracia]] * [[Shteti i Detit]] ** [[Beteja e Lepantos]] ** [[Beteja e Prevezës]] * [[Lufta e Madhe Turke]] ** [[Beteja e Vjenës]] ** [[Lufta e Moresë]] ** [[Beteja e Kaçanikut (1690)]] * [[Shkolla dhe arsimi në tokat shqiptare (shek. XVI-XVII)]] * [[Perandoria Osmane në shek. XVII-XVIII]] * [[Kryengritja antiosmane e vitit 1689 në vilajetin e Rumelisë]] * [[Perandoria Osmane në gjysmën e parë shek. XVIII-XIX]] * [[Perandoria Osmane në gjysmën e dytë të shekullit XVIII-XIX]] * [[Historia e luftërave Ruso-Turke]] * [[Armada Spanjolle]] * [[Lufta Tetëdhjetë Vjeçare]] * [[Lufta Tridhjetëvjeçare]] * [[Lufta e Madhe Veriore]] * [[Shqipëria Osmane]] * [[Sanxhaku i Arbërit]] * [[Kryengritja Arbërore (1432-1436)]] * [[Arbëria Venedikase]] * [[Pashallëqet shqiptare]] * [[Rilindja Kombëtare Shqiptare]] * [[Kriza Lindore dhe Shqipëria]] * [[Kriza lindore dhe lëvizja shqiptare]] * [[Shqipëria në fillim të Krizës Lindore (1875-1876)]] * [[Kriza Lindore]] * [[Shkaqet për shpërthimin e Krizës Lindore]] * [[Lufta e Krimesë]] * [[Konferenca e Stambollit]] * [[Konferenca e Berlinit]] * [[Traktati i Berlinit (1878)]] * [[Kongresi i Berlinit]] * [[Traktati i Shën Stefanit]] * [[Lufta Ruso-Turke (1877-1878)]] * [[Perandoria Osmane në shek. XIX-XX]] * [[Lidhja e Prizrenit]] * [[Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë]] * [[Konferenca e Londrës (1912–1913)]] * [[Shpërbërja e Perandorisë Osmane]] {{Div col end}} == Referime == {{Reflist|30 em}} [[Kategoria:Historia e Perandorisë Osmane]] [[Kategoria:Shekulli XVII në Ballkan]] [[Kategoria:Shekulli XVII në Evropë]] [[Kategoria:Shekulli XVII në Perandorinë Osmane]] [[Kategoria:Shqipëria nën Perandorinë Osmane]] [[Kategoria:Vitet 1680 në Ballkan]] [[Kategoria:Vitet 1680 në Evropë]] [[Kategoria:Vitet 1680 në Perandorinë Osmane]] [[Kategoria:Historia e Ballkanit]] [[Kategoria:Rebelime në Ballkan]] [[Kategoria:Shekulli XVII në Shqipëri]] [[Kategoria:Kryengritës shqiptarë të Perandorisë Osmane]] [[Kategoria:Çështja shqiptare]] [[Kategoria:Rebelime shqiptare]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Periudha e hershme moderne]] 0rjb9wk2c3wls0s47f38nw479r6a5uv Perandoria Akamenide 0 55922 3022559 2863748 2026-08-05T14:36:15Z Leutrim.P 113691 3022559 wikitext text/x-wiki '''Perandoria Achaemenid''' (550-330 pes), i njohur edhe si '''Perandoria Persiane''', ishte shteti pasues i [[Perandoria Mediane|Perandorisë Mediane]], pushtet mbi pjesë e rëndësishme e çfarë do të bëhet e Madhe [[Irani]]. Persishtja dhe Perandorisë Mediana të marra së bashku janë të njohur edhe si ''Medo-Persian Empire'', duke pasuar Neo-perandorisë asiriane. Kjo u pasua nga ana e tij nga Perandoria Seleucid. [[Skeda:Map of the Achaemenid Empire.jpg|parapamje|Persia]] Në kulmin e pushtetit të saj, perandoria e përfshiu përafërsisht 8 milion km² Perandoria ishte falsifikuar nga [[Kiri i Madh]], dhe u shtri në tre kontinente, duke përfshirë edhe territoret e Iranit, [[Afganistani]]t dhe [[Pakistani]]t, pjesë të Azisë Qendrore, [[Anadolli|Azi të vogla]], Thrakë, shumë të rajoneve bregdetare të Detit të Zi, [[Iraku]], Arabia Saudite e veriut, [[Jordania]], [[Palestina]], [[Izraeli]], [[Libani]], [[Siria]], dhe të gjitha qendrat e rëndësishme popullsia e [[Egjipti]]t të lashtë deri në perëndim të [[Libi]]së. Vihet re në historinë perëndimore si armik të qytetit shteteve greke gjatë luftërave greko-persiane, për të liruar çifutët nga Babylonian robërisë së tyre, dhe për të krijimit të aramaike si gjuhë zyrtare të perandorisë së. Perandoria Persian Achaemenid u pushtua nga [[Alexandri III|Alexander III]] e maqedonase, pas së cilës ai u rrëzua dhe u shpërbë në 330 p.e.s. në atë që më vonë u bë dinastisë Ptolemeut dhe perandorive Seleucid. Në histori universale rolin e perandorisë persiane të themeluar nga Kirit të Madh shtrihet në modelin e tyre shumë i suksesshëm për administrimin e centralizuar dhe e një qeverie të punojnë për të përfituar dhe fitim të gjitha. == Historia == Dominimi persian nga perandoria e Achaemenidëve mbi popullin iranian filloi nga një zgjerim i dinastisë Achaemenide që zgjerohet në pushtet në fillim të klanit të tyre mbi Persianët e sipër, ndoshta, prapa në shekullin e 9 pes. Eponym të kësaj dinastie ishte Achaemenes (Persishte e vjetër: Haxāmaniš, një kompleks bahuvrihi përkthyer me "ka mendjen e një shoku"). Achaemenes edhe në qoftë se ai ishte një personazh historik, mund të ketë ndërtuar Parsumash shtetit. Teispes (Cišpi), i cili ishte i pari për të marrë titullin Mbret i Anšān pas konfiskimit të qytetit Anšān nga Elamites dhe zgjerimit mbretëria e tij për të përfshirë Persis.[3] sundimtarët e hershëm Teispid e Achaemenids, identifikohet vazhdimisht veten e tyre me emrin indigjene të malėsisė Elamite , Anshanite. Për më tepër, nuk është e nuk e përmend në Achaemenes Gjenealogji of Teispids, në Kir Cylender.[5] Sipas Kirit, cilindër[6] dhe mbishkrimet e tjera, Teispes kishte një djalë të quajtur Kir pasuar ati i tij si "Mbret i Anshan". Nuk ka argumente[7] në favor të parë të mbajtur më parë se mbretëria e Teispes mund të ketë qenë e ndarë në mes të Kirit dhe Ariaramnes vëllai i tij (Ariyāramna, "Duke iranianët në paqe"), të cilët u doli nga e tyre përkatëse bijtë Kambizi I Anshan (Kambūjiya, "Plaku"), dhe Arsames (Aršāma "Një mund të Hero's") e Persis, duke krijuar kështu dy degët e shtëpisë mbretërore Achaemenid. == Formimi dhe zgjerimi i perandorisë == Perandori mori formën e saj të unifikuar virgjër me një administratë qendrore rreth Pasargadae ngritur nga Kiri i Madh. Perandori përfundoi pushtues dhe zgjerimit perandorisë Mediana të përfshijë përveç Egjipt dhe Azi e Vogël. Gjatë mbretërimit të Dariut I dhe Asuero (Kserksit) djalin e tij unë ajo është përfshirë në konfliktin ushtarak me disa nga qytetshtetet e Greqisë së lashtë, dhe edhe pse ajo erdhi fare pranë fitores kundër ushtrisë greke, kjo luftë ishte shkaku përfundimtar i përmbysjes eventuale të Pernadorisë. Megjithatë dëshmi të elementëve të vazhdimësisë duke përfshirë restaurimin e perandorisë gati në kufijtë e saktë të dhënë atij nga Dariut të Madh dhe mirëmbajtjen e sistemit të satrapies ka bërë disa dijetarë modern të rishikojë Aleksandrin e Maqedonisë si "Achaemenidu i fundit".[9] Në vitin 559 pes, Kambizi unë, Plaku u pasua si mbreti i Anšān nga Kiri II djali i tij i Madh, i cili gjithashtu pasoi ende-gjallë Arsames si Mbreti i Persisë, duke ribashkimin e dy mbretërive. Kiri është konsideruar të jetë mbreti i parë i vërtetë i perandorisë persiane, si paraardhësit e tij ishin nënshtruar për Media. Kiri II pushtoi Media, Lidia, dhe Babiloni. Kiri ishte politikisht mendjemprehtë, modelimit veten si shpëtimtar "të vendeve të pushtuara. Për të përforcuar këtë imazh, ai ka themeluar politikat e lirisë fetare, dhe tempujt restauruar dhe infrastruktura të tjera në qytetet e fituar rishtas. (Shumica e veçanërisht çifutët e Babilonisë, të regjistruar si në cilindrin e Kirit dhe Tanakh). Pasardhësit e tij të menjëhershme ishin më pak të suksesshme. Biri i Kirit 'Kambizi II pushtoi Egjiptin, por vdiq në korrik 522 pes, si rezultat i aksidentit ose ose vetëvrasje, gjatë një revolte të udhëhequr nga një fis i priftërinjve që kishte humbur pushtetin e vet pas pushtimit të Kirit' e Mediave. Këto priftërinjtë, të cilët Herodoti quhet Magi, uzurpuar fronin e një prej tyre, Gaumata, i cili pastaj ka pretenduar të jenë më të rinj Kambizi II vëllai Smerdis (Pers. Bardiya), i cili kishte qenë vrarë rreth tri vite më parë. Për shkak të sundimit despotik të Kambizit dhe mungesa e tij të gjatë në Egjipt, "të gjithë njerëzit, Perses, Mediasve dhe të gjitha kombet e tjera", pranoi si uzurpator, veçanërisht pasi ai i dha një lirim nga taksat për tre vjet (Herodoti iii. 68). Pretendojnë se Gaumata kishte shtrirë si Smerdis, rrjedh nga Darius. Historianët janë të ndarë në lidhje me mundësinë se ngjarja e mashtrues u shpik nga Darius si justifikim për grusht shteti e tij[2]. Dr Pal Ranajit mban se Gaumata ishte e njëjtë si Gotama Buda. Sipas pikëpamjes së tij, Davadatta, kundërshtari i Gotama ishte Zoroaster.[10] Dar bërë një kërkesë të ngjashme ai kapën më vonë kur të Babilonisë, duke njoftuar se mbreti Babylonian nuk ishte, në fakt, Nebukadnetsari III, por një mashtrues me emrin Nidintu-bel.[3] Sipas Regjistrohuni Behistun, pseudo-Smerdis sundoi për shtatë muaj para se të rrëzuar në 522 pes nga një anëtar i një degë anësore e familjes Achaemenid, Dari I (Old Persian Dāryavuš "Kush e mban të fortë të mirë", e njohur edhe si Darayarahush ose Dari Madh). The Magi, edhe pse i persekutuar, ka vazhduar të ekzistonte, dhe një vit pas vdekjes së parë pseudo-Smerdis (Gaumata), kishte një pseudo-Smerdis dytë (i quajtur Vahyazdāta) përpjekje për një grusht shteti. Grushtit të shtetit, edhe pse në fillim të suksesshëm, dështoi. Herodoti shkruan[11] që udhëheqja amtare kanë debatuar formën më të mirë të qeverisë për të Perandorisë. Ai u ra dakord që një oligarki do ta ndante ata kundër njëri-tjetrit, dhe demokracia do të sillte për sundimin turmë që rezultojnë në një udhëheqës karizmatik rifillimin e monarkisë. Prandaj, ata vendosën një monark i ri ishte në rregull, veçanërisht pasi ata ishin në një pozicion për të zgjedhur atë. Dariu I u zgjedhur monark midis krerëve. Ai ishte kushëri të Kambizit II dhe Smerdis, duke pretenduar se Ariaramnes ishte paraardhësi i tij. Achaemenids zonat e pas kësaj të konsoliduar në mënyrë të vendosur nën kontrollin e tyre. Ishte Kirit, të Darit i Madh i Madh i cili, duke planifikuar të shëndoshë dhe largpamës administrativ, manovra të shkëlqyer ushtarake, dhe një pikëpamje humaniste botë, themeluar madhështia e Achaemenids dhe, në më pak se tridhjetë vite, ngriti ata nga një fis i panjohur në një fuqi botërore. Ishte gjatë mbretërimit të Darit I i cili ishte ndërtuar Persepolis (518-516 pes) dhe që do të shërbente si kapital për brezat e disa mbretërve Achaemenid. Ecbatana (Hagmatāna "Qyteti i tubimet", Hamadan moderne) në media u zgjerua shumë gjatë kësaj periudhe dhe ka shërbyer si kryeqytet të verës. Dari kam sulmuar territorin grek, i cili kishte mbështetur kolonitë rebele greke nën patronazhin e tij, por si rezultat i humbjes së tij në betejën e maratonën, ai u detyrua të tërhiqet në kufijtë e perandorisë së tij të kthehet në Azinë e Vogël. ==Perandorët e Persisë== 539-530 Kir 530-522 Kambys 522-486 Dariu 486-465 Kserksi 464-423 Artakserksi I 423-404 Dariu II 404-539 Artakserksi II 359-338 Artakserksi III 338-336 Arsi 336-331 Dariu III 331-323 Aleksandri == Luftërat greko-persiane == Megjithatë, nga shek 5 pes mbretërit e Persisë vendosi mbi territoret rreth përfshirë Iranin e sotem, Irak, Armenia, Pakistan, Afganistan, Taxhikistani, Usbekistan, Turqia, Bullgaria, Egjipti, Siria, Jordania, Izraeli, Libani, Kaukazit, pjesë shumë e Greqi, pjesë të Azisë Qendrore, Libi dhe pjesët veriore të Saudite. Përfundimisht nga 480 pes Achaemenids vazhdoi të mbajë përqindjen më të madhe të popullsisë së botës për një perandori,[12][13] dhe u bë perandoria më e madhe në historinë e lashtë. Revolta Jon në 499 p.e.s, dhe revolta të lidhura në Aeolis, Doris, Qipro dhe Caria, ishin kryengritjet ushtarake nga disa rajone të Azisë së Vogël kundër sundimit persian, që zgjat 499-493 BC. Në zemër të rebelimit ishte pakënaqësia e qyteteve greke të Azisë së Vogël me mizorisht emëruar nga Persia në sundimin e tyre, së bashku me veprimet individuale të dy tiranet milesian, Histiaeus dhe Aristagoras. Në 499 pes atëhere tiran e Mileti, Aristagoras, nisi një ekspeditë të përbashkët me Artaphernes satrap persian për të pushtuar Naxos, në një përpjekje për të forcuar pozitën e tij në Mileti (si financiare ashtu dhe në drejtim të prestigjit). Misioni ishte një përmbysje, dhe ndjerë largimin e tij të afërt si tiran, Aristagoras zgjodhi të nxiste tërë Ionia në rebelim kundër mbretit persian Dari së Madh. Persianët vazhdoi të reduktuar qytetet përgjatë bregdetit perëndimor që ende mbahen kundër tyre, para se në fund vendos një marrëveshje paqe në 493 pes në Ionia që ishte konsideruar përgjithësisht të dy vetëm dhe të ndershme. Revolta Jon përbënin konflikti i parë i madh midis Greqisë dhe Perandorisë Achaemenid, dhe si i tillë paraqet fazën e parë të luftërave greko-persiane. Azia e Vogël kishte qenë kthehen në persisht dele, por Darius kishte premtuar për të ndëshkuar Athinë dhe Eretria për mbështetjen e tyre për revoltë.[67] [Mbështetja athinas ishte veçanërisht shqetësuese për të Darit që ai kishte ardhur në ndihmë e tyre gjatë konfliktit të tyre me Sparta]. Për më tepër, duke parë se situata politike në Greqi përbën një kërcënim të vazhdueshëm për stabilitetin e Perandorisë së tij, ai vendosi të nisë të pushtimit të gjithë Greqisë. Megjithatë, forcat e persisht u mundën në betejën e maratonën. Dariu do të vdesin para se të nisë një pushtim formal të Greqisë. Asuero I (Ksersksi - 485-465 p.e.s, persianisht i lashtë Xšayārša "Hero Midis Mbretërve"), bir i Dariut I, u zotua për të përfunduar këtë punë. Ai organizoi nje pushtim masiv me qëllim për të pushtuar Greqinë. Ushtria e tij hyri në Greqi nga veriu, duke u takuar pak ose aspak rezistencë nëpërmjet Maqedonisë dhe Thesalisë, por ishte shtyrë nga një forcë të vogël greke për tri ditë në Thermopylae. Një betejë detare në të njëjtën kohë Artemisium u tërhoq i pavendosur taktikisht si stuhitë e madhe e anijeve të shkatërruara nga të dyja palët. Beteja u ndalua para kohe kur grekët kanë marrë lajmin e humbjes në Thermopylae dhe u terhoqen. Beteja ishte një fitore strategjike për persianët, duke u dhënë atyre një kontroll pakontestueshme të Artemisium dhe Detit Egje. Pas fitores së tij në betejën e Thermopylae, Asuero (Kserksi) shkarkoi qytetit evakuuar të Athinës dhe të përgatitur për të përmbushur grekët në Isthmus strategjik të Korinthit dhe të Gjirit Saronic. Në 480 p.e.s grekët fituan një fitore vendimtare në betejën e Salamis Asuero dhe u detyrua të largohej në Sardis. Ushtria që ai u largua në Greqi nën Mardonius ripushtoi Athinës, por u shkatërrua përfundimisht në 479 p.e.s në betejën e Plataea. Humbjen përfundimtare të persianët në Mycale ka inkurajuar qytetet greke të Azisë në revoltë, dhe shënoi fundin e zgjerimit persian në Evropë. [[Kategoria:Iran]] [[Kategoria:Perandori|Akamenide]] [[Kategoria:Historia e Evropës Lindore]] [[Kategoria:Azi Perëndimore]] [[Kategoria:Afrikë Veriore]] 7qiqk1s1rhxrsmsi0de4w9hyaucrsv9 3022560 3022559 2026-08-05T14:37:23Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Perandoria e Persisë]] te [[Perandoria Akamenide]] 3022559 wikitext text/x-wiki '''Perandoria Achaemenid''' (550-330 pes), i njohur edhe si '''Perandoria Persiane''', ishte shteti pasues i [[Perandoria Mediane|Perandorisë Mediane]], pushtet mbi pjesë e rëndësishme e çfarë do të bëhet e Madhe [[Irani]]. Persishtja dhe Perandorisë Mediana të marra së bashku janë të njohur edhe si ''Medo-Persian Empire'', duke pasuar Neo-perandorisë asiriane. Kjo u pasua nga ana e tij nga Perandoria Seleucid. [[Skeda:Map of the Achaemenid Empire.jpg|parapamje|Persia]] Në kulmin e pushtetit të saj, perandoria e përfshiu përafërsisht 8 milion km² Perandoria ishte falsifikuar nga [[Kiri i Madh]], dhe u shtri në tre kontinente, duke përfshirë edhe territoret e Iranit, [[Afganistani]]t dhe [[Pakistani]]t, pjesë të Azisë Qendrore, [[Anadolli|Azi të vogla]], Thrakë, shumë të rajoneve bregdetare të Detit të Zi, [[Iraku]], Arabia Saudite e veriut, [[Jordania]], [[Palestina]], [[Izraeli]], [[Libani]], [[Siria]], dhe të gjitha qendrat e rëndësishme popullsia e [[Egjipti]]t të lashtë deri në perëndim të [[Libi]]së. Vihet re në historinë perëndimore si armik të qytetit shteteve greke gjatë luftërave greko-persiane, për të liruar çifutët nga Babylonian robërisë së tyre, dhe për të krijimit të aramaike si gjuhë zyrtare të perandorisë së. Perandoria Persian Achaemenid u pushtua nga [[Alexandri III|Alexander III]] e maqedonase, pas së cilës ai u rrëzua dhe u shpërbë në 330 p.e.s. në atë që më vonë u bë dinastisë Ptolemeut dhe perandorive Seleucid. Në histori universale rolin e perandorisë persiane të themeluar nga Kirit të Madh shtrihet në modelin e tyre shumë i suksesshëm për administrimin e centralizuar dhe e një qeverie të punojnë për të përfituar dhe fitim të gjitha. == Historia == Dominimi persian nga perandoria e Achaemenidëve mbi popullin iranian filloi nga një zgjerim i dinastisë Achaemenide që zgjerohet në pushtet në fillim të klanit të tyre mbi Persianët e sipër, ndoshta, prapa në shekullin e 9 pes. Eponym të kësaj dinastie ishte Achaemenes (Persishte e vjetër: Haxāmaniš, një kompleks bahuvrihi përkthyer me "ka mendjen e një shoku"). Achaemenes edhe në qoftë se ai ishte një personazh historik, mund të ketë ndërtuar Parsumash shtetit. Teispes (Cišpi), i cili ishte i pari për të marrë titullin Mbret i Anšān pas konfiskimit të qytetit Anšān nga Elamites dhe zgjerimit mbretëria e tij për të përfshirë Persis.[3] sundimtarët e hershëm Teispid e Achaemenids, identifikohet vazhdimisht veten e tyre me emrin indigjene të malėsisė Elamite , Anshanite. Për më tepër, nuk është e nuk e përmend në Achaemenes Gjenealogji of Teispids, në Kir Cylender.[5] Sipas Kirit, cilindër[6] dhe mbishkrimet e tjera, Teispes kishte një djalë të quajtur Kir pasuar ati i tij si "Mbret i Anshan". Nuk ka argumente[7] në favor të parë të mbajtur më parë se mbretëria e Teispes mund të ketë qenë e ndarë në mes të Kirit dhe Ariaramnes vëllai i tij (Ariyāramna, "Duke iranianët në paqe"), të cilët u doli nga e tyre përkatëse bijtë Kambizi I Anshan (Kambūjiya, "Plaku"), dhe Arsames (Aršāma "Një mund të Hero's") e Persis, duke krijuar kështu dy degët e shtëpisë mbretërore Achaemenid. == Formimi dhe zgjerimi i perandorisë == Perandori mori formën e saj të unifikuar virgjër me një administratë qendrore rreth Pasargadae ngritur nga Kiri i Madh. Perandori përfundoi pushtues dhe zgjerimit perandorisë Mediana të përfshijë përveç Egjipt dhe Azi e Vogël. Gjatë mbretërimit të Dariut I dhe Asuero (Kserksit) djalin e tij unë ajo është përfshirë në konfliktin ushtarak me disa nga qytetshtetet e Greqisë së lashtë, dhe edhe pse ajo erdhi fare pranë fitores kundër ushtrisë greke, kjo luftë ishte shkaku përfundimtar i përmbysjes eventuale të Pernadorisë. Megjithatë dëshmi të elementëve të vazhdimësisë duke përfshirë restaurimin e perandorisë gati në kufijtë e saktë të dhënë atij nga Dariut të Madh dhe mirëmbajtjen e sistemit të satrapies ka bërë disa dijetarë modern të rishikojë Aleksandrin e Maqedonisë si "Achaemenidu i fundit".[9] Në vitin 559 pes, Kambizi unë, Plaku u pasua si mbreti i Anšān nga Kiri II djali i tij i Madh, i cili gjithashtu pasoi ende-gjallë Arsames si Mbreti i Persisë, duke ribashkimin e dy mbretërive. Kiri është konsideruar të jetë mbreti i parë i vërtetë i perandorisë persiane, si paraardhësit e tij ishin nënshtruar për Media. Kiri II pushtoi Media, Lidia, dhe Babiloni. Kiri ishte politikisht mendjemprehtë, modelimit veten si shpëtimtar "të vendeve të pushtuara. Për të përforcuar këtë imazh, ai ka themeluar politikat e lirisë fetare, dhe tempujt restauruar dhe infrastruktura të tjera në qytetet e fituar rishtas. (Shumica e veçanërisht çifutët e Babilonisë, të regjistruar si në cilindrin e Kirit dhe Tanakh). Pasardhësit e tij të menjëhershme ishin më pak të suksesshme. Biri i Kirit 'Kambizi II pushtoi Egjiptin, por vdiq në korrik 522 pes, si rezultat i aksidentit ose ose vetëvrasje, gjatë një revolte të udhëhequr nga një fis i priftërinjve që kishte humbur pushtetin e vet pas pushtimit të Kirit' e Mediave. Këto priftërinjtë, të cilët Herodoti quhet Magi, uzurpuar fronin e një prej tyre, Gaumata, i cili pastaj ka pretenduar të jenë më të rinj Kambizi II vëllai Smerdis (Pers. Bardiya), i cili kishte qenë vrarë rreth tri vite më parë. Për shkak të sundimit despotik të Kambizit dhe mungesa e tij të gjatë në Egjipt, "të gjithë njerëzit, Perses, Mediasve dhe të gjitha kombet e tjera", pranoi si uzurpator, veçanërisht pasi ai i dha një lirim nga taksat për tre vjet (Herodoti iii. 68). Pretendojnë se Gaumata kishte shtrirë si Smerdis, rrjedh nga Darius. Historianët janë të ndarë në lidhje me mundësinë se ngjarja e mashtrues u shpik nga Darius si justifikim për grusht shteti e tij[2]. Dr Pal Ranajit mban se Gaumata ishte e njëjtë si Gotama Buda. Sipas pikëpamjes së tij, Davadatta, kundërshtari i Gotama ishte Zoroaster.[10] Dar bërë një kërkesë të ngjashme ai kapën më vonë kur të Babilonisë, duke njoftuar se mbreti Babylonian nuk ishte, në fakt, Nebukadnetsari III, por një mashtrues me emrin Nidintu-bel.[3] Sipas Regjistrohuni Behistun, pseudo-Smerdis sundoi për shtatë muaj para se të rrëzuar në 522 pes nga një anëtar i një degë anësore e familjes Achaemenid, Dari I (Old Persian Dāryavuš "Kush e mban të fortë të mirë", e njohur edhe si Darayarahush ose Dari Madh). The Magi, edhe pse i persekutuar, ka vazhduar të ekzistonte, dhe një vit pas vdekjes së parë pseudo-Smerdis (Gaumata), kishte një pseudo-Smerdis dytë (i quajtur Vahyazdāta) përpjekje për një grusht shteti. Grushtit të shtetit, edhe pse në fillim të suksesshëm, dështoi. Herodoti shkruan[11] që udhëheqja amtare kanë debatuar formën më të mirë të qeverisë për të Perandorisë. Ai u ra dakord që një oligarki do ta ndante ata kundër njëri-tjetrit, dhe demokracia do të sillte për sundimin turmë që rezultojnë në një udhëheqës karizmatik rifillimin e monarkisë. Prandaj, ata vendosën një monark i ri ishte në rregull, veçanërisht pasi ata ishin në një pozicion për të zgjedhur atë. Dariu I u zgjedhur monark midis krerëve. Ai ishte kushëri të Kambizit II dhe Smerdis, duke pretenduar se Ariaramnes ishte paraardhësi i tij. Achaemenids zonat e pas kësaj të konsoliduar në mënyrë të vendosur nën kontrollin e tyre. Ishte Kirit, të Darit i Madh i Madh i cili, duke planifikuar të shëndoshë dhe largpamës administrativ, manovra të shkëlqyer ushtarake, dhe një pikëpamje humaniste botë, themeluar madhështia e Achaemenids dhe, në më pak se tridhjetë vite, ngriti ata nga një fis i panjohur në një fuqi botërore. Ishte gjatë mbretërimit të Darit I i cili ishte ndërtuar Persepolis (518-516 pes) dhe që do të shërbente si kapital për brezat e disa mbretërve Achaemenid. Ecbatana (Hagmatāna "Qyteti i tubimet", Hamadan moderne) në media u zgjerua shumë gjatë kësaj periudhe dhe ka shërbyer si kryeqytet të verës. Dari kam sulmuar territorin grek, i cili kishte mbështetur kolonitë rebele greke nën patronazhin e tij, por si rezultat i humbjes së tij në betejën e maratonën, ai u detyrua të tërhiqet në kufijtë e perandorisë së tij të kthehet në Azinë e Vogël. ==Perandorët e Persisë== 539-530 Kir 530-522 Kambys 522-486 Dariu 486-465 Kserksi 464-423 Artakserksi I 423-404 Dariu II 404-539 Artakserksi II 359-338 Artakserksi III 338-336 Arsi 336-331 Dariu III 331-323 Aleksandri == Luftërat greko-persiane == Megjithatë, nga shek 5 pes mbretërit e Persisë vendosi mbi territoret rreth përfshirë Iranin e sotem, Irak, Armenia, Pakistan, Afganistan, Taxhikistani, Usbekistan, Turqia, Bullgaria, Egjipti, Siria, Jordania, Izraeli, Libani, Kaukazit, pjesë shumë e Greqi, pjesë të Azisë Qendrore, Libi dhe pjesët veriore të Saudite. Përfundimisht nga 480 pes Achaemenids vazhdoi të mbajë përqindjen më të madhe të popullsisë së botës për një perandori,[12][13] dhe u bë perandoria më e madhe në historinë e lashtë. Revolta Jon në 499 p.e.s, dhe revolta të lidhura në Aeolis, Doris, Qipro dhe Caria, ishin kryengritjet ushtarake nga disa rajone të Azisë së Vogël kundër sundimit persian, që zgjat 499-493 BC. Në zemër të rebelimit ishte pakënaqësia e qyteteve greke të Azisë së Vogël me mizorisht emëruar nga Persia në sundimin e tyre, së bashku me veprimet individuale të dy tiranet milesian, Histiaeus dhe Aristagoras. Në 499 pes atëhere tiran e Mileti, Aristagoras, nisi një ekspeditë të përbashkët me Artaphernes satrap persian për të pushtuar Naxos, në një përpjekje për të forcuar pozitën e tij në Mileti (si financiare ashtu dhe në drejtim të prestigjit). Misioni ishte një përmbysje, dhe ndjerë largimin e tij të afërt si tiran, Aristagoras zgjodhi të nxiste tërë Ionia në rebelim kundër mbretit persian Dari së Madh. Persianët vazhdoi të reduktuar qytetet përgjatë bregdetit perëndimor që ende mbahen kundër tyre, para se në fund vendos një marrëveshje paqe në 493 pes në Ionia që ishte konsideruar përgjithësisht të dy vetëm dhe të ndershme. Revolta Jon përbënin konflikti i parë i madh midis Greqisë dhe Perandorisë Achaemenid, dhe si i tillë paraqet fazën e parë të luftërave greko-persiane. Azia e Vogël kishte qenë kthehen në persisht dele, por Darius kishte premtuar për të ndëshkuar Athinë dhe Eretria për mbështetjen e tyre për revoltë.[67] [Mbështetja athinas ishte veçanërisht shqetësuese për të Darit që ai kishte ardhur në ndihmë e tyre gjatë konfliktit të tyre me Sparta]. Për më tepër, duke parë se situata politike në Greqi përbën një kërcënim të vazhdueshëm për stabilitetin e Perandorisë së tij, ai vendosi të nisë të pushtimit të gjithë Greqisë. Megjithatë, forcat e persisht u mundën në betejën e maratonën. Dariu do të vdesin para se të nisë një pushtim formal të Greqisë. Asuero I (Ksersksi - 485-465 p.e.s, persianisht i lashtë Xšayārša "Hero Midis Mbretërve"), bir i Dariut I, u zotua për të përfunduar këtë punë. Ai organizoi nje pushtim masiv me qëllim për të pushtuar Greqinë. Ushtria e tij hyri në Greqi nga veriu, duke u takuar pak ose aspak rezistencë nëpërmjet Maqedonisë dhe Thesalisë, por ishte shtyrë nga një forcë të vogël greke për tri ditë në Thermopylae. Një betejë detare në të njëjtën kohë Artemisium u tërhoq i pavendosur taktikisht si stuhitë e madhe e anijeve të shkatërruara nga të dyja palët. Beteja u ndalua para kohe kur grekët kanë marrë lajmin e humbjes në Thermopylae dhe u terhoqen. Beteja ishte një fitore strategjike për persianët, duke u dhënë atyre një kontroll pakontestueshme të Artemisium dhe Detit Egje. Pas fitores së tij në betejën e Thermopylae, Asuero (Kserksi) shkarkoi qytetit evakuuar të Athinës dhe të përgatitur për të përmbushur grekët në Isthmus strategjik të Korinthit dhe të Gjirit Saronic. Në 480 p.e.s grekët fituan një fitore vendimtare në betejën e Salamis Asuero dhe u detyrua të largohej në Sardis. Ushtria që ai u largua në Greqi nën Mardonius ripushtoi Athinës, por u shkatërrua përfundimisht në 479 p.e.s në betejën e Plataea. Humbjen përfundimtare të persianët në Mycale ka inkurajuar qytetet greke të Azisë në revoltë, dhe shënoi fundin e zgjerimit persian në Evropë. [[Kategoria:Iran]] [[Kategoria:Perandori|Akamenide]] [[Kategoria:Historia e Evropës Lindore]] [[Kategoria:Azi Perëndimore]] [[Kategoria:Afrikë Veriore]] 7qiqk1s1rhxrsmsi0de4w9hyaucrsv9 3022562 3022560 2026-08-05T14:39:16Z Leutrim.P 113691 3022562 wikitext text/x-wiki '''Perandoria Akamenide''' (550-330 pes), e njohur edhe si '''Perandoria Persiane''', ishte shteti pasues i [[Perandoria Mediane|Perandorisë Mediane]], kishte pushtet mbi pjesë të rëndësishme të asaj që do të bëhej [[Irani]] i sotëm. Persishtja dhe Perandorisë Mediana të marra së bashku janë të njohur edhe si ''Medo-Persian Empire'', duke pasuar Neo-perandorisë asiriane. Kjo u pasua nga ana e tij nga Perandoria Seleucid. [[Skeda:Map of the Achaemenid Empire.jpg|parapamje|Persia]] Në kulmin e pushtetit të saj, perandoria e përfshiu përafërsisht 8 milion km² Perandoria ishte falsifikuar nga [[Kiri i Madh]], dhe u shtri në tre kontinente, duke përfshirë edhe territoret e Iranit, [[Afganistani]]t dhe [[Pakistani]]t, pjesë të Azisë Qendrore, [[Anadolli|Azi të vogla]], Thrakë, shumë të rajoneve bregdetare të Detit të Zi, [[Iraku]], Arabia Saudite e veriut, [[Jordania]], [[Palestina]], [[Izraeli]], [[Libani]], [[Siria]], dhe të gjitha qendrat e rëndësishme popullsia e [[Egjipti]]t të lashtë deri në perëndim të [[Libi]]së. Vihet re në historinë perëndimore si armik të qytetit shteteve greke gjatë luftërave greko-persiane, për të liruar çifutët nga Babylonian robërisë së tyre, dhe për të krijimit të aramaike si gjuhë zyrtare të perandorisë së. Perandoria Persian Achaemenid u pushtua nga [[Alexandri III|Alexander III]] e maqedonase, pas së cilës ai u rrëzua dhe u shpërbë në 330 p.e.s. në atë që më vonë u bë dinastisë Ptolemeut dhe perandorive Seleucid. Në histori universale rolin e perandorisë persiane të themeluar nga Kirit të Madh shtrihet në modelin e tyre shumë i suksesshëm për administrimin e centralizuar dhe e një qeverie të punojnë për të përfituar dhe fitim të gjitha. == Historia == Dominimi persian nga perandoria e Achaemenidëve mbi popullin iranian filloi nga një zgjerim i dinastisë Achaemenide që zgjerohet në pushtet në fillim të klanit të tyre mbi Persianët e sipër, ndoshta, prapa në shekullin e 9 pes. Eponym të kësaj dinastie ishte Achaemenes (Persishte e vjetër: Haxāmaniš, një kompleks bahuvrihi përkthyer me "ka mendjen e një shoku"). Achaemenes edhe në qoftë se ai ishte një personazh historik, mund të ketë ndërtuar Parsumash shtetit. Teispes (Cišpi), i cili ishte i pari për të marrë titullin Mbret i Anšān pas konfiskimit të qytetit Anšān nga Elamites dhe zgjerimit mbretëria e tij për të përfshirë Persis.[3] sundimtarët e hershëm Teispid e Achaemenids, identifikohet vazhdimisht veten e tyre me emrin indigjene të malėsisė Elamite , Anshanite. Për më tepër, nuk është e nuk e përmend në Achaemenes Gjenealogji of Teispids, në Kir Cylender.[5] Sipas Kirit, cilindër[6] dhe mbishkrimet e tjera, Teispes kishte një djalë të quajtur Kir pasuar ati i tij si "Mbret i Anshan". Nuk ka argumente[7] në favor të parë të mbajtur më parë se mbretëria e Teispes mund të ketë qenë e ndarë në mes të Kirit dhe Ariaramnes vëllai i tij (Ariyāramna, "Duke iranianët në paqe"), të cilët u doli nga e tyre përkatëse bijtë Kambizi I Anshan (Kambūjiya, "Plaku"), dhe Arsames (Aršāma "Një mund të Hero's") e Persis, duke krijuar kështu dy degët e shtëpisë mbretërore Achaemenid. == Formimi dhe zgjerimi i perandorisë == Perandori mori formën e saj të unifikuar virgjër me një administratë qendrore rreth Pasargadae ngritur nga Kiri i Madh. Perandori përfundoi pushtues dhe zgjerimit perandorisë Mediana të përfshijë përveç Egjipt dhe Azi e Vogël. Gjatë mbretërimit të Dariut I dhe Asuero (Kserksit) djalin e tij unë ajo është përfshirë në konfliktin ushtarak me disa nga qytetshtetet e Greqisë së lashtë, dhe edhe pse ajo erdhi fare pranë fitores kundër ushtrisë greke, kjo luftë ishte shkaku përfundimtar i përmbysjes eventuale të Pernadorisë. Megjithatë dëshmi të elementëve të vazhdimësisë duke përfshirë restaurimin e perandorisë gati në kufijtë e saktë të dhënë atij nga Dariut të Madh dhe mirëmbajtjen e sistemit të satrapies ka bërë disa dijetarë modern të rishikojë Aleksandrin e Maqedonisë si "Achaemenidu i fundit".[9] Në vitin 559 pes, Kambizi unë, Plaku u pasua si mbreti i Anšān nga Kiri II djali i tij i Madh, i cili gjithashtu pasoi ende-gjallë Arsames si Mbreti i Persisë, duke ribashkimin e dy mbretërive. Kiri është konsideruar të jetë mbreti i parë i vërtetë i perandorisë persiane, si paraardhësit e tij ishin nënshtruar për Media. Kiri II pushtoi Media, Lidia, dhe Babiloni. Kiri ishte politikisht mendjemprehtë, modelimit veten si shpëtimtar "të vendeve të pushtuara. Për të përforcuar këtë imazh, ai ka themeluar politikat e lirisë fetare, dhe tempujt restauruar dhe infrastruktura të tjera në qytetet e fituar rishtas. (Shumica e veçanërisht çifutët e Babilonisë, të regjistruar si në cilindrin e Kirit dhe Tanakh). Pasardhësit e tij të menjëhershme ishin më pak të suksesshme. Biri i Kirit 'Kambizi II pushtoi Egjiptin, por vdiq në korrik 522 pes, si rezultat i aksidentit ose ose vetëvrasje, gjatë një revolte të udhëhequr nga një fis i priftërinjve që kishte humbur pushtetin e vet pas pushtimit të Kirit' e Mediave. Këto priftërinjtë, të cilët Herodoti quhet Magi, uzurpuar fronin e një prej tyre, Gaumata, i cili pastaj ka pretenduar të jenë më të rinj Kambizi II vëllai Smerdis (Pers. Bardiya), i cili kishte qenë vrarë rreth tri vite më parë. Për shkak të sundimit despotik të Kambizit dhe mungesa e tij të gjatë në Egjipt, "të gjithë njerëzit, Perses, Mediasve dhe të gjitha kombet e tjera", pranoi si uzurpator, veçanërisht pasi ai i dha një lirim nga taksat për tre vjet (Herodoti iii. 68). Pretendojnë se Gaumata kishte shtrirë si Smerdis, rrjedh nga Darius. Historianët janë të ndarë në lidhje me mundësinë se ngjarja e mashtrues u shpik nga Darius si justifikim për grusht shteti e tij[2]. Dr Pal Ranajit mban se Gaumata ishte e njëjtë si Gotama Buda. Sipas pikëpamjes së tij, Davadatta, kundërshtari i Gotama ishte Zoroaster.[10] Dar bërë një kërkesë të ngjashme ai kapën më vonë kur të Babilonisë, duke njoftuar se mbreti Babylonian nuk ishte, në fakt, Nebukadnetsari III, por një mashtrues me emrin Nidintu-bel.[3] Sipas Regjistrohuni Behistun, pseudo-Smerdis sundoi për shtatë muaj para se të rrëzuar në 522 pes nga një anëtar i një degë anësore e familjes Achaemenid, Dari I (Old Persian Dāryavuš "Kush e mban të fortë të mirë", e njohur edhe si Darayarahush ose Dari Madh). The Magi, edhe pse i persekutuar, ka vazhduar të ekzistonte, dhe një vit pas vdekjes së parë pseudo-Smerdis (Gaumata), kishte një pseudo-Smerdis dytë (i quajtur Vahyazdāta) përpjekje për një grusht shteti. Grushtit të shtetit, edhe pse në fillim të suksesshëm, dështoi. Herodoti shkruan[11] që udhëheqja amtare kanë debatuar formën më të mirë të qeverisë për të Perandorisë. Ai u ra dakord që një oligarki do ta ndante ata kundër njëri-tjetrit, dhe demokracia do të sillte për sundimin turmë që rezultojnë në një udhëheqës karizmatik rifillimin e monarkisë. Prandaj, ata vendosën një monark i ri ishte në rregull, veçanërisht pasi ata ishin në një pozicion për të zgjedhur atë. Dariu I u zgjedhur monark midis krerëve. Ai ishte kushëri të Kambizit II dhe Smerdis, duke pretenduar se Ariaramnes ishte paraardhësi i tij. Achaemenids zonat e pas kësaj të konsoliduar në mënyrë të vendosur nën kontrollin e tyre. Ishte Kirit, të Darit i Madh i Madh i cili, duke planifikuar të shëndoshë dhe largpamës administrativ, manovra të shkëlqyer ushtarake, dhe një pikëpamje humaniste botë, themeluar madhështia e Achaemenids dhe, në më pak se tridhjetë vite, ngriti ata nga një fis i panjohur në një fuqi botërore. Ishte gjatë mbretërimit të Darit I i cili ishte ndërtuar Persepolis (518-516 pes) dhe që do të shërbente si kapital për brezat e disa mbretërve Achaemenid. Ecbatana (Hagmatāna "Qyteti i tubimet", Hamadan moderne) në media u zgjerua shumë gjatë kësaj periudhe dhe ka shërbyer si kryeqytet të verës. Dari kam sulmuar territorin grek, i cili kishte mbështetur kolonitë rebele greke nën patronazhin e tij, por si rezultat i humbjes së tij në betejën e maratonën, ai u detyrua të tërhiqet në kufijtë e perandorisë së tij të kthehet në Azinë e Vogël. ==Perandorët e Persisë== 539-530 Kir 530-522 Kambys 522-486 Dariu 486-465 Kserksi 464-423 Artakserksi I 423-404 Dariu II 404-539 Artakserksi II 359-338 Artakserksi III 338-336 Arsi 336-331 Dariu III 331-323 Aleksandri == Luftërat greko-persiane == Megjithatë, nga shek 5 pes mbretërit e Persisë vendosi mbi territoret rreth përfshirë Iranin e sotem, Irak, Armenia, Pakistan, Afganistan, Taxhikistani, Usbekistan, Turqia, Bullgaria, Egjipti, Siria, Jordania, Izraeli, Libani, Kaukazit, pjesë shumë e Greqi, pjesë të Azisë Qendrore, Libi dhe pjesët veriore të Saudite. Përfundimisht nga 480 pes Achaemenids vazhdoi të mbajë përqindjen më të madhe të popullsisë së botës për një perandori,[12][13] dhe u bë perandoria më e madhe në historinë e lashtë. Revolta Jon në 499 p.e.s, dhe revolta të lidhura në Aeolis, Doris, Qipro dhe Caria, ishin kryengritjet ushtarake nga disa rajone të Azisë së Vogël kundër sundimit persian, që zgjat 499-493 BC. Në zemër të rebelimit ishte pakënaqësia e qyteteve greke të Azisë së Vogël me mizorisht emëruar nga Persia në sundimin e tyre, së bashku me veprimet individuale të dy tiranet milesian, Histiaeus dhe Aristagoras. Në 499 pes atëhere tiran e Mileti, Aristagoras, nisi një ekspeditë të përbashkët me Artaphernes satrap persian për të pushtuar Naxos, në një përpjekje për të forcuar pozitën e tij në Mileti (si financiare ashtu dhe në drejtim të prestigjit). Misioni ishte një përmbysje, dhe ndjerë largimin e tij të afërt si tiran, Aristagoras zgjodhi të nxiste tërë Ionia në rebelim kundër mbretit persian Dari së Madh. Persianët vazhdoi të reduktuar qytetet përgjatë bregdetit perëndimor që ende mbahen kundër tyre, para se në fund vendos një marrëveshje paqe në 493 pes në Ionia që ishte konsideruar përgjithësisht të dy vetëm dhe të ndershme. Revolta Jon përbënin konflikti i parë i madh midis Greqisë dhe Perandorisë Achaemenid, dhe si i tillë paraqet fazën e parë të luftërave greko-persiane. Azia e Vogël kishte qenë kthehen në persisht dele, por Darius kishte premtuar për të ndëshkuar Athinë dhe Eretria për mbështetjen e tyre për revoltë.[67] [Mbështetja athinas ishte veçanërisht shqetësuese për të Darit që ai kishte ardhur në ndihmë e tyre gjatë konfliktit të tyre me Sparta]. Për më tepër, duke parë se situata politike në Greqi përbën një kërcënim të vazhdueshëm për stabilitetin e Perandorisë së tij, ai vendosi të nisë të pushtimit të gjithë Greqisë. Megjithatë, forcat e persisht u mundën në betejën e maratonën. Dariu do të vdesin para se të nisë një pushtim formal të Greqisë. Asuero I (Ksersksi - 485-465 p.e.s, persianisht i lashtë Xšayārša "Hero Midis Mbretërve"), bir i Dariut I, u zotua për të përfunduar këtë punë. Ai organizoi nje pushtim masiv me qëllim për të pushtuar Greqinë. Ushtria e tij hyri në Greqi nga veriu, duke u takuar pak ose aspak rezistencë nëpërmjet Maqedonisë dhe Thesalisë, por ishte shtyrë nga një forcë të vogël greke për tri ditë në Thermopylae. Një betejë detare në të njëjtën kohë Artemisium u tërhoq i pavendosur taktikisht si stuhitë e madhe e anijeve të shkatërruara nga të dyja palët. Beteja u ndalua para kohe kur grekët kanë marrë lajmin e humbjes në Thermopylae dhe u terhoqen. Beteja ishte një fitore strategjike për persianët, duke u dhënë atyre një kontroll pakontestueshme të Artemisium dhe Detit Egje. Pas fitores së tij në betejën e Thermopylae, Asuero (Kserksi) shkarkoi qytetit evakuuar të Athinës dhe të përgatitur për të përmbushur grekët në Isthmus strategjik të Korinthit dhe të Gjirit Saronic. Në 480 p.e.s grekët fituan një fitore vendimtare në betejën e Salamis Asuero dhe u detyrua të largohej në Sardis. Ushtria që ai u largua në Greqi nën Mardonius ripushtoi Athinës, por u shkatërrua përfundimisht në 479 p.e.s në betejën e Plataea. Humbjen përfundimtare të persianët në Mycale ka inkurajuar qytetet greke të Azisë në revoltë, dhe shënoi fundin e zgjerimit persian në Evropë. [[Kategoria:Iran]] [[Kategoria:Perandori|Akamenide]] [[Kategoria:Historia e Evropës Lindore]] [[Kategoria:Azi Perëndimore]] [[Kategoria:Afrikë Veriore]] 0vcae2qor3qc18e4u1l7f134xwemytd Perandoria Bizantine 0 76185 3022713 3022331 2026-08-05T22:28:40Z InternetArchiveBot 115207 Adding 32 books for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20260805)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3022713 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |name = Perandoria Bizantine |conventional_long_name = Perandoria Bizantine |common_name = Bizanti |native_name = [[Gjuha greke|Greqisht:]] Βασιλεία Ῥωμαίων |status = Perandori |life_span = 330–1453 |government_type = [[Monarkia absolute|Monarki absolute]] |image_map = Eastern Roman Empire 565 CE.svg |image_map_caption = Perandoria në shtrirjen e saj territoriale më të madhe, në vitin 565, në fund të sundimit të [[Justiniani I|Justinianit I]] |capital = [[Kostandinopoja]] |latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= |common_languages = [[Gjuha greke|Greqisht]]<br />[[Gjuha latine|Latinisht]] (deri në shekullin VI) |religion = [[Krishterimi]] (zyrtare) |currency = [[:en:Solidus (coin)|Solidus]], [[:en:Follis|follis]] dhe [[:en:Hyperpyron|hyperpyron]] |title_leader = [[Lista e Perandorëve Bizantinë|Perandor]] |leader1 = [[Kostandini i Madh|Kostandini I]] |year_leader1 = 306–337 |leader2 = [[Teodosi I]] |year_leader2 = 379–395 |leader3 = [[Teodosi II]] |year_leader3 = 408–450 |leader4 = [[Justiniani I]] |year_leader4 = 527–565 |leader5 = [[Herakleosi]] |year_leader5 = 610–641 |leader6 = [[:en:Leo III the Isaurian|Leoni III]] |year_leader6 = 717–741 |leader7 = [[:en:Nikephoros II Phokas|Nikifori II Foka]] |year_leader7 = 963–969 |leader8 = [[:en:John I Tzimiskes|Joani I Cimiski]] |year_leader8 = 969–976 |leader9 = [[Basili II]] |year_leader9 = 976–1025 |leader10 = [[Aleksi I Komneni|Aleksi I]] |year_leader10 = 1081–1118 |leader11 = [[:en:John II Komnenos|Joani II Komneni]] |year_leader11 = 1118–1143 |leader12 = [[:en:Manuel I Komnenos|Manueli I Komneni]] |year_leader12 = 1143–1180 |leader13 = [[:en:Michael VIII Palaiologos|Mihali VIII Paleologu]] |year_leader13 = 1261–1282 |leader14 = [[Kostandini XI Paleologu|Kostandini XI]] |year_leader14 = 1449–1453 |legislature = Senati |era = [[Lashtësia e vonë]] deri në [[Mesjeta e vonë|Mesjetën e vonë]] |stat_year1 = 457 |stat_pop1 = 16.000.000 |stat_area1 = 2350000 |stat_year2 = 565 |stat_pop2 = 20.000.000 |stat_area2 = 3400000 |stat_year3 = 775 |stat_pop3 = 7.000.000 |stat_area3 = 880000 |stat_year4 = 1025 |stat_pop4 = 12.000.000 |stat_area4 = 1675000 |stat_year5 = 1320 |stat_pop5 = 2.000.000 |footnotes = }} '''Perandoria Bizantine''', e njohur edhe si '''Perandoria Romake e Lindjes''', ishte vazhdimësia e [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]] me qendër në [[Kostandinopoja|Kostandinopojë]], gjatë [[Lashtësia e vonë|lashtësisë së vonë]] dhe [[Mesjeta|Mesjetës]]. Pasi mbijetoi [[Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore|rënien e Perandorisë Romake Perëndimore]] në shekullin V e.s, ajo vazhdoi të ekzistonte deri në [[Pushtimi i Kostandinopojës|rënien e Kostandinopojës]] përpara [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] në vitin 1453. Termi "Perandoria Bizantine" u përdor vetëm pas rënies së saj; qytetarët e saj e quanin veten "Romakë" dhe shtetin e tyre "Perandoria Romake".{{Efn|Greqishtja mesjetare: Ῥωμαῖοι, ''Rhōmaîoi''. Për shkak të transferimit të selisë perandorake në [[Bizanti|Bizant]], adoptimit të krishterimit si fe shtetërore, dhe mbizotërimit të greqishtes në vend të latinishtes, shumica e historianëve bëjnë dallim mes "Perandorisë Romake" të hershme dhe "Perandorisë Bizantine" të mëvonshme.}} Gjatë shekujve të hershëm të Perandorisë Romake, provincat perëndimore u romanizuan kulturalisht, ndërsa pjesët lindore ruajtën kulturën e tyre helenistike. [[Kostandini i Madh|Kostandini I]] (sundoi 324–337) e legalizoi krishterimin dhe e transferoi kryeqytetin në Kostandinopojë. [[Teodosi I]] (sundoi 379–395) e bëri krishterimin fe shtetërore, dhe greqishtja gradualisht zëvendësoi latinishten për përdorim zyrtar. Perandoria adoptoi një strategji mbrojtëse dhe, gjatë pjesës tjetër të historisë së saj, përjetoi cikle të përsëritura rënieje dhe rimëkëmbjeje. Perandoria Bizantine arriti shtrirjen e saj më të madhe nën sundimin e [[Justiniani I|Justinianit I]] (527–565), i cili ripushtoi përkohësisht pjesën më të madhe të Italisë dhe bregdetin perëndimor të Mesdheut. Rreth vitit 541 filloi një murtajë, dhe një luftë e zgjatur me Persinë vendosi presion fiskal dhe ushtarak mbi perandorinë, duke kontribuar në sfida politike dhe strategjike në dekadat në vazhdim. Në vitet 630 dhe 640, pushtimet arabe i mundën ushtritë bizantine në Siri dhe Egjipt, duke rezultuar në humbjen e përhershme të atyre provincave ndaj Kalifatit Rashidun. Në vitin 698, Afrika u humb ndaj Kalifatit Umajad, por perandoria u stabilizua nën dinastinë isauriane. Ajo u zgjerua sërish nën dinastinë maqedonase, duke përjetuar një rilindje dyshekullore. Më pas, periudha lufte civile dhe pushtimesh selxhuke rezultuan në humbjen e pjesës më të madhe të Azisë së Vogël. Perandoria u rimëkëmb gjatë Rivendosjes Komnene, dhe Kostandinopoja mbeti qyteti më i madh dhe më i pasur i Evropës deri në shekullin XIII, kur u kalua nga Parisi. Perandoria u copëtua rëndë në vitin 1204, pas [[:en:Sack of Constantinople|plaçkitjes së Kostandinopojës]] gjatë [[Kryqëzata e Katërt|Kryqëzatës së Katërt]]; territoret e saj të mëparshme u ndanë atëherë në shtete rivale greke dhe mbretëri latine. Pavarësisht rimarrjes së Kostandinopojës në vitin 1261, perandoria e rindërtuar ushtroi vetëm pushtet rajonal gjatë dy shekujve të saj të fundit. Territoret e saj të mbetura u aneksuan gradualisht nga osmanët në një seri luftërash të zhvilluara në shekujt XIV dhe XV. Rënia e Kostandinopojës para osmanëve në vitin 1453 e solli fundin e perandorisë. == Nomenklatura == {{See also|:en:Names of the Greeks}} Banorët e perandorisë, sot të njohur zakonisht si bizantinë, e konsideronin veten romakë (greqisht: Ῥωμαῖοι, ''Romaioi'').{{Sfnm|Kaldellis|2022a|1pp=351|2a1=Aschenbrenner|2a2=Ransohoff|2y=2022a|2p=1}} Në mënyrë të ngjashme, bashkëkohësit e tyre islamikë e quanin perandorinë e tyre "tokën e romakëve" (arabisht: ''Bilād al-Rūm'').{{Sfn|Aschenbrenner|Ransohoff|2022a|p=1}} Pas vitit 800 e.s, Evropa Perëndimore i quajti "grekë" (latinisht: ''Graeci''), pasi Papati dhe perandorët mesjetarë gjermanë e konsideronin veten trashëgimtarët e vërtetë të identitetit romak.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=2|2a1=Aschenbrenner|2a2=Ransohoff|2y=2022a|2p=2}} Mbiemri "bizantin", i prejardhur nga ''Byzantion'' (latinisht ''Byzantium''), emri i vendbanimit grek mbi të cilin u themelua Kostandinopoja, përdorej fillimisht vetëm për të përshkruar banorët e qytetit; ai nuk i referohej perandorisë, e cila nga qytetarët e saj quhej ''Rhomanía'' (Ῥωμανία, "Toka Romake").{{Sfnm|Kaldellis|2022a|1pp=349, 351|2a1=Cormack|2a2=Haldon|2a3=Jeffreys|2y=2008|2p=4}} Pas rënies së perandorisë, studiuesit e periudhës moderne të hershme e quajtën me shumë emra, përfshirë "Perandoria e Lindjes", "Perandoria e Ulët", "Perandoria e Vonë", "Perandoria e Grekëve", "Perandoria e Kostandinopojës" dhe "Perandoria Romake".{{Sfn|Aschenbrenner|Ransohoff|2022a|p=2}} Përdorimi gjithnjë në rritje i "bizantin" dhe "Perandoria Bizantine" mund të ketë filluar me Theodore Metochites{{Sfn|Magdalino|2025|pp=41-43}} ose Laonikos Chalkokondyles-in, veprat e të cilit u përhapën gjerësisht nga Hieronymus Wolf.{{Sfn|Kaldellis|2022a|p=352}} "Bizantin" u përdor si mbiemër krahas termave si "Perandoria e Grekëve" deri në shekullin XIX.{{Sfn|Kaldellis|2022a|pp=352, 355, 357}} Sot është termi kryesor, i përdorur për t'iu referuar të gjitha aspekteve të perandorisë; disa historianë modernë besojnë se nuk duhet përdorur, pasi fillimisht ishte një term paragjykues dhe i pasaktë.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=2–3|2a1=Cormack|2a2=Haldon|2a3=Jeffreys|2y=2008|2p=4|3a1=Stouraitis|3y=2022b|3pp=20, 29, 31, 33-36|Treadgold|2025|4pp=xiii–xiv}} == Historia == {{Main|:en:History of the Byzantine Empire}} [[Skeda:Statua di Costantino ai musei capitolini.jpg|thumb|[[Kostandini i Madh|Kostandini I]], i njohur edhe si Kostandini i Madh, ishte perandor romak nga viti 306 deri 337 e.s dhe perandori i parë romak që u konvertua në [[Krishtërimi|krishterim]]. Ai e themeloi qytetin e Kostandinopojës (sot [[Stambolli]]) dhe e bëri kryeqytet të Perandorisë, çka mbeti për mbi një mijëvjeçar.]] === Data e fillimit === Për shkak të mbivendosjes së konsiderueshme në periodizimet historiografike të historisë romake të vonë, lashtësisë së vonë, dhe historisë bizantine, nuk ka konsensus mbi një datë themelimi për Perandorinë Bizantine. Studimet me lidhje me Greqinë ose Ortodoksinë Lindore tradicionalisht e kanë vendosur atë në fillim të viteve 300.{{Sfn|Cameron|2002|pp=190–191}} Rritja e studimit të "lashtësisë së vonë" ka çuar disa historianë të vendosin një datë fillimi në shekullin VII ose VIII.{{Sfnm|Cameron|2002|1pp=166, 191|Kaldellis|2015|Howard-Johnston|2024|3p=7}} Të tjerë besojnë se një "perandori e re" filloi gjatë ndryshimeve rreth vitit 300 e.s.{{Sfn|Kaldellis|2023|pp=3, 34}} Geoffrey Greatrex beson se është e pamundur të datohet me saktësi themelimi i Perandorisë Bizantine.{{Sfn|Greatrex|2008|p=232}} === Para 518: Dinastitë Kostandiniane, Teodosiane dhe Leonide === {{Further|:en:Byzantine Empire under the Constantinian and Valentinianic dynasties|:en:Byzantine Empire under the Theodosian dynasty|:en:Byzantine Empire under the Leonid dynasty}} [[Skeda:Tetrarchy map3.jpg|thumb|upright=1.2|Ndarja katërpalëshe e Perandorisë Romake nën sistemin e Tetrarkisë, themeluar nga [[Diokleciani]]]] Mes shekujve III dhe I p.e.s, [[Republika Romake]] vendosi hegjemoni mbi Mesdheun lindor, ndërsa qeveria e saj u zhvillua drejt sundimit të një personi të vetëm, perandorit.{{Sfn|Greatrex|2008|p=233}} [[Perandoria Romake]] gëzoi një periudhë stabiliteti relativ deri në shekullin III e.s, kur kërcënimet e jashtme dhe krizat e brendshme e bënë atë të copëzohej, ndërsa ushtritë rajonale i shpallnin gjeneralët e tyre "perandorë-ushtarakë".{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=233|Kaldellis|2023|2pp=16-17|Treadgold|1997|3p=7}} Njëri prej tyre, [[Diokleciani]] (sundoi 284–305), e kuptoi se shteti ishte tepër i madh për t'u sunduar nga një person i vetëm.{{Sfn|Greatrex|2008|p=233}} Ai vendosi Tetrarkinë, sistem që e ndau perandorinë në dy gjysma, lindore dhe perëndimore.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=17–18|Treadgold|1997|2pp=15, 17–18}} Tetrarkia dështoi shpejt, por ndarja e perandorisë u tregua koncept i qëndrueshëm.{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=235|Kaldellis|2023|2pp=17–18|Treadgold|1997|3p=14}} [[Kostandini i Madh|Kostandini I]] (sundoi 306–337) siguroi pushtet absolut në vitin 324.{{Sfn|Greatrex|2008|p=235}} Gjatë gjashtë viteve në vazhdim, ai e rindërtoi qytetin e Bizantit si kryeqytet i ri, të cilin e quajti "Roma e Re" (më vonë e emërtuar Kostandinopojë).{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=235|Treadgold|1997|2pp=39–40|Kaldellis|2023|3pp=18}} Kryeqyteti i vjetër, Roma, ishte më larg provincave të pasura lindore dhe në një pozicion më pak të rëndësishëm strategjikisht; nderimi i saj ishte pakësuar tashmë disi në sytë e "perandorëve-ushtarakë", që sundonin nga kufijtë, dhe të popullsisë së perandorisë.{{Sfn|Kaldellis|2023|pp=17, 20}} Pasi u ishte dhënë shtetësia, nënshtetasit e perandorisë e konsideronin veten po aq romakë sa ata në qytetin e Romës.{{Sfn|Kaldellis|2023|pp=18–20}} Kostandini vazhdoi reformat e administratës ushtarake dhe civile të perandorisë dhe themeloi solidusin e artë si monedhë të qëndrueshme.{{Sfnm|Greatrex|2008|1pp=235–236|Kaldellis|2023|2pp=43–44}} Ai favorizoi krishterimin dhe u bë kundërshtar i paganizmit.{{Sfnm|Greatrex|2008|1pp=236–237|Kaldellis|2023|2pp=81–84|Treadgold|1997|3pp=31–33, 40–42}} Dinastia e Kostandinit i dha përparësi një konflikti të gjatë kundër Perandorisë Sasanide, po aq të fuqishme, dhe përfundoi në vitin 363 me vdekjen e nipit të tij, [[Juliani]]t.{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=238|Kaldellis|2023|2pp=93, 98, 111-112|Treadgold|1997|3pp=52-53, 59–62}} Sundimi i shkurtër i dinastisë Valentiniane, i shënuar nga luftëra kundër [[Gotët|gotëve]], debate teologjike dhe fushata kundër korrupsionit, përfundoi në Lindje me vdekjen e [[Valensi]]t në [[:en:Battle of Adrianople|Betejën e Adrianopojës]] në vitin 378.{{Sfnm|Greatrex|2008|1pp=239–240|Kaldellis|2023|2pp=114–118, 121–123|Treadgold|1997|3pp=63–67}} [[Skeda:Roman-empire-395AD.svg|thumb|upright=1.2|Ndarja e perandorisë pas vdekjes së Teodosit I në vitin 395: jeshile — Perandoria Romake Perëndimore; e kuqe — Perandoria Bizantine/Romake e Lindjes]] Pasardhësi i Valensit, [[Teodosi I]] (sundoi 379–395), siguroi paqen në Lindje duke i lejuar gotët të vendoseshin në territorin romak;{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=240|Kaldellis|2023|2pp=128–129|Treadgold|1997|3p=73}} ai gjithashtu ndërhyri dy herë në gjysmën perëndimore, duke i mundur uzurpatorët [[:en:Magnus Maximus|Magnus Maksimusin]] dhe [[Eugjeni]]n në vitet 388 dhe 394, përkatësisht.{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=241|Kaldellis|2023|2pp=129-130, 135–137|Treadgold|1997|3pp=74–75}} Ai e dënoi aktivisht paganizmin, e konfirmoi epërsinë e ortodoksisë nikeane mbi arianizmin në Lindje, dhe e bëri krishterimin fenë shtetërore romake.{{Sfnm|Greatrex|2008|1pp=240–241|Kaldellis|2023|2pp=126–128|Treadgold|1997|3pp=70-74}} Ai ishte perandori i fundit që sundoi si gjysmën perëndimore ashtu edhe atë lindore të perandorisë.{{Sfn|Kaldellis|2023|p=136}} Pas vdekjes së tij, Perëndimi u destabilizua, ndërsa Lindja lulëzoi falë administratorëve civilë që vazhduan të mbanin pushtetin.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=165|Treadgold|1997|2p=87}} [[Teodosi II]] (sundoi 408–450) e la kryesisht sundimin e Lindjes në duart e zyrtarëve si Anthemius, i cili ndërtoi Muret Teodosiane.{{Sfn|Kaldellis|2023|pp=165–167, 244}} Kostandinopoja tashmë ishte ngulitur si kryeqyteti i perandorisë.{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=242|Kaldellis|2023|2pp=15, 20-21}} Përveç mureve të Kostandinopojës, sundimi i Teodosit u shënua edhe nga përpilimi i ''Kodikut të Theodosit''{{Sfnm|Shepard|2009|1p=22-23|Treadgold|1997|2pp=91-92}} dhe polemika teologjike mbi nestorianizmin (një doktrinë më vonë e konsideruar heretike).{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=242|Kaldellis|2023|2p=173|Treadgold|1997|3pp=92}} Sundimi i tij pa edhe ardhjen e [[Hunët|hunëve]] të [[Attila]]s, të cilët plaçkitën Ballkanin, duke shkaktuar nxjerrjen e një tributi të madh nga perandoria lindore.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=193–196|Treadgold|1997|2pp=94–95}} Attila e ktheu vëmendjen te perandoria perëndimore, që po përkeqësohej me shpejtësi,{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=200|Treadgold|1997|2p=209}} dhe populli i tij u fragmentua pas vdekjes së tij në vitin 453.{{Sfnm|Greatrex|2008|pp=242–243}} Më vonë, [[:en:Leo I (emperor)|Leoni I]] (sundoi 457–474) dështoi në përpjekjen e tij të vitit 468 për të ripushtuar Perëndimin.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=209|Greatrex|2008|2pp=243|Treadgold|1997|3pp=153}} Luftëtari [[:en:Odoacer|Odoakri]] e shkarkoi [[:en:Romulus Augustulus|Romulus Augustulusin]] në vitin 476 dhe, pas vrasjes së pasardhësit të tij titullar, [[:en:Julius Nepos|Julius Neposit]], në vitin 480, e aboliti zyrën e perandorit perëndimor.{{Sfnm|Greatrex|2008|1pp=244|Kaldellis|2023|2pp=214|Treadgold|1997|3pp=158–159}} Nëpërmjet një kombinimi fati dhe vendimesh të mira politike, Perandoria e Lindjes kurrë nuk përjetoi vasalë barbarë rebelë apo sundim nga luftëtarë barbarë — problemet që siguruan rënien e Perëndimit.{{Sfn|Kaldellis|2023|pp=243–245}} [[Zeno]] (sundoi 474–491) e bindi mbretin problematik ostrogot, [[:en:Theodoric the Great|Teodorikun]], të merrte kontrollin e Italisë nga Odoakri;{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=244|Kaldellis|2023|2pp=220|Treadgold|1997|3pp=162, 164}} duke vdekur ndërsa perandoria ishte në paqe, atë e pasoi [[Anastasi I]] (sundoi 491–518).{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=244|Kaldellis|2023|2pp=220|Treadgold|1997|3pp=164}} Besimi i tij në monofizitizëm shkaktoi probleme herë pas here, por Anastasi ishte administrator i aftë dhe zbatoi reforma të suksesshme financiare, përfshirë abolimin e taksës ''chrysargyron''.{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=244|Kaldellis|2023|2pp=224}} Ai ishte perandori i parë që nga Diokleciani i cili nuk hasi asnjë problem serioz që prekte perandorinë gjatë sundimit të tij.{{Sfn|Treadgold|1997|p=172}} === 518–717: Dinastitë Justiniane dhe Heraklike === {{Further|:en:Byzantine Empire under the Justinian dynasty|:en:Byzantine Empire under the Heraclian dynasty}} {{Multiple image |perrow=2 |align=right |image1=Mosaic of Justinianus I - Basilica San Vitale (Ravenna).jpg |image2=Belisarius mosaic.jpg |footer=Perandori [[Justiniani I]] (majtas) dhe gjenerali i tij [[Belisari]] (djathtas). Mozaikë të shekullit VI, nga [[:en:Basilica of San Vitale|Bazilika e San Vitales]], Ravenna, Itali |direction= |total_width=270 }} Sundimi i [[Justiniani I|Justinianit I]] ishte një kulm në historinë romake të lindjes.{{Sfn|Haldon|2008a|p=250}} Pas ardhjes së tij në pushtet në vitin 527, kodi ligjor u rishkrua si ''[[:en:Corpus Juris Civilis|Corpus Juris Civilis]]'', i cili e thjeshtoi të drejtën romake në të gjithë perandorinë;{{Sfnm|Louth|2009a|1pp=108–109|Kaldellis|2023|2pp=269–271|Treadgold|1997|3pp=179}} ai e riafirmoi kontrollin perandorak mbi fenë dhe moralin nëpërmjet spastrimeve të paganëve, heretikëve dhe "devijantëve" të tjerë;{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=272|Louth|2009a|2pp=116|Treadgold|1997|3pp=80}} dhe pasi shtypi pa mëshirë [[Revolta Nika|Revoltën Nika]] të vitit 532, ai e rindërtoi pjesën më të madhe të Kostandinopojës, përfshirë [[Aja Sofia]]n.{{Sfnm|Louth|2009a|1pp=111, 120|Kaldellis|2023|2pp=274–276}} Justiniani I përfitoi nga konfuzioni pas vdekjes së Teodorikut Ostrogot, për të tentuar ripushtimin e Italisë.{{Sfn|Haldon|2008a|p=252}} [[:en:Vandal Kingdom|Mbretëria Vandale]] në Afrikën e Veriut u nënshtrua në fund të vitit 533 nga gjenerali [[Belisari]],{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=281|Moorhead|2009|2p=202}} i cili më pas pushtoi Italinë; [[:en:Ostrogothic Kingdom|Mbretëria Ostrogote]] mori kryesisht fund në vitin 554.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=306|Moorhead|2009|2p=209|Haldon|2008a|3p=253}} Në vitet 540, Justiniani filloi të vuante kthesa negative në shumë fronte.{{Sfn|Kaldellis|2023|p=297}} Duke përfituar nga përqendrimi i Kostandinopojës te Perëndimi, [[:en:Khosrow I|Khosrou I]] i Perandorisë Sasanide pushtoi territorin bizantin dhe plaçkiti [[:en:Antioch|Antiokinë]] në vitin 540.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=297|Treadgold|1997|2pp=193–194|Haldon|2008a|3pp=252–253}} Një murtajë shkatërruese vrau një pjesë të madhe të popullsisë dhe reduktoi rëndë stabilitetin shoqëror dhe financiar të perandorisë.{{Sfn|Kaldellis|2023|pp=300–301}} Periudha më e vështirë e luftës ostrogote, kundër mbretit të tyre [[:en:Totila|Totilas]], erdhi gjatë kësaj dekade;{{Sfn|Kaldellis|2023|p=305}} ndërsa ndarjet mes këshilltarëve të Justinianit e minuan përgjigjen e administratës.{{Sfnm|Treadgold|1997|1pp=197–198, 201|Kaldellis|2023|2pp=298, 305–306}} Ai gjithashtu nuk i shëroi plotësisht ndarjet në [[:en:Chalcedonian Christianity|krishterimin kalqedonas]], pasi këshilli i pestë ekumenik dështoi të sillte ndonjë ndryshim të vërtetë.{{Sfnm|Treadgold|1997|1pp=210–211, 214|Louth|2009a|2pp=117–118|Haldon|2008a|3p=253}} Justiniani vdiq në vitin 565; sundimi i tij ishte më i suksesshëm se i çdo perandori tjetër, por ai la pas një perandori të paqëndrueshme.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=318–319|Treadgold|1997|2p=217}} [[Justini II]] (sundoi 565–578) trashëgoi një perandori të shtrirë hollë si financiarisht ashtu edhe territorialisht.{{Sfn|Haldon|2008a|p=254}} Shpejt ai u përfshi në luftë në shumë fronte.{{Sfnm|Haldon|2008a|1p=254|Treadgold|1997|3pp=220–221}} Nga frika e [[Avarët|avarëve]] agresivë, [[:en:Lombards|lombardët]] pushtuan pjesën më të madhe të Italisë veriore deri në vitin 572.{{Sfnm|Haldon|2008a|1p=254|Treadgold|1997|2pp=220–221}} Luftërat sasanide rifilluan po atë vit, dhe nuk do të përfundonin deri në vitin 591;{{Sfn|Haldon|2008a|p=254}} deri në atë kohë, avarët dhe [[Sllavët]] kishin pushtuar përsëritur Ballkanin, duke shkaktuar paqëndrueshmëri të madhe.{{Sfnm|Louth|2009a|1pp=126–127|Haldon|2008a|2p=254|Kaldellis|2023|3pp=336}} [[:en:Maurice (emperor)|Mauriku]] zhvilloi fushata të gjera në rajon gjatë viteve 590, dhe megjithëse e rivendosi kontrollin bizantin deri te [[Lumi i Danubit|Danubi]], i shtyu trupat e tij shumë larg në vitin 602 — ato u ngritën kundër tij, e shpallën perandor një oficer të quajtur [[Flavio Fokasi|Fokas]], dhe e ekzekutuan Maurikun.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=336–338|Treadgold|1997|2pp=234–235|Haldon|2008a|3p=254}} Sasanidët e shfrytëzuan momentin dhe rihapën armiqësitë;{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=347-348|Louth|2009b|2pp=226}} Fokas nuk mundi ta përballonte situatën dhe shpejt u përball me një kryengritje të madhe të udhëhequr nga [[Herakleosi]].{{Sfn|Kaldellis|2023|p=348}} Fokas e humbi Kostandinopojën në vitin 610 dhe u ekzekutua;{{Sfnm|Haldon|2008a|1p=254|Louth|2009b|2pp=226}} kjo luftë civile shkatërruese e përshpejtoi rënien e perandorisë.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=349|Treadgold|1997|2p=241}} [[Skeda:Walls of Constantinople.JPG|thumb|left|upright=1.2|Muret Teodosiane të Kostandinopojës, shumë të rëndësishme gjatë rrethimit të viteve 717–718]] Nën [[:en:Khosrow II|Khosrou II]], sasanidët pushtuan Levantin dhe Egjiptin dhe përparuan në Azinë e Vogël, ndërsa avarët dhe sllavët plaçkitën në Ballkan.{{Sfnm|Haldon|2008a|1pp=254–255|Treadgold|1997|2pp=290-293|Kaldellis|2023|3pp=352, 355-356, 360}} Kontrolli i Perandorisë mbi Italinë gjithashtu u dobësua.{{Sfn|Haldon|2008a|pp=254–255}} Pasi rrethimin e Kostandinopojës e përballoi me sukses në vitin 626,{{Sfn|Haldon|2008a|p=255}} Herakleosi fitoi një fitore vendimtare në Betejën e Ninevesë,{{Sfn|Treadgold|1997|p=398}} duke i mundur përfundimisht sasanidët më vonë atë vit.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=365-366|Louth|2009b|2pp=227–229}} Triumfi do të tregohej i shkurtër.{{Sfnm|Louth|2009b|1p=229|Kaldellis|2023|2p=372}} Pushtimet arabe shpejt panë pushtimin e Levantit, Egjiptit, dhe Perandorisë Sasanide nga [[Kalifati Rashidunas|Kalifati Rashidun]] i sapoformuar arab.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=375|Haldon|2008a|2p=256|Louth|2009b|3pp=229–230}} Deri në vdekjen e Herakleosit në vitin 641, perandoria ishte reduktuar rëndë ekonomikisht dhe territorialisht — humbja e provincave të pasura lindore e kishte lënë perandorinë pa deri në tri të katërtat e të ardhurave të saj.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=387|Haldon|2008a|2p=256}} Shekulli në vazhdim është dobët i dokumentuar.{{Sfn|Kaldellis|2023|p=387}} Sulmet arabe në Azinë e Vogël filluan shpejt, dhe Perandoria u përgjigj duke mbajtur qendra të fortifikuara dhe duke shmangur betejën kur ishte e mundur.{{Sfnm|Haldon|2008a|1p=257|Kaldellis|2023|2p=387}} Megjithëse Anadolli pushtohej çdo vit, ai shmangu pushtimin e përhershëm arab.{{Sfn|Kaldellis|2023|p=387}} Shpërthimi i Fitnas së Parë në vitin 656 i dha Perandorisë hapësirë frymëmarrjeje, të cilën e përdori me mençuri:{{Sfn|Kaldellis|2023|p=389}} një farë rendi u rivendos në Ballkan nga [[Konstansi II]] (sundoi 641–668){{Sfn|Louth|2009b|pp=230–231}} pas riorganizimit të tij administrativ, i cili me kalimin e kohës u shndërrua në "sistemin e temave", një strukturë që caktonte trupa për të mbrojtur provinca specifike.{{Sfnm|Treadgold|1997|1pp=315–316|Louth|2009b|2pp=239–240}} [[:en:Constantine IV|Kostandini IV]] (sundoi 668–685) i përzuri përpjekjet arabe për ta pushtuar Kostandinopojën në vitet 670 duke përdorur zjarrin grek,{{Sfnm|Treadgold|1997|1pp=323–327|Haldon|2008a|2p=258|Louth|2009b|3pp=233}} por pësoi një dështim kundër [[:en:Bulgars|bullgarëve]], të cilët shpejt themeluan një perandori në Ballkanin verior.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=403|Haldon|2008a|2pp=257–258|Louth|2009b|3pp=233}} Sidoqoftë, ai kishte bërë mjaftueshëm për të siguruar pozicionin e perandorisë,{{Sfn|Louth|2009b|p=235}} veçanërisht pasi Kalifati Umajad po kalonte një luftë tjetër civile.{{Sfn|Kaldellis|2023|p=403}} Duke filluar në vitin 695, kur biri i Kostandinit, [[:en:Justinian II|Justiniani II]], u shkarkua për herë të parë, perandoria hyri në një epokë paqëndrueshmërie politike që zgjati për 22 vitet në vazhdim.{{Sfnm|Haldon|2008a|1p=257|Kaldellis|2023|2pp=438–440|Auzépy|2009|3p=265}} Ndërsa Justiniani e kishte stabilizuar situatën me arabët e përçarë,{{Sfn|Haldon|2008a|p=257}} kërcënimin e kalifatit të rindërtuar e përballoi [[:en:Leo III the Isaurian|Leoni III]] kur e përzuri rrethimin e viteve 717–718, sfida e parë serioze kundër zgjerimit arab.{{Sfnm|Haldon|2008a|1p=257|Auzépy|2009|2p=265}} === 718–867: Dinastitë Isauriane, Nikeforiane dhe Amoriane === {{Further|:en:Byzantine Empire under the Isaurian dynasty|:en:Byzantine Empire under the Nikephorian dynasty|:en:Byzantine Empire under the Amorian dynasty}} [[Skeda:Solidus-Leo III and Constantine V-sb1504.jpg|thumb|''Solidus'' ari i Leonit III (majtas) dhe birit dhe trashëgimtarit të tij, [[:en:Constantine V|Kostandinit V]] (djathtas)]] Perandorët Leoni III (sundoi 717–741) dhe Kostandini V (sundoi 741–775) ishin udhëheqës shumë efektivë, si në qeverisje ashtu edhe në luftë.{{Sfnm|Haldon|2008a|1pp=258–259|Kaldellis|2023|2pp=443}} Ata i përballuan sulmet e vazhdueshme arabe,{{Sfnm|Haldon|2008a|1pp=257|Auzépy|2009|2pp=255}} si dhe luftën civile dhe fatkeqësitë natyrore.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=450-451|Auzépy|2009|2pp=255, 258-259}} Suksesi i Kostandinit e rivendosi shtetin si fuqi kryesore rajonale.{{Sfn|Haldon|2008a|p=259}} Sundimi i Leonit prodhoi ''Ekloge ton nomon''-in, një kod ligjor që evoluoi atë të Justinianit I.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=444–445|Auzépy|2009|2pp=275–276}} Ai gjithashtu vazhdoi të reformonte sistemin e temave për të udhëhequr fushata sulmuese kundër myslimanëve,{{Sfnm|Auzépy|2009|p=255}} duke kulmuar në një fitore të shquar në vitin 740.{{Sfnm|Auzépy|2009|1pp=265-269|Kaegi|2009|2pp=386|Kaldellis|2023|3p=450}} Kostandini kapërceu një luftë të hershme civile kundër kunatit të tij, Artabasdos, krijoi stabilitet kundër Kalifatit të ri Abasid, zhvilloi fushata të suksesshme kundër bullgarëve, dhe vazhdoi të bënte reforma administrative dhe ushtarake.{{Sfnm|Haldon|2008a|1p=260|Kaldellis|2023|2pp=450-451, 453-454}} Për shkak të mbështetjes së të dy perandorëve për [[:en:Byzantine Iconoclasm|Ikonoklazmën Bizantine]], ku përdorimi i ikonave fetare u ndalua, ata më vonë u shpifën nga autorë të njëanshëm, duke krijuar çështje që vazhdojnë të ndikojnë studimet moderne;{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=443, 447–449|Haldon|2008a|2pp=258, 260–261|Auzépy|2009|3pp=253–254}} sundimi i Kostandinit pa gjithashtu humbjen e [[:en:Ravenna|Ravennës]] ndaj lombardëve, dhe fillimin e një ndarjeje nga papati romak.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=459–561|Auzépy|2009|2pp=284–287}} Në vitin 780, perandoresha [[:en:Irene of Athens|Irena]] mori pushtetin si regjente për birin e saj, [[:en:Constantine VI|Kostandinin VI]].{{Sfnm|Haldon|2008a|1p=261|Treadgold|2002|2pp=141–142|Magdalino|2002|3p=170}} Megjithëse ishte administratore e aftë që zgjidhi përkohësisht polemikën e ikonoklazmës,{{Sfnm|Haldon|2008a|1p=261|Kaldellis|2023|2pp=464–469}} perandoria u destabilizua nga konflikti i saj me birin. Bullgarët dhe abasidët u shkaktuan disfata të shumta ushtrive bizantine, dhe papati e kurorëzoi [[Karli i Madh]] si perandor romak në vitin 800.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=470–473|Magdalino|2002|2pp=169–171|Haldon|2008a|3p=261}} Në vitin 802, Irena e papopullarizuar u përmbys nga [[:en:Nikephoros I|Nikifori I]]; ai e reformoi administratën e perandorisë, por vdiq në betejë kundër bullgarëve në vitin 811.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=473–474, 478–481}} Disfatat ushtarake dhe çrregullimi shoqëror, veçanërisht rikthimi i ikonoklazmës, karakterizuan tetëmbëdhjetë vitet në vazhdim.{{Sfnm|Holmes|2008|1p=265|Auzépy|2009|2pp=257, 259, 289|Kaldellis|2023|3pp=482–483, 485–491}} [[Skeda:Byzantine Empire 814.svg|thumb|Perandoria Bizantine rreth vitit 814]] Stabiliteti u rivendos disi gjatë sundimit të [[:en:Theophilos (emperor)|Teofilit]] (sundoi 829–842). Ai përfitoi nga rritja ekonomike për të përfunduar programe ndërtimi, përfshirë rindërtimin e mureve detare të Kostandinopojës, riorganizimin e qeverisjes provinciale, dhe zhvillimin e fushatave të papërfunduara kundër abasidëve.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=491–495|Holmes|2008|2p=265|Auzépy|2009|3pp=273–274}} Pas vdekjes së tij, perandoresha e tij, [[:en:Theodora (wife of Theophilos)|Teodora]], duke sunduar në emër të birit të saj [[:en:Michael III|Mihalit III]], e shuajti përgjithmonë lëvizjen ikonoklaste;{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=498–501|Holmes|2008|2p=266}} perandoria lulëzoi nën sundimin e tyre, ndonjëherë të tensionuar. Mihali u shpif pas vdekjes nga historianë besnikë ndaj dinastisë së pasardhësit të tij, [[:en:Basil I|Basilit I]], i cili e vrau atë në vitin 867 dhe iu kreditua arritjet e paraardhësit të tij.{{Sfnm|Holmes|2008|1pp=265–266|Kaldellis|2023|2pp=504–505|Auzépy|2009|3p=254|Tougher|2009|4pp=292–293, 296}} === 867–1081: Dinastitë Maqedonase dhe Dukas === {{Further|:en:Byzantine Empire under the Macedonian dynasty|:en:Byzantine Empire under the Doukas dynasty}} Basili I (sundoi 867–886) vazhdoi politikat e Mihalit.{{Sfnm|Tougher|2009|1pp=292, 296|Holmes|2008|2p=266}} Ushtritë e tij zhvilluan fushata me rezultate të përziera në Itali, por mundën paulicianët e Tefrikes.{{Sfnm|Holmes|2008|1p=266|Kaldellis|2023|2pp=522–524|Treadgold|1997|3pp=455–458}} Pasardhësi i tij, [[Leoni VI i Dituri]] (sundoi 886–912),{{Efn|Leoni VI ishte zyrtarisht biri i Basilit I, por një thashethem i vazhdueshëm pretendonte se babai i tij ishte Mihali III, i cili më parë e kishte marrë nënën e Leonit, Eudokia Ingerina, si të dashur. Një nga aktet e para të Leonit ishte të rivarroste Mihalin III në mauzoleun e Basilit në kompleksin e Kishës së Apostujve të Shenjtë, çka i përkeqësoi thashethemet.}} përpiloi dhe përhapi një numër të madh veprash të shkruara. Këto përfshinin ''Basilikën'', një përkthim grek i kodit ligjor të Justinianit I që përfshinte mbi 100 ligje të reja të krijuara nga Leoni; ''Tacticën'', një traktat ushtarak; dhe ''Librin e Eparkut'', një manual mbi rregulloret tregtare të Kostandinopojës.{{Sfnm|Shepard|2009b|1pp=493, 496–498|Kaldellis|2023|2pp=429–433|Holmes|2008|3p=267}} Në kontekste jo-letrare Leoni ishte më pak i suksesshëm: perandoria humbi në Sicili dhe kundër bullgarëve,{{Sfnm|Holmes|2008|1p=267|Kaldellis|2023|2pp=534–535}} dhe ai provokoi skandal teologjik duke u martuar katër herë në përpjekje për të lindur një trashëgimtar legjitim.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=537–539|Holmes|2008|2p=267|Shepard|2009b|3p=503}} Sundimi i hershëm i këtij trashëgimtari, [[Kostandini VII Purpurogjeniti]], ishte i trazuar, pasi nëna e tij Zoe, xhaxhai i tij Aleksandër, patriarku Nikolla, i fuqishmi Simeon I i Bullgarisë, dhe figura të tjera me ndikim garuan për pushtet.{{Sfnm|Shepard|2009b|1p=505|Kaldellis|2023|2pp=540–543|Holmes|2008|3p=267}} Në vitin 920, admirali Romanos I e përdori flotën e tij për të siguruar pushtetin, duke u kurorëzuar vetë dhe duke e degraduar Kostandinin në pozitën e bashkëperandorit të vogël.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=543–544|Shepard|2009b|2pp=505–507}} Sundimi i tij, i shënuar nga fundi i luftës kundër Bullgarisë dhe suksese në lindje nën gjeneralin John Kourkouas, përfundoi në vitin 944 për shkak të komplotit të bijve të tij, të cilët Kostandini më pas i uzurpoi.{{Sfnm|Shepard|2009b|1pp=508–509|Kaldellis|2023|2pp=546–552|Holmes|2008|3p=268}} Sundimi i vetëm dhe joefektiv i Kostandinit shpesh është interpretuar si kulmi i dijes bizantine, por veprat e përpiluara synonin kryesisht të legjitimonin dhe lartësonin dinastinë maqedonase të perandorit.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=553–555|Holmes|2008|2p=268}} Biri dhe pasardhësi i tij vdiq i ri; nën dy perandorë-ushtarakë, [[:en:Nikephoros II Phokas|Nikiforin II]] (sundoi 963–969) dhe [[:en:John I Tzimiskes|Joanin I Cimiski]] (sundoi 969–976), ushtria arriti suksese ushtarake të shumta, përfshirë pushtimin e Kilikisë dhe Antiokisë, dhe një fitore kundër Bullgarisë dhe Rusisë së Kievit në vitin 971. Joani, në veçanti, ishte administrator i mprehtë që reformoi strukturat ushtarake dhe zbatoi politika efektive fiskale.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=563–573|Holmes|2008|2pp=268–269|Magdalino|2002|3p=176}} [[Skeda:Map Byzantine Empire 1025-en.svg|thumb|300px|Shtrirja territoriale e Perandorisë Bizantine në kohën e vdekjes së [[Basili II|Basilit II]] në vitin 1025]] Pas vdekjes së Joanit, nipërit e Kostandinit VII, [[Basili II]] dhe [[:en:Constantine VIII|Kostandini VIII]], sunduan së bashku për gjysmë shekulli, megjithëse i dyti nuk ushtroi pushtet të vërtetë.{{Sfn|Holmes|2008|p=268}} Sundimi i tyre i hershëm u zu nga konflikte kundër dy gjeneralëve të spikatur, Bardas Skleros dhe Bardas Fokas i Riu, që përfunduan në vitin 989 pas vdekjes së të parit dhe nënshtrimit të të dytit, si dhe një luftë pushteti kundër eunukut Basileios, i cili u shkarkua në vitin 985.{{Sfnm|Shepard|2009b|1pp=522–526|Magdalino|2002|2p=202|Kaldellis|2023|3pp=573–578}} Basili, i cili nuk u martua kurrë dhe nuk pati fëmijë, më pas refuzoi të delegonte çfarëdo autoriteti: e mënjanoi establishmentin ushtarak duke marrë vetë komandën e ushtrisë dhe duke promovuar oficerë besnikë ndaj tij.{{Sfnm|Shepard|2009b|1pp=526, 531|Kaldellis|2023|2pp=578–579|Holmes|2008|3p=269}} Sundimi i tij pa fushatën disa-dekadëshe kundër Bullgarisë, e cila përfundoi me fitore të plotë bizantine në [[:en:Battle of Kleidion|Betejën e Kleidionit]] në vitin 1014.{{Sfnm|Holmes|2008|1p=269|Shepard|2009b|2pp=526–29|Kaldellis|2023|3pp=579–582}} Përpjekjet diplomatike, kritike për këtë sukses,{{Sfnm|Shepard|2009b|1p=529|Holmes|2008|2p=271}} kontribuan gjithashtu në aneksimin e disa provincave gjeorgjiane në vitet 1020 dhe bashkëjetesën me Kalifatin e ri Fatimit.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=584|Holmes|2008|2pp=270–271|Magdalino|2002|3p=180}} Kur vdiq në vitin 1025, perandoria e Basilit shtrihej nga Danubi dhe Sicilia në perëndim deri te Lumi i Eufratit në lindje; zgjerimi i tij i shpejtë nuk u shoqërua me reforma administrative.{{Sfnm|Shepard|2009b|1pp=531–536|Holmes|2008|2p=271}} [[Skeda:The seizure of Edessa in Syria by the Byzantine army and the Arabic counterattack from the Chronicle of John Skylitzes.jpg|thumb|300px|Marrja e Edesës (1031) nga bizantinët nën George Maniakes dhe kundërsulmi i turqve selxhukë]] Pas vdekjes së Kostandinit VIII në vitin 1028, vajzat e tij, perandoreshat Zoe (sundoi 1028–1050) dhe Teodora (sundoi 1042–1056), mbanin çelësat e pushtetit: katër perandorë (Romanos III, Mihali IV, Mihali V, dhe Kostandini IX Monomaku) sunduan vetëm për shkak të lidhjes së tyre me Zoen, ndërsa Mihali VI (sundoi 1056–1057) u zgjodh nga Teodora.{{Sfnm|Magdalino|2002|1pp=202–203|Holmes|2008|2pp=271–272|Angold|2009|3pp=587–588|Kaldellis|2023|4pp=588–589}} Kjo paqëndrueshmëri politike, deficitet e rregullta buxhetore, një seri dështimesh të shtrenjta ushtarake, dhe probleme të tjera të lidhura me mbishtrirjen çuan në probleme substanciale në perandori;{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=590, 593|Magdalino|2002|2pp=181–182|Angold|2009|3pp=587–598}} fokusi i saj strategjik kaloi nga mbajtja e hegjemonisë në përparësinë e mbrojtjes.{{Sfn|Kaldellis|2023|p=602}} Perandoria shpejt u gjend nën sulm të vazhdueshëm në tre fronte, nga turqit selxhukë në lindje, nomadët peçenegë në veri, dhe normanët në perëndim. Ushtria bizantine u përpoq të përballonte këta armiq, të cilët nuk organizoheshin si shtete tradicionale, dhe kështu nuk shqetësoheshin nga disfatat në beteja të organizuara.{{Sfnm|Holmes|2008|1pp=272–273|Magdalino|2002|2p=182|Kaldellis|2023|3p=636}} Në vitin 1071, [[Bari (Itali)|Bari]], vendbanimi i fundit bizantin i mbetur në Itali, u kap nga normanët, ndërsa selxhukët fituan një fitore vendimtare në [[:en:Battle of Manzikert|Betejën e Manzikertit]], duke e kapur si të burgosur perandorin Romanos IV Diogeni.{{Sfnm|Holmes|2008|1p=273|Magdalino|2002|2pp=184–185, 189}} Ngjarja e dytë nxiti një luftë civile një-dekadëshe, dhe si rezultat selxhukët e morën në zotërim Anadollin deri te Deti Marmara.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=629–637|Angold|2009|2pp=609–610}} === 1081–1204: Dinastitë Komnene dhe Angelos === {{Further|:en:Byzantine Empire under the Komnenos dynasty|:en:Byzantine Empire under the Angelos dynasty}} Një gjeneral i shquar, [[Aleksi I Komneni|Aleksi I]], e uzurpoi fronin në vitin 1081. Në kontrast me trazirat e mëparshme, tri sundimet e Aleksit (1081–1118), birit të tij [[:en:John II Komnenos|Joanit II]] (1118–1143), dhe nipit të tij [[:en:Manuel I Komnenos|Manuelit I]] (1143–1180), zgjatën një shekull dhe e rivendosën autoritetin rajonal të perandorisë për herë të fundit.{{Sfnm|Holmes|2008|1pp=273–274|Angold|2009|2p=611}} Aleksi u përball menjëherë me normanët nën Robert Giskardin dhe i përzuri nëpërmjet luftës dhe diplomacisë.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=639–642|Holmes|2008|2p=275|Magdalino|2002|3p=190}} Më pas u drejtua kundër peçenegëve dhe i mundi vendimtarisht në vitin 1091 me ndihmën e kumanëve, të cilët nga ana e tyre u mundën tre vjet më vonë.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=642–644|Holmes|2008|2p=275|Angold|2009|3pp=611–612}} Së fundi, duke synuar të rimerrte Azinë e Vogël nga selxhukët, iu drejtua Papa Urbanit II për ndihmë rreth vitit 1095. Ai nuk e priste shkallën e përgjigjes së krishterimit perëndimor — Kryqëzata e Parë çoi në rimarrjen e Anadollit perëndimor, megjithëse Aleksi dhe udhëheqësit e saj shpejt u ndanë.{{Sfnm|Holmes|2008|1p=275|Magdalino|2002|2p=190|Angold|2009|3pp=621–623}} Pjesa tjetër e sundimit të tij u shpenzua duke u marrë me normanët dhe selxhukët, duke krijuar një aristokraci të re e besnike për të siguruar stabilitet, dhe duke kryer reforma fiskale dhe kishtare.{{Sfnm|Holmes|2008|1pp=274–275|Angold|2009|2pp=612–613, 619–621, 623–625|Kaldellis|2023|3pp=645–647, 659–663}} [[Skeda:Comnenus mosaics Hagia Sophia.jpg|thumb|Një mozaik nga Aja Sofia e Kostandinopojës (sot Stambolli), që përshkruan Marinë dhe Jezusin, të rrethuar nga Joani II Komneni (majtas) dhe gruaja e tij, Irena e Hungarisë (djathtas), shekulli XII]] Përqendrimi i Aleksit të pushtetit në duart e dinastisë Komnene nënkuptonte se kërcënimet më serioze politike vinin nga brenda familjes perandorake — para kurorëzimit të tij, Joani II duhej të kapërcente nënën e tij Irena dhe motrën e tij [[Ana Komnena|Ana]], dhe kërcënimi kryesor gjatë sundimit të tij ishte vëllai i tij, Isaku.{{Sfnm|Holmes|2008|1p=274|Magdalino|2009|2pp=629–630}} Joani zhvilloi fushata çdo vit dhe në shkallë të gjerë — luftoi peçenegët në vitin 1122, hungarezët në fund të viteve 1120, dhe selxhukët gjatë gjithë sundimit të tij, duke zhvilluar fushata të mëdha në Siri në vitet e tij të fundit — por nuk arriti fitime të mëdha territoriale.{{Sfnm|Holmes|2008|1p=275|Magdalino|2009|2pp=631–633|Kaldellis|2023|3pp=664–670}} Në vitin 1138, Joani e ngriti standardin perandorak mbi Principatën kryqtare të Antiokisë për ta frikësuar qytetin drejt aleancës me bizantinët, por nuk sulmoi, nga frika se do të provokonte krishterimin perëndimor të reagonte.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=669|Holmes|2008|2p=275}} Manueli I e përdori thesarin perandorak të mbushur plot të babait të tij në ndjekje të ambicieve të veta, si dhe për të siguruar pozicionin e perandorisë në një peizazh gjeopolitik gjithnjë e më multilateral.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=670, 676–677|Magdalino|2009|2pp=644–646}} Nëpërmjet një kombinimi diplomacie dhe ryshfeti, ai kultivoi një rreth aleatësh dhe klientësh rreth perandorisë: turqit e Sulltanatit të Rumit, Mbretërinë e Hungarisë, armenët e Kilikisë, princër ballkanas, qytete italiane dhe dalmate, dhe më e rëndësishmja, Antiokinë dhe Shtetet Kryqtare, duke u martuar me një nga princeshat e tyre në vitin 1161.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=678, 683–688|Holmes|2008|2pp=275–276}} Manueli e shmangu kërcënimin e luftës gjatë kalimit të trazuar të Kryqëzatës së Dytë nëpër territoret bizantine në vitin 1147, por dështimi i fushatës iu atribua bizantinëve nga bashkëkohësit perëndimorë.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=679–681|Magdalino|2009|2pp=637–638}} Ai ishte më pak i suksesshëm ushtarakisht: një pushtim i Mbretërisë së Siçilisë u mund vendimtarisht nga mbreti Uilliam I në vitin 1156, duke çuar në tensione me Frederik Barbarosën, Perandorin e Shenjtë Romak;{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=682–683|Magdalino|2002|2p=194|Magdalino|2009|3pp=638–641}} dy dekada më vonë, një pushtim i Anadollit u mund plotësisht në Betejën e Miriokefalonit.{{Sfnm|Magdalino|2009|1pp=643–644|Kaldellis|2023|2pp=692–693}} [[Skeda:Eugène Delacroix - Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204).jpg|thumb|''Hyrja e kryqtarëve në Kostandinopojë'', nga [[Eugène Delacroix]] (1840)]] Vdekja e Manuelit e la perandorinë pa timon dhe shpejt u gjend nën presion të fortë.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=695}} Biri i tij, Aleksi II, ishte tepër i ri për të sunduar, dhe regjenca e tij e trazuar u përmbys nga xhaxhai i tij, [[:en:Andronikos I Komnenos|Androniku I Komneni]]: ai u zëvendësua nga [[:en:Isaac II Angelos|Isaku II]] në vitin 1185.{{Sfnm|Magdalino|2002|1p=194|Holmes|2008|2p=276}} Forca centrifugale u përhapën në kufij ndërsa sundimtarë ambiciozë e shfrytëzuan rastin e tyre: Hungaria dhe turqit kapën territore bizantine, një princ i mërguar komnen e pushtoi Qipron; dhe më dëmshëm, një kryengritje në vitin 1185 shkaktoi themelimin e një shteti bullgar të rilindur.{{Sfnm|Holmes|2008|1p=276|Magdalino|2002|2pp=194–195|Magdalino|2009|3p=655}} Marrëdhëniet me Perëndimin u përkeqësuan më tej pasi Kostandinopoja u aleua me Seladinin, mposhtësin e Kryqëzatës së Tretë, udhëheqësit e së cilës gjithashtu luftuan kundër Bizantit ndërsa kalonin nëpër territorin e tij.{{Sfnm|Magdalino|2002|1pp=195–196|Magdalino|2009|2pp=648–651|Kaldellis|2023|3pp=706–710}} Në vitin 1195, Isaku II u shkarkua nga vëllai i tij, [[:en:Alexios III Angelos|Aleksi III]]; kjo grindje u tregua fatale.{{Sfn|Holmes|2008|p=276}} Kryqëzata e Katërt fillimisht synonte Egjiptin, por mes vështirësive strategjike, biri i Isakut II, [[Aleksi i IV Angjelo]], i bindi kryqtarët t'ia rikthenin fronin babait të tij në këmbim të një tributi të madh.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=718–720|Magdalino|2009|2pp=651–652}} Ata e sulmuan Kostandinopojën në vitin 1203, duke e rivendosur Isakun II dhe birin e tij në fron. Sundimtarët e rinj shpejt u bënë të papopullarizuar dhe u shkarkuan nga [[:en:Alexios V Doukas|Aleksi V]], ngjarje që kryqtarët e përdorën si pretekst për ta plaçkitur qytetin në prill 1204, duke shkatërruar pasurinë e grumbulluar për nëntë shekuj.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=720–724|Magdalino|2009|2pp=652–653}} === 1204–1453: Dinastia Paleologu === {{Further|:en:Byzantine Empire under the Palaiologos dynasty}} [[Skeda:LatinEmpire2.png|thumb|upright=1.15|Ndarja e perandorisë pas Kryqëzatës së Katërt, rreth vitit 1204]] Territoret bizantine u copëzuan në entitete politike rivale. Kryqtarët e kurorëzuan Baldueni I si sundimtar të një Perandorie të re Latine në Kostandinopojë; ajo shpejt pësoi një disfatë të rëndë kundër bullgarëve në vitin 1205. Ajo dështoi gjithashtu të zgjerohej perëndim apo lindje, ku ishin formuar tri shtete pasardhëse greke: Perandoria e Nikesë dhe [[:en:Empire of Trebizond|Perandoria e Trebizondit]] në Azinë e Vogël, dhe Despotati i Epirit në Adriatik. Venedikasit fituan shumë porte dhe ishuj, dhe [[:en:Principality of Achaea|Principata e Akesë]] u shfaq në Greqinë jugore.{{Sfnm|Laiou|2008|1p=280|Kaldellis|2023|2pp=733–734|Reinert|2002|3pp=250–253|Angold|2009b|4p=731}} Trebizondi humbi portin kyç të Sinopes në vitin 1214 dhe më pas nuk mundi të ndikonte çështjet larg juglindjes së Detit të Zi.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=755–758|Angold|2009b|2p=737}} Për njëfarë kohe, dukej se Epiri ishte më i mundshmi për ta rimarrë Kostandinopojën nga latinët, dhe sundimtari i tij, Theodore Dukai, u vetëkurorëzua perandor, por pësoi një disfatë kritike në Betejën e Klokotnicës në vitin 1230, dhe fuqia epirote u zbeh.{{Sfnm|Laiou|2008|1p=283|Reinert|2002|2p=254|Angold|2009b|3pp=737–738|Kaldellis|2023|4pp=766–770}} Nikea, e sunduar nga dinastia Laskaride dhe e përbërë nga një përzierje refugjatësh bizantinë dhe grekësh vendas, i bllokoi latinët dhe selxhukët e Rumit nga zgjerimi lindje dhe perëndim, përkatësisht.{{Sfnm|Reinert|2002|1p=253|Kaldellis|2023|2pp=760–762}} [[:en:John III Doukas Vatatzes|Joani III]] (sundoi 1221–1254) ishte perandor shumë i aftë.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=771|Laiou|2008|2pp=282–283}} Politikat e tij ekonomike proteksioniste nxitën fort vetë-mjaftueshmërinë nikease,{{Sfnm|Angold|2009b|1p=740|Laiou|2008|2pp=282–283|Kaldellis|2023|3p=772}} dhe ai bëri shumë traktate diplomatike, veçanërisht pasi ushtritë mongole shkretuan Bullgarinë dhe mundën Rumin mes viteve 1237 dhe 1243. Ky kaos ishte një mundësi për Joanin, dhe ai zhvilloi shumë fushata të suksesshme kundër shteteve të trazuara nga pushtimet mongole.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=774–781|Reinert|2002|2p=254}} Shpejt pas vdekjes së tij, nipi i tij u uzurpua nga [[:en:Michael VIII Palaiologos|Mihali VIII]], themelues i dinastisë Paleologu, i cili e rimori Kostandinopojën në vitin 1261.{{Sfnm|Laiou|2008|1p=283|Reinert|2002|2p=254}} Mihali dëshironte ta rivendoste lavdinë e perandorisë nëpërmjet një programi rindërtimi në Kostandinopojë, aleancave të zgjuara diplomatike, dhe luftërave ekspansioniste në Evropë.{{Sfnm|Reinert|2002|1pp=256–257|Laiou|2008|2p=286}} Ai e shmangu kërcënuesin Karli I i Anzhusë fillimisht duke pranuar epërsinë papale dhe disa doktrina katolike në Këshillin e Dytë të Lionit në vitin 1274, dhe më pas duke ndihmuar Mbrëmjet Siciliane kundër Karlit në vitin 1282.{{Sfnm|Reinert|2002|1pp=257–258|Laiou|2009|2pp=803–804}} Megjithatë, lëshimet e tij fetare u përbuzën nga shumica e popullatës, dhe u refuzuan nga pasardhësi i tij, [[:en:Andronikos II Palaiologos|Androniku II]] (sundoi 1282–1328).{{Sfnm|Reinert|2002|1pp=258|Laiou|2008|2p=287}} Ai dhe nipi i tij, [[Androniku III Paleologu|Androniku III]] (sundoi 1328–1341), udhëhoqën disa fushata për të rivendosur ndikimin perandorak, duke pasur sukses në Epir dhe Thesali. Ata gjithashtu bënë disa gabime kritike, përfshirë shpërbërjen e flotës në vitin 1285, punësimin e Kompanisë Katalane mercenare, e cila u kthye kundër bizantinëve, në vitet 1300, dhe luftimin mes tyre nga 1320 deri 1328.{{Sfnm|Laiou|2008|1pp=287–288|Reinert|2002|2pp=260–263|Kaldellis|2023|3p=847}} Një luftë civile shkatërruese mes viteve 1341 dhe 1354 shkaktoi vështirësi ekonomike afatgjata, ndërsa turqit osmanë u zgjeruan gradualisht.{{Sfnm|Laiou|2008|1pp=289–290|Reinert|2002|2pp=265–268}} [[Skeda:Le siège de Constantinople (1453) by Jean Le Tavernier after 1455.jpg|thumb|upright|Rrethimi i Kostandinopojës në vitin 1453, i përshkruar në një miniaturë franceze të shekullit XV]] Shteti bizantin, i tkurrur dhe i dobët, mbijetoi edhe një shekull tjetër falë diplomacisë efektive dhe ngjarjeve të jashtme të kohëzuara me fat.{{Sfn|Laiou|2008|p=291}} Osmanët gradualisht e nënshtruan Anadollin dhe njëkohësisht u zgjeruan në Evropë që nga viti 1354, duke marrë Filipopolisin në vitin 1363, Adrianopolin në vitin 1369, dhe Selanikun në vitin 1387.{{Sfnm|Laiou|2008|1p=291|Reinert|2002|2pp=268–269}} Perandorët kurorëzoheshin dhe shkarkoheshin sipas dëshirës së venedikasve, gjenovezëve dhe osmanëve.{{Sfn|Laiou|2009|p=829}} Pasi [[:en:Manuel II Palaiologos|Manueli II]] (sundoi 1391–1425) refuzoi t'i binte për tokë sulltanit [[Bajaziti I]] në vitin 1394, Kostandinopoja u rrethua deri sa luftëtari plaçkitës Timuri e mundi vendimtarisht Bajazitin në vitin 1402, me qytetin rrezikshëm afër dorëzimit.{{Sfnm|Reinert|2002|1pp=273–274|Laiou|2009|2pp=831–832|Kaldellis|2023|3pp=887–889}} Manueli II mbikëqyri dy dekada paqeje ndërsa osmanët u përfshinë në luftë civile.{{Sfnm|Reinert|2002|1pp=274–276|Laiou|2008|2p=292|Kaldellis|2023|3pp=892–894}} Në vitin 1421, mbështetja e tij e pasuksesshme e pretenduesit Mustafa Çelebi çoi në një sulm të ri turk.{{Sfn|Reinert|2002|p=276}} Megjithëse [[:en:John VIII Palaiologos|Joani VIII]] (sundoi 1425–1448) u pajtua me Perëndimin Katolik në Këshillin e Firences, perandoria e tij vazhdimisht u zvogëlua.{{Sfnm|Reinert|2002|1pp=278–279|Kaldellis|2023|2pp=903–908}} Në vitin 1452, sulltani [[Mehmeti II]] vendosi ta pushtonte Kostandinopojën, dhe e rrethoi vitin pasues. Më 29 maj 1453, qyteti u pushtua, perandori i fundit, [[Kostandini XI Paleologu]], vdiq në betejë, dhe Perandoria Bizantine mori fund.{{Sfnm|Reinert|2002|1pp=280–283|Laiou|2008|2pp=292–293|Kaldellis|2023|3pp=910–914}} == Strukturat e shtetit == [[Skeda:Byzantine Empire Themata-750-en.svg|thumb|Temat e Azisë së Vogël, rreth vitit 750]] [[Skeda:Byzantine Empire Themata-950-en.svg|thumb|Temat e Azisë së Vogël, rreth vitit 950]] === Qeverisja === {{See also|:en:Subdivisions of the Byzantine Empire}} Reformat e shekullit IV të Dioklecianit dhe Kostandinit e riorganizuan provincat e perandorisë në Dioqeza mbivendosëse dhe më pas në prefektura pretoriane, duke e ndarë ushtrinë nga administrata civile.{{Sfnm|Louth|2005|1pp=306–308|Treadgold|1997b|2pp=82–83}} Qeveria qendrore, e udhëhequr nga perandori që nga koha e ''pax romana''-s së hershme e deri në epokën e vonë paleologe, zakonisht përqendrohej te ushtria, marrëdhëniet e jashtme, administrimi i ligjit, dhe mbledhja e taksave.{{Sfnm|Browning|1992|1p=98|Stewart|2022|2pp=10-11}} Një person zakonisht ngjitej në pozitën e perandorit pas një ceremonie. Senati u shndërrua në një trup ceremonial brenda oborrit perandorak.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=35|Howard-Johnston|2024|2p=8|Browning|1992|3p=98}} Qytetet kishin qenë një koleksion komunitetesh të vetëqeverisura me përfaqësues të qeverisë qendrore dhe të kishës që nga shekulli V.{{Sfnm|Browning|1992|1p=98|Kaldellis|2023|2p=185}} Megjithatë, lufta e vazhdueshme e ndryshoi këtë ndjeshëm, pasi sulmet e rregullta dhe konflikti i pandërprerë çuan në centralizim pushteti për shkak të luftës së perandorisë për mbijetesë.{{Sfnm|Browning|1992|1p=98|Howard-Johnston|2024|2p=67|Kaldellis|2023|3pp=397, 407–409}} Pas shekullit VII, prefekturat u braktisën, dhe në shekullin IX, provincat u ndanë në njësi administrative të quajtura [[Thema|''tema'' (ose ''themata'')]], të qeverisura vetëm nga një komandant ushtarak (''strategos'').{{Sfnm|Louth|2005|1p=303|Treadgold|1997b|2pp=430–431|Kaldellis|2023|3pp=418, 421}} === E drejta === {{Main|:en:Byzantine law}} Teodosi II (sundoi 408–450) e formalizoi të drejtën romake duke emëruar pesë juristë si autoritete kryesore dhe duke përpiluar legjislacionin e nxjerrë që nga sundimi i Kostandinit në ''Kodikun e Theodosit''.{{Sfnm|Kaldellis|2023|Stein|1999|Kaiser|2015|1p=168|3p=120|2pp=14, 16, 28}} Ky proces kulmoi me ''Corpus Juris Civilis''-in nën Justinianin I (sundoi 527–565), i cili porositi një standardizim të plotë të dekreteve perandorake që nga koha e Adrianit dhe zgjidhi mendime juridike kontradiktore të juristëve.{{Sfnm|Gregory|2010|Stein|1999|1p=135|2pp=33–35|Dingledy|2019|3pp=2–14|Kaiser|2015|4pp=123–126}} Rezultati u bë autoriteti ligjor përcaktues. Ky trup ligjesh mbulonte si çështje civile ashtu edhe të drejtën publike, përfshirë pushtetin perandorak dhe organizimin administrativ.{{Sfnm|Stein|1999|1p=8|2a1=Merryman|2a2=Pérez-Perdomo|2y=2007|2p=21}} Pas vitit 534, Justiniani lëshoi ''Novellae''-t (Ligjet e Reja) në greqisht, çka shënoi një kalim nga e drejta romake në atë bizantine. Historiani i së drejtës Bernard Stolte e dallon të drejtën romake si të tillë sepse Evropa Perëndimore e trashëgoi ligjin vetëm nëpërmjet teksteve latine të ''Corpus Juris Civilis''-it.{{Sfnm|Stolte|2015|1pp=356, 370|Stolte|2018|2pp=231–232}} Zachary Chitwood argumenton se ''Corpus Juris Civilis''-i ishte kryesisht i paarritshëm në latinisht, veçanërisht në provinca.{{Sfn|Chitwood|2017|p=23}} Pas pushtimeve arabe të shekullit VII, njerëzit filluan të vinin në pikëpyetje zhvillimin dhe zbatimin e ligjit, duke çuar në lidhje më të forta mes ligjit dhe krishterimit.{{Sfn|Chitwood|2017|p=185}} Ky kontekst e ndikoi Leonin III (sundoi 717–741) të zhvillonte ''Ekloge ton nomon''-in, që vinte theksin te humaniteti.{{Sfnm|Chitwood|2017|1p=185|Nicol|1988|2pp=23–24|2p=65}} ''Ekloge'' frymëzoi tekste ligjore praktike si ''Ligji i Fermerëve, Ligji i Detarëve,'' dhe ''Ligji i Ushtarëve'', të cilat Chitwood sugjeron se përdoreshin çdo ditë në provinca si shoqërues të ''Corpus Juris Civilis''-it.{{Sfn|Chitwood|2017|pp=23, 132, 364}} Gjatë dinastisë maqedonase, përpjekjet për të reformuar ligjin filluan me botimin e ''Procheiron''-it dhe ''Eisagoge''-s, që synonin të përcaktonin pushtetin e perandorit nën ligjet mbizotëruese, dhe ta zëvendësonin ''Eklogen'' për shkak të lidhjes së saj me ikonoklazmën.{{Sfnm|Browning|1992|Kaldellis|2023|Chitwood|2017|1p=97|2p=529|3pp=25–32, 44}} Leoni VI (sundoi 886–912) përfundoi një kodifikim të plotë të së drejtës romake në greqisht nëpërmjet ''Basilikës'', një vepër prej 60 librash që u bë themeli i së drejtës bizantine.{{Sfnm|Browning|1992|Chitwood|2017|Kaldellis|2023|1pp=97–98|2pp=32–35|3p=529}} Në vitin 1345, Konstandin Harmenopulos përpiloi ''Hexabiblos''-in, një libër ligjor gjashtëvëllimësh të prejardhur nga burime të ndryshme ligjore bizantine.{{Sfn|Stein|1999|p=35}} === Krishterimi dhe kisha === {{Main|:en:Christianity as the Roman state religion}} {{See also|:en:History of Christianity|:en:History of the Eastern Orthodox Church|:en:History of the Jews in the Byzantine Empire}} [[Skeda:Aya Sophia (7144824757).jpg|thumb|Aja Sofia në Kostandinopojë (sot Stambolli) u ndërtua nga perandori romak i lindjes, [[:en:Justinian the Great|Justiniani i Madh]], mes viteve 532–537.<ref>{{cite encyclopedia|url=https://global.britannica.com/topic/Hagia-Sophia|title=Hagia Sophia|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=2 shkurt 2017|language=en}}</ref>]] Krishterimi, i përforcuar nga mbështetja e Kostandinit, filloi të formësonte të gjitha aspektet e jetës në Perandorinë e hershme Bizantine.{{Sfnm|Papaconstantinou|2016|1p=xxxii|Cameron|2016|2p=31|Cameron|2006b|3pp=544-551|Drake|2007|4pp=418, 422|Greatrex|2008|5p=236}} Pavarësisht kalimit, historiani [[:en:Anthony Kaldellis|Anthony Kaldellis]] e sheh krishterimin si diçka që "nuk solli ndryshime ekonomike, shoqërore, apo politike te shteti, përveçse u integrua më thellë në të".{{Sfn|Kaldellis|2023|pp=141, 186, 342}} Kur shteti romak në Perëndim u shemb politikisht, dallimet kulturore filluan t'i ndanin kishat e krishtera të Lindjes dhe Perëndimit.{{Sfnm|Brown|1976|1p=8|Löhr|2007|2p=9}} Mosmarrëveshjet e brendshme brenda kishave lindore çuan në migrimin e komuniteteve monastike drejt Romës, duke përkeqësuar tensionet mes Romës dhe Kostandinopojës.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=390|Cameron|2017|2at=A United Church, chapter 1}} Këto mosmarrëveshje,{{Efn|[[:en:Arianism|Arianizmi]], një nga polemikat e para të mëdha, e tronditi perandorinë deri sa u adresua nga [[:en:Nicene Creed|Besojma e Nikesë]].{{Sfnm|1a1=Berndt|1a2=Steinacher|1y=2014|1pp=1-2, 8-19|2a1=Löhr|2y=2007|2p=14}} Polemika të tjera vazhduan, duke çuar në skizma, si debatet mbi përkufizimet themelore të natyrës së Krishtit në [[:en:Council of Chalcedon|Këshillin e Kalqedonisë]] në vitin 451.{{Sfnm|Sabo|2018|1pp=vi, 9|Löhr|2007|2pp=14–23}}}} veçanërisht në Egjipt dhe Mesdheun lindor, përfundimisht e ndanë kishën në tre degë: kalqedonase, monofizite (kopte), dhe nestoriane.{{Sfnm|Adams|2021|1p=366|Micheau|2006|2pp=373, 375}} Grupi kalqedonas mbajti dominimin brenda territoreve të perandorisë, ndërsa degët monofizite dhe nestoriane kaluan kryesisht nën sundim mysliman në shekullin VII.{{Sfn|Micheau|2006|pp=373-374, 376}} Patrikët e Lindjes shpesh kërkonin ndërmjetësimin e Papatit në çështje doktrinore dhe praktike, por autoriteti i papës nuk njihej universalisht, madje as në rajone të afërta si Italia Veriore.{{Sfnm|Nicholson|1960|1pp=54, 60|2a1=Casiday|2a2=Norris|2y=2007a|2p=3}} Deri në vitin 600, vendosja sllave në Ballkan e ndërpreu komunikimin mes Romës dhe Kostandinopojës, duke e zgjeruar më tej ndarjen.{{Sfnm|Louth|2008|1p=47|Kolbaba|2008|2pp=214-215}} Pushtimet arabe dhe lombarde, dhe prania e rritur frankë, e thelluan këtë largim dhe e intensifikuan mosmarrëveshjet mbi juridiksionin dhe autoritetin mes dy qendrave shpirtërore.{{Sfn|Kolbaba|2008|pp=213–215, 218-221}} Dallimet në ritual dhe teologji, si përdorimi i bukës së ndorme dhe klauzola ''Filioque'', si dhe divergjencat në eklesiologji — ''plenitudo potestatis'' kundrejt autoritetit të këshillave ekumenikë — dhe çështje respekti të ndërsjellë, kontribuan në ndarjen e krishterimit perëndimor nga ai lindor.{{Sfnm|Meyendorff|1979|1pp=95,97 101|Kolbaba|2008|2p=223}} Kjo ndarje filloi rreth vitit 597 dhe kulmoi në vitin 1054 gjatë [[Skizma Lindje-Perëndim|Skizmës Lindje-Perëndim]].{{Sfnm|Brown|2008|1p=13|Kolbaba|2008|2p=223}} == Lufta == === Evolucioni ushtarak === {{Main|:en:Eastern Roman army|:en:Byzantine army|:en:Byzantine navy}} [[Skeda:Bodl Canon.Misc.378 roll159B frame28.jpg|thumb|200px|right|Insigne mburoje të regjimenteve nën komandën e ''Magister Militum Praesentalis II'' të ushtrisë romake të lindjes, rreth vitit 395 e.s. Faqe nga ''Notitia Dignitatum''-i]] Në fund të shekullit VI, pas luftërave të Justinianit I, shtatë ushtri fushore lëvizëse të quajtura ''comitatenses'', me rreth 150.000 trupa, u vendosën në të gjithë perandorinë; ato mbetën ushtritë më të mira në Evropë.{{Sfnm|Treadgold|1995|1pp=63–64, 206|Haldon|1999|2p=67}} Ato ndihmoheshin nga njëzet e pesë garnizone kufitare me afërsisht 195.000 trupa ''limitanei'' me cilësi më të ulët.{{Sfnm|Treadgold|1995|1pp=63, 204|Haldon|1999|2p=67|Decker|2013|3p=71}} Trupa shtesë përfshinin forca aleate të subvencionuara dhe njësi të gardës perandorake si ''Scholae Palatinae''.{{Sfn|Haldon|1999|p=68}} Forcat detare ishin të kufizuara: flotilje ishin vendosur në vende kyçe, ndërsa 30.000 vozitës u mblodhën për të vozitur 500 transporte, kryesisht të rekuizuara, për të mbështetur Luftën Vandale në Afrikë në vitin 533.{{Sfnm|Treadgold|1995|1pp=63–64|Haldon|1999|2pp=68–69|Haldon|2008b|3p=554}} Humbjet e pësuara në pushtimet arabe të shekullit VII çuan në ndryshime themelore.{{Sfnm|Haldon|1999|1p=74|Decker|2013|2p=74}} Ushtritë fushore u tërhoqën në territoret bazë anadolle dhe u caktuan të vendoseshin në rrethe specifike, të cilat u njohën si ''themata'' dhe përfundimisht zëvendësuan provincat e vjetra.{{Sfnm|Treadgold|1995|1p=23|Haldon|2008b|2pp=554–555}} Ushtritë tematike, të mbështetura nga të ardhurat e rretheve të tyre, filluan t'i ngjanin një milicie provinciale me një bërthamë të vogël profesionale, të ndihmuar nga mercenarë të huaj dhe regjimente perandorake në Kostandinopojë.{{Sfnm|Haldon|2008b|1pp=555–556|Kaldellis|2021a|2p=463}} Për t'u mbrojtur nga armiku i tij i ri mysliman, marina u riorganizua ngjashëm në disa flota të provincializuara.{{Sfnm|Haldon|1999|1p=74|Haldon|2008b|2p=559}} Ajo u bë fuqia dominuese në Mesdheun lindor, me ''dromonë'' të pajisur me zjarr grek që u treguan vendimtarë në disa raste.{{Sfnm|Decker|2013|1pp=207–208, 222–224|Kaldellis|2021a|2p=463|Howard-Johnston|2008|3p=947}} Ndërsa perandoria e shekullit VIII u stabilizua, milicitë tematike u treguan rebele dhe të përshtatshme vetëm për operacione mbrojtëse.{{Sfnm|Kaldellis|2021a|1p=463|Treadgold|1995|2pp=25, 209|Decker|2013|3pp=77–78}} Regjimentet profesionale ''tagmata'', të prezantuara fillimisht në mesin e viteve 700 dhe të përbëra nga njësi vendase bizantine krahas forcave të huaja si [[Garda Varangiane]], i kishin zëvendësuar plotësisht deri në shekullin XI.{{Sfnm|Haldon|1999|1p=92|Decker|2013|2pp=78–82}} ''Tagmata''-t lëvizëse, të përshtatshme për luftë sulmuese, zhvilluan struktura të reja taktike dhe strategjike;{{Sfn|Haldon|2008b|p=556}} ushtria e fundit të shekullit X, ndoshta forca me cilësinë më të lartë që prodhoi perandoria, numëronte afërsisht 140.000 veta, nga më pak se 100.000 në fund të viteve 700.{{Sfnm|Treadgold|1995|1p=67|Kaldellis|2021a|2p=463|Kaldellis|2023|3p=562}} Megjithatë, kapacitetet e saj mbrojtëse u neglizhuan, veçanërisht gjatë luftërave civile të shekullit XI, duke çuar në humbjen e Anadollit ndaj selxhukëve.{{Sfnm|Haldon|2008b|1p=557|Treadgold|1995|2pp=214–218}} Marina gjithashtu ishte reduktuar, pasi perandoria mbështetej gjithnjë e më shumë te fuqi potencialisht armiqësore si [[Republika e Venedikut]].{{Sfn|Haldon|2008b|p=560}} Reformat pas vitit 1081 rivendosën një ushtri efektive; institucioni i granteve feudale-ngjashme ''pronoia'' siguronte të ardhura për individë në këmbim të ushtarëve.{{Sfnm|Haldon|2008b|1p=557|Kaldellis|2021a|2p=464|Bartusis|1997|3pp=5–6}} Ushtria e re mbështetej shumë te mercenarët e huaj krahas trupave vendase bizantine, por kërkesat financiare të një ushtrie të përhershme u treguan tepër të mëdha për shtetin bizantin, i cili iu nënshtrua Kryqëzatës së Katërt në vitin 1204.{{Sfnm|Haldon|2008b|1p=557|Bartusis|1997|2pp=5–7|Decker|2013|3p=82}} Ushtria e dinastisë Paleologe, e cila e rimori Kostandinopojën në vitin 1261, përgjithësisht përbëhej nga një përzierje e ngjashme mercenarësh dhe trupash vendase, por kishte humbur çdo kapacitet sulmues deri në fund të viteve 1200.{{Sfnm|Haldon|2008b|1pp=557–558|Decker|2013|2pp=82–83}} Mbijetesa e vazhdueshme e perandorisë varej nga ushtritë e huaja; përpjekjet e viteve 1340 për ta rindërtuar flotën, e shpërbërë pa mençuri në vitin 1284, u ndalën me forcë nga [[:en:Republic of Genoa|Xhenova]].{{Sfnm|Haldon|2008b|1pp=558–560|Kaldellis|2023|2pp=812, 860–861}} Asnjë ushtri fushore bizantine pas vitit 1204 nuk vendosi më shumë se 5.000 trupa, dhe më pak se 8.000 mbrojtën rrethimin final të Kostandinopojës në vitin 1453.{{Sfnm|Decker|2013|1p=40|Haldon|2008b|2p=559}} === Diplomacia === {{Further|:en:Byzantine diplomacy|:en:Foreign relations of the Byzantine Empire}} [[Skeda:John the Grammarian as ambassador before Theophilos and Mamun.jpg|thumb|left|upright=1.15|Ambasada e Joanit Gramatikun në vitin 829, dërguar nga perandori Teofili te kalifi abasid Al-Ma'mun]] Strategjia bizantine ishte kryesisht mbrojtëse, përveç periudhës së shkurtër agresive mes shekujve IX dhe XI, për shkak të mungesës së zakonshme të burimeve të perandorisë.{{Sfnm|Howard-Johnston|2008|1p=940|Kaldellis|2021a|2p=463}} Për të shmangur fushata ushtarake të rrezikshme dhe të shtrenjta, bizantinët u përfshinë në përpjekje diplomatike të gjera.{{Sfnm|Haldon|1999|1p=278|Decker|2013|2p=130|Kaldellis|2021a|3p=465}} Këto morën forma të ndryshme, përfshirë: ambasada zyrtare, menaxhim klientësh, negociata aleance ose paqeje, martesa politike, propagandë dhe ryshfet, apo edhe spiunazh dhe vrasje.{{Sfnm|Decker|2013|1p=130, 135–137|Kazhdan|1990|2pp=15–17}} Diplomacia bizantine e orientuar mbrojtazi synonte të mbronte ''oikoumenē''-n, botën e krishterë të qytetëruar mbi të cilën perandoria sundonte me të drejtë.{{Sfnm|Kazhdan|1990|1pp=10–11|Decker|2013|2p=129}} Rënia e sistemit kyç ''limitrophe'', ku shtetet klientë përgjatë kufijve shërbenin si ndërmjetës mes perandorisë dhe armiqve të tjerë të mëdhenj, e ekspozoi perandorinë ndaj sulmit. Deri në shekullin XI, diplomacia bizantine ishte më bilaterale dhe e balancuar.{{Sfn|Kazhdan|1990|pp=11–15, 18–21}} Megjithëse humbi disa avantazhe të rëndësishme pas vitit 1204, diplomacia, përfshirë kishën ortodokse ende me ndikim, mbeti sidoqoftë një element qendror në mbijetesën e gjatë të perandorisë deri në vitin 1453.{{Sfnm|Howard-Johnston|2008|1p=945|Kazhdan|1990|2pp=20–21|Bartusis|1997|3p=348|Kaldellis|2021a|4p=466}} == Shoqëria == === Demografia === [[Skeda:Hippodrome Constantinople 2007 007.jpg|thumb|Obelisku i Teodosit, një obelisk i lashtë egjiptian i dedikuar mbretit egjiptian [[Tutmosi III]], u rivendos në [[Sheshi Sulltan Ahmet|Hipodromin e Kostandinopojës]] nga perandori romak [[Teodosi I]] në shekullin IV e.s.]] {{Main|:en:Demography of the Byzantine Empire}} Studiuesit i lidhin identitetet perandorake romake, helenike dhe të krishtera me popullsinë e përgjithshme, por ka debat të vazhdueshëm se si këto dhe identitete të tjera rajonale u përzien së bashku.{{Sfnm|Stewart|2022|1pp=2-7, 10|Muthesius|2022|2pp=81, 96|Kaldellis|2022b|3pp=248, 258|Pohl|2018|4p=20|Stouraitis|2018|5pp=125-127}} Deri në 27 milionë njerëz jetonin në perandori në kulmin e saj në vitin 540, por kjo shifër ra në 12 milionë deri në vitin 800.{{Sfnm|Treadgold|1997b|1pp=197, 384–385|Kaldellis|2023|2pp=21–22|Stathakopoulos|2008|3p=310}} Megjithëse murtaja dhe humbjet territoriale ndaj pushtuesve arabë myslimanë e dobësuan perandorinë, ajo përfundimisht u rimëkëmb dhe deri afër fundit të dinastisë maqedonase në vitin 1025, popullsia vlerësohet të ketë qenë deri në 18 milionë.{{Sfnm|Stathakopoulos|2008|1p=312|Treadgold|1997b|2pp=931–932}} Disa dekada pas rimarrjes së Kostandinopojës në vitin 1282, popullsia e perandorisë ishte mes 3 dhe 5 milionë; deri në vitin 1312, numri kishte rënë në 2 milionë.{{Sfnm|Stathakopoulos|2008|1p=313|Treadgold|1997b|2p=1112}} Deri sa turqit osmanë e pushtuan Kostandinopojën, kishte vetëm 50.000 njerëz në qytet, një e dhjeta e popullsisë së tij në kulmin e saj.{{Sfnm|Stathakopoulos|2008|1pp=310, 314|Stathakopoulos|2023|2p=31|Kaldellis|2023|3p=21}} Skllavëria mbeti e ligjshme, por rëndësia e saj ekonomike ra, pasi shumë role të mëparshme skllavëri u bënë profesione të lira dhe shteti nxiti gjithnjë e më shumë forma të ndërmjetme varësie si ''coloni''-t.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=39|Lenski|2021|2pp=473–474}} Që nga shekulli IV, legjislacioni perandorak i kufizoi progresivisht pushtetet e zotëruesve dhe kufizoi skllavërimin e fëmijëve, të burgosurve të luftës, dhe përfundimisht të krishterëve.{{Sfnm|Rotman|2009|1pp=30–31|Kaldellis|2023|2p=140, 425|Rotman|2022|3pp=37-38, 42|Lenski|2021|4p=461–462, 470}} === Kuzhina dhe ngrënia === {{Main|:en:Byzantine cuisine}} Festimet ishin qendrore për kulturën.{{Sfn|Bryer|2008|p=673}} Deri në shekullin X, ngrënia kaloi nga shtrirja në divane te tavolinat me pëlhurë të pastër.{{Sfn|Ash|1995|pp=244-245}} Prezantimi i pirunit dhe salcës së sallatës (me vaj dhe uthull) formësoi më tej traditat italiane dhe perëndimore.{{Sfnm|Ash|1995|1p=244|Decker|2008|2p=496}} Ushqimet e epokës klasike greko-romake ishin të zakonshme, si erëza ''garos'' (e ngjashme me salcat e fermentuara të peshkut të sotme) si dhe bakllavaja ende e popullarizuar.{{Sfnm|Faas|2005|1pp=184–185|Bryer|2008|2p=671|Ash|1995|3p=233|Vryonis|1971|4p=482}} Fruta si patëllxhani dhe portokalli, të panjohura në kohët klasike, u shtuan në dieta.{{Sfn|Davidson|2014|p=123}} Ushqime që kanë vazhduar deri në epokën moderne përfshijnë mishin e tharë paston, djathin feta, vezët e kripura të ngjashme me boutargue-n moderne, kaviarin e Detit të Zi, tiropitën, dollmat, dhe supën trahanas.{{Sfnm|Ash|1995|1p=244|Davidson|2014|2p=123|Bryer|2008|3p=671|Salaman|1986|4p=184}} Kishte vera të ëmbla mesjetare të famshme si malvazia nga Monemvasia, komandaria, dhe vera eponime e Rumnit që pihej, ashtu si edhe birra e melit (e njohur si ''boza'') dhe retsina.{{Sfnm|Bryer|2008|1pp=672-673|Unwin|2010|2p=185}} === Argëtimi === [[Skeda:Tabula - boardgame - Zeno game.svg|thumb|Një lojë ''τάβλι'' (tabula) e luajtur nga perandori bizantin [[Zeno]] në vitin 480 dhe e regjistruar nga [[Agathia]] rreth vitit 530, për shkak të një hedhjeje zari shumë të pafat për Zenonin (e kuqe)]] Garat me qerre u zhvilluan që nga epoka e hershme deri në vitin 1204, duke u bërë një nga ngjarjet sportive të vazhdueshme më të gjata në botë.{{Sfnm|Jeffreys|2008a|1pp=681-682|Kaldellis|2023|2p=13, 138}} Mimet, pantomima, dhe disa shfaqje me kafshë të egra ishin të spikatura deri në shekullin VI.{{Sfn|Jeffreys|2008a|p=680}} Meqë peshkopët e krishterë dhe filozofët paganë nuk i pëlqenin këto aktivitete, financimi shtetëror për to ndaloi, duke çuar në rënien e tyre dhe kalimin drejt argëtimit dhe sportit privat.{{Sfnm|Jeffreys|2008a|1pp=678-683|Kaldellis|2023|2pp=187, 233}} Një version persian i pollos, i prezantuar nga kryqtarët dhe i quajtur ''tzykanion'', luhej nga fisnikëria dhe aristokracia urbane në qytetet kryesore gjatë epokave të mesme dhe të vona, ashtu si edhe sporti i xhostimit të prezantuar nga Perëndimi.{{Sfnm|Kazhdan|1991a|1p=2137|Kazanaki-Lappa|2002|2p=643|Jeffreys|2008a|3p=683|Kaldellis|2023|4pp=672, 844}} Me kalimin e kohës, tabelat e lojërave si ''tavli'' u bënë gjithnjë e më popullore.{{Sfn|Jeffreys|2008a|p=683}} === Gjuha === {{Further|:en:Languages of the Roman Empire|:en:Medieval Greek}} {{Multiple image |align=right |image1=Mudil Psalter.jpg |width1=140 |image2=Joshua Roll.jpg |width2=146 |footer=Majtas: Psalteri i Mudilit, psalteri më i vjetër i plotë në gjuhën kopte (Muzeu Koptik, Egjipt, Kajro Kopte).<br />Djathtas: [[:en:Joshua Roll|Rrotulla e Joshuas]], një dorëshkrim i iluminuar grek i shekullit X, ndoshta i bërë në Kostandinopojë (Biblioteka e Vatikanit, Romë). }} [[Gjuha latine|Latinishtja]] dhe [[Gjuha greke|greqishtja]] ishin gjuhët kryesore të Perandorisë Romake të vonë, me të parën mbizotëruese në perëndim dhe të dytën në lindje.{{Sfn|Horrocks|2008|p=778}} Megjithëse latinishtja ishte historikisht e rëndësishme në ushtri, sistemin ligjor, dhe qeverisje, përdorimi i saj ra në territoret bizantine që nga viti 400 e.s.{{Sfnm|Horrocks|2010|1p=208|Rochette|2023|2pp=282–283}} Greqishtja kishte filluar ta zëvendësonte atë madje edhe në ato funksione deri në kohën e Justinianit I (sundoi 527–565), i cili mund të ketë tentuar ta ndalonte rënien e latinishtes. Zhdukja e saj në lindje ishte më pas e pashmangshme.{{Sfnm|Horrocks|2008|1p=778|Rochette|2023|2pp=283–284}} Një proces i ngjashëm helenizimi gjuhësor ndodhi në Azinë e Vogël, banorët e së cilës kishin braktisur kryesisht gjuhët e tyre vendase për greqishten deri në kohët e hershme bizantine.{{Sfn|Horrocks|2010|pp=208–209}} Sidoqoftë, pjesa më e madhe e popullsisë së perandorisë së hershme nuk do ta njihte as latinishten as greqishten, veçanërisht në zonat rurale — gjuhët e tyre përfshinin gjuhën armene në Armeninë Bizantine, dialekte aramaike si siriakishtja në Mesopotami dhe Levant, koptishten në Egjipt, fenikishten në bregdetin e Levantit dhe në Kartagjenë, dhe berberishten në Afrikën e Veriut rurale.{{Sfnm|Horrocks|2008|1pp=778–779|Horrocks|2010|2pp=207–210}} Deri në mesin e shekullit VI, Geoffrey Horrocks vlerëson se greqishtja ishte gjuha amtare e rreth një të tretës së popullsisë, ndërsa flitej nga 80% e aristokracisë.{{Sfn|Horrocks|2010|pp=210-211}} Perandoria e humbi diversitetin e saj gjuhësor në luftërat e shekujve VII dhe VIII, duke u bërë dërrmueshëm greqishtfolëse.{{Sfn|Treadgold|2002|p=142}} Gjatë kësaj periudhe të trazuar, greqishtja atike klasike — një nga regjistrat gjuhësorë që grekët bizantinë trashëguan — doli jashtë përdorimit, ndërsa regjistrat e përditshëm popullorë vazhduan të përdoreshin.{{Sfn|Browning|1982|p=51}} Ndërsa perandoria fitoi njëfarë stabiliteti nga shekulli IX e në vazhdim, dhe veçanërisht pas Rivendosjes Komnene, greqishtja atike u rikthye në modë për veprat e shkruara. Në një fenomen të quajtur diglosi, hendeku mes greqishtes së folur popullore, e cila rrallë shkruhej në vepra të botuara, dhe regjistrave letrarë të folur vetëm në kontekste formale, u bë shumë i gjerë.{{Sfnm|Browning|1982|1p=51|Horrocks|2008|2pp=781–782}} Gjatë periudhës paleologe, megjithëse veprat e shkruara klasikisht mbetën stili normal, shkrimtarët e influencuar nga Perëndimi filluan të përdornin më shumë elemente popullore, veçanërisht për romancat ose historitë pothuajse bashkëkohore. Një shembull është ''Kronika e Moresë'', shkruar ndoshta nga një emigrant francez që nuk e njihte letërsinë formale greke dhe që përfshiu greqishten e folur në veprën e tij.{{Sfnm|Horrocks|2008|1p=783|Horrocks|2010|2pp=216–218|3a1=Jeffreys|3a2=Mango|3y=2002|3pp=298–300}} I gjithë ky lloj shkrimi popullor ishte në formë vargu, duke u bërë paraardhësi i poezisë greke moderne, ndërsa proza mbeti e shkruar klasikisht.{{Sfnm|Browning|1982|1pp=51–52|2a1=Jeffreys|2a2=Mango|2y=2002|2p=299}} == Ekonomia == {{Main|:en:Byzantine economy}} {{Further|:en:Byzantine silk|:en:Sino-Roman relations}} [[Skeda:Horses of Basilica San Marco.jpg|thumb|Katër kuajt prej bronzi që dikur ndodheshin në Hipodromin e Kostandinopojës sot ekspozohen në [[Venediku|Venedik]].]] Avantazhet gjeografike dhe detare të perandorisë i reduktuan kostot e transportit të mallrave dhe lehtësuan tregtinë, duke e bërë atë një nxitës kryesor të rritjes ekonomike që nga lashtësia dhe gjatë gjithë periudhës pas-klasike.{{Sfnm|Whittow|2009|1p=473|2a1=Laiou|2a2=Morrisson|2y=2007|2p=13}} Infrastruktura, përfshirë rrugët, ndërtesat publike, dhe sistemi ligjor, mbështeti tregtinë dhe aktivitete të tjera ekonomike.{{Sfn|Laiou|Morrisson|2007|p=24}} Rajone si Azia e Vogël, ishujt e Egjeut, Egjipti, Levanti, dhe Afrika lulëzuan si qendra ekonomike të pjekura, pavarësisht sfidave politike dhe pasigurive ushtarake.{{Sfnm|Whittow|2009|1p=467|2a1=Laiou|2a2=Morrisson|2y=2007|2p=246}} Që nga mesi i shekullit VI e në vazhdim, murtajat, pushtimet, dhe luftërat shkaktuan rënien e popullsive dhe ekonomive, duke çuar në kolapsin e ekonomisë së lashtë.{{Sfnm|Whittow|2009|1pp=472, 474, 479|Laiou|2002c|2p=698|3a1=Laiou|3a2=Morrisson|3y=2007|3p=24}} Qytete të mëdha si Kostandinopoja, Antiokia, [[Aleksandria]], dhe [[Selaniku]] vazhduan të mbanin popullsi të konsiderueshme mbi 100.000 banorë, ndërsa fshati kaloi drejt vendbanimeve të fortifikuara.{{Sfnm|Laiou|2002a|1p=177|2a1=Laiou|2a2=Morrisson|2y=2007|2pp=25-26}} Këto zona rurale u zhvilluan në fshatra dhe katunde, duke pasqyruar një kalim ekonomik mes periudhave historike drejt përdorimit më efikas të tokës.{{Sfnm|Whittow|2009|1p=465, 471|2a1=Laiou|2a2=Morrisson|2y=2007|2pp=25-26, 232}} Dendësia e ulët e popullsisë i nxiti perandorët të inkurajonin migrimin dhe rivendosjen, duke stimuluar bujqësinë dhe rritjen demografike.{{Sfn|Laiou|Morrisson|2007|pp=44-46}} Deri në shekullin IX, ekonomia filloi të rimëkëmbej, e shënuar nga rritja e prodhimit bujqësor dhe zgjerimi urban.{{Sfnm|Whittow|2009|1pp=473-474|Laiou|2002a|2pp=269-270}} Përparimet në shkencë, njohuritë teknike, dhe shkrim-leximi i dhanë perandorisë një avantazh konkurrues ndaj fqinjëve të saj.{{Sfn|Laiou|Morrisson|2007|pp=19-22, 24}} Shekujt XI dhe XII dëshmuan rritje të vazhdueshme dhe të shpejtë të popullsisë, duke shënuar kulmin e kësaj rimëkëmbjeje.{{Sfnm|Whittow|2009|1p=476|2a1=Laiou|2a2=Morrisson|2y=2007|2pp=90-92}} Tregtarët italianë, veçanërisht venedikasit, gjenovezët, dhe pizanët, morën kontrollin e tregtisë ndërkombëtare, duke reduktuar kështu ndikimin e tregtarëve vendas.{{Sfnm|Whittow|2009|1pp=473-476|Laiou|2002a|2pp=25, 402}} Sistemi politik u bë gjithnjë e më nxjerrës dhe autoritar, duke kontribuar në kolapsin e perandorisë në vitin 1204.{{Sfnm|Laiou|2002a|1p=23|Laiou|2002b|2p=1164|3a1=Laiou|3a2=Morrisson|3y=2007|3p=233}} Rënia e Kostandinopojës gjatë Kryqëzatës së Katërt në vitin 1204 shkatërroi shekuj pasurie të saj.{{Sfn|Magdalino|2002b|p=535}} Pronat e mëdha u konfiskuan, dhe perandoria u copëzua në shtete të vogla të mbetura, të sunduara nga fraksione rivale, duke e bërë qeverisjen joefikase dhe duke rritur kostot e bërjes së biznesit.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=739|2a1=Laiou|2a2=Morrisson|2y=2007|2pp=167-168}} Shteti gradualisht humbi kontrollin mbi praktikat tregtare, rregullimet e çmimeve, daljen e metaleve të çmuara, dhe ndoshta edhe prerjen e monedhave.{{Sfn|Matschke|2002|pp=805–806}} Tregtarët italianë e dominuan më tej tregtinë pasi ngjarjet e vitit 1204 e hapën Detin e Zi për tregtarët perëndimorë, duke ndryshuar përgjithmonë fatin e perandorisë.{{Sfnm|Whittow|2009|1p=477|Matschke|2002|2pp=771-772|3a1=Laiou|3a2=Morrisson|3y=2007|3p=203}} Fermerët dhe prodhuesit gjithnjë e më shumë prodhonin mallra për përdorim lokal dhe preken nga pasiguria e luftës së vazhdueshme.{{Sfnm|Matschke|2002|1p=779|2a1=Laiou|2a2=Morrisson|2y=2007|2p=168}} Pavarësisht këtyre sfidave, ekonomia e përzier e perandorisë (e karakterizuar nga ndërhyrje shtetërore, punë publike, dhe liberalizim tregu){{Sfn|Laiou|2002c|p=754}} mbeti një model përshtatshmërie ekonomike mesjetare, edhe pse u përkeqësua nën presione të jashtme.{{Sfnm|Whittow|2009|1p=471|2a1=Laiou|2a2=Morrisson|2y=2007|2pp=232-235}} == Artet dhe shkencat == === Arti dhe arkitektura === {{Main|:en:Byzantine art|:en:Byzantine architecture}} {{Multiple image |perrow=2 |total_width=340 |image1=Spas vsederzhitel sinay.jpg |image2=Hosios Loukas Katholikon (nave, South-West squinch) - Baptism - detail 02.jpg |image3=Meister von Nerezi 001.jpg |image4=Ivoire Barberini - Musée du Louvre Objets d'art OA 9063 ; MND 211.jpg |image5=Hagia Sophia in Istanbul (focused on the original Roman building).jpg |footer=Nga e majta lart, në kahun e akrepave të orës: * Ikona ''Krishti Pantokrator'', shekulli VI, Manastiri i Sinait * Mozaikët e [[:en:Hosios Loukas|Hosios Loukas]], detaj, fillimi i shekullit XI * Fildishi Barberini, një diptik fildishi i fillimit të shekullit VI * Fasada e jashtme e Aja Sofias * ''Krishti i vdekur dhe vajtuesit'', rreth vitit 1164, [[:en:Church of Saint Panteleimon, Gorno Nerezi|Gorno Nerezi]] }} Subjektet në artin bizantin ishin kryesisht të krishtera dhe zakonisht joreale në përfaqësimin e tyre.{{Sfn|James|2003|loc=§ paras. 2 and 13}} Duke dalë si nga arti i hershëm i krishterë ashtu edhe nga ai i lashtësisë së vonë,{{Sfnm|1a1=Rodley|1y=1994|1p=2|2a1=Cormack|2y=2018|2pp=11–12}} shumë shembuj të hershëm u humbën gjatë përndjekjeve romake; mozaikët e fragmentuar të kishës së shekullit III në Dura-Europos janë një përjashtim unik.{{Sfn|Rodley|1994|pp=12–14}} Mozaikë të tillë bizantinë, të njohur për stilin e tyre me sfond ari, u bënë tipar dallues i perandorisë, duke shfaqur tema si laike ashtu edhe të shenjta në vende të ndryshme, përfshirë kishat (Bazilika e San Vitales), cirkun (Hipodromi i Kostandinopojës), dhe Pallatin e Madh të Kostandinopojës.{{Sfnm|1a1=Rodley|1y=1994|1p=34|2a1=James|2y=2003|2loc=§ paras. 3–4}} Sundimi i fillimit të shekullit VI i Justinianit I pa zhvillime sistematike: arti fetar erdhi për të dominuar, dhe skulptura monumentale publike prej mermeri e bronzi, dikur e popullarizuar, ra jashtë favorit për shkak të lidhjeve pagane.{{Sfnm|1a1=Rodley|1y=1994|1pp=32–33, 56–57|2a1=Cormack|2y=2018|2p=14}} Justiniani porositi kishën monumentale të Aja Sofias, dhe elementet e saj me ndikim u bënë tipare arkitekturore dalluese për perandorinë: madhësia e jashtëzakonshme, kupola e madhe, përdorimi novator i ''pendentive''-ve, dhe brendia shumë dekorative u imituan aq larg në veri sa Katedralja e Shën Sofisë në [[:en:Novgorod|Novgorod]] dhe Katedralja e Shën Sofisë në [[:en:Kiev|Kiev]].{{Sfnm|1a1=James|1y=2003|1loc=§ para. 10|2a1=Cormack|2y=2018|2pp=33–40|3a1=Curl|3a2=Wilson|3y=2021|3loc=§ paras. 3 and 5}} Krijuesit e Aja Sofias, arkitektët-inxhinierë [[:en:Isidore of Miletus|Isidori i Miletit]] dhe [[:en:Anthemius of Tralles|Anthemi i Traleve]], gëzojnë vlerësim të veçantë;{{Sfnm|1a1=Rodley|1y=1994|1p=67}} shumica e artistëve bizantinë mbetën të paregjistruar dhe zakonisht konsideroheshin me pak rëndësi.{{Sfn|James|2003|loc=§ para. 7}} Arti në shkallë më të vogël lulëzoi gjatë gjithë periudhës bizantine: gdhendjet e shtrenjta prej fildishi — shpesh si diptikë ([[:en:Barberini ivory|fildishi Barberini]]) ose triptikë ([[:en:Harbaville Triptych|Triptiku i Harbaville-it]]) — përshkruanin përkujtime perandorake ose skena fetare dhe vlerësoheshin veçanërisht, ashtu si edhe punimet metalike dhe emajet.{{Sfnm|1a1=James|1y=2003|1loc=§ para. 4|2a1=Cormack|2y=2018|2p=39}} Objekte të tjera të shtrenjta përfshinin dorëshkrime të iluminuara, të ilustruara me shkëlqim për një gamë të gjerë tekstesh, dhe mëndafshra, shpesh të ngjyrosur në purpurën perandorake të çmuar; të dyja u bënë shumë popullore në Evropën Perëndimore.{{Sfn|James|2003|loc=§ paras. 4–5}} Ngritja e piktimeve të vogla, të lëvizshme, ikonave, të përdorura si për adhurim publik ashtu edhe privat, u bë gjithnjë e më e diskutueshme.{{Sfnm|1a1=Rodley|1y=1994|1pp=101–102|2a1=Cormack|2y=2018|2p=2}} Gjatë dy periudhave të Ikonoklazmës Bizantine (726–843), të ndikuara ndoshta nga ndalimet islamike mbi imazhet fetare,{{Sfn|Lowden|1997|pp=147–148}} ikonat u shtypën dhe sasi të mëdha arti fetar figurativ u shkatërruan.{{Sfn|Matthews|Platt|1997|p=185}} Ikonoklastët e dënuan përdorimin e tyre, duke i krahasuar me idhujtarinë pagane dhe duke ua atribuuar disfatat e fundit umajade si hakmarrje hyjnore për përdorimin e tyre. Ikonofilët përfundimisht triumfuan, duke ruajtur përdorimin thelbësor të tyre për nderim, konsideruar i dallueshëm nga adhurimi, dhe gjetën precedent në referime ungjillore.{{Sfnm|1a1=Rodley|1y=1994|1pp=115–116|2a1=Lowden|2y=1997|2pp=147–151}} Arti maqedonas pas-ikonoklast (867–1056) pa një rilindje kulturore, dhe shumë vepra arti nga kjo periudhë kanë mbijetuar.{{Sfnm|1a1=Rodley|1y=1994|1p=132|2a1=Lowden|2y=1997|2pp=187–188}} Subjektet dhe stilet u standardizuan, veçanërisht kishat e tipit kryq-në-katror, dhe frontaliteti dhe simetria tashmë ekzistuese u zhvilluan në një estetikë artistike dominuese, e vëzhgueshme në emajen e vogël [[:en:Pala d'Oro|Pala d'Oro]] dhe mozaikët e mëdhenj të manastireve [[:en:Hosios Loukas|Hosios Loukas]], [[:en:Daphni Monastery|Dafni]], dhe [[:en:Nea Moni of Chios|Nea Moni]].{{Sfnm|1a1=James|1y=2003|1loc=§ para. 3|2a1=Cormack|2y=2018|2pp=146–147}} Periudhat pasuese Komnene-Angelos (1081–1204) panë mbrojtje perandorake të shtuar, krahas veprave figurative me shprehje emocionale të shtuar (''Krishti i vdekur dhe vajtuesit'', rreth vitit 1164).{{Sfn|James|2003|loc=§ para. 3}} Ndikimi artistik bizantin u përhap gjerësisht në Sicilinë normane (''[[:en:Madrid Skylitzes|Skylitzes-i i Madridit]]'') dhe Venedikun (mozaikët e [[:en:St Mark's Basilica|Bazilikës së Shën Markut]]).{{Sfn|James|2003|loc=§ para. 3}} Kishat serbe lulëzuan, pasi tri shkolla të njëpasnjëshme arkitekture — Raška (1170–1282), Serbia Bizantine (1282–1355), dhe Morava (1355–1489) — kombinuan një estetikë romaneske me dekorime dhe kupola gjithnjë e më voluminoze.{{Sfn|Curl|Wilson|2021|loc=§ para. 7}} Ndërsa veprat më të vogla paleologe (1261–1453) fituan status reliku në Evropën Perëndimore — shumë të plaçkitura në Kryqëzatën e Katërt të vitit 1204 — ato ndikuan fuqishëm stilin italo-bizantin të [[Cimabue]]-s, [[:en:Duccio|Duccios]], dhe më vonë [[Xhoto]]s; ky i fundit tradicionalisht konsiderohet nga historianët e artit si themeluesi i pikturës së Rilindjes Italiane.{{Sfnm|1a1=Rodley|1y=1994|1p=166|2a1=Cormack|2y=2018|2pp=159, 186|3a1=Andronikou|3y=2022|3pp=2–4}} === Letërsia === {{Main|:en:Byzantine literature}} [[Skeda:Anna comnena, alexiade, forse da costantinopoli, XII secolo (pluteo 70.2).jpg|upright=1.2|thumb|''Aleksiada'', një histori nga [[Ana Komnena]], në një dorëshkrim të shekullit XII, ruajtur në [[:en:Biblioteca Medicea Laurenziana|Bibliotekën Medicea Laurenziana]], Firence]] Letërsia bizantine përfshin të gjithë letërsinë greke nga Mesjeta.{{Sfn|Browning|2022|loc=§ para. 1}} Megjithëse perandoria ishte e larmishme gjuhësisht, shumica dërrmuese e teksteve të mbetura janë në greqishten mesjetare,{{Sfn|Papaioannou|2021a|pp=1–2, 5–7}} në dy variante diglosike: një formë të mësuar bazuar në greqishten atike, dhe një popullore bazuar në greqishten koine.{{Sfn|Browning|1991a}} Shumica e studiuesve bashkëkohorë i konsiderojnë të gjitha tekstet greke mesjetare si letërsi,{{Sfn|Papaioannou|2021a|p=10}} por disa ofrojnë kufizime të ndryshme.{{Sfnm|1a1=Kazhdan|1y=1999|1p=1|2a1=van Dieten|2y=1980|2pp=101–105}} Periudha e hershme e letërsisë (rreth 330–650) u dominua nga kulturat konkurruese të helenizmit, krishterimit, dhe paganizmit.{{Sfnm|1a1=Browning|1y=2022|1loc=§ paras. 1–2|2a1=Kaldellis|2y=2021|2pp=162–163}} Etërit Grekë të Kishës — të edukuar në një traditë retorike greke të lashtë — kërkuan të sintetizonin këto ndikime.{{Sfn|Browning|2022|loc=§ para. 1}} Shkrimtarë të hershëm të rëndësishëm përfshijnë [[Joan Gojarti]]n, [[:en:Pseudo-Dionysius the Areopagite|Pseudo-Dionis Areopagitin]], dhe [[Prokopi i Çezaresë|Prokopin e Çezaresë]], të gjithë të cilët synonin të risillnin forma më të vjetra për t'iu përshtatur perandorisë.{{Sfn|Kazhdan|1991b|p=1236}} Tregimet teologjike të mrekullive ishin veçanërisht novatore dhe popullore;{{Sfn|Kazhdan|1991b|p=1236}} ''Thëniet e Etërve të Shkretëtirës'' (''Apophthegmata Patrum'') u kopjuan pothuajse në çdo manastir bizantin.{{Sfn|Martín|2021|p=685}} Gjatë Epokës së Errët Bizantine (rreth 650–800), prodhimi i letërsisë kryesisht ndaloi, megjithëse disa teologë të rëndësishëm ishin aktivë, si [[:en:Maximus the Confessor|Maksimi Rrëfyesi]], [[:en:Germanus I of Constantinople|Gjermani I i Kostandinopojës]], dhe [[Gjoni i Damaskut]].{{Sfn|Kazhdan|1991b|p=1236}} Rilindja pasuese kulturore maqedonase (rreth 800–1000; "periudha e enciklopedizmit") pa një përhapje të ripërtëritur të letërsisë dhe e rivendosi sintezën e mëparshme helenike-të krishterë.{{Sfn|Browning|2022|loc=§ para. 1}} Vepra nga Homeri, filozofë të Greqisë së lashtë, dhe tragjedianë u përkthyen, dhe hagjiografia u riorganizua fort.{{Sfn|Kazhdan|1991b|p=1236}} Pas këtij lulëzimi të hershëm të letërsisë monastike, pati një mungesë deri te Simeoni Teologu i Ri në fund të shekullit X.{{Sfn|Kazhdan|1991b|p=1236}} Një brez i ri (rreth 1000–1250), duke përfshirë Simeonin, [[:en:Michael Psellos|Mihal Psellosin]], dhe [[:en:Theodore Prodromos|Theodor Prodromosin]], refuzuan theksin enciklopedist mbi rendin, dhe ishin të interesuar për ideale të përqendruara te individi, që lidheshin ndryshe me misticizmin, zërin autorial, heroizmin, humorin, dhe dashurinë.{{Sfn|Kazhdan|1991b|pp=1236–1237}} Kjo përfshinte romancën bizantine, të frymëzuar helenistikisht, dhe qasjet kalorsiake në retorikë, historiografi, dhe epikën me ndikim ''[[:en:Digenes Akritas|Digenis Akritas]]''.{{Sfn|Kazhdan|1991b|p=1236}} Shekujt e fundit të perandorisë panë një ripërtëritje të hagjiografisë dhe ndikim perëndimor të rritur, duke çuar në përkthime masive nga greqishtja në latinisht.{{Sfn|Kazhdan|1991b|p=1237}} Autorë si [[:en:Gemistos Plethon|Gemistos Plethoni]] dhe [[:en:Bessarion|Besarioni]] shembullëzuan një fokus të ri mbi veset njerëzore krahas ruajtjes së traditave klasike, ky i fundit ndikoi fuqishëm Rilindjen Italiane.{{Sfn|Kazhdan|1991b|p=1237}} === Muzika === {{Main|:en:Byzantine music}} [[Skeda:Mosaic of the Female Musicians.jpg|thumb|right|"Mozaiku i Muzikantëve" i fundit të shekullit IV, që përshkruan dy gra duke luajtur orgun, ''aulos''-in, dhe lirën, nga një vilë bizantine në Maryamin, Siri]] Muzika bizantine rrjedh eklektikisht nga kënga e rrafshët e hershme e krishterë, muzika hebraike, dhe një larmi muzike të lashtë; lidhjet e saj të sakta me muzikën e lashtë greke mbeten të pasigurta.{{Sfnm|1a1=Velimirović|1y=1990|1pp=28–29|2a1=Conomos|2y=1991|2p=1426}} Përfshinte si traditat e shenjta ashtu edhe ato laike, por e dyta njihet pak, ndërsa e para mbetet muzika qendrore e liturgjisë ortodokse lindore deri në shekullin XXI.{{Sfnm|1a1=Conomos|1y=1991|1pp=1424–1426|2a1=Levy|2a2=Troelsgård|2y=2016|2loc=§ Introduction}} Muzika kishtare e perandorisë, e njohur si kanti bizantin, ishte muzikë vokale monodike ekskluzivisht pa shoqërim, e kënduar në greqisht.{{Sfn|Velimirović|1990|pp=26–27, 29}} Që nga shekulli VIII, melodite e kantit qeveriseshin nga korniza ''Oktōēchos'', një grup prej tetë modesh — ''echos'' (ἦχος; "tingull") — secili prej të cilëve siguronte formula motivike të paracaktuara për kompozim.{{Sfnm|1a1=Velimirović|1y=1990|1pp=45–46|2a1=Conomos|2y=1991|2p=1425|3a1=Levy|3a2=Troelsgård|3y=2016|3loc=§&nbsp;5 "System of eight modes ('oktōēchos')", §&nbsp;7 "Formulaic chants"}} Këto formula zgjidheshin për theksimin e duhur të tekstit dhe rastësisht për piktim teksti, më pas grumbulloheshin nëpërmjet centonizimit në himne apo psalme.{{Sfnm|1a1=Velimirović|1y=1990|1p=29|2a1=Levy|2a2=Troelsgård|2y=2016|2loc=§&nbsp;7 "Formulaic chants"}} Kanti bizantin ishte qendror për ritin bizantin; muzika më e hershme nuk shënohej me notacion,{{Sfn|Velimirović|1990|pp=26–27}} përfshirë himne të shkurtra monostrofike të hershme si ''troparion''-i.{{Sfn|Levy|Troelsgård|2016|loc=§&nbsp;10 "Syllabic hymn settings"}} Proto-notacioni ekfonetik (nga shekulli IX e në vazhdim) shënonte modele të thjeshta recitimi. Sistemi neumatik i notacionit paleo-bizantin lindi në shekullin X, dhe "Notacioni i Rrumbullakët" bizantin i mesëm, nga mesi i shekullit XII e në vazhdim, është skema e parë plotësisht diastematike.{{Sfnm|1a1=Velimirović|1y=1990|1pp=48–51|2a1=Levy|2a2=Troelsgård|2y=2016|2loc=§&nbsp;3 "Melodic notation"}} Disa forma të mëdha u zhvilluan krahas kompozitorëve të njohur: ''kontakion''-i i gjatë (nga shekulli V e në vazhdim), i popullarizuar nga [[:en:Romanos the Melodist|Romanos Melodisti]]; ''kanōn''-i, gjithashtu i gjerë (nga fundi i shekullit VII e në vazhdim), zhvilluar nga [[:en:Andrew of Crete|Andrea i Kretës]]; dhe ''sticheron''-i më i shkurtër (të paktën nga shekulli VIII e në vazhdim), i mbrojtur nga [[:en:Kassia|Kasia]].{{Sfnm|1a1=Conomos|1y=1991|1p=1425|2a1=Levy|2a2=Troelsgård|2y=2016|2loc=§&nbsp;3 "Melodic notation"|3a1=Mellas|3y=2020|3p=2}} Deri në periudhën paleologe, dominimi i rregullave strikte kompozicionale u zbut dhe [[:en:John Koukouzeles|Joan Koukouzelesi]] udhëhoqi një shkollë të re që favorizonte një stil "kalofonik" më ornamental, i cili ndikoi thellë muzikën neo-bizantine pas-perandorake.{{Sfn|Conomos|1991|pp=1425–1426}} Muzika laike, shpesh e sponsorizuar nga shteti, ishte e gjithëpranishme në jetën e përditshme dhe shfaqej në një larmi ceremonish, festivalesh, dhe teatri.{{Sfn|Touliatos|2001|loc=§ Introduction}} Muzika vokale laike rrallë shënohej me notacion, dhe dorëshkrimet e mbetura datojnë shumë më vonë, duke sugjeruar se tradita u përcoll nëpërmjet traditës gojore dhe ndoshta u improvizua.{{Sfn|Touliatos|2001|loc=§ "Sources"}} E ndaluar për përdorim liturgjik, një larmi e gjerë instrumentesh bizantine lulëzoi në kontekste laike, megjithëse asnjë muzikë instrumentale e shënuar me notacion nuk ka mbijetuar.{{Sfn|Conomos|Kazhdan|1991|p=1426}} Nuk dihet me siguri deri në ç'shkallë instrumentistët improvizonin ose nëse i dyfishonin vokalistët monofonikisht ose heterofonikisht.{{Sfnm|1a1=Conomos|1a2=Kazhdan|1y=1991|1p=1426|2a1=Touliatos|2y=2001|2loc=§&nbsp;2 "Instruments and performing practice"}} Ndër instrumentet më të njohura janë organi hidraulik, i përdorur për ngjarje cirku dhe oborri perandorak; ''aulos''-i me origjinë greke të lashtë, një instrument frymor; ''tambouras''-i, një instrument me tel të mbërthyer; dhe më popullorja, lira bizantine.{{Sfnm|1a1=Conomos|1a2=Kazhdan|1y=1991|1p=1426|2a1=Touliatos|2y=2001|2loc=§&nbsp;2 "Instruments and performing practice"}} Zhanret e spikatura përfshinin kantet e ''acclamatio''-s të lëvdimit ose përshëndetjes; këngët festive akritike; banketet instrumentale simpoziale, bazuar në simpoziumet e lashta; dhe muzikën e vallëzimit.{{Sfn|Touliatos|2001|loc=§&nbsp;3 "Genres and composers"}} === Shkenca dhe teknologjia === {{Main|:en:Byzantine science}} {{See also|:en:List of Byzantine inventions|:en:Byzantine philosophy|:en:List of Byzantine scholars}} [[Skeda:20131203 Istanbul 048.jpg|thumb|left|upright=1.15|Brendia e Aja Sofias; ndikimi i parimeve të gjeometrisë së ngurtë të [[Arkimedi]]t është i dukshëm.]] Studiuesit e perandorisë luajtën një rol kryesor në transmetimin e njohurive klasike te bota islamike dhe Italia e Rilindjes, si dhe në prodhimin e komentareve që ndihmuan në zgjerimin e njohurive shkencore.{{Sfnm|Robins|1993|1pp=8-9|Lazaris|2020a|2p=17|Telelis|2020|3p=186}} Kjo dijeni greke mesjetare bazohej jo vetëm në traktate shkencore nga lashtësia, por gjithashtu vinte nga vepra islamike, latine, dhe hebraike, të cilat ndihmuan të udhëhiqnin zhvillime të reja deri vonë në shekujt XI dhe XII.{{Sfnm|1a1=Lazaris|1y=2020a|1pp=3, 11|2a1=Inglebert|2y=2020|2p=27|3a1=Tatakes|3a2=Moutafakis|3y=2003|3p=180}} Megjithëse perandoria ndonjëherë nuk shoqërohet me risi shkencore apo zbulime të mëdha,{{Sfnm|Mango|2008|1p=958|2a1=Nicolaidis et al.|2y=2016|2pp=544–545}} kontributet e saj shkencore janë përshkruar gjithashtu si të nënvlerësuara.{{Sfn|Tihon|2013|p=206}} Vlerësimet e paplota të teksteve bizantine{{Sfn|Tihon|2013|p=206}} dhe sfidat e aplikimit të përkufizimeve moderne të shkencës në kontekste para-moderne janë faktorë në këto debate të vazhdueshme.{{Sfn|Lazaris|2020a|pp=1–5}} [[Skeda:Liquid fire granades Chania.jpg|thumb|upright|Granata qeramike të mbushura me zjarr grek, të rrethuara nga gjemba hekuri, shekujt X–XII, Muzeu Kombëtar Historik, Athinë]] Njerëz kyç përcollën tradita të rëndësishme që qëndruan në themel të kësaj dijenie, veçanërisht në fushat e filozofisë, gjeometrisë, astronomisë, dhe gramatikës.{{Sfn|Manolova|2020|p=66}} Për shembull, arkitekti i Aja Sofias, [[:en:Isidore of Miletus|Isidori i Miletit]] (rreth vitit 530), përpiloi veprat e Arkimedit, të cilat [[:en:Leo the Mathematician|Leoni Matematikani]] (rreth vitit 850) i përfshiu në kurse formale, dhe kjo është arsyeja pse [[:en:Archimedes Palimpsest|Palimpsesti i Arkimedit]] njihet sot.{{Sfnm|Manolova|2020|1p=66|Jones|2005|2p=520-521}} [[:en:John Philoponus|Joan Filoponi]] dhe kritikat e tij ndaj fizikës aristoteliane, farmakologu [[:en:Pedanius Dioscorides|Pedanius Dioskoridi]], dhe gjeografia dhe astronomia ptolemaike patën ndikim të rëndësishëm në shkencën perëndimore, siç shihet me ndikimin e Ptolemeut te Koperniku dhe të Filoponit te [[Bonaventura]], [[:en:Gersonides|Gersonidesi]], [[:en:Jean Buridan|Buridani]], [[:en:Nicole Oresme|Oresme]], dhe Galileo Galilei.{{Sfnm|Wildberg|2018|1p=|Lindberg|1992|2p=162}} Risitë ushtarake përfshinin një kalim vendosjeje, që siguronte stabilitet për harkëtarët e kaluar dhe transformoi dramatikisht ushtrinë; një lloj të specializuar patkoi; velën latine, që përmirësoi reagueshmërinë e anijes ndaj erës; dhe zjarrin grek — një armë ndezëse e aftë të digjej edhe kur lagej me ujë, e shfaqur për herë të parë rreth kohës së rrethimit të Kostandinopojës të viteve 674–678.{{Sfnm|Lazaris|2020a|1p=16|Salmon|2020|2pp=445-446|Partington|1999|3p=13}} Në kujdesin shëndetësor, perandoria ishte pioniere e konceptit të spitalit si institucion që ofron kujdes mjekësor dhe mundësinë e shërimit për pacientët, në vend që të ishte thjesht një vend për të vdekur.{{Sfnm|Lindberg|1992|1p=349|Nutton|1984|2p=9|Miller|1997|3pp=ix, 3–4|Bennett|2016|4pp=7-14}} == Trashëgimia == {{Main|:en:Legacy of the Roman Empire}} === Pasojat politike === {{See also|:en:Succession to the Byzantine Empire}} [[Skeda:Eastern Mediterranean 1450.svg|thumb|Mesdheu Lindor pak para Pushtimit të Kostandinopojës]] Pasi Kostandinopoja ra, osmanët i përthithën shpejt territoret e mbetura të pavarura, përfshirë Athinën e Aksajolëve në vitin 1458, Morenë në vitin 1460, Trebizondin në vitin 1461, dhe Lesbon e Gatilusëve në vitin 1462.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=914|Nicol|1993|2pp=407-408|Bryer|2009|3p=856}} Ata i çmontuan institucionet politike dhe laike të Perandorisë, duke e lënë Kishën e varfëruar të menaxhonte atë që më vonë do të quhej ''Rum Millet'', kryesisht si mjet për të taksuar ndjekësit e saj.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=914–915|Bryer|2009|2p=869|Papademetriou|2015|3p=52}} Si i vetmi shtet sovran ortodoks, Rusia zhvilloi doktrinën e Romës së Tretë, duke theksuar trashëgiminë e saj kulturore si të dallueshme nga Evropa Perëndimore, sepse kjo e fundit kishte trashëguar pjesën më të madhe të dijes laike të perandorisë.{{Sfnm|Seton-Watson|1967|1p=31|Kaldellis|2023|2p=901|Mango|2008|3pp=960-961}} [[:en:Danubian Principalities|Principatat Danubiane]] u bënë strehë për të krishterët ortodoksë dhe grekët fanariotë që kërkonin ta rikrijonin një Perandori Bizantine Greke.{{Sfn|Clark|2000|p=215}} Në Greqinë moderne, anëtarët e ''Rum Millet''-it gjithnjë e më shumë u identifikuan si grekë, duke çuar përfundimisht në një luftë të suksesshme pavarësie në shekullin XIX.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=915|Treadgold|1997b|2p=1125}} Shteti modern grek gati sa nuk e dyfishoi territorin e tij nëpërmjet ndjekjes së Idesë së Madhe — një vizion për rimarrjen e tokave të mëparshme të perandorisë lindore — duke arritur sukses të kufizuar gjatë Luftës së Krimesë, por duke bërë përfitime të konsiderueshme gjatë Luftërave Ballkanike.{{Sfnm|1a1=Ivanova|1a2=Anderson|1y=2024|1p=1240|2a1=Kaldellis|2y=2022b|2p=360}} Që nga shekulli XV, historia bizantine ka qenë thellësisht e politizuar, e endur në narrativa nacionaliste, koloniale, dhe imperialiste.{{Sfnm|1a1=Ivanova|1a2=Anderson|1y=2024|1pp=1233, 1235, 1248|2a1=Aschenbrenner|2a2=Ransohoff|2y=2022b|2p=372|3a1=Kaldellis|3y=2022b|3p=352}} Kjo politizim shfaqet jo vetëm në Greqi, por edhe në nacionalizmin bullgar, rumun, serb, hungarez, dhe turk, si dhe në agjenda të mëparshme imperialiste franceze dhe ruse.{{Sfnm|1a1=Ivanova|1a2=Anderson|1y=2024|1pp=1229-41, 1234, 1238|2a1=Haarer|2y=2010|2pp=18–19}} Në botën anglishtfolëse, interpretimet e historisë bizantine shpesh shfaqen në debate politike, krahas vlerësimit në rritje për trashëgiminë e saj.{{Sfnm|1a1=Ivanova|1a2=Anderson|1y=2024|1p=1248|2a1=Haarer|2y=2010|2pp=10-12|3a1=Goldwyn|3y=2022|3p=325|4a2=Mango|4y=2008|4p=958}} Kompleksiteti i kësaj historie e bën atë një temë të ndjeshme, veçanërisht sa i takon rolit të Greqisë në ndjenjën evoluese të identitetit të Evropës dhe historive të origjinës së shumë kombeve evropiane.{{Sfnm|1a1=Ivanova|1a2=Anderson|1y=2024|1p=1248|2a1=Haarer|2y=2010|2p=18-19|3a1=Stewart|3y=2022|3p=3|4a1=Kaldellis|4y=2023|4pp=2-3|5a1=Cameron|5y=2010|5pp=177-178}} === Pasojat kulturore === {{See also|:en:Greek scholars in the Renaissance|:en:Rum millet|:en:Romioi|:en:Byzantine commonwealth}} [[Skeda:Sousoší Cyrila a Metoděje 09.jpg|thumb|Monumenti i Shën Cirilit dhe Shën Metodit, misionarë bizantinë te sllavët, mbi malin Radhošť në Çeki]] Perandoria Bizantine i përzieu në mënyrë dalluese traditat politike romake, trashëgiminë letrare greke, dhe krishterimin, duke krijuar kornizën qytetëruese që hodhi themelin për Evropën mesjetare.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=3-4|Cameron|2010|2p=175}} Perandoria e ruajti qytetërimin evropian duke vepruar si mburojë kundër forcave nga popuj të stepës euroaziatike, si avarët, bullgarët, kumanët, hunët, peçenegët, dhe turqit.{{Sfnm|Mango|2008|1pp=958-959|Obolensky|1994|2p=3}} Kodet ligjore të perandorisë ndikuan ndjeshëm traditat e së drejtës civile të Evropës kontinentale, Rusisë, Amerikës Latine, Etiopisë, dhe madje edhe vendeve anglishtfolëse me common law; dhe ndoshta ndikuan gjithashtu traditat ligjore islamike.{{Sfnm|Stolte|2015|2a1=Merryman|2a2=Pérez-Perdomo|2y=2007|Stein|1999|1pp=10–11|2pp=367–368|3p=36}}{{Sfn|Salogubova|Zenkov|2018}} Ajo gjithashtu ruajti dhe transmetoi dijen dhe dorëshkrimet klasike, duke dhënë kontribute të rëndësishme në rilindjen intelektuale që nxiti humanizmin italian.{{Sfnm|Cameron|2010|1p=165|Mango|2008|2p=960}} Perandoria Bizantine luajti një rol vendimtar në formësimin e krishterimit duke mbështetur Etërit e hershëm të Kishës dhe vendimet e këshillave kishtarë; duke zhvilluar institucionin e kallogjerisë; dhe duke nxitur traditën ortodokse që vazhdon të përcaktojë pjesën më të madhe të identitetit të Evropës Lindore.{{Sfnm|Poppe|1991|1p=25|Cameron|2010|2p=261|Mango|2008|3p=358}} Ishte gjithashtu instrumentale në ruajtjen e gjuhës greke dhe i kreditohet zhvillimi i alfabetit glagolitik, i cili më vonë evoluoi në alfabetin cirilik dhe gjuhën e vjetër sllave.{{Sfnm|Poppe|1991|1p=25|Ivanič|2016|2p=127|Mango|2008|3pp=959, 961}} Këto risi siguruan gjuhën e parë letrare për sllavët dhe formuan themelin arsimor për të gjitha kombet sllave.{{Sfnm|Poppe|1991|1p=25|Ivanič|2016|2p=127|Cameron|2010|3p=165|Shepard|2006|4pp=7–8}} == Shiko edhe == * [[Lista e Perandorëve Bizantinë]] * [[Pema familjare e perandorëve bizantinë]] * [[Lista e kryengritjeve dhe luftërave civile bizantine]] * [[Lista e luftërave bizantine]] * [[Lista e dinastive romake]] * [[Lista e peshkopëve dhe patrikëve ekumenikë të Kostandinopojës]] == Referime == === Shënime === {{Notelist}} === Referime === {{Reflist}} == Bibliografia == === Libra === {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{cite book|last=Andronikou|first=Anthi|year=2022|title=Italy, Cyprus, and Artistic Exchange in the Medieval Mediterranean|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-316-51092-6|language=en}} * {{Cite book|last=Ash|first=John|title=A Byzantine Journey|url=https://archive.org/details/byzantinejourney00ashj|publisher=Random House|date=1995|isbn=978-1-84511-307-0|location=New York|language=en}} * {{cite book|last=Bartusis|first=Mark|date=1997|title=The late Byzantine army: arms and society, 1204–1453|url=https://archive.org/details/latebyzantinearm0000mark|publisher=University of Pennsylvania Press|location=Philadelphia|isbn=978-0-8122-1620-2|language=en}} * {{cite book|last1=Berndt|first1=Guido M.|last2=Steinacher|first2=Roland|year=2014|title=Arianism: Roman Heresy and Barbarian Creed|location=London|publisher=Routledge|edition=1st|isbn=978-1-4094-4659-0|language=en}} * {{cite book|last=Bennett|first=David|title=Medicine and Pharmacy in Byzantine Hospitals: A Study of the Extant Formularies|isbn=978-0-367-87908-2|year=2016|publisher=Routledge|location=London|language=en}} * {{Cite book|last=Browning|first=Robert|title=The Byzantine Empire|url=https://archive.org/details/byzantineempire0000brow|publisher=The Catholic University of America Press|date=1992|isbn=978-0-8132-0754-4|location=Washington DC|language=en}} * {{Cite book|last=Cameron|first=Averil|title=The Byzantines|date=2010|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-1-4051-9833-2|series=The Peoples of Europe|location=Oxford|language=en}} * {{cite book|last=Cameron|first=Averil|title=Byzantine Christianity: A Very Brief History|url=https://archive.org/details/byzantinechristi0000came|publisher=Society for Promoting Christian Knowledge|year=2017|isbn=978-0-281-07614-7|location=London|language=en}} * {{Cite book|last=Chitwood|first=Zachary|title=Byzantine Legal Culture and the Roman Legal Tradition, 867–1056|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-18256-1|location=Cambridge|language=en}} * {{Cite book|last=Clark|first=Victoria|title=Why Angels Fall: A Journey through Orthodox Europe from Byzantium to Kosovo|url=https://archive.org/details/whyangelsfallpor0000clar|publisher=Macmillan|date=2000|isbn=978-0-312-23396-9|location=London|language=en}} * {{cite book|last=Cormack|first=Robin|year=2018|orig-year=2000|title=Byzantine Art|url=https://archive.org/details/byzantineart0000corm|edition=2nd|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-877879-0|language=en}} * {{Cite book|last=Davidson|first=Alan|editor-first1=Tom|editor-last1=Jaine|title=The Oxford Companion to Food|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000davi_m3c8|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|date=2014|isbn=978-0-19-967733-7|language=en}} * {{cite book|last=Decker|first=Michael|date=2013|title=The Byzantine Art of War|publisher=Westholme Publishing|location=Yardley, Pennsylvania|isbn=978-1-59416-168-1|language=en}} * {{Cite book|last=Faas|first=Patrick|title=Around the Roman Table: Food and Feasting in Ancient Rome|url=https://archive.org/details/aroundromantable00patr|publisher=University of Chicago Press|date=2005|isbn=978-0-226-23347-5|orig-date=1994|location=Chicago|language=en}} * {{Cite book|last=Gregory|first=Timothy E.|title=A History of Byzantium|url=https://archive.org/details/historyofbyzanti0000greg_2ndedi|publisher=Wiley-Blackwell|date=2010|isbn=978-1-4051-8471-7|location=Malden|language=en}} * {{cite book|last=Haldon|first=John|date=1999|title=Warfare, State and Society in the Byzantine World|url=https://archive.org/details/warfarestatesoci0000hald|publisher=UCL Press|location=London|isbn=978-1-85728-495-9|language=en}} * {{cite book|title=Greek: A History of the Language and its Speakers|url=https://archive.org/details/greekhistoryofla0002horr_r1a9|year=2010|last1=Horrocks|first1=Geoffrey|isbn=978-1-4051-3415-6|edition=2nd|publisher=Wiley|language=en}} * {{Cite book|last=Howard-Johnston|first=James|title=Byzantium: Economy, Society, Institutions 600–1100|date=2024|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-889788-0|location=Oxford|language=en}} * {{Cite book|last=Kaldellis|first=Anthony|title=Hellenism in Byzantium: The Transformations of Greek Identity and the Reception of the Classical Tradition|url=https://archive.org/details/hellenisminbyzan0000kald|publisher=Cambridge University Press|date=2007|isbn=978-0-521-87688-9|location=Cambridge|language=en}} * {{cite book|last=Kaldellis|first=Anthony|title=The New Roman Empire: A History of Byzantium|date=2023|location=New York|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-754932-2|language=en}} * {{cite book|last=Kazhdan|first=Alexander|year=1999|title=A History of Byzantine Literature (650–850)|publisher=Institute for Byzantine Research|location=Athens|isbn=978-960-371-010-3|language=en}} * {{Cite book|last1=Laiou|first1=Angeliki E.|last2=Morrisson|first2=Cécile|title=The Byzantine Economy|url=https://archive.org/details/byzantineeconomy0000laio|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|date=2007|isbn=978-0-521-84978-4|language=en}} * {{Cite book|last=Lindberg|first=David|title=The Beginnings of Western Science|url=https://archive.org/details/beginningsofwest00lind|publisher=University of Chicago Press|year=1992|isbn=978-0-226-48205-7|location=Chicago|language=en}} * {{cite book|title=The Cambridge History of Science|volume=2: Medieval Science|year=2013|editor-last1=Lindberg|editor-first1=David C.|editor-last2=Shank|editor-first2=Michael H.|isbn=978-0-511-97400-7|publisher=Cambridge University Press|language=en}} * {{Cite book|last=Tihon|first=Anne|chapter=Science in the Byzantine Empire|pages=190–206|title=The Cambridge History of Science|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-511-97400-7|volume=2: Medieval Science|editor-last1=Lindberg|editor-first1=David C.|editor-last2=Shank|editor-first2=Michael H.|date=2013|language=en|ref={{sfnref|Tihon|2013}}}} * {{cite book|last=Lowden|first=John|year=1997|title=Early Christian & Byzantine Art|url=https://archive.org/details/earlychristianby0000lowd|publisher=Phaidon Press|location=London|isbn=978-0-7148-3168-8|language=en}} * {{cite book|last1=Matthews|first1=Roy T.|last2=Platt|first2=F. DeWitt|title=The Western Humanities|url=https://archive.org/details/westernhumanitie0000matt_m8f1|date=1997|publisher=Michigan State University|isbn=978-1-55934-433-3|location=East Lansing|language=en}} * {{cite book|last=Mellas|first=Andrew|year=2020|title=Liturgy and the Emotions in Byzantium: Compunction and Hymnody|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-108-76736-1|language=en}} * {{Cite book|last1=Merryman|first1=John Henry|last2=Pérez-Perdomo|first2=Rogelio|title=The Civil Law Tradition: An Introduction to the Legal Systems of Europe and Latin America|url=https://archive.org/details/civillawtraditio0000merr_f2j3|date=2007|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-5568-9|edition=3rd|location=Stanford, California|language=en}} * {{cite book|last=Meyendorff|first=John|title=Byzantine Theology: Historical Trends and Doctrinal Themes|url=https://archive.org/details/byzantinetheolog0000meye|publisher=Fordham University Press|year=1979|edition=illustrated, reprint, revised|isbn=978-0-8232-0967-5|location=New York|language=en}} * {{Cite book|last=Millar|first=Fergus|title=A Greek Roman Empire: Power and Belief under Theodosius II (408–450)|url=https://archive.org/details/greekromanempire00ferg|publisher=University of California Press|date=2006|isbn=978-0-520-24703-1|location=Berkeley|language=en}} * {{cite book|last=Miller|first=Timothy S.|title=The Birth of the Hospital in the Byzantine Empire|isbn=978-0-8018-5657-0|location=Baltimore|publisher=Johns Hopkins University Press|year=1997|language=en}} * {{cite book|first=Donald M.|last=Nicol|title=The Last Centuries of Byzantium, 1261–1453|edition=2nd|year=1993|publisher=Rupert Hart-Davis|location=London|isbn=978-0-521-43991-6|language=en}} * {{Cite book|last=Obolensky|first=Dimitri|title=Byzantium and the Slavs|url=https://archive.org/details/isbn_2900881410081|publisher=St Vladimir's Seminary Press|date=1994|isbn=978-0-88141-008-2|location=Yonkers|language=en}} * {{Cite book|last=Partington|first=J. R.|title=A History of Greek Fire and Gunpowder|url=https://archive.org/details/historyofgreekfi00part|publisher=The Johns Hopkins University Press|year=1999|isbn=978-0-8018-5954-0|location=Baltimore|language=en}} * {{Cite book|last=Ring|first=Trudy|title=International Dictionary of Historic Places: Middle East and Africa|publisher=Taylor & Francis|date=1994|isbn=978-1-884964-03-9|volume=4|location=London|language=en}} * {{Cite book|last=Robins|first=Robert Henry|title=The Byzantine Grammarians: Their Place in History|url=https://archive.org/details/byzantinegrammar0000robi|publisher=Mouton de Gruyter|date=1993|isbn=978-3-11-013574-9|location=Berlin|language=en}} * {{cite book|last=Rodley|first=Lyn|year=1994|title=Byzantine Art and Architecture: An Introduction|url=https://archive.org/details/byzantineartarch0000rodl|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-35724-1|language=en}} * {{Cite book|last=Rotman|first=Youval|title=Byzantine Slavery and the Mediterranean World|date=2009|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-03611-6|location=Cambridge, Massachusetts|language=en}} * {{Cite book|last=Rotman|first=Youval|title=Slaveries of the First Millennium|date=2022|publisher=Amsterdam University Press|isbn=978-1-64189-172-1|location=Amsterdam|language=en}} * {{cite book|last1=Sabo|first1=Theodore|title=From Monophysitism to Nestorianism: AD 431–681|date=2018|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-5275-0959-7|location=Newcastle upon Tyne|language=en}} * {{Cite book|last=Seton-Watson|first=Hugh|title=The Russian Empire, 1801–1917|url=https://archive.org/details/russianempire1800000seto|publisher=Oxford University Press|date=1967|isbn=978-0-19-822152-4|location=London|language=en}} * {{Cite book|last=Stathakopoulos|first=Dionysios Ch.|title=A Short History of the Byzantine Empire|date=2023|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-23340-9|series=Short Histories|location=London|language=en}} * {{Cite book|last=Stein|first=Peter|title=Roman Law in European History|url=https://archive.org/details/romanlawineurope0000stei|date=1999|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-64372-6|location=Cambridge|language=en}} * {{Cite book|last1=Tatakes|first1=Vasileios N.|last2=Moutafakis|first2=Nicholas J.|title=Byzantine Philosophy|publisher=Hackett|date=2003|isbn=978-0-87220-563-5|location=Indianapolis|language=en}} * {{Cite book|last=Treadgold|first=Warren T.|title=Byzantium and its Army: 284–1081|url=https://archive.org/details/byzantiumitsarmy0000trea|date=1995|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-3163-8|location=Stanford|language=en}} * {{Cite book|last=Treadgold|first=Warren T.|title=A History of the Byzantine State and Society|url=https://archive.org/details/historyofbyzanti0000trea|date=1997b|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-7937-1|location=Redwood City|language=en}} * {{cite book|last=Treadgold|first=Warren|title=A Concise History of Byzantium, 25th Anniversary Edition|year=2025|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-54133-7|language=en}} * {{Cite book|last=Unwin|first=P. T. H.|title=Wine and the Vine: An Historical Geography of Viticulture and the Wine Trade|url=https://archive.org/details/winevinehistoric0000unwi|date=2010|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-14416-2|location=London|language=en}} * {{Cite book|last=Vryonis|first=Speros|title=The Decline of Medieval Hellenism in Asia Minor and the Process of Islamization from the Eleventh through the Fifteenth Century|url=https://archive.org/details/declineofmedieva0000vryo|publisher=University of California Press|date=1971|isbn=978-0-520-01597-5|location=Berkeley|language=en}} {{Refend}} === Revista === {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{cite journal|last=Adams|first=Robert Merrihew|title=Nestorius and Nestorianism|year=2021|journal=The Monist|volume=104|issue=3|pages=366–375|language=en}} * {{cite journal|last=Brown|first=Peter|title=Eastern and Western Christendom in Late Antiquity: A Parting of the Way|journal=Studies in Church History|year=1976|volume=13|pages=1–24|language=en}} * {{cite journal|last=Browning|first=Robert|date=1982|title=Greek diglossia yesterday and today|journal=International Journal of the Sociology of Language|issue=35|pages=49–68|language=en}} * {{cite journal|last=Cameron|first=Averil|title=Late Antiquity and Byzantium: An Identity Problem|journal=Byzantine and Modern Greek Studies|year=2016|volume=40|issue=1|pages=27–37|language=en}} * {{cite journal|last=van Dieten|first=Jan Louis|year=1980|title=Die Byzantinische Literatur – Eine Literatur Ohne Geschichte?|trans-title=Byzantine Literature – A Literature Without History?|language=de|journal=Historische Zeitschrift|volume=231|issue=H 1|pages=101–109}} * {{Cite conference|last=Dingledy|first=Frederick|date=2019-05-02|title=The Corpus Juris Civilis: A Guide to Its History and Use|journal=Legal Reference Services Quarterly|volume=35|issue=4|language=en}} * {{Cite conference|last1=Horn|first1=Fred|last2=Schädler|first2=Ulrich|title=Foundations of Digital Archæoludology|date=2019-05-31|chapter=3.4 Forensic Game Reconstruction|pages=9–10|language=en}} * {{cite journal|last=Ivanič|first=Peter|title=The Origins of Christianity in the Territory of Czech and Slovak Republics Within the Contexts of Written Sources|journal=European Journal of Science and Theology|volume=12|issue=6|date=2016|pages=123–130|language=en}} * {{Cite journal|last1=Ivanova|first1=Mirela|last2=Anderson|first2=Benjamin|date=2024-10-01|title=The Politics of Byzantine Studies: Between Nations and Empires|journal=The English Historical Review|volume=139|issue=600|pages=1230–1249|language=en}} * {{cite journal|first=Alexander|last=Jones|title=The Works of Archimedes: Translation and Commentary. Volume 1: The Two Books On the Sphere and the Cylinder|journal=Notices of the AMS|volume=52|issue=5|year=2005|pages=520–525|language=en}} * {{Cite journal|last=Magdalino|first=Paul|date=2025-12-18|title=The Foundation of Constantinople and the Beginnings of Byzantine Studies|journal=Études byzantines et post-byzantines|volume=7|pages=23–43|language=en}} * {{cite journal|last=Nicholson|first=Graham|title=The Understanding of Papal Supremacy as Revealed in the Letters of Pope Gregory the Great|journal=Theological Studies|volume=11|year=1960|pages=25–51|language=en}} * {{cite journal|last1=Nicolaidis|first1=Efthymios|last2=Delli|first2=Eudoxie|last3=Livanos|first3=Nikolaos|last4=Tampakis|first4=Kostas|last5=Vlahakis|first5=George|title=Science and Orthodox Christianity: An Overview|year=2016|journal=Isis|volume=107|issue=3|pages=542–566|language=en|ref={{SfnRef|Nicolaidis et al.|2016}}}} * {{cite journal|last=Poppe|first=Andrzej|year=1991|title=Christianity and Ideological change in Kievan Rus': The First Hundred Years|journal=Canadian-American Slavic Studies|volume=25|issue=1–4|pages=3–26|language=en}} * {{Cite journal|last1=Salogubova|first1=Elena|last2=Zenkov|first2=Alan|date=2018-06-15|title=Roman Law's Influence on Russian Civil Law and Procedure|journal=Russian Law Journal|volume=6|issue=2|pages=118–133|language=en}} {{Refend}} === Kapituj librash dhe enciklopedi === {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book|editor-last=Angold|editor-first=Michael|title=The Cambridge History of Christianity|publisher=Cambridge University Press|year=2006|volume=5|isbn=978-1-139-05408-9|location=Cambridge|language=en}} * {{Cite book|last=Micheau|first=Françoise|chapter=Eastern Christianities (Eleventh to Fourteenth Century): Copts, Melkites, Nestorians and Jacobites|pages=371–403|title=The Cambridge History of Christianity|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-139-05408-9|volume=5|editor-last=Angold|editor-first=Michael|date=2006|language=en|ref={{sfnref|Micheau|2006}}}} * {{Cite book|last=Shepard|first=Jonathan|chapter=The Byzantine Commonwealth 1000–1550|pages=1–52|title=The Cambridge History of Christianity|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-139-05408-9|volume=5|editor-last=Angold|editor-first=Michael|date=2006|language=en|ref={{sfnref|Shepard|2006}}}} * {{Cite book|title=The Invention of Byzantium in Early Modern Europe|publisher=Harvard University Press|year=2022|isbn=978-0-88402-484-2|last2=Ransohoff|first2=Jake|last1=Aschenbrenner|first1=Nathanael|location=Washington DC|language=en}} * {{Cite book|last=Aschenbrenner|first=Nathanael|last2=Ransohoff|first2=Jake|chapter=Introduction|pages=1–23|title=The Invention of Byzantium in Early Modern Europe|publisher=Harvard University Press|location=Washington DC|isbn=978-0-88402-484-2|date=2022|language=en|ref={{sfnref|Aschenbrenner|Ransohoff|2022a}}}} * {{Cite book|last=Kaldellis|first=Anthony|chapter=From "Empire of the Greeks" to "Byzantium"|pages=349–367|title=The Invention of Byzantium in Early Modern Europe|publisher=Harvard University Press|location=Washington DC|isbn=978-0-88402-484-2|date=2022|language=en|ref={{sfnref|Kaldellis|2022a}}}} * {{Cite book|last=Aschenbrenner|first=Nathanael|last2=Ransohoff|first2=Jake|chapter=Conclusion|pages=369–382|title=The Invention of Byzantium in Early Modern Europe|publisher=Harvard University Press|location=Washington DC|isbn=978-0-88402-484-2|date=2022|language=en|ref={{sfnref|Aschenbrenner|Ransohoff|2022b}}}} * {{cite encyclopedia|last=Browning|first=Robert|editor-last1=Lucas|editor-first1=Donald William|editor-last2=Mackridge|editor-first2=Peter A.|year=2022|title=Greek Literature: Byzantine Literature|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|publisher=Encyclopædia Britannica|location=Chicago|language=en}} * {{cite book|last=Cameron|first=Averil|date=2002|chapter=The 'Long' Late Antiquity: A Twentieth-Century Model|title=Classics in Progress: Essays on Ancient Greece and Rome|editor-last=Wiseman|editor-first=T. P.|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|pages=165–191|isbn=978-0-19-726323-5|language=en}} * {{Cite book|title=The Cambridge History of Christianity|year=2007|publisher=Cambridge University Press|volume=2|editor1-last=Casiday|editor1-first=Augustine|editor2-last=Norris|editor2-first=Frederick W.|isbn=978-1-139-05413-3|location=Cambridge|language=en}} * {{Cite book|last=Casiday|first=Augustine|last2=Norris|first2=Frederick W.|chapter=Introduction|pages=1–5|title=The Cambridge History of Christianity|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-139-05413-3|volume=2|editor1-last=Casiday|editor1-first=Augustine|editor2-last=Norris|editor2-first=Frederick W.|date=2007|language=en|ref={{sfnref|Casiday|Norris|2007a}}}} * {{Cite book|last=Drake|first=Harold A.|chapter=The Church, Society and Political Power|pages=403–428|title=The Cambridge History of Christianity|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-139-05413-3|volume=2|editor1-last=Casiday|editor1-first=Augustine|editor2-last=Norris|editor2-first=Frederick W.|date=2007|language=en|ref={{sfnref|Drake|2007}}}} * {{Cite book|last=Löhr|first=Winrich|chapter=Western Christianities|pages=7–51|title=The Cambridge History of Christianity|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-139-05413-3|volume=2|editor1-last=Casiday|editor1-first=Augustine|editor2-last=Norris|editor2-first=Frederick W.|date=2007|language=en|ref={{sfnref|Löhr|2007}}}} * {{cite book|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|year=2008|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|isbn=978-0-19-174352-8|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|language=en}} * {{Cite book|last=Bryer|first=Anthony|chapter=Food, Wine, and Feasting|pages=669–676|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Bryer|2008}}}} * {{Cite book|last=Decker|first=Michael|chapter=Everyday Technologies|pages=492–502|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Decker|2008}}}} * {{Cite book|last=Greatrex|first=Geoffrey|chapter=Political-Historical Survey, c. 250–518|pages=233–248|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Greatrex|2008}}}} * {{Cite book|last=Haldon|first=John F.|chapter=Political-Historical Survey, c. 518–800|pages=249–263|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Haldon|2008a}}}} * {{Cite book|last=Haldon|first=John F.|chapter=The Army|pages=554–561|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Haldon|2008b}}}} * {{Cite book|last=Holmes|first=Catherine|chapter=Political-Historical Survey, 800–1204|pages=264–279|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Holmes|2008}}}} * {{Cite book|last=Horrocks|first=Geoffrey|chapter=Language|pages=777–784|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Horrocks|2008}}}} * {{Cite book|last=Howard-Johnston|first=James F|chapter=Byzantium and Its Neighbours|pages=939–956|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Howard-Johnston|2008}}}} * {{Cite book|last=Jeffreys|first=Elizabeth|chapter=Entertainments, Theatre, And Hippodrome|pages=677–684|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Jeffreys|2008a}}}} * {{Cite book|last=Laiou|first=Angeliki|chapter=Political-Historical Survey, 1204–1453|pages=280–294|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Laiou|2008}}}} * {{Cite book|last=Mango|first=Cyril|chapter=Byzantium's Role in World History|pages=957–961|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Mango|2008}}}} * {{Cite book|last=Stathakopoulos|first=Dionysios Ch.|chapter=Population, Demography, and Disease|pages=309–316|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Stathakopoulos|2008}}}} * {{cite encyclopedia|last1=Curl|first1=James Stevens|last2=Wilson|first2=Susan|year=2021|encyclopedia=The Oxford Dictionary of Architecture|title=Byzantine Architecture|edition=3rd Edition Revised|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-191874-2|language=en}} * {{Cite book|last=Garland|first=Lynda|title=Byzantine Women: Varieties of Experience, 800–1200|date=2006|publisher=Ashgate|isbn=978-0-7546-5737-8|series=Publications for the Centre for Hellenic Studies, King's College, London|location=Aldershot, Burlington|language=en}} * {{Cite book|last=Haarer|first=F. K.|chapter=Writing Histories of Byzantium: The Historiography of Byzantine History|date=2010|title=A Companion to Byzantium|pages=9–21|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-2001-5|location=London|editor-first=Liz|editor-last=James|language=en}} * {{cite encyclopedia|last=James|first=Liz|editor-last=Brigstocke|editor-first=Hugh|year=2003|orig-year=2001|encyclopedia=The Oxford Companion to Western Art|title=Byzantine Art|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-866203-7|language=en}} * {{cite book|editor1-last=Johnson|editor1-first=Scott Fitzgerald|title=The Oxford Handbook of Late Antiquity|date=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-027753-6|location=Oxford|language=en}} * {{Cite book|last=Kaiser|first=Wolfgang|chapter=Justinian and the Corpus Iuris Civilis|pages=119–148|title=The Oxford Handbook of Late Antiquity|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-027753-6|editor1-last=Johnson|editor1-first=Scott Fitzgerald|date=2015|language=en|ref={{sfnref|Kaiser|2015}}}} * {{Cite book|last=Stolte|first=Bernard H.|chapter=The Law of New Rome: Byzantine Law|pages=355–373|title=The Oxford Handbook of Late Antiquity|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-027753-6|editor1-last=Johnson|editor1-first=Scott Fitzgerald|date=2015|language=en|ref={{sfnref|Stolte|2015}}}} * {{cite web|last=Kaldellis|first=Anthony|title=Late Antiquity Dissolves|date=18 shtator 2015|website=Marginalia: Forum on Late Antiquity and the Humanities|access-date=12 dhjetor 2023|url=https://themarginaliareview.com/late-antiquity-dissolves-by-anthony-kaldellis/|language=en}} * {{Cite book|last=Kaldellis|first=Anthony|title=The Oxford World History of Empire: Volume Two: The History of Empires|publisher=Oxford University Press|date=2021a|editor-last=Fibiger Bang|editor-first=Peter|chapter=The Byzantine Empire (641–1453 CE)|pages=450–467|editor-last2=Bayly|editor-first2=C. A.|editor-last3=Scheidel|editor-first3=Walter|isbn=978-0-19-753276-8|location=New York|language=en}} * {{Cite book|title=Oxford Dictionary of Byzantium|publisher=Oxford University Press|date=1991a|isbn=978-0-19-504652-6|editor-last=Kazhdan|editor-first=Alexander Petrovich|location=Oxford|volume=2|language=en}} * {{Cite book|last=Browning|first=Robert|chapter=Language|pages=1175–1177|title=Oxford Dictionary of Byzantium|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-504652-6|volume=2|editor-last=Kazhdan|editor-first=Alexander Petrovich|date=1991a|language=en|ref={{sfnref|Browning|1991a}}}} * {{Cite book|last=Conomos|first=Dimitri E.|chapter=Music|pages=1424–1426|title=Oxford Dictionary of Byzantium|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-504652-6|volume=2|editor-last=Kazhdan|editor-first=Alexander Petrovich|date=1991a|language=en|ref={{sfnref|Conomos|1991}}}} * {{Cite book|last=Conomos|first=Dimitri E.|last2=Kazhdan|first2=Alexander|chapter=Musical Instruments|pages=1426–1427|title=Oxford Dictionary of Byzantium|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-504652-6|volume=2|editor-last=Kazhdan|editor-first=Alexander Petrovich|date=1991a|language=en|ref={{sfnref|Conomos|Kazhdan|1991}}}} * {{Cite book|last=Kazhdan|first=Alexander Petrovich|chapter=Literature|pages=1234–1237|title=Oxford Dictionary of Byzantium|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-504652-6|volume=2|editor-last=Kazhdan|editor-first=Alexander Petrovich|date=1991a|language=en|ref={{sfnref|Kazhdan|1991b}}}} * {{Cite book|title=The Economic History of Byzantium. From the Seventh Through the Fifteenth Century|volume=1|publisher=Dumbarton Oaks|date=2002a|editor-last=Laiou|editor-first=Angeliki E.|location=Washington DC|isbn=978-0-88402-288-6|language=en}} * {{Cite book|title=The Economic History of Byzantium. From the Seventh Through the Fifteenth Century|volume=2|publisher=Dumbarton Oaks|date=2002b|editor-first=Angeliki E.|editor-last=Laiou|location=Washington DC|isbn=978-0-88402-288-6|language=en}} * {{Cite book|last=Kazanaki-Lappa|first=Maria|chapter=Medieval Athens|pages=625–632|title=The Economic History of Byzantium. From the Seventh Through the Fifteenth Century|publisher=Dumbarton Oaks|location=Washington DC|isbn=978-0-88402-288-6|volume=2|editor-last=Laiou|editor-first=Angeliki E.|date=2002b|language=en|ref={{sfnref|Kazanaki-Lappa|2002}}}} * {{Cite book|last=Laiou|first=Angeliki E.|chapter=Exchange and Trade, Seventh-Twelfth Centuries|pages=681–754|title=The Economic History of Byzantium. From the Seventh Through the Fifteenth Century|publisher=Dumbarton Oaks|location=Washington DC|isbn=978-0-88402-288-6|volume=2|editor-last=Laiou|editor-first=Angeliki E.|date=2002b|language=en|ref={{sfnref|Laiou|2002c}}}} * {{Cite book|last=Magdalino|first=Paul|chapter=Medieval Constantinople: Built Environment and Urban Development|pages=519–527|title=The Economic History of Byzantium. From the Seventh Through the Fifteenth Century|publisher=Dumbarton Oaks|location=Washington DC|isbn=978-0-88402-288-6|volume=2|editor-last=Laiou|editor-first=Angeliki E.|date=2002b|language=en|ref={{sfnref|Magdalino|2002b}}}} * {{Cite book|last=Matschke|first=Klaus-Peter|chapter=Commerce, Trade, Markets, and Money: Thirteenth-Fifteenth Centuries|pages=771–806|title=The Economic History of Byzantium. From the Seventh Through the Fifteenth Century|publisher=Dumbarton Oaks|location=Washington DC|isbn=978-0-88402-288-6|volume=2|editor-last=Laiou|editor-first=Angeliki E.|date=2002b|language=en|ref={{sfnref|Matschke|2002}}}} * {{cite book|last=Lazaris|first=Stavros|title=A Companion to Byzantine Science|series=Brill's Companions to the Byzantine World|volume=6|publisher=Brill|location=Leiden|year=2020|isbn=978-90-04-41461-7|language=en}} * {{Cite book|last=Lazaris|first=Stavros|chapter=Introduction|pages=1–26|title=A Companion to Byzantine Science|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=978-90-04-41461-7|volume=6|series=Brill's Companions to the Byzantine World|date=2020|language=en|ref={{sfnref|Lazaris|2020a}}}} * {{Cite book|last=Inglebert|first=Herv|chapter=1. 'Inner' and 'Outer' Knowledge: the Debate between Faith and Reason in Late Antiquity|pages=27–52|title=A Companion to Byzantine Science|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=978-90-04-41461-7|volume=6|series=Brill's Companions to the Byzantine World|date=2020|language=en|ref={{sfnref|Inglebert|2020}}}} * {{Cite book|last=Manolova|first=Divna|chapter=2. Science Teaching and Learning Methods in Byzantium|pages=53–104|title=A Companion to Byzantine Science|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=978-90-04-41461-7|volume=6|series=Brill's Companions to the Byzantine World|date=2020|language=en|ref={{sfnref|Manolova|2020}}}} * {{Cite book|last=Telelis|first=Ioannis|chapter=5. Meteorology and Physics in Byzantium|pages=177–201|title=A Companion to Byzantine Science|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=978-90-04-41461-7|volume=6|series=Brill's Companions to the Byzantine World|date=2020|language=en|ref={{sfnref|Telelis|2020}}}} * {{Cite book|last=Salmon|first=Thomas|chapter=12. The Byzantine Science of Warfare: from Treatises to Battlefield|pages=429–463|title=A Companion to Byzantine Science|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=978-90-04-41461-7|volume=6|series=Brill's Companions to the Byzantine World|date=2020|language=en|ref={{sfnref|Salmon|2020}}}} * {{Cite book|last=Lenski|first=Noel|chapter=Slavery in the Byzantine Empire|date=2021-08-12|title=The Cambridge World History of Slavery|pages=453–481|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-02472-3|volume=2: AD 500–AD 1420|location=Cambridge|editor1-first=Craig|editor1-last=Perry|editor2-last=Eltis|editor2-first=David|editor3-last=Engerman|editor3-first=Stanley L.|editor4-last=Richardson|editor4-first=David|language=en}} * {{cite encyclopedia|last=Levy|first=Kenneth|others=Revised by Christian Troelsgård|editor-first1=Christian|editor-last1=Troelsgård|year=2016|orig-year=2001|encyclopedia=Grove Music Online|title=Byzantine Chant|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-1-56159-263-0|ref={{sfnRef|Levy|Troelsgård|2016}}|language=en}} * {{cite book|title=New Cambridge Medieval History|volume=1: c. 500 – c. 700|last=Louth|first=Andrew|date=2005|chapter=The Byzantine Empire in the Seventh Century|pages=289–316|isbn=978-1-139-05393-8|editor1-last=Fouracre|editor1-first=Paul|language=en}} * {{Cite book|title=The Oxford History of Byzantium|date=2002|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-814098-6|editor-last=Mango|editor-first=Cyril A.|location=Oxford|language=en}} * {{Cite book|last=Jeffreys|first=Elizabeth|last2=Mango|first2=Cyril|chapter=Towards a Franco-Greek Culture|pages=294–305|title=The Oxford History of Byzantium|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-814098-6|editor-last=Mango|editor-first=Cyril A.|date=2002|language=en|ref={{sfnref|Jeffreys|Mango|2002}}}} * {{Cite book|last=Magdalino|first=Paul|chapter=The Medieval Empire (780–1204)|pages=169–213|title=The Oxford History of Byzantium|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-814098-6|editor-last=Mango|editor-first=Cyril A.|date=2002|language=en|ref={{sfnref|Magdalino|2002}}}} * {{Cite book|last=Reinert|first=Stephen W.|chapter=Fragmentation (1204–1453)|pages=248–283|title=The Oxford History of Byzantium|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-814098-6|editor-last=Mango|editor-first=Cyril A.|date=2002|language=en|ref={{sfnref|Reinert|2002}}}} * {{Cite book|last=Treadgold|first=Warren|chapter=The Struggle for Survival (641–780)|pages=129–152|title=The Oxford History of Byzantium|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-814098-6|editor-last=Mango|editor-first=Cyril A.|date=2002|language=en|ref={{sfnref|Treadgold|2002}}}} * {{Cite book|editor1-last=Mitchell|editor1-first=Margaret M.|editor2-last=Young|editor2-first=Frances|title=The Cambridge History of Christianity|volume=1|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-05483-6|year=2006|location=Cambridge|language=en}} * {{Cite book|last=Cameron|first=Averil|chapter=Constantine and the 'Peace of the Church'|pages=538–551|title=The Cambridge History of Christianity|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-139-05483-6|volume=1|editor1-last=Mitchell|editor1-first=Margaret M.|editor2-last=Young|editor2-first=Frances|date=2006|language=en|ref={{sfnref|Cameron|2006b}}}} * {{Cite book|last=Nicol|first=Donald M.|title=The Cambridge History of Medieval Political Thought, c. 350–c. 1450|url=https://archive.org/details/cambridgehistory0000unse_b3r0|publisher=Cambridge University Press|date=1988|isbn=978-0-521-42388-5|editor-last=Burns|editor-first=J. H.|pages=[https://archive.org/details/cambridgehistory0000unse_b3r0/page/51 51]–79|chapter=Byzantine Political Thought|location=Cambridge|language=en}} * {{Cite book|editor1-last=Noble|editor1-first=Thomas F. X.|editor2-last=Smith|editor2-first=Julia M. H.|year=2008|isbn=978-1-139-05422-5|title=The Cambridge History of Christianity|volume=3|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|language=en}} * {{Cite book|last=Brown|first=Peter|chapter=Introduction: Christendom, c. 600|pages=1–18|title=The Cambridge History of Christianity|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-139-05422-5|volume=3|editor1-last=Noble|editor1-first=Thomas F. X.|editor2-last=Smith|editor2-first=Julia M. H.|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Brown|2008}}}} * {{Cite book|last=Kolbaba|first=Tia M.|chapter=Latin and Greek Christians|pages=213–229|title=The Cambridge History of Christianity|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-139-05422-5|volume=3|editor1-last=Noble|editor1-first=Thomas F. X.|editor2-last=Smith|editor2-first=Julia M. H.|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Kolbaba|2008}}}} * {{Cite book|last=Louth|first=Andrew|chapter=The Emergence of Byzantine Orthodoxy, 600–1095|pages=46–64|title=The Cambridge History of Christianity|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-139-05422-5|volume=3|editor1-last=Noble|editor1-first=Thomas F. X.|editor2-last=Smith|editor2-first=Julia M. H.|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Louth|2008}}}} * {{Cite book|last=Nutton|first=Vivian|chapter=From Galen to Alexander, Aspects of Medicine and Medical Practice in Late Antiquity|pages=1–14|editor-last=Scarborough|editor-first=John|title=Symposium on Byzantine Medicine|year=1984|publisher=Dumbarton Oaks|series=Dumbarton Oaks Papers|volume=38|isbn=978-0-88402-139-1|location=Washington DC|language=en}} * {{cite book|last=Papaconstantinou|first=Arietta|title=Conversion in Late Antiquity: Christianity, Islam, and Beyond|year=2016|publisher=Routledge|chapter=Introduction|pages=xv–xxxvii|isbn=978-1-4094-5738-1|location=London|language=en}} * {{cite book|editor-last=Papaioannou|editor-first=Stratis|year=2021|title=The Oxford Handbook of Byzantine Literature|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-935176-3|language=en}} * {{Cite book|last=Kaldellis|first=Anthony|chapter=The Reception of Classical Literature and Ancient Myth|pages=162–179|title=The Oxford Handbook of Byzantine Literature|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-935176-3|editor-last=Papaioannou|editor-first=Stratis|date=2021|language=en|ref={{sfnref|Kaldellis|2021}}}} * {{Cite book|last=Martín|first=Inmaculada Pérez|chapter=Modes of Manuscript Transmission (Ninth–Fifteenth Centuries)|pages=682–706|title=The Oxford Handbook of Byzantine Literature|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-935176-3|editor-last=Papaioannou|editor-first=Stratis|date=2021|language=en|ref={{sfnref|Martín|2021}}}} * {{Cite book|last=Papaioannou|first=Stratis|chapter=What Is Byzantine Literature? An Introduction|pages=1–18|title=The Oxford Handbook of Byzantine Literature|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-935176-3|editor-last=Papaioannou|editor-first=Stratis|date=2021|language=en|ref={{sfnref|Papaioannou|2021a}}}} * {{Cite book|last=Papademetriou|first=Tom|chapter=The Millet System Revisited|date=2015-02-01|title=Render unto the Sultan|url=https://archive.org/details/renderuntosultan0000papa|pages=[https://archive.org/details/renderuntosultan0000papa/page/19 19]–62|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-871789-8|language=en}} * {{Cite book|title=Transformations of Romanness: Early Medieval Regions and Identities|date=2018-06-25|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-059838-4|editor-last=Pohl|editor-first=Walter|editor-last2=Gantner|editor-first2=Clemens|editor-last3=Grifoni|editor-first3=Cinzia|editor-last4=Pollheimer-Mohaupt|editor-first4=Marianne|language=en}} * {{Cite book|last=Pohl|first=Walter|chapter=1 Introduction: Early medieval Romanness – a multiple identity|pages=3-39|title=Transformations of Romanness: Early Medieval Regions and Identities|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-059838-4|editor-last=Pohl|editor-first=Walter|editor-last2=Gantner|editor-first2=Clemens|editor-last3=Grifoni|editor-first3=Cinzia|editor-last4=Pollheimer-Mohaupt|editor-first4=Marianne|date=2018|language=en|ref={{sfnref|Pohl|2018}}}} * {{Cite book|last=Stouraitis|first=Ioannis|chapter=Byzantine Romanness: From geopolitical to ethnic conceptions|pages=123-39|title=Transformations of Romanness: Early Medieval Regions and Identities|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-059838-4|editor-last=Pohl|editor-first=Walter|editor-last2=Gantner|editor-first2=Clemens|editor-last3=Grifoni|editor-first3=Cinzia|editor-last4=Pollheimer-Mohaupt|editor-first4=Marianne|date=2018|language=en|ref={{sfnref|Stouraitis|2018}}}} * {{Cite book|last=Rochette|first=Bruno|chapter=The Attitude of the Roman Emperors towards Language Practices|title=Social Factors in the Latinization of the Roman West|year=2023|location=Oxford|editor1-last=Mullen|editor1-first=Alex|edition=1st|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-888729-4|language=en}} * {{Cite book|last=Salaman|first=Rena|title=Oxford Symposium on Food & Cookery 1984 & 1985: Cookery: Science, Lore & Books: Proceedings|publisher=Prospect Books|date=1986|isbn=978-0-907325-16-1|editor-last=Jaine|editor-first=Tom|location=London|pages=184–187|chapter=The Case of the Missing Fish, or Dolmathon Prolegomena|language=en}} * {{cite book|last=Kazhdan|first=Alexander|chapter=The Notion of Byzantine Diplomacy|editor-last=Shepard|editor-first=Jonathan|year=1990|title=Byzantine Diplomacy: Papers of the Twenty-fourth Spring Symposium of Byzantine Studies|url=https://archive.org/details/byzantinediploma0000spri|isbn=978-0-86078-338-1|publisher=Variorum|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/byzantinediploma0000spri/page/3 3]–24|language=en}} * {{Cite book|editor-first1=Jonathan|editor-last1=Shepard|date=2009|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|language=en}} * {{Cite book|last=Angold|first=Michael|chapter=Belle Époque or Crisis? (1025–1118)|pages=583–626|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Angold|2009}}}} * {{Cite book|last=Angold|first=Michael|chapter=After the Fourth Crusade: the Greek Rump States and the Recovery of Byzantium|pages=731–758|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Angold|2009b}}}} * {{Cite book|last=Auzépy|first=Marie-France|chapter=State of Emergency (700–850)|pages=251–291|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Auzépy|2009}}}} * {{Cite book|last=Bryer|first=Anthony|chapter=The Roman Orthodox World (1393–1492)|pages=465–492|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Bryer|2009}}}} * {{Cite book|last=Kaegi|first=Walter Emil|chapter=Confronting Islam: Emperors Versus Caliphs (641 – c. 850)|pages=365–394|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Kaegi|2009}}}} * {{Cite book|last=Laiou|first=Angeliki|chapter=The Palaiologoi And The World Around Them (1261–1400)|pages=803–833|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Laiou|2009}}}} * {{Cite book|last=Louth|first=Andrew|chapter=Justinian and his legacy (500–600)|pages=97–129|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Louth|2009a}}}} * {{Cite book|last=Louth|first=Andrew|chapter=Byzantium Transforming (600–700)|pages=221–248|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Louth|2009b}}}} * {{Cite book|last=Magdalino|first=Paul|chapter=The Empire of the Komnenoi (1118–1204)|pages=627–663|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Magdalino|2009}}}} * {{Cite book|last=Moorhead|first=John|chapter=Western Approaches (500–600)|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Moorhead|2009}}}} * {{Cite book|last=Shepard|first=Jonathan|chapter=Equilibrium to Expansion (886–1025)|pages=493–536|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Shepard|2009b}}}} * {{Cite book|last=Tougher|first=Shaun|chapter=After Iconoclasm (850–886)|pages=292–304|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Tougher|2009}}}} * {{Cite book|last=Whittow|first=Mark|chapter=The Middle Byzantine Economy (600–1204)|pages=465–492|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Whittow|2009}}}} * {{Cite book|title=The Routledge Handbook on Identity in Byzantium|date=2022|publisher=Routledge|isbn=978-0-367-14341-1|editor-last=Stewart|editor-first=Michael Edward|series=The Routledge History Handbooks|location=New York|editor-last2=Parnell|editor-first2=David Alan|editor-last3=Whately|editor-first3=Conor|language=en}} * {{Cite book|last=Stewart|first=Michael|chapter=Finding Byzantium|pages=1–15|title=The Routledge Handbook on Identity in Byzantium|publisher=Routledge|location=New York|isbn=978-0-367-14341-1|series=The Routledge History Handbooks|editor-last=Stewart|editor-first=Michael Edward|editor-last2=Parnell|editor-first2=David Alan|editor-last3=Whately|editor-first3=Conor|date=2022|language=en|ref={{sfnref|Stewart|2022}}}} * {{Cite book|last=Muthesius|first=Anna|chapter=Imperial identity: Byzantine silks, art, autocracy, theocracy, and the image of the Basileia|pages=81-103|title=The Routledge Handbook on Identity in Byzantium|publisher=Routledge|location=New York|isbn=978-0-367-14341-1|series=The Routledge History Handbooks|editor-last=Stewart|editor-first=Michael Edward|editor-last2=Parnell|editor-first2=David Alan|editor-last3=Whately|editor-first3=Conor|date=2022|language=en|ref={{sfnref|Muthesius|2022}}}} * {{Cite book|last=Kaldellis|first=Anthony|chapter=Provincial identities in Byzantium|pages=248-261|title=The Routledge Handbook on Identity in Byzantium|publisher=Routledge|location=New York|isbn=978-0-367-14341-1|series=The Routledge History Handbooks|editor-last=Stewart|editor-first=Michael Edward|editor-last2=Parnell|editor-first2=David Alan|editor-last3=Whately|editor-first3=Conor|date=2022|language=en|ref={{sfnref|Kaldellis|2022b}}}} * {{Cite book|last=Goldwyn|first=Adam J.|chapter=Byzantium in the American Alt-Right Imagination: Paradigms of the Medieval Greek Past Among Men's Rights Activists and White Supremacists|pages=424–436|title=The Routledge Handbook on Identity in Byzantium|publisher=Routledge|location=New York|isbn=978-0-367-14341-1|series=The Routledge History Handbooks|editor-last=Stewart|editor-first=Michael Edward|editor-last2=Parnell|editor-first2=David Alan|editor-last3=Whately|editor-first3=Conor|date=2022|language=en|ref={{sfnref|Goldwyn|2022}}}} * {{Cite book|last=Stolte|first=Bernard|chapter=Byzantine Law: The Law of the New Rome|date=2018|publisher=Oxford University Press|editor-last=Pihlajamäki|editor-first=Heikki|volume=1|editor-last2=Dubber|editor-first2=Markus D.|editor-last3=Godfrey|editor-first3=Mark|pages=230–249|location=Oxford|title=The Oxford Handbook of European Legal History|isbn=978-0-19-182742-6|language=en}} * {{Cite book|title=Identities and Ideologies in the Medieval East Roman World|date=2022-10-31|publisher=Edinburgh University Press|isbn=978-1-4744-9362-8|editor-last=Stouraitis|editor-first=Yannis|edition=1|language=en}} * {{Cite book|last=Stouraitis|first=Yannis|chapter=1 Is Byzantinism an Orientalism? Reflections on Byzantium's Constructed Identities and Debated Ideologies|pages=19-47|title=Identities and Ideologies in the Medieval East Roman World|publisher=Edinburgh University Press|isbn=978-1-4744-9362-8|edition=1|editor-last=Stouraitis|editor-first=Yannis|date=2022|language=en|ref={{sfnref|Stouraitis|2022b}}}} * {{cite encyclopedia|last=Touliatos|first=Diane|year=2001|encyclopedia=Grove Music Online|title=Byzantine Secular Music|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-1-56159-263-0|language=en}} * {{cite book|last=Velimirović|first=Miloš|editor-first1=Richard|editor-last1=Crocker|editor-first2=David|editor-last2=Hiley|year=1990|title=The New Oxford History of Music|volume=II: The Early Middle Ages To 1300|chapter=Byzantine Chant|pages=26–68|edition=2nd|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-316329-4|language=en}} * {{Cite book|last=Wildberg|first=Christian|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|date=2018|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|chapter=John Philoponus|edition=Winter 2021|language=en}} {{Refend}} == Lexime të mëtejshme == * {{Cite book|last=Ball|first=Jennifer|date=2005|title=Byzantine Dress: Representations of Secular Dress in Eighth- to Twelfth-Century Painting|edition=1st|series=The New Middle Ages|location=New York|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-1-4039-6700-8|language=en}} * {{Cite book|last=Sarris|first=Peter|chapter=The Eastern Roman Empire from Constantine to Heraclius (306–641)|pages=19–70|title=The Oxford History of Byzantium|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-814098-6|editor-last=Mango|editor-first=Cyril A.|date=2002|language=en|ref={{sfnref|Sarris|2002}}}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.anders.com/lectures/lars_brownworth/12_byzantine_rulers/ 12 Byzantine Rulers] nga Lars Brownworth (në anglisht) * [https://web.archive.org/web/20080410123427/http://www.doaks.org/Byzantine.html Faqja e studimeve bizantine] në Dumbarton Oaks (në anglisht) * [http://www.fordham.edu/halsall/byzantium/ Byzantium: Byzantine studies on the Internet] (në anglisht) * [http://www.deremilitari.org/ De Re Militari] — burime për historinë mesjetare, përfshirë burime të përkthyera mbi luftërat bizantine (në anglisht) * [http://www.fordham.edu/halsall/sbook1c.html Medieval Sourcebook: Byzantium], nga Universiteti Fordham (në anglisht) * [http://www.univie.ac.at/byzantine/ Bibliography on Byzantine Material Culture and Daily Life], nga Universiteti i Vjenës (në anglisht) {{Commons|Byzantine Empire|Perandorinë Bizantine}} [[Kategoria:Perandoria Bizantine| ]] [[Kategoria:Bota e krishterë]] [[Kategoria:Vende të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Vende të mëparshme në Ballkan]] [[Kategoria:Perandori të mëparshme]] 44x23hum59iz7aqy6hx4b79s1axafb5 Sadik Kaceli 0 76323 3022706 2928306 2026-08-05T21:17:05Z Papel1971 110182 3022706 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Sadik Kaceli <br> ([[1914]]-[[2000]]) | image = [[Skeda:Sadik Kaceli.jpg|180px ]] | title = | full name = Sadik Osman Kaceli | profession = Piktor | birth_date = [[14 mars]] [[1914]] | birth_place = [[Tirana]], [[Shqipëria]] | death_date = [[24 dhjetor]] [[2000]] (86 vjeç) | death_place = [[Tirana]], [[Shqipëria]] | website = }} '''Sadik Kaceli''' ([[Tirana|Tiranë]], [[14 Mars|14 mars]] [[1914]] - [[24 Dhjetor|24 dhjetor]] [[2000]]) ka qenë arsimtar dhe piktor shqiptar, i nderuar me titullin "Artist i Merituar". Qe autori i kartëmonedhës se pare shqiptare të stampuar në vitet e para të çlirimit, i stemës së Republikës së Shqipërisë (1946) dhe i dizajnit të flamurit kombëtar shqiptar. Ka qenë piktor realist, nuk u përshtat kurrë me realizmin socialist dhe prandaj u mënjanua nga diktatura. Mbahet mend për portretet dhe peisazhet.<ref name=":2">{{Cite book|url=https://books.google.al/books?id=6inIiCF_930C&pg=PA12&lpg=PA12&dq=Sadik+Kaceli+Harry+Fultz&source=bl&ots=Q1ra32C4Dl&sig=ACfU3U1zCmuDW0LYB-ClgbKZWbHRxSziuw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwian9mTht7uAhUQhRoKHUiCA1c4ChDoATAIegQIBRAC#v=onepage&q=Sadik%20Kaceli&f=false|title=Historical Dictionary of Albania|author=Robert Elsie|author-link=Robert Elsie|language=en|pages=219-220|publisher=Rowman & Littlefield|date=2010|isbn=9780810861886}}</ref> == Biografia == U lind më 1914 në gjirin e një familjeje qytetare zanatlinjsh tiranas, i biri i Osman Kacelit dhe Zyhrasë nga familja e Saldajve.<ref>{{Cite book|last=Butka|first=Uran|url=https://books.google.al/books?id=wTIjBQAAQBAJ&pg=PT118&lpg=PT118&dq=%22Saldajve%22&source=bl&ots=cmZO2Xbut-&sig=ACfU3U3P-dCiApiaxWS81IWGqKWFcJpYLw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjEmZ2KhePuAhXCy4UKHe4JDOkQ6AEwAHoECAMQAg#v=onepage&q=%22Saldajve%22&f=false|title=Bombë në ambasadën sovjetike|publisher=Booktique.al|year=2004|location=Tiranë|language=sq}}</ref> I ngelur jetim herët, i ati ndërroi jetë nga një e ftohur që kishte marrë në [[Rrethimi i Shkodrës (1912-13)|mbrojtjen e Shkodrës]].<ref name=":0">{{Cite web|url=http://gazetashqiptare.al/2021/02/08/intervista-familja-kaceli-nje-institucion-arti-vete/|title=Familja Kaceli, një institucion arti më vete|date=8 shkurt 2021|journal=Gazeta shqiptare|interviewer=Fatmir Terziu|language=sq|author=Buron Kaceli}}</ref> Ekonominë e shtëpisë e mbarështuan të vëllezërit, Ismaili (vd. 1932), Aliu, Ramazani dhe [[Jonuz Kaceli]], i të cilëve ishte më i vogli.<ref>{{Cite web|url=http://www.radiandradi.com/familja-tironase-kaceli-nga-marsida-t-najdeni/|title=Familja tironase Kaceli|author=Marsida T. Najdeni|website=radiandradi.com|date=10 shkurt 2020|language=sq}}</ref> Në pazarin e vjetër të Tiranë, pas [[Kulla e Sahatit, Tiranë|sahatit]] pranë [[Xhamia e Et'hem Beut|xhamisë së Et'hem Beut]] kishin dyqanin e kartolerisë në godinën e ngritur në vitet '30 së bashku me [[Gjon Laca|Gjon Lacën]], që nga një anë kishte të shkruar "Vllazën Kaceli".<ref>Eli Xoxa, Kaceli : 1914 - 2000 : monografi / red. Arben Xoxa. - Tiranë : Botimet Enciklopedike, 2008. - 138 f : me il ; 28 cm</ref> Më 1929 nisi arsimin e mesëm në [[Instituti "Harry Fultz"|shkollën vokacionale amerikane]].<ref name=":2" /> Në vitet 1932-1936 ndoqi "Shkollën e Vizatimit", ku kishte mësues [[Andrea Kushi|Andrea Kushin]], [[Mario Ridola|Mario Ridolan]] dhe [[Abdurrahim Buza|Abdurrahim Buzën]]. Më 1934 u zgjodh ndër nxënësit e shkëlqyer të “Shkollës së Vizatimit” dhe sëbashku me një grup nxënësish të Gjimnazit të Shtetit u shpërblyen me një udhëtim në [[Stokholmi|Stokholm]], ku u pritën nga Konsullata Shqiptare atje.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://sot.com.al/kultura/%E2%80%9Csadik-kaceli-retrospektiv%C3%AB%E2%80%9D-gka-ekspozon-krijimtarin%C3%AB-70-vje%C3%A7are-t%C3%AB-artistit|title=“Sadik Kaceli- Retrospektivë”, GKA ekspozon krijimtarinë 70 vjeçare të artistit|author=Julia Vrapi|journal=Sot|date=16 tetor 2014|language=sq|access-date=9 shkurt 2021|archive-date=17 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417180620/https://sot.com.al/kultura/%E2%80%9Csadik-kaceli-retrospektiv%C3%AB%E2%80%9D-gka-ekspozon-krijimtarin%C3%AB-70-vje%C3%A7are-t%C3%AB-artistit|url-status=dead}}</ref> Më 12 prill 1936 pasi i kishte shkruar një letër [[Henri Matisse]], për ta ndihmuar që të fillonte akademinë në [[Parisi|Paris]], piktori i moshuar e orientoi tek një shkollë private e drejtuar nga miku i tij André Lhote.<ref name=":1" /> Kaceli shkoi në Paris me mbështetjen e familjes, por nuk shkoi tek akademia e Lhote, por u regjistrua në “Ecole Superieure des Beaux Arts” në Paris.<ref name=":0" /> U kthye në Tiranë më 1941,<ref>{{Cite interview|url=https://shqiptarja.com/lajm/i-biri-buroni-nje-rrefim-per-veprat-e-panjohura-te-sadik-kacelit|title=I biri, Buroni: një rrëfim për veprat e panjohura të Sadik Kacelit|author=Dhurata Hamzai|date=31 janar 2019|website=shqiptarja.com|language=sq}}</ref> me disa metodika për mësimdhënien dhe pasi u hap Liceu Artistik "Jordan Misja", dha mësim aty deri në pension.<ref name=":0" /> == Piktura == Autor i stemës së Republikës, një nga themeluesit e Galerisë së Arteve, me studime të kryera jashtë vendit, Sadik Kaceli është një nga piktorët më të njohur të familjes Kaceli. Por në faza rudimentare artistët e parë të pikturës në këtë familje kanë qenë dekoruesit e mureve të banesave, apo ata që pikturonin arkat e sëndukët në të shkuarën. Ndërkaq edhe vetë Buroni ka ndjekur udhën e të atit dhe merret me pikturë vazhdimisht. Autor i një sërë ekspozitash kombëtare jashtë vendit para ‘90, ai vazhdon të merret me pikturë dhe të çelë ekspozita ndonëse më rrallë. Ndër pinjollët e tjerë të familjes Gëzim Kaceli është gjithashtu Artist i Popullit dhe figurë e njohur e koreografisë shqiptare, profesionin e të cilit e ka trashëguar i biri, Renis Kaceli i cili është pedagog koreografie në Itali ndërsa e motra studion po aty për kanto. Te katërt fëmijët e Sadikut: Ermali, Buroni, Heroina e Lumnika jane marre me art ne një mase a tjetër qofte kjo ne drejtim te artit figurativ apo letërsi. Omeri, një tjetër pinjoll i familjes ka përfunduar shkëlqyeshëm për pikturë në Artet e Bukura në Tiranë. Ndërsa Buroni preferon peizazhin, Sadiku, i ati ka preferuar edhe portretin. Në studion e tij të vjetër të cilën e gjetëm në rikonstruksion gjenden veç pikturave me temë nga dasmat tiranase edhe portrete të mrekullueshme pleqsh me mustaqe dhe qeleshe si edhe ndonjë skulpturë e vogël në mur ashtu si edhe një autoportret i piktorit. == Referime == {{reflist|2}} [[Kategoria:Lindje 1912]] [[Kategoria:Vdekje 2000]] [[Kategoria:Piktorë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Tirana]] [[Kategoria:Artist i merituar]] [[Kategoria:Nxënës të Shkollës Profesionale Amerikane]] hcy5ehgctgg18daxfpswrnujsev7sij Hidrocentrali i Fierzës 0 82994 3022960 3021786 2026-08-06T11:55:46Z Arianit 106 3022960 wikitext text/x-wiki [[Skeda:2013-10-03 Fierza Hydroelectric Power Station, Albania 0627.jpg|parapamje|Hidrocentrali Fierzës]] '''Hidrocentrali i Fierzës''' (dikur quhej Drita e Partisë) është ndërtuar mbi Drin në afërsi të fshatit Fierzë. Filloi të ndërtohej në nëntor 1971 dhe u vu në shfrytëzim më 1978. Ka një digë me gurë, zhavorr dhe bërthamë deltine të lartë 160&nbsp;m. Diga krijon një rezervuar, (Liqenin e Fierzës) me vëllim 2,7 miliardë metra kub ujë. Hidrocentrali i Fierzës, më i madhi në vend, në tetor 2008 mbushi 30 vjet punë, kur në ‘78-ën nisi prodhimin turbina e parë. Ndërtuar me pajisje të ardhura nga Kina, por i konceptuar 100% nga inxhinierët shqiptarë, hidrocentrali që shtrihet mbi lumin Drin ka shërbyer si burim kryesor në prodhimin e energjisë elektrike, madje në disa raste duke furnizuar edhe vendet fqinje. I parafundit ndër hidrocentralet e ndërtuar nga sistemi komunist, Fierza ka një kapacitet prodhimi prej 500 megavat (MW), ndër më të mëdhenjtë në Ballkan (i pari konsiderohet HEC-i i Danubit në Serbi). Me kalimin e viteve gjiganti energjetik ka ndjerë nevojën e ndërhyrjes së shtetit dhe tani në 2008-ën sapo ka përfunduar rehabilitimi i dy turbinave, duke e rikthyer në gjendjen më optimale, madje duke e rritur me 2 për qind kapacitetin e prodhimit energjetik. Po si u ndërtua, cilët ishin inxhinierët që morën pjesë në ngritjen e tij dhe planet e KESH-it në të ardhmen. == Fillimi == Ishte tetori i vitit 1978, kur nisi punën turbina e parë e HEC-it të Fierzës, i ndërtuar me ndihmën e shtetit kinez, i cili në korrik të po atij viti do të shënonte fundin e marrëdhënieve me qeverinë komuniste të Enver Hoxhës. Ish-drejtori i veprave të mëdha energjetike, inxhinieri Niko Naska, kujton se, nisja e punës për prodhimin e energjisë elektrike nga Fierza u bë pikërisht në 70-vjetorin e lindjes së Enver Hoxhës, duke sjellë njëkohësisht dhe dyfishim të prodhimit të energjisë elektrike. Nuk dihet tamam se sa ka kushtuar ndërtimi i Fierzës, por ajo që dihet me siguri është fakti se pajisjet dhe teknologjia e ardhur nga Kina janë shkëmbyer me mineral kromi, ndërsa të gjithë koston vepra energjetike e ka shlyer pas tre vjet punë (1981). “Të gjitha objektet dhe nënobjektet e kësaj vepre janë projektuar nga inxhinierë shqiptarë dhe janë ndërtuar nga ndërtuesit shqiptarë. Me punën e saj kjo vepër e ka shlyer veten në vitin 1981 (3 vjet punë) dhe që nga ai vit e në vijueshmëri punon për nevojat ekomomike të vendit”, thotë Naska. Për ndërtimin e saj morën pjesë për 7 vite radhazi inxhinierë të njohur të asaj kohe si: Pandi Çezmaxhiu, Nesti Lubonja, Rrahman Hanku, Emin Mysliu, Spiro Pappa, Skender Kosturi, Egon Gjadri,Petrit Radovicka, Farudin Hoxha, Dhimiter Cico, Gezim Struga, Haxhi Billa, etj == Vitet e punës == Që nga ‘78, kur u vu në punë për herë të parë, HEC-i i Fierzës nuk është përfshirë në procese të mëdha rehabilitimi, jo sepse nuk ishte nevoja, por pas ‘90-ës qeveria shikonte të tjera probleme që po pengonin zhvillimin e vendit. HEC-i i Fierzës është vepra e parafundit energjetike, ndërtuar nga sistemi komunist, por edhe qeveria pluraliste nuk ndërtoi asnjë objekt. Pas ndërtimit të HEC-it të Fierzës, u ndërmor një tjetër projekt, ai i Komanit, i shtrirë mbi lumin Drin. Pas këtij hidrocentrali, puna nisi për një tjetër vepër energjetike, HEC-i i Banjës, por procesi u ndërpre, për shkak të ndryshimit të regjimit. Këtu mësojmë se po bëhen më shumë se 22 vjet (në vitin 1986 u vu në punë HEC-i i Komanit) që vendit tonë nuk i është shtuar asnjë burim i ri energjetik. Hidrocentralet e vegjël të ndërtuar dhe të dhënë me koncesion në vitet e demokracisë nuk përbëjnë më shumë se 1 për qind të prodhimit total të energjisë elektrike. Aktualisht vetëm 35 për qind e burimeve ujore shfrytëzohen nga hidrocentralet në vend. Sipas specialistëve, është i domosdoshëm ndërtimi jo vetëm i HEC-ve të mëdha, por edhe 1132 HEC-ve të vegjël e komunalë. Deri në vitin 1988 ishin ndërtuar rreth 83 HEC-e të vegjël. Energjia elektrike e prodhuar nga Fierza transmetohet nëpërmjet linjave të tensionit të lartë Fierzë-Burrel-Elbasan, Fierzë-Koman-Tiranë-Elbasan, Fierzë-Gjakovë etj., së bashku me nënstacionet elektrike përkatëse në Fierzë, Koman, Tiranë, Elbasan etj. == E tashmja == KESH sapo ka përfunduar këtë vit realizimin e investimit 30 milionë euro për rehabilitimin e dy turbinave të hidrocentralit të Fierzës. Investimi i kryer me ndihmën e donatorëve dhe burimeve të KESH-it bëri të mundur rritjen e prodhimit të energjisë elektrike me 2 për qind. Tashmë një pjesë e teknologjisë së HEC-it të Fierzës ka ndryshuar, i modernizuar falë investimit. Një tjetër projekt i KESH-it lidhet me sigurimin e digave, me vlerë investimi 28 milionë euro, ku 10 milionë i takojnë Fierzës, ndërsa studimi prek edhe HEC-et e tjera. Aktualisht, kapaciteti i HEC-it të Fierzës është 500 MW, me një nivel prodhimi afro 1.7 miliardë kilovat orë energji elektrike. == E ardhmja == Duket si shaka, por KESH-i planifikon ta përfshijë HEC-in e Fierzës në rrjetin e bursave, duke e instaluar me qendrën e dispeçerisë që ndodhet në Zvicër. “Duke u lidhur me qendrën në Zvicër, do ta kemi më të lehtë shkëmbimin e energjisë elektrike, kryerjen e importit dhe eksportit, ndërsa kompanitë e huaja do të jenë në gjendje të njihen në çdo kohë me kapacitet e Fierzës”, flet për “Shqip”, drejtori i përgjithshëm i divizionit të prodhimit, Muharrem Stojku. Sipas tij, plani është për t‘u zbatuar tani afër dhe se listimi i Fierzës në bursë pritet t‘i sjellë KESH-it të ardhura të konsiderueshme. Nëse një ditë do të hidhej ideja për privatizimin e HEC-it të Fierzës, opinionet do të ishin interesante, të pozicionuara pro dhe kundër. Stojku jep mendimin e tij personal: “Jo. Fierza është vepër shqiptare dhe do të mbetet e tillë”. == Reforma == Pritet largimi i 70 punonjësve Aktualisht, në hidrocentralin e Fierzës janë të punësuar 140 veta. Drejtori i përgjithshëm i divizionit të prodhimit, Muharrem Stojku, shpjegon për “Shqip” reformën që pritet të nisë në drejtim të numrit të punonjësve, duke e lidhur me nevojën e domosdoshme të krijuar nga investimi i kryer. “Së shpejti pritet të nisë reforma, e cila parashikon të prekë rreth 50 për qind të punonjësve. Ky proces duhet të kishte nisur me kohë, por pasojat ekonomike-sociale sollën shtyrjen e reformës, e cila është e pashmangshme”. Stojku sqaron edhe problemet e lindura në mesin e këtij viti, ku një pjesë e punëtorëve rrezikuan HEC-in duke dalë në grevë urie, “për arsye të pagave dhe kushteve të punës, që tashmë janë të zgjidhura si probleme”. == Punimet == Rezerva, 2.7 miliardë m<sup>3</sup> ujë. Diga është ndërtuar me material vendi, me lartësi 167&nbsp;ml (nga digat më të larta), gjatësia në kurorë 400&nbsp;ml, volumi i përgjithshëm i materialeve të ndërtimit të hedhur në të është 8 milionë m<sup>3</sup>, tunele 5500&nbsp;ml. Rezervuari i ujit me volum 2.7 miliardë m<sup>3</sup>, sipërfaqja e ujit të rezervuarit 72.6 km<sup>2</sup>, thellësia maksimale 128&nbsp;ml, fuqia e instaluar 500 MW dhe prodhimi vjetor i energjisë 1.8 miliardë kilovat/orë etj. == Varianti == Epoka nukleare Qeveria shqiptare ka ngritur me kohë idenë e ndërtimit të centralit nuklear, duke rritur debatin pro apo kundër tij. Kundër tij pozicionohen ambientalistët, për shkak të mbetjeve nukleare që shkakton centrali, por edhe të tjerë specialistë shprehin dyshime, duke e lidhur me koston e lartë dhe me rrezikshmërinë helmuese. Qeveria e drejtuar nga Berisha ka hedhur hapin e parë pro ndërtimit të centralit nuklear, duke u nisur edhe nga mbështetja e qeverisë italiane. Pro ndërtimit të nuklearit është shprehur edhe Enti Rregullator i Energjisë-ERE, sipas së cilës, futja në shfrytëzim e një centrali nuklear 1000 MW, do të stabilizonte kërkesën për energji elektrike, për një periudhë afatgjatë. Kurse KESH-i e ka cilësuar projektin tepër afatgjatë, ndërsa ka sugjeruar më tepër vëmendje ndaj projekteve emergjente. == Prodhimi == Strategjia 2020 ERE ka përcaktuar qartë strategjinë që do të ndiqet deri në vitin 2020 për rritjen e prodhimit energjetik në vend. Kështu, ERE sugjeron që brenda 5 vjetëve të para të ekzistojnë të gjitha mundësitë për ndërtimin e HEC-ve të Kalivaçit, Ashtës dhe një numër i konsiderueshëm HEC-esh të vegjël, duke realizuar një kapacitet të instaluar me HEC-e deri në 250 MW. Gjatë kësaj periudhe bëhet gjithashtu e mundur të përfundojë TEC-i i Vlorës dhe rikonstruksioni i TEC-it të Fierit, me një kapacitet të përbashkët prej rreth 300 MW. Më tej parashikohet të futen në shfrytëzim edhe tri parqe që shfrytëzojnë energjinë e erës me fuqi të instaluar rreth 850 MW, të cilët tashmë janë licencuar nga ERE. Për periudhën afatgjatë (deri në 2020), ERE sugjeron ndërtimin e HEC-eve në Skavicë dhe akset e tjera të Vjosës e Devollit. Hidrocentrali i Fierzës (dikur quhej Drita e Partisë) është ndërtuar mbi Drin në afërsi të fshatit Fierzë. Filloi të ndërtohej në nëntor 1971 dhe u vu në shfrytëzim më 1978. Ka një digë me gurë, zhavorr dhe bërthamë deltine të lartë 160&nbsp;m. Diga krijon një rezervuar, (Liqenin e Fierzës) me vëllim 2,7 miliardë metra kub ujë. == Shiko edhe këtë == *[[Hidrocentrali i Komanit]] *[[Hidrocentrali i Vaut të Dejës]] [[Kategoria:Shqipëri]] [[Kategoria:Hidrocentrale në Shqipëri]] tn99cn9ecgl3pt8vfzsufrb9khvygac Lista e gjëndjeve të oksidimit të elementeve 0 92877 3022934 3019646 2026-08-06T07:02:17Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022934 wikitext text/x-wiki {{Faqe për grisje}} {{Faqe e palidhur|data=shtator 2012}} {| cellpadding=3 cellspacing=0 | || || || '''−1''' || '''[[Hidrogjen|H]]''' || '''+1''' || || || || || || || |- style="background:lightgray;color:#000" | || || || || '''[[Heliumi|He]]''' || || || || || || || || |- | || || || || '''[[Litiumi|Li]]''' || '''+1''' || || || || || || || |- | || || || || '''[[Beriliumi|Be]]''' || || '''+2''' || || || || || || |- | || || || || '''[[Bori|B]]''' || +1 || +2 || '''+3''' || || || || || |- | '''−4''' || −3 || −2 || −1 || '''[[Karboni|C]]''' || +1 || +2 || +3 || '''+4''' || || || || |- | || '''−3''' || −2 || −1 || '''[[Azoti|N]]''' || +1 || +2 || '''+3''' || +4 || '''+5''' || || || |- | || || '''−2''' || −1 || '''[[Oksigjeni|O]]''' || +1 || +2 || || || || || || |- | || || || '''−1''' || '''[[Fluori|F]]''' || || || || || || || || |- style="background:lightgray;color:#000" | || || || || '''[[Neoni|Ne]]''' || || || || || || || || |- | || || || −1 || '''[[Natriumi|Na]]''' || '''+1''' || || || || || || || |- | || || || || '''[[Magnezi|Mg]]''' || +1 || '''+2''' || || || || || || ||<ref>[[Low-valent magnesium compound]]s with Mg(I) have been obtained using bulky ligands; see {{cite journal|author1=S. P. Green|author2=Jones C.|author3=A. Stasch|year=2007|title=Stable Magnesium(I) Compounds with Mg-Mg Bonds|url=https://archive.org/details/sim_science_2007-12-14_318_5857/page/1754|journal=Science|volume=318|issue=5857|pages=1754–1757|doi=10.1126/science.1150856|pmid=17991827}}</ref> |- | || || || || '''[[Alumini|Al]]''' || +1 || || '''+3''' || || || || || |- | '''−4''' || −3 || −2 || −1 || '''[[Silici|Si]]''' || +1 || +2 || +3 || '''+4''' || || || || |- | || '''−3''' || −2 || −1 || '''[[Fosfori|P]]''' || +1 || +2 || '''+3''' || +4 || '''+5''' || || || |- | || || '''−2''' || −1 || '''[[Sulfuri|S]]''' || +1 || '''+2''' || +3 || '''+4''' || +5 || '''+6''' || || |- | || || || '''−1''' || '''[[Klori|Cl]]''' || '''+1''' || +2 || '''+3''' || +4 || '''+5''' || +6 || '''+7''' || |- style="background:lightgray;color:#000" | || || || || '''[[Argoni|Ar]]''' || || || || || || || || |- | || || || || '''[[Potasi|K]]''' || '''+1''' || || || || || || || |- | || || || || '''[[Kalciumi|Ca]]''' || || '''+2''' || || || || || || |- | || || || || '''[[Skandiumi|Sc]]''' || +1 || +2 || '''+3''' || || || || || |- | || || || −1 || '''[[Titani|Ti]]''' || || +2 || +3 || '''+4''' || || || || |- | || || || −1 || '''[[Vanadium|V]]''' || +1 || +2 || +3 || +4 || '''+5''' || || || |- | || || −2 || −1 || '''[[Chromium|Cr]]''' || +1 || +2 || '''+3''' || +4 || +5 || '''+6''' || || |- | || −3 || −2 || −1 || '''[[Manganese|Mn]]''' || +1 || '''+2''' || +3 || '''+4''' || +5 || +6 || '''+7''' || |- | || || −2 || −1 || '''[[Iron|Fe]]''' || +1 || '''+2''' || '''+3''' || +4 || +5 || +6 || || |- | || || || −1 || '''[[Cobalt|Co]]''' || +1 || '''+2''' || '''+3''' || +4 || +5 || || || |- | || || || −1 || '''[[Nickel|Ni]]''' || +1 || '''+2''' || +3 || +4 || || || || |- | || || || || '''[[Copper|Cu]]''' || +1 || '''+2''' || +3 || +4 || || || || |- | || || || || '''[[Zinc|Zn]]''' || || '''+2''' || || || || || || |- | || || || || '''[[Gallium|Ga]]''' || +1 || +2 || '''+3''' || || || || || |- | '''−4''' || || || || '''[[Germanium|Ge]]''' || +1 || '''+2''' || +3 || '''+4''' || || || || |- | || '''−3''' || || || '''[[Arsenic|As]]''' || || +2 || '''+3''' || || '''+5''' || || || |- | || || '''−2''' || || '''[[Selenium|Se]]''' || || '''+2''' || || '''+4''' || || '''+6''' || || |- | || || || '''−1''' || '''[[Bromine|Br]]''' || '''+1''' || || '''+3''' || +4 || '''+5''' || || '''+7''' || |- style="background:lightgray;color:#000" | || || || || '''[[Krypton|Kr]]''' || || '''+2''' || || || || || || |- | || || || || '''[[Rubidium|Rb]]''' || '''+1''' || || || || || || || |- | || || || || '''[[Strontium|Sr]]''' || || '''+2''' || || || || || || |- | || || || || '''[[Yttrium|Y]]''' || +1 || +2 || '''+3''' || || || || ||<ref>{{cite web|url=http://www.webelements.com/webelements/compounds/text/Y/H2Y1-13598351.html|title=Yttrium: yttrium(II) hydride compound data|accessdate=2007-12-10|publisher=WebElements.com|archive-date=13 maj 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080513111404/http://www.webelements.com/webelements/compounds/text/Y/H2Y1-13598351.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.openmopac.net/data_normal/yttrium(i)%20bromide_jmol.html|title=Yttrium: yttrium(I) bromide compound data|accessdate=2007-12-10|publisher=OpenMOPAC.net|archive-date=23 korrik 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723233118/http://www.openmopac.net/data_normal/yttrium%28i%29%20bromide_jmol.html|url-status=dead}}</ref><br /> |- | || || || || '''[[Zirconium|Zr]]''' || +1 || +2 || +3 || '''+4''' || || || || |- | || || || −1 || '''[[Niobium|Nb]]''' || || +2 || +3 || +4 || '''+5''' || || || |- | || || −2 || −1 || '''[[Molybdenum|Mo]]''' || +1 || +2 || +3 || '''+4''' || +5 || '''+6''' || || |- | || −3 || || −1 || '''[[Technetium|Tc]]''' || +1 || +2 || +3 || '''+4''' || +5 || +6 || '''+7''' || |- | || || −2 || || '''[[Ruthenium|Ru]]''' || +1 || +2 || '''+3''' || '''+4''' || +5 || +6 || +7 || +8 |- | || || || −1 || '''[[Rhodium|Rh]]''' || +1 || +2 || '''+3''' || +4 || +5 || +6 || || |- | || || || || '''[[Palladium|Pd]]''' || || '''+2''' || || '''+4''' || || || || |- | || || || || '''[[Silver|Ag]]''' || '''+1''' || +2 || +3 || || || || || |- | || || || || '''[[Cadmium|Cd]]''' || || '''+2''' || || || || || || |- | || || || || '''[[Indium|In]]''' || +1 || +2 || '''+3''' || || || || || |- | '''−4''' || || || || '''[[Tin|Sn]]''' || || '''+2''' || || '''+4''' || || || || |- | || '''−3''' || || || '''[[Antimony|Sb]]''' || || || '''+3''' || || '''+5''' || || || |- | || || '''−2''' || || '''[[Tellurium|Te]]''' || || '''+2''' || || '''+4''' || +5 || '''+6''' || || |- | || || || '''−1''' || '''[[Iodine|I]]''' || '''+1''' || || '''+3''' || || '''+5''' || || '''+7''' || |- style="background:lightgray;color:#000" | || || || || '''[[Xenon|Xe]]''' || || '''+2''' || || '''+4''' || || '''+6''' || || +8 |- | || || || || '''[[Caesium|Cs]]''' || '''+1''' || || || || || || || |- | || || || || '''[[Barium|Ba]]''' || || '''+2''' || || || || || || |- | || || || || '''[[Lanthanum|La]]''' || || +2 || '''+3''' || || || || || |- | || || || || '''[[Cerium|Ce]]''' || || +2 || '''+3''' || '''+4''' || || || || |- | || || || || '''[[Praseodymium|Pr]]''' || || +2 || '''+3''' || +4 || || || || |- | || || || || '''[[Neodymium|Nd]]''' || || +2 || '''+3''' || || || || || |- | || || || || '''[[Promethium|Pm]]''' || || || '''+3''' || || || || || |- | || || || || '''[[Samarium|Sm]]''' || || +2 || '''+3''' || || || || || |- | || || || || '''[[Europium|Eu]]''' || || '''+2''' || '''+3''' || || || || || |- | || || || || '''[[Gadolinium|Gd]]''' || +1 || +2 || '''+3''' || || || || || |- | || || || || '''[[Terbium|Tb]]''' || +1 || || '''+3''' || +4 || || || || |- | || || || || '''[[Dysprosium|Dy]]''' || || +2 || '''+3''' || || || || || |- | || || || || '''[[Holmium|Ho]]''' || || || '''+3''' || || || || || |- | || || || || '''[[Erbium|Er]]''' || || || '''+3''' || || || || || |- | || || || || '''[[Thulium|Tm]]''' || || +2 || '''+3''' || || || || || |- | || || || || '''[[Ytterbium|Yb]]''' || || +2 || '''+3''' || || || || || |- | || || || || '''[[Lutetium|Lu]]''' || || || '''+3''' || || || || || |- | || || || || '''[[Hafnium|Hf]]''' || || +2 || +3 || '''+4''' || || || || |- | || || || −1 || '''[[Tantalum|Ta]]''' || || +2 || +3 || +4 || '''+5''' || || || |- | || || −2 || −1 || '''[[Tungsten|W]]''' || +1 || +2 || +3 || '''+4''' || +5 || '''+6''' || || |- | || −3 || || −1 || '''[[Rhenium|Re]]''' || +1 || +2 || +3 || '''+4''' || +5 || +6 || +7 || |- | || || −2 || -1 || '''[[Osmium|Os]]''' || +1 || +2 || +3 || '''+4''' || +5 || +6 || +7 || +8 |- | || −3 || || −1 || '''[[Iridium|Ir]]''' || +1 || +2 || '''+3''' || '''+4''' || +5 || +6 || || ||<ref>Ir(−3) has been observed in Ir(CO)<sub>3</sub><sup>3−</sup>; see {{Greenwood&Earnshaw}} p.1117</ref> |- | || || || || '''[[Platinum|Pt]]''' || || '''+2''' || || '''+4''' || +5 || +6 || || |- | || || || −1 || '''[[Gold|Au]]''' || +1 || +2 || '''+3''' || || +5 || || || |- | || || || || '''[[Mercury (element)|Hg]]''' || '''+1''' || '''+2''' || || +4 || || || || |<ref>Hg<sup>4+</sup> has been observed in [[mercury tetrafluoride]]; see {{cite journal|author1=Xuefang Wang|author2=Lester Andrews|author3=Sebastian Riedel|author4=Martin Kaupp|title=Mercury Is a Transition Metal: The First Experimental Evidence for HgF<sub>4</sub>.|journal=Angew. Chem. Int. Ed.|year=2007|volume=46|issue=44|pages=8371–8375|doi=10.1002/anie.200703710|pmid=17899620}}.</ref> |- | || || || || '''[[Thallium|Tl]]''' || '''+1''' || || '''+3''' || || || || || |- | −4 || || || || '''[[Lead|Pb]]''' || || '''+2''' || || '''+4''' || || || || |- | || −3 || || || '''[[Bismuth|Bi]]''' || || || '''+3''' || || +5 || || || |- | || || '''−2''' || || '''[[Polonium|Po]]''' || || '''+2''' || || '''+4''' || || +6 || || |- | || || || '''−1''' || '''[[Astatine|At]]''' || '''+1''' || || +3 || || +5 || || || |- style="background:lightgray;color:#000" | || || || || '''[[Radon|Rn]]''' || || +2 || || || || || || ||<ref>Rn<sup>2+</sup> has been observed in [[radon difluoride]]; see {{cite journal|author=Stein, L.|year=1970|journal=Science|volume=168|pages=362|doi=10.1126/science.168.3929.362|title=Ionic Radon Solution|url=https://archive.org/details/sim_science_1970-04-17_168_3929/page/362|pmid=17809133|issue=3929}} and {{cite journal|author=Kenneth S. Pitzer|year=1975|journal=J. Chem. Soc., Chem. Commun.,|pages=760b - 761|title=Fluorides of radon and element 118|doi=10.1039/C3975000760b}}</ref> |- | || || || || '''[[Francium|Fr]]''' || '''+1''' || || || || || || || |- | || || || || '''[[Radium|Ra]]''' || || '''+2''' || || || || || || |- | || || || || '''[[Actinium|Ac]]''' || || || '''+3''' || || || || || |- | || || || || '''[[Thorium|Th]]''' || || +2 || +3 || '''+4''' || || || || |- | || || || || '''[[Protactinium|Pa]]''' || || || +3 || +4 || '''+5''' || || || |- | || || || || '''[[Uranium|U]]''' || || || +3 || +4 || +5 || '''+6''' || || |- | || || || || '''[[Neptunium|Np]]''' || || || +3 || +4 || '''+5''' || +6 || +7 || |- | || || || || '''[[Plutonium|Pu]]''' || || || +3 || '''+4''' || +5 || +6 || +7 || |- | || || || || '''[[Americium|Am]]''' || || +2 || '''+3''' || +4 || +5 || +6 || || |- | || || || || '''[[Curium|Cm]]''' || || || '''+3''' || +4 || || || || |- | || || || || '''[[Berkelium|Bk]]''' || || || '''+3''' || +4 || || || || |- | || || || || '''[[Californium|Cf]]''' || || +2 || '''+3''' || +4 || || || || |- | || || || || '''[[Einsteinium|Es]]''' || || +2 || '''+3''' || || || || || |- | || || || || '''[[Fermium|Fm]]''' || || +2 || '''+3''' || || || || || |- | || || || || '''[[Mendelevium|Md]]''' || || +2 || '''+3''' || || || || || |- | || || || || '''[[Nobelium|No]]''' || || +2 || '''+3''' || || || || || |- | || || || || '''[[Lawrencium|Lr]]''' || || || '''+3''' || || || || || |- | || || || || '''[[Rutherfordium|Rf]]''' || || || || '''+4''' || || || || |} == Referime == <references/> [[Kategoria:Kimi]] [[Kategoria:Lista]] e26utdpsvpp4y74rpcpdnj28ld50txf Protestantizmi 0 98277 3022522 3022343 2026-08-05T14:07:22Z Leutrim.P 113691 3022522 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Lutherstadt Wittenberg 09-2016 photo06.jpg|parapamje|Dera e Kishës së Gjithë Shenjtorëve në Wittenberg, ku Martin Lutheri postoi Nëntëdhjetë e Pesë Tezat e tij në vitin 1517, duke detajuar shqetësimet e tij për atë që ai e shihte si abuzim dhe korrupsion të Kishës Katolike. Dera origjinale u shkatërrua nga një zjarr dhe në vitin 1857, Mbreti Frederik Uilliam IV i Prusisë urdhëroi që të bëhej një zëvendësim.]] '''Protestantizmi''' është një formë e [[Krishtërimi|krishtërimit]] që e ka prejardhjen nga [[Reformimi protestant]]. Ai thekson shfajësimin e mëkatarëve vetëm nëpërmjet besimit, mësimin se shpëtimi vjen nëpërmjet hirit hyjnor të pamerituar, priftërinë e të gjithë besimtarëve, si dhe [[Bibla|Biblën]] si burimin e vetëm të pagabueshëm të autoritetit për besimin dhe praktikën e krishterë. Pesë ''solae''-t përmbledhin bindjet themelore teologjike të protestantizmit kryesor. Protestantët ndjekin parimet teologjike të Reformacionit Protestant, një lëvizje që filloi në shekullin e XVI me synimin për të reformuar Kishën Katolike nga gabimet, abuzimet dhe mospërputhjet e perceptuara. Reformacioni filloi në Perandorinë e Shenjtë Romake në vitin 1517, kur Martin Luteri botoi veprën e tij Nëntëdhjetë e pesë Tezat si reagim ndaj abuzimeve në shitjen e indulgjencave nga Kisha Katolike, të cilat pretendohej se u ofronin blerësve faljen e ndëshkimit të përkohshëm për mëkatet. Pohimet e Luterit vunë në pikëpyetje rolin e Kishës Katolike si ndërmjetëse midis njerëzve dhe Perëndisë, veçanërisht në lidhje me praktikën e indulgjencave, e cila pjesërisht u jepte njerëzve mundësinë të blinin një certifikatë faljeje për ndëshkimin e mëkateve të tyre. Luteri argumentoi kundër praktikës së blerjes ose fitimit të faljes, duke pohuar se shpëtimi është një dhuratë që Perëndia ua jep atyre që kanë besim.<ref>{{Citation|last=Methuen|first=Charlotte|title=Education in the Reformation|date=2016-12-15|url=https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199646920.013.20|work=The Oxford Handbook of the Protestant Reformations|pages=0|editor-last=Rublack|editor-first=Ulinka|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-964692-0|access-date=2026-08-04}}</ref> Luteranizmi u përhap nga Gjermania në Danimarkë–Norvegji, Suedi, Finlandë, Livoni dhe Islandë. Kishat kalviniste u përhapën në Gjermani, Hungari, Holandë, Skoci, Zvicër, Francë, Poloni dhe Lituani, të udhëhequra nga reformatorë protestantë si Jean Calvin (Gjon Kalvini), Huldrych Zwingli dhe John Knox. Ndarja politike e Kishës së Anglisë nga Kisha Katolike nën Mbretin Henrik VIII shënoi fillimin e anglikanizmit, duke përfshirë Anglinë dhe Uellsin në këtë lëvizje të gjerë reformuese, nën udhëheqjen e reformatorit Thomas Cranmer, puna e të cilit formësoi doktrinën dhe identitetin anglikan. Protestantizmi është i ndarë në denominacione të ndryshme mbi bazën e teologjisë dhe ekleziologjisë. Protestantët i përmbahen konceptit të kishës së padukshme, në dallim nga Kisha Katolike, Kisha Ortodokse Lindore, Kishat Ortodokse Orientale, Kisha Asiriane e Lindjes dhe Kisha e Lashtë e Lindjes, të cilat të gjitha e kuptojnë veten si të vetmen kishë origjinale – "kishën e vetme të vërtetë" – të themeluar nga Jezu Krishti (megjithëse disa denominacione protestante, përfshirë luteranizmin historik, e mbajnë këtë qëndrim). Shumica e protestantëve janë anëtarë të disa familjeve kryesore denominacionale protestante: anglikanët/episkopalianët, baptistët, kalvinistët/reformuarit, luteranët, metodistët dhe moravianët. Për më tepër, adventistët, pentekostalët, kuakerët, Vëllezërit e Plymouth-it (Plymouth Brethren), kishat e pavarura të njohura edhe si krishtërimi jodenominacional, si dhe krishtërimi karizmatik, mund të konsiderohen gjithashtu pjesë e protestantizmit në kuptimin e gjerë. Kishat e pavarura/jodenominacionale janë në rritje dhe kohët e fundit janë zgjeruar me shpejtësi në pjesën më të madhe të botës. Këto lëvizje të ndryshme, të emërtuara kolektivisht nga studiues si Peter L. Berger si "protestantizëm popullor", janë quajtur një nga lëvizjet fetare më dinamike të botës bashkëkohore. Megjithatë, nga pikëpamja historike, protestantizmi përfshin vetëm ato denominacione që dolën drejtpërdrejt gjatë Reformacionit Protestant, duke përjashtuar kështu çdo denominacion që u shfaq pas kësaj periudhe. Në vitin 2004, Hans Hillerbrand vlerësoi se numri i përgjithshëm i protestantëve ishte 833.457.000, ndërsa World Christian Database vlerësoi se në fillim të vitit 2026 kishte 637.856.000 protestantë dhe 426.370.000 të krishterë të pavarur (kryesisht pentekostalë jodenominacionalë që nuk e vetëidentifikojnë veten si protestantë).<ref>{{Cite web|last=gzurlo|date=2020-05-13|title=Independent Christianity|url=https://www.gordonconwell.edu/blog/independent-christianity/|access-date=2026-08-04|website=Gordon Conwell|language=en}}</ref> == Shiko edhe == * [[Reformimi protestant]] * [[Krishtërimi]] * [[Jezusi]] * [[Bibla]] == Linqe të Jashtme == * [http://www.zanafilla.com Zanafilla] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171228172750/http://www.zanafilla.com/ |date=28 dhjetor 2017 }}, portal online dhe komunitet me prezencë në rrjetet sociale që promovon vlerat dhe jetën biblike == Referime == [[Kategoria:Protestantizëm| ]] [[Kategoria:Terminologji e krishterë]] [[Kategoria:Krishtërim]] 382d6yj11h2drj5b9hosk577p4gft5w 3022526 3022522 2026-08-05T14:13:24Z Leutrim.P 113691 /* Shiko edhe */ 3022526 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Lutherstadt Wittenberg 09-2016 photo06.jpg|parapamje|Dera e Kishës së Gjithë Shenjtorëve në Wittenberg, ku Martin Lutheri postoi Nëntëdhjetë e Pesë Tezat e tij në vitin 1517, duke detajuar shqetësimet e tij për atë që ai e shihte si abuzim dhe korrupsion të Kishës Katolike. Dera origjinale u shkatërrua nga një zjarr dhe në vitin 1857, Mbreti Frederik Uilliam IV i Prusisë urdhëroi që të bëhej një zëvendësim.]] '''Protestantizmi''' është një formë e [[Krishtërimi|krishtërimit]] që e ka prejardhjen nga [[Reformimi protestant]]. Ai thekson shfajësimin e mëkatarëve vetëm nëpërmjet besimit, mësimin se shpëtimi vjen nëpërmjet hirit hyjnor të pamerituar, priftërinë e të gjithë besimtarëve, si dhe [[Bibla|Biblën]] si burimin e vetëm të pagabueshëm të autoritetit për besimin dhe praktikën e krishterë. Pesë ''solae''-t përmbledhin bindjet themelore teologjike të protestantizmit kryesor. Protestantët ndjekin parimet teologjike të Reformacionit Protestant, një lëvizje që filloi në shekullin e XVI me synimin për të reformuar Kishën Katolike nga gabimet, abuzimet dhe mospërputhjet e perceptuara. Reformacioni filloi në Perandorinë e Shenjtë Romake në vitin 1517, kur Martin Luteri botoi veprën e tij Nëntëdhjetë e pesë Tezat si reagim ndaj abuzimeve në shitjen e indulgjencave nga Kisha Katolike, të cilat pretendohej se u ofronin blerësve faljen e ndëshkimit të përkohshëm për mëkatet. Pohimet e Luterit vunë në pikëpyetje rolin e Kishës Katolike si ndërmjetëse midis njerëzve dhe Perëndisë, veçanërisht në lidhje me praktikën e indulgjencave, e cila pjesërisht u jepte njerëzve mundësinë të blinin një certifikatë faljeje për ndëshkimin e mëkateve të tyre. Luteri argumentoi kundër praktikës së blerjes ose fitimit të faljes, duke pohuar se shpëtimi është një dhuratë që Perëndia ua jep atyre që kanë besim.<ref>{{Citation|last=Methuen|first=Charlotte|title=Education in the Reformation|date=2016-12-15|url=https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199646920.013.20|work=The Oxford Handbook of the Protestant Reformations|pages=0|editor-last=Rublack|editor-first=Ulinka|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-964692-0|access-date=2026-08-04}}</ref> Luteranizmi u përhap nga Gjermania në Danimarkë–Norvegji, Suedi, Finlandë, Livoni dhe Islandë. Kishat kalviniste u përhapën në Gjermani, Hungari, Holandë, Skoci, Zvicër, Francë, Poloni dhe Lituani, të udhëhequra nga reformatorë protestantë si Jean Calvin (Gjon Kalvini), Huldrych Zwingli dhe John Knox. Ndarja politike e Kishës së Anglisë nga Kisha Katolike nën Mbretin Henrik VIII shënoi fillimin e anglikanizmit, duke përfshirë Anglinë dhe Uellsin në këtë lëvizje të gjerë reformuese, nën udhëheqjen e reformatorit Thomas Cranmer, puna e të cilit formësoi doktrinën dhe identitetin anglikan. Protestantizmi është i ndarë në denominacione të ndryshme mbi bazën e teologjisë dhe ekleziologjisë. Protestantët i përmbahen konceptit të kishës së padukshme, në dallim nga Kisha Katolike, Kisha Ortodokse Lindore, Kishat Ortodokse Orientale, Kisha Asiriane e Lindjes dhe Kisha e Lashtë e Lindjes, të cilat të gjitha e kuptojnë veten si të vetmen kishë origjinale – "kishën e vetme të vërtetë" – të themeluar nga Jezu Krishti (megjithëse disa denominacione protestante, përfshirë luteranizmin historik, e mbajnë këtë qëndrim). Shumica e protestantëve janë anëtarë të disa familjeve kryesore denominacionale protestante: anglikanët/episkopalianët, baptistët, kalvinistët/reformuarit, luteranët, metodistët dhe moravianët. Për më tepër, adventistët, pentekostalët, kuakerët, Vëllezërit e Plymouth-it (Plymouth Brethren), kishat e pavarura të njohura edhe si krishtërimi jodenominacional, si dhe krishtërimi karizmatik, mund të konsiderohen gjithashtu pjesë e protestantizmit në kuptimin e gjerë. Kishat e pavarura/jodenominacionale janë në rritje dhe kohët e fundit janë zgjeruar me shpejtësi në pjesën më të madhe të botës. Këto lëvizje të ndryshme, të emërtuara kolektivisht nga studiues si Peter L. Berger si "protestantizëm popullor", janë quajtur një nga lëvizjet fetare më dinamike të botës bashkëkohore. Megjithatë, nga pikëpamja historike, protestantizmi përfshin vetëm ato denominacione që dolën drejtpërdrejt gjatë Reformacionit Protestant, duke përjashtuar kështu çdo denominacion që u shfaq pas kësaj periudhe. Në vitin 2004, Hans Hillerbrand vlerësoi se numri i përgjithshëm i protestantëve ishte 833.457.000, ndërsa World Christian Database vlerësoi se në fillim të vitit 2026 kishte 637.856.000 protestantë dhe 426.370.000 të krishterë të pavarur (kryesisht pentekostalë jodenominacionalë që nuk e vetëidentifikojnë veten si protestantë).<ref>{{Cite web|last=gzurlo|date=2020-05-13|title=Independent Christianity|url=https://www.gordonconwell.edu/blog/independent-christianity/|access-date=2026-08-04|website=Gordon Conwell|language=en}}</ref> == Shiko edhe == * [[Reformimi protestant]] * [[Luteranizmi]] * [[Kalvinizmi]] * [[Anglikanizmi]] == Linqe të Jashtme == * [http://www.zanafilla.com Zanafilla] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171228172750/http://www.zanafilla.com/ |date=28 dhjetor 2017 }}, portal online dhe komunitet me prezencë në rrjetet sociale që promovon vlerat dhe jetën biblike == Referime == [[Kategoria:Protestantizëm| ]] [[Kategoria:Terminologji e krishterë]] [[Kategoria:Krishtërim]] srtauhe9pogi6i8e06cd2airgg9wtrn Kosava 0 98719 3022763 2992828 2026-08-06T02:55:15Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022763 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Kosavë''' | native_name = Ulinë | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Prizrenit|Prizren]] |Komuna = [[Komuna e Sharrit|Sharr]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = [[Opoja|Opojë]] |Lartësia = 1532 | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=42 | gjer_m=5 | gjer_s=23 | gjer_dr = N | gjat_g=20 | gjat_m=42 | gjat_s=8 | gjat_dr = E }} '''Kosavë''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Sharrit|Sharrit]], [[Kosovë]]. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin '''Ulinë'''. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih dhe këtë == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/KV/02/Kosave.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200107160210/http://www.fallingrain.com/world/KV/02/Kosave.html |date=7 janar 2020 }} [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Sharrit]] {{Komuna e Sharrit}} {{KO-gjeo-cung}} snfy682sul3zig2xaaslqrkmmaet6c3 Kolloleçi 0 98873 3022743 2991849 2026-08-06T01:44:20Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022743 wikitext text/x-wiki {{coord|42.35|N|21.38|E|source:wikidata|display=title}} {{Infobox settlement | name = '''Kolloleç''' | native_name = | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Gjilanit|Gjilan]] |Komuna = [[Komuna e Dardanës|Dardanë]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = [[Anamorava|Anamoravë]] |Lartësia = 508 | postal_code = 60000 |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = 06 | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=42 | gjer_m=35 | gjer_s=12 | gjer_dr = N | gjat_g=21 | gjat_m=38 | gjat_s=26 | gjat_dr = E }} '''Kolloleç''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Dardanës|Dardanës]], [[Kosovë]]. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> == Shih dhe këtë == * [[Lista e ardhacakëve në Kamenicë]] <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/KV/10/Kololec.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200107174547/http://www.fallingrain.com/world/KV/10/Kololec.html |date=7 janar 2020 }} [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Dardanës]] {{Komuna e Dardanës}} {{KO-gjeo-cung}} kre2vt7earzv3q520627fywf4lhnbwv Kushevica 0 99037 3022787 2991509 2026-08-06T04:14:47Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022787 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Kushevicë''' | native_name = Kreshtë | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Prishtinës|Prishtinë]] |Komuna = [[Komuna e Besianës|Besianë]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = |Lartësia = 764 | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=42 | gjer_m=47 | gjer_s=46 | gjer_dr = N | gjat_g=21 | gjat_m=21 | gjat_s=48 | gjat_dr = E }} '''Kushevicë''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Besianës|Besianës]], [[Kosovë]]. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin '''Kreshtë'''. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> == Shih dhe këtë == * [[Lista e ardhacakëve - Podujevë]] <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/KV/19/Kushevice.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308194849/http://www.fallingrain.com/world/KV/19/Kushevice.html |date=8 mars 2016 }} [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Podujevës]] {{Komuna e Besianës}} {{KO-gjeo-cung}} 64atyv6gviill9rhsq5dm6v80n0icyd Lumbardhi i Shalës 0 99105 3022942 2991976 2026-08-06T09:46:11Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022942 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Lumbardhi i Shalës''' | native_name = Bistrica e Shalës | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Mitrovicës|Mitrovicë]] |Komuna = [[Komuna e Albanikut|Albanik]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = |Lartësia = 764 | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=43 | gjer_m=0 | gjer_s=38 | gjer_dr = N | gjat_g=20 | gjat_m=51 | gjat_s=57 | gjat_dr = E }} '''Lumbardhi i Shalës''' njohur edhe me emrin Bistrica e Shalës, është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Albanikut|Albanikut]], [[Kosovë]]. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> == Shih dhe këtë == * [[Albaniku]] * [[Shala e Bajgorës]] <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/KV/12/Bistrica2.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191029045353/http://www.fallingrain.com/world/KV/12/Bistrica2.html |date=29 tetor 2019 }} [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Albanikut]] {{Komuna e Albanikut}} {{KO-gjeo-cung}} 8ri1f63f6jksa921pzkc4w10gnvl0yd Klina e Mesme 0 99255 3022738 2992605 2026-08-06T01:15:57Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022738 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Klinë e Mesme''' | native_name = | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Mitrovicës|Mitrovicë]] |Komuna = [[Komuna e Skënderajt|Skënderaj]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = [[Drenica|Drenicë]] |Lartësia = 625 | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=42 | gjer_m=47 | gjer_s=5 | gjer_dr = N | gjat_g=20 | gjat_m=46 | gjat_s=45 | gjat_dr = E }} '''Klinë e Mesme''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Skënderajt|Skënderajt]], [[Kosovë]]. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> == Shih dhe këtë == * [[Lista e ardhacakëve - Skënderaj]] * [[Klina e Epërme]] * [[Klina e Poshtme]] <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/KV/25/Kline_e_Mesme.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200107171616/http://www.fallingrain.com/world/KV/25/Kline_e_Mesme.html |date=7 janar 2020 }} [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Skënderajt]] {{Komuna e Skënderajt}} {{KO-gjeo-cung}} 7a6fgruap6k840sj1yq5c3f3341963z Mbishkrimi i Ballshit 0 107195 3022570 2945136 2026-08-05T14:42:13Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Mbishkrime]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022570 wikitext text/x-wiki {{Faqe e palidhur|data=shtator 2012}} [[File:Balshi.jpg|right|thumb|150px|Drawing of the entire column per Praschniker]] '''Mbishkrimi i Ballshit''' është një dokument i dyfishtë mbi kristianizimin e bullgarvve nga njëra anë, dhe epitafin e varrit të kryqtarit norman. Dokumenti i kristianizimit të bullgareve në Shqipëri është një [[epigraf]]i nga koha e Knjazit [[Boris I]] ([[852]]–[[889]]) që dëshmon [[kristianizimin e bullgarëve]]. Mbishkrimi u zbulua në afërsi të [[Ballshi]]t, më [[1918]]. Mbishkrimi në gjuhën [[greke mesjetare]] - mbulon pjesën e sipërme të një [[kollona|kollone]] [[mermeri]], ndërsa në pjesën e saj të poshtme, [[epitafi]] i mëvonshëm në [[latin]]isht ishte për komandantin [[norman]] [[Robert de Montfort]], i cili vdiq më 1108 dhe u kujtua nëpërmjet vendosjes së një [[kryq]]i në mes të kolonës. Kolona u zbulua nga ushtarët [[Austro-Hungaria|Austro-Hungarezë]] gjatë [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], 25 kilometra në juglindje të qytetit të [[Berat]]t, afër [[Ballshi]]t, në rrënojat e një [[manastiri]]. Mbishkrimi i Ballshit është një burim i rëndësishëm kohor dhe vendor për [[kristianizimi]]n e [[Bullgarët|Bullgarëve]] dhe për hamendësimin se deri ku mund te ketë shkuar ushtria e [[Mbretërisë së Parë Bullgare]] dhe zgjerimin e të ashtëquajturës [[Kutmichevitsa]] bullgare, gjate sundimit te Borisit. [[Klementi i Ohrit]] në biografinë koncize nga [[Demetrios Chomatenos]], në fillim të shekullit të 12 [[Kryepeshkopi i Ohrit]], lë të kuptojë për ekzistencën e gurëve të ngjashëm në kolona në zonën e [[Gllavenica|Gllavenicës]], duke njoftuar pagëzimin e bullgarëve në territoret shqiptare. Chomatenos madje është i mendimit se ato mund të jenë bërë nga Klementi, megjithëse nuk ka dokumente për këtë, ai shprehet : {{cquote|Ai ([Klementi] na la ne në [[Ohër]] mementos tilla dhe libra të shenjta, si dhe veprat personale të mendimit të tij të shquar dhe dorës se tij, që janë të vlerësuar sikur ti ketë shkruar vete Perëndia [[Ten Commandments|Tablets of Moses]]. Dhe ne Kefallonia<ref name="milev">according to Milev Kefallonia is a Greek calque of Glavinitsa {{cite book|last=Милев|first=Александър|title=Гръцките жития на Климент Охридски|oclc=468900997|year=1966|publisher=Издателство на Българската академия на науките|location=София|language=bg|chapter=Димитри Хоматиан - Кратко житие на Климент Охридски}}</ref> mund të shihen ende kolona guri të ruajtura deri më sot, me shkronja eshtë shkruar, duke shënuar përfshirjen dhe integrimin e personave me [[Jesus|Christ]].}} Kurse kjo frazë sa e largon këtë mendim në drejtim te Greqisë te Qefalonisë, pra ka një kontradikte argumentimi. Vendi i saktë i këtij mbishkrimi nuk dihet mirë. Informacioni vjen nga Prashnikeri. Në gjysmën parë te shekullit të 20 ishte ekspozuar në një muze [[Durrës]]. [[National Archaeological Museum (Bulgaria)|Muzeu kombëtar Arkeologjik]] në [[Sofja|Sofje]] ruan një printim te epigrafit. == Teksti == {{cquote|[Εβαπτισθη ο εκ θ(εo)υ αρχων Βουλγ]αρια[ς] Βορης ο μετο-<br> τομασθεις<br> Μιχαηλ συν<br> τω εκ θ(εο)υ δε-<br> δομενω αυ-<br> τω εθνει ε-<br> τους ςτοδ.}} {{cquote|[Në emër të zotit ''[[Arkont]]'' i Bulg]aria Boris, i riquajtur Mikael, [u pagëzua] së bashku me robt e perëndisë [[Byzantine calendar|6374]] [1 shtator 865 &ndash; 31 gusht 866]}} dhe teksti me poshte * Hic est subpositus de Forti Monte Robertus, * corpore formosus, probus armis, vir generos(us). * Sub duce Normanni[s] cunctis quoque praefuit Angli[s]. * Dumque iuventutis dives floreret in anni[s], * deseruit mundum, dominique petendo sepulcr[um] * hic obiit Pheb[o] [i]am sub libra quater orto. * Det, Roberte, tib[i] [s]ua gaudia rex para[disi]. == Shih == * [[Shqiptarët e Bullgarisë]] * [[Shqiptarët e Rumanisë]] == Referime == {{reflist}} * {{cite book|last=Praschniker|first=Camillo|title=Zwei mittelalterliche Inschrichten aus Albanien, Anzeiger der phil-hist. Klasse dar Akademie der Wissenschaften in Wien, 56 Jahrg, 1919, № XIII|location=Wien|year=1920|pages=73–76|language=de}} * {{cite book|last=Бешевлиев|first=Веселин|title=Първобългарски надписи|location=София|year=1979|pages=139|language=bg}} * {{cite book|url=http://www.promacedonia.org/vb/vb_7.html|last=Бешевлиев|first=Веселин|title=Прабългарски епиграфски паметници|location=София|year=1981|pages=87–88|language=bg}} * {{cite journal|last=Златарски|first=Васил Н|title=Намереният в Албания надпис с името на княз Борис-Михаила|journal=Slavia|issue=II|date=1923–1924|pages=61–91|language=bg}} * {{cite book|last=Иванов|first=Йордан|title=Български старини из Македония|location=София|year=1931|pages=12–16|language=bg}} [[Kategoria:Historia e Arbërisë]] [[Kategoria:Mbishkrime]] 9tw3s8awxpkpi92dldgmi5rc4ys5tlw Diskutim:Historia e fshatit Fterra 1 116857 3022587 2979066 2026-08-05T15:25:32Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022587 wikitext text/x-wiki http://www.belgeler.com/blg/sg2/50-numarali-muhimme-defteri-991-993-1583-1585-degerlendirme-transkripsiyon-s-1-80-dizin Mundte te kete ketu informacion me te gjere per 1583!!! --[[Përdoruesi:Papa-Zhuli|Papa-Zhuli]] 4 janar 2012 12:25 (CET)--[[Përdoruesi:Papa-Zhuli|Papa-Zhuli]] 4 janar 2012 12:25 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Historia e fshatit Fterra]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2003884 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160415175534/http://www.gazetainfopress.com/historia_arkeologji/9926/letra_e_dyte_e_shkurtit_te_vitit_1581_qe_populli_i_himares_i_dergon_personalisht_papes_gregorio_xiii_ për lidhjen http://www.gazetainfopress.com/historia_arkeologji/9926/letra_e_dyte_e_shkurtit_te_vitit_1581_qe_populli_i_himares_i_dergon_personalisht_papes_gregorio_xiii_. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 15 shtator 2019 10:01 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Historia e fshatit Fterra]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2979065 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://fterraalbania.tripod.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 maj 2026 12:02 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Historia e fshatit Fterra]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022586 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191029020150/https://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1089760452&USER=user_264517&threadid=2 për lidhjen http://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1089760452&USER=user_264517&threadid=2. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 gusht 2026 17:25 (CEST) atbv9psn3dhsca1ueldp1m0ld3u3sfr Kisha-Xhami e Shkodrës 0 120051 3022735 2945565 2026-08-06T00:53:29Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 3022735 wikitext text/x-wiki {{Coord|42|2|47|N|19|29|35|E|scale:10000_type:landmark_source:sqwiki|display=title}} [[Skeda:Rozafa Castle in July 2013 (5).JPG|parapamje|Rrënojat e xhamisë]] <ref group="Kisha Xhami">Si janë rrënojat e saj Rrënojat jane ende në këmbë</ref>Në oborrin e madh të [[Kalaja e Shkodrës|kalasë së Shkodrës]] gjendet ngrehina e asaj që deri nga gjysma e shekullit 19 ishte '''Xhamia e Sulltan Fatihut,'''<ref>{{Cite book|last=Naçi|first=Stavri|title=Pashallëku i Shkodrës|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|year=1964|edition=1|location=Tiranë|pages=40|language=sq}}</ref> kur administrata osmane dhe [[valiu]] ishin ende pa zbritur nga kalaja në qytet, xhamia funksiononte normalisht për nëpunës e popull dhe kulla ekzistente ishte [[Minareja|minarja]]. Sipas ekspertëve të trashëgimisë kulturore, ndërtesa para se të bëhej xhami shërbente si kishë, përkatësisht si kisha e Shën Shtjefnit e ndërtuar njëherë si kishë ortodokse më 1319 kur qyteti ishte sa pjesë e ndikimit të njësive shtetërore sllave, sa dhe pjesë e ndikimit politik e kulturor bizantin.<ref name=":2">{{Cite journal|last=Endresen|first=Cecilie|date=2013|title=One object, several definitions. The Albanian «church-mosque» dispute|url=https://www.academia.edu/90652889/One_object_several_definitions_The_Albanian_church_mosque_dispute|journal=Qendra e Kërkimeve Historike dhe Antropologjike: Annuario|language=en|issue=2|pages=39-60|issn=2225-6210}}</ref> U bë më pas [[Kisha Katolike|kishë katedrale katolike]] gjatë shekullit të 15 kur qyteti ishte pjesë e [[Arbëria Venedikase|zotërimeve tejdetare]] të [[Republika e Venedikut|Republikës së Venedikut]].<ref>{{cite book|author=Instituti i Monumenteve të Kulturës|url=https://books.google.al/books?id=iY7-Sv3BkwQC&q=...transformimit+t%C3%AB+kish%C3%ABs+n%C3%AB+xhami+q%C3%AB+e+kemi+hasur+edhe+n%C3%AB+Shkod%C3%ABr+%E2%80%93+Sh%C3%ABn+Stefani+n%C3%AB+Kala.&dq=...transformimit+t%C3%AB+kish%C3%ABs+n%C3%AB+xhami+q%C3%AB+e+kemi+hasur+edhe+n%C3%AB+Shkod%C3%ABr+%E2%80%93+Sh%C3%ABn+Stefani+n%C3%AB+Kala.&hl=sq&sa=X&ved=0ahUKEwjX7pf694flAhWuwqYKHdBgBpAQ6AEIJTAA|language=sq|title=Monumentet|publisher=Ministria e Arësimit dhe Kulturës, Instituti i Monumenteve të Kulturës|year=1977|location=Tirana|page=13-16|quote=...transformimit të kishës në xhami që e kemi hasur edhe në Shkodër – Shën Stefani në Kala.|accessdate=2019-10-06}}</ref><ref name="studime-historike">{{cite book|url=https://books.google.al/books?id=VBANAQAAIAAJ&q=kisha+xhami+e+shen+shtjefnit&dq=kisha+xhami+e+shen+shtjefnit&hl=sq&sa=X&ved=0ahUKEwjunLO6sIXlAhXClosKHdwFDgsQ6AEIKjAB|title=Studime Historike|year=1964|page=Vëllimi 1 - Faqja 53|quote=E tille është p.sh. kisha e Shën Shtjefnit ne kështjellën e Shkodrës, si dhe kisha e Shën Shirqit dhe Ba- kut, buzë lumit te Bunës ne Shirq. E para është shndëruar me vonë në xhami, kurse e dyta është rindërtuar nga mbretëresha serbe Elena ...|accessdate=2019-10-05}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.al/books?id=ea88AQAAIAAJ&q=g%C3%ABzon+statusin+e+monumentit+t%C3%AB+kultur%C3%ABs,+filloi+t%C3%AB+lartohej+n%C3%AB+fund+t%C3%AB+shekullit+t%C3%AB+13-t%C3%AB+si+kisha+ortodokse+e+%E2%80%9CSh%C3%ABn+Stefanit%E2%80%9D,+nga+...+Pun%C3%ABn+do+ta+mbaronin+m%C3%AB+pas+venedikasit,+t%C3%AB+cil%C3%ABt+do+t%C3%AB+kryenin+ritet+fetare+katolike+n%C3%AB+kish%C3%ABn+e+%E2%80%9Csh%C3%ABn+Shtjefnit%E2%80%9D.+...+e+qendrave+administrative+nga+kalat%C3%AB,+(t%C3%AB+cilat+po+e+humbisnin+ngadal%C3%AB+funksionin+e+dikursh%C3%ABm),+posht%C3%AB+n%C3%AB+qytet%E2%80%9D.&dq=g%C3%ABzon+statusin+e+monumentit+t%C3%AB+kultur%C3%ABs,+filloi+t%C3%AB+lartohej+n%C3%AB+fund+t%C3%AB+shekullit+t%C3%AB+13-t%C3%AB+si+kisha+ortodokse+e+%E2%80%9CSh%C3%ABn+Stefanit%E2%80%9D,+nga+...+Pun%C3%ABn+do+ta+mbaronin+m%C3%AB+pas+venedikasit,+t%C3%AB+cil%C3%ABt+do+t%C3%AB+kryenin+ritet+fetare+katolike+n%C3%AB+kish%C3%ABn+e+%E2%80%9Csh%C3%ABn+Shtjefnit%E2%80%9D.+...+e+qendrave+administrative+nga+kalat%C3%AB,+(t%C3%AB+cilat+po+e+humbisnin+ngadal%C3%AB+funksionin+e+dikursh%C3%ABm),+posht%C3%AB+n%C3%AB+qytet%E2%80%9D.&hl=sq&sa=X&ved=0ahUKEwiZy7q_94flAhUSwqYKHV4RDA0Q6AEIJTAA|title=Klan|publisher="Media 6" Publishing|year=2005|edition=429-441|page=23|quote=... gëzon statusin e monumentit të kulturës, filloi të lartohej në fund të shekullit të 13-të si kisha ortodokse e “Shën Stefanit”, nga ... Punën do ta mbaronin më pas venedikasit, të cilët do të kryenin ritet fetare katolike në kishën e “shën Shtjefnit”. ... e qendrave administrative nga kalatë, (të cilat po e humbisnin ngadalë funksionin e dikurshëm), poshtë në qytet”.|language=sq|accessdate=2019-10-06}}</ref> == Historia == Brenda mureve të kalasë, një kishë ortodokse u ndërtua me stil gotik më 1319 gjatë dominimit bizantin mbi qytetin. Kjo kishë u bë katedralja e qytetit dhe iu kushtua Shën Stefanit.<ref name=":2" /> Sipas specialistit të monumenteve Sulejman Dashi mendohet se minarja iu shtua rreth vitit 1405,<ref name=":3">{{Cite web|last=Peçi|first=Admirina|date=9 dhjetor 2005|title=Dilema e madhe e Rozafës|url=https://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1093412447&USER=user_264517&threadid=2|url-status=live|website=forumromanum.com|language=sq}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> kur Venediku i paguante tribut vjetor osmanëve si zotëruesit ''de jure'' të qytetit pasi ia dorëzuan venedikasve më 1396.<ref>{{Cite journal|last=Muhaj|first=Ardian|date=2018|title=Përcaktimi i kufirit veneto-osman në sanxhakun e Shkodrës në fundin e shek. XV sipas traktateve ndërkombëtare të kohës|url=https://www.academia.edu/38925471/The_establishment_of_Venetian_Ottoman_border_in_the_Shkodra_Sanjak_at_the_end_of_the_15th_century_according_to_the_international_treaties_of_the_time|journal=Studime historike|language=sq|issue=1-2|pages=102}}</ref><ref>{{Cite book|last=Fine|first=John Van Antwerp|title=The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest|publisher=University of Michigan Press|year=1994|isbn=978-0-472-08260-5|pages=512|language=en}}</ref> Gjasat janë që kthimi i saj në xhami lidhet me vendosje e garnizonit osman në këtë periudhë si dhe stili selxhuk i minares me atë të minares së [[Xhamia e Kuqe, Berat|Xhamisë së Kuqe]] në [[Kalaja e Beratit|kalanë e Beratit]], si dhe vendosja e sa në anën fundore të xhamisë dhe jo në të djathtë të hyrjes siç ka qenë karakteristikë e xhamive osmane të shekullit 15.<ref name=":3" /> Kisha u zgjerua nga venedikasit gjatë shekullit të 15 dhe u bë kishë katolike.<ref name=":2" /> Në të përkohshmen ''Leka'' më 1936 botohet një shkrim për ekzistencën e një kishe në kalà:<ref name=":0">{{Cite book|last=Bushati|first=Hamdi|title=Shkodra dhe motet|publisher=Idromeno|year=1998|volume=1|location=Shkodër|pages=217|oclc=41096394|author-link=Hamdi Bushati}}</ref><blockquote>"Me dt. 23 prill 1434 flitet për xavendsimin e meshtarit-kujdestar të kishës së Shen Kollit në kështjellë të Shkodrës, njëfarë Jak Bianku prej [[Ulqini|Ulqinit]] me Dom Pjetrin prej [[Shkodra|Shkodre]]."</blockquote>Me rimarrjen përfundimtare të qytetit nga osmanët, kisha u adoptua në xhami nuk kërkoi ndryshime të mëdha strukturore, [[apsida]] përkonte me drejtimin nga [[kibla]], kësodore iu bë [[mihrabi]].<ref name=":2" /> [[Pjetër Bogdani|Bogdani]] në një relacion të 1685 shkruan:<ref name=":1">{{Harvnb|Bushati|1998|page=214.}}</ref><blockquote>"Në kishën e kështjellit, e cila ishte kisha e kushtueme Sh'Shtjefnit promartir, pajtor i Shkodrës, pashë një organo të shkatërrueme nga barbarët (turqit) e mbajshin në kujtim të fitoreve të tyne."</blockquote>Sipas udhëtarit [[Evlija Çelebi]] kur bujti në qytet gjatë udhëtimeve të tij, faltorja quhej ''Xhamia e Sulltan Fatihut''. Nga relacioni i kalorësit Gjon Bolica, mik i sundimtarit Hydaverdi pashë Begollit, kuptohet që kulla ishte ndërtuar për të qenë kullë sahati.<ref name=":0" /> Sipas ditarit (fillim shek. XIX) të të atit të [[Mollà]] [[Daut Boriçi|Daut efendi Boriçit]], Haxhi Mustafai ka shënuar se shpesh është falur, ka dëgjuar vasë dhe ka marrë pjesë në këndimin e [[Mevludi|Mevludit]] në xhami. Deri kur zyrat qeveritare të valiut u zhvendosën nga kalaja në lagjet e reja të qytetit më 1865, xhamia funksiononte në rregull dhe mbahej e hapur për nëpunës dhe popull.<ref name=":1" /> Më 1901, [[Antonio Baldaçi|Antonio Baldacci]] shkruan se konsulli frëng Degrand nuk ishte i sigurtë se kur ishte kishë, a i ishte kushtuar Shën Lazrit apo Shën Shtjefnit.<ref>{{Cite web|url=http://www.radiandradi.com/shkodra-e-shqiperise-nga-antonio-baldacci-perkthimi-ne-shqip-gino-luka/|title=Shkodra e Shqipërisë|date=1901|accessdate=13 shtator 2019|website=radiandradi.com|last=Baldacci|first=Antonio|author-link=Antonio Baldacci}}</ref> Në kohën e [[Pushtimi italian i Shqipërisë|pushtimit fashist]], kleri katolik duke pretenduar se ka qenë kishë kushtuar Shën Shtjefnit ose Shën Kollit, duke dashur të përfitonte nga konjukturat - shkruan hartuesi i një enciklopedie mbi qytetin dhe orientalisti [[Hamdi Bushati|Bushati]] - planifikoi rindërtimin e saj në kishë duke i tjetërsuar kështu vlerat historike të përgjithshme.<ref name=":1" /> Me kohën u zbulua ndonjë afresko që shërbeu për të sugjeruar që ka qenë kishë e shndërruar në xhami, por për Bushatin nuk është gjetur dokument ta vërtetojë shndërrimin.<ref>{{Harvnb|Bushati|1998|pages=214-217.}}</ref> Mbetjet e xhamisë ruajnë një [[Qyrsi|qyrs]], [[Mihrabi|mihrabin]] dhe kullën e minares.<ref name="kiel">{{citation|surname1=Machiel Kiel|editor-surname1=Research Centre for Islamic History, Art and Culture|periodical=Islamic art series|title=Ottoman architecture in Albania (1385-1912)|volume=Band 5|publication-place=Istanbul|pages=230|isbn=92-9063-330-1|date=1990|language=De}}</ref> Shteti shqiptar e shpalli kalanë monument kulture më 1948 dhe u rishpall e tillë më 1971, dhe mbrohet nga shteti.<ref>{{Cite web|url=http://www.imk.gov.al/wp-content/uploads/monumente/lista%20e%20monumentewve/SHKODRES.pdf|title=Lista e Monumenteve, rrethi i Shkodrës|url-status=dead|access-date=13 shtator 2019|archive-date=21 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721073351/http://www.imk.gov.al/wp-content/uploads/monumente/lista%20e%20monumentewve/SHKODRES.pdf}}</ref> == Debatet e kohëve të vona == Deri më 2017, për 12 vite radhazi famullia e katedrales së Shën Shtjefnit ngrente meshë në shenjë kremtimi për shenjtin pajtor të qytetit sipas Kishës Katolike. Kjo për [[Myftiu|Myftininë]] e Shkodrës është parë si cënim i kufijve të harmonisë dhe tolerancës ndërfetare.<ref>{{Cite web|url=http://radiojehona.al/xhamia-ne-kalane-e-shkodres-pjese-e-trashegimise-shpirterore-e-myslimaneve-shqiptare/|title=Xhamia në kalanë e Shkodrës, pjesë e trashëgimisë shpirtërore të myslimanëve|date=10 janar 2017|website=radiojehona.al|last=Halluni|first=Arben|access-date=13 shtator 2019|archive-date=12 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012171428/http://radiojehona.al/xhamia-ne-kalane-e-shkodres-pjese-e-trashegimise-shpirterore-e-myslimaneve-shqiptare/|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{reflist|2}} {{Portal|Shkodra}} [[Kategoria:Xhami në Shkodër]] [[Kategoria:Kisha katolike romake në Shqipëri]] [[Kategoria:Monumente kulturore në Shkodër]] 5jug21zx2xoxm2fsv8nku1h7s1lx0ye Kostineci 0 126931 3022767 2332226 2026-08-06T03:09:05Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022767 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Kostinec''' | native_name = Ιεροπηγή | settlement_type = Fshat | image_flag = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | flag_link = | image_seal = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | seal_link = | seal_size = | image_skyline = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = Maqedonia Perëndimore |Qarku = i Kosturit |Komuna = e Kosturit |Bashkia = |Kryetari i Komunës = |Kryetari i Bashkisë = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = | population_total = | population_total_viti = |Dendësia = <!-- Të dhëna dhe statistika --> | population_demonym = |Krahina = |Famullia = |Shënjtori = |Lartësia = 1020 |Zona Kohore = |Ora Verore = | postal_code = |Prefiksi = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = Greqia <!--Parametri ''Greqia'' të mos ndërrohet--> | image_map_fizike = Yes | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=40 | gjer_m=34 | gjer_s=44 | gjer_dr =N | gjat_g=21 | gjat_m=4 | gjat_s=52 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësi = |gjatësi = }} '''Kostinec''' ([[gjuha greke|greqisht]]: ''Ιεροπηγή/Ieropiyí'') është fshat në qarkun i Kosturit, [[Greqi]]. Përpara vitit 1927, fshati është njohur me emrin e vjetër në formën greke ''Κοστενέτσι/Kostenétsi''.<ref>[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/171719 Πανδέκτης: Kostenétsi - Ieropiyí]</ref> <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/GR/56/Ieropigi.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170803234831/http://www.fallingrain.com/world/GR/56/Ieropigi.html |date=3 gusht 2017 }} == Burimet == {{reflist}} {{Qarku i Kosturit}} [[Kategoria:Fshatra në Greqi]] 9hgl1dan6rcxfmt1yqgokiqjd18ihy9 Fruthi 0 127759 3022674 3022378 2026-08-05T18:35:50Z InternetArchiveBot 115207 Adding 2 books for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20260805)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3022674 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = Fruthi | image = RougeoleDP.jpg | caption = Fëmijë me skuqjen e fruthit në ditën e katërt | field = Sëmundje infektive | synonyms = Morbilli, rubeola, fruthi i kuq<ref name="Milner-2015" /><ref name="Stanley-2002">{{cite book|last=Stanley|first=Jacqueline|title=Essentials of Immunology & Serology|url=https://archive.org/details/essentialsofimmu0000stan|year=2002|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-7668-1064-8|page=[https://archive.org/details/essentialsofimmu0000stan/page/323 323]|language=en}}</ref> | symptoms = Ethe, kollë, rrjedhje hundësh, sy të skuqur, skuqje e lëkurës<ref name="Tesini-2023" /><ref name="CDC Symptoms-2014" /> | complications = Pneumoni, konvulsione, encefalit, panencefalit sklerozues subakut, imunosupresion, humbje e dëgjimit, verbëri<ref name="CDC Pink Book-2024" /><ref name="Rota-2016" /> | onset = 10–12 ditë pas ekspozimit<ref name="WHO Facts-2024a" /><ref name="Bope-2014">{{cite book|last1=Bope|first1=Edward T.|last2=Kellerman|first2=Rick D.|title=Conn's Current Therapy 2015|date=2014|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-0-323-31956-0|page=153|language=en}}</ref> | duration = 7–10 ditë<ref name="WHO Facts-2024a" /><ref name="Bope-2014" /> (pa përfshirë ndërlikimet) | causes = Virusi i fruthit (''Morbillivirus hominis'')<ref name="Tesini-2023" /> | prevention = Vaksina e fruthit<ref name="WHO Facts-2024a" /> | treatment = Kujdes mbështetës<ref name="WHO Facts-2024a" /> | frequency = 10 milionë raste në vit<ref name="Tesini-2023" /> | deaths = mbi 140.000 (2018)<ref name="More than 140-2019" /><ref name="CDC-Global-2020">{{cite web|title=Global Measles Outbreaks|work=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|date=2020-08-17|url=https://www.cdc.gov/globalhealth/measles/globalmeaslesoutbreaks.htm|language=en}}</ref> }} '''Fruthi''' (''anglisht'': ''measles''; nga anglishtja e mesme, ndoshta nga holandishtja e mesme ose gjermanishtja e lartë e mesme ''masel(e)'', "njollë, flluskë gjaku")<ref>{{Cite web|url=https://www.etymonline.com/word/measles|title=measles (n.)|website=Online Etymology Dictionary|author=Douglas Harper|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=measles|url=https://www.oed.com/dictionary/measles_n|website=Oxford English Dictionary|language=en}}</ref> është një [[sëmundje infektive]] shumë ngjitëse dhe e parandalueshme me vaksinë, e shkaktuar nga virusi i fruthit.<ref name="Tesini-2023">{{cite web|last=Tesini|first=Brenda L.|date=2023-07|title=Measles|url=https://www.merckmanuals.com/professional/pediatrics/common-viral-infections-in-infants-and-children/measles|website=Merck Manual Professional|language=en}}</ref><ref name="CDC Pink Book-2024" /> Emërtime të tjera për të janë ''morbilli'', ''rubeola'' dhe ''fruthi i kuq''.<ref name="Milner-2015">{{cite book|last=Milner|first=Danny A.|title=Diagnostic Pathology: Infectious Diseases E-Book|year=2015|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-0-323-40037-4|page=24|language=en}}</ref><ref name="Tesini-2023" /> Simptomat zakonisht shfaqen 10–12 ditë pas ekspozimit ndaj një personi të infektuar dhe zgjatin 7–10 ditë.<ref name="WHO Facts-2024a">{{cite web|date=2024-11-14|title=Measles Fact Sheet|url=https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/measles|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|language=en}}</ref> Simptomat fillestare përfshijnë [[ethet]], shpesh mbi 40 °C, kollën, rrjedhjen e hundëve dhe pezmatimin e syve ([[konjuktiviti]]n).<ref name="Tesini-2023" /><ref name="CDC Symptoms-2014" /> Njolla të vogla të bardha, të njohura si njollat e Koplikut, mund të formohen brenda gojës dy ose tri ditë pas fillimit të simptomave.<ref name="CDC Symptoms-2014" /> Një skuqje e kuqe dhe e sheshtë, që zakonisht nis nga fytyra dhe përhapet më pas në pjesën tjetër të trupit, shfaqet tri deri në pesë ditë pas fillimit të simptomave.<ref name="CDC Symptoms-2014">{{cite web|date=2014-11-03|title=Measles (Rubeola) Signs and Symptoms|url=https://www.cdc.gov/measles/about/signs-symptoms.html|website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|language=en}}</ref> Ndërlikimet e zakonshme përfshijnë [[diarrenë]] (në 8% të rasteve), infeksionin e veshit të mesëm (7%) dhe [[pneumoninë]] (6%).<ref name="CDC Pink Book-2024" /> Këto ndodhin pjesërisht për shkak të imunosupresionit të shkaktuar nga fruthi.<ref name="Rota-2016">{{cite journal|vauthors=Rota PA, Moss WJ, Takeda M, de Swart RL, Thompson KM, Goodson JL|title=Measles|journal=Nature Reviews Disease Primers|volume=2|page=16049|date=2016-07|pmid=27411684|doi=10.1038/nrdp.2016.49|language=en}}</ref> Më rrallë mund të shfaqen konvulsione, verbëri ose pezmatim i trurit ([[encefalit]]i).<ref name="CDC Pink Book-2024" /><ref name="WHO Facts-2024a" /> Fruthi është një sëmundje që përhapet nëpërmjet ajrit dhe kalon lehtësisht nga një person te tjetri me kollën dhe teshtimat e personave të infektuar.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Ai mund të përhapet edhe me kontakt të drejtpërdrejtë me sekrecionet e gojës ose të hundëve.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Sëmundja është jashtëzakonisht ngjitëse: nëntë nga dhjetë persona jo të imunizuar që ndajnë të njëjtën banesë me një person të infektuar do të infektohen. Për më tepër, vlerësimet për numrin bazë të riprodhimit të fruthit shkojnë përtej intervalit 12–18 që citohet shpesh,<ref>{{Cite journal|vauthors=Guerra FM, Bolotin S, Lim G, Heffernan J, Deeks SL, Li Y, Crowcroft NS|date=2017-12|title=The basic reproduction number (R0) of measles: a systematic review|journal=The Lancet Infectious Diseases|volume=17|issue=12|pages=e420–e428|doi=10.1016/S1473-3099(17)30307-9|pmid=28757186|language=en}}</ref> ndërsa një përmbledhje e vitit 2017 jep një interval prej 3,7 deri në 203,3.<ref>{{cite journal|vauthors=Delamater PL, Street EJ, Leslie TF, Yang YT, Jacobsen KH|title=Complexity of the Basic Reproduction Number (R0)|year=2019|journal=Emerging Infectious Diseases|volume=25|issue=1|pages=1–4|doi=10.3201/eid2501.171901|pmc=6302597|pmid=30560777|language=en}}</ref> Personat janë ngjitës nga katër ditë para deri në katër ditë pas fillimit të skuqjes.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> Megjithëse shpesh konsiderohet sëmundje e fëmijërisë, fruthi mund të prekë persona të çdo moshe.<ref name="Selina-2019">{{cite report|vauthors=Selina SP, Chen MD|date=2019-06-06|title=Measles|url=https://emedicine.medscape.com/article/966220-overview|publisher=Medscape|language=en}}</ref> Shumica e njerëzve nuk e marrin sëmundjen më shumë se një herë.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Testimi për virusin e fruthit te rastet e dyshuara është i rëndësishëm për punën e shëndetit publik.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> Fruthi nuk njihet të shfaqet te kafshët e tjera.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Pasi personi është infektuar, nuk ekziston trajtim specifik, megjithëse kujdesi mbështetës mund ta përmirësojë përfundimin e sëmundjes.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Ky kujdes mund të përfshijë tretësirën e rihidrimit oral, ushqim të shëndetshëm dhe barna për uljen e temperaturës.<ref name="WHO Facts-2024a" /><ref name="Bope-2014" /> Antibiotikët duhet të përshkruhen nëse shfaqen infeksione dytësore bakteriale, si infeksionet e veshit apo pneumonia.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Suplementimi me [[vitaminë A]] rekomandohet gjithashtu për fëmijët nën moshën pesë vjeç.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Ndër rastet e raportuara në Shtetet e Bashkuara mes viteve 1985 dhe 1992, vdekja ndodhi në 0,2% të rasteve,<ref name="CDC Pink Book-2024" /> por mund të arrijë deri në 10% te personat me kequshqyerje.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Shumica e atyre që vdesin nga infeksioni janë nën pesë vjeç.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Vaksina e fruthit është e sigurt dhe shumë efektive në parandalimin e sëmundjes dhe shpesh jepet e kombinuar me vaksina të tjera.<ref name="WHO Facts-2024a" /><ref name="Russell-2019">{{cite journal|vauthors=Russell SJ, Babovic-Vuksanovic D, Bexon A, Cattaneo R, Dingli D, Dispenzieri A|display-authors=6|title=Oncolytic Measles Virotherapy and Opposition to Measles Vaccination|journal=Mayo Clinic Proceedings|date=2019-09|volume=94|issue=9|pages=1834–39|doi=10.1016/j.mayocp.2019.05.006|pmid=31235278|pmc=6800178|language=en}}</ref> Për shkak të lehtësisë me të cilën fruthi transmetohet brenda një bashkësie, mbi 95% e popullsisë duhet të jetë e vaksinuar për të arritur imunitetin kolektiv.<ref name="Ludlow-2015">{{cite journal|vauthors=Ludlow M, McQuaid S, Milner D, de Swart RL, Duprex WP|date=2015-01|title=Pathological consequences of systemic measles virus infection|journal=The Journal of Pathology|volume=235|issue=2|pages=253–65|doi=10.1002/path.4457|pmid=25294240|language=en}}</ref> Vaksinimi solli një rënie prej 80% të vdekjeve nga fruthi mes viteve 2000 dhe 2017, ndërsa rreth 85% e fëmijëve në botë kishin marrë dozën e parë deri në vitin 2017.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Fruthi prek rreth 10 milionë njerëz në vit,<ref name="Tesini-2023" /> kryesisht në zonat në zhvillim të Afrikës dhe Azisë.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Ai është një nga shkaqet kryesore të vdekjeve nga sëmundjet e parandalueshme me vaksinë.<ref name="Kabra-2013">{{cite journal|vauthors=Kabra SK, Lodha R|title=Antibiotics for preventing complications in children with measles|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=2013|issue=8|page=CD001477|date=2013-08|pmid=23943263|doi=10.1002/14651858.CD001477.pub4|pmc=7055587|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Despite the availability of a safe, effective and inexpensive vaccine for more than 40 years, measles remains a leading vaccine-preventable cause of childhood deaths|url=https://www.who.int/immunization/newsroom/MI_Fact%20Sheet_17_jan_2007.pdf|publisher=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|language=en}}</ref> Në vitin 1980 nga fruthi vdiqën 2,6 milionë njerëz,<ref name="WHO Facts-2024a" /> ndërsa në vitin 1990 vdiqën 545.000; deri në vitin 2014 programet globale të vaksinimit e kishin ulur numrin e vdekjeve në 73.000.<ref name="Global Burden-2016">{{cite journal|author=GBD 2015 Mortality and Causes of Death Collaborators|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|date=2016-10|pmid=27733281|pmc=5388903|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1|language=en}}</ref><ref name="Global Burden-2015">{{cite journal|author=GBD 2013 Mortality and Causes of Death Collaborators|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71|date=2015-01|pmid=25530442|pmc=4340604|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2|language=en}}</ref> Pavarësisht këtyre prirjeve, që nga viti 2017 e këtej numri i rasteve dhe i vdekjeve është rritur për shkak të rënies së vaksinimit.<ref>{{cite web|title=Measles cases spike globally due to gaps in vaccination coverage|url=https://www.who.int/news-room/detail/29-11-2018-measles-cases-spike-globally-due-to-gaps-in-vaccination-coverage|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|date=2018-11-29|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=U.S. measles cases surge nearly 20 percent in early April, CDC says|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-measles/measles-cases-in-u-s-surge-nearly-20-in-early-april-cdc-says-idUSKCN1RR1H4|work=Reuters|date=2019-04-16|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Measles – European Region|url=https://www.who.int/csr/don/06-may-2019-measles-euro/en/|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|language=en}}</ref> == Shenjat dhe simptomat == Simptomat fillestare të fruthit janë jospecifike dhe i ngjajnë një ftohjeje të zakonshme: temperaturë e ngritur, rrjedhje hundësh, teshtima, kollë dhe sy të dhembshëm (konjuktivit).<ref name="NHS-2025">{{Cite web|date=2025-07-31|title=Measles|url=https://www.nhs.uk/conditions/measles/|website=National Health Service|language=en}}</ref><ref name="CDC-2026a-symptoms">{{Cite web|date=2026-04-28|title=Measles Symptoms and Complications|url=https://www.cdc.gov/measles/signs-symptoms/index.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en}}</ref> Këto simptoma nisin 7–23 ditë (më shpesh 10–14 ditë) pas ekspozimit ndaj një personi të infektuar. Ethet mund të arrijnë ose të kalojnë 40 °C.<ref name="CDC-2026a-symptoms" /> Pas edhe dy-tri ditësh, brenda gojës mund të shfaqen njolla të vogla të bardha (njollat e Koplikut); ato zgjatin pak dhe mund të mos vihen re. Në këtë fazë të infeksionit shfaqet skuqja karakteristike e lëkurës, fillimisht në fytyrë dhe pas veshëve, duke u përhapur më pas në pjesën tjetër të trupit.<ref name="NHS-2025" /><ref name="CDC-2026a-symptoms" /> Rastet e pakomplikuara zakonisht përmirësohen brenda pak ditësh nga shfaqja e skuqjes dhe kalojnë brenda 7–10 ditësh.<ref name="Rota-2016" /> Virusi është ngjitës nga katër ditë para deri në katër ditë pas shfaqjes së skuqjes.<ref name="Do-2025b">{{Cite journal|vauthors=Do LAH, Mulholland K|date=2025-12-17|title=Measles 2025|journal=New England Journal of Medicine|volume=393|issue=24|pages=2447–2458|doi=10.1056/NEJMra2504516|pmid=40561553|language=en}}</ref> Meqenëse zhvillimi i skuqjes dhe i konjuktivitit kërkon një sistem imunitar funksional, personat me imunitet të kompromentuar mund të mos diagnostikohen po aq lehtë.<ref name="Rota-2016" /> <gallery mode="packed" heights="150"> File:Measles Illustration IMG.jpg|Pamja e fruthit te fëmijë me ngjyra të ndryshme lëkure File:Measles child Philippines.jpg|Foshnjë me fruth File:Koplik spots, measles 6111 lores.jpg|Njollat e Koplikut File:Morbillivirus measles infection.jpg|Skuqje në bark </gallery> === Ndërlikimet === Ndërlikimet e menjëhershme të fruthit janë relativisht të shpeshta dhe prekin rreth 30% të rasteve.<ref name="Do-2025b" /> Ndërlikime të zakonshme janë infeksionet e veshit të mesëm, konjuktiviti, diarreja e rëndë (që çon në dehidrim) dhe problemet e frymëmarrjes si krupi dhe pneumonia.<ref name="CDC-2026a">{{Cite web|author=CDC|date=2026-03-03|title=Clinical Overview of Measles|url=https://www.cdc.gov/measles/hcp/clinical-overview/index.html|website=Measles (Rubeola)|language=en}}</ref><ref name="CDC-2026a-symptoms" /><ref name="WHO Facts-2024a" /> Ndërlikimet mund të jenë të rënda, si encefaliti, shurdhimi dhe verbëria.<ref name="CDC-2026a-symptoms" /><ref name="Do-2025b" /> Në Shtetet e Bashkuara, CDC-ja vlerëson se 1 nga çdo 5 persona të pavaksinuar që marrin fruthin do të ketë nevojë për shtrim në spital,<ref name="CDC-2026a-symptoms" /> dhe se 1 deri në 3 nga çdo 1.000 fëmijë me këtë sëmundje do të vdesin nga ndërlikimet e saj.<ref name="CDC-2026a" /> Vdekshmëria është më e lartë në vendet me ushqyerje dhe kujdes shëndetësor të dobët — në disa pjesë të Afrikës, letaliteti vlerësohet deri në 6% për popullsitë e vendosura, duke arritur deri në 30% në kampet e refugjatëve.<ref>{{Cite journal|vauthors=Cairns KL, Nandy R, Grais RF|date=2010-07-19|title=Challenges in measuring measles case fatality ratios in settings without vital registration|journal=Emerging Themes in Epidemiology|volume=7|issue=1|pages=4|doi=10.1186/1742-7622-7-4|pmc=2918600|pmid=20642812|language=en}}</ref> Pneumonia dhe encefaliti janë shkaqet kryesore të vdekjes pas fruthit.<ref name="Mayo Clinic">{{Cite news|title=Measles – Symptoms & causes|url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/measles/symptoms-causes/syc-20374857|work=Mayo Clinic|language=en}}</ref> ==== Shtatzënia ==== Fruthi gjatë shtatzënisë mund të ketë pasoja të rënda si për nënën, ashtu edhe për fëmijën. Gratë shtatzëna të infektuara me fruth kanë shumë më tepër gjasa të kenë nevojë për shtrim në spital dhe janë në rrezik më të madh për pneumoni e vdekje. Rriten gjithashtu rreziqet e abortit, të lindjes para kohe dhe të peshës së ulët të foshnjës në lindje.<ref>{{Cite journal|vauthors=Rasmussen SA, Jamieson DJ|date=2015-07|title=What Obstetric Health Care Providers Need to Know About Measles and Pregnancy|journal=Obstetrics and Gynecology|volume=126|issue=1|pages=163–170|doi=10.1097/AOG.0000000000000903|pmc=4552307|pmid=25899422|language=en}}</ref><ref name="Kondamudi-2026">{{Citation|vauthors=Kondamudi NP, Tobin EH, Waymack JR|title=Measles|date=2026|work=StatPearls|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448068/|place=Treasure Island (FL)|publisher=StatPearls Publishing|pmid=28846330|language=en}}</ref> ==== Mekanizmat në themel ==== Disa ndërlikime shkaktohen drejtpërdrejt nga virusi, të tjerat nga shtypja e sistemit imunitar prej tij.<ref name="Kondamudi-2026" /> Virusi i dëmton mukozat e rrugëve të frymëmarrjes (hundës, fytit dhe mushkërive), duke shkaktuar ndonjëherë pneumoni virale, por edhe duke ua lehtësuar baktereve shkaktimin e pneumonisë dytësore dhe të bronkitit.<ref name="Kondamudi-2026" /> Ai mund të dëmtojë edhe mukozën e tubit të Eustakut, duke i lejuar bakteret të depërtojnë e të infektojnë veshin e mesëm (otiti i mesëm).<ref>{{Citation|vauthors=Massa HM, Lim DJ, Kurono Y, Cripps AW|title=Chapter 101 – Middle Ear and Eustachian Tube Mucosal Immunology|date=2015-01-01|work=Mucosal Immunology|edition=4|pages=1923–1942|place=Boston|publisher=Academic Press|doi=10.1016/B978-0-12-415847-4.00101-4|isbn=978-0-12-415847-4|pmc=7149608|language=en}}</ref> Infeksioni viral i zorrëve çon në diarre, ndonjëherë të rëndë, duke shkaktuar dehidrim.<ref name="Kondamudi-2026" /> Në raste të rralla, virusi pushton drejtpërdrejt sistemin nervor qendror, duke shkaktuar përgjigje të rënda inflamatore ose demielinizim autoimun, çka mund të çojë në encefalit pasinfektiv.<ref>{{Citation|vauthors=Griffin DE|title=Neurovirology|chapter=Measles virus and the nervous system|date=2014|series=Handbook of Clinical Neurology|volume=123|pages=577–590|publisher=Elsevier|doi=10.1016/B978-0-444-53488-0.00027-4|pmid=25015505|isbn=978-0-444-53488-0|language=en}}</ref> Një mekanizëm i quajtur "amnezi imunitare" (shih më poshtë) qëndron në themel të pasojave afatgjata të fruthit. Virusi sulmon qelizat e kujtesës të sistemit imunitar, të cilat janë përbërës të sistemit imunitar adaptiv dhe i japin trupit rezistencë ndaj patogjenëve të hasur më parë. Pa këto qeliza, trupi i pacientit ka pak ose aspak imunitet ndaj sëmundjeve ndaj të cilave ishte i imunizuar më parë; ky efekt zgjat deri në tre vjet pas infeksionit me fruth.<ref>{{Cite journal|vauthors=Griffin DE|date=2021-02|title=Measles immunity and immunosuppression|journal=Current Opinion in Virology|volume=46|pages=9–14|doi=10.1016/j.coviro.2020.08.002|pmc=7994291|pmid=32891958|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-09-09|title=Measles – Immunology Explained|url=https://immunologyexplained.aai.org/topics/immunity-to-infection/measles/|website=American Association of Immunologists|language=en}}</ref> '''Faktorët e rrezikut''' Personat nën 5 dhe mbi 20 vjeç kanë rrezik më të lartë për ndërlikime. Gjendjet që e dobësojnë ose e ndryshojnë përgjigjen imunitare e rrisin gjithashtu këtë rrezik; ndër to janë shtatzënia, kequshqyerja, kancerët hematologjikë, [[HIV/AIDS]]-i dhe përdorimi i barnave imunosupresive.<ref name="Selina-2019" /><ref name="CDC-2016">{{cite web|title=Measles|url=https://www.cdc.gov/measles/hcp/clinical-overview/|website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|language=en}}</ref><ref>{{cite web|author=National Institutes of Health Office of Dietary Supplements|year=2013|title=Vitamin A|url=https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminA-HealthProfessional/|publisher=U.S. Department of Health & Human Services|language=en}}</ref> ==== Amnezia imunitare ==== Virusi i fruthit mund të zhdukë kujtesën imunitare të fituar më parë duke vrarë qelizat që prodhojnë antitrupa; kështu e dobëson sistemin imunitar dhe ia hap rrugën infeksioneve potencialisht të rënda nga sëmundje të tjera.<ref name="Griffin-2019">{{cite web|last=Griffin|first=Ashley Hagen|date=2019-05-18|title=Measles and Immune Amnesia|url=https://asm.org/Articles/2019/May/Measles-and-Immune-Amnesia|publisher=American Society for Microbiology|language=en}}</ref><ref name="Mina-2019">{{cite journal|vauthors=Mina MJ, Kula T, Leng Y, Li M, de Vries RD, Knip M|display-authors=6|title=Measles virus infection diminishes preexisting antibodies that offer protection from other pathogens|journal=Science|volume=366|issue=6465|pages=599–606|date=2019-11-01|pmid=31672891|doi=10.1126/science.aay6485|pmc=8590458|language=en}}</ref><ref name="Guglielmi-2019">{{cite journal|last=Guglielmi|first=Giorgia|title=Measles erases immune 'memory' for other diseases|journal=Nature|date=2019-10-31|doi=10.1038/d41586-019-03324-7|pmid=33122832|language=en}}</ref> Shtypja e sistemit imunitar nga fruthi zgjat deri në tre vjet dhe është lidhur epidemiologjikisht me një rritje të vdekshmërisë së fëmijëve nga sëmundje të tjera infektive gjatë kësaj periudhe.<ref name="Mina-2015">{{cite journal|vauthors=Mina MJ, Metcalf CJ, de Swart RL, Osterhaus AD, Grenfell BT|title=Long-term measles-induced immunomodulation increases overall childhood infectious disease mortality|journal=Science|date=2015-05|volume=348|issue=6235|pages=694–9|doi=10.1126/science.aaa3662|pmid=25954009|pmc=4823017|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Bakalar|first=Nicholas|title=Measles May Increase Susceptibility to Other Infections|work=The New York Times|date=2015-05-07|url=https://archive.nytimes.com/well.blogs.nytimes.com/2015/05/07/measles-may-increase-susceptibility-to-other-infections/|language=en}}</ref> Vaksina e fruthit përmban një shtam të atenuar të virusit, i cili nuk e zhduk kujtesën imunitare.<ref name="Griffin-2019" /> Ky fenomen, i njohur si "amnezi imunitare", e rrit rrezikun e infeksioneve pasuese.<ref name="Rota-2016" /><ref>{{cite journal|vauthors=Griffin DE|date=2010-07|title=Measles virus-induced suppression of immune responses|journal=Immunological Reviews|volume=236|pages=176–89|doi=10.1111/j.1600-065X.2010.00925.x|pmc=2908915|pmid=20636817|language=en}}</ref><ref name="Griffin-2019" /><ref name="Mina-2019" /> Menjëherë pas shërimit nga fruthi vihet re një rënie e ndjeshme e antitrupave kundër baktereve dhe viruseve të tjera që pacientët i kishin fituar gjatë jetës para infektimit me virusin e fruthit.<ref name="Guglielmi-2019" /> Studimet te primatët sugjerojnë se amnezia imunitare lind gjatë infeksionit, kur virusi shkatërron limfocitet ekzistuese të kujtesës; pas shërimit, trupi krijon limfocite të reja kujtese specifike vetëm për virusin e fruthit. Kjo krijon imunitet të qëndrueshëm ndaj riinfektimit me fruth, por shkatërron imunitetet ekzistuese ndaj sëmundjeve të tjera.<ref name="Griffin-2019" /> Krahasimi i statistikave të vdekshmërisë së fëmijëve para dhe pas futjes së vaksinimit sugjeron se amnezia imunitare vazhdon 2–3 vjet pas infektimit.<ref name="Griffin-2019" /><ref name="Mina-2015" /> == Shkaku == [[File:Measles virus.JPG|thumb|upright=1.3|Mikrofotografi elektronike e virusit të fruthit]] Fruthi shkaktohet nga virusi i fruthit, një [[virus ARN]] me zinxhir të vetëm, të pasegmentuar, me sens negativ dhe me mbështjellës, i gjinisë ''Morbillivirus'' brenda familjes ''Paramyxoviridae''.<ref name="Hübschen-2022" /><ref name="Bester-2016" /> Ai është i afërt me murtajën e gjedhëve, një virus i gjedhëve i zhdukur në vitin 2001, dhe me murtajën e qenve, një sëmundje e gjitarëve që shkakton degradim neurologjik.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> Ekzistojnë 24 shtame të virusit të fruthit, të ndara në tetë klade të shënuara A–H.<ref name="Hübschen-2022" /> Virusi është një nga patogjenët njerëzorë më ngjitës dhe përhapet me kollë e teshtima nëpërmjet kontaktit të ngushtë personal ose të drejtpërdrejtë me sekrecionet.<ref name="CDC-2016" /><ref name="Bester-2016" /><ref name="Hübschen-2022">{{Cite journal|vauthors=Hübschen JM, Gouandjika-Vasilache I, Dina J|date=2022-02-12|title=Measles|journal=Lancet|volume=399|issue=10325|pages=678–690|doi=10.1016/S0140-6736(21)02004-3|pmid=35093206|language=en}}</ref> Ai mbetet infektiv deri në dy orë në pikëzat respiratore të pezullta në ajër.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> Nuk përhapet lehtë nëpërmjet sipërfaqeve, sepse inaktivizohet brenda pak orësh nga rrezet ultravjollcë dhe nxehtësia.<ref name="Rota-2016" /> Ai inaktivizohet gjithashtu nga tripsina, mjediset acide dhe eteri.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> Fruthi është aq ngjitës sa, nëse një person e ka atë, 90% e personave jo të imunizuar që kanë kontakt të ngushtë me të (p.sh. pjesëtarët e familjes) do të infektohen gjithashtu.<ref name="CDC Pink Book-2024" /><ref name="Banerjee-2020">{{cite journal|vauthors=Banerjee E, Griffith J, Kenyon C, Christianson B, Strain A, Martin K|display-authors=6|title=Containing a measles outbreak in Minnesota, 2017: methods and challenges|journal=Perspectives in Public Health|year=2020|volume=140|issue=3|pages=162–171|pmid=31480896|doi=10.1177/1757913919871072|language=en}}</ref> Njerëzit janë bujtësit e vetëm natyrorë të virusit dhe nuk njihen rezervuarë të tjerë shtazorë, megjithëse besohet se gorillat e maleve janë të ndjeshme ndaj sëmundjes.<ref name="CDC Pink Book-2024" /><ref name="Spelman-2013">{{cite journal|vauthors=Spelman LH, Gilardi KV, Lukasik-Braum M, Kinani JF, Nyirakaragire E, Lowenstine LJ|display-authors=6|title=Respiratory disease in mountain gorillas (Gorilla beringei beringei) in Rwanda, 1990–2010|journal=Journal of Zoo and Wildlife Medicine|year=2013|volume=44|issue=4|pages=1027–35|pmid=24450064|doi=10.1638/2013-0014R.1|language=en}}</ref> Faktorët e rrezikut për infektim me virusin e fruthit përfshijnë imunodeficiencën e shkaktuar nga HIV/AIDS-i,<ref>{{cite journal|vauthors=Gowda VK, Sukanya V|title=Acquired immunodeficiency syndrome with subacute sclerosing panencephalitis|journal=Pediatric Neurology|volume=47|issue=5|pages=379–81|date=2012-11|pmid=23044024|doi=10.1016/j.pediatrneurol.2012.06.020|language=en}}</ref> imunosupresionin pas transplantimit të një organi ose të qelizave burimore,<ref>{{cite journal|vauthors=Waggoner JJ, Soda EA, Deresinski S|title=Rare and emerging viral infections in transplant recipients|journal=Clinical Infectious Diseases|volume=57|issue=8|pages=1182–8|date=2013-10|pmid=23839998|doi=10.1093/cid/cit456|pmc=7107977|language=en}}</ref> terapinë me agjentë alkilues ose me kortikosteroide, pavarësisht statusit të imunizimit;<ref name="Selina-2019" /> udhëtimin në zona ku fruthi haset shpesh ose kontaktin me udhëtarë nga këto zona;<ref name="Selina-2019" /> si dhe humbjen e antitrupave pasivë të trashëguar para moshës së imunizimit rutinë.<ref name="Leuridan-2012">{{cite journal|vauthors=Leuridan E, Sabbe M, Van Damme P|date=2012-09|title=Measles outbreak in Europe: susceptibility of infants too young to be immunized|journal=Vaccine|volume=30|issue=41|pages=5905–13|doi=10.1016/j.vaccine.2012.07.035|pmid=22841972|language=en}}</ref> == Patofiziologjia == [[File:MeaslesOsmosisPic5.jpg|thumb|upright=1.4|Paraqitje e virusit të fruthit duke u ngjitur pas mukozës së trakesë]] Pasi virusi i fruthit prek mukozën e rrugëve të frymëmarrjes, ai lidhet me SLAM-in (molekula sinjalizuese e aktivizimit të limfociteve, e njohur edhe si CD150) në sipërfaqen e makrofagëve dhe të qelizave dendritike, të cilat pastaj e marrin brenda virusin. Ky proces ndërmjetësohet nga proteina hemaglutininë (H) në sipërfaqen e virusit, e cila, duke u lidhur me SLAM-in, bën që proteina e shkrirjes (F) të ndryshojë formë dhe të lejojë shkrirjen e mbështjellësit e hyrjen e ARN-së dhe të proteinave virale. Proteina L, një ARN-polimerazë e varur nga ARN-ja, e transkripton më pas genomin viral me sens negativ në ARN mesazhere me sens pozitiv, e cila përkthehet nga ribozomet e qelizës në proteina virale. Këto qeliza imunitare ia kalojnë virusin grupeve të tjera të qelizave imunitare — qelizave B, qelizave T, timociteve dhe qelizave burimore hematopoietike — të cilat e përhapin virusin në organe të tjera gjatë periudhës së inkubacionit.<ref name="CDC Pink Book-2024">{{cite book|date=2024-04-24|chapter=Chapter 13: Measles|url=https://www.cdc.gov/pinkbook/hcp/table-of-contents/chapter-13-measles.html|title=Pink Book: Epidemiology and Prevention of Vaccine-Preventable Diseases|publisher=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|language=en}}</ref><ref name="Hübschen-2022" /> Periudha fillestare e infeksionit në mushkëri zgjat dy deri në tri ditë dhe përfundon me vireminë e parë. Pesë deri në shtatë ditë pas fillimit të infeksionit ndodh viremia e dytë dhe virusi infekton qelizat epiteliale.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> Virusi përhapet përgjatë qelizave epiteliale, fillimisht në pemën respiratore nëpërmjet poreve ndërqelizore dhe më vonë në mukozat e organeve të tjera nëpërmjet receptorëve nektinë-4. Kjo shkakton kollën e vërejtur klinikisht, e cila e aerosolizon virusin dhe mundëson përhapjen e tij.<ref name="CDC Pink Book-2024" /><ref name="Rota-2016" /> == Diagnostikimi == Zakonisht diagnoza klinike nis me shfaqjen e etheve dhe të lodhjes së përgjithshme rreth 10 ditë pas ekspozimit ndaj virusit, e ndjekur nga kolla, riniti dhe konjuktiviti, të cilat rëndohen gjatë katër ditëve pas shfaqjes.<ref>{{Citation|vauthors=Rainwater-Lovett K, Moss WJ|title=Measles (Rubeola)|date=2018|work=Harrison's Principles of Internal Medicine|edition=20|place=Nju-Jork|publisher=McGraw-Hill Education|url=https://accessmedicine.mhmedical.com/content.aspx?bookid=2129&sectionid=192025856|language=en}}</ref> Vërejtja e njollave të Koplikut është gjithashtu diagnostike.<ref name="Baxby-1997">{{cite journal|vauthors=Baxby D|date=1997-07|title=The diagnosis of the invasion of measles from a study of the exanthema as it appears on the buccal mucous membrane, by Henry Koplik, M.D.|journal=Reviews in Medical Virology|volume=7|issue=2|pages=71–74|doi=10.1002/(SICI)1099-1654(199707)7:2<71::AID-RMV185>3.0.CO;2-S|pmid=10398471|language=en}}</ref> Sëmundje të tjera që mund të ngjajnë me fruthin janë ethet e dengës, [[rubeola]], eritema infeksioze (sëmundja e pestë, e shkaktuar nga parvovirusi B19) dhe rozeola (sëmundja e gjashtë, e shkaktuar nga HHV6).<ref name="Rota-2016" /> Prandaj konfirmimi laboratorik rekomandohet fuqishëm, veçanërisht në zonat joendemike.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> === Testet laboratorike === Diagnoza laboratorike e fruthit mund të bëhet me konfirmimin e antitrupave IgM ose me zbulimin e ARN-së së virusit në mostra nga fyti, hunda ose urina, duke përdorur analizën RT-PCR.<ref name="CDC Manual-2019">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccines/pubs/surv-manual/chpt07-measles.html|title=Surveillance Manual: Measles|date=2019-05-23|website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|language=en}}</ref><ref name="Friedman-1983" /> Kjo metodë është veçanërisht e dobishme për konfirmimin e rasteve kur rezultatet e IgM-së nuk janë përfundimtare.<ref name="CDC Manual-2019" /> Për personat të cilëve nuk mund t'u merret gjak, mund të mblidhet pështymë për analizën e IgA-së specifike për fruthin.<ref name="Friedman-1983">{{cite journal|vauthors=Friedman M, Hadari I, Goldstein V, Sarov I|title=Virus-specific secretory IgA antibodies as a means of rapid diagnosis of measles and mumps infection|url=https://archive.org/details/sim_israel-journal-of-medical-sciences_1983-10_19_10/page/881|journal=Israel Journal of Medical Sciences|volume=19|issue=10|pages=881–4|date=1983-10|pmid=6662670|language=en}}</ref> Kjo metodë nuk është ideale, sepse pështyma përmban shumë lëngje e proteina të tjera që e vështirësojnë marrjen e mostrës dhe zbulimin e antitrupave.<ref name="Dimech-2016">{{Cite journal|vauthors=Dimech W, Mulders MN|date=2016-07|title=A review of testing used in seroprevalence studies on measles and rubella|journal=Vaccine|volume=34|issue=35|pages=4119–4122|doi=10.1016/j.vaccine.2016.06.006|pmid=27340096|language=en}}</ref><ref name="Simon-2011">{{cite journal|vauthors=Simon JK, Ramirez K, Cuberos L, Campbell JD, Viret JF, Muñoz A|display-authors=6|title=Mucosal IgA Responses in Healthy Adult Volunteers following Intranasal Spray Delivery of a Live Attenuated Measles Vaccine|journal=Clinical and Vaccine Immunology|date=2011-03|volume=18|issue=3|pages=355–361|doi=10.1128/CVI.00354-10|pmid=21228137|pmc=3067370|language=en}}</ref> Pështyma përmban gjithashtu 800 herë më pak antitrupa se mostrat e gjakut, çka e vështirëson më tej testimin. Kontakti i konfirmuar me persona të tjerë me fruth i shton peshë diagnozës.<ref name="Dimech-2016" /> Biopsitë dhe ekzaminimet histopatologjike zakonisht nuk përdoren për diagnostikim, por qelizat Warthin–Finkeldey — qeliza gjigante me shumë bërthama dhe përfshirje eozinofile — hasen shpesh në indin limfoid të prekur, ndonëse nuk janë tipare të veçanta vetëm për fruthin.<ref name="Milner-2015" /><ref name="Weisenberg-2022">{{Cite web|last=Weisenberg|first=Elliot|date=2022-08-09|title=Measles|url=https://www.pathologyoutlines.com/topic/lungnontumormeasles.html|website=PathologyOutlines.com|language=en}}</ref> Epiteli i prekur mund të ketë qeliza gjigante me trupa përfshirës viralë ose me trupa Cowdry.<ref name="Weisenberg-2022" /> == Parandalimi == [[File:Measles vaccination coverage world.svg|thumb|upright=1.4|Shkalla e vaksinimit kundër fruthit në botë]] Fruthi parandalohet te individi nëpërmjet vaksinimit (imunitet aktiv) ose marrjes së antitrupave kundër fruthit (imunitet pasiv), dhe te popullsia nëpërmjet imunitetit kolektiv. Gjatë shtatzënisë antitrupat kalojnë nëpërmjet placentës në qarkullimin e fetusit, duke i dhënë imunitet pasiv të porsalindurit.<ref name="Tesini-2023" /> Ky imunitet zbehet gjatë vitit të parë të jetës. Vlen të theksohet se imunizimi me vaksina të gjalla nuk rekomandohet gjatë shtatzënisë; personat shtatzënë që rezultojnë jo të imunizuar duhet të vaksinohen pas lindjes.<ref name="ACOG-2025" /> Në vendet ku fruthi është eliminuar, rekomandohet përgjithësisht që fëmijët të imunizohen në moshën 12–18 muajsh me vaksinën MMR (fruth, [[shyta]] dhe [[rubeolë]]).<ref name="Do-2025b" /> Në shumicën e vendeve ku fruthi është endemik, Organizata Botërore e Shëndetësisë rekomandon imunizimin në moshën 9 muajsh dhe përsëri në moshën 18 muajsh. Gjatë shpërthimeve aktive rekomandohet një dozë shtesë për foshnjat 6–11 muajshe.<ref name="WHO Position-2017" /> Në Afrikën e Jugut doza e parë jepet në moshën 6 muajsh, ndërsa në Kinë në moshën 8 muajsh.<ref name="Do-2025b" /> Vaksina është më pak efektive kur jepet më herët: kur doza e parë jepet në moshën 9 muajsh, shkalla e zhvillimit të antitrupave është 85–90%. Prandaj rekomandohet një dozë e dytë mes moshës katër dhe pesë vjeç, për të rritur nivelin e imunitetit.<ref name="Do-2025b" /><ref name="McLean-2013" /><ref name="WHO Position-2017">{{Cite web|date=2017-04-28|title=Measles vaccines: WHO position paper|url=https://www.who.int/teams/immunization-vaccines-and-biologicals/policies/position-papers/measles|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|language=en}}</ref> Doza e dytë jepet të paktën katër javë pas së parës.<ref name="Do-2025b" /> Reaksionet anësore ndaj vaksinimit janë të rralla, ku më të shpeshtat janë ethet dhe dhimbja në vendin e injektimit. Reaksionet anësore kërcënuese për jetën ndodhin në më pak se një rast për milion vaksinime (<0,0001%).<ref name="Galindo-2012">{{cite journal|vauthors=Galindo BM, Concepción D, Galindo MA, Pérez A, Saiz J|title=Vaccine-related adverse events in Cuban children, 1999–2008|journal=MEDICC Review|volume=14|issue=1|pages=38–43|date=2012-01|pmid=22334111|doi=10.37757/MR2012V14.N1.8|language=en}}</ref> Vaksina duhet t'u jepet fëmijëve pavarësisht nëse janë të infektuar me HIV apo jo.<ref>{{cite journal|vauthors=Helfand RF, Witte D, Fowlkes A, Garcia P, Yang C, Fudzulani R|display-authors=6|title=Evaluation of the immune response to a 2-dose measles vaccination schedule administered at 6 and 9 months of age to HIV-infected and HIV-uninfected children in Malawi|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-infectious-diseases_2008-11-15_198_10/page/1457|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=198|issue=10|pages=1457–65|date=2008-11|pmid=18828743|doi=10.1086/592756|language=en}}</ref> Ajo është më pak efektive te foshnjat e infektuara me HIV sesa te popullsia e përgjithshme, por trajtimi i hershëm me barna antiretrovirale mund ta rrisë efektshmërinë e saj.<ref>{{cite journal|vauthors=Ołdakowska A, Marczyńska M|title=Szczepienia przeciwko odrze u dzieci zakażonych HIV|trans-title=Vaksinimi kundër fruthit te fëmijët e infektuar me HIV|journal=Medycyna Wieku Rozwojowego|volume=12|issue=2 Pt 2|pages=675–80|year=2008|pmid=19418943|language=pl}}</ref> Programet e vaksinimit kundër fruthit shfrytëzohen shpesh edhe për ndërhyrje të tjera shëndetësore te fëmijët, si shpërndarja e rrjetave kundër mushkonjave për mbrojtje nga [[malaria]], e barnave antiparazitare dhe e suplementeve të vitaminës A, duke kontribuar kështu në uljen e vdekjeve të fëmijëve edhe nga shkaqe të tjera.<ref>{{cite press release|url=http://www.unicef.org/media/media_38076.html|title=Global goal to reduce measles deaths in children surpassed|publisher=UNICEF|year=2007|language=en}}</ref> Komiteti Këshillimor për Praktikat e Imunizimit (ACIP) i CDC-së rekomandon që të gjithë udhëtarët ndërkombëtarë të rritur që nuk kanë dëshmi të imunitetit të mëparshëm ndaj fruthit të marrin dy doza të vaksinës MMR para udhëtimit.<ref name="McLean-2013" /><ref>{{cite web|title=Plan for Travel|website=Measles (Rubeola)|date=2024-07-15|url=https://www.cdc.gov/measles/travel/index.html|language=en}}</ref> Lindja para vitit 1957 konsiderohet dëshmi e supozuar imuniteti, sepse personat e lindur para atij viti me shumë gjasë janë infektuar natyrshëm me virusin e fruthit.<ref name="McLean-2013">{{cite journal|vauthors=McLean HQ, Fiebelkorn AP, Temte JL, Wallace GS|title=Prevention of measles, rubella, congenital rubella syndrome, and mumps, 2013: summary recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP)|journal=MMWR Recommendations and Reports|volume=62|issue=RR-04|pages=2, 19|date=2013-06|pmid=23760231|url=https://www.cdc.gov/mmwr/pdf/rr/rr6204.pdf|language=en}}</ref><ref name="CDC Pink Book-2024" /><ref>{{cite web|title=Measles Prevention: Recommendations of the Immunization Practices Advisory Committee (ACIP)|website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|date=1989-12-29|url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00041753.htm|language=en}}</ref> Ka pasur pretendime të rreme për një lidhje mes vaksinës së fruthit dhe [[autizmi|autizmit]]; ky shqetësim i pasaktë e ka ulur shkallën e vaksinimit dhe ka rritur numrin e rasteve të fruthit atje ku vaksinimi ra nën nivelin e nevojshëm për të ruajtur imunitetin kolektiv.<ref name="Selina-2019" /> Po ashtu, ka pasur pretendime të rreme se infektimi me fruth mbron nga kanceri.<ref name="Russell-2019" /> Dhënia e vaksinës MMR mund ta parandalojë fruthin pas ekspozimit ndaj virusit (profilaksia pas ekspozimit).<ref name="Di Pietrantonj-2021">{{cite journal|vauthors=Di Pietrantonj C, Rivetti A, Marchione P, Debalini MG, Demicheli V|title=Vaccines for measles, mumps, rubella, and varicella in children|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|date=2021-11-22|volume=2021|issue=11|page=CD004407|doi=10.1002/14651858.CD004407.pub5|pmid=34806766|pmc=8607336|language=en}}</ref> Udhëzimet për profilaksinë pas ekspozimit ndryshojnë sipas juridiksionit dhe popullsisë, por vaksina zakonisht jepet brenda 72 orëve nga ekspozimi.<ref name="Do-2025b" /><ref name="Di Pietrantonj-2021" /> Imunizimi pasiv me injeksion intramuskular antitrupash mund të jetë efektiv deri në ditën e shtatë pas ekspozimit.<ref name="Young-2014">{{Cite journal|vauthors=Young MK, Nimmo GR, Cripps AW, Jones MA|date=2014-04|title=Post-exposure passive immunisation for preventing measles|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=2014|issue=4|page=CD010056|doi=10.1002/14651858.CD010056.pub2|pmid=24687262|pmc=11055624|language=en}}</ref> Krahasuar me mostrajtimin, rreziku i infektimit me fruth ulet me 83% dhe rreziku i vdekjes nga fruthi me 76%. Megjithatë, efektshmëria e imunizimit pasiv në krahasim me vaksinën aktive nuk është e qartë.<ref name="Young-2014" /> Vaksina MMR është 95% efektive në parandalimin e fruthit pas një doze të vetme, nëse i jepet një fëmije mbi moshën dymbëdhjetë muajsh; me një dozë të dytë, ajo siguron imunitet te 97–99% e fëmijëve.<ref name="CDC-2016" /><ref name="Bester-2016">{{Cite journal|last=Bester|first=JC|date=2016-12|title=Measles and Measles Vaccination: A Review|journal=JAMA Pediatrics|volume=170|issue=12|pages=1209–15|doi=10.1001/jamapediatrics.2016.1787|pmid=27695849|language=en}}</ref> Mbi 95% e popullsisë duhet të jetë e vaksinuar për të arritur imunitetin kolektiv, për shkak të numrit të lartë bazë të riprodhimit të fruthit.<ref name="Do-2025b" /> === Vitamina A dhe parandalimi i fruthit === Mungesa e vitaminës A është një problem i madh i shëndetit publik në vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme; ajo prek 190 milionë fëmijë nën pesë vjeç dhe sjell shumë pasoja të dëmshme shëndetësore, përfshirë vdekjen.<ref name="Imdad-2022" /> Në Shtetet e Bashkuara kjo mungesë është e rrallë.<ref name="ODS-NIH-2016">{{Cite web|title=Office of Dietary Supplements – Vitamin A and Carotenoids|url=https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminA-HealthProfessional/|website=ods.od.nih.gov|language=en}}</ref> Një metaanalizë e provave klinike të kryera në vende ku kjo mungesë është e përhapur arriti në përfundimin se, kur fëmijët merrnin suplemente të vitaminës A, incidenca e infektimit me fruth ulej me 50%.<ref name="Imdad-2022">{{cite journal|vauthors=Imdad A, Mayo-Wilson E, Haykal MR, Regan A, Sidhu J, Smith A, Bhutta ZA|title=Vitamin A supplementation for preventing morbidity and mortality in children from six months to five years of age|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=3|issue=3|page=CD008524|date=2022-03|pmid=35294044|pmc=8925277|doi=10.1002/14651858.CD008524.pub4|language=en}}</ref> Për krahasim, vaksinimi me dy doza gjatë fëmijërisë siguron 97–99% mbrojtje ndaj fruthit.<ref name="CDC-2016" /><ref name="McLean-2013" /><ref name="Bester-2016" /> Nuk mendohet se suplementimi me vitaminë A e ul rrezikun e vdekjes nga fruthi.<ref name="ODS-NIH-2016" /> Te fëmijët që marrin doza të larta të vitaminës A nga suplementet ose nga vaji i mëlçisë së merlucit, ajo mund të grumbullohet deri në nivele toksike, çka mund të çojë në hipervitaminozë A dhe dëmtim të mëlçisë.<ref name="ODS-NIH-2016" /> Një përmbledhje Cochrane e vitit 2016, mbi dy prova të rastësishme të kontrolluara me 260 fëmijë me fruth, krahasoi vitaminën A me placebon. Asnjëra prej provave nuk e raportoi verbërinë apo dëmtime të tjera okulare si përfundim parësor. Njëra provë tregoi një rritje të përkohshme të niveleve të retinolit në serum, por pa efekt të qëndrueshëm dhe pa ndikim në shtimin e peshës. Prova e dytë nuk gjeti dallim të rëndësishëm në nivelet e retinolit apo në shkallën e kequshqyerjes. Prandaj autorët arritën në përfundimin se nuk u gjet asnjë provë që të vlerësonte nëse suplementimi me vitaminë A te fëmijët me fruth e parandalon verbërinë.<ref name="Bello-2016">{{cite journal|vauthors=Bello S, Meremikwu MM, Ejemot-Nwadiaro RI, Oduwole O|title=Routine vitamin A supplementation for the prevention of blindness due to measles infection in children|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|date=2016-08|issue=8|page=CD007719|pmid=27580345|doi=10.1002/14651858.CD007719.pub4|pmc=8483617|language=en}}</ref> Gjatë shpërthimit epidemik të vitit 2025 në jugperëndim të Shteteve të Bashkuara, me qendër në Teksasin perëndimor, disa familje vazhduan t'i refuzonin vaksinat dhe në vend të tyre u dhanë fëmijëve suplemente të vitaminës A ose vaj mëlçie merluci me vitamina A dhe D, pasi [[Robert F. Kennedy Jr.]] e promovoi vitaminën A si parandalim dhe trajtim.<ref name="Rosenbluth-2025">{{cite web|last=Rosenbluth|first=Teddy|title=For Some Measles Patients, Vitamin A Remedy Supported by RFK Jr. Leaves Them More Ill|website=The New York Times|date=2025-03-25|url=https://www.nytimes.com/2025/03/25/health/measles-kennedy-vitamin-a.html|language=en}}</ref> Disa fëmijë të shtruar për fruth në spitalin Covenant Children's në Lubbock shfaqën gjithashtu shenja të dëmtimit të mëlçisë, një simptomë e toksicitetit nga vitamina A.<ref name="ODS-NIH-2016" /><ref name="Rosenbluth-2025" /><ref name="Davies-2025">{{cite web|last=Davies|first=David Martin|title=West Texas children treated for vitamin A toxicity as medical disinformation spreads alongside measles outbreak|website=Texas Public Radio|date=2025-03-28|url=https://www.tpr.org/public-health/2025-03-27/west-texas-children-treated-for-vitamin-a-toxicity-as-medical-disinformation-spreads-alongside-measles-outbreak|language=en}}</ref> Deri në maj 2025, pavarësisht këtyre efekteve anësore të rënda — dhe ndoshta duke sjellë përhapje më të madhe të sëmundjes — Kennedy, në rolin e sekretarit të Shëndetësisë dhe Shërbimeve Njerëzore të SHBA-së, vazhdoi ta mbështeste vitaminën A gjatë epidemisë së fruthit, së bashku me masa të tjera joshkencore dhe jovaksinale, përgjigje për të cilën është kritikuar gjerësisht.<ref>{{Cite web|last=Fischman|first=Josh|date=2025-05-05|title=Do 'alternative' measles treatments touted by RFK Jr. work?|url=https://www.scientificamerican.com/article/do-alternative-measles-treatments-touted-by-rfk-jr-work/|website=Scientific American|language=en}}</ref> == Trajtimi == Nuk ekziston trajtim specifik antiviral nëse fruthi zhvillohet.<ref name="CDC-2016" /> Barnat synojnë përgjithësisht trajtimin e superinfeksioneve, ruajtjen e hidrimit të mirë me lëngje të mjaftueshme dhe lehtësimin e dhimbjes.<ref name="CDC-2016" /> Trajtimi mbështetës mund të përfshijë [[ibuprofen]]in ose [[paracetamol]]in për uljen e etheve dhe të dhimbjes dhe, nëse duhet, një bar me veprim të shpejtë për zgjerimin e rrugëve të frymëmarrjes për kollën.<ref>{{cite news|last=Rezaie|first=Salim R.|title=Measles: The Sequel|url=https://epmonthly.com/article/measles-the-sequel/|work=Emergency Physicians Monthly|language=en}}</ref> Disa grupe, si fëmijët e vegjël dhe personat rëndë të kequshqyer, marrin gjithashtu vitaminë A të administruar nga mjeku, e cila vepron si imunomodulator, duke i forcuar përgjigjet me antitrupa ndaj fruthit dhe duke e ulur rrezikun e ndërlikimeve të rënda.<ref name="CDC-2016" /><ref name="Bester-2016" /><ref name="WHO Position-2017a">{{cite journal|author=Organizata Botërore e Shëndetësisë|title=Measles vaccines: WHO position paper – April 2017|journal=Weekly Epidemiological Record|volume=92|issue=17|pages=205–27|date=2017-04|pmid=28459148|hdl=10665/255377|language=en}}</ref> Ndonëse trajtimi me vitaminë A nuk e shëron sëmundjen dhe nuk e ul vdekshmërinë në çdo grupmoshë,<ref>{{cite web|url=https://www.doh.wa.gov/YouandYourFamily/IllnessandDisease/Measles/FrequentlyAskedQuestions|title=Frequently Asked Questions about Measles|publisher=Washington State Department of Health|language=en|access-date=30 korrik 2026|archive-date=5 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805214034/https://www.doh.wa.gov/YouandYourFamily/IllnessandDisease/Measles/FrequentlyAskedQuestions|url-status=dead}}</ref> dy doza (200.000 NJ) të vitaminës A janë treguar se e ulin vdekshmërinë te fëmijët nën dy vjeç.<ref name="Bester-2016" /><ref name="Huiming-2005">{{cite journal|vauthors=Huiming Y, Chaomin W, Meng M|title=Vitamin A for treating measles in children|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=4|page=CD001479|date=2005-10|volume=2005|pmid=16235283|doi=10.1002/14651858.CD001479.pub3|pmc=7076287|language=en}}</ref> Gjatë shpërthimit epidemik të vitit 2025 në SHBA, fëmijë po paraqiten në spitale me fruth dhe me hipervitaminozë A, sepse prindërit u kishin dhënë burime të vitaminës A (suplemente ose vaj mëlçie merluci) si përpjekje mbrojtëse para se fëmijët të sëmureshin.<ref name="Rosenbluth-2025" /><ref name="Davies-2025" /> Suplementimi me [[zink]] te fëmijët me fruth nuk është studiuar mjaftueshëm.<ref>{{cite journal|vauthors=Awotiwon AA, Oduwole O, Sinha A, Okwundu CI|title=Zinc supplementation for the treatment of measles in children|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=2017|page=CD011177|date=2017-06|issue=6|pmid=28631310|pmc=6481361|doi=10.1002/14651858.CD011177.pub3|language=en}}</ref> Po ashtu, nuk ka të dhëna nga prova klinike të rastësishme për ose kundër efektshmërisë së barnave bimore kineze si trajtim.<ref>{{Cite journal|vauthors=Chen S, Wu T, Kong X, Yuan H|date=2011-11-09|title=Chinese medicinal herbs for measles|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=2011|issue=11|page=CD005531|doi=10.1002/14651858.CD005531.pub4|pmc=7265114|pmid=22071825|language=en}}</ref> == Prognoza == Shumica e personave e mbijetojnë fruthin, ndonëse në disa raste mund të shfaqen ndërlikime të rënda. Rreth 1 në 4 persona shtrohen në spital dhe 1–2 në 1.000 vdesin. Ndërlikimet janë më të mundshme te fëmijët nën 5 vjeç, te të rriturit mbi 20 vjeç dhe te personat shtatzënë.<ref name="ACOG-2025">{{Cite web|title=Management of Obstetric–Gynecologic Patients During a Measles Outbreak|url=https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/practice-advisory/articles/2024/03/management-of-obstetric-gynecologic-patients-during-a-measles-outbreak|website=American College of Obstetricians and Gynecologists|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Measles Complications|url=https://www.cdc.gov/measles/symptoms/complications.html|website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|date=2019-02-25|language=en}}</ref> Pneumonia është ndërlikimi fatal më i shpeshtë i infeksionit me fruth dhe përbën 56–86% të vdekjeve të lidhura me të.<ref name="Di Pietrantonj-2021" /> Pasoja të mundshme të infeksionit me virusin e fruthit përfshijnë laringotrakeobronkitin, humbjen sensorineurale të dëgjimit<ref name="Cohen-2014">{{cite journal|vauthors=Cohen BE, Durstenfeld A, Roehm PC|title=Viral causes of hearing loss: a review for hearing health professionals|journal=Trends in Hearing|volume=18|page=2331216514541361|date=2014-07|pmid=25080364|pmc=4222184|doi=10.1177/2331216514541361|language=en}}</ref> dhe — në rreth 1 në 10.000 deri 1 në 300.000 raste<ref name="Noyce-2012">{{cite journal|vauthors=Noyce RS, Richardson CD|title=Nectin 4 is the epithelial cell receptor for measles virus|journal=Trends in Microbiology|volume=20|issue=9|pages=429–39|date=2012-09|pmid=22721863|doi=10.1016/j.tim.2012.05.006|language=en}}</ref> — panencefalitin, i cili zakonisht është fatal.<ref name="NIH-Encephalitis-2024">{{cite web|title=Subacute Sclerosing Panencephalitis|publisher=National Institute of Neurological Disorders and Stroke (NINDS)|url=https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/subacute-sclerosing-panencephalitis|language=en}}</ref> Encefaliti akut i fruthit është një rrezik tjetër i rëndë i infeksionit. Ai shfaqet zakonisht dy ditë deri në një javë pas shpërthimit të skuqjes dhe nis me ethe shumë të larta, dhimbje të fortë koke, konvulsione dhe ndryshim të gjendjes mendore. Personi me encefalit nga fruthi mund të bjerë në koma, dhe mund të pasojë vdekja ose dëmtimi i trurit.<ref name="Tesini-2023" /> Te personat që e kanë kaluar fruthin më parë, riinfektimi simptomatik është i rrallë, por mund të ndodhë.<ref>{{cite journal|author=Centers for Disease Control (CDC)|title=Recommendation of the Immunization Practices Advisory Committee (ACIP). Measles prevention|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|volume=31|issue=17|pages=217–24, 229–31|date=1982-05|pmid=6804783|url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00001090.htm|language=en}}</ref> == Epidemiologjia == Fruthi është jashtëzakonisht infektiv dhe qarkullimi i tij i vazhdueshëm në një bashkësi varet nga krijimi i bujtësve të rinj të ndjeshëm përmes lindjeve. Në bashkësitë që nuk krijojnë mjaft bujtës të rinj, sëmundja shuhet. Ky koncept u njoh për herë të parë te fruthi nga M. S. Bartlett në vitin 1957, i cili numrin minimal që e mban fruthin e quajti ''madhësia kritike e bashkësisë''.<ref>{{cite journal|last=Bartlett|first=M. S.|title=Measles periodicity and community size|journal=Journal of the Royal Statistical Society|year=1957|series=Ser. A|issue=120|pages=48–70|language=en}}</ref> Analiza e shpërthimeve në bashkësi ishullore ka sugjeruar se kjo madhësi për fruthin është rreth 250.000 banorë.<ref name="Black-1966">{{cite journal|vauthors=Black FL|title=Measles endemicity in insular populations: critical community size and its evolutionary implication|url=https://archive.org/details/journal-of-theoretical-biology_1966-07_11_2/page/207|journal=Journal of Theoretical Biology|volume=11|issue=2|pages=207–11|date=1966-07|pmid=5965486|doi=10.1016/0022-5193(66)90161-5|language=en}}</ref> Për shkak të lehtësisë së transmetimit brenda një bashkësie, mbi 95% e saj duhet të jetë e vaksinuar për të arritur imunitetin kolektiv.<ref name="Ludlow-2015" /> Në vitin 2011 OBSH-ja vlerësoi se fruthi shkaktoi 158.000 vdekje, krahasuar me 630.000 vdekje në vitin 1990.<ref name="Lozano-2012">{{cite journal|vauthors=Lozano R, Naghavi M, Foreman K, Lim S, Shibuya K, Aboyans V|display-authors=6|title=Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010|journal=Lancet|volume=380|issue=9859|pages=2095–128|date=2012-12|pmid=23245604|doi=10.1016/S0140-6736(12)61728-0|pmc=10790329|language=en}}</ref> Që nga viti 2018, fruthi mbetet një nga shkaqet kryesore të vdekjeve të parandalueshme me vaksinë në botë.<ref name="Kabra-2013" /><ref>{{cite web|title=Measles Data and Statistics|url=https://www.cdc.gov/measles/downloads/measlesdataandstatsslideset.pdf|publisher=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|language=en}}</ref> Në vendet e zhvilluara vdekshmëria është më e ulët: për shembull, në Angli dhe Uells mes viteve 2007 dhe 2017 vdiqën dy deri në tri raste nga çdo 10.000.<ref>{{cite web|title=Measles notifications and deaths in England and Wales: 1940 to 2017|url=https://www.gov.uk/government/publications/measles-deaths-by-age-group-from-1980-to-2013-ons-data/measles-notifications-and-deaths-in-england-and-wales-1940-to-2013|website=GOV.UK|language=en}}</ref> Te fëmijët në Shtetet e Bashkuara vdesin një deri në tri raste nga çdo 1.000 (0,1–0,2%).<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/measles/about/complications.html|title=Complications of measles|date=2014-11-03|publisher=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|language=en}}</ref> Në popullsitë me nivele të larta kequshqyerjeje dhe mungesë kujdesi shëndetësor të përshtatshëm, vdekshmëria mund të arrijë 10%.<ref name="WHO Facts-2024a" /><ref name="CDC Pink Book-2024" /> Në vitin 2012, numri i vdekjeve nga fruthi ishte 78% më i ulët se në vitin 2000, falë rritjes së shkallës së imunizimit ndër shtetet anëtare të OKB-së.<ref name="Ludlow-2015" /> Mes viteve 2000 dhe 2016 rastet globale ranë me 84%; deri në vitin 2019 ato ishin rritur në gjithsej 870.000, numri më i lartë që nga viti 1996.<ref name="Hübschen-2022" /> {| class="wikitable" style="text-align:right; font-size:88%;" |+ Rastet e raportuara<ref>{{Cite web|title=GHO – Measles: reported cases by WHO region|url=https://apps.who.int/gho/data/view.main.1520_62?lang=en|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|language=en}}</ref> |- ! Rajoni i OBSH-së !! 1980 !! 1990 !! 2000 !! 2010 !! 2020 |- | align="left" | Rajoni Afrikan || 1.240.993 || 481.204 || 520.102 || 199.174 || 115.369 |- | align="left" | Rajoni i Amerikave || 257.790 || 218.579 || 1.754 || 247 || 9.996 |- | align="left" | Rajoni i Mesdheut Lindor || 341.624 || 59.058 || 38.592 || 10.072 || 6.769 |- | align="left" | Rajoni Evropian || 492.660 || 185.818 || 37.421 || 30.625 || 10.945 |- | align="left" | Rajoni i Azisë Juglindore || 199.535 || 224.925 || 78.558 || 54.228 || 9.389 |- | align="left" | Rajoni i Paqësorit Perëndimor || 1.319.640 || 155.490 || 177.052 || 49.460 || 6.605 |- | align="left" | '''Në botë''' || '''3.852.242''' || '''1.325.074''' || '''853.479''' || '''343.806''' || '''159.073''' |} Edhe në vendet ku vaksinimi është futur, shkalla e sëmundjes mund të mbetet e lartë. Fruthi është një nga shkaqet kryesore të vdekshmërisë së fëmijëve nga sëmundjet e parandalueshme me vaksinë. Në nivel botëror, letaliteti është ulur ndjeshëm falë një fushate vaksinimi të udhëhequr nga partnerët e Nismës për Fruthin: Kryqi i Kuq Amerikan, CDC-ja e Shteteve të Bashkuara, Fondacioni i Kombeve të Bashkuara, [[UNICEF]]-i dhe OBSH-ja. Në botë, vdekjet nga fruthi ranë me 60%, nga rreth 873.000 në vitin 1999 në 345.000 në vitin 2005.<ref name="UNICEF-2015">{{cite web|url=http://www.unicef.org/media/media_38076.html|title=UNICEF Joint Press Release|publisher=UNICEF|language=en}}</ref> Vlerësimet për vitin 2008 tregojnë se vdekjet ranë më tej në 164.000 në botë, ku 77% e vdekjeve të mbetura nga fruthi ndodhën në rajonin e Azisë Juglindore.<ref>{{cite journal|author=Organizata Botërore e Shëndetësisë|title=Global reductions in measles mortality 2000–2008 and the risk of measles resurgence|journal=Weekly Epidemiological Record|volume=84|issue=49|pages=509–16|date=2009-12|pmid=19960624|hdl=10665/241466|language=en}}</ref> Në vitin 2018 pati 142.300 vdekje të lidhura me fruthin në botë, ku shumica e rasteve u raportuan nga rajonet e Afrikës dhe të Mesdheut Lindor. Këto vlerësime ishin paksa më të larta se ato të vitit 2017, kur u raportuan 124.000 vdekje.<ref name="More than 140-2019">{{Cite press release|url=https://www.who.int/news-room/detail/05-12-2019-more-than-140-000-die-from-measles-as-cases-surge-worldwide|title=More than 140,000 die from measles as cases surge worldwide|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|date=2019-12-05|language=en}}</ref> Në vitin 2000, OBSH-ja themeloi Rrjetin Global të Laboratorëve për Fruthin dhe Rubeolën (GMRLN), për mbikëqyrjen laboratorike të fruthit, rubeolës dhe sindromës së rubeolës kongjenitale.<ref name="Brown-2019">{{cite journal|vauthors=Brown KE, Rota PA, Goodson JL, Williams D, Abernathy E, Takeda M|display-authors=6|title=Genetic Characterization of Measles and Rubella Viruses Detected Through Global Measles and Rubella Elimination Surveillance, 2016–2018|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|date=2019-07-05|volume=68|issue=26|pages=587–591|doi=10.15585/mmwr.mm6826a3|pmid=31269012|pmc=6613570|language=en}}</ref> Të dhënat e viteve 2016–2018 tregojnë se genotipet e virusit të fruthit që zbulohen më shpesh po pakësohen, çka sugjeron se rritja e imunitetit të popullsisë globale e ka ulur numrin e zinxhirëve të transmetimit.<ref name="Brown-2019" /> Rastet e raportuara në tre muajt e parë të vitit 2019 ishin 300% më të larta se në tre muajt e parë të vitit 2018, me shpërthime në çdo rajon të botës, edhe në vende me mbulim të lartë të përgjithshëm me vaksinë, ku sëmundja u përhap ndër grupe personash të pavaksinuar.<ref>{{cite press release|title=New measles surveillance data for 2019|url=https://www.who.int/immunization/newsroom/measles-data-2019/en/|publisher=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|date=2019-04-15|language=en}}</ref> Numri i rasteve të raportuara deri në mesin e nëntorit ishte mbi 413.000 në botë, plus 250.000 raste të tjera në Republikën Demokratike të Kongos (sipas sistemit të tyre kombëtar).<ref name="More than 140-2019" /> Në vitin 2019, numri i përgjithshëm i rasteve në botë arriti 869.770. Numri i rasteve të raportuara për vitin 2020 është më i ulët se ai i vitit 2019.<ref name="Patel-2020">{{Cite journal|vauthors=Patel MK, Goodson JL, Alexander JP, Kretsinger K, Sodha SV, Steulet C|display-authors=6|date=2020-11-13|title=Progress Toward Regional Measles Elimination — Worldwide, 2000–2019|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|volume=69|issue=45|pages=1700–1705|doi=10.15585/mmwr.mm6945a6|pmc=7660667|pmid=33180759|language=en}}</ref> Sipas OBSH-së, [[pandemia e COVID-19]] i pengoi fushatat e vaksinimit në të paktën 68 vende, përfshirë vende që po përjetonin shpërthime epidemike, çka solli rrezik të shtuar për raste të tjera.<ref name="Patel-2020" /><ref>{{cite press release|title=At least 80 million children under one at risk of diseases such as diphtheria, measles and polio as COVID-19 disrupts routine vaccination efforts|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|date=2020-05-22|url=https://www.who.int/news/item/22-05-2020-at-least-80-million-children-under-one-at-risk-of-diseases-such-as-diphtheria-measles-and-polio-as-covid-19-disrupts-routine-vaccination-efforts-warn-gavi-who-and-unicef|language=en}}</ref> Në vitin 2022 u vlerësuan rreth 136.000 vdekje nga fruthi në nivel botëror, kryesisht ndër fëmijët e pavaksinuar ose jo plotësisht të vaksinuar nën moshën pesë vjeç.<ref name="WHO Facts-2024a" /> Në shkurt të vitit 2024, Organizata Botërore e Shëndetësisë deklaroi se më shumë se gjysma e botës ishte në rrezik të një shpërthimi të fruthit për shkak të ndërprerjeve të lidhura me pandeminë e COVID-19. Të gjitha rajonet e botës kanë raportuar shpërthime të tilla, me përjashtim të Amerikave, ndonëse pritej që edhe ato të bëheshin vatra në të ardhmen. Sipas OBSH-së, shkalla e vdekjeve gjatë shpërthimeve priret të jetë më e lartë në vendet e varfra, por edhe vendet me të ardhura të mesme janë prekur rëndë.<ref>{{Cite news|date=2024-02-21|title=More than half the world faces high measles risk, WHO says|url=https://www.straitstimes.com/world/more-than-half-the-world-faces-high-measles-risk-who-says|work=The Straits Times|language=en}}</ref> Në nëntor 2024, OBSH-ja dhe CDC-ja raportuan se rastet e fruthit u rritën me 20% gjatë vitit 2023, kryesisht për shkak të mbulimit të pamjaftueshëm me vaksinë në rajonet më të varfra të botës dhe në ato të prekura nga konfliktet, duke shkuar nga rreth 8,6 në 10,3 milionë raste.<ref name="Minta-2024" /><ref name="Christensen-2024">{{Cite web|last=Christensen|first=Jen|date=2024-11-14|title=Measles is debilitating and deadly, and cases are surging, WHO and CDC warn|url=https://www.cnn.com/2024/11/14/health/measles-comeback-who-cdc/index.html|website=CNN|language=en}}</ref> Gati gjysma e shpërthimeve të mëdha<ref name="Christensen-2024" /> dhe 64% e rasteve individuale ndodhën në Afrikë.<ref name="Minta-2024">{{Cite journal|last=Minta|first=Anna A.|date=2024|title=Progress Toward Measles Elimination — Worldwide, 2000–2023|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|volume=73|issue=45|pages=1036–1042|doi=10.15585/mmwr.mm7345a4|pmid=39541251|pmc=11576049|language=en}}</ref> === Evropa === Në Angli dhe Uells, ndonëse vdekjet nga fruthi ishin të rralla, ato ishin mesatarisht rreth 500 në vit gjatë viteve 1940. Vdekjet u pakësuan me përmirësimin e kujdesit mjekësor në vitet 1950, por incidenca e sëmundjes nuk u tërhoq derisa u fut vaksinimi në fund të viteve 1960. Mbulim më i gjerë u arrit në vitet 1980 me vaksinën MMR.<ref>{{cite web|title=50 years of measles vaccination in the UK|url=https://publichealthengland.exposure.co/50-years-of-measles-vaccination-in-the-uk|website=Public Health England|language=en|access-date=30 korrik 2026|archive-date=4 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201104095511/https://publichealthengland.exposure.co/50-years-of-measles-vaccination-in-the-uk|url-status=dead}}</ref> Në vitet 2013–2014 u regjistruan afro 10.000 raste në 30 vende evropiane. Shumica e rasteve ndodhën te persona të pavaksinuar dhe mbi 90% e tyre u regjistruan në Gjermani, Itali, Holandë, Rumani dhe Mbretëri të Bashkuar.<ref name="Ludlow-2015" /> Mes tetorit 2014 dhe marsit 2015, një shpërthim i fruthit në kryeqytetin gjerman, [[Berlin]]i, solli të paktën 782 raste.<ref name="Whitman-2015">{{cite web|url=http://www.ibtimes.com/who-stefan-lanka-court-orders-german-measles-denier-pay-100000-euros-1846078|title=Who Is Stefan Lanka? Court Orders German Measles Denier To Pay 100,000 Euros|author=Elizabeth Whitman|website=International Business Times|date=2015-03-13|language=en}}</ref> Në vitin 2016 u raportua një nivel rekord i ulët prej 4.400 rastesh në Evropë. Megjithatë, që nga viti 2017 nisi një rikthim i fruthit në Evropë, me numrin e rasteve që u rrit atë vit në 21.315, me 35 vdekje.<ref>{{cite press release|title=Europe observes a fourfold increase in measles cases in 2017 compared to previous year|url=http://www.euro.who.int/en/media-centre/sections/press-releases/2018/europe-observes-a-4-fold-increase-in-measles-cases-in-2017-compared-to-previous-year|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|date=2018-02-19|language=en|access-date=30 korrik 2026|archivedate=21 shkurt 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180221204224/http://www.euro.who.int/en/media-centre/sections/press-releases/2018/europe-observes-a-4-fold-increase-in-measles-cases-in-2017-compared-to-previous-year}}</ref> Sipas shifrave paraprake për vitin 2018, rastet e raportuara në rajon u trefishuan në 82.596 në 47 vende, me 72 vdekje; Ukraina pati numrin më të madh të rasteve (53.218), ndërsa incidenca më e lartë u regjistrua në Ukrainë (1.209 raste për milion banorë), Serbi (579), Gjeorgji (564) dhe Shqipëri (500).<ref>{{cite web|url=http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0004/394060/2019_01_Epi_Data_EN_Jan-Dec-2018.pdf|title=WHO EpiData|publisher=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|date=2019-02|language=en}}</ref><ref name="WHO Europe-2019">{{cite press release|url=http://www.euro.who.int/en/media-centre/sections/press-releases/2019/measles-in-europe-record-number-of-both-sick-and-immunized|title=Measles in Europe: record number of both sick and immunized|publisher=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|date=2019-02-07|language=en}}</ref> Një vit më parë (2017), mbulimi i vlerësuar me vaksinë në rajon ishte 95% për dozën e parë dhe 90% për dozën e dytë, ku kjo e fundit ishte shifra më e lartë e regjistruar ndonjëherë për dozën e dytë.<ref name="WHO Europe-2019" /> Në vitin 2019, Mbretëria e Bashkuar, [[Shqipëria]], Çekia dhe Greqia e humbën statusin e vendeve pa fruth për shkak të përhapjes së vazhdueshme dhe të zgjatur të sëmundjes në këto vende.<ref name="WHO Europe-2019a">{{cite press release|title=European Region loses ground in effort to eliminate measles|url=http://www.euro.who.int/en/media-centre/sections/press-releases/2019/european-region-loses-ground-in-effort-to-eliminate-measles|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|date=2019-08-29|language=en}}</ref> Në gjashtë muajt e parë të vitit 2019 në Evropë ndodhën 90.000 raste.<ref name="WHO Europe-2019a" /> Një rritje e ndjeshme e rasteve të fruthit në Evropë ndodhi në vitin 2024, me 127.350 raste të raportuara. Ky ishte numri më i lartë i rasteve në rajon që nga viti 1997 dhe përbënte një të tretën e rasteve globale. Qendra kryesore e shpërthimit dukej se ishte [[Rumania]], ku u raportuan 30.692 raste.<ref name="UNICEF-2025">{{cite web|title=European Region reports highest number of measles cases in more than 25 years – UNICEF, WHO/Europe|url=https://www.unicef.org/press-releases/european-region-reports-highest-number-measles-cases-more-25-years-unicef-whoeurope|publisher=UNICEF|date=2025-03-13|language=en}}</ref> === Amerikat === Si rezultat i vaksinimit të gjerë, sëmundja u shpall e eliminuar nga Amerikat në vitin 2016.<ref name="PAHO-2016">{{cite web|title=Region of the Americas is declared free of measles|url=https://www.paho.org/hq/index.php?option=com_content&view=article&id=12528|website=Organizata Panamerikane e Shëndetësisë|date=2016-09-29|language=en}}</ref> Megjithatë, raste u shfaqën përsëri në vitet 2017,<ref>{{cite news|title=Measles spreads again in the Americas|url=https://en.mercopress.com/2018/03/28/measles-spreads-again-in-the-americas|work=MercoPress|date=2018-03-28|language=en}}</ref> 2018, 2019,<ref name="CDC Media Statement-2019" /> 2020<ref name="CDC-Cases-2020" /> dhe 2025<ref>{{cite web|url=https://www.alberta.ca/measles|title=Measles|website=Alberta.ca|language=en}}</ref> në këtë rajon. ==== Kanadaja ==== Që nga gushti 2025, një shpërthim epidemik në [[Alberta]] solli 1.800 raste të konfirmuara dhe i shtyu ekspertët e shëndetësisë t'i këshillonin banorët e Albertës të siguroheshin që vaksinimet e tyre kundër fruthit të ishin të përditësuara.<ref>{{cite web|url=https://globalnews.ca/news/11349563/alberta-measles-return-to-school-warning-outbreak/|title=Alberta health experts warn of possible measles resurgence as kids head back to school|date=2025-08-25|website=Global News|language=en}}</ref> ==== Shtetet e Bashkuara ==== Në Shtetet e Bashkuara, fruthi prekte rreth 3.000 persona për milion në vitet 1960, para se vaksina të ishte e disponueshme. Me vaksinim të gjerë e të vazhdueshëm të fëmijëve, kjo shifër ra në 13 raste për milion në vitet 1980 dhe në rreth 1 rast për milion deri në vitin 2000.<ref>{{cite journal|vauthors=Orenstein WA, Papania MJ, Wharton ME|title=Measles elimination in the United States|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=189|issue=Suppl 1|pages=S1–3|date=2004-05|pmid=15106120|doi=10.1086/377693|language=en}}</ref> Në vitin 1991, një shpërthim i fruthit në Filadelfia pati si qendër Faith Tabernacle Congregation, një kishë shëruese me besim që i shkurajonte aktivisht besimtarët nga vaksinimi i fëmijëve. Mbi 1.400 persona u infektuan me fruth dhe nëntë fëmijë vdiqën.<ref>{{cite web|url=https://6abc.com/504818/|title=1991: The Philly measles outbreak that killed 9 children|date=2015-02-06|website=6abc Philadelphia|language=en}}</ref> Para imunizimit në Shtetet e Bashkuara ndodhnin mes tre dhe katër milionë raste në vit.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> Vendi u shpall i lirë nga qarkullimi i fruthit në vitin 2000, me 911 raste mes viteve 2001 dhe 2011. Në vitin 2014 CDC-ja deklaroi se fruthi endemik, rubeola dhe sindroma e rubeolës kongjenitale nuk ishin rikthyer në Shtetet e Bashkuara.<ref name="Papania-2014">{{cite journal|vauthors=Papania MJ, Wallace GS, Rota PA, Icenogle JP, Fiebelkorn AP, Armstrong GL|display-authors=6|title=Elimination of endemic measles, rubella, and congenital rubella syndrome from the Western hemisphere: the US experience|url=https://archive.org/details/sim_jama-pediatrics_2014-02_168_2/page/148|journal=JAMA Pediatrics|volume=168|issue=2|pages=148–55|date=2014-02|pmid=24311021|doi=10.1001/jamapediatrics.2013.4342|language=en}}</ref> Megjithatë, shpërthime të herëpashershme vazhdojnë për shkak të rasteve të importuara nga jashtë, ku më shumë se gjysma janë banorë amerikanë të pavaksinuar që infektohen jashtë vendit dhe infektojnë të tjerë pas kthimit.<ref name="Papania-2014" /> CDC-ja vazhdon të rekomandojë vaksinimin kundër fruthit në të gjithë popullsinë për të parandaluar shpërthime të tilla.<ref>{{cite journal|author=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|title=Multistate measles outbreak associated with an international youth sporting event — Pennsylvania, Michigan, and Texas, August–September 2007|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|volume=57|issue=7|pages=169–73|date=2008-02|pmid=18288074|url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5707a1.htm|language=en}}</ref> Në vitin 2014, një shpërthim nisi në Ohajo, kur dy burra [[amish]] të pavaksinuar me fruth asimptomatik u kthyen në Shtetet e Bashkuara nga puna misionare në Filipine.<ref name="Gastañaduy-2016">{{cite journal|vauthors=Gastañaduy PA, Budd J, Fisher N, Redd SB, Fletcher J, Miller J|display-authors=6|title=A Measles Outbreak in an Underimmunized Amish Community in Ohio|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_the-new-england-journal-of-medicine_2016-10-06_375_14/page/1343|journal=The New England Journal of Medicine|volume=375|issue=14|pages=1343–1354|date=2016-10|pmid=27705270|doi=10.1056/NEJMoa1602295|language=en}}</ref> Kthimi i tyre në një bashkësi me shkallë të ulët vaksinimi çoi në një shpërthim që arriti gjithsej 383 raste në nëntë qarqe, prej të cilave 340 (89%) ndodhën te persona të pavaksinuar.<ref name="Gastañaduy-2016" /> Nga 4 janari deri më 2 prill 2015, CDC-së iu raportuan 159 raste fruthi, prej të cilave 111 (70%) u përcaktua se rridhnin nga një ekspozim i mëparshëm në fund të dhjetorit 2014. Besohet se ky shpërthim e kishte origjinën në parkun tematik Disneyland në Kaliforni dhe u mbajt përgjegjës për infektimin e 147 personave në shtatë shtete amerikane, si dhe në Meksikë e Kanada; shumica e tyre ose ishin të pavaksinuar, ose kishin status të panjohur vaksinimi.<ref>{{cite web|url=https://blogs.cdc.gov/publichealthmatters/2015/12/year-in-review-measles-linked-to-disneyland/|title=Year in Review: Measles Linked to Disneyland|date=2015-12-02|publisher=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|language=en|access-date=30 korrik 2026|archive-date=19 maj 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170519211805/https://blogs.cdc.gov/publichealthmatters/2015/12/year-in-review-measles-linked-to-disneyland/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Clemmons NS, Gastanaduy PA, Fiebelkorn AP, Redd SB, Wallace GS|title=Measles — United States, January 4–April 2, 2015|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|volume=64|issue=14|pages=373–6|date=2015-04|pmid=25879894|pmc=5779542|language=en}}</ref> Ekspozimi fillestar ndaj virusit nuk u identifikua kurrë.<ref>{{cite web|title=Measles Outbreak — California, December 2014–February 2015|url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm6406a5.htm|website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|language=en}}</ref> Në vitin 2015, një grua në shtetin e Uashingtonit vdiq nga pneumonia si pasojë e fruthit. Ajo ishte viktima e parë nga fruthi në SHBA që nga viti 2003.<ref>{{cite news|title=Measles kills first patient in 12 years|url=https://www.usatoday.com/story/news/2015/07/02/measles-death-washington-state/29624385/|newspaper=USA Today|date=2015-07-02|language=en}}</ref> Gruaja ishte vaksinuar kundër fruthit dhe merrte barna imunosupresive për një gjendje tjetër. Barnat ia shtypën imunitetin ndaj fruthit; ajo u infektua, nuk zhvilloi skuqje, por mori pneumoni, e cila i shkaktoi vdekjen.<ref>{{cite web|title=First Measles Death in US Since 2003 Highlights the Unknown Vulnerables|website=National Geographic|url=https://www.nationalgeographic.com/science/phenomena/2015/07/02/measles-death-us/|date=2015-07-02|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=First Measles Death In 12 Years Renews Vaccination Concerns|website=NPR|date=2015-07-06|url=https://www.npr.org/2015/07/06/420594973/first-measles-death-in-12-years-renews-vaccination-concerns|language=en}}</ref> Në qershor 2017, laboratori shëndetësor i shtetit të Mejnit konfirmoi një rast fruthi në qarkun Franklin — rasti i parë i fruthit në 20 vjet për atë shtet.<ref>{{cite web|title=Maine confirms its first case of measles in 20 years|url=https://www.cbsnews.com/news/maine-confirms-first-case-measles-20-years/|website=CBS News|date=2017-06-27|language=en}}</ref> Në vitin 2018 ndodhi një rast në Portland të Oregonit, me 500 persona të ekspozuar; 40 prej tyre nuk kishin imunitet ndaj virusit dhe mbaheshin nën vëzhgim nga autoritetet shëndetësore të qarkut.<ref>{{Cite news|url=http://katu.com/news/local/measles-case-confirmed-in-portland-about-500-people-exposed|title=Measles case confirmed in Portland, about 500 people possibly exposed|work=KATU|language=en}}</ref> Në vitin 2018 u raportuan 273 raste fruthi në të gjithë Shtetet e Bashkuara,<ref>{{cite web|url=https://wonder.cdc.gov/nndss/static/2018/52/2018-52-table1.html|title=Weekly cases of selected infrequently reported notifiable diseases|website=wonder.cdc.gov|language=en|access-date=30 korrik 2026|archive-date=22 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022112034/https://wonder.cdc.gov/nndss/static/2018/52/2018-52-table1.html|url-status=dead}}</ref> përfshirë një shpërthim në [[Bruklin]] me mbi 200 raste të raportuara nga tetori 2018 deri në shkurt 2019. Shpërthimi u lidh me dendësinë e popullsisë së bashkësisë hebreje ortodokse, me ekspozimin fillestar nga një fëmijë i pavaksinuar që e mori fruthin gjatë një vizite në Izrael.<ref name="Alltucker-2019" /><ref>{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2019/01/08/health/measles-outbreak-ny-bn/index.html|title=New York tackles 'largest measles outbreak' in state's recent history as cases spike globally|last=Howard|first=Jacqueline|date=2019-01-09|work=CNN|language=en}}</ref> Një rikthim i fruthit ndodhi gjatë vitit 2019, i lidhur përgjithësisht me prindër që zgjodhën të mos i vaksinonin fëmijët, pasi shumica e rasteve të raportuara ndodhën te persona 19 vjeç e poshtë.<ref>{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/storyline/measles-outbreak/measles-outbreak-southwestern-washington-rises-50-cases-n966751|title=Washington state is averaging more than one measles case per day in 2019|website=NBC News|date=2019-02-04|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.vox.com/2019/1/27/18199514/measles-outbreak-2018-clark-county-washington|title=Washington declared a public health emergency over measles|first=Julia|last=Belluz|date=2019-01-27|website=Vox|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/dangerous-anti-vaxx-warning-issued-washington-officials-cases-measles-1306997|title="Dangerous" anti-vaxx warning issued by Washington officials as cases in measles outbreak continue to rise|first=Kashmira|last=Gander|date=2019-01-28|website=Newsweek|language=en}}</ref><ref name="Howard-2019" /> Rastet u raportuan fillimisht në shtetin e Uashingtonit në janar, me një shpërthim prej të paktën 58 rastesh të konfirmuara, kryesisht brenda qarkut Clark, i cili ka një shkallë më të lartë përjashtimesh nga vaksinimi krahasuar me pjesën tjetër të shtetit; sipas të dhënave shtetërore, gati një në katër nxënës të kopshtit atje nuk ishin vaksinuar.<ref name="Alltucker-2019">{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/health/2019/02/11/measles-spread-anti-vaccination-communities-new-york-clar-county-washington/2812667002/|title=A quarter of all kindergartners in Washington county aren't immunized. Now there's a measles crisis|first=Ken|last=Alltucker|date=2019-02-11|work=USA Today|language=en}}</ref> Kjo e shtyu guvernatorin e shtetit, Jay Inslee, të shpallte gjendje emergjence, ndërsa kuvendi shtetëror nisi procedurat ligjore për të hequr përjashtimin nga vaksinimi për arsye personale ose filozofike.<ref>{{cite web|url=https://www.seattletimes.com/seattle-news/amid-measles-outbreak-legislation-proposed-to-ban-vaccine-exemptions/|title=Amid measles outbreak, legislation proposed to ban vaccine exemptions|first=Jake|last=Goldstein-Street|date=2019-01-28|work=The Seattle Times|language=en}}</ref> Në prill 2019, kryebashkiaku i Nju-Jorkut, Bill de Blasio, shpalli gjendje emergjence të shëndetit publik për shkak të një rritjeje të madhe të rasteve të fruthit: në zonat hebreje ortodokse të Bruklinit pati 285 raste në vitin 2018, ndërsa në vitin 2017 kishte pasur vetëm dy. Edhe 168 raste të tjera u regjistruan në qarkun fqinj Rockland.<ref>{{cite journal|vauthors=Tanne JH|title=New York City mayor declares measles public health emergency|journal=BMJ|volume=365|page=l1724|date=2019-04|pmid=30971409|doi=10.1136/bmj.l1724|language=en}}</ref> Shpërthime të tjera ndodhën në qarqet Santa Cruz dhe Butte në Kaliforni, si dhe në shtetet Nju-Xhersi dhe Miçigan.<ref name="Howard-2019">{{cite web|url=https://www.cnn.com/2019/04/24/health/measles-outbreak-record-us-bn/index.html|title=US measles outbreak is largest since disease was declared eliminated in 2000|first1=Jacqueline|last1=Howard|first2=Debra|last2=Goldschmidt|date=2019-04-24|website=CNN|language=en}}</ref> Deri në prill 2019 ishin raportuar 695 raste fruthi në 22 shtete — numri më i lartë që nga shpallja e eliminimit të fruthit në vitin 2000.<ref name="CDC Media Statement-2019">{{cite press release|title=Measles cases in the U.S. are highest since measles was eliminated in 2000|url=https://www.cdc.gov/media/releases/2019/s0424-highest-measles-cases-since-elimination.html|website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|date=2019-04-26|language=en}}</ref> Nga janari deri në dhjetor 2019 u konfirmuan 1.282 raste individuale fruthi në 31 shtete — numri më i madh i raportuar në SHBA që nga viti 1992. Nga këto, 128 persona u shtruan në spital dhe 61 raportuan ndërlikime, përfshirë pneumoninë dhe encefalitin.<ref name="CDC-Cases-2020">{{cite web|title=Measles Cases and Outbreaks|website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|date=2020-01-06|url=https://www.cdc.gov/measles/data-research/|language=en}}</ref> Pas përfundimit të shpërthimit të vitit 2019, rastet e raportuara ranë në nivelet e mëparshme: 13 raste në vitin 2020, 49 raste në vitin 2021 dhe 121 raste në vitin 2022.<ref name="CDC-Cases-2023">{{Cite web|date=2023-09-29|title=Measles Cases and Outbreaks|url=https://www.cdc.gov/measles/data-research/|website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)|language=en}}</ref> Që nga shkurti 2025 është në vijim një shpërthim epidemik i fruthit ndër bashkësi të pavaksinuara në Teksas dhe në Meksikë të Re. Më 26 shkurt u raportua vdekja e parë nga fruthi që nga viti 2015 — ajo e një fëmije të pavaksinuar të moshës shkollore në Teksasin perëndimor. Numri i konfirmuar i rasteve në këtë shpërthim ishte 124 më 26 shkurt 2025, sipas Departamentit të Shërbimeve Shëndetësore të Teksasit; shumica janë fëmijë 5–17 vjeç.<ref>{{Cite web|last=Mukherjee|first=Neha|date=2025-02-26|title=Child in West Texas is first US measles death in a decade|url=https://www.cnn.com/2025/02/26/health/texas-measles-death/index.html|website=CNN|language=en}}</ref> Deri në mars 2025, CDC-ja kishte regjistruar 483 raste të konfirmuara në 20 shtete, 2 vdekje dhe 70 të shtruar në spital — më shumë se totali i të gjithë vitit 2024, që ishte vetëm 285.<ref>{{Cite web|author=IANS|date=2025-03-29|title=Measles outbreak 2025: US cases surge past 2024 total|url=https://gulfnews.com/world/americas/measles-outbreak-2025-us-cases-surge-past-2024-total-1.500076568|website=Gulf News|language=en}}</ref> ==== Brazili ==== Përhapja e fruthit ishte ndërprerë në Brazil në vitin 2016, ku rasti i fundit i njohur ishte dymbëdhjetë muaj më parë në shtetin e Searës.<ref>{{Cite journal|date=2016-07-26|title=Sarampo está eliminado do Brasil, segundo comitê internacional|url=http://g1.globo.com/bemestar/noticia/2016/07/sarampo-esta-eliminado-do-brasil-segundo-comite-internacional.html|journal=Bem Estar|language=pt}}</ref> Brazili fitoi certifikatën e eliminimit të fruthit nga Organizata Panamerikane e Shëndetësisë në vitin 2016, por Ministria e Shëndetësisë njoftoi se vendi ka pasur vështirësi ta ruajë atë, pasi vetëm në vitin 2018 u identifikuan dy shpërthime — një në shtetin e Amazonasit dhe një tjetër në Rorajma — përveç rasteve në shtete të tjera (Rio de Zhaneiro, Rio Grande do Sul, Para, San Paulo dhe Rondonia), me gjithsej 1.053 raste të konfirmuara deri më 1 gusht 2018.<ref name="G1-Brazil-2018">{{Cite journal|title=Brasil já tem mais de mil casos de sarampo em 2018, segundo Ministério da Saúde|url=https://g1.globo.com/bemestar/noticia/2018/08/02/brasil-ja-tem-mais-de-mil-casos-de-sarampo-em-2018-segundo-ministerio-da-saude.ghtml|journal=G1|date=2018-08-02|language=pt}}</ref><ref name="Ministério da Saúde-2019">{{cite web|url=http://portalms.saude.gov.br/noticias/agencia-saude/43946-ministerio-da-saude-atualiza-casos-de-sarampo-2|title=Ministério da Saúde atualiza casos de sarampo|work=Ministério da Saúde|language=pt}}</ref> Në këto shpërthime, si dhe në shumicën e rasteve të tjera, ngjitja ishte e lidhur me importimin e virusit, veçanërisht nga Venezuela.<ref name="G1-Brazil-2018" /> Kjo u konfirmua nga genotipi i virusit (D8) që u identifikua, i njëjti që qarkullon në Venezuelë.<ref name="Ministério da Saúde-2019" /> === Azia Juglindore === Gjatë epidemisë vietnameze të fruthit në pranverën e vitit 2014, deri më 19 prill ishin raportuar rreth 8.500 raste me 114 viktima;<ref>{{cite web|url=http://www.thanhniennews.com/health/vietnam-minister-calls-for-calm-in-face-of-8500-measles-cases-114-fatalities-25423.html|title=Vietnam minister calls for calm in face of 8,500 measles cases, 114 fatalities|author=Lien Chau|publisher=Thanh Niên|date=2014-04-18|language=en|access-date=30 korrik 2026|archive-date=18 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140418220953/http://www.thanhniennews.com/health/vietnam-minister-calls-for-calm-in-face-of-8500-measles-cases-114-fatalities-25423.html|url-status=dead}}</ref> deri më 30 maj ishin raportuar 21.639 raste të dyshuara, me 142 viktima të lidhura me fruthin.<ref>{{cite web|url=http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/610133/bo-y-te--vn-da-phan-ung-rat-nhanh-doi-voi-dich-soi.html|title=Bộ Y tế: "VN đã phản ứng rất nhanh đối với dịch sởi"|trans-title=Ministria e Shëndetësisë: "Vietnami është përgjigjur shumë shpejt ndaj fruthit"|author=Quốc Thanh|publisher=Tuổi Trẻ|date=2014-05-30|language=vi}}</ref> Në Zonën Vetëqeverisëse Naga, në një krahinë të largët veriore të [[Mianmari]]t, të paktën 40 fëmijë vdiqën gjatë një shpërthimi të fruthit në gusht 2016, i shkaktuar me shumë gjasë nga mungesa e vaksinimit në një zonë me infrastrukturë të dobët shëndetësore.<ref>{{cite web|url=https://www.easternmirrornagaland.com/who-doctors-in-myanmars-naga-areas-identify-mystery-disease/|title=WHO doctors in Myanmar's Naga areas identify 'mystery disease'|publisher=Eastern Mirror Nagaland|date=2016-08-06|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.promedmail.org/post/4398118|title=Myanmar (02): (SA) fatal, measles confirmed|publisher=International Society for Infectious Diseases|language=en}}</ref> Pas shpërthimit të fruthit në Filipine në vitin 2019, në atë vend u raportuan 23.563 raste me 338 viktima.<ref>{{cite web|url=http://outbreaknewstoday.com/philippines-measles-update-nearly-600-cases-2-days-76902/|title=Philippines measles update: Nearly 600 cases in 2 days|publisher=Outbreak News Today|date=2019-03-26|language=en}}</ref> Një shpërthim ndodhi gjithashtu ndër nëngrupin malajzian orang asli të popullit batek në shtetin Kelantan që nga maji 2019, duke shkaktuar vdekjen e 15 vetëve nga ai fis.<ref>{{cite web|last=Oon|first=Alyssa J.|date=2019-06-17|title=A Measles Outbreak Is The Cause of 15 Orang Asli Deaths In Kelantan|url=https://says.com/my/news/mysterious-illness-causing-deaths-of-kampung-kuala-koh-orang-asli-identified-as-measles|publisher=Says.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Tay|first=Rachel|date=2019-06-18|title=The mysterious illness that caused 15 deaths in a Malaysian tribe has been linked to a measles outbreak|work=Business Insider Malaysia|url=https://www.businessinsider.my/the-mysterious-illness-that-caused-15-deaths-in-a-malaysian-tribe-has-been-linked-to-a-measles-outbreak/|language=en|access-date=30 korrik 2026|archive-date=30 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830005853/https://www.businessinsider.my/the-mysterious-illness-that-caused-15-deaths-in-a-malaysian-tribe-has-been-linked-to-a-measles-outbreak/|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2024 u shpall një shpërthim i fruthit në rajonin e Bangsamoros në Filipine, me të paktën 592 raste dhe 3 vdekje.<ref>{{cite news|last=Unson|first=John|title=Measles outbreak declared in BARMM|url=https://qa.philstar.com/nation/2024/03/24/2342863/measles-outbreak-declared-barmm|work=The Philippine Star|date=2024-03-24|language=en}}</ref> === Paqësori Jugor === Një shpërthim i fruthit në Zelandën e Re pati 2.193 raste të konfirmuara dhe dy vdekje. Një shpërthim i fruthit në Tonga pati 612 raste. ==== Samoa ==== Një shpërthim i fruthit në [[Samoa]] në fund të vitit 2019 pati mbi 5.700 raste dhe 83 vdekje, nga një popullsi prej 200.000 banorësh. Mbi tre për qind e popullsisë u infektua dhe gjendja e jashtëzakonshme u shpall nga 17 nëntori deri më 7 dhjetor. Një fushatë vaksinimi e ngriti shkallën e vaksinimit kundër fruthit nga 31–34% në vitin 2018 në rreth 94% të popullsisë së synuar në dhjetor 2019.<ref name="Government of Samoa-2019">{{cite web|url=https://www.facebook.com/samoagovt/posts/2835748539789483|title=National Emergency Operation Centre, update on the measles outbreak (press release 36)|author=Qeveria e Samoas|date=2019-12-22|language=en}}</ref> === Afrika === Republika Demokratike e Kongos dhe Madagaskari raportuan numrin më të lartë të rasteve në vitin 2019. Megjithatë, rastet u pakësuan në Madagaskar si rezultat i fushatave emergjente kombëtare të vaksinimit. Që nga gushti 2019, shpërthime po ndodhnin në Angoli, Kamerun, Çad, Nigeri, Sudanin e Jugut dhe Sudan.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/immunization/newsroom/new-measles-data-august-2019/en/|title=New measles surveillance data from WHO|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|language=en}}</ref> ==== Madagaskari ==== Një shpërthim i fruthit në vitin 2018 solli shumë më tepër se 115.000 raste dhe mbi 1.200 vdekje.<ref name="Bezain-2019">{{cite news|url=https://www.apnews.com/0cd4deb8141742b5903fbef3cb0e8afa|title=Measles outbreak kills more than 1200 in Madagascar|last=Bezain|first=Laetitia|date=2019-04-14|publisher=Associated Press|language=en}}</ref> ==== Republika Demokratike e Kongos ==== Një shpërthim i fruthit me gati 5.000 vdekje dhe 250.000 infektime ndodhi në vitin 2019, pasi sëmundja u përhap në të gjitha provincat e vendit.<ref name="BBC-2019">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-50506743|title=Nearly 5,000 dead in world's worst measles outbreak|date=2019-11-21|publisher=BBC News|language=en}}</ref> Shumica e vdekjeve ishin ndër fëmijët nën pesë vjeç.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/2019/nov/22/children-bear-the-brunt-as-the-worlds-biggest-measles-epidemic-sweeps-congo|title=Children bear the brunt as the world's biggest measles epidemic sweeps Congo|last=Ratcliffe|first=Rebecca|date=2019-11-22|work=The Guardian|language=en}}</ref> Organizata Botërore e Shëndetësisë e ka raportuar këtë si epideminë më të madhe dhe më të shpejtë në botë.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/immunization/monitoring_surveillance/burden/vpd/surveillance_type/active/measles_monthlydata/en/|title=Measles and Rubella Surveillance Data|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|language=en}}</ref> == Historia == [[File:Measles Aztec drawing.jpg|left|thumb|Vizatim aztek i shekullit XVI që paraqet një person me fruth]] Fruthi është me origjinë zoonotike dhe ka evoluar nga murtaja e gjedhëve, e cila infektonte bagëtinë.<ref name="Furuse-2010" /> Një paraardhës i fruthit nisi të shkaktonte infeksione te njerëzit qysh në shekullin IV p.e.s.<ref>{{cite bioRxiv|vauthors=Düx A, Lequime S, Patrono LV, Vrancken B, Boral S, Gogarten JF|display-authors=6|date=2019-12-30|title=The history of measles: from a 1912 genome to an antique origin|biorxiv=10.1101/2019.12.29.889667|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|last=Kupferschmidt|first=Kai|date=2019-12-30|title=Measles may have emerged when large cities rose, 1500 years earlier than thought|journal=Science|doi=10.1126/science.aba7352|language=en}}</ref> ose, sipas vlerësimeve të tjera, jo më herët se pas vitit 500 të e.s.<ref name="Furuse-2010" /> Është hedhur mendimi se Murtaja Antonine e viteve 165–180 e.s. ishte fruth, por shkaku i vërtetë i saj mbetet i panjohur dhe lija konsiderohet shkak më i mundshëm.<ref>Përfundimi i H. Haeserit, në ''Lehrbuch der Geschichte der Medicin und der epidemischen Krankenheiten'' III:24–33 (1882), i ndjekur nga Zinsseri më 1935. {{në gjuhën|gjermanisht}}</ref> Përshkrimi i parë sistematik i fruthit si sëmundje e dallueshme nga lija dhe lia e egër i atribuohet mjekut pers Muhamed ibn Zekeria el-Raziut (Rhazes, 860–932), i cili botoi ''Librin e lisë dhe të fruthit'' dhe e cilësoi fruthin si "më të frikshëm se lija".<ref name="CDC Pink Book-2024" /><ref>{{cite journal|vauthors=Cohen SG|title=Measles and immunomodulation|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-allergy-and-clinical-immunology_2008-02_121_2/page/n308|journal=The Journal of Allergy and Clinical Immunology|volume=121|issue=2|pages=543–4|date=2008-02|pmid=18269930|doi=10.1016/j.jaci.2007.12.1152|language=en}}</ref> Besohet se, në kohën e librit të Raziut, shpërthimet ishin ende të kufizuara dhe virusi nuk ishte përshtatur plotësisht me njerëzit. Diku mes viteve 1100 dhe 1200 e.s., virusi i fruthit u nda plotësisht nga murtaja e gjedhëve, duke u bërë një virus i veçantë që infekton njerëzit.<ref name="Furuse-2010">{{cite journal|vauthors=Furuse Y, Suzuki A, Oshitani H|title=Origin of measles virus: divergence from rinderpest virus between the 11th and 12th centuries|journal=Virology Journal|volume=7|page=52|date=2010-03|pmid=20202190|pmc=2838858|doi=10.1186/1743-422X-7-52|language=en}}</ref> Kjo përputhet me vëzhgimin se fruthi kërkon një popullsi të ndjeshme prej mbi 500.000 vetash për të mbajtur një epidemi — situatë që u krijua historikisht pas rritjes së qyteteve mesjetare evropiane.<ref name="Black-1966" /> Fruthi është një sëmundje endemike, që do të thotë se ka qenë vazhdimisht e pranishme në një bashkësi dhe shumë njerëz zhvillojnë rezistencë. Te popullsitë e paekspozuara ndaj fruthit, përballja me sëmundjen e re mund të jetë shkatërrimtare. Në vitin 1529, një shpërthim i fruthit në [[Kubë]] vrau dy të tretat e vendasve që i kishin mbijetuar lisë. Dy vjet më vonë, fruthi shkaktoi vdekjen e gjysmës së popullsisë së [[Hondurasi]]t dhe shkretoi Meksikën, Amerikën Qendrore dhe qytetërimin [[inkas]].<ref>{{Cite book|first=Joseph Patrick|last=Byrne|title=Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues: A–M|url=https://archive.org/details/encyclopediaofpe00jose_0|publisher=ABC-CLIO|year=2008|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofpe00jose_0/page/414 413]|isbn=978-0-313-34102-1|language=en}}</ref> Shpërthimi i vitit 1846 në [[Ishujt Faroe]] ishte i pazakontë sepse u studiua mirë.<ref name="Harper-2020">{{Cite magazine|last=Harper|first=Kyle|date=2020-03-11|title=What Makes Viruses Like COVID-19 Such a Risk for Human Beings?|url=https://time.com/5800558/coronavirus-human-civilization/|magazine=Time|language=en|access-date=30 korrik 2026|archive-date=7 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307093708/https://time.com/5800558/coronavirus-human-civilization/|url-status=dead}}</ref> Fruthi nuk ishte parë në ishuj prej 60 vjetësh, prandaj thuajse asnjë banor nuk kishte imunitet të fituar.<ref name="Harper-2020" /> Tre të katërtat e banorëve u sëmurën dhe mbi 100 (1–2%) vdiqën para se epidemia të shuhej vetvetiu.<ref name="Harper-2020" /> [[Peter Ludvig Panum]]-i e vëzhgoi shpërthimin dhe përcaktoi se fruthi përhapej me kontakt të drejtpërdrejtë mes personave ngjitës dhe personave që nuk e kishin kaluar kurrë fruthin.<ref name="Harper-2020" /> Duke e studiuar këtë shpërthim, ai sqaroi edhe imunitetin që jep sëmundja, si dhe periudhën e inkubacionit.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> Fruthi vrau 20 për qind të popullsisë së [[Havai]]t në vitet 1850.<ref>{{cite web|title=Migration and Disease|website=Digital History|url=http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display.cfm?HHID=422|language=en|access-date=30 korrik 2026|archive-date=1 janar 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090101183418/http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display.cfm?HHID=422|url-status=dead}}</ref> Në vitin 1875, fruthi vrau mbi 40.000 fixhianë, afërsisht një të tretën e popullsisë.<ref>{{Cite web|title=Our History|url=http://www.fsm.ac.fj/index.php?option=com_content&view=article&id=114&Itemid=148|website=Fiji National University|language=en|access-date=30 korrik 2026|archive-date=10 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150410002823/http://www.fsm.ac.fj/index.php?option=com_content&view=article&id=114&Itemid=148|url-status=dead}}</ref> Në shekullin XIX, sëmundja vrau më shumë se gjysmën e popullsisë së andamanezëve të mëdhenj.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4987406.stm|title=Measles hits rare Andaman tribe|first=Subir|last=Bhaumik|publisher=BBC News|date=2006-05-16|language=en}}</ref> Në vitin 1914, një statisticien i kompanisë së sigurimeve Prudential vlerësoi, nga një anketë në 22 vende, se 1% e të gjitha vdekjeve në zonën e butë klimatike shkaktoheshin nga fruthi. Ai vuri re gjithashtu se 1–6% e rasteve të fruthit përfundonin me vdekje, ku dallimi varej nga mosha (0–3 vjeç ishte më e rrezikuara), nga kushtet shoqërore (p.sh. banesat e mbipopulluara) dhe nga gjendjet shëndetësore paraekzistuese.<ref>{{cite journal|last=Crum|first=Frederick S.|title=A Statistical Study of Measles|journal=American Journal of Public Health|date=1914-04|volume=4|issue=4|pages=289–309|doi=10.2105/AJPH.4.4.289-a|pmid=18009016|pmc=1286334|language=en}}</ref> === Vaksinimi === Para futjes së vaksinave vlerësohej se në botë ndodhnin çdo vit mbi 2 milionë vdekje dhe 30 milionë raste.<ref name="Rota-2016" /> Në vitin 1954, John Enders dhe Thomas C. Peebles e izoluan virusin e fruthit nga një djalë 13-vjeçar amerikan, David Edmonston. Enders ishte një nga studiuesit me përvojë në shumimin e poliovirusit — punë që i hapi rrugën vaksinës së Salkut — dhe përdori teknika të ngjashme për ta rritur shtamin Edmonston fillimisht në ind të veshkës njerëzore po atë vit, pastaj në kulturë indore të membranës amniotike dhe së fundi në kulturë embrioni pule. Puna e tyre zgjati tre vjet dhe krijoi një virus të aftë të riprodhohej e të nxiste imunitet, por jo të shkaktonte sëmundje — proces i quajtur atenuim.<ref name="CDC Pink Book-2024" /><ref>{{Cite journal|last=Baker|first=Jeffrey P.|date=2011-09-01|title=The First Measles Vaccine|journal=Pediatrics|volume=128|issue=3|pages=435–437|doi=10.1542/peds.2011-1430|pmid=21873696|language=en}}</ref> Duke punuar te Merck, Maurice Hilleman e atenuoi më tej shtamin Edmonston B dhe zhvilloi vaksinën e parë të suksesshme kundër fruthit, e cila u bë gjerësisht e disponueshme në Shtetet e Bashkuara në vitin 1963.<ref name="CDC Pink Book-2024" /><ref>{{cite book|author=Offit PA|title=Vaccinated: One Man's Quest to Defeat the World's Deadliest Diseases|location=Uashington|publisher=Smithsonian|isbn=978-0-06-122796-7|year=2007|language=en}}</ref> Ajo shoqërohej me reaksione pas imunizimit, përfshirë ethet dhe skuqjen. Në përpjekje për t'i zvogëluar këto reaksione, ajo u atenuua më tej për të prodhuar shtamin Schwartz (i futur më 1965, nuk përdoret më) dhe shtamin Edmonston-Enders (i futur më 1968). Edmonston B u ndërpre në vitin 1975.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> Mes viteve 1963 dhe 1967 u dha edhe një vaksinë e vrarë e fruthit, por ajo u ndërpre në favor të vaksinës së gjallë të atenuar, për shkak të rrezikut të fruthit atipik dhe të mbrojtjes më të dobët.<ref name="CDC Pink Book-2024" /><ref name="Do-2025b" /> Vaksina e fruthit u kombinua me vaksinën e shytave dhe atë të rubeolës — vaksina të ngjashme të gjalla që jepen në të njëjtat mosha — për të krijuar vaksinën MMR, e licencuar në Shtetet e Bashkuara në vitin 1971. Vaksina MMR u kombinua më pas me vaksinën e lisë së dhenve për të krijuar vaksinën MMRV, e licencuar në vitin 2005.<ref name="CDC Pink Book-2024" /> == Shoqëria dhe kultura == Aktivisti gjerman kundër vaksinave dhe mohues i HIV/AIDS-it<ref>{{cite web|url=http://www.virusmyth.com/aids/hiv/slartefact.htm|title=HIV; Reality or artefact?|last=Lanka|first=Stefan|publisher=Virusmyth.com|date=1995-04|language=en}}</ref> Stefan Lanka shpalli në vitin 2011 në faqen e tij një sfidë, duke ofruar 100.000 euro për këdo që të provonte shkencërisht se fruthi shkaktohet nga një virus dhe të përcaktonte diametrin e tij.<ref>{{cite web|url=http://magonia.com/files/stefan-lanka-sarampion.pdf|title=Das Masern-Virus: 100.000 € Belohnung!|date=2011-11-24|language=de|access-date=30 korrik 2026|archive-date=2 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402163126/http://magonia.com/files/stefan-lanka-sarampion.pdf|url-status=dead}}</ref> Ai pretendonte se sëmundja është psikosomatike dhe se virusi i fruthit nuk ekziston. Kur mjeku gjerman David Bardens i paraqiti prova shkencore bindëse nga studime të ndryshme mjekësore, Lanka nuk i pranoi gjetjet, duke e detyruar Bardensin t'i drejtohej gjykatës. Çështja fillestare gjyqësore përfundoi me vendimin që Lanka duhej ta paguante shpërblimin.<ref name="Whitman-2015" /><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31864218|title=Germany court orders measles sceptic to pay 100,000 euros|publisher=BBC News|date=2015-03-12|language=en}}</ref> Megjithatë, në apel, Lanka përfundimisht nuk u detyrua ta paguante shpërblimin, sepse provat e paraqitura nuk i plotësonin kërkesat e tij të sakta.<ref>{{cite web|url=http://www.pepijnvanerp.nl/2017/01/disappointing-outcome-of-bardens-vs-lanka-measles-proven-to-exist-but-anti-vaxxer-lanka-keeps-his-money/|title=Disappointing outcome of Bardens vs. Lanka|date=2017-01-23|language=en}}</ref> Çështja pati jehonë të gjerë ndërkombëtare dhe nxiti shumë komente, përfshirë ato të neurologut dhe skeptikut të njohur Steven Novella, i cili e quajti Lankën "krank" (mendjelehtë).<ref>{{cite web|url=http://theness.com/neurologicablog/index.php/yes-dr-lanka-measles-is-real/|title=Yes, Dr. Lanka, Measles is Real|last=Novella|first=Steven|publisher=NeuroLogica Blog|date=2015-03-13|language=en}}</ref> Meqenëse shpërthimet ndodhin lehtësisht në popullsi të nënvaksinuara, sëmundja shihet si një provë e mbulimit të mjaftueshëm me vaksinë brenda një popullsie.<ref>{{cite book|first=Brian Dean|last=Abramson|title=Vaccine, Vaccination, and Immunization Law|edition=3|publisher=Bloomberg Law|date=2025|chapter=Kap. 15 – Specific Vaccines|page=29|isbn=979-8-34170-407-7|language=en}}</ref> Shpërthimet e fruthit janë shtuar në Shtetet e Bashkuara, veçanërisht në bashkësi me shkallë më të ulët vaksinimi.<ref name="CDC-Cases-2020" /> Shpërndarja e ndryshme e vaksinës brenda një territori sipas moshës ose shtresës shoqërore mund të krijojë perceptime të ndryshme të përgjithshme për efektshmërinë e vaksinimit.<ref>{{Cite journal|last=Scirè|first=Giovanni|date=2021-01-01|title=Modelling and assessing public health policies to counteract Italian measles outbreaks|journal=International Journal of Simulation and Process Modelling|volume=16|issue=4|pages=271–284|doi=10.1504/IJSPM.2021.118832|hdl=10447/513505|language=en}}</ref> Sëmundja shpesh futet në një rajon nga udhëtarë të vendeve të tjera dhe zakonisht përhapet te ata që nuk e kanë marrë vaksinën.<ref name="CDC-Cases-2020" /> == Referime == {{Reflist|30em}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.cdc.gov/measles/about/questions.html Pyetje rreth fruthit] – Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) {{në gjuhën|anglisht}} * [https://www.ema.europa.eu/en/human-regulatory-overview/public-health-threats/vaccine-preventable-diseases-key-facts/measles Fruthi] – Agjencia Evropiane e Barnave {{në gjuhën|anglisht}} [[Kategoria:Fruthi| ]] [[Kategoria:Sëmundje virale]] [[Kategoria:Sëmundje infektive]] [[Kategoria:Sëmundje që përhapen nëpërmjet ajrit]] [[Kategoria:Sëmundje të parandalueshme me vaksinë]] [[Kategoria:Pediatri]] 288agetcv8rfvzqz22jqgw3bh38yvwn Përdoruesi diskutim:XikiH 3 129896 3022507 3014560 2026-08-05T13:14:28Z SHB2000 133007 SHB2000 zhvendosi faqen [[Përdoruesi diskutim:Xiki~sqwiki]] te [[Përdoruesi diskutim:XikiH]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Xiki~sqwiki|Xiki~sqwiki]]" to "[[Special:CentralAuth/XikiH|XikiH]]" 3014560 wikitext text/x-wiki <div style=" float: left; margin-right: 0.8%; height: 100%; width: 70.7%; background-color: transparent; color:inherit;"> {| width="100%" cellspacing="0" style="margin-left:-0%; border:1px solid #E6B8B8; border-radius:6.5px; -moz-border-radius:6.5px; -webkit-border-radius:6.5px;" |- | style="background:#E6B8B8; border-bottom:1px solid #E6B8B8; border-top-left-radius:4px; -moz-border-radius-topleft:4px; -webkit-border-top-left-radius:4px; border-top-right-radius:4px; -moz-border-radius-topright:4px; -webkit-border-top-right-radius:4px; color:#000;" | <span style="color:#fff; font-size:108%; padding:18px">'''Përshëndetje {{PAGENAME}}! Mirëseedhe në [[Wikipedia|<span style="color:#fff;">Wikipedjan</span>]] në [[Gjuha shqipe|<span style="color:#fff;">gjuhën Shqipe</span>]]!'''</span> |- | style="padding:3px 10px 0px 10px; text-align:justify; font-size:12.5px;" | Wikipedia është një enciklopedi vullnetarisht e redaktuar ku edhe '''ju''' mund të ndihmoni. |- | style="padding:3px 10px 0px 10px; text-align:justify; font-size:12.5px;" | Mund të fillosh direkt me kontributin tënd, [[Wikipedia:Fillimi|fillo duke shtypur këtu]] për një panoramë. Mund të gjesh ndihmë të mëtejshme te [[Wikipedia:Ndihmë|Ndihma e Wikipedisë]] ([[:en:Help:Contents|anglisht]]). Ne të këshillojmë t'i çosh pyetjet e tua te [[Wikipedia:Kuvendi|Kuvendi]], ku do të kesh përgjigje më të shpejtë. Nuk mund të çosh material me të [[Wikipedia:Të drejta autori|drejta autori]]. Në qoftë se do të çosh materialin tënd që e ke publikuar në vende të tjera, mund të na pyesësh ne. Duhet të përdorësh • germat Ë, Ç, ë, ç në fjalët e duhura dhe • të shkruash në [[Gjuha shqipe|gjuhën shqipe]] dhe në një [[Wikipedia:Pikëpamje neutrale|pikëpamje neutrale]]. |- | style="padding:3px 10px 0px 10px; text-align:justify; font-size:12.5px;" | [[Skeda:Tung.png|right]] Për çdo informacion mund të pyesësh te [[Wikipedia:Kuvendi]], një [[Wikipedia:Administrators#Lista_e_administruesve|administrator]] ose një [[Wikipedia:Wikipedianët|përdorues]] aktiv duke kontrolluar te "[[Speciale:Recentchanges|Ndryshime së fundmi]]" <sup>'''([[Wikipedia:Ndryshimet e Fundit|?]])'''</sup>. Për të hapur një diskutim të ri, shtyp butonin '''[http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Përdoruesi_diskutim:{{PAGENAMEE}}&action=edit&section=new (+) ]''' dhe mbush fushat. Kujtohu që të firmosësh në fund të mesazhit me emrin (account) tënd, kur ndërhyn në diskutime, duke shtypur atë buton. Punë të mbarë nga të gjithë Wikipedianët. Një përshëndetje dhe mirëseardhje edhe nga unë. Në qoftë se ke nevojë për ndonjë gjë më pyet edhe mua. |- | style="padding:1px 10px 1px 10px; text-align:justify; font-size:12.5px; border-top:2px #E6B8B8 solid;" | <small>[[Stampa:TungWiki/de|Deutsch]]&nbsp;&nbsp;-&nbsp;&nbsp;[[Stampa:TungWiki/en|English]]&nbsp;&nbsp;-&nbsp;&nbsp;[[Stampa:TungWiki/hr|Hrvatski]]&nbsp;&nbsp;-&nbsp;&nbsp;[[Stampa:TungWiki/nl|Nederlands]]</small> |- | style="padding:8px 10px 9px 10px; text-align:justify; font-size:13px; border-top:2px #E6B8B8 solid;" | Një punë të mbarë, {{{1}}} |} </div> <div style=" float: left; height: 100%; width: 28.5%; background-color: transparent; color:inherit;"> {| width="100%" cellspacing="0" style="margin-left:-0%; border:1px solid #C9C9C9; border-radius:6.5px; -moz-border-radius:6.5px; -webkit-border-radius:6.5px;" |- | colspan="6" style="background:#C9C9C9; border-bottom:1px solid #C9C9C9; border-top-left-radius:4px; -moz-border-radius-topleft:4px; -webkit-border-top-left-radius:4px; border-top-right-radius:4px; -moz-border-radius-topright:4px; -webkit-border-top-right-radius:4px; color:#000;" | <span style="color:#fff; font-size:108%; padding:18px;">'''Hapat fillestare'''</span> |- | style="padding:3px 10px 0px 10px; text-align:justify; font-size:12.5px;" | [[Skeda:Gnome-x-office-presentation.svg|30px]] | style="padding:3px 10px 0px 10px; text-align:justify; font-size:12.5px;" | [[Wikipedia:Fillimi|'''1. Doracak''' <br /> Doracak për Fillestarët]] |- | style="padding:3px 10px 0px 10px; text-align:justify; font-size:12.5px;" | [[Skeda:Gnome-image-x-generic.svg|30px]] | style="padding:3px 10px 0px 10px; text-align:justify; font-size:12.5px;" | [[Wikipedia:Skedari|'''2. Skedari''' <br /> Rregullat e përdorimit të figurave]] |- | style="padding:3px 10px 0px 10px; text-align:justify; font-size:12.5px;" | [[Skeda:Tools.svg|30px]] | style="padding:3px 10px 0px 10px; text-align:justify; font-size:12.5px;" | [[Wikipedia:SC|'''3. Sigurimi i cilësisë''' <br /> Ndihmo dhe ti!]] |- | style="padding:3px 10px 0px 10px; text-align:justify; font-size:12.5px;" | [[Skeda:Gnome-help-browser.svg|30px]] | style="padding:3px 10px 0px 10px; text-align:justify; font-size:12.5px;" | [[Ndihmë:Përmbajtja|'''4. Ndihmë''' <br /> Ndihmë në Wikipedia]] |- | style="padding:3px 10px 0px 10px; text-align:justify; font-size:12.5px;" | [[Skeda:Gnome-help-faq.svg|30px]] | style="padding:3px 10px 0px 10px; text-align:justify; font-size:12.5px;" | [[Wikipedia:Kuvendi|'''5. Faqja kryesore''' <br /> Këtu diskutohen dhe merren vendimet më të rëndësishme]] |- | style="padding:3px 10px 5px 10px; text-align:justify; font-size:12.5px;" | [[Skeda:Gnome-system-log-out.svg|30px]] | style="padding:3px 10px 5px 10px; text-align:justify; font-size:12.5px;" | [[Wikipedia:Ndihmë të shpejtë|'''6. Ndihmë të shpejtë'''<br />Për punë në Wikipedinë]] |} </div> <br clear="all"/> --[[Përdoruesi:Roboti Tung|Roboti Tung]] ([[Përdoruesi diskutim:Roboti Tung|diskutimet]]) 19 dhjetor 2012 13:38 (CET) == Llogaria juaj do të riemërohet == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="sq" dir="ltr"> Përshëndetje, Ekipi zhvillues tek Wikipedia është duke bërë disa ndryshime në atë se si llogaritë funksionojnë, që është pjesë e përpjekjeve të vazhdueshme për të ofruar mjete të reja dhe më të mira për përdoruesit tonë, siç është njoftimi ndër wiki. Këto ndryshime do të bëjnë që ju të keni gjithkund emrin e njëjtë të llogarisë. Kjo do të na mundësojë që tu ofrojmë mjete të reja të cilat do tu mundësojnë të redaktoni dhe diskutoni në mënyrë më efikase dhe përdoruesit do të kenë autorizime më fleksible për mjetet.Një nga efektet anësore i këtij ndryshimi është se llogaritë e përdoruesve tani do të duhet të jenë të unifikuar në të gjitha 900 wiki't e Wikimedia-s. Për më shumë informacione shih [[m:Special:MyLanguage/Single User Login finalisation announcement|njoftimin]]. Fatkeqësisht, llogaria juaj ndeshet me një llogari tjetër, gjithashtu emëruar Xiki. Për tu siguruar që të dy ju të mund në të ardhmen të shfrytëzoni wiki-t e Wikimedia-s, do të riemërojmë llogarinë tuaj në Xiki~sqwiki. Llogaria juaj do të riemërohet në Prill 2015, së bashku me shumë llogari të tjera. Llogaria juaj do të funksionojë si më parë dhe ju do të mbeteni si autor i të gjitha redaktimet që keni bërë deri më tani, por për tu kyçur do të duhet të shfrytëzoni emrin e ri të llogarisë. Nëse emri i ri nuk u pëlqen, mund të kërkoni që llogaria juaj përsëri të riemërohet duke shfrytëzuar [[Special:GlobalRenameRequest|këtë formë]]. Ju kërkojmë ndjesë për shqetësimet. Yours,<br />[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan Peterzell]]<br />Community Liaison, Wikimedia Foundation </div> 20 mars 2015 09:50 (CET) <!-- SUL finalisation notification --> == Renamed == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr”> This account has been renamed as part of [[m:Special:MyLanguage/Single User Login finalisation announcement|single-user login finalisation]]. If you own this account you can [[{{#special:userlogin}}|log in using your previous username and password]] for more information. If you do not like this account's new name, you can choose your own using this form after logging in: [[{{#special:GlobalRenameRequest}}]]. -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) </div> 19 prill 2015 13:51 (CEST) <!-- SUL post-rename notification --> 4wedjn962i6zfdhjnzglcg5r16e0kv1 Ivan Perišić 0 166605 3022659 3019940 2026-08-05T17:13:49Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022659 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Ivan Perišić | image = Krasnodar-Wolfsburg (18).jpg | caption = | fullname = Ivan Perišić<ref>{{cite web|url=http://www.fifadata.com/document/fwc/2014/pdf/fwc_2014_squadlists.pdf|title=2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players|trans-title=FIFA Kupa e Botës Brazil 2014: Lista e lojtarëve|publisher=FIFA|language=en|format=PDF|page=12|date=11 qershor 2014|accessdate=8 korrik 2014|archive-date=6 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806141058/http://www.fifadata.com/document/FWC/2014/pdf/FWC_2014_SquadLists.pdf|url-status=dead}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|2|2|1989|df=y}} | birth_place = [[Spliti|Split]], RSF Jugosllavi | height = 1.87 m | position = [[Mesfushori (futboll)|Anësor]] | currentclub = [[PSV Eindhoven]] | clubnumber = 5 | youthyears1 = 2000–2006 | youthclubs1 = [[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]] | youthyears2 = 2006–2007 | youthclubs2 = [[FC Sochaux-Montbéliard|Sochaux]] | years1 = 2007–2009 | clubs1 = [[FC Sochaux-Montbéliard|Sochaux B]] | caps1 = 36 | goals1 = 8 | years2 = 2009 | clubs2 = → [[K.S.V. Roeselare|Roeselare]] (huazim) | caps2 = 18 | goals2 = 5 | years3 = 2009–2011 | clubs3 = [[Club Brugge K.V.|Club Brugge]] | caps3 = 70 | goals3 = 31 | years4 = 2011–2013 | clubs4 = [[Borussia Dortmund]] | caps4 = 42 | goals4 = 9 | years5 = 2013–2015 | clubs5 = [[VfL Wolfsburg]] | caps5 = 70 | goals5 = 18 | years6 = 2015–2022 | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 209 | goals6 = 49 | years7 = 2019–2020 | clubs7 = → [[FC Bayern München|Bayern München]] (huazim) | caps7 = 22 | goals7 = 4 | years8 = 2022–2024 | clubs8 = [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] | caps8 = 39 | goals8 = 1 | years9 = 2024 | clubs9 = → [[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]] (huazim) | caps9 = 7 | goals9 = 1 | years10 = 2024 | clubs10 = [[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]] | caps10 = 1 | goals10 = 0 | years11 = 2024– | clubs11 = [[PSV Eindhoven]] | caps11 = 16 | goals11 = 1 | nationalyears1 = 2005 | nationalteam1 = [[Kombëtarja kroate nën-17 e futbollit|Kroacia U17]] | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2007 | nationalteam2 = [[Kombëtarja kroate nën-19 e futbollit|Kroacia U19]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2009–2010 | nationalteam3 = [[Kombëtarja kroate nën-21 e futbollit|Kroacia U21]] | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 3 | nationalyears4 = 2011– | nationalteam4 = [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacia]] | nationalcaps4 = 140 | nationalgoals4 = 33 | pcupdate = 8 shkurt 2025 | ntupdate = 18 nëntor 2024 }} '''Ivan Perišić''' (lindur më [[2 shkurt]] [[1989]]) është një [[futbolli]]st profesionist [[Kroacia|kroat]] i cili luan si [[Mesfushori (futboll)|anësor]] për klubin holandez [[PSV Eindhoven]] dhe [[Kombëtarja kroate e futbollit|kombëtaren kroate]]. Perišić është produkt i akademisë së [[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]], Ai krijoi reputacionin e tij gjatë kohës që luante me belgët e [[Club Brugge K.V.|Club Brugge]], ku ai ishte [[Golashënuesit më të mirë të Divizionit të Parë Belg|golashënuesi më i mirë Ligës Pro Belge]] dhe ishte emëruar [[Çmimet profesioniste të futbollit Belg|Futbollisti më i mirë në Belgjikë]] në vitin 2011. Kjo gjë bëri që ai të kalonte te [[Borussia Dortmund]], ku fitoi titullin e [[2011–12 Bundesliga|Bundesligës në sezonin 2011–12]] para se të firmoste me [[VfL Wolfsburg|Wolfsburgun]] për 8 milion [[Euro|€]] në janar 2013. Perišić do të qëndronte te Wolfsburgu për dy vite e gjysëm, duke fituar kupën në vitin 2015. Pas këtij suksesi, ai firmosi në Itali me [[F.C. Internazionale Milano|Interin]] për 16 milion €. Në vitin 2019, Perišić u huazua te [[FC Bayern München|Bayern München]] për një vit, duke fituar [[Tripleta (futboll)|tripletën]]. Pas rikthimit te Interi, ai fitoi ''[[Serie A|Scudetton]]'' në sezonin 2020–21 si dhe [[Supercoppa Italiana 2021|superkupën]] para se të kalonte në Premier Ligë te Tottenhami në verën e vitit 2022. Perišić debutoi me kombëtaren kroate në vitin 2011 dhe që nga ajo kohë ka luajtur mbi 100 ndeshje dhe ka shënuar mbi 30 gola. Ai ka përfaqsuar kombëtaren e tij në edicionet [[UEFA Euro 2012|2012]], [[UEFA Euro 2016|2016]] dhe [[UEFA Euro 2020|2020]] të [[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionatit Evropian]] si dhe edicionet [[2014 FIFA Kupa e Botës|2014]] dhe [[2018 FIFA Kupa e Botës|2018]] të [[FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës]], duke arritur finalen në këtë të fundit. ==Karriera me klube== ===Vitet e para=== Në moshën 17 vjeç, Perišić fitoi një interesim të madh nga disa klube evropiane, përfshirë [[R.S.C. Anderlecht|Anderlechtin]], [[PSV Eindhoven|PSV-në]], [[AFC Ajax|Ajaxin]], [[Trabzonspor]]in,<ref>{{cite web|url=http://www.hurriyet.com.tr/spor/futbol/12017925.asp|title=Song gidiyor Ivan Perisic geliyor|website=hurriyet.com.tr|language=tr|date=7 korrik 2009|accessdate=8 dhjetor 2012}}</ref> [[Hertha BSC]] dhe [[Hamburger SV|Hamburgerin]], përpara se në fund të firmoste me klubin francez [[FC Sochaux]]. Ai kaloi në Francë nga [[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]]. Në Split, ai quhej nga disa gazetarë si "[[Aljoša Asanović|Asanovići]] i ri", një ish mesfushor kroat i famshëm i cili gjithashtu kishte luajtur në Francë.<ref>{{cite web|url=http://www.imscouting.com/global-news-article/-the-new-aljosa-asanovic-/3898/|title=Player to Watch – Ivan Perisic|trans-title=Lojtari për t'u parë – Ivan Perisic|website=IMScouting.com|language=en|date=26 shkurt 2009|accessdate=11 qershor 2015|archive-date=14 gusht 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100814100812/http://www.imscouting.com/global-news-article/-the-new-aljosa-asanovic-/3898|url-status=dead}}</ref> Nga viti 2007 e deri në janar 2009, Perišić luajti me skuadrën rezervë të Sochaux. Në vitin 2009, ai u huazua për një gjysëm sezoni te [[K.S.V. Roeselare|Roeselare]], një skuadër që luante në ligën e parë belge.<ref>{{cite web|url=http://www.footgoal.net/suite.php?selection=34985|title=Officiel : Perisic et Ten Heuvel à Roulers|website=footgoal.net|language=fr|date=2 janar 2009|accessdate=8 dhjetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003092115/http://www.footgoal.net/suite.php?selection=34985|archive-date=3 tetor 2012|url-status=dead}}</ref> Shpejt pas transferimit, Perišić ishte në titujt e gazetave, që e përshkruanin atë si Aljoša Asanovići i ri. Te Roeselare, Perišić arriti të fitojë një vend në formacionin e parë dhe menjëherë pati ndikim me katër gola dhe dy asiste. Ndeshjedhe golat u rritën deri në fund të sezonit, duke bërë që në media të qarkullonin zërat për një trasferim të mundshëm te Anderlechtit. ===Club Brugge=== Më 29 gusht 2009, klubi belg [[Club Brugge K.V.|Club Brugge]] firmosi me mesfushorin kroat nga Sochaux për 250,000 [[Euro|€]] në një marrëveshje tre-vjeçare. Para transferimit te Club Brugge, Perišić ishte i lidhur me një kalim te klubi gjerman [[Hertha BSC]], me të cilën bëri edhe një provë.<ref>{{cite web|url=http://www.bz-berlin.de/sport/hertha-bsc/allrounder-perisic-im-hertha-test-article528402.html|title=Perisic Hertha rounder in Test|trans-title=Perisic shkon në provë te Hertha|publisher=News From Berlin|language=de|date=24 korrik 2009|accessdate=11 shkurt 2013|archive-date=18 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140318105704/http://www.bz-berlin.de/sport/hertha-bsc/allrounder-perisic-im-hertha-test-article528402.html|url-status=dead}}</ref> Në ndeshjen hapëse të sezonit, Perišić shënoi golin e parë në barazimin 1–1 kundër [[K.R.C. Genk|Genk]], e cila u pasua nga i dyti në po kaq ndeshje, në fitoren 4–1 kundër [[K.V.C. Westerlo|Westerlo]]. Më pas gjatë sezonit, Perišić shënoi gjashtë gola në njëzetetre ndeshje. Në Ligën e Evropës, Perišić shënoi tre gola në tre ndeshje rresht në fazën e grupeve, kurse gjithsej shënoi katër gola. Në fund të sezonit, ai firmosi një kontratë të re tre-vjeçare me klubin, gjë që do ta mbante atje deri në vitin 2015.<ref>{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/talent_scout/2010/09/30-131406/Perisic,+centrocampista+rivelazione+del+Bruges|title=Perisic midfielder revelation of Bruges|trans-title=Perisic, mesfushori i zbuluar i Bruges|publisher=Corriere Dello Sport|language=it|date=30 shtator 2010|accessdate=12 shkurt 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304050413/http://www.corrieredellosport.it/talent_scout/2010/09/30-131406/Perisic,+centrocampista+rivelazione+del+Bruges|archive-date=4 mars 2016|url-status=dead}}</ref> Në [[2010–11 Liga Pro Belge|sezonin 2010–11]], Perišić ishte golashënuesi më i mirë i Ligës Pro Belge me 22 gola për Club Brugge, duke u zgjedhur edhe si [[Çmimet profesioniste të futbollit Belg|Lojtari i Vitit]] në Belgjikë.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/association=bel/news/newsid=1633908.html|title=Perišić named best player in Belgium|trans-title=Periisic emërohet lojtari më i mirë në Belgjikë|publisher=UEFA|language=en|author=Berend Scholten|date=22 maj 2011|accessdate=8 dhjetor 2012}}</ref> ===Borussia Dortmund=== Më 23 maj 2011, [[Borussia Dortmund]] bleu kartonin e Perišić nga Club Brugge për 5 milion €, me lojtarin i cili firmosi për pesë vite.<ref>{{cite web|url=http://www.bvb.de/?%87%ECZ%1B%E7%F4%9C_k%E4%82%9C|title=BVB verpflichtet kroatischen Nationalspieler Ivan Perisic|trans-title=BVB firmos me lojtarin e kombëtares kroate Ivan Perisic|publisher=[[Borussia Dortmund]]|language=de|date=30 maj 2011|accessdate=30 maj 2011}}</ref> Perišić bëri debutimin e tij me skuadrën në fitoren 3–1 në shtëpi kundër Hamburgut më 5 gusht, duke hyrë në fushën e lojë në vendin e [[Chris Löwe]]s në minutën e 76të.<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/gamecast?id=321042&cc=5901|title=Borussia Dortmund 3–1 Hamburg SV|publisher=ESPN FC|language=en|date=5 gusht 2011|accessdate=8 dhjetor 2012|archive-date=26 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026133242/http://soccernet.espn.go.com/gamecast?id=321042&cc=5901|url-status=dead}}</ref> Më 13 shtator, ai regjistroi golin e parë me Dortmundin në ndeshjen e fazës së grupeve të [[UEFA Liga e Kampioneve|Ligës së Kampioneve]], duke i dhënë ekipit barazimin me një gjuajtje vollej nga 20 metra pasi ishte aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 69të.<ref>{{cite web|url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/3812670/Arsenal-heads-done-in-by-Ivan-Perisics-late-leveller.html|title=Arsenal heads done in by Ivan Perisic's late leveller|publisher=The Sun|language=en|date=14 shtator 2011|accessdate=12 shkurt 2013}}</ref> Më 14 tetor, ai shënoi golin e parë në Bundesligë në fitoren 2–0 kundër [[SV Werder Bremen|Werder Bremenit]]. Megjithatë, minuta më vonë, ai u përjashtua pas dy kartonëve të verdhë. Më 21 prill 2012, Perišić shënoi një nga dy golat e fitores vendimtare 2–0 ndaj [[Borussia Mönchengladbach]] që i siguroi Dortmundit titullin e tretë të Bundesligës në histori dhe të dytin rresht.<ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/football/2012/apr/21/borussia-dortmund-clinch-bundesliga-title|title=Borussia Dortmund clinch back-to-back Bundesliga titles|trans-title=Borussia Dortmund siguron titullin e dytë rresht të Bundesligës|publisher=The Guardian|language=en|date=21 prill 2012|accessdate=11 qershor 2015}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 9 gola në 41 ndeshje në të gjitha kompeticionet. Perišić e nisi sezonin e ri duke shënuar një dygolësh në humbjen 3–2 kundër [[Hamburger SV|Hamburgut]] më 22 shtator 2012. Megjithatë, ai gjeti hapsira të kufizuara në formacion, duke luajtur më pak. Kjo bëri që ai ti tregonte televizionit kroat [[Nova-TV]] se ai nuk e kishte mbështetjen e trajnerit [[Jürgen Klopp]], të cilin e akuzoi se favorizonte lojtarët e tjerë.<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11095/8253377/|title=Borussia Dortmund hold contract extension talks with Marcel Schmelzer|trans-title=Borussia Dortmund ndal bisedimet për rinovimin e kontratës me Marcel Schmelzer|publisher=Sky Sports|language=en|date=16 nëntor 2012|accessdate=12 shkurt 2013}}</ref> Si përgjigje, Klopp kritikoi Perišić duke thënë se fjalët e tij ishin fëmijënore. Ai shtoi gjithashtu se lojtari do të gjobitej për këtë gjë.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/klop-kunder-perisicit-nuk-me-ben-dot-presion/|title=Klop, kundër Perisiçit: Nuk më bën dot presion|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=16 nëntor 2012|accessdate=11 shkurt 2013}}</ref> ===VfL Wolfsburg=== Më 6 janar 2013, [[VfL Wolfsburg]] konfirmoi se kishte siguruar kartonin e Perišić për 8 milion €.<ref>{{Cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/ivan-perisic-zyrtarisht-nje-ujk-kalon-te-volfsburgu/|title=Ivan Perisiç zyrtarisht një “ujk”, kalon te Volfsburgu|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=7 janar 2013|accessdate=11 qershor 2015}}</ref> Ai shënoi golin e parë me klubin në një ndeshje miqësore kundër [[Standard Liège]] më 10 janar. Debutimi i tij zyrtar erdhi më 19 janar kundër [[VfB Stuttgart]]it. Në mars, Perišić pësoi një dëmtim në këmbën e tij të majtë duke qëndruar jashtë fushave deri në fund të muajit prill.<ref>{{cite web|url=http://www.winnipegfreepress.com/sports/soccer/wolfsburg-forward-ivan-perisic-to-miss-4-weeks-after-injuring-left-knee-in-bundesliga-match-197015301.html|title=Wolfsburg forward Ivan Perisic to miss 4 weeks after injuring left knee in Bundesliga match|trans-title=Sulmuesi i Wolfsburgut Ivan Perisic do të humbas 4 javë pasi dëmtoi gjurin e majtë në ndeshjen e Bundesligës|publisher=Winnipeg Free Press|language=en|accessdate=27 prill 2013}}</ref> Ai u rikthye në maj duke luajtur në ndeshjen kundër Hamburgut, ku ai u aktivizua si zëvëndësues dhe dhuroi një asist. Më 11 maj, ai u përball kundër ish skuadrës së tij [[Borussia Dortmund]] duke shënuar dy gola. Më 3 gusht, ai shënoi golin e parë në kupë me Wolfsburgun në fitoren e tyre 3–1 kundër [[Karlsruher SC]].<ref>{{Cite news|url=http://www.kicker.de/news/fussball/dfbpokal/spielrunde/dfb-pokal/2013-14/1/1888126/spielbericht_karlsruher-sc-6_vfl-wolfsburg-24.html|title=Karlsruher SC - VfL Wolfsburg 1:3, DFB-Pokal, Saison 2013/14, 1.Spieltag - Spielbericht|website=kicker.de|language=de|date=3 gusht 2013|accessdate=11 qershor 2015}}</ref> Më 26 tetor, Perišić regjistroi golin e parë në ligë për sezonin 2013–14 në fitoren 3–0 kundër Werder Bremenit, ku ai gjithashtu dhuroi edhe një assist.<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/10/26/germany/bundesliga/vfl-wolfsburg/sv-werder-bremen/1487111/|title=Wolfsburg vs. Werder Bremen 3 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=26 tetor 2013|accessdate=9 korrik 2020}}</ref> Dopieta e tij e parë me klubin erdhi më 12 prill në një fitore 4–1 kundër [[1. FC Nürnberg]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2014/04/12/germany/bundesliga/vfl-wolfsburg/1-fc-nurnberg/1487290/|title=Wolfsburg vs. Nürnberg 4 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=12 prill 2014|accessdate=9 korrik 2020}}</ref> Perišić e shpenzoi sezonin 2013–14 duke luajtur si sulmues i dytë mbrapa bashkkombasit të tij [[Ivica Olić]], duke regjistruar dhjetë gola dhe katër asiste në kampionat. ===Internazionale=== Më 30 gusht 2015, Perišić u ble nga klubi italian [[F.C. Internazionale Milano|Inter]] për 16 milion €, duke firmosur një kontratë pesë-vjeçare.<ref>{{cite news|url=http://www.espnfc.co.uk/story/2589637/ivan-perisic-completes-inter-milan-move-from-wolfsburg|title=Ivan Perisic completes move to Inter Milan from Wolfsburg|date=30 gusht 2015|publisher=[[ESPN FC]]|language=en|access-date=1 shtator 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=F.C. Internazionale Milano S.p.A. bilancio al 2015-06-30|trans-title=F.C. Internazionale Milano S.p.A. financial report for the year ending at 2015-06-30|publisher=[[Camera di Commercio, Industria, Agricoltura e Artigianato|C.C.I.A.A.]]|department=Registro Imprese|language=it|date=2015|location=Milano}}</ref> Ai u prezantua zyrtarisht më 10 shtator sëbashku me [[Adem Ljajić]] dhe mori fanellën me numrin 44, duke deklaruar: "Ishte një mundësi shumë e mirë për t'u refuzuar."<ref>{{cite news|url=http://www.inter.it/en/news/48953/perisic-i-know-what-the-derby-means|title=Perišić: 'I know was derby means'|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|date=10 shtator 2015|access-date=27 prill 2016|archive-date=27 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627005248/https://www.inter.it/en/news/48953/perisic-i-know-what-the-derby-means|url-status=dead}}</ref> ====Huazimi te Bayern München==== Më 13 gusht 2019, Perišić kaloi te [[FC Bayern München|Bayern München]] në formë huazimi për një sezon. Klubi kishte të drejtën e blerjes përfundimtare të kartonit në përfundim të sezonit 2019–20.<ref>{{cite web|url=https://realstory.al/perisic-le-interin-per-bayernin-nje-sezon-i-huazuar-te-kampionet-e-gjermanise/|title=Perisiç lë Interin për Bayernin, një sezon i huazuar të kampionët e Gjermanisë|website=realstory.al|language=sq|date=13 gusht 2019|accessdate=9 korrik 2020}}</ref> Më 4 korrik 2020, ai asistoi golin e [[Robert Lewandowski]]t në [[Finalja e DFB-Pokal 2020|finalen e DFB-Pokal]] me Bayernin që mposhti 4–2 [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] për të arritur dopietën e trofeve vendor.<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2020/07/05/fiton-edhe-kupen-e-gjermanise-bayern-i-pangopur/|title=Fiton edhe Kupën e Gjermanisë/ Bayern “i pangopur”|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=5 korrik 2020|accessdate=9 korrik 2020}}</ref> Me këtë sukses, Perišić u bë lojtari i katërt në histori që fiton kupën me tre klube të ndryshme.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/2020-a-e-jashtezakonshme-e-bajernit-ja-10-faktet-per-kampionet-bavareze/|title=2020-a e jashtëzakonshme e Bajernit, ja 10 faktet për kampionët bavarezë|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=6 korrik 2020|accessdate=9 korrik 2020}}</ref> ===Tottenham Hotspur=== Më 31 maj 2022, Perišić u transferua te Tottenhami në një kontratë dy-vjeçare si lojtar i lirë, duke u bashkuar me trajnerin [[Antonio Conte]].<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2022/05/31/ivan-perisic-transferohet-ne-angli-te-tottenham-hotspur-fotot/|title=Ivan Perisic transferohet në Angli te Tottenham Hotspur (fotot)|website=top-channel.tv|language=sq|date=31 maj 2022|accessdate=21 gusht 2022}}</ref> Ai u bë kroati i pestë që do të luante për klubin. Perišić bëri debutimin e tij në Premier Ligë më 6 gusht në fitoren 4–1 kundër [[Southampton F.C.|Southampton]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë.<ref>{{cite web|url=https://lajmi.net/tottenham-e-nis-me-fitore-sezonin-e-ri-ne-premier-lige/|title=Tottenham e nis me fitore sezonin e ri në Premier Ligë|website=lajmi.net|language=sq|date=6 gusht 2022|accessdate=21 gusht 2022}}</ref> Më 20 shtator 2023, klubi konfirmoi se Perišić kishte pësuar një dëmtim në ligamentin e kryqëzuar anterior gjatë një seance stërvitore dhe se lojtari do t'i nënshtrohej operacionit.<ref>{{Cite web|date=20 shtator 2023|title=Perisic suffers ACL injury|url=https://www.tottenhamhotspur.com/news/2023/september/perisic-suffers-acl-injury/|access-date=25 shtator 2023|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|language=en}}</ref> ===PSV=== Më 18 shtator 2018, Perišić firmosi një kontratë një-vjeçare me klubin holandez [[PSV Eindhoven]] si lojtar i lirë.<ref>{{Cite web|date=18 shtator 2024|title=Transfer {{!}} PSV strengthens selection with experienced and versatile Perišić|url=https://www.psv.nl/en/media/artikel/transfer-psv-versterkt-selectie-met-ervaren-en-veelzijdige-perisic|access-date=18 shtator 2024|publisher=PSV Eindhoven|language=en}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===Ekipi i të rinjëve=== Perišić e ka përfaqsuar Kroacinë në moshat [[Kombëtarja kroate nën-17 e futbollit|nën-17]], [[Kombëtarja kroate nën-19 e futbollit|-19]] dhe [[Kombëtarja kroate nën-21 e futbollit|-21]].<ref>{{cite web|url=http://www.index.hr/sport/clanak/ivan-perisic--novi-hrvatski-nogometni-dragulj-kojeg-francuzi-usporedjuju-sa-zidaneom/422787.aspx|title=Ivan Perišić – novi hrvatski nogometni dragulj kojeg Francuzi uspoređuju sa Zidaneom|website=index.hr|language=hr|date=25 shtator 2009|accessdate=8 dhjetor 2012}}</ref> Ai gjithashtu mori pjesë me kombëtaren nën-21 në kualifikueset e Kampionatit Evropian 2011, duke shënuar edhe dy gola. ===UEFA Euro 2012=== Më 26 mars 2011, në moshën 22 vjeç, Perišić bëri debutimin e tij me [[Kombëtarja kroate e futbollit|kombëtaren e parë]] kundër [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|Gjeorgjisë]].<ref name="fifa">{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldcup/players/player=359381/profile-detail.html|title=Profile|trans-title=Profili|publisher=FIFA|language=en|accessdate=20 qershor 2014|archive-date=8 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140608110043/http://www.fifa.com/worldcup/players/player=359381/profile-detail.html|url-status=dead}}</ref> Ai ishte pjesë e skuadrës së Kroacisë në [[UEFA Euro 2012]], duke luajtur si titullar në dy ndeshjet e para në grup kundër [[Kombëtarja irlandeze e futbollit|Irlandës]] dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italisë]], kurse në ndeshjen e fundit kundër [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjës]] luajti si zëvëndësues. Kroacia e humbi ndeshjen e tretë 1–0 dhe u eliminua nga turnamenti.<ref>{{Cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/kasijas-navas-spanja-eliminon-kroacine/|title=Kasijas-Navas, Spanja eliminon Kroacinë|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=19 qershor 2012|accessdate=20 qershor 2014}}</ref> ===Kupa e Botës 2014=== Gjatë kualifikueset e [[2014 FIFA Kupa e Botës|Kupës së Botës 2014]], Perišić zhvilloi 12 paraqitje me Kraocinë, dhe shënoi golin e parë ndërkombëtar në barazimin 1–1 kundër [[Kombëtarja belge e futbollit|Belgjikës]].<ref name="fifa"/> Më 14 maj, Perišić ishte në listën paraprake prej 30 lojtarët që do të luanin me Kraocinë në Kupën e Botës 2014.<ref>{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/2014/05/14/us-soccer-world-croatia-squad-idUSKBN0DU1GV20140514|title=Croatia announce preliminary 30-man World Cup squad|trans-title=Kroacia publikon listën paraprake me 30 lojtarë për Kupën e Botës|publisher=Reuters|language=en|date=14 maj 2014|accessdate=20 qershor 2014|archive-date=1 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141101213431/http://www.reuters.com/article/2014/05/14/us-soccer-world-croatia-squad-idUSKBN0DU1GV20140514|url-status=dead}}</ref> Më 31 maj, ai shënoi dy gola në fitoren 2–1 kundër [[Kombëtarja maliane e futbollit|Malit]] në ndeshjen përgatitore para fillimit të turnamentit.<ref>{{Cite web|url=http://www.washingtontimes.com/news/2014/may/31/croatia-beats-mali-2-1-in-world-cup-warm-up/|title=Croatia beats Mali 2–1 in World Cup warm-up|trans-title=Kroacia mposht Malin 2–1 në ndeshjen përgatitore të Kupës së Botës|publisher=The Washington Times|language=en|date=31 maj 2014|accessdate=20 qershor 2014}}</ref> Ai u konfirmua në listën përfundimtare prej 23 lojtarëve që u publikua më 2 qershor.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/croatia/10810185/Croatia-World-Cup-2014-squad.html|title=Croatia World Cup 2014 squad|trans-title=Ekipi i Kroacisë për Kupën e Botës|publisher=The Daily Telegraph|language=en|date=2 qershor 2014|accessdate=19 qershor 2014}}</ref> Perišić luajti si titullar në ndeshjen e parë të Kroacisë në fazën e grupeve kundër vendit organizator [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazilit]] në [[Arena Corinthians]], [[São Paulo]]; ekipi u mposht 3–1 në një ndeshje të mbushur me polemika.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/220088/|title=Brazili “vjedh” një penallti, Nejmari është për… Oskar|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=12 qershor 2014|accessdate=20 qershor 2014}}</ref> Në ndeshjen e dytë, ai shënoi një nga golat e fitores 4–0 kundër [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kamerunit]].<ref>{{cite web|url=https://www.trt.net.tr/shqip/boterori-brazil-2014/2014/06/19/brazil-2014-kroacia-mposht-thellesisht-4-0-kamerunin-99805|title=“Brazil 2014”- Kroacia mposht thellësisht 4-0 Kamerunin|website=trt.net.tr|language=sq|date=19 qershor 2014|accessdate=19 qershor 2014}}</ref> Më 23 qershor, Perišić sërisht golin e vetëm të ekipit të tij në disfatën 3–1 kundër [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikës]]; Kroacia u eliminua nga turnamenti pasi mori vetëm tre pikë në tre ndeshje në grupin A.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/meksika-zbut-kroacine-dhe-kercenon-holanden/|title=Meksika zbut Kroacinë dhe “kërcënon” Holandën|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=23 qershor 2014|accessdate=24 qershor 2014}}</ref> Pavarësisht eleminimit të hershëm të Kroacisë, Perišić u rendit si performuesi i dytë i mirë i turnamentit në fazën e grupeve nga [[FIFA]].<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2014/m=6/news=rodriguez-hits-front-as-perisic-goes-home-in-second-2387611.html|title=Rodriguez hits front as Perisic goes home in second|trans-title=Rodriguez në krye, Perisic shkon në shtëpi i dyti|publisher=FIFA|language=en|date=27 qershor 2014|accessdate=29 qershor 2014|archive-date=30 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140630003331/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2014/m=6/news=rodriguez-hits-front-as-perisic-goes-home-in-second-2387611.html|url-status=dead}}</ref> == Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{updated|19 janar 2020}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/ivan-perisic/13756/|title=Ivan Perišić|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=23 janar 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/20966-ivan-perisic|title=Ivan Perišić|publisher=Football Database|language=en|accessdate=23 janar 2020}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Evropa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |[[K.S.V. Roeselare|Roeselare]] (huazim) |[[2008–09 Belgian First Division|2008–09]] |[[Belgian First Division A|Belgian First Division]] |18||5||2||3||colspan="2"|—||0||0||20||8 |- |rowspan="3"|[[Club Brugge KV|Club Brugge]] |[[2009–10 Belgian Pro League|2009–10]] |rowspan="2"|[[Liga Pro Belge]] |33||9||2||0||8<ref group="lower-alpha" name="UEL">Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]</ref>||4||colspan="2"|—||43||13 |- |[[2010–11 Belgian Pro League|2010–11]] |37||22||1||0||8<ref group="lower-alpha" name="UEL"/>||0||colspan="2"|—||46||22 |- !colspan="2"|Gjithsej !70!!31!!3!!0!!16!!4!!colspan="2"|—!!89!!35 |- |rowspan="3"|[[Borussia Dortmund]] |[[2011–12 Borussia Dortmund season|2011–12]] |rowspan="2"|[[Bundesliga]] |28||7||6||1||6<ref group="lower-alpha" name="UCL">Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]</ref>||1||1<ref group="lower-alpha" name="GER">Ndeshje në [[DFL-Supercup]]</ref>||0||41||9 |- |[[2012–13 Borussia Dortmund season|2012–13]] |14||2||3||1||5<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||0||1<ref group="lower-alpha" name="GER"/>||0||23||3 |- !colspan="2"|Gjithsej !42!!9!!9!!2!!11!!1!!2!!0!!64!!12 |- |rowspan="5"|[[VfL Wolfsburg]] |[[2012–13 VfL Wolfsburg season|2012–13]] |rowspan="4"|[[Bundesliga]] |11||2||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||11||2 |- |[[2013–14 VfL Wolfsburg season|2013–14]] |33||10||5||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||38||11 |- |[[2014–15 VfL Wolfsburg season|2014–15]] |24||5||2||1||9<ref group="lower-alpha" name="UEL"/>||1||colspan="2"|—||35||7 |- |[[2015–16 VfL Wolfsburg season|2015–16]] |2||1||1||0||colspan="2"|—||1<ref group="lower-alpha" name="GER"/>||0||4||1 |- !colspan="2"|Gjithsej !70!!18!!8!!2!!9!!1!!1!!0!!88!!21 |- |rowspan="5"|[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[2015–16 Inter Milan season|2015–16]] |rowspan="4"|[[Serie A]] |34||7||3||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||37||9 |- |[[2016–17 Inter Milan season|2016–17]] |36||11||1||0||5<ref group="lower-alpha" name="UEL"/>||0||colspan="2"|—||42||11 |- |[[2017–18 Inter Milan season|2017–18]] |37||11||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||39||11 |- |[[2018–19 Inter Milan season|2018–19]] |34||8||1||0||10<ref group="lower-alpha">Gjashtë ndeshje në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]], katër ndeshje dhe një gol në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]</ref>||1||colspan="2"|—||45||9 |- !colspan="2"|Gjithsej !141!!37!!7!!2!!15!!1!!colspan="2"|—!!163!!40 |- |rowspan="1"|[[FC Bayern München|Bayern München]] |[[2019–20 FC Bayern Munich season|2019–20]] |[[Bundesliga]] |13||4||1||0||6<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||1||colspan="2"|—||20||5 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !354!!104!!29!!9!!57!!8!!3!!0!!444!!121 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|19 nëntor 2019}}<ref>{{cite web|url=http://www.national-football-teams.com/player/42531/Ivan_Perisic.html|title=Ivan Perišić|publisher=National Football Teams|language=en|author=Benjamin Strack-Zimmermann|accessdate=10 korrik 2020}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="9"|[[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacia]] |2011||7||0 |- |2012||11||1 |- |2013||8||0 |- |2014||9||7 |- |2015||8||3 |- |2016||12||5 |- |2017||8||1 |- |2018||15||5 |- |2019||10||4 |- !colspan="2"|Gjithsej||88||26 |} ====Golat me kombëtaren==== {| class="wikitable" !colspan="7"|'''Ivan Perišić – golat për Kroacinë'''<ref>{{Cite web|url=http://int.soccerway.com/players/ivan-perisic/13756/matches/|title=Ivan Perišić|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=26 shkurt 2015}}</ref> |- style="background:#ccc; text-align:center;color:#000" ! Nr. !! Data !! Vendi !! Kundështari !! Goli !! Rezultati !! Kompedicioni |- | 1. || 11 shtator 2012 || [[King Baudouin Stadium]], [[Brukseli|Bruksel]], [[Belgium]] || {{flamuri|Belgjika}} [[Kombëtarja belge e futbollit|Belgjika]] ||style="text-align:center;" | 0–'''1''' ||style="text-align:center;" | 1–1 || [[Kualifikueset e Kupës së Botës 2014]] |- | 2. || rowspan=2|31 maj 2014 || rowspan=2|[[Stadion Gradski vrt]], [[Osijek]], [[Kroacia|Kroaci]] || rowspan=2|{{flamuri|Mali}} [[Kombëtarja maliane e futbollit|Mali]] ||style="text-align:center;" | '''1'''–0 || rowspan=2 style="text-align:center;" |2–1 || rowspan=2|Ndeshje Miqësore |- | 3. ||style="text-align:center;" | '''2'''–0 |- | 4. || 18 qershor 2014 || [[Arena Amazônia]], [[Manaus]], [[Brazili|Brazil]] || {{flamuri|Kameruni}} [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kameruni]] ||style="text-align:center;" | 0–'''2''' ||style="text-align:center;" | 0–4 || [[2014 FIFA Kupa e Botës]] |- | 5. || 23 qershor 2014 || [[Arena Pernambuco]], [[Recife]], [[Brazili|Brazil]] || {{flamuri|Meksika}} [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksika]] ||style="text-align:center;" | '''1'''–3 ||style="text-align:center;" | 1–3 || [[2014 FIFA Kupa e Botës]] |- | 6. || rowspan="2" | 13 tetor 2014 || rowspan="2" | Stadion Gradski vrt, Osijek, Kroaci || rowspan="2" | {{flamuri|Azerbajxhani}} [[Kombëtarja azerbajxhane e futbollit|Azerbajxhani]] ||style="text-align:center;" | '''2'''–0 || rowspan="2" style="text-align:center;" | 6–0 || rowspan="2"| [[Kualifikueset e UEFA Euro 2016]] |- | 7. ||style="text-align:center;" | '''3'''–0 |- | 8. || 16 nëntor 2014 || [[Stadio Giuseppe Meazza|San Siro]], [[Milano]], [[Italia|Itali]] || {{flamuri|Italia}} [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] ||style="text-align:center;" | '''1'''–1 ||style="text-align:center;" | 1–1 || Kualifikueset e UEFA Euro 2016 |- | 9. || 28 mars 2015 || [[Stadion Maksimir]], [[Zagrebi|Zagreb]], [[Kroacia|Kroaci]] || {{flamuri|Norvegjia}} [[Kombëtarja norvegjeze e futbollit|Norvegjia]] ||style="text-align:center;" | '''2'''–0 ||style="text-align:center;" | 5–1 || Kualifikueset e UEFA Euro 2016 |} == Trofe == ===Klubet=== ;[[Borussia Dortmund]] * [[Bundesliga]]: [[2011–12 Bundesliga|2011–12]] * [[DFB-Pokal]]: [[2011–12 DFB-Pokal|2011–12]] ;[[VfL Wolfsburg]] * [[DFB-Pokal]]: [[2014–15 DFB-Pokal|2014–15]] ===Personale=== *[[Golashënuesit më të mirë të Divizionit të Parë Belg|Golashënuesi më i mirë Ligës Pro Belge]]: [[2010–11 Liga Pro Belge|2010–11]] *[[Çmimet profesioniste të futbollit Belg|Lojtari i Vitit në Belgjikë]]: 2011 == Referime == {{Reflist|3}} == Lidhje të jashtme == {{commons}} *[http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=359381/ Ivan Perišić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191029031416/https://www.fifa.com/fifa-tournaments/ |date=29 tetor 2019 }} – Rekordi në kompeticionet e [[FIFA]]-s *[http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=103310/profile/index.html Ivan Perišić] – Rekordi në kompeticionet e [[UEFA]]-s *[http://www.national-football-teams.com/player/42531/Ivan_Perisic.html Ivan Perišić] te National-Football-Teams.com {{DEFAULTSORT:Perišić, Ivan}} [[Kategoria:Lindje 1989]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Njerëz nga Spliti]] [[Kategoria:Futbollistë kroatë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren kroate]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Sochaux-Montbéliard]] [[Kategoria:Futbollistë në K.S.V. Roeselare]] [[Kategoria:Futbollistë në Club Brugge KV]] [[Kategoria:Futbollistë në Borussia Dortmund]] [[Kategoria:Futbollistë në VfL Wolfsburg]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Bayern München]] [[Kategoria:Futbollistë në Tottenham Hotspur F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Bundesliga]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në Premier League]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2012]] [[Kategoria:Futbollistë në 2014 FIFA Kupën e Botës]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2016]] [[Kategoria:Futbollistë në 2018 FIFA Kupën e Botës]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2020]] 8ltpq3zbmtiixpk2wyus1vyhntgqkdr Kembrixhi 0 180004 3022948 2392399 2026-08-06T10:27:33Z ~2026-43513-58 191225 Nëse duam të zbatojmë rregullin e vjetëruar që në krye të herës, që emrat e huaj shkruhen ashtu si lexohen, atëhere duhet shkruar Keimbrixh dhe jo Kembrixh. Kurse nëse më në fund duam të jemi pjesë e botës së qytetëruar që shkruan me gërma latine, atëhere duhet ta shkruajmë Cambridge. 3022948 wikitext text/x-wiki {{Coord|52.205|N|0.119|E|display=title}} [[Skeda:Cmglee_Cambridge_aerial.jpg|thumb|300x300px|Pamje nga Ajri e qendrës së qytetit të Keimbrixhit]] '''Keimbrixh '''([[en]]: ''Cambridge'' /keɪmbrɪdʒ/) është një qytet universitar dhe kryeqendra e qarkut të Cambridgeshire në Angli, i cili shtrihet në të dy anët e lumit Kam ([[en]]: ''Cam'') rreth {{Convert|50|mi|0|0}} në veri të [[Londra|Londrës]].  Në bazë të Censusit [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Britanik]] të vitit 2011, popullsia e qytetit ishte 123,867 banorë, nga të cilët 24,488 ishin studentë.<ref>{{Cito web|url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/|title=2011 Census by Local Authority – Key Statistics: Key figures for 2011 census, Key Statistics: Qualifications and Students|year=2012|publisher=Office for National Statistics|accessdate=23 korrik 2013|archive-date=6 janar 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090106173813/http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cito web|url=http://thegeographist.wordpress.com/2013/11/23/largest-cities-uk-population/|title=1000 Largest Cities in the UK|year=2013|publisher=The Geographist|accessdate=15 shkurt 2014|archive-date=9 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140509061755/http://thegeographist.wordpress.com/2013/11/23/largest-cities-uk-population/|url-status=dead}}</ref> Keimbrixh është shtëpia e [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetit të Keimbrixhit]], i themeluar në vitin 1209 dhe një nga pesë universitetet më të mirë në botë.<ref>{{Cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/education/universityeducation/8793862/What-it-takes-to-make-it-to-Oxbridge.html|title=What it takes to make it to Oxbridge|first=Richard|last=Cairns|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|location=London|date=1 tetor 2011|accessdate=26 shkurt 2012|archive-date=18 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120518151853/http://www.telegraph.co.uk/education/universityeducation/8793862/What-it-takes-to-make-it-to-Oxbridge.html|url-status=dead}}</ref>  Universiteti përfshin Laboratorin Cavendish, Kishëzën e Kolegjit Mbretëror, dhe Bibliotekën Universitare. Panorama e Keimbrixhit dominohet nga kulla e këmbanës së ''Kishës së Zonjës sonë dhe Dëshmorëve Anglezë''. ==Burim i të dhënave == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.cambridge.gov.uk/ Këshilli Bashkiak i Qytetit të Keimbrixhit] * [https://web.archive.org/web/20130404141542/http://www.visitcambridge.org/ Faqja zyrtare e turizmit për Keimbrixhin] [[Kategoria:Qytete në East (Angli)]] avbpky6r0ghwtpnsw6mh9euqi0fjrvx 3022949 3022948 2026-08-06T10:34:03Z ~2026-43513-58 191225 3022949 wikitext text/x-wiki {{Coord|52.205|N|0.119|E|display=title}} [[Skeda:Cmglee_Cambridge_aerial.jpg|thumb|300x300px|Pamje nga Ajri e qendrës së qytetit të Keimbrixhit]] '''Keimbrixh '''([[en]]: ''Cambridge'' /keɪmbrɪdʒ/) është një qytet universitar dhe kryeqendra e qarkut të Cambridgeshire në Angli, i cili shtrihet në të dy anët e lumit Kam ([[en]]: ''Cam'') rreth {{Convert|50|mi|0|0}} në veri të [[Londra|Londrës]].  Në bazë të Censusit [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Britanik]] të vitit 2011, popullsia e qytetit ishte 123,867 banorë, nga të cilët 24,488 ishin studentë.<ref>{{Cito web|url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/|title=2011 Census by Local Authority – Key Statistics: Key figures for 2011 census, Key Statistics: Qualifications and Students|year=2012|publisher=Office for National Statistics|accessdate=23 korrik 2013|archive-date=6 janar 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090106173813/http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cito web|url=http://thegeographist.wordpress.com/2013/11/23/largest-cities-uk-population/|title=1000 Largest Cities in the UK|year=2013|publisher=The Geographist|accessdate=15 shkurt 2014|archive-date=9 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140509061755/http://thegeographist.wordpress.com/2013/11/23/largest-cities-uk-population/|url-status=dead}}</ref> Keimbrixh është shtëpia e [[Universiteti i Keimbrixhit|Universitetit të Keimbrixhit]], i themeluar në vitin 1209 dhe një nga pesë universitetet më të mirë në botë.<ref>{{Cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/education/universityeducation/8793862/What-it-takes-to-make-it-to-Oxbridge.html|title=What it takes to make it to Oxbridge|first=Richard|last=Cairns|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|location=London|date=1 tetor 2011|accessdate=26 shkurt 2012|archive-date=18 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120518151853/http://www.telegraph.co.uk/education/universityeducation/8793862/What-it-takes-to-make-it-to-Oxbridge.html|url-status=dead}}</ref>  Universiteti përfshin Laboratorin Cavendish, Kishëzën e Kolegjit Mbretëror, dhe Bibliotekën Universitare. Panorama e Keimbrixhit dominohet nga kulla e këmbanës së ''Kishës së Zonjës sonë dhe Dëshmorëve Anglezë''. ==Burim i të dhënave == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.cambridge.gov.uk/ Këshilli Bashkiak i Qytetit të Keimbrixhit] * [https://web.archive.org/web/20130404141542/http://www.visitcambridge.org/ Faqja zyrtare e turizmit për Keimbrixhin] [[Kategoria:Qytete në East (Angli)]] 4uh4yn0389hkr0ams6k9rqy5nroy0cd Lumadhi 0 182642 3022940 2992494 2026-08-06T09:44:28Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022940 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Lumadh''' | native_name = | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Mitrovicës|Mitrovicë]] |Komuna = [[Komuna e Vushtrrisë|Vushtrri]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = |Lartësia = 519 | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=42 | gjer_m=45 | gjer_s=24 | gjer_dr = N | gjat_g=21 | gjat_m=1 | gjat_s=33 | gjat_dr = E }} '''Lumadh''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Vushtrrisë|Vushtrrisë]], [[Kosovë]]. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> == Shih dhe këtë == * [[Lista e ardhacakëve - Vushtrri]] <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/KV/28/Velika_Reka.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028235717/http://www.fallingrain.com/world/KV/28/Velika_Reka.html |date=28 tetor 2019 }} [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Vushtrrisë]] {{Komuna e Vushtrrisë}} {{KO-gjeo-cung}} ax88hlptc4k96asx2fhkpkpysu61y29 Korenica (Gjakovë) 0 183200 3022761 2992287 2026-08-06T02:47:58Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022761 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Korenicë''' | native_name = Gurash | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Pejës|Pejë]] |Komuna = [[Komuna e Gjakovës|Gjakovë]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = |Lartësia = 354 | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=42 | gjer_m=22 | gjer_s=19 | gjer_dr = N | gjat_g=20 | gjat_m=22 | gjat_s=3 | gjat_dr = E }} '''Korenicë''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Gjakovës|Gjakovës]], [[Kosovë]]. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin '''Gurash'''. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih dhe këtë == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/KV/05/Korenice.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191029004521/http://www.fallingrain.com/world/KV/05/Korenice.html |date=29 tetor 2019 }} [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Gjakovës]] {{Komuna e Gjakovës}} {{KO-gjeo-cung}} mr5txfjyff5vtcewqavc6213bohjp8q Manastirica 0 185871 3022952 2992731 2026-08-06T10:58:39Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022952 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Manastiricë''' | native_name = Manastir | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Prizrenit|Prizren]] |Komuna = [[Komuna e Prizrenit|Prizren]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = [[Srecka|Sreckë]] | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = |Lartësia = 1370 | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=42 | gjer_m=8 | gjer_s=6 | gjer_dr = N | gjat_g=20 | gjat_m=48 | gjat_s=22 | gjat_dr = E }} '''Manastiricë''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Prizrenit|Prizrenit]], [[Kosovë]]. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin '''Manastir'''. Fshati ndodhet në lartësi mbidetare mbi 1000 metra dhe është rreth 12 km larg nga qyteti më i afërt, Prizreni. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih dhe këtë == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Galeria == <gallery> Skeda:Pamje e Manastirices.jpg Skeda:Pamje nga Manastirica.jpg Skeda:Pamje e Manastirices.jpg </gallery> {{KO-gjeo-cung}}[http://www.fallingrain.com/world/KV/21/Manastirice.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312163900/http://www.fallingrain.com/world/KV/21/Manastirice.html |date=12 mars 2016 }} [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Prizrenit]] {{Komuna e Prizrenit}} m2380x32fnnmphsvesf4lpe0he69n2d Kostinpotoku 0 186775 3022769 2991969 2026-08-06T03:11:15Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022769 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Kostinpotok''' | native_name = Përroi i Kostës | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Mitrovicës|Mitrovicë]] |Komuna = [[Komuna e Albanikut|Albanik]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = |Lartësia = 764 | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=43 | gjer_m=7 | gjer_s=58 | gjer_dr = N | gjat_g=20 | gjat_m=48 | gjat_s=48 | gjat_dr = E }} '''Kostinpotok''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Albanikut|Albanikut]], [[Kosovë]]. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin '''Përroi i Kostës'''. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih dhe këtë == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/KV/12/Kostin_Potok.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191029044409/http://www.fallingrain.com/world/KV/12/Kostin_Potok.html |date=29 tetor 2019 }} [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Albanikut]] {{Komuna e Albanikut}} {{KO-gjeo-cung}} 2agu0cotb81f363nbw2hqjtd53fpfjp Kozareva 0 186822 3022771 2992440 2026-08-06T03:13:55Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022771 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Kozarevë''' | native_name = | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Mitrovicës|Mitrovicë]] |Komuna = [[Komuna e Zubin Potokut|Zubin Potok]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = |Lartësia = 802 | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=42 | gjer_m=57 | gjer_s=34 | gjer_dr = N | gjat_g=20 | gjat_m=44 | gjat_s=6 | gjat_dr = E }} '''Kozarevë''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Zubin Potokut|Zubin Potokut]], [[Kosovë]]. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> == Shih dhe këtë == * [[Zubin Potoku]] * [[Liqeni i Ujmanit]] * [[Komuna e Zubin Potokut]] <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/KV/29/Kozarevo.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200107172748/http://www.fallingrain.com/world/KV/29/Kozarevo.html |date=7 janar 2020 }} [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Zubin Potokut]] {{Komuna e Zubin Potokut}} {{KO-gjeo-cung}} 5psvwuo5gioi84j1f2bzmhb2vshks0r Klina e Poshtme 0 187228 3022740 2992604 2026-08-06T01:17:43Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022740 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Klinë e Poshtme''' | native_name = | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Mitrovicës|Mitrovicë]] |Komuna = [[Komuna e Skënderajt|Skënderaj]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = [[Drenica|Drenicë]] |Lartësia = 620 | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=42 | gjer_m=45 | gjer_s=39 | gjer_dr = N | gjat_g=20 | gjat_m=47 | gjat_s=25 | gjat_dr = E }} '''Klinë e Poshtme''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Skënderajt|Skënderajt]], [[Kosovë]]. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> == Shih dhe këtë == * [[Lista e ardhacakëve - Skënderaj]] * [[Klina e Epërme]] * [[Klina e Mesme]] <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/KV/25/Donja_Klina.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200107171616/http://www.fallingrain.com/world/KV/25/Donja_Klina.html |date=7 janar 2020 }} [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Skënderajt]] {{Komuna e Skënderajt}} {{KO-gjeo-cung}} bgjob4aubhoti927ziyh8uah5rtjyk9 Kopiliqi i Poshtëm 0 187230 3022759 2992610 2026-08-06T02:42:20Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022759 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Kopiliq i Poshtëm''' | native_name = | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Mitrovicës|Mitrovicë]] |Komuna = [[Komuna e Skënderajt|Skënderaj]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = [[Drenica|Drenicë]] |Lartësia = 620 | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=42 | gjer_m=45 | gjer_s=39 | gjer_dr = N | gjat_g=20 | gjat_m=47 | gjat_s=25 | gjat_dr = E }} '''Kopiliq i Poshtëm''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Skënderajt|Skënderajt]], [[Kosovë]]. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih dhe këtë == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/KV/25/Donja_Klina.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200107171616/http://www.fallingrain.com/world/KV/25/Donja_Klina.html |date=7 janar 2020 }} [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Skënderajt]] {{Komuna e Skënderajt}} {{KO-gjeo-cung}} obbkyueg6bzmjfrx4p68cafvo5b07b8 Kozhica 0 187232 3022773 2992615 2026-08-06T03:16:02Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022773 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Kozhicë''' | native_name = Kosnik | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Mitrovicës|Mitrovicë]] |Komuna = [[Komuna e Skënderajt|Skënderaj]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = [[Drenica|Drenicë]] |Lartësia = 842 | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=42 | gjer_m=43 | gjer_s=48 | gjer_dr = N | gjat_g=20 | gjat_m=54 | gjat_s=21 | gjat_dr = E }} '''Kozhicë''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Skënderajt|Skënderajt]], [[Kosovë]]. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrat '''Gurelez''' dhe '''Kosnik'''. == Gjeografia == Gjendet rrëzë bjeshkës së Çyçavicës me lartësi mbidetare rreth 600 metrave. Kufizohet edhe me fshatrat: Krasaliq, Baks, Çirez, Prelloc, Krasmirofc. <!-- == Demografia == --> == Ekonomia == Veprimtaritë më të zhvilluara të fshatit janë bujqësia, bletaria, blegtoria etj. <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih dhe këtë == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/KV/25/Kozica.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190622235250/http://www.fallingrain.com/world/KV/25/Kozica.html |date=22 qershor 2019 }} [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Skënderajt]] {{Komuna e Skënderajt}} {{KO-gjeo-cung}} o0dv7913pzv095od24mugiks4mt1qsc Mbishkrimi Dodahundi nishidhi 0 189348 3022569 2864002 2026-08-05T14:42:06Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Mbishkrime]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022569 wikitext text/x-wiki [[File:Doddahundi Nishidhi (memorial stone) with old Kannada inscription (869 C.E.).JPG|thumb|Stela Doddahundi ''nishidahi'' me paraqitjen e vdekjes së mbretit Neetimarga I, me mbishkrime të vjetra kannada të vitit 840 ose 869]] '''Doddahundi nishidhi dhe mbishkrimi i tij''' është një lapidar heroik nga Doddahundi, 18 km nga [[Tirumakudal Narasipura]] në distriktin Mysore të shtetit indian [[Karnataka]]. Në të gjendet një mbishkrim i padatuar në gjuhën e vjetër kannada që historianët Fleet, Sarma dhe E. P. Rice e kanë datuar nga konteksti si të vitit 840 ose 869.<ref name="rice">Rice, E.P. (1921), fq. 13</ref><ref name="rana"/> Lapidari heroik ka një paraqitje unike në frizë të vdekjes rituale (''sallekhana'' dhe ''samadhi'') të mbretit të dinastisë perëndimore Ganga Ereganga Nitimarga I (që ka mbretëruar në vitet 853-869). Përmendorja u ngrit nga djali i mbretit Satyavakya. ''Nishidhi'' të tillë (vend përmendoreje) u ngritën në [[India|Indinë]] mesjetare në nder të personaliteteve të rëndësishme [[xhainizmi|xhainiste]] që i dhanë fund jetës së tyre vullnetarisht pasi kryen rituale të ashpra përkushtimore.<ref name="relief">Sarma (1992), fq. 17</ref><ref name="vakya">Sarma (1992), fq. 204</ref> Periudha e Gangave perëndimorë prodhoi jo vetëm kolona imponuese (''stambha'') dhe të skalitura mjeshtërisht por edhe përmendore guri (''virgal'') të rëndësishme me relieve të jashtëzakonshme.<ref name="note">Kamath (1980), fq. 52</ref> Sipas historianit dhe epigrafistit John Faithfull Fleet i cili botoi mbishkrimin, emrat në përmendore janë tituj dhe jo emra personalë. Ai e daton mbishkrimin në vitin 840 me mendimin se Nitimarga në mbishkrim është në të vërtetë Ranavikrama, djali i mbretit Sripurusha (që ka mbretëruar në vitet 726-788).<ref name="rana">Fleet (1905), fq. 53</ref> ==Sfondi== Në [[xhainizmi|xhainizëm]], termi ''nishidhi'' (me variantet ''nisidhia'', ''nisadhi'' ose ''nistige'') është vendi ku personi, si psh. një asketik, mbret ose mbretëreshë vdes vullnetarisht, digjen mbetjet ose varrosen mbetjet kockore. Vende të tilla kishin konsideratë të lartë dhe ofrohej rregullisht një piedestal (''vedika'') dhe lutës (''puja'' dhe ''pratishtha'').<ref name="pillar">Sarma (1992), fq. 202</ref> Shpesh ''nishidhigali'' (që do të thotë guri ''nishidhi'') nuk ishte asgjë më shumë se një shkëmb natyror ose një popël. Mbishkrimet mbi ''nishidhigal'' ishtin epigrafe që pavdekësonin dhe përshkruanin arritjet studimore dhe si shenjt të të vdekurit, burr ose grua. ''Nishidhit'' të datuara që nga shekulli i VII ekzistojnë në kodrat e [[Shravanabelagola]]s. Një përmendore e ngritur nga mbreti Sripurusha për Mahaprabhu Gopayya-n daton nga shekulli i VIII. Doddahundi ''nishidhi'' është një nga shembujt më të rëndësishëm të gjetur nga periudha e Gangave perëndimorë.<ref name="pillar"/> ==Relievet== Sipas historianit Sarma, lapidari Doddahundi ''nishidhi'' i ka frizat e tij të vendosura mbrenda një paneli katror skajet e të cilit janë të gdhendura për të krijuar përshtypjen e flakëve që theksojnë më tepër ngjarjen e rëndë. Mbreti duke vdekur, i cili shfaq një pamje të qetë, është duke u shtrirë në një shtrat me kokën e tij mbi një nënkrese të dyfishtë dhe është i kujdesuar nga roja i tij personal Agarayya. Një princ i shqetësuar Satyavakya qëndron mbrapa mbretit me një thikë dhe shpatë. Mbishkrimi poshtë frizës lexon "bleta te dy këmbët e zambakut të Arhat Bhattaraka-s" (duke iu referuar Jinasena-s, guruja i mbretërve dhe autori i tekstit xhainist ''Adipurana'').<ref name="bee">Sarma (1992), fq. 204</ref> ==Shiko edhe== * [[Arkitektura e dinastisë perëndimore Ganga]] * [[Arkitektura Dravidiane]] * [[Arkitektura e Karnatakas]] * [[Tirumakudal Narsipura]] * [[Shravanabelagola]] ==Referimet== {{Reflist}} ==Bibliografia== * I.K. Sarma: Temples of the Gangas of Karnataka; 1992, Archaeological Survey of India, New Delhi, isbn 0-19-560686-8. * E.P. Rice: A History of Kanarese Literature; 1982, botuar për herë të parë në vitin 1921, Asian Educational Services, New Delhi, isbn 81-206-0063-0. * John Faithfull Fleet: Epigraphia Indica, Archæological Survey of India, Volume VIII; E. Hultzsch (ed.); 1905–1906, Government of India, Kalkuta. [[Kategoria:Historia e Indisë]] [[Kategoria:Monumente në Indi]] [[Kategoria:Shekulli IX]] [[Kategoria:Mbishkrime]] c0rrw18vl81q5fb1hvo27mcnnj2jdms Diskutim:Lumadhi 1 191146 3022941 1649325 2026-08-06T09:44:29Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022941 wikitext text/x-wiki Ky fshat ndodhet ne listen e fshatrave tek dy komuna dhe prandaj duhet te korrigjohet. Pasi une, si duket nuk e kam kete te drejte, presim qe te tjeret ta bejne kete. Me nderime:--[[Përdoruesi:Punëtoria|Punëtoria]] ([[Përdoruesi diskutim:Punëtoria|diskutimet]]) 25 korrik 2016 12:25 (CEST) Më sakt, ndodhet ne listen e Komunës së [[Vushtrria|Vushtrrisë]] (Shih) {{Komuna e Vushtrrisë}} si dhe në listën e Komunës së [[Besiana|Besianës]](Shih) {{Komuna e Besianës}} Me nderime: --[[Përdoruesi:Punëtoria|Punëtoria]] ([[Përdoruesi diskutim:Punëtoria|diskutimet]]) 25 korrik 2016 12:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lumadhi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022940 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191028235717/http://www.fallingrain.com/world/KV/28/Velika_Reka.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/KV/28/Velika_Reka.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 11:44 (CEST) n9178r5m1lcb9b3p45kn68b3jbt6kd8 Ketuvallamët 0 199193 3022733 3016886 2026-08-06T00:36:14Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022733 wikitext text/x-wiki [[File:House Boat DSW.jpg|thumb|264px|Një shtëpi-varkë në liqenin Vambanad]] '''Kettuvallami''' është një shtëpi-varkë gjerësisht e përdorur në shtetin indian të [[Kerala|Keralës]]. Këto konstruksione janë të mbuluara me çati me kashtë mbi strukturën prej druri.<ref name="Ayub47">{{cite book|editor=Akber Ayub (redaktor)|title=Kerala: Maps & More|url=https://archive.org/details/kerala0000unse|chapter=Backwaters|origyear=2006|year=2007|page=[https://archive.org/details/kerala0000unse/page/47 47]|publisher=Stark World Publishing|location=Bangalore|isbn=81-902505-2-3}}</ref> Kettuvallami tradicional përdoret kryesisht për të promovuar Turizmin e Keralas<ref>{{Cite web|url=http://heavenlyholidays.org/|title=Kerala tourism|url-status=dead|access-date=13 tetor 2016|archive-date=14 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161214003013/http://heavenlyholidays.org/}}</ref>.<ref name="hinduonnet">{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/lf/2002/03/11/stories/2002031100370200.htm|title=Cruising along in designer houseboats|accessdate=6 janar 2008|last=Radhakrishnan|first=A. Anil|publisher=The Hindu|date=11 mars 2002|archive-date=2 shkurt 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080202145528/http://www.hinduonnet.com/thehindu/lf/2002/03/11/stories/2002031100370200.htm|url-status=dead}}</ref> ==Etimologjia== Në gjuhën malayalam "kettu" do të thotë "të lidhësh" dhe “vallam” do të thotë varkë – kështu që dy fjalët e bashkuara krijojnë emrin vendor "kettuvallam”. Çdo shtëpi-varkë është ndërtuar duke përdorur parimet dhe teknikat e lashta të ndërtimit të varkave nga marangozët vendorë duke përdorur dru 'Anjili'. Për lidhjen e trungjeve të drurit përdoren litarë lëvoreje arrëkokosi.<ref name="Boat1">{{cite web|url=http://www.keralahouseboatbooking.in|title=Kerala Houseboat Booking|publisher=Green Hope Tourism|accessdate=21 dhjetor 2012|archive-date=17 shkurt 2013|archive-url=https://archive.today/20130217223945/http://www.keralahouseboatbooking.in/|url-status=dead}}</ref> ==Historia== [[File:Kettuvallam Houseboat.jpg|thumb|left|468px|Një shtëpi-varkë ''kettuvallam'' me një kat të sipërm]] Varkat në një larmi formash dhe përmasash kanë qenë tradicionalisht mjeti kryesor i transportit të njerëzve dhe materialeve në ujërat e brendshëm të lundrueshëm.<ref name="Ayub47" /> Në vençanti, shtëpitë-varka përdoreshin për të tregtuar oriz, erëza dhe mallra të tjerë midis Kuttanadit dhe portit të Koçinit. Në ato ditë zhvillohej një panair tre ditor. Një shtëpi-varkë standarde, që mund të jetë rreth 30.5 metra e gjatë, mund të mbaj deri në 30 tonë, saç mund të mbajnë tre maune të mëdha.<ref name="Boat2">{{cite web|url=http://www.kettuvallam.com/Content-16/Kerala-Houseboat.html|title=Cargo boats|accessdate=5 janar 2008|publisher=Worldviewer|archive-date=29 tetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071029111803/http://www.kettuvallam.com/Content-16/Kerala-Houseboat.html|url-status=dead}}</ref> Këto varka-shtëpi u bënë madje edhe lagje të rehatshme banimi.<ref name="Ayub47"/> Ishte mënyra kryesore e transportit në [[Kerala]]n bregdetare thjesht për shkak të aftësisë për të shkuar deri në zonat më të largëta. Megjithatë, rrethanat ndryshuan, pasi rrugët e mjeteve të motorizuara, hekurudha dhe transporti ajror i lanë mbrapa varkat e ngadalta dhe të përmbajtura të vendit, me njerëzit që parapëlqenin shpejtësinë.<ref name="Boat3">{{cite web|url=http://www.keralahouseboatbooking.in/|title=Kettuvallam House Boat in Kerala|accessdate=5 janar 2008|publisher=Green Hope Tourism|archive-date=17 shkurt 2013|archive-url=https://archive.today/20130217223945/http://www.keralahouseboatbooking.in/|url-status=dead}}</ref> ==Konstruksioni== [[File:Alappuzha Boat Beauty W.jpg|thumb|358px|Një shtëpi-varkë Kumarakom të [[Kerala|Keralës]] në [[India|Indi]]]] Një kettuvallam është rreth 30.5 metra i gjatë dhe ka një gjerësi prej rreth 4 metrash në mes të saj. Materialet që përdoren për konstruksionin e tyre janë vendore dhe miqësore me mjedisin; shkopinj bambuje, fibra arrëkokosi, litarë, rrogoze bambje, tapete etj. Druri kryesor i përdorur është "Anjili" (''Artocarpus hirsuta''). Ka shtëpi-varka me dhomë të vetme, dy dhoma dhe tre dhoma plotësisht të orenduara. Trupi kryesor i varkës është një seri prej trungje drurësh, të bashkuar duke përdorur litarë me fibra arrëkokosi.<ref name="Boat3"/> Trupi që është i përbërë prej qindra trungjesh të hollë por rezistentë prej druri të lidhur me fibra arrëkokosi (pa përdorur as edhe një gozhdë të vetme). Ky skelet pastaj lyhet me një rrëshirë të zezë kaustike të nxierrë nga valimi i bërthamave të shqemeve. Dhe kjo reziston për breza të tërë.<ref name="Boat4">{{cite web|url=http://www.keralatravels.com/houseboat/|title=Unforgettable house boat ride|accessdate=5 janar 2008|work=Alleppey|publisher=Travel Division of Kerala.com|archive-date=10 shtator 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070910022626/http://www.keralatravels.com/houseboat/|url-status=dead}}</ref> Kettuvallamët e sotëm janë motorizuar dhe përdorur për ujërat e thella nëpërmjet rremave. Shkopinj të gjatë bambuje ose 'punt' përdoren për ti drejtuar në zona të cekëta. Bambja përdoret për skeletin e çatisë dhe të prera të shkopinjve të bambusë përdoren për mbulimi e strehëve dhe çatisë.<ref name="Boat3"/> Thellësisht kettuvallami u dizenjua për të transportuar ngarkesa dhe si i tillë dizajni ka pësuar shumë ndryshime për ta bërë atë një mjet turistik. Lartësia e çatisë u rrit për të pasur hapsirë të mjaftueshme të brendshme. Një trung vendosej përgjatë gjithë gjatësisë për lehtësimin e ecjes dhe uljen e rehatshme, për të pakësuar disavantazhet e formës së lakuar të trupit të varkës. Dritaret dhe hapjet e tjera mundësojnë ndriçimin, qarkullimin e ajrit dhe shikimin. Hyrja realizohet në qendër të aksit linear me një panel kreu të varur.<ref name="Boat3"/> Shumica e dizajneve më të fundit kanë përfshirë tre dhoma fjetjeje me tualete, një hapësirë jetese dhe kuzhinë. Sigurisht ka variacione të ndryshme. Disa kanë një numër më të vogël dhomash, por me një hapësirë më të madhe jetese dhe ndoshta një ballkon kuverte në nivelin e çatisë. Normalisht, platformat që konsujt nga trupi i varkës përdoren si ballkone. Ndryshime inovative janë bërë për të përfshirë pajisjet moderne. Për vendosjen e tualeteve, dusheve dhe dyshemeve prej qeramike vendoset një pllakë betoni në nivelin e dyshemesë. Këta tualete janë të bërë me kabina çeliku me një rrjet zgarash çeliku mbi të cilat rriten bakteret e dobishme me ndihmën e një katalizatori të quajtur aktizim. Këta baktere ushqehen me jashtëqitje njerëzore dhe prodhojnë një lëndë të padëmshme dhe të pangjyrë. Tubat shkarkues tokësorë të tualeteve merren nëpërmjet trupit të varkës dhe derdhen në ujërat nën të. Përdorimi i tualeteve bio në ditët e sotme është i zakonshëm. Kështu kanalet e ujërave të brendshëm nuk ndoten. Uji për përdorim ruhet në një depozitë plastike të mbajtur në pjesën e kreut të trupit kryesor të lidhur me kuzhinën dhe tualetin. Tubat, depozita dhe materialet e tjerë sintetikë janë të mbuluar me fibra arrëkokose ose panambu për të mbajtur cilësinë estetike të materialeve miqësore me mjedisin.<ref name="Boat3"/> Shtëpitë-varka moderne janë dizenjuar për tu përputhur me certifikatat Green Palm/Gold Star nga Departmenti i Turizmit të Qeverisë së Keralës, që së fundmi ka vendosur rregullime, duke vendosur standarde për varkat-shtëpi të Keralës ose Kettuvallamët.<ref name="Boat1"/> === Leshi xhamit === Vite më parë, A. G. Sudhakarani ndërtoi varkën e parë të peshkimit dhe ''junkarin'' e parë ndonjëherë të Kochit që ishte vendosur midis Fortesës së Kochit dhe Vypeenit. Për rrjedhojë, Samudra Shipyard (P) Limited, Aroor, e menaxhuar nga djemtë e tij, i ka dhënë formë një tjetër ideje inovative pushimesh – një kettuvallam tradicional i bërë prej leshi xhami. Kjo është e para e llojit të saj në [[India|Indi]].<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/05/22/stories/2006052201120100.htm|title=It’s fibreglass and traditional|accessdate=6 janar 2008|last=Priyadershini|first=S.|publisher=The Hindu|date=22 maj 2006|archive-date=14 shtator 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070914201807/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/05/22/stories/2006052201120100.htm|url-status=dead}}</ref> == Turizmi == [[File:House boat fascia.jpg|thumb|left|432px|Interiore të një Kettuvallami]] Kerala u vendos mes `50 destinacionet e një jete' nga National Geographic Traveler në një numër të veçant të botuar pak para fundit të mijëvjeçarit.<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/businessline/2000/07/13/stories/111302c4.htm|title=Going beyond God’s own country|accessdate=8 janar 2008|last=Mathew|first=Mony K.|publisher=The Hindu Business Line|date=13 korrik 2000|archive-date=20 janar 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080120021123/http://www.hinduonnet.com/businessline/2000/07/13/stories/111302c4.htm|url-status=dead}}</ref> Gazeta ''The Hindu'' shkroi “Një kroçerë përgjatë panoramës së lagunave, përgjatë liqeneve piktorikë, kanaleve të zbukuruar me palma dhe rrjedhave vezulluese të `Vendit të Zotit' është përvoja më magjepsëse e pushimeve në vend. Me një kroçerë përgjatë rrugëve ujore të zbukuruara me palma që po bëhen pjesë e itinerareve të pushuesve, kettuvallami tradicional është shfaqur si maskoti i Turizmit të Keralës.”<ref name="hinduonnet"/> Më shumë se 900 kettuvallamë qëndrojnë në ujërat e brendshme dhe që ndjekin itinerare të ndryshme popullore ndërmjet turistëve. Alappuzha është kështjella e shtëpive-varka.<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005103101070300.htm&date=2005/10/31/&prd=mp&|title=Eco-friendly boats to ply backwaters|accessdate=6 janar 2008|last=Abraham|first=Tanya|publisher=The Hindu|date=31 tetor 2005|archive-date=20 maj 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090520163825/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005103101070300.htm&date=2005%2F10%2F31%2F&prd=mp&|url-status=dead}}</ref> Nga këto, rreth 120 mbahen dhe janë të përsosura si linja luksi. Varkat-shtëpi kanë të gjitha komfortet e një hoteli të mirë: dhoma fjetjeje të mirë-pajisura, tualete higjenike moderne, dhoma jetese të rehatshme, një kuzhinë të bukur dhe në disa raste madje edhe një ballkon për qëndrim.<ref name="Boat2"/> Ekuipazhi i një kettuvallami përfshin dy rremtarë dhe një kuzhinier.<ref name="Boat1" /> Ushqimi i freskët, i gatuar në stilin e pakrahasueshë Kuttanadan është parapëlqimi i turistëve ndërkombëtarë.<ref name="Boat4"/> Turistët mund të zgjedhin për një kroçerë ditore ose një qëndrim natësor në një shtëpi-varkë. Shumica e turistëve parapëlqejnë të qëndrojnë përgjatë natës në një shtëpi-varkë ose kettuvallam pasi ai ofron një përvojë holistike të ujërave të brendshme të lundrueshme. Operatorët turistikë kanë paraqitur opsione inovative. Këshilli i Turizmit të distriktit të Kannurit ka nisur një program 'Nadi Darshan' (soditja lumore) në lidhje me një resort privat në Kattampalli si një nismë për të popullarizuar kettuvallamin për promovimin e turizmit dhe si një përpjekje për ti bërë njerëzit të dinë më shumë rreth lumit Valapattanam, një nga lumenjtë më të mëdhenj në rajon dhe rrjedhjen e jetës së distriktit.<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006031314030300.htm&date=2006/03/13/&prd=th&|title=Valapattanam attracting tourists|accessdate=6 janar 2008|publisher=The Hindu|date=13 mars 2006|archive-date=11 korrik 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110711171002/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006031314030300.htm&date=2006%2F03%2F13%2F&prd=th&|url-status=dead}}</ref> Një restorant me ushqime deti është hapur në një kettuvallam në rrugën Kaloor - Kadvanthra.<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007121350890300.htm&date=2007/12/13/&prd=mp&|title=Fish on the boat eating out|accessdate=6 janar 2008|last=Priyadershini|first=S.|publisher=The Hindu|date=13 dhjetor 2007}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> ==Galeri imazhesh== <gallery mode="packed" heights=170px> Image:Kerala backwaters, Houseboats, India.jpg|Liqeni Vembanad, që ka rreth 400 shtëpi-varka në qarkullim image:Kerala Double-decked Houseboat.JPG|Kettuvallam dy-katësh File:Kerala backwaters, Houseboat, India.jpg File:Kerala backwaters, Cruise, India.jpg File:House boat Kettuvallam 4.jpg File:Houseboat 01 (2266699325).jpg File:To the floating land,Kerala.jpg File:India - Kerala - 010 - some houseboats are floating palaces (2068052175).jpg File:Backwaters of Kerala India.jpg File:Boathouses.JPG image:Enten backwaters.JPG|Skena piktoreske natyrore në liqen image:Kerala Houseboat Breakfast.JPG|Ushqim i përgatitur në një kettuvallam, ku ka në dispozicion shefa për të përgatitur çdo gjë image:Kerala Houseboat View.JPG|Pamje skenike nga një kettuvallam </gallery> ==Shiko edhe== * [[Arkitektura Vernakulare Indiane]] * [[Arkitektura e Keralas]] == Referime == {{reflist|2}} ==Bibliografia== * {{cite book|editor=Akber Ayub (redaktor)|title=Kerala: Maps & More|url=https://archive.org/details/kerala0000unse|chapter=Backwaters|origyear=2006|year=2007|publisher=Stark World Publishing|location=Bangalore|isbn=81-902505-2-3}} ==Lidhje të jashtme== {{commons category|Houseboats in Kerala|Shtëpi-varka në Kerala}} [[Kategoria:Transport ujor]] [[Kategoria:Arkitekturë indiane sipas rajonit]] [[Kategoria:Turizmi në Indi]] 45poaggpy3gna95565qrupq3bq05z4q Lopësi (Llallikostë) 0 203401 3022938 2849907 2026-08-06T08:53:21Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022938 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Lopës''' | native_name = Καταρράκτης | settlement_type = Fshat | image_flag = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | flag_link = | image_seal = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | seal_link = | seal_size = | image_skyline = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Greqia Perëndimore|Greqia Perëndimor]] |Qarku = Ahai |Komuna = Llallikostë |Bashkia = |Kryetari i Komunës = |Kryetari i Bashkisë = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = | population_total = 93 | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna dhe statistika --> | population_demonym = |Krahina = |Famullia = |Shënjtori = |Lartësia = 627 |Zona Kohore = |Ora Verore = | postal_code = |Prefiksi = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = Greqia <!--Parametri ''Greqia'' të mos ndërrohet--> | image_map_fizike = Yes | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=38 | gjer_m=5 | gjer_s=55 | gjer_dr =N | gjat_g=21 | gjat_m=50 | gjat_s=7 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësi = |gjatësi = }} '''Lopës'''<ref>Bellusci, Antonio (1994). ''Ricerche e studi tra gli arberori dell'ellade''. Centro ricerche socio-culturali G. Castriota. fq. 31.</ref> ([[greqisht]]: ''Καταρράκτης/Katarráktis'') është fshat në [[Qarku i Ahaisë|qarkun i Ahaisë]], [[Greqi]]. Përpara vitit 1928, fshati është njohur me emrin e vjetër në formën greke ''Λόπεσι/Lópesi''.<ref>[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/169829 Πανδέκτης: Lópesi - Katarráktis]</ref> <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/GR/55/Katarraktis.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200123005008/http://www.fallingrain.com/world/GR/55/Katarraktis.html |date=23 janar 2020 }} == Burimet == {{reflist}} [[Kategoria:Fshatra në Greqi]] [[Kategoria:Vendbanime arbëreshe në Greqi]] oym05hj50p0uxhmos7ijx9ohhqtep5x Mbishkrimet në shkëmbin Gramata 0 219546 3022568 2952558 2026-08-05T14:41:59Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Mbishkrime]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022568 wikitext text/x-wiki {{Infobox vend historik | emri =Mbishkrimet në Shkëmbin Gramata | emri_amëtar = | gjuha_amëtare = | foto = | përshkrimi = | lloji = Arkeologji | locmapin = Shqipëria | gjerësi = 40.216475 | gjatësi = 19.473894 | lokacioni = [[Karaburun]], [[Rrethi i Vlorës|Vlorë]], [[Qarku i Vlorës]], [[Shqipëri]] | sipërfaqja = | ndërtuar = Shek. III p.e.s | arkitekt = | arkitektura = | organi_drejtues = DRKK Vlorë | përcaktimi1 = SHQIPËRI | përcaktimi1_offname = Monument i trashëgimisë kulturore | përcaktimi1_data = NR. 586, Dt, 17. 03. 1948/NR. 4874, Dt, 23. 09. 1971. | përcaktimi1_kriteret = I | përcaktimi1_numri = VL077 | përcaktimi1_free1name = Tipologjia | përcaktimi1_free1value =Mbishkrime antike | përcaktimi1_lloji = Nën mbrojtje }} '''Mbishkrimet në Shkëmbin [[Gjiri i Gramës|Gramata]]''' është një monument i trashëgimisë kulturore në [[Karaburun]], Rrethi i [[Rrethi i Vlorës|Vlorës]], në qarkun e [[Qarku i Vlorës|Vlorës]], [[Shqipëri]]<ref name="#imk#">{{cite book|title=LISTA E MONUMENTEVE: RRETHI I VLORËS|publisher=Instituti i Monumenteve të Kulturës - Ministria e Kulturës|url=http://imk.gov.al/site/wp-content/uploads/2014/08/DRKK-VLORA.pdf|accessdate=15 korrik 2017|ref=imk|language=sq|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180705175604/http://imk.gov.al/site/wp-content/uploads/2014/08/DRKK-VLORA.pdf|archivedate=5 korrik 2018|url-status=dead}}</ref>. Ky monument është i llojit "Arkeologji", i miratuar me numër "''NR. 586, Dt, 17. 03. 1948/NR. 4874, Dt, 23. 09. 1971.''". ==Përshkrimi== [[Gjiri i Gramës|Gjiri i Grammatas ose i Gramës]] (Gjiri i Shkronjave) ndodhet në rrëzë të shpatit perëndimor të Karaburunit, në një zonë të pabanuar. Gjiri i gramës ka qenë fillimisht, një zonë shfrytëzimi i gurit lokal, në gurore të mëdha, gjurmët e të cilave duken edhe sot në të dy shpatet. në këtë gurore, faleza ka qenë shfrytëzuar në një lartësi prej 130 m dhe në një gjerësi prej 100 m; blloqet e shkëputura transportoheshin me anije për të furnizuar kantieret e mëdha urbane, si në Epidamn-Dyrrah dhe në Apolloni. Ky gji shërbente si strehë për detarët, të cilët strehoeshin aty për tu shpëtuar stuhive, duke nisur që nga periudha antike, në mesjetë ku Porti i Gramës del në portulanet grek të Shek. XVI e deri në kohët moderne. Shumica e mbishkrimeve antike në gjuhën greke u drejtohen Dioskurëve, Kastorit dhe Poluksit, që janë hyjni shpëtimtar, mbrojtës të detarëve dhe të anijeve. në këto mbishkrime nuk mungojnë as emrat e figurave historike, siç është ai i Cnaeus Pompeius, i perandorit Bizantin Johanit V Paleologu apo dhe Mark Antonit. Numri i mbishkrimeve mendohet të jetë rreth 1500 copë.<ref name="imk-map">{{cito uebin|title=Map - IMK WebGIS|url=http://imk.gov.al/Pages/Default.aspx|website=imk.gov.al|publisher=IMK|accessdate=13 tetor 2016|ref=imk-map|language=sq|archive-date=16 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716194055/http://imk.gov.al/Pages/Default.aspx|url-status=deviated|archivedate=16 korrik 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190716194055/http://imk.gov.al/Pages/Default.aspx}}</ref> == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== *[https://web.archive.org/web/20161128185632/http://imk.gov.al/site/?page_id=77 Instituti i Monumenteve të Kulturës] [[Kategoria:Monumente kulturore në Vlorë]] [[Kategoria:Mbishkrime]] {{Shqipëria-hist-cung}} 378rky6q7ihytlxkojajttnxqdkjs9r Ganimete Abazi 0 225654 3022636 2908039 2026-08-05T16:11:10Z ~2026-43330-23 191197 (Ganja) 3022636 wikitext text/x-wiki Kengetarja e shum hiteve "Mirupafshim" Ganimete Abazi e njohur me nofkën (Ganja) u lind me 25 Dhjetor 1975 në Prishtinë. Ne vitin 2012 Nuk fshihet gëzimi i fansave të Ganimete Abazit për kthimin e saj serish në skenën tonë muzikore. Zatën kërkesa tyre e vazhdueshme bëri që ajo t’i rikthehet këngës, muzikës.Ndonëse ajo i mungoi skenës më se gjashtë vjet, por për kaq kohë të shkurtër, arriti t’jetë po ajo Ganja, veç çka edhe më e fuqishme dhe më e pëlqyer e më e dashur edhe për fansat e rinj, të cilët po adhurojnë këngën zërin e stilin e saj.Ganja është një nga zërat më të mirë në muzikën shqiptare. Andaj [[Gjynahu|gjynah]] ishte t’mos jetë ajo në skenën muzikore, të cilës i mungoi shumë. Për këtë kemi shkruar disa herë edhe në revistën Kosovarja. Vlen të përmendim, se sa ishte larg muzikës, ajo përjetoi edhe spekulime e thashetheme, të cilat veç çka ia vështirësonin jetën.Kjo dhe bëri që Ganja të rikthehet, e që rikthimi i saj po shënon arritje të sukseseve të njëpasnjëshme. Secila këngë e saj po bëhet hit. Edhe sot këngët e saja hite, sikur edhe të hershmet, që edhe sot po janë e po dëgjohen kudo, si “xhamadani vija vija”, “çka m’ka syri”, ”magdalena”, “kallma cigaren” e shumë të tjera. Por, a harrohet kënga “Mirupafshim”, e cila bëri bum të madh kur u lansua në treg dhe këndohej gjithandej kah kishte shqiptarë në kohën e luftës.Për ata që nuk kanë informacion: Ganimete Abazi- Ganja, nuk erdhi në skenën muzikore e pa ditur, e pa shkollë dhe veç me dashjen që t’bëhet këngëtare. Ganja ka dalur qysh në moshën 5-vjeçare para publikut. Ka të kryer shkollë e mesme të muzikës, në instrumentin e pianos. Poashtu edhe fakultetin e arteve të bukura. Karrierën muzikore e filloi me grupin “Ilirët”. Si sot m’kujtohet, shumë të rinj erdhën në redaksinë e Kosovares, Ganja me Shemin me kërkesën që të shkruajmë për ta, e që ne e realizuam me kënaqësi, nga se ne veç ishim shumë të interesuar për intervistën me ta, se ishte kjo dhe kërkesë e shumë lexuesve tanë, por që nuk kishim adresë të tyre.Albumi i saj i parë “Gane Gane po çka na bane” bëri aq bum sa brenda një kohe të shkurtër u shit dhe kërkohej ribotimi i saj. Ganja ka edhe tjera albume, që për momentin nuk po më kujtohen, por pa mëdyshje jo ndër dhjetë. Dhjetë albume, shumë këngë - të paharruara, të dëgjuara me shumë kënaqësi edhe sot.Sot Ganja dhe vet po edhe në bashkëpunim me Shemin, Golden Ag, plasoi këngën “Fjalët e qiririt”, e cila arriti të jetë në top listë si dhe balada e fundit, që po e japim në portal tonin.Kush është Ganimete Abazi, pse deshi të bëhet këngëtare, çka investoi për këngën, çka e bëri që të ndahet një kohë prej skenës, e shumëçka tejet interesante për jetën e karrierën e saj Ajo prej se ka qenë e re është marr me muzikë, por famën më të madhe e ka arrit viteve të 90-ta. Ne 31 Maj 2003 "Shko n'dreq t'mallkuar" Ne 26 Nentor 2004 "U knaqem tu knaq" Ne 13 Shkurt 2005 "U mashtrove" Ne 2 Mars 2006 "Fluturoj Ne 14 Dhjetor 2006 "Dyshoj" E më pas edhe vitet e 2000-ta i ka vazhduar suksesi, derisa ajo bëri një shkëputje për tu rikthyer sërish në skenë.Të gjithë keni menduar gjatë kohës kur Ganja pauzoi me këngë e klipe të reja se mos ndoshta ajo u martua e më nuk do të këndoj, por jo. Ganja atë kohë preferonte që të pauzonte pa ndonjë arsye, por që vet kishte vendos që të bënte një shkëputje nga skena muzikore. E më pas u kthye me këngë të reja, dhe u mirëprit nga fansat e saj. Ganja edhe sot e kësaj dite vazhdon ta mbaj statusin e saj “single”, ajo akoma është beqare dhe nuk është martuar. Arsyeja është se sigurisht akoma nuk i ka trokitur fati në derë këngëtares bukuroshe është pëlqyer gjithmonë nga publiku shqiptar për këngët e saj, në zhanrin të cilin ajo e këndon. Një ndër hitet më të mëdha në karrierën e saj kujtohet kënga “Mirupafshim”, të cilën këngëtarja e kishte realizuar menjëherë në vitet e pas luftës, këngë kjo e cila i bënte për vete shqiptarët me refrenin ku citohej “Mirupafshim në Kosovën e lirë…”, duke iu referuar kështu tashmë Kosovës të pavarur si shtet. Ndonëse i ka munguar skenës për një kohë, këngëtarja e njohur Ganimete Abazi u rikthye më fuqishëm se kurrë, duke e mbushur me këngë e projekte të reja [[boshllëku]]n që për një kohë e la në skenën tonë. E meqenëse premton se tash e pas do të jetë aktive dhe nuk do ta lë më muzikën, Ganja bën me dije për Tribuna se tashmë ajo veçse i është përveshur punës për këngë të re. [[Kategoria:Këngëtare shqiptare]] p8mc7a64aoxnc5op1pkn7p8f3ovnkzs Katun (Plevla) 0 232039 3022728 2821908 2026-08-06T00:20:04Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022728 wikitext text/x-wiki {{Ky Artikull|Shih: [[Katuni (kthjellim)]].}} '''Katun''' është një fshat në komunën e [[Plevla|Plevlës]] në [[Mal të Zi]]. Sipas regjistrimit të vitit 2003, Katuni kishte 249 banorë (sipas regjistrimit të vitit 1991 kishte 144 banorë). <ref>Knjiga 2, ''Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima'', Republički zavod za statistiku, Podgorica, oktobar 2004, COBISS.CG-ID 8489488</ref> Në vendbanimin Katun jetojnë 198 banorë, ndërsa mosha mesatare e popullsisë është 38.2 vjeç (38.1 për meshkuj dhe 38.3 për femra). Në vendbanim janë 66 familje dhe numri mesatar i anëtarëve për familje është 3.77.<ref>Knjiga 1, ''Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima'', Republički zavod za statistiku, Podgorica, septembar 2004, ISBN 86-84433-00-9</ref> == Referime == {{reflist}} == Lidhje te jashtme == * [http://www.fallingrain.com/world/MJ/00/Katun.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304221850/http://www.fallingrain.com/world/MJ/00/Katun.html |date=4 mars 2016 }} * [http://wikimapia.org/maps?ll=43.272,19.340333&spn=0.3,0.3 Satelitska mapa (Wikimapia)] * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=43.272&longitude=19.340333&zoom=8 Plan naselja na mapi (Mapquest)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200107163052/https://www.mapquest.com/latlng/43.272,19.340333?zoom=8 |date=7 janar 2020 }} [[Kategoria:Qytete në Mal të Zi]] k13xxgdzszn24ks0lc7ppcj7dags3ka Diskutim:Kolloleçi 1 237557 3022744 1949154 2026-08-06T01:44:21Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022744 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kolloleçi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022743 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200107174547/http://www.fallingrain.com/world/KV/10/Kololec.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/KV/10/Kololec.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 03:44 (CEST) 00bwuq5x491tnlua4lasf2yz9ef8h4x Diskutim:Manastirica 1 237994 3022953 1949330 2026-08-06T10:58:40Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022953 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Manastirica]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022952 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160312163900/http://www.fallingrain.com/world/KV/21/Manastirice.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/KV/21/Manastirice.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 12:58 (CEST) e8mxmpex8x16anz41wa68el2vf9jg95 Diskutim:Katun (Plevla) 1 241891 3022729 2821909 2026-08-06T00:20:04Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022729 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Katun (Plevla)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2821908 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200107163052/https://www.mapquest.com/latlng/43.272,19.340333?zoom=8 për lidhjen http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=43.272&longitude=19.340333&zoom=8. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2025 23:43 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Katun (Plevla)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022728 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304221850/http://www.fallingrain.com/world/MJ/00/Katun.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/MJ/00/Katun.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 02:20 (CEST) qmy3o7cqblhitn14c2u5idi6760a6tb Kiri i Madh 0 244318 3022551 2771883 2026-08-05T14:27:27Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Mbretër]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022551 wikitext text/x-wiki {{Pp}} {{joref}} [[Skeda:The story of the greatest nations; a comprehensive history, extending from the earliest times to the present, founded on the most modern authorities, and including chronological summaries and (14596547589).jpg|parapamje|Kiri i Madh]] '''Kiri II i Persisë''' (Persishtja e Vjetër: 𐎤𐎢𐎽𐎢𐏁 ''Kūruš''; [[Persisht]]ja e Re: کوروش ''Kurush'', [[hebraisht]]: כֹּרֶשׁ, moderne ''Kōréš'', tiberian ''Kōréš'', 600-530 pes), i njohur zakonisht si '''Kiri i Madh''' dhe gjithashtu i quajtur '''Kiri Plaku''' nga Grekët, ishte themeluesi i [[Perandoria Akaemenide|Perandorisë Akamane]], Perandoria e Parë [[Persia]]ne. Nën sundimin e tij, perandoria përqafoi të gjitha shtetet e mëparshme të qytetëruara të [[Lindja e Afërt|Lindjes së Afërt]] të lashtë, u zgjerua shumë dhe në fund pushtoi shumicën e [[Azia Jugperëndimore|Azisë Jugperëndimore]] dhe pjesën më të madhe të Azisë Qendrore dhe [[Kaukazi]]t. Nga Deti Mesdhe dhe Hellespont në perëndim të lumit Indus në lindje, Kiri i Madh krijoi perandorinë më të madhe që bota kishte parë ende. Nën pasardhësit e tij, perandoria përfundimisht u shtri në shtrirjen e saj maksimale nga pjesë të [[Ballkani]]t ([[Bullgaria]]-Paeonia dhe [[Traka]]-[[Maqedonia (rajon)|Maqedonia]]) dhe [[Evropa Lindore]] e duhur në perëndim, në Luginën Indus në lindje. Titujt e tij mbretërorë ishin Mbreti i Madh, Mbreti i Persisë, Mbreti i Anshanit, Mbreti i Medias, Mbreti i [[Babilonia|Babilonisë]], Mbreti i [[Sumeri]]t dhe [[Akadi]]t dhe Mbreti i Katër Këndeteve të Botës. Kronika e Nabonidit vëren ndryshimin në titullin e tij nga thjesht "Mbreti i Anshanit", një qytet, në "Mbretin e Persisë". Assyriolog François Vallat shkroi se "Kur Astyages marshuan kundër Kirit, Cyrus quhet 'Mbreti i Anshan', por kur Cyrus kalon Tigris në rrugën e tij për të Lydia, ai është 'Mbreti i Persisë', kështu që grushtit të shtetit u zhvillua midis këtyre dy ngjarjeve". == Burimet == {{Reflist}} [[Kategoria:Babiloni]] [[Kategoria:Iranianë]] [[Kategoria:Figura biblike]] [[Kategoria:Mbretër]] 46rtkaqz54bmx3u0j2qkwerz8v46re2 Skulptura 0 263742 3022693 3022463 2026-08-05T20:07:08Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20260805)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3022693 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Dying gaul.jpg|thumb|''Gali që po vdes'' (''Dying Gaul''), ose ''Gali i Kapitolit'',<ref>[http://en.museicapitolini.org/collezioni/percorsi_per_sale/palazzo_nuovo/sala_del_gladiatore/statua_del_galata_capitolino en.museicapitolini.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903030759/http://en.museicapitolini.org/collezioni/percorsi_per_sale/palazzo_nuovo/sala_del_gladiatore/statua_del_galata_capitolino |date=2017-09-03 }} (në italisht).</ref> një kopje romake në mermer e një vepre [[periudha helenistike|helenistike]] të fundit të shekullit III p.e.s., [[Muzetë Kapitoline]], Romë]] [[Skeda:Lammasu.jpg|thumb|upright=1|''Lamassu'' asirian, qenie mbrojtëse te porta e [[Khorsabad]]it, {{Rreth|800}}–721 p.e.s.]] [[Skeda:Moses San Pietro in Vincoli.jpg|thumb|''[[Moisiu (Mikelanxhelo)|Moisiu]]'' i [[Mikelanxhelo]]s, ({{Rreth|1513–1515}}), San Pietro in Vincoli, [[Roma]], krijuar për varrin e [[Juli II|Papës Juli II]]]] [[Skeda:Miyasaka Hakuryu II - Tigress with Two Cubs - Walters 71909.jpg|thumb|''Netsuke'' me tigreshë dhe dy këlyshë, Japoni e mesit të shekullit XIX, fildish me inkrustime guaskash]] [[Skeda:Angel of the North 2016 006.jpg|thumb|''Engjëlli i Veriut'' i Antony Gormley-t, 1998]] [[Skeda:Litlington White Horse 2025.png|thumb|Kali i Bardhë i Litlingtonit, vepër monumentale skulpturore në gur, krijuar duke zbuluar shkëmbin e kaltërt (chalk) nëntokësor.]] '''Skulptura''' është dega e [[Historia e arteve pamore|arteve pamore]] që vepron në tri dimensione. Skulptura është vepër arti tredimensionale, e paraqitur fizikisht në përmasat e lartësisë, gjerësisë dhe thellësisë. Është një nga artet plastike. Proceset skulpturore të qëndrueshme kanë përdorur fillimisht [[Gdhendja|gdhendjen]] (heqjen e materialit) dhe modelimin (shtimin e materialit, si p.sh. balta), në [[gur]], [[metal]], qeramikë, [[dru]] dhe materiale të tjera, por që nga [[modernizmi]] ekziston pothuajse liri e plotë në zgjedhjen e materialeve dhe të procesit. Një shumëllojshmëri e gjerë materialesh mund të punohen duke u hequr, si te gdhendja, të montohen me saldim ose modelim, ose të derdhen në kallëp. Skulptura në gur mbijeton shumë më shpesh se skulptura e bërë nga materiale të prishshme (si druri) dhe shpesh përfaqëson shumicën e veprave të mbijetuara (përveç qeramikës) nga kulturat e lashta, ndërsa skulpturat nga materiale të tilla të prishshme pothuajse nuk kanë mbijetuar fare. Për më tepër, shumica e skulpturave të lashta ishin të lyera, ngjyra e të cilave në shumicën e rasteve ose është humbur, ose nuk mund të shihet më me sy të lirë.<ref name="artmuseums.harvard.edu">{{cite web|url=http://www.artmuseums.harvard.edu/exhibitions/sackler/godsInColor.html|title="Gods in Color: Painted Sculpture of Classical Antiquity" shtator 2007 – janar 2008, The Arthur M. Sackler Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104060402/http://www.artmuseums.harvard.edu/exhibitions/sackler/godsInColor.html|archive-date=2009-01-04|language=en}}</ref> Skulptura ka qenë qendrore për devotshmërinë fetare në shumë kultura, dhe deri para pak shekujsh, skulpturat e mëdha, shumë të shtrenjta për t'u krijuar nga individë privatë, zakonisht ishin shprehje e fesë ose e politikës. Ndër kulturat, skulpturat e të cilave kanë mbijetuar në sasi të mëdha, përfshihen kultura e Mesdheut të lashtë, e Indisë dhe e Kinës, si dhe shumë kultura të Amerikës Qendrore, Jugore dhe të Afrikës. Tradita perëndimore e skulpturës filloi në [[Greqia e Lashtë|Greqinë e Lashtë]], e cila konsiderohet gjerësisht si krijuese e kryeveprave më të mëdha të periudhës klasike. Gjatë [[Mesjeta|Mesjetës]], skulptura gotike përfaqësoi agonitë dhe pasionet e besimit të krishterë. Ringjallja e modeleve klasike gjatë [[Rilindja|Rilindjes]] solli skulptura të famshme, si statuja ''Davidi'' e [[Mikelanxhelo]]s. Skulptura moderniste u largua nga proceset tradicionale dhe nga theksi te paraqitja e trupit njerëzor, duke sjellë skulpturën e ndërtuar (assemblage) dhe paraqitjen e "objekteve të gjetura" si vepra arti të përfunduara. == Llojet == [[Skeda:龙门-Buddha.jpg|thumb|Reliev shkëmbor buddhist në ajër të hapur, shpellat e [[Longmen]]-it, Kinë]] Ekziston një dallim mes skulpturës "në të rrumbullakët" — skulpturë e vetëqëndrueshme, si statujat, të pangjitura, përveçse ndoshta te baza, në ndonjë sipërfaqe tjetër — dhe llojeve të ndryshme të [[reliev]]it, që janë të paktën pjesërisht të ngjitura pas një sipërfaqeje sfondi. Relievi shpesh klasifikohet sipas shkallës së daljes nga muri, si relief i ulët (bas-relief), relief i lartë, dhe ndonjëherë një relief i ndërmjetëm. Relievi i fundosur (sunk-relief) është një teknikë e kufizuar në Egjiptin e lashtë. Relievi është mjeti i zakonshëm skulptural për grupe të mëdha figurash dhe subjekte narrative, të vështira për t'u arritur në të rrumbullakët, dhe është teknika tipike e përdorur si për skulpturën arkitekturore, e ngjitur pas ndërtesave, ashtu edhe për skulpturën në shkallë të vogël që dekoron objekte të tjera, si në shumë qeramika, punime metali dhe bizhuteri. Skulptura reliev mund të dekorojë edhe stela — pllaka vertikale, zakonisht guri, që shpesh mbajnë edhe mbishkrime. Një dallim tjetër themelor është ai mes teknikave gdhendëse zbritëse, që heqin material nga një bllok ose masë ekzistuese — si gur apo dru — dhe teknikave të modelimit, që formojnë ose ndërtojnë veprën nga vetë materiali. Teknika si derdhja, damkosja dhe kallëpimi përdorin një matricë ndërmjetëse që përmban dizajnin për të prodhuar veprën; shumë prej tyre lejojnë prodhimin e disa kopjeve. Termi "skulpturë" shpesh përdoret kryesisht për të përshkruar vepra të mëdha, ndonjëherë të quajtura skulptura monumentale, që do të thotë skulpturë e madhe ose e ngjitur pas një ndërtese, ose të dyja. Megjithatë, termi mbulon në të vërtetë shumë lloje veprash të vogla tredimensionale që përdorin të njëjtat teknika, përfshirë monedhat dhe medaljet, si dhe gdhendjet në gurë të fortë (hardstone carving), term për gdhendje të vogla në gur që mund të kenë punë shumë të detajuar. Statuja shumë e madhe ose "kolosale" ka pasur një tërheqje të qëndrueshme që nga antikiteti. Më e madhja e regjistruar, me 182&nbsp;m lartësi, është ''Statuja e Unitetit'' indiane e vitit 2018. Një formë tjetër madhështore e skulpturës portret është statuja ekuestre e një kalorësi mbi kalë, e cila është bërë e rrallë në dekadat e fundit. Format më të vogla të skulpturës portret në përmasa reale janë "koka", që tregon vetëm atë, ose bust-i, paraqitje e një personi nga gjoksi e lart. Format e vogla të skulpturës përfshijnë figurinën, zakonisht një statujë jo më e lartë se 18&nbsp;cm (rreth 46&nbsp;cm), ndërsa për relievet, plaketa, medalja ose moneda. Arti modern dhe bashkëkohor kanë shtuar një sërë formash jotradicionale të skulpturës, përfshirë skulpturën e zërit, skulpturën me dritë, artin mjedisor, skulpturën mjedisore, skulpturën e artit rrugor, skulpturën kinetike (që përfshin aspekte të lëvizjes fizike), artin e tokës (land art) dhe artin specifik për vendndodhjen (site-specific art). Skulptura është një formë e rëndësishme e artit publik. Një koleksion skulpturash në një kopsht quhet kopsht skulpturash. Ekziston edhe pikëpamja se ndërtesat janë një lloj skulpture, sipas fjalëve të Constantin Brâncuși-t: "Arkitektura është skulpturë e banuar".<ref>{{Cite web|last=O'Dea|first=Rory|date=2017-11-14|title=Brancusi and the Story of Modernist Sculpture at the Guggenheim|url=https://www.guggenheim.org/articles/checklist/brancusi-and-the-story-of-modernist-sculpture-at-the-guggenheim|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130132758/https://www.guggenheim.org/articles/checklist/brancusi-and-the-story-of-modernist-sculpture-at-the-guggenheim|archive-date=2023-11-30|access-date=2025-03-10|website=The Guggenheim Museums and Foundation|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Olmedo|first=Kiki|date=2017-02-18|title=7 Quotes by Constantin Brancusi on His 141st Birthday|url=https://news.artnet.com/art-world/7-quotes-by-constantin-brancusi-864005|archive-url=https://web.archive.org/web/20241010064458/https://news.artnet.com/art-world/7-quotes-by-constantin-brancusi-864005|archive-date=2024-10-10|access-date=2025-03-10|website=Artnet|language=en}}</ref> == Qëllimet dhe subjektet == [[Skeda:Moáis.jpg|thumb|''Moai'' nga [[Ishulli i Pashkëve]], ku përqendrimi i burimeve në skulpturë të mëdha mund të ketë pasur pasoja serioze politike]] [[Skeda:Pisanello, medaglia di giovanni paleologo, I esemplare del bargello.JPG|thumb|Medalja e Gjonit VIII Paleolog, {{Rreth|1435}}, e Pisanello-s, medalja e parë portret, mjet i krijuar në thelb për t'u koleksionuar]] [[Skeda:Cappella Sansevero (15041603867) (cropped).jpg|thumb|''Krishti i Vellëzuar'' (''Veiled Christ''), rreth 1753, e Giuseppe Sanmartino-s, u besua gjerësisht se ishte krijuar me anë të alkimisë.]] Një nga qëllimet më të zakonshme të skulpturës është një formë e lidhur me fenë. Imazhet e kultit janë të zakonshme në shumë kultura, edhe pse shpesh nuk janë statujat kolosale të perëndive që karakterizuan artin e Greqisë së lashtë, siç ishte Statuja e Zeusit në Olimpi. Vetë imazhet e kultit në sanktuaret më të thella të tempujve egjiptianë, prej të cilave asnjë nuk ka mbijetuar, ishin dukshëm mjaft të vogla, madje edhe në tempujt më të mëdhenj. E njëjta gjë vlen shpesh edhe për [[hinduizmin]], ku forma shumë e thjeshtë dhe e lashtë e lingamit është më e zakonshmja. Buddhizmi solli skulpturën e figurave fetare në Azinë Lindore, ku duket se nuk ka pasur ndonjë traditë të mëparshme të ngjashme, edhe pse forma të thjeshta si ''bi'' dhe ''cong'' prej jade-i me shumë gjasë kishin kuptim fetar. Skulpturat e vogla si pasuri personale shkojnë deri te arti më i hershëm prehistorik, ndërsa përdorimi i skulpturës shumë të madhe si art publik, veçanërisht për të mahnitur shikuesin me pushtetin e një sunduesi, shkon të paktën deri te Sfinksi i Madh, prej rreth 4.500 vjetësh. Në arkeologji dhe në historinë e artit, shfaqja, e ndonjëherë zhdukja, e skulpturës së madhe ose monumentale në një kulturë konsiderohet me rëndësi të madhe, megjithëse gjurmimi i shfaqjes së saj shpesh ndërlikohet nga ekzistenca e supozuar e skulpturës në dru dhe materiale të tjera të prishshme, për të cilat nuk mbetet asnjë gjurmë.<ref name="Google books">Shih p.sh. Martin Robertson, ''[https://books.google.com/books?id=BoUsvD1_VNQC&pg=PA9 A shorter history of Greek art]'' {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204112630/https://books.google.com/books?id=BoUsvD1_VNQC&pg=PA9 |date=2022-12-04 }}, f. 9, Cambridge University Press, 1981, {{ISBN|978-0-521-28084-6}} (në anglisht).</ref> Shtylla totemike (totem pole) është një shembull i një tradite skulpture monumentale në dru, që nuk do të linte gjurmë për arkeologjinë. Aftësia për të mbledhur burimet e nevojshme për të krijuar skulpturë monumentale, duke transportuar materiale zakonisht shumë të rënda dhe duke siguruar pagesën e atyre që zakonisht konsiderohen skulptorë me kohë të plotë, konsiderohet shenjë e një kulture relativisht të përparuar në aspektin e organizimit shoqëror. Zbulimet e papritura të fundit të figurave kineze të [[Koha e Bronzit|Kohës së Bronzit]] në [[Sanxingdui]], disa prej tyre më shumë se dyfishi i madhësisë njerëzore, kanë trazuar shumë ide të mbajtura për qytetërimin e hershëm kinez, meqë më parë njiheshin vetëm bronze shumë më të vogla.<ref>[http://www.nga.gov/education/chinatp_san.shtm NGA, Washington] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130215195511/http://www.nga.gov/education/chinatp_san.shtm |date=2013-02-15 }}, material mbi ekspozitën (në anglisht).</ref> Disa kultura padyshim të përparuara, si qytetërimi i Luginës së Indusit, duket se nuk kanë pasur fare skulpturë monumentale, megjithëse prodhonin figurina dhe vula shumë të sofistikuara. Kultura Mississippi-ane duket se po ecte drejt përdorimit të saj, me figura të vogla guri, kur u shua. Kultura të tjera, si Egjipti i lashtë dhe kultura e Ishullit të Pashkëve, duket se i kanë kushtuar burime të jashtëzakonshme skulpturës monumentale në shkallë të gjerë që në një fazë shumë të hershme. Koleksionimi i skulpturës, përfshirë atë të periudhave më të hershme, shkon rreth 2.000 vjet prapa në Greqi, Kinë dhe Mesoamerikë, dhe shumë koleksione ishin të disponueshme për ekspozim gjysmë-publik shumë kohë para shpikjes së muzeut modern. Nga shekulli XX, gama relativisht e kufizuar e subjekteve që gjendeshin në skulpturën e madhe u zgjerua shumë, me subjekte abstrakte dhe përdorimin ose paraqitjen e çdo lloj subjekti tashmë të zakonshme. Sot, shumica e skulpturave krijohen për ekspozim të ndërprerë në galeri dhe muze, dhe aftësia për të transportuar e ruajtur veprat gjithnjë e më të mëdha është një faktor në ndërtimin e tyre. Figurina të vogla dekorative, më shpesh në qeramikë, janë po aq të popullarizuara sot (megjithëse çuditërisht të neglizhuara nga arti modern dhe bashkëkohor) sa ishin në Rokoko, ose në Greqinë e lashtë kur figurinat e Tanagrës ishin një industri e madhe, ose në Azinë Lindore dhe artin para-kolumbian. Pjesë të vogla skulpturore për mobilje dhe objekte të tjera shkojnë larg në antikitet, si te fildishtat e Nimrudit, fildishtat e Begramit dhe gjetjet nga varri i Tutankamonit. Skulptura portret filloi në Egjipt, ku Paleta e Narmerit tregon një sundimtar të shekullit XXXII p.e.s., dhe në Mesopotami, ku kemi 27 statuja të mbijetuara të Gudeas, që sundoi Lagashin rreth 2144–2124 p.e.s. Në Greqinë dhe Romën e lashtë, ngritja e një statuje portret në një vend publik ishte pothuajse shenja më e lartë e nderit, dhe ambicia e elitës, e cila mund të paraqitej edhe në monedha.<ref>Ptolemejtë filluan traditën helenistike të portreteve të sunduesve në monedha, dhe romakët filluan të tregonin politikanë të vdekur në shekullin I p.e.s., me Jul Cezarin figura e parë e gjallë e portretizuar; nën perandorët, portretet e familjes perandorake u bënë standard. Shih Burnett, 34–35; Howgego, 63–70.</ref> Në kultura të tjera si Egjipti dhe Lindja e Afërt, statujat publike ishin pothuajse ekskluzivisht privilegj i sunduesit, ndërsa njerëz të tjerë të pasur portretizoheshin vetëm në varret e tyre. Sunduesit zakonisht janë të vetmit njerëz që marrin portrete në kulturat para-kolumbiane, duke filluar me kokat kolosale olmeke prej rreth 3.000 vjetësh. Skulptura portret e Azisë Lindore ishte tërësisht fetare, me kler kryesor të përkujtuar me statuja, veçanërisht themeluesit e manastireve, por jo sundues apo paraardhës. Tradita mesdhetare u ringjall, fillimisht vetëm për efigje varresh dhe monedha, në Mesjetë, por u zgjerua shumë gjatë Rilindjes, e cila shpiku forma të reja si medalja portret personale. Kafshët, së bashku me figurën njerëzore, janë subjekti më i hershëm për skulpturë, dhe kanë qenë gjithmonë të popullarizuara, ndonjëherë realiste, por shpesh përbindësha imagjinarë; në Kinë, kafshët dhe përbindëshat janë pothuajse subjektet e vetme tradicionale për skulpturën në gur jashtë varreve dhe tempujve. Bota bimore ka rëndësi vetëm në bizhuteri dhe reliev dekorativ, por këto përbëjnë pothuajse gjithë skulpturën e madhe të artit bizantin dhe të artit islam, dhe janë shumë të rëndësishme në shumicën e traditave euroaziatike, ku motive si palmeta dhe rrjeta e hardhisë kanë kaluar nga lindja në perëndim për mbi dy mijëvjeçarë. Një formë skulpture e gjetur në shumë kultura prehistorike anembanë botës janë versionet e zmadhuara posaçërisht të veglave, armëve ose enëve të zakonshme, krijuar në materiale të çmuara joparaktike, qoftë për ndonjë përdorim ceremonial ose ekspozimi, qoftë si oferta. Jade-i ose lloje të tjera guri të gjelbër (greenstone) u përdorën në Kinë, në Meksikën olmeke dhe në Evropën neolitike, ndërsa në Mesopotaminë e hershme forma të mëdha balte u prodhuan në gur. Bronzi u përdor në Evropë dhe Kinë për sëpata dhe teha të mëdha, si Kama e Oxborough-ut. == Materialet dhe teknikat == [[Skeda:Mesopotamia male worshiper 2750-2600 B.C.jpg|thumb|Adhurues sumerian, alabastër me sy guaske, 2750–2600 p.e.s.]] Materialet e përdorura në skulpturë janë të larmishme dhe kanë ndryshuar gjatë historisë. Materialet klasike, me qëndrueshmëri të jashtëzakonshme, janë metali, veçanërisht bronzi, guri dhe qeramika, ndërsa druri, kockat dhe brirët janë opsione më pak të qëndrueshme, por më të lira. Materiale të çmuara si ari, argjendi, jade-i dhe fildishi përdoren shpesh për vepra të vogla luksoze, dhe ndonjëherë edhe në ato më të mëdha, si te statujat krizelefantine (ar dhe fildish). Materiale më të zakonshme dhe më pak të shtrenjta u përdorën për skulpturë të destinuar për konsum më të gjerë, përfshirë dru të fortë (si lisi, bushi dhe blini/bliri); tokë të pjekur (terrakotë) dhe qeramika të tjera; dyllin (material shumë i zakonshëm për modelet e derdhjes, dhe për të marrë shtypjet e vulave cilindrike dhe gurëve të gdhendur); si dhe metale të derdhura, si kallaji dhe zinku (spelter). Por një numër i madh materialesh të tjera janë përdorur si pjesë e skulpturave, në veprat etnografike e të lashta po aq sa në ato moderne. Skulpturat shpesh lyhen, por zakonisht humbasin ngjyrën me kalimin e kohës, ose gjatë restaurimit. Janë përdorur shumë teknika të ndryshme lyerjeje në krijimin e skulpturës, përfshirë temperën, pikturën me vaj, praruarjen, bojën e shtëpisë, aerosolin, emaljen dhe rërosjen (sandblasting).<ref name="artmuseums.harvard.edu" /><ref>{{cite web|url=http://www.flashpointmag.com/sculptur.htm|title=Artikull nga Morris Cox|access-date=2008-10-30|archive-date=2008-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080828020704/http://www.flashpointmag.com/sculptur.htm|language=en}}</ref> Shumë skulptorë kërkojnë mënyra dhe materiale të reja për të krijuar art. Një nga skulpturat më të njohura të [[Pablo Picasso]]-s përfshinte pjesë biçiklete. Alexander Calder dhe modernistë të tjerë përdorën në mënyrë spektakolare çelikun e lyer. Që nga vitet 1960, akrilikët dhe plastika të tjera janë përdorur gjithashtu. Andy Goldsworthy i krijon skulpturat e tij të pazakonta dhe efemere pothuajse tërësisht nga materiale natyrore, në mjedise natyrore. Disa skulptura, si skulptura e akullit, e rërës dhe e gazit, janë të shkurtra qëllimisht. Skulptorët e kohëve të fundit kanë përdorur qelq të pikturuar, vegla, pjesë makinerish, hardware dhe paketime konsumatore për të krijuar veprat e tyre. Skulptorët ndonjëherë përdorin objekte të gjetura, ndërsa "gurët e studiuesve kinezë" janë vlerësuar prej shumë shekujsh. === Guri === [[Skeda:Istanbul - Museo archeologico - Mostra sul colore nell'antichità 08 - Foto G. Dall'Orto 28-5-2006.jpg|thumb|Rikrijim modern në allçi i pamjes origjinale të lyer të një figure arkaike të vonë greke prej mermeri, nga Tempulli i Afaias, bazuar në analizën e gjurmëve të pigmenteve,<ref>Pjesë e ekspozitës ''Gods in Color''. [http://www.harvardartmuseums.org/exhibitions/past/gods-color-painted-sculpture-classical-antiquity Ekspozita e Harvardit] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006044401/http://www.harvardartmuseums.org/exhibitions/past/gods-color-painted-sculpture-classical-antiquity |date=2014-10-06 }} (në anglisht).</ref> {{Rreth|500 p.e.s.}}. Nga ekspozita ''Gods in Color''.]] Skulptura në gur është një aktivitet i lashtë, ku copa guri natyror i papërpunuar formohen përmes heqjes së kontrolluar të gurit. Për shkak të qëndrueshmërisë së materialit, mund të gjenden dëshmi që edhe shoqëritë më të hershme janë marrë me ndonjë formë pune në gur, edhe pse jo të gjitha zonat e botës kanë një bollëk guri të mirë për t'u gdhendur, siç kanë Egjipti, Greqia, India dhe pjesa më e madhe e Evropës. Petroglifet (të quajtura edhe gdhendje shkëmbore) janë ndoshta forma më e hershme: imazhe të krijuara duke hequr pjesë të sipërfaqes së një shkëmbi që mbetet ''in situ'', duke prerë, gropëzuar, gdhendur dhe fërkuar. Skulptura monumentale mbulon vepra të mëdha, ndërsa skulptura arkitekturore është ajo e ngjitur pas ndërtesave. Gdhendja e gurëve të fortë (hardstone carving) është gdhendja për qëllime artistike e gurëve gjysmë të çmuar si jade-i, agati, oniksi, kristali i shkëmbit, sardi ose karneoli, dhe një term i përgjithshëm për një objekt të krijuar në këtë mënyrë. Alabastri ose allçia minerale (gips) është një mineral i butë, i lehtë për t'u gdhendur për vepra më të vogla dhe ende relativisht i qëndrueshëm. Gurët e gdhendur (engraved gems) janë gurë të vegjël të gdhendur, përfshirë kamejat, që fillimisht përdoreshin si unaza vule. Kopjimi i një statuje origjinale në gur, gjë shumë e rëndësishme për statujat e lashta greke, të cilat pothuajse të gjitha njihen përmes kopjeve, arrihej tradicionalisht me anë të "pikëzimit" (pointing), së bashku me metoda më të lira. Pikëzimi përfshinte ngritjen e një rrjete katrorësh me spango mbi një kornizë druri që rrethonte origjinalin, dhe pastaj matjen e pozicionit në rrjetë e distancës mes rrjetës dhe statujës për një sërë pikash individuale, për të përdorur më pas këtë informacion në gdhendjen e bllokut prej të cilit bëhej kopja.<ref>Cook, 147; ai vëren se kopjuesit e lashtë grekë duket se kanë përdorur shumë më pak pika sesa disa kopjues të mëvonshëm, dhe kopjet shpesh ndryshojnë ndjeshëm edhe në kompozim, jo vetëm në finish.</ref> Një variant i skulpturës në gur brenda peizazhit është "figura kodrinore" (hill figure), ku shkëmbi natyror përdoret si mjeti kryesor. Kali i Bardhë i Litlingtonit në East Sussex është shembull i një figure të shekullit XX, krijuar përmes heqjes së kontrolluar të torfës për të zbuluar shkëmbin e kaltërt (chalk) nëntokësor të South Downs. Menaxhuar nga National Trust, ky proces — i njohur si "scouring" — është një teknikë zbritëse që përdor gjeologjinë e një vendi për të prodhuar një vepër grafike monumentale. === Metali === [[Skeda:Refugees medal DSCF9937.JPG|thumb|Ludwig Gies, plaketë e derdhur në hekur, 8 × 9,8&nbsp;cm, ''Refugjatët'', 1915]] Bronzi dhe lidhjet e ngjashme të bakrit janë metalet më të vjetra dhe ende më të popullarizuara për skulpturat e derdhura në metal; një skulpturë bronzi e derdhur shpesh quhet thjesht "bronz". Lidhjet e zakonshme të bronzit kanë vetinë e pazakontë dhe të dëshirueshme që zgjerohen pak para se të ngurtësohen, duke mbushur kështu detajet më të imëta të kallëpit. Forca dhe mungesa e brishtësisë (duktiliteti) i tyre janë avantazh kur duhet krijuar figura në lëvizje, veçanërisht krahasuar me materiale të ndryshme qeramike ose guri (shih skulpturën në mermer ose granit për shembuj të shumtë). Ari është metali më i butë dhe më i çmuar, dhe shumë i rëndësishëm në bizhuteri; me argjendin, është aq i butë sa mund të punohet me çekiç dhe vegla të tjera, si dhe të derdhet; repoussé-ja dhe "chasing" janë ndër teknikat e përdorura në punimin e arit dhe argjendit. Derdhja (casting) është një grup proceset prodhuese, ku një material i lëngshëm (bronz, bakër, qelq, alumin, hekur) hidhet (zakonisht) në një kallëp që përmban një zgavër me formën e dëshiruar, dhe më pas lejohet të ngurtësohet. Derdhja e ngurtë më pas nxirret ose thyhet për të përfunduar procesin,<ref name="jepsculpture">{{cite web|title=Animacion flash i procesit të derdhjes me dyll të humbur|publisher=James Peniston Sculpture|url=http://www.jepsculpture.com/bronze.shtml|access-date=2008-11-30|archive-date=2010-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100914211709/http://www.jepsculpture.com/bronze.shtml|language=en}}</ref> megjithëse mund të pasojë një fazë përfundimtare "pune të ftohtë" mbi derdhjen e përfunduar. Derdhja mund të përdoret për të formuar metale të lëngshme të nxehta, ose materiale të ndryshme që "ngurtësohen ftohtë" pas përzierjes së përbërësve (si epoksitë, betoni, allçia dhe balta). Derdhja përdoret më shpesh për krijimin e formave komplekse, që do të ishin ndryshe të vështira ose joekonomike për t'u bërë me metoda të tjera. Derdhja më e vjetër e mbijetuar është një bretkosë bakri mesopotamiane e vitit 3200 p.e.s.<ref name="mco">{{Cite web|last=Ravi|first=B.|title=Metal Casting – Overview|publisher=Bureau of Energy Efficiency, India|year=2004|url=http://www.emt-india.net/process/foundries/pdf/CDA1.pdf|access-date=2011-07-03|archive-date=2016-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207225247/http://www.emt-india.net/process/foundries/pdf/CDA1.pdf|language=en}}</ref> Teknika specifike përfshijnë derdhjen me dyll të humbur, derdhjen në kallëp allçie, dhe derdhjen në rërë. Saldimi (welding) është një proces ku copa të ndryshme metali bashkohen së bashku për të krijuar forma dhe dizajne të ndryshme. Ka shumë forma të ndryshme saldimi, si saldimi me oksigjen-gaz, saldimi me elektrodë (stick), saldimi MIG dhe saldimi TIG. Saldimi me oksigjen-gaz është ndoshta metoda më e zakonshme e saldimit kur bëhet fjalë për krijimin e skulpturave në çelik, sepse është më e lehtë për t'u përdorur për formimin e çelikut dhe për të bërë bashkime të pastra dhe më pak të dukshme. Çelësi i saldimit me oksigjen-gaz është ngrohja e njëtrajtshme e secilës pjesë metali që do të bashkohet, derisa të gjitha të bëhen të kuqe dhe të shndritshme. Sapo të shfaqet shndritja, ajo shndërrohet në një "pellg" ku metali është shkrirë, dhe saldatori duhet t'i bashkojë pellgjet, duke shkrirë metalin. Pas ftohjes, vendi ku janë bashkuar pellgjet bëhet tani një copë e vetme e vazhdueshme metali. Gjithashtu i përdorur shumë në krijimin e skulpturave me oksigjen-gaz është farkëtimi. Farkëtimi është procesi i ngrohjes së metalit deri në një pikë të caktuar, për ta zbutur aq sa të formësohet në forma të ndryshme. Një shembull shumë i zakonshëm është ngrohja e skajit të një shufre çeliku dhe goditja me çekiç e majës së nxehur e të kuqe, mbi kudhër, për të formuar një majë. Mes goditjeve me çekiç, farkëtari rrotullon shufrën dhe gradualisht formon një majë të mprehtë nga skaji i topitur i shufrës prej çeliku. === Qelqi === [[Skeda:Chihuly at Kew Gardens 031.jpg|thumb|Dale Chihuly, 2006 (qelq i fryrë)]] [[Skeda:Wood Bodhisattva.jpg|thumb|Një bodhisatva prej druri i gdhendur, nga dinastia kineze Song (960–1279), Muzeu i Shangait]] Qelqi mund të përdoret për skulpturë përmes një gamë të gjerë teknikash pune, megjithëse përdorimi i tij për vepra të mëdha është një zhvillim i kohëve të fundit. Ai mund të gdhendet, edhe pse me vështirësi të konsiderueshme; Kupa romake e Likurgut është pothuajse unike.<ref>{{cite web|url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_mla/t/the_lycurgus_cup.aspx|title=British Museum – The Lycurgus Cup|access-date=2017-06-15|archive-date=2015-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20151104233439/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_mla/t/the_lycurgus_cup.aspx|language=en}}</ref> Ka mënyra të ndryshme për të kallëpuar qelqin: derdhja e nxehtë mund të bëhet duke hedhur qelq të shkrirë në kallëpe të krijuara duke shtypur forma në rërë, në grafit të gdhendur, ose në kallëpe të detajuara allçie/silikati. Derdhja në furrë (kiln casting) përfshin ngrohjen e copave të qelqit në një furrë derisa të bëhen të lëngshme dhe të rrjedhin në një kallëp që pret poshtë, brenda furrës. Qelqi i nxehtë mund të fryhet dhe/ose të skulpturohet me vegla dore, qoftë si masë e ngurtë, qoftë si pjesë e një objekti të fryrë. Teknika më të reja përfshijnë gdhendjen dhe bashkimin e xhamit të sheshtë me silikate polimeri dhe dritë ultravjollcë.<ref>{{cite book|last1=Williams|first1=Arthur|title=The Sculpture Reference Illustrated|url=https://archive.org/details/sculpturereferen0000will|date=2005|location=Gulfport, MS|isbn=978-0-9755383-0-2|page=[https://archive.org/details/sculpturereferen0000will/page/179 179]|language=en}}</ref> === Qeramika === Qeramika është një nga materialet më të vjetra për skulpturë, dhe balta është edhe mjeti në të cilin shumë skulptura të derdhura në metal modelohen fillimisht për derdhje. Skulptorët shpesh ndërtojnë vepra të vogla paraprake, të quajtura ''maquette'', me materiale efemere si allçia e Parisit, dylli, balta e papjekur ose plastilina.<ref>[http://www.vam.ac.uk/content/articles/s/clay-into-terracotta/ V&A Museum, Sculpture techniques: modelling in clay] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120802094251/http://www.vam.ac.uk/content/articles/s/clay-into-terracotta/ |date=2012-08-02 }} (në anglisht).</ref> Shumë kultura kanë prodhuar qeramikë që kombinon funksionin e enës me formën skulpturore, dhe figurinat e vogla shpesh kanë qenë po aq të popullarizuara sa janë sot në kulturën perëndimore moderne. Damkat dhe kallëpet u përdorën nga shumica e qytetërimeve të lashta, nga Roma dhe Mesopotamia e lashtë deri në Kinë.<ref>Rawson, 140–44; Frankfort 112–13; Henig, 179–80.</ref> === Gdhendja në dru === [[Skeda:Detalle crucificado Luján Pérez, 1793.jpg|thumb|Detaj i Kryqëzimit të Krishtit, spanjolle, dru dhe polikromi, 1793]] Gdhendja në dru është praktikuar shumë gjerësisht, por mbijeton shumë më pak mirë se materialet e tjera kryesore, pasi është e prekshme ndaj kalbjes, dëmtimit nga insektet dhe zjarrit. Prandaj përbën një element të rëndësishëm, por të fshehur, në historinë e artit të shumë kulturave.<ref name="Google books" /> Skulptura në dru jashtë ambienteve të mbyllura nuk zgjat shumë në pjesën më të madhe të botës, kështu që kemi një ide të vogël se si zhvillohej tradita e shtyllave totemike. Shumë nga skulpturat më të rëndësishme të Kinës dhe Japonisë veçanërisht janë në dru, ashtu si shumica dërrmuese e skulpturës afrikane dhe ajo e Oqeanisë dhe rajoneve të tjera. Druri është i lehtë, prandaj i përshtatshëm për maska dhe skulptura të tjera që synohen të mbahen, dhe mund të marrë detaje shumë të imta. Është gjithashtu shumë më e lehtë për t'u punuar se guri. Shpesh është lyer pas gdhendjes, por bojë qëndron më pak mirë se druri, dhe shpesh mungon në pjesët e mbijetuara. Druri i lyer përshkruhet shpesh teknikisht si "dru dhe polikromi". Zakonisht një shtresë allçie (gesso) ose suva vendoset mbi dru, dhe më pas mbi të vendoset boja.<ref>{{Cite web|title=Sculpture techniques · V&A|url=https://www.vam.ac.uk/articles/sculpture-techniques/|access-date=2026-06-15|website=Victoria and Albert Museum|language=en}}</ref> === Materiale të buta === Vepra tredimensionale që përfshijnë materiale jokonvencionale, si pëlhurë, gëzof, plastikë, gomë dhe najlon, që mund të mbushen, qepen, varen, mbulohen ose thurën, njihen si skulptura të buta (soft sculpture). Krijues të njohur të skulpturave të buta përfshijnë Claes Oldenburg-un, Yayoi Kusama-n, Eva Hesse-n, Sarah Lucas-in dhe Magdalena Abakanowicz-in.<ref>{{Cite book|last=Gipson|first=Ferren|title=Women's work: from feminine arts to feminist art|date=2022|publisher=Frances Lincoln|isbn=978-0-7112-6465-6|location=London|language=en}}</ref> == Statusi shoqëror i skulptorëve == [[Skeda:Adam Kraft.jpg|thumb|Skulptori i Nurembergut Adam Kraft, vetëportret nga Kisha e Shën Lorencit, viti 1490]] Në mbarë botën, skulptorët zakonisht kanë qenë zejtarë, veprat e të cilëve mbeten të pasignuara; në disa tradita, si p.sh. në Kinë, ku skulptura nuk ndante prestigjin e pikturës së letrarëve (literati painting), kjo ka ndikuar edhe në statusin e vetë skulpturës.<ref>Rawson, 134–35.</ref> Edhe në Greqinë e lashtë, ku skulptorë si [[Fidia]] u bënë të famshëm, duket se ata ruajtën pothuajse të njëjtin status shoqëror si zejtarët e tjerë, dhe ndoshta jo shumë më tepër shpërblim financiar, megjithëse disa i nënshkruanin veprat e tyre.<ref>Burford, Alison, "Greece, ancient, §IV, 1: Monumental sculpture: Overview, 5 c)" në ''Oxford Art Online'', qasur më 24 gusht 2012.</ref> Në Mesjetë, artistë si Gislebertus i shekullit XII ndonjëherë nënshkruanin veprat e tyre, dhe kërkoheshin nga qytete të ndryshme, veçanërisht që nga Trecento e këtej në Itali, me figura si Arnolfo di Cambio, si dhe Nicola Pisano dhe djali i tij Giovanni. Argjendarët dhe bizhuterët, që merreshin me materiale të çmuara dhe shpesh vepronin edhe si bankierë, i përkisnin gildeve të fuqishme italiane dhe gëzonin status të konsiderueshëm, duke mbajtur shpesh edhe poste civile. Shumë skulptorë ushtronin edhe arte të tjera; [[Andrea del Verrokjo|Andrea del Verrocchio]] pikturonte gjithashtu, ndërsa Giovanni Pisano, Mikelanxhelo dhe Jacopo Sansovino ishin arkitektë. Disa skulptorë mbanin punishte të mëdha. Edhe në Rilindje, natyra fizike e punës perceptohej nga [[Leonardo da Vinçi|Leonardo da Vinci]] dhe të tjerë si diçka që ulte statusin e skulpturës mes arteve, megjithëse reputacioni i Mikelanxhelos ndoshta e vuri këtë ide të vjetër të pushojë. Që nga Rilindja e Lartë, artistë si Mikelanxhelo, Leone Leoni dhe Giambologna mund të pasuroheshin dhe të fisnikëroheshin, duke hyrë në rrethin e princërve, pas një periudhe debatesh të ashpra rreth statusit relativ të skulpturës dhe pikturës.<ref>Olsen, 150–51; Blunt.</ref> Shumë skulpturë dekorative në ndërtesa mbeti zeje, por skulptorët që prodhonin vepra individuale u njohën në të njëjtin nivel me piktorët. Që nga shekulli XVIII e këtej, skulptura tërhoqi edhe studentë të klasës së mesme, megjithëse më ngadalë se pikturës. Grave skulptore u desh më shumë kohë për t'u shfaqur sesa piktoreve, dhe mbetën më pak të spikatura deri në shekullin XX. == Lëvizjet kundër skulpturës == Aniconizmi e ka origjinën te judaizmi, i cili nuk pranoi skulpturën figurative deri në shekullin XIX,<ref>{{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0018_0_17899.html|title=Jewish virtual library, History of Jewish sculpture|access-date=2014-08-20|archive-date=2014-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20140805044926/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0018_0_17899.html|language=en}}</ref> para se të zgjerohej te krishterimi, i cili fillimisht pranoi skulptura të mëdha. Në krishterim dhe në budizëm, skulptura u bë shumë e rëndësishme. Ortodoksia lindore e krishterë nuk e ka pranuar kurrë skulpturën monumentale, ndërsa islami ka refuzuar vazhdimisht pothuajse çdo skulpturë figurative, përveç figurave shumë të vogla në reliev dhe disa figurave kafshësh që kryenin një funksion të dobishëm, si luanët e famshëm që mbajnë një shatërvan në Alhambra. Shumë forma të protestantizmit gjithashtu nuk e miratojnë skulpturën fetare. Ka pasur shumë ikonoklastí të skulpturës për motive fetare, nga të krishterët e hershëm dhe Beeldenstorm-i i Reformës Protestante, deri te shkatërrimi në vitin 2001 i Budave të Bamianit nga Talibanët. == Historia == [[Skeda:Venus von Willendorf 01.jpg|thumb|Venusi i Willendorfit, rreth 24.000–26.000 vjet BP]] === Periudhat prehistorike === ==== Evropa ==== Shembujt më të hershëm të padiskutuar të skulpturës i përkasin kulturës Aurignaciane, e cila ndodhej në Evropë dhe Azinë Jugperëndimore, aktive që në fillim të Paleolitit të Sipërm. Krahas prodhimit të disa prej veprave më të hershme të njohura të artit shpellor, njerëzit e kësaj kulture zhvilluan vegla guri të punuara me finesë, duke prodhuar varëse, byzylykë, rruaza fildishi dhe fyej nga kockat, si dhe figurina tredimensionale.<ref>P. Mellars, Archeology and the Dispersal of Modern Humans in Europe: Deconstructing the Aurignacian, ''Evolutionary Anthropology'', vëll. 15 (2006), f. 167–82 (në anglisht).</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=e75T03MIp3sC&pg=PA211|page=211|title=History of Humanity: Prehistory and the beginnings of civilization|year=1994|author=de Laet, Sigfried J.|publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-102810-6|language=en}}</ref> Löwenmensch-i, i lartë 30&nbsp;cm, i gjetur në zonën e Hohlenstein-Stadel-it në Gjermani, është një figurë antropomorfe luan-njeri, e gdhendur në fildish mamuti leshtor. Është datuar rreth 35.000–40.000 vjet BP, duke e bërë atë, së bashku me Venusin e Hohle Fels-it, shembullin më të vjetër të njohur e të pakontestuar të skulpturës.<ref>Cook, J. (2013) ''Ice Age art: arrival of the modern mind'', The British Museum, {{ISBN|978-0-7141-2333-2}} (në anglisht).</ref> Pjesa më e madhe e artit prehistorik të mbijetuar përbëhet nga skulptura të vogla të bartshme, me një grup të vogël figurinash femërore të quajtura "Venuset", si Venusi i Willendorfit (24.000–26.000 vjet BP), gjetur anembanë Evropës qendrore.<ref>Sandars, 8–16, 29–31.</ref> Reindeeri notues (Swimming Reindeer), i rreth 13.000 vjetëve, është një ndër më të mirat e disa gdhendjeve magdaleniane në kockë ose bri kafshësh, pjesë e artit të Paleolitit të Sipërm, megjithëse janë më pak në numër se pjesët e gdhendura me incizim, të cilat ndonjëherë klasifikohen si skulpturë.<ref>Hahn, Joachim, "Prehistoric Europe, §II: Palaeolithic 3. Portable art" në ''Oxford Art Online'', qasur më 24 gusht 2012; Sandars, 37–40.</ref> Dy nga skulpturat më të mëdha prehistorike gjenden në shpellat e Tuc d'Audobert-it, në Francë, ku rreth 12.000–17.000 vjet më parë një skulptor i aftë përdori një vegël guri në formë spatule dhe gishtat për të modeluar një çift bizonësh të mëdhenj në baltë, ngjitur pas një shkëmbi gëlqeror.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=mBrvazPDFoYC&pg=PT36|title=Gardner's Art through the Ages: The Western Perspective, Volume 1|page=36|author=Kleiner, Fred|year=2009|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-495-57360-9|language=en}}</ref> Me fillimin e Mezolitit në Evropë, skulptura figurative u reduktua ndjeshëm,<ref>Sandars, 75–80.</ref> dhe mbeti një element më pak i zakonshëm në art sesa dekori reliev i objekteve praktike, deri në periudhën romake, pavarësisht disa veprave si Kazani i Gundestrupit nga Epoka e Hekurit evropiane dhe Qerrja e Diellit e Trundholmit nga Epoka e Bronzit.<ref>Sandars, 253–57, 183–85.</ref> ==== Lindja e Afërt e lashtë ==== Nga Lindja e Afërt e lashtë, statuja prej guri "Njeriu i Urfës", më e madhe se përmasat natyrore, nga Turqia e sotme, vjen nga rreth 9.000 p.e.s.,<ref>{{Cite web|title=Urfa Man: An 11,500-year-old life-size statue of a man holding his penis|url=https://www.livescience.com/archaeology/urfa-man-an-11-500-year-old-life-size-statue-of-a-man-holding-his-penis|website=Live Science|access-date=2026-07-27|language=en}}</ref> ndërsa statujat e 'Ain Ghazal-it vijnë nga rreth 7200 dhe 6500 p.e.s.<ref>{{Cite web|title=Ain Ghazal|url=https://www.britannica.com/place/Ain-Ghazal|website=Encyclopaedia Britannica|access-date=2026-07-27|language=en}}</ref> Këto janë nga Jordania e sotme, të bëra prej allçie gëlqerore dhe kallamishteve, dhe rreth gjysma e madhësisë natyrore; ka 15 statuja, disa me nga dy koka krah për krah, dhe 15 gjysmëfigura. Figurina të vogla balte njerëzish dhe kafshësh gjenden në shumë vendbanime anembanë Lindjes së Afërt që nga Neoliti Pararrufkëmbyes (Pre-Pottery Neolithic), dhe përfaqësojnë fillimin e një tradite pak a shumë të vazhdueshme në rajon. <gallery> Skeda:Loewenmensch1.jpg|Löwenmensch-i, nga Hohlenstein-Stadel, tani në Muzeun Ulmer, Ulm, Gjermani, statujëza më e vjetër e njohur antropomorfe luan-njeri, era Aurignaciane, {{Rreth|35}}–40.000 vjet BP Skeda:Adorant Geissenkloesterle Blaubeuren.jpg|Adhuruesi nga shpella Geißenklösterle, Gjermani, {{Rreth|35}}–40.000 vjet BP Skeda:MUT-9846.jpg|Kali i egër nga shpella Vogelherd, Gjermani, {{Rreth|33}}–35.000 vjet BP Skeda:Venus-de-Laussel-vue-generale-noir.jpg|Venusi i Laussel-it, {{Rreth|27.000}} vjet BP, gdhendje e Paleolitit të Sipërm, muzeu i Bordeaux-it, Francë Skeda:Speerschleuder LaMadeleine.jpg|"Hiena zvarritëse", {{Rreth|12}}–17.000 vjet BP, fildish mamuti, gjetur në La Madeleine, Francë Skeda:GLAM Ice Age 238.jpg|Reindeeri notues, {{Rreth|13.000}} vjet BP, reindeer femër dhe mashkull duke notuar, periudha e vonë magdaleniane, gjetur në Montastruc, Tarn et Garonne, Francë Skeda:Urfa man.jpg|Njeriu i Urfës, në Muzeun e Shanliurfas; ranor, 1,80&nbsp;m, {{Rreth|9.000 p.e.s.}} Skeda:Solvognen-00100.jpg|Qerrja e Diellit e Trundholmit, ndoshta 1800–1500 p.e.s.; kjo anë është e praruar, ana tjetër është "e errët". Skeda:Clay statue, late Jomon period.jpg|Një figurë dogū e periudhës Jōmon, mijëvjeçari I p.e.s., Japoni </gallery> === Lindja e Afërt e lashtë (Mesopotamia) === [[Skeda:Cylinder seal lions Louvre MNB1167.jpg|thumb|Vulë cilindrike me shtypjen e saj në baltë; leopardë gjarpërues (serpopards) dhe shqiponja, periudha Uruk, 4100–3000 p.e.s.]] Periudha Protoshkrimore (Protoliterate) në Mesopotami, e dominuar nga Uruku, pa prodhimin e veprave të sofistikuara si Vazoja e Warkas dhe vulat cilindrike. Luaneshi e Guennol-it (Guennol Lioness) është një figurë e jashtëzakonshme e vogël në gëlqeror nga Elami, e rreth viteve 3000–2800 p.e.s., gjysmë njeri e gjysmë luaneshë.<ref>Frankfort, 24–37.</ref> Pak më vonë gjenden një sërë figurash priftërinjsh dhe adhuruesish me sy të mëdhenj, kryesisht në alabastër dhe deri në 30&nbsp;cm të lartë, që u shërbenin imazheve të kultit të tempullit të hyjnisë, por shumë pak prej tyre kanë mbijetuar.<ref>Frankfort, 45–59.</ref> Skulpturat e periudhës sumeriane dhe akadiane zakonisht kishin sy të mëdhenj e fiksues, dhe mjekra të gjata te burrat. Shumë kryevepra janë gjetur edhe në Varrezën Mbretërore të Ur-it (rreth 2650 p.e.s.), përfshirë dy figurat e "Dashit në Shkurre" (Ram in a Thicket), "Demin e Bakrit" (Copper Bull), dhe një kokë demi mbi njërën nga Lirat e Ur-it.<ref>Frankfort, 61–66.</ref> Nga shumë periudhat pasuese, para ngritjes së Perandorisë Neo-Asiriane në shekullin X p.e.s., arti mesopotamian mbijeton në disa forma: vula cilindrike, figura relativisht të vogla në të rrumbullakët, dhe reliev të përmasave të ndryshme, përfshirë pllaka të lira qeramike të kallëpuara për shtëpinë, disa fetare e disa jo.<ref>Frankfort, kapitujt 2–5.</ref> Relievi i Burney-t (Burney Relief) është një pllakë terrakote e pazakontë e elaboruar dhe relativisht e madhe (20 × 15 in, 50 × 37&nbsp;cm) e një perëndeshe të lakuriqtë me krahë, me këmbë shpendi grabitqar, të shoqëruar nga buf dhe luanë. Vjen nga shekulli XVIII ose XIX p.e.s., dhe mund të jetë gjithashtu e kallëpuar.<ref>Frankfort, 110–12.</ref> Stela guri, oferta votive, ose të tilla që ndoshta përkujtojnë fitore dhe tregojnë festa, gjenden gjithashtu në tempuj, të cilat, ndryshe nga ato më zyrtare, mungojnë mbishkrime që do t'i shpjegonin;<ref>Frankfort, 66–74.</ref> Stela e fragmentuar e Shqiponjave (Stele of the Vultures) është një shembull i hershëm i llojit me mbishkrim,<ref>Frankfort, 71–73.</ref> ndërsa Obeliski i Zi i Shalmaneserit III, asirian, është një shembull i madh dhe solid i vonë.<ref>Frankfort, 66–74, 167.</ref> Pushtimi i gjithë Mesopotamisë dhe një pjese të madhe të territoreve përreth nga asirianët krijoi një shtet më të madh dhe më të pasur sesa e kishte njohur më parë rajoni, dhe art shumë madhështor në pallate e vende publike, pa dyshim pjesërisht i menduar për të përballuar shkëlqimin e artit të perandorisë fqinje egjiptiane. Ndryshe nga shtetet e mëparshme, asirianët mund të përdornin gur lehtësisht të gdhendshëm nga veriu i Irakut, dhe e bënë këtë në sasi të mëdha. Asirianët zhvilluan një stil skemash shumë të mëdha relievesh të ulëta, narrative dhe të hollësishme në gur, për pallatet, me skena lufte apo gjuetie; Muzeu Britanik ka një koleksion të jashtëzakonshëm, përfshirë ''Gjuetinë e Luanëve të Ashurbanipalit'' dhe relievet e Lakishit, që tregojnë një fushatë. Ata prodhuan shumë pak skulpturë në të rrumbullakët, përveç figurave kolosale rojtare të lamassu-t me kokë njeriu, të gdhendura në reliev të lartë në dy anët e një blloku drejtkëndor, me kokat efektivisht në të rrumbullakët (dhe gjithashtu pesë këmbë, kështu që të dyja pikëpamjet dukeshin të plota). Edhe para se të dominonin rajonin, ata kishin vazhduar traditën e vulave cilindrike, me dizajne shpesh jashtëzakonisht energjike dhe të rafinuara.<ref>Frankfort, 141–93.</ref> <gallery> Skeda:Statue Gudea Met 59.2.jpg|Njëra nga 18 statujat e Gudeas, sundimtar rreth vitit 2090 p.e.s. Skeda:Lilith Periodo de Isin Larsa y Babilonia.JPG|Relievi i Burney-t, Babilonia e Vjetër, rreth vitit 1800 p.e.s. Skeda:Sculpted reliefs depicting Ashurbanipal, the last great Assyrian king, hunting lions, gypsum hall relief from the North Palace of Nineveh (Irak), c. 645-635 BC, British Museum (16722368932).jpg|Pjesë e ''Gjuetisë së Luanëve të Ashurbanipalit'', rreth 640 p.e.s., Ninive </gallery> === Egjipti i lashtë === [[Skeda:Nofretete Neues Museum.jpg|thumb|Thutmose (skulptor), ''Busti i Nefertitit'', 1345 p.e.s., Muzeu Egjiptian i Berlinit]] Skulptura monumentale e Egjiptit të lashtë është e njohur botërisht, por veprat e vogla, të rafinuara e delikate, ekzistojnë në numër shumë më të madh. Egjiptianët përdorën teknikën dalluese të "relievit të fundosur" (sunk relief), shumë e përshtatshme për dritën e fortë të diellit. Figurat kryesore në reliev u përmbahen të njëjtës konventë figurative si në pikturë, me këmbë të ndara (kur nuk janë ulur) dhe kokën të treguar nga profili, ndërsa trupi nga përpara, si dhe një grup standard proporsionesh që formojnë figurën, duke përdorur 18 "grushte" nga toka deri te vija e flokëve mbi ballë.<ref>Smith, 33.</ref> Kjo shfaqet që në Paletën e Narmerit, nga Dinastia I. Megjithatë, aty ashtu si gjetkë, konventa nuk përdoret për figurat dytësore, të treguara duke kryer ndonjë veprimtari, si robërit dhe kufomat.<ref>Smith, 12–13 dhe shënimi 17.</ref> Konventa të tjera i bëjnë statujat e meshkujve më të errëta se ato të femrave. Statuja portret shumë të konvencionalizuara shfaqen që në Dinastinë II, para vitit 2.780 p.e.s.,<ref>Smith, 21–24.</ref> dhe, me përjashtim të artit të periudhës së Amarnës të Akenatonit,<ref>Smith, 170–78, 192–94.</ref> dhe disa periudhave të tjera si Dinastia XII, tiparet e idealizuara të sunduesve, ashtu si konventat e tjera artistike egjiptiane, ndryshuan pak deri pas pushtimit grek.<ref>Smith, 102–03, 133–34.</ref> Faraonët egjiptianë konsideroheshin gjithmonë hyjni, por hyjni të tjera janë shumë më pak të zakonshme në statuja të mëdha, përveçse kur paraqesin faraonin ''si'' një hyjni tjetër; megjithatë hyjnitë e tjera shfaqen shpesh në piktura dhe reliev. Rreshti i famshëm i katër statujave kolosale jashtë tempullit kryesor në Abu Simbel tregojnë secila Ramzesin II, një skemë tipike, edhe pse këtu jashtëzakonisht e madhe.<ref>Smith, 4–5, 208–09.</ref> Figura të vogla hyjnish, ose personifikimeve të tyre shtazore, janë shumë të zakonshme, dhe gjenden në materiale popullore, si qeramika. Shumica e skulpturave më të mëdha mbijetojnë nga tempujt ose varret egjiptiane; deri në Dinastinë IV (2680–2565 p.e.s.), më së voni, ideja e statujës "ka" ishte tashmë e vendosur fort. Këto vendoseshin në varre si vend pushimi për pjesën "ka" të shpirtit, dhe kështu kemi një numër të mirë statujash më pak të konvencionalizuara të administratorëve të pasur dhe grave të tyre, shumë prej tyre në dru, pasi Egjipti është një nga vendet e pakta të botës ku klima lejon që druri të mbijetojë për mijëvjeçarë. Të ashtuquajturat "koka rezervë" (reserve heads), koka të thjeshta pa flokë, janë veçanërisht naturaliste. Varret e hershme përmbanin gjithashtu modele të vogla skllevërish, kafshësh, ndërtesash dhe objektesh si varka, të nevojshme që i vdekuri të vazhdonte stilin e tij të jetesës në botën e përtejme, dhe më vonë figurat ''ushabti''.<ref>Smith, 89–90.</ref> <gallery> Skeda:Narmer Palette.jpg|Paleta e Narmerit, rreth 3100 p.e.s., e cila tregon tashmë profilin dhe proporsionet kanonike egjiptiane të figurës Skeda:King Menkaura (Mycerinus) and queen.jpg|Menkaura (Mikerinus) dhe mbretëresha, Mbretëria e Vjetër, Dinastia IV, 2490–2472 p.e.s. Formaliteti i pozës zbutet nga krahu i mbretëreshës rreth burrit të saj Skeda:GD-EG-Caire-Musée120.JPG|Modele varri prej druri, Dinastia XI; një administrator i lartë numëron bagëtinë e tij Skeda:Tuthankhamun Egyptian Museum.jpg|Maska e Tutankamonit, rreth 1323 p.e.s., Muzeu Egjiptian Skeda:BM, AES Egyptian Sulpture ~ Colossal bust of Ramesses II, the 'Younger Memnon' (1250 BC) (Room 4).jpg|"Memnoni i Ri" (Younger Memnon), {{Rreth|1250 p.e.s.}}, Muzeu Britanik Skeda:Egypte louvre 066.jpg|Osiris mbi një shtyllë lapis lazuli në mes, i rrethuar nga Horusi majtas dhe Isis djathtas, mes viteve 874 dhe 850 p.e.s., Luvri Skeda:Ka Statue of horawibra.jpg|Statuja "ka" siguronte një vend fizik ku "ka" të shfaqej. Muzeu Egjiptian, Kajro Skeda:Block statue Pa-Akh-Ra CdM.jpg|Statujë-bllok e Pa-Ankh-Ra, kapiten anijeje, që mban një statujë të Ptahut. Periudha e Vonë e Egjiptit të Lashtë, rreth 650–633 p.e.s., Cabinet des Médailles </gallery> === Evropa === ==== Greqia e lashtë ==== [[Skeda:Vognstyreren-fra Delfi2.jpg|thumb|Karrocieri i Delfit, skulpturë bronzi e Greqisë së lashtë, shekulli V p.e.s., detaj i kokës]] Stili i parë dallues i skulpturës greke të lashtë u zhvillua në periudhën cikladike të Epokës së Hershme të Bronzit (mijëvjeçari III p.e.s.), ku figura mermeri, zakonisht femra dhe të vogla, paraqiten në një stil elegant, të thjeshtuar gjeometrikisht. Më tipike është një pozë në këmbë me krahët e kryqëzuar përpara, por figura të tjera shfaqen në poza të ndryshme, përfshirë një figurë komplekse harpisti të ulur në karrige.<ref>[[commons:Category:Getty Villa – Harp player – inv. 85.AA.103|imazhe të Getty Villa 85.AA.103]] (në anglisht).</ref> Kulturat pasuese minoike dhe mikenase e zhvilluan skulpturën më tej, nën ndikimin e Sirisë e vendeve të tjera, por është në periudhën e mëvonshme Arkaike, nga rreth viti 650 p.e.s., që u zhvillua ''kouros''-i. Këto janë statuja të mëdha në këmbë të djemve të rinj lakuriq, gjetur në tempuj dhe varre, ndërsa ''kore''-ja është ekuivalentja e veshur femërore, me flokë të stilizuar në mënyrë elaborate; të dyja kanë "buzëqeshjen arkaike". Duket se kanë shërbyer për një sërë funksionesh, ndoshta ndonjëherë duke përfaqësuar hyjni, e ndonjëherë personin e varrosur në një varr, siç është rasti me Kroisos Kouros-in. Ato ndikohen qartë nga stilet egjiptiane dhe siriane, por artistët grekë ishin shumë më të gatshëm të eksperimentonin brenda stilit. Gjatë shekullit VI, skulptura greke u zhvillua me shpejtësi, duke u bërë më naturaliste, dhe me poza figurash shumë më aktive e të larmishme në skena narrative, edhe pse ende brenda konventave të idealizuara. Timpaneve të gdhendura iu shtuan tempujve, përfshirë Partenonit në Athinë, ku mbetjet e timpanit prej rreth vitit 520, me figura në të rrumbullakët, u përdorën për fat të mirë si mbushje për ndërtesa të reja pas plaçkitjes perse të vitit 480 p.e.s., dhe u rikuperuan që nga vitet 1880 e këtej në gjendje të freskët, të pazbehur. Mbetje të tjera të rëndësishme të skulpturës arkitekturore vijnë nga Paestumi në Itali, nga Korfuzi, Delfi dhe Tempulli i Afaias në Egina (shumica tani në Mynih).<ref>Cook, 72, 85–109; Boardman, 47–59.</ref> Shumica e skulpturës greke fillimisht përfshinte të paktën diçka ngjyre; Muzeu Ny Carlsberg Glyptotek në Kopenhagë, Danimarkë, ka kryer kërkime dhe rikrijime të gjera të ngjyrave origjinale.<ref>{{Cite news|url=http://www.glyptoteket.com/about-the-museum/research/|title=Research|work=Glyptoteket|access-date=2017-09-23|language=en|archive-date=2017-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170924044927/http://www.glyptoteket.com/about-the-museum/research/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.trackingcolour.com/|title=Tracking Colour|website=www.trackingcolour.com|access-date=2017-09-23|archive-date=2017-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20171209145611/http://www.trackingcolour.com/|language=en}}</ref> <gallery widths="180" heights="200"> Skeda:Head figurine Spedos Louvre Ma2709.jpg|Statujë cikladike, 2700–2300 p.e.s. Kokë nga figura e një gruaje, lartësi 27 cm Skeda:Goulandris Master - Cycladic Female Figurine - Walters 23253.jpg|Figurinë femërore cikladike, {{Rreth|2500}}–2400 p.e.s., e lartë 41,5 cm Skeda:Athens Bull Rhyton 020911.jpg|Mikena, 1600–1500 p.e.s. Rhyton argjendi me brirë ari dhe rozetë mbi ballë Skeda:Marble statue of a kouros (youth) MET DT263.jpg|Kouros i Nju Jorkut, në përmasa natyrore, {{Rreth|590}}–580 p.e.s., Muzeu Metropolitan i Artit Skeda:028MAD Sphinx.jpg|"Sfinksi Naksian" nga Delfi, 570–560 p.e.s., figurë e lartë 222 cm Skeda:ACMA 679 Kore 1.JPG|''Peplos Kore'', rreth 530 p.e.s., Athinë, Muzeu i Akropolit </gallery> ===== Periudha klasike ===== [[Skeda:South metope 27 Parthenon BM.jpg|thumb|Reliev i lartë klasik nga Mermeret e Elgin-it, që dekoronin fillimisht Partenonin, rreth 447–433 p.e.s.]] Ka pak mbetje origjinale nga faza e parë e periudhës klasike, shpesh e quajtur "stili i ashpër" (Severe style); statujat e vetëqëndrueshme tani bëheshin kryesisht në bronz, i cili gjithmonë kishte vlerë si skrap. Stili i ashpër zgjati nga rreth viti 500 në reliev deri rreth vitit 480 në statuja, dhe shpejt më pas deri rreth vitit 450. Pozat relativisht të ngurta të figurave u lehtësuan, dhe pozicionet asimetrike të kthyera dhe këndvështrimet e zhdrejta u bënë të zakonshme, e madje të kërkuara qëllimisht. Kjo u kombinua me një kuptim më të mirë të anatomisë dhe strukturës harmonike të figurave të skulpturuara, si dhe me kërkimin e paraqitjes naturaliste si qëllim, gjë që nuk kishte qenë e pranishme më parë. Gërmimet në Tempullin e Zeusit në Olimpi, që nga viti 1829, kanë zbuluar grupin më të madh të mbetjeve, prej rreth vitit 460, shumica e të cilave gjenden tani në Luvr.<ref>Cook, 109–19; Boardman, 87–95.</ref> Periudha "Klasike e Lartë" zgjati vetëm disa dekada, nga rreth 450 deri në 400, por ka pasur ndikim vendimtar në art dhe ruan një prestigj të veçantë, pavarësisht një numri shumë të kufizuar mbetjesh origjinale. Veprat më të njohura janë Mermeret e Partenonit, tradicionalisht (që nga Plutarku) të ekzekutuara nga një ekip i drejtuar nga skulptori më i famshëm i Greqisë së lashtë, [[Fidia]], aktiv rreth 465–425 p.e.s., i cili në kohën e vet ishte më i njohur për Statujën e tij kolosale krizelefantine të Zeusit në Olimpi (rreth 432 p.e.s.), një nga Shtatë Mrekullitë e Botës së Lashtë, ''Athena Partenos''-in e tij (438 p.e.s.), imazhin e kultit të Partenonit, dhe ''Athena Promahos''-in, një figurë kolosale bronzi që qëndronte pranë Partenonit; të gjitha këto janë humbur, por njihen nga shumë përfaqësime. Atij i atribuohet gjithashtu krijimi i disa statujave bronzi në përmasa natyrore, të njohura vetëm nga kopje të mëvonshme, identifikimi i të cilave është i diskutueshëm, përfshirë "Hermesin Ludovisi".<ref>Lapatin, Kenneth D.S., ''Phidias'', Oxford Art Online, qasur më 24 gusht 2012 (në anglisht).</ref> Stili Klasik i Lartë vazhdoi të zhvillonte realizmin dhe sofistikimin në figurën njerëzore, dhe përmirësoi paraqitjen e rrobave (draperisë), duke e përdorur atë për të shtuar efektin e pozave aktive. Shprehjet e fytyrës zakonisht ishin shumë të përmbajtura, madje edhe në skena beteje. Kompozimi i grupeve të figurave në reliev dhe në timpane kombinoi kompleksitet dhe harmoni në një mënyrë që pati ndikim të përhershëm në artin perëndimor. Relievi mund të ishte shumë i lartë, siç shihet në ilustrimin e Partenonit më poshtë, ku pjesa më e madhe e këmbës së luftëtarit është plotësisht e ndarë nga sfondi, ashtu si pjesët e humbura; relievi kaq i lartë e bënte skulpturën më të cenueshme ndaj dëmtimit.<ref>Cook, 119–31.</ref> Stili i Vonë Klasik zhvilloi statujën e vetëqëndrueshme femërore lakuriq, gjoja një risi e [[Praksiteli]]t, dhe zhvilloi poza gjithnjë e më komplekse dhe delikate, interesante kur shiheshin nga një sërë këndesh, si dhe fytyra më shprehëse; të dyja tendencat do të çoheshin shumë më tej gjatë periudhës helenistike.<ref>Cook, 131–41.</ref> ===== Periudha helenistike ===== [[Skeda:Fregio della gigantomachia 02.JPG|thumb|Stili pergamenas i periudhës helenistike, nga Altari i Pergamonit, fillimi i shekullit II p.e.s.]] [[Skeda:Tanagra o corinto, figura di donna seduta, 325-150 ac ca. 11.JPG|thumb|Figurinat e vogla greke prej terrakote ishin shumë të popullarizuara si zbukurime shtëpiake]] Periudha helenistike datohet tradicionalisht që nga vdekja e Aleksandrit të Madh në vitin 323 p.e.s., dhe përfundon ose me pushtimin final të tokave greke nga Roma në vitin 146 p.e.s., ose me disfatën përfundimtare të shtetit të fundit pasardhës të perandorisë së Aleksandrit, pas Betejës së Aktiumit në vitin 31 p.e.s., e cila shënon edhe fundin e Romës Republikane.<ref name="ReferenceC">Alexander The Great and the Hellenistic Age, f. xiii. Green P. {{ISBN|978-0-7538-2413-9}} (në anglisht).</ref> Është kështu shumë më e gjatë se periudhat e mëparshme, dhe përfshin të paktën dy faza kryesore: një stil "pergamenas" eksperimentimi, bollëku dhe një farë sentimentalizmi e vulgariteti, dhe në shekullin II p.e.s. një kthim klasicizues drejt një thjeshtësie dhe elegance më të ashpër; përtej këtyre përgjithësimeve, datimi është zakonisht shumë i pasigurt, veçanërisht kur njihen vetëm kopje të mëvonshme, siç ndodh zakonisht. Stili fillestar pergamenas nuk ishte veçanërisht i lidhur me Pergamonin, prej nga merr emrin, por mbretërit shumë të pasur të atij shteti ishin ndër të parët që koleksionuan dhe gjithashtu kopjuan skulpturë klasike, dhe porositën gjithashtu shumë vepra të reja, përfshirë Altarin e famshëm të Pergamonit, skulptura e të cilit ndodhet tani kryesisht në Berlin dhe që përfaqëson stilin e ri, ashtu si Mauzoleu i Halikarnasit (një tjetër nga Shtatë Mrekullitë), ''Laokoonti dhe Bijtë e tij'' i famshëm në Muzetë e Vatikanit, shembull i vonë, dhe origjinali në bronz i ''Galit që po vdes'' (ilustruar në krye), për të cilin dimë se ishte pjesë e një grupi të porositur për Pergamonin rreth vitit 228 p.e.s., nga i cili edhe "Gali Ludovisi" ishte kopje. Grupi i quajtur "Demi Farnese", ndoshta një origjinal mermeri i shekullit II p.e.s., është edhe më i madh e më kompleks.<ref>Cook, 142–56.</ref> Skulptura helenistike zgjeroi shumë gamën e subjekteve të paraqitura, pjesërisht si rezultat i prosperitetit të përgjithshëm në rritje, dhe shfaqjes së një klase shumë të pasur, që kishte shtëpi të mëdha të dekoruara me skulpturë, edhe pse dimë se disa shembuj subjektesh që duken më të përshtatshme për shtëpinë, si fëmijë me kafshë, në fakt vendoseshin në tempuj apo vende të tjera publike. Për një treg shumë më popullor të dekorimit shtëpiak, kishte figurina Tanagra, si dhe të tilla nga qendra të tjera ku figurina të vogla qeramike prodhoheshin në shkallë industriale, disa fetare, të tjera duke treguar kafshë dhe zonja të veshura me elegancë. Skulptorët u bënë më të aftë teknikisht në paraqitjen e shprehjeve të fytyrës, duke përcjellë një gamë të gjerë emocionesh, si dhe në portretizimin e individëve, në mosha e raca të ndryshme. Relievet nga Mauzoleu janë mjaft atipike në këtë aspekt; shumica e punëve ishin të vetëqëndrueshme, dhe kompozime grupesh me disa figura që shiheshin në të rrumbullakët, si ''Laokoonti'' dhe grupi i Pergamonit që festonte fitoren mbi Galët, u bënë popullore, pasi kishin qenë të rralla më parë. "Fauni Barberini", që tregon një satir të shtrirë në gjumë, me sa duket pas pirjes, është një shembull i relaksimit moral të periudhës, dhe i gatishmërisë për të krijuar skulptura të mëdha e të shtrenjta për subjekte që nuk arrijnë nivelin heroik.<ref>Cook, 142–54.</ref> Pas pushtimeve të Aleksandrit, kultura helenistike u bë dominuese në oborret e pjesës më të madhe të Lindjes së Afërt, dhe të një pjese të Azisë Qendrore, ndërkohë që po adoptohej gjithnjë e më shumë nga elitat evropiane, veçanërisht në Itali, ku kolonitë greke (Magna Graecia) fillimisht kontrollonin pjesën më të madhe të jugut. Arti helenistik, si dhe artistët, u përhapën shumë gjerësisht, dhe patën ndikim të veçantë në Republikën Romake në zgjerim, si dhe kur takoi budizmin në pjesët më lindore të zonës helenistike. Sarkofagu masiv i ashtuquajtur i Aleksandrit, gjetur në Sidon, në Libanin e sotëm, u prodhua ndoshta atje, në fillim të periudhës, nga artistë grekë të mërguar, për një guvernator të helenizuar persian.<ref>Cook, 155–58.</ref> Pasuria e periudhës çoi në një prodhim shumë të shtuar formash luksoze të skulpturës së vogël, përfshirë gurë të gdhendur dhe kameo, bizhuteri, dhe artikuj ari e argjendi. <gallery widths="180px" heights="200px"> Skeda:Reggio calabria museo nazionale bronzi di riace.jpg|Bronzet e Riace-s, figura bronzi shumë të rralla, të nxjerra nga deti, rreth 460–430 p.e.s. Skeda:Hermes and the infant Dionysus by Praxiteles.jpg|"Hermesi dhe Dionisi Foshnjë", ndoshta origjinal i [[Praksiteli]]t, shekulli IV p.e.s. Skeda:Italia del sud, due statuette femminili dolenti, 350-300 ac. ca.JPG|Dy zonja elegante, figurina qeramike, 350–300 p.e.s. Skeda:Bronze statuette of a horse MET DP120125.jpg|Statujëz kali prej bronzi, fundi i shekullit II – shekulli I p.e.s., Muzeu Metropolitan i Artit Skeda:Nike of Samothrake Louvre Ma2369 n4.jpg|Fitorja e Krahëruar e Samotrakës, {{Rreth|190 p.e.s.}}, Luvri Skeda:Venus de Milo Louvre Ma399 n4.jpg|Venusi i Milos, {{Rreth|130}}–100 p.e.s., greke, Luvri Skeda:Laocoön and his sons group.jpg|"Laokoonti dhe Bijtë e tij", greke, (helenistike e vonë), ndoshta kopje, mes viteve 200 p.e.s. dhe 20 e.s., mermer i bardhë, Muzeu i Vatikanit Skeda:0 Apollon du Belvédère - Cortile Ottagono - Museo Pio-Clementino - Vatican (2).JPG|Leohari, "Apolloni i Belvederesë", {{Rreth|130}}–140 e.s. Kopje romake e një origjinali bronzi grek, 330–320 p.e.s. Muzetë e Vatikanit </gallery> ==== Evropa pas grekëve ==== ===== Skulptura romake ===== [[Skeda:26 colonna traiana da estt 05.jpg|thumb|Pjesë e Kolonës së Trajanit, viti 113 e.s., me skena nga Luftërat Dake të Trajanit]] [[Skeda:Ara Pacis Relief Pax.jpg|thumb|Stili shtetëror greko-romak augustian në ''Ara Pacis'', 13 p.e.s.]] Arti i hershëm romak u ndikua nga arti i Greqisë dhe ai i etruskëve fqinjë, të cilët vetë ishin ndikuar shumë nga partnerët e tyre tregtarë grekë. Një specialitet etrusk ishin efigjet e varreve pothuajse në përmasa natyrore, në terrakotë, zakonisht shtrirë mbi kapakun e një sarkofagu, mbështetur mbi një bërryl, në pozën e një darkuesi të asaj periudhe. Ndërsa Republika Romake në zgjerim filloi të pushtonte territorin grek, fillimisht në Italinë jugore e më pas mbarë botën helenistike, përveç Perandorisë Parthiane në lindje të largët, skulptura zyrtare dhe patriciane u bë kryesisht një zgjatim i stilit helenistik, prej të cilit elementët specifikisht romakë janë të vështirë për t'u dalluar, aq më tepër që shumë skulpturë greke mbijeton vetëm në kopje të periudhës romake.<ref>Strong, 58–63; Hennig, 66–69.</ref> Deri në shekullin II p.e.s., "shumica e skulptorëve që punonin në Romë" ishin grekë,<ref>Hennig, 24.</ref> shpesh të skllavëruar në pushtime si ajo e Korintit (146 p.e.s.), dhe skulptorët vazhduan të ishin kryesisht grekë, shpesh skllevër, emrat e të cilëve regjistrohen shumë rrallë. Sasi të mëdha statujash greke u importuan në Romë, qoftë si plaçkë lufte, qoftë si rezultat i zhvatjes apo tregtisë, dhe tempujt shpesh dekoroheshin me vepra greke të ripërdorura.<ref>Henig, 66–69; Strong, 36–39, 48; Në gjyqin e Verresit, ish-guvernator i Sicilisë, akuza e Ciceronit tregon me hollësi grabitjet e tij të koleksioneve artistike.</ref> Një stil vendas italik mund të shihet te monumentet e varreve, që shumë shpesh kishin busteve portret të romakëve të pasur të klasës së mesme, dhe portretistika është ndoshta pika më e fortë e skulpturës romake. Nuk ka mbijetuar asgjë nga tradita e maskave të paraardhësve, të mbajtura në procesionet e funeraleve të familjeve të mëdha, dhe të ekspozuara ndryshe në shtëpi, por shumë nga bustet e mbijetuara duhet të përfaqësojnë figura paraardhëse, ndoshta nga varret e mëdha familjare si Varri i Skipionëve, ose nga mauzoleumet e mëvonshme jashtë qytetit. Koka e famshme bronzi, që thuhet të jetë e Lucius Junius Brutus-it, ka data shumë të ndryshme, por merret si mbijetesë shumë e rrallë e stilit italik gjatë Republikës, në mjetin e preferuar bronzin.<ref>Henig, 23–24.</ref> Koka po aq të ashpra dhe të fuqishme shihen në monedhat e Republikës së Vonë, dhe në periudhën perandorake, si monedhat ashtu edhe bustet e dërguara anembanë Perandorisë për t'u vendosur në bazilikat e qyteteve provinciale, ishin forma kryesore vizuale e propagandës perandorake; madje edhe Londinium-i kishte një statujë pothuajse kolosale të Neronit, edhe pse shumë më e vogël se Kolosi 30-metërsh i Neronit në Romë, tani i humbur.<ref>Henig, 66–71.</ref> Romakët përgjithësisht nuk u përpoqën të konkurronin me veprat e vetëqëndrueshme greke të bëmave heroike nga historia apo mitologjia, por që nga fillimi prodhuan vepra historike në reliev, duke kulmuar me kolonat e mëdha triumfale romake, me reliev narrativ të vazhdueshëm që spiralizohej rreth tyre, prej të cilave ato që përkujtojnë Trajanin (viti 113 e.s.) dhe Marko Aurelin (deri në 193) mbijetojnë në Romë, ndërsa ''Ara Pacis'' ("Altari i Paqes", 13 p.e.s.) përfaqëson stilin zyrtar greko-romak në formën e tij më klasike dhe të rafinuar. Shembuj të tjerë të rëndësishëm janë relievet e mëparshme, të ripërdorura te Harku i Konstandinit, dhe baza e Kolonës së Antoninus Pius-it (161 e.s.),<ref>Henig, 73–82; Strong, 48–52, 80–83, 108–17, 128–32, 141–59, 177–82, 197–211.</ref> relievet Campana ishin versione më të lira, qeramike, të relieveve në mermer, ndërsa shija për reliev u zgjerua që nga periudha perandorake edhe te sarkofagu. Të gjitha format e skulpturës së vogël luksoze vazhduan të mbështeteshin, dhe cilësia mund të ishte jashtëzakonisht e lartë, si te Kupa e Warren-it prej argjendi, Kupa e Likurgut prej qelqi, dhe kameo të mëdha si Gema Augustea, Kameoja e Gonzagas, dhe "Kameoja e Madhe e Francës".<ref>Henig, kapitulli 6; Strong, 303–15.</ref> Për një pjesë shumë më të gjerë të popullsisë, dekori reliev i kallëpuar i enëve qeramike romake dhe figurinave të vogla u prodhua në sasi të mëdha, shpesh me cilësi të konsiderueshme.<ref>Henig, kapitulli 8.</ref> Pas kalimit nëpër një fazë "barok" të fundit të shekullit II,<ref>Strong, 171–76, 211–14.</ref> në shekullin III, arti romak braktisi kryekëput, ose thjesht u bë i paaftë të prodhonte, skulpturë në traditën klasike, një ndryshim shkaqet e të cilit ende diskutohen gjerësisht. Edhe monumentet më të rëndësishme perandorake tani tregonin figura të shkurtra, me sy të mëdhenj, në një stil të ashpër ballor, në kompozime të thjeshta që theksonin fuqinë në kurriz të hijeshisë. Kontrasti ilustrohet në mënyrë të famshme te Harku i Konstandinit, i vitit 315 në Romë, i cili kombinon pjesë në stilin e ri me tondo (roundels) në stilin e mëparshëm të plotë greko-romak, marrë nga diku tjetër, dhe "Katër Tetrarkët" ({{Rreth|305}}) nga kryeqyteti i ri i Konstandinopojës, tani në Venedik. Ernst Kitzinger gjeti në të dyja monumentet të njëjtat "proporsione të shkurtra, lëvizje kënddrejta, një renditje pjesësh përmes simetrisë dhe përsëritjes, dhe një dhënie të tipareve e palosjeve të draperisë përmes incizimeve, jo modelimit... Shenja dalluese e stilit, kudo që shfaqet, përbëhet nga një forcë, rëndesë dhe kënddrejtësi theksuese — me pak fjalë, një refuzim pothuajse i plotë i traditës klasike".<ref>Kitzinger, 9 (të dyja citimet), më gjerësisht kapitulli 1 i tij; Strong, 250–57, 264–66, 272–80.</ref> Kjo revolucion në stil i parapriu shkurtimisht periudhës në të cilën krishterimi u miratua nga shteti romak dhe nga shumica dërrmuese e popullit, duke sjellë fundin e skulpturës së madhe fetare, ndërsa statujat e mëdha tani përdoreshin vetëm për perandorët. Megjithatë, të krishterët e pasur vazhduan të porosisnin reliev për sarkofage, siç është Sarkofagu i Junius Bassus-it, dhe skulpturë shumë e vogël, veçanërisht në fildish, u vazhdua nga të krishterët, duke ndërtuar mbi stilin e diptikut konsular.<ref>Strong, 287–91, 305–08, 315–18; Henig, 234–40.</ref> <gallery widths="200" heights="200"> Skeda:Museo archeologico di Firenze, coperchio di sepolcro muliebre da Tuscania, terracotta con tracce di policromia III sec. d.c.JPG|Sarkofag etrusk, shekulli III p.e.s. Skeda:Capitoline Brutus Musei Capitolini MC1183 02.jpg|"Bruti i Kapitolit", i datuar në shekullin III ose I p.e.s. Skeda:Statue-Augustus.jpg|"Augustusi i Prima Portas", statujë e perandorit Augustus, shekulli I e.s. Muzetë e Vatikanit Skeda:Great Cameo of France CdM Paris Bab264 white background.jpg|Kameoja e njohur si "Kameoja e Madhe e Francës", {{Rreth|23 e.s.}}, me një alegori të Augustusit dhe familjes së tij Skeda:Claudius Pio-Clementino Inv243.jpg|Bust i perandorit Klaud, {{Rreth|50 e.s.}} (ripunuar nga një bust i perandorit Kaligula). U gjet në të ashtuquajturën bazilikë Otricoli në Lanuvium, Itali, Muzetë e Vatikanit Skeda:Tomba dei decii, dalla via ostiense, 98-117 dc..JPG|Reliev varri i Decëve, 98–117 e.s. Skeda:COMMODE HERCULE.jpg|Commodus i veshur si Herkuli, {{Rreth|191 e.s.}}, në stilin e vonë perandorak "barok" Skeda:Venice – The Tetrarchs 03.jpg|"Katër Tetrarkët", {{Rreth|305}}, që tregon stilin e ri antiklasik, në porfir, tani në San Marko të Venedikut </gallery> ===== Mesjeta e Hershme dhe Bizanti ===== [[Skeda:St Ninian's Isle TreasureDSCF6209det.jpg|thumb|Përbindësh argjendi mbi një "chape", skoceze ose anglo-saksone, Thesari i Ishullit të Shën Ninianit, {{Rreth|800}}]] [[Skeda:Gerokreuz full 20050903.jpg|thumb|Kryqi i Geros, {{Rreth|965–970}}, Këln, Gjermani, shembulli i parë i madh i ringjalljes së skulpturës së madhe]] Të krishterët e hershëm i kundërviheshin skulpturës së madhe fetare, edhe pse traditat romake vazhduan te bustet portret dhe relievet e sarkofagëve, si dhe te objekte më të vogla, si diptiku konsular. Objekte të tilla, shpesh në materiale të çmuara, ishin gjithashtu traditat kryesore skulpturore (për aq sa dihet) të qytetërimeve të Periudhës së Migrimeve, siç shihet te objektet e gjetura në thesarin e varrimit të shekullit VI në Sutton Hoo, bizhuteria e artit skitik, dhe prodhimet hibride të krishtera e në "stilin e kafshëve" të artit ishullor (insular art). Duke vazhduar traditën e vazhdueshme bizantine, arti karolingjas ringjalli gdhendjen në fildish në Perëndim, shpesh në panele për lidhjet-thesar (treasure bindings) të dorëshkrimeve të ndriçuara madhështore, si dhe koka kroziersh dhe pjesë të tjera të vogla. Arti bizantin, edhe pse prodhoi reliev fildishi të shkëlqyer dhe gdhendje arkitekturore dekorative, nuk u kthye kurrë te skulptura monumentale, madje as te skulptura e vogël në të rrumbullakët.<ref>Robinson, 12, 15.</ref> Megjithatë, në Perëndim, gjatë periudhave karolingjase dhe otoniane, filloi një prodhim statujash monumentale, në oborre dhe kisha të mëdha. Kjo u përhap gradualisht; deri në fund të shekullit X dhe në shekullin XI, ka të dhëna për disa skulptura, me sa duket në përmasa natyrore, në kisha anglo-saksone, ndoshta prej metali të çmuar rreth një kornize druri, si Madona e Artë e Esenit. Asnjë shembull anglo-sakson nuk ka mbijetuar,<ref>Dodwell, kapitulli 2.</ref> dhe mbijetesat e skulpturës së madhe joarkitekturore para vitit 1000 janë jashtëzakonisht të rralla. Shumë më e mira është Kryqi i Geros, i viteve 965–970, që është një kryqëzim (crucifix), e cila me sa duket ishte lloji më i zakonshëm i skulpturës; Karli i Madh kishte vendosur një të tillë në Kapelën Palatine në Aachen, rreth vitit 800. Këto vazhduan të rriteshin në popullaritet, veçanërisht në Gjermani dhe Itali. Gurët runikë (runestones) të botës nordike, gurët piktë (Pictish stones) të Skocisë, dhe ndoshta relievet e kryqeve të larta (high cross) të Britanisë së Madhe të krishterë, ishin tradita skulpturore veriore që lidhën periudhën e krishterizimit. <gallery widths="200px" heights="200px"> Skeda:Byzantine ivory 801.jpg|"Fildishi i Kryeengjëllit" (Archangel Ivory), 525–550, Konstandinopojë Skeda:Saint Remigius binding Medieval Picardie Museum.jpg|Panel fildishi i vonë karolingjas, ndoshta menduar si kapak libri Skeda:Triptych Harbaville Louvre OA3247 recto.jpg|Triptiku i Harbaville-s, fildish bizantin, mesi i shekullit X </gallery> ===== Stili roman (Romanesque) ===== [[Skeda:Braunschweiger Löwe, original in the Dankwarderode Castle - Braunschweig, Germany - DSC04562.JPG|thumb|Luani i Brunswick-ut, viti 1166, derdhja e parë e madhe e zgavërt e një figure që nga antikiteti, e lartë 1,78&nbsp;m dhe e gjatë 2,79 m]] [[Skeda:Cologne Cathedral Shrine of Magi.jpg|thumb|Arka e Tre Mbretërve, në Katedralen e Këlnit]] Duke filluar rreth vitit 1000 e.s., pati një rilindje të prodhimit artistik në gjithë Evropën, e udhëhequr nga rritja e përgjithshme ekonomike në prodhim e tregti, dhe stili i ri i artit roman (Romanesque) ishte stili i parë mesjetar i përdorur në të gjithë Evropën Perëndimore. Katedralet e reja dhe kishat e pelegrinazhit u dekoruan gjithnjë e më shumë me reliev arkitekturor guri, dhe fokuse të reja për skulpturë u zhvilluan, si timpani mbi dyert e kishave në shekullin XII, dhe kapiteli "i banuar" (inhabited capital), me figura dhe shpesh skena narrative. Kisha të shquara abacie me skulpturë përfshijnë në Francë Vézelay-n dhe Moissac-un, dhe në Spanjë Silos-in.<ref>Calkins, 79–80, 90–102.</ref> Arti roman u karakterizua nga një stil shumë energjik, si në skulpturë ashtu edhe në pikturë. Kapitelet e kolonave nuk kanë qenë kurrë më emocionuese sesa në këtë periudhë, kur shpesh gdhendeshin me skena të plota me disa figura.<ref>Calkins, 107–14.</ref> Kryqëzimi i madh prej druri ishte një risi gjermane pikërisht në fillim të periudhës, ashtu si statujat e vetëqëndrueshme të Madonës së fronizuar, por relievi i lartë ishte mbi të gjitha mënyra skulpturore e periudhës. Kompozimet zakonisht kishin pak thellësi, dhe duhej të ishin fleksibël për t'u ngjeshur në format e kapiteleve dhe timpaneve të kishave; tensioni mes një korniza që mbyll ngushtë dhe kompozimit që ndonjëherë i shpëton asaj, është një temë e përsëritur në artin roman. Figurat ende shpesh ndryshonin në madhësi sipas rëndësisë së tyre; portretistika pothuajse nuk ekzistonte. Objektet në materiale të çmuara, si fildishi dhe metali, kishin status shumë të lartë në periudhë, shumë më tepër sesa skulptura monumentale — njohim emrat e më shumë krijuesve të këtyre sesa piktorëve, ndriçuesve të dorëshkrimeve apo arkitektë-mjeshtrave të gurit. Punimi i metalit, përfshirë dekorin me emalj, u bë shumë i sofistikuar, dhe kanë mbijetuar shumë arka spektakolare të bëra për të mbajtur relike, prej të cilave më e njohura është Arka e Tre Mbretërve në Katedralen e Këlnit, e Nikollës nga Verduni. Qiriprurësi i bronztë i Gloucester-it dhe fonti prej tunxhi i viteve 1108–17, tani në Liège, janë shembuj të shkëlqyer, shumë të ndryshëm në stil, të derdhjes së metalit, i pari jashtëzakonisht i ndërlikuar dhe energjik, duke u mbështetur te piktura e dorëshkrimeve, ndërsa fonti tregon stilin mozan në formën e tij më klasike dhe madhështore. Dyert e bronzta, një kolonë triumfale dhe pajisje të tjera në Katedralen e Hildesheim-it, Dyert e Gnieznos, dhe dyert e Bazilikës së San Zenos në Verona, janë mbijetesa të tjera të rëndësishme. "Aquamanile"-ja, një enë për të larë duart, duket se u fut në Evropë në shekullin XI, dhe shpesh merrte forma fantastike zoomorfike; shembujt e mbijetuar janë kryesisht në tunxh. Shumë shtypje dylli nga vula mbresëlënëse mbijetojnë në statute e dokumente, edhe pse monedhat romane në përgjithësi nuk kanë interes të madh estetik.<ref>Calkins, 115–32.</ref> Kryqi i Cloisters-it (Cloisters Cross) është një kryqëzim fildishi i pazakontë i madh, me gdhendje komplekse që përfshin shumë figura profetësh e të tjerësh, i cili i atribuohet një prej pak artistëve, emri i të cilëve njihet, Master Hugo, i cili gjithashtu ndriçoi dorëshkrime. Si shumë pjesë të tjera, ishte fillimisht pjesërisht i lyer. Gurët e shahut të Lewis-it (Lewis chessmen) janë shembuj mirë të ruajtur fildishtash të vegjël, prej të cilëve mbeten shumë pjesë ose fragmente kroziersh, panelesh, kryqesh gjoksi dhe objektesh të ngjashme. <gallery widths="200px" heights="170px"> Skeda:Renier de Huy JPG0.jpg|Fonti i pagëzimit në Kishën e Shën Bartolomeut, Liège, ''Pagëzimi i Krishtit'', 1107–1118 Skeda:02 Basilique Ste-Marie-Madeleine de Vézelay - Tympan.jpg|Timpani i Abacisë Vézelay, Burgundi, Francë, vitet 1130 Skeda:Cathedral of Ourense (Spain).jpg|Fasada e Katedrales së Ourense-s, viti 1160, Spanjë Skeda:Apóstoles del Pórtico de la Gloria.jpg|"Pórtico da Gloria", Katedralja e Santiago de Compostela-s, Galicia, Spanjë, {{Rreth|shekulli XII}}–XIII </gallery> ===== Gotike ===== [[Skeda:Vierge a l'Enfant debout.jpg|thumb|Virgjëresha me Fëmijën në fildish frëngjisht, fundi i shekullit XIII, 25&nbsp;cm e lartë, e lakuar për t'u përshtatur me formën e syrit të fildishit]] Periudha gotike përcaktohet në thelb nga arkitektura gotike, dhe nuk përputhet plotësisht me zhvillimin e stilit në skulpturë, as në fillim, as në fund të saj. Fasadat e kishave të mëdha, veçanërisht rreth dyerve, vazhduan të kishin timpane të mëdha, por edhe rreshta figurash të skulpturuara që përhapeshin rreth tyre. Statujat te Porta Perëndimore (Mbretërore) e Katedrales së Chartres-it ({{Rreth|1145}}) tregojnë një zgjatje kolonare elegante, por të ekzagjeruar, ndërsa ato te porta jugore e transeptit, nga vitet 1215–1220, tregojnë një stil më naturalist dhe shkëputje gjithnjë e më të madhe nga muri pas tyre, si dhe një farë vetëdijeje për traditën klasike. Këto tendenca u vazhduan te porta perëndimore e Katedrales së Reims-it, pak vite më vonë, ku figurat janë pothuajse në të rrumbullakët, siç u bë zakon ndërsa stili gotik u përhap nëpër Evropë.<ref>Honour dhe Fleming, 297–300; Henderson, 55, 82–84.</ref> Në Itali, Nicola Pisano (1258–1278) dhe djali i tij Giovanni zhvilluan një stil shpesh të quajtur "Proto-Rilindje", me ndikim të padyshimtë nga sarkofagët romakë dhe kompozime të sofistikuara e të ngjeshura, përfshirë një trajtim simpatik të lakuriqësisë, në panelet reliev të Foltores së Katedrales së Sienës (1265–68), Foltores në Pagëzimoren e Pizës (1260), Fontana Maggiore në Perugia, dhe foltoren e Giovannit në Pistoia, e vitit 1301.<ref>Olson, 11–24; Honour dhe Fleming, 304; Henderson, 41.</ref> Një ringjallje tjetër e stilit klasik shihet në veprën gotike ndërkombëtare (International Gothic) të Claus Sluter-it dhe pasuesve të tij në Burgundi dhe Flandër, rreth vitit 1400.<ref>Snyder, 65–69.</ref> Skulptura e vonë gotike vazhdoi në Veri, me një modë altarësh të mëdhenj druri, të gdhendur me virtuozitet gjithnjë e më të madh dhe numër të madh figurash të agjituara e shprehëse; shumica e shembujve të mbijetuar gjenden në Gjermani, pas shumë ikonoklastie gjetkë. Tilman Riemenschneider, Veit Stoss dhe të tjerë e vazhduan stilin thellë në shekullin XVI, duke përthithur gradualisht ndikimet e Rilindjes italiane.<ref>Snyder, 305–11.</ref> Efigjet e varreve në përmasa natyrore, në gur ose alabastër, u bënë të popullarizuara për të pasurit, dhe varre madhështore me shumë nivele u zhvilluan, si Varret e Scaligerëve në Verona, aq të mëdha sa u desh t'i zhvendosnin jashtë kishës. Deri në shekullin XV, ekzistonte një industri që eksportonte reliev altarësh prej alabastri të Nottingham-it, në grupe panelesh, në pjesë të mëdha të Evropës, për famulli të varfra që nuk mund të përballonin retabla guri.<ref>[http://www.vam.ac.uk/vastatic/microsites/bbchistory/object_text07.htm material mbi "Swansea Altarpiece" prej alabastri të Nottingham-it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120804003215/http://www.vam.ac.uk/vastatic/microsites/bbchistory/object_text07.htm |date=2012-08-04 }}, Muzeu V&A (në anglisht).</ref> Gdhendje të vogla, kryesisht për një treg laik e shpesh femëror, u bënë industri e konsiderueshme në Paris dhe disa qendra të tjera. Llojet e fildishtave përfshinin poliptikë të vegjël devocionalë, figura të vetme, veçanërisht të Virgjëreshës, kuti pasqyrash, krëhëra, dhe arka të elaboruara me skena romancash, përdorur si dhurata fejese.<ref>Calkins, 193–98.</ref> Të pasurit e mëdhenj koleksionuan punime metali ekstravagante, të stolisura me gurë e emalj, sekulare e fetare njësoj, si Relikuari i Gjembit të Shenjtë i Dukës së Berry-t, deri sa u mbaruan paratë, kur ato u shkrinë përsëri për para të gatshme.<ref>Cherry, 25–48; Henderson, 134–41.</ref> <gallery widths="200" heights="200"> Skeda:Chartres2006 077.jpg|Porta perëndimore e Katedrales së Chartres-it ({{Rreth|1145}}) Skeda:Chartres cathedral 023 martyrs S TTaylor.JPG|Porta jugore e Katedrales së Chartres-it ({{Rreth|1215}}–1220) Skeda:Reims6.jpg|Porta perëndimore te Katedralja e Reims-it, grupi i Lajmërimit Skeda:Pisa.Baptistery.pulpit02.jpg|Nicola Pisano, "Lindja" dhe "Adhurimi i Magëve" nga Foltorja në Pagëzimoren e Pizës Skeda:Bamberger Dom-Bamberger Reiter.JPG|Kalorësi i Bambergut, viti 1237, statujë ekuestre guri pothuajse në përmasa natyrore, e para e këtij lloji që nga antikiteti Skeda:Pietà Naumburg Cathedral 01a.jpg|Pietà gjermane qendrore, 1330–1340 Skeda:French - Casket with Scenes of Romances - Walters 71264 - Top.jpg|Kapaku i Arkës Walters, me "Rrethimin e Kështjellës së Dashurisë" majtas, dhe turnir kalorësiak. Paris, 1330–1350 Skeda:Siege castle love Louvre OA6933.jpg|"Rrethimi i Kështjellës së Dashurisë" mbi një kuti pasqyre në Luvr, 1350–1370; zonjat po humbin. Skeda:Dijon mosesbrunnen4.jpg|Claus Sluter, Davidi dhe një profet nga "Pusi i Moisiut" Skeda:Holy Thorn Reliquary base.jpg|Baza e Relikuarit të Gjembit të Shenjtë, një "Ringjallje e të Vdekurve" në ar, emalj dhe gurë Skeda:English - Resurrection - Walters 27308.jpg|Pjesë e një altari me panele, "Ringjallja e Krishtit", anglez, 1450–1490, alabastër i Nottingham-it me mbetje ngjyrash Skeda:Rothenburg ob der Tauber 2011 St Jakob 002.JPG|Detaj i "Darkës së Fundit" nga "Altari i Gjakut të Shenjtë" i Tilman Riemenschneider-it, 1501–1505, Rothenburg ob der Tauber, Bavari </gallery> ==== Rilindja ==== [[Skeda:Michelangelo's Pieta 5450 cropncleaned edit.jpg|thumb|Mikelanxhelo, ''Pietà'', 1499]] [[Skeda:Rome-Basilique San Pietro in Vincoli-Moise MichelAnge.jpg|thumb|Mikelanxhelo, Varri i Papës Juli II, {{Rreth|1545}}, me statujat e Rakelës dhe Leas majtas e djathtas të ''Moisiut'' të tij]] Skulptura e mirëfilltë e Rilindjes zakonisht merret të fillojë me konkursin e famshëm për dyert e Pagëzimores së Firences, në vitin 1403, nga i cili mbijetojnë modelet konkurruese të paraqitura nga fituesi, Lorenzo Ghiberti, dhe [[Filippo Brunelleschi]]. Dyert e Ghiberti-t janë ende në vend, por padyshim u errësuan nga çifti i tij i dytë për hyrjen tjetër, të ashtuquajturat "Dyert e Parajsës", që i morën atij nga viti 1425 deri në 1452, dhe janë kompozime klasicizuese, verbueshëm të sigurta, me thellësi të ndryshme relievi që lejojnë sfonde të gjera.<ref>Olson, 41–46, 62–63.</ref> Vitet ndërmjetëse e kishin parë asistentin e hershëm të Ghiberti-t, [[Donatello]]-n, të zhvillohej me statuja themelore, përfshirë "David"-ët e tij në mermer (1408–09) dhe në bronz (vitet 1440), si dhe statujën ekuestre të Gattamelata-s, dhe reliev.<ref>Olson, 45–52.</ref> Një figurë kryesore në periudhën e mëvonshme ishte [[Andrea del Verrokjo|Andrea del Verrocchio]], i njohur kryesisht për statujën e tij ekuestre të Bartolomeo Colleoni-t, në Venedik;<ref>Olson, 114–18, 149–50.</ref> nxënësi i tij, [[Leonardo da Vinçi|Leonardo da Vinci]], dizajnoi një skulpturë kali në vitin 1482, "Kali", për Milanon, por arriti të bënte vetëm një model balte 7,3&nbsp;m të lartë, i cili u shkatërrua nga harkëtarët francezë në vitin 1499, ndërsa planet e tjera të tij ambicioze skulpturore nuk u përfunduan kurrë.<ref>Olson, 149–50.</ref> Periudha u shënua nga një rritje e madhe në mbështetjen e skulpturës nga shteti për art publik, dhe nga të pasurit për shtëpitë e tyre; veçanërisht në Itali, skulptura publike mbetet element thelbësor në pamjen e qendrave historike të qyteteve. Skulptura kishtare u zhvendos kryesisht brenda, pikërisht kur monumentet publike jashtë u bënë të zakonshme. Skulptura portret, zakonisht në bust, u bë popullore në Itali rreth vitit 1450, me napoletanin [[Françesko Laurana|Francesco Laurana]] të specializuar në gra të reja në poza meditative, ndërsa Antonio Rossellino dhe të tjerë përshkruanin më shpesh burra me fytyra të thepisura, të angazhuar në punë, por edhe fëmijë të vegjël.<ref>Olson, 103–10, 131–32.</ref> Medalja portret, e shpikur nga Pisanello, gjithashtu shpesh përshkruante gra; plaketat reliev ishin një tjetër formë e re e vogël skulpture në metal të derdhur. Mikelanxhelo ishte skulptor aktiv nga rreth 1500 deri në 1520, dhe kryeveprat e tij të mëdha, përfshirë ''David''-in, ''Pietà''-n, ''Moisiun'', dhe pjesë për Varrin e Papës Juli II dhe Kapelën e Mediçive, nuk mund të injoroheshin nga skulptorët e mëvonshëm. ''David''-i i tij ikonik (1504) ka pozën e njohur si ''contrapposto'', huazuar nga skulptura klasike. Ndryshon nga paraqitjet e mëparshme të subjektit, në atë që Davidi paraqitet para betejës me Goliatin, dhe jo pas mundjes së gjigantit. Në vend që të tregohej fitimtar, siç kishin bërë [[Donatello]] dhe [[Andrea del Verrokjo|Verrocchio]], David-i duket i tensionuar dhe gati për betejë.<ref>Olson, kapitulli 8, 179–81.</ref> <gallery widths="200px" heights="200px"> Skeda:Ghiberti-porta.jpg|Lorenzo Ghiberti, paneli i "Sakrificës së Isakut" nga dyert e Pagëzimores së Firences Skeda:Cantoria Della Robbia OPA Florence 6.jpg|Luca della Robbia, detaj i "Cantoria"-s, {{Rreth|1438}}, Museo dell'Opera del Duomo, Firence Skeda:Florence - David by Donatello.jpg|[[Donatello]], ''David'' {{Rreth|1440}}, Muzeu Bargello, Firence Skeda:Firenze.PalVecchio.Donatello.JPG|[[Donatello]], "Judith dhe Holoferni", {{Rreth|1460}}, Palazzo Vecchio, Firence Skeda:Francesco Laurana pushkin.jpg|[[Françesko Laurana|Francesco Laurana]], bust femëror (derdhje) Skeda:Verrochioorsanmichelle.jpg|[[Andrea del Verrokjo|Verrocchio]], "Toma Mosbesues" (Doubting Thomas), 1467–1483, Orsanmichele, Firence Skeda:'David' by Michelangelo Fir JBU005 denoised.jpg|Mikelanxhelo, ''David'', {{Rreth|1504}}, Galleria dell'Accademia, Firence Skeda:'Dying Slave' Michelangelo JBU001.jpg|Mikelanxhelo, "Skllavi që Po Vdes", {{Rreth|1513–1516}} </gallery> ==== Manierizmi ==== [[Skeda:Devries-mercuriocrop.jpg|thumb|Adriaen de Vries, "Merkuri dhe Psika", bronz manierist verior në përmasa natyrore, bërë në vitin 1593 për Rudolfin II, Perandor i Shenjtë Romak]] Ashtu si në pikturë, skulptura e hershme italiane manieriste ishte kryesisht një përpjekje për të gjetur një stil origjinal, që do të tejkalonte arritjen e Rilindjes së Lartë, që në skulpturë do të thoshte në thelb Mikelanxhelo, dhe pjesa më e madhe e përpjekjes për ta arritur këtë u zhvillua përmes porosive për të mbushur vende të tjera në Piazza della Signoria, në Firence, pranë ''David''-it të Mikelanxhelos. Baccio Bandinelli mori përsipër projektin e "Herkulit dhe Kakut" nga vetë mjeshtri, por nuk u bë shumë më i popullarizuar sesa është sot, dhe u krahasua me keqdashje nga [[Benvenuto Cellini]] me "një thes pjeprash", edhe pse pati një efekt afatgjatë, duke prezantuar me sa duket për herë të parë panele reliev në postamentin e statujave. Si vepra të tjera të tij, dhe të manieristëve të tjerë, ajo heq shumë më tepër nga blloku origjinal sesa do të bënte Mikelanxhelo.<ref>Olson, 179–82.</ref> "Persei me kokën e Meduzës" në bronz i [[Benvenuto Cellini|Cellini]]-t është padyshim një kryevepër, e dizajnuar me tetë kënde vështrimi, një tjetër karakteristikë manieriste, por është vërtet e stilizuar (mannered) krahasuar me ''David''-ët e Mikelanxhelos dhe Donatello-s.<ref>Olson, 183–87.</ref> Fillimisht argjendar, "Saliera" e tij e famshme prej ari dhe emalji (1543) ishte skulptura e tij e parë, dhe tregon talentin e tij në kulmin e vet.<ref>Olson, 182–83.</ref> Siç tregojnë këta shembuj, periudha zgjeroi gamën e subjekteve laike për vepra të mëdha, përtej portreteve, me figura mitologjike veçanërisht të preferuara; më parë këto gjendeshin kryesisht në vepra të vogla. Figurina të vogla bronzi për kabinetet e koleksionistëve, shpesh subjekte mitologjike me lakuriq, ishin një formë e popullarizuar e Rilindjes, në të cilën shkëlqeu Giambologna, fillimisht flamand, por i vendosur në Firence, në pjesën e vonë të shekullit, duke krijuar edhe skulptura në përmasa natyrore, dy prej të cilave iu bashkuan koleksionit në Piazza della Signoria. Ai dhe pasuesit e tij hartuan shembuj elegantë e të zgjatur të ''figura serpentinata''-s, shpesh dy figura të përthurura, që ishin interesante nga të gjitha këndet.<ref>Olson, 194–202.</ref> <gallery widths="200px" heights="200px"> Skeda:Fontainebleau escalier roi.jpg|Suva mbi derë (overdoor) në pallatin e Fontainebleau-së, ndoshta dizajnuar nga Primaticcio, që pikturoi pjesën ovale, vitet 1530 ose 1540 Skeda:Persee-florence.jpg|[[Benvenuto Cellini]], "Persei me kokën e Meduzës", 1545–1554 Skeda:Samson slaying a philistine.jpg|Giambologna, "Sansoni duke Vrarë një Filistin", rreth 1562 Skeda:Giambologna raptodasabina.jpg|Giambologna, "Rrëmbimi i Grave Sabine", 1583, Firence, Itali, e lartë 4,1&nbsp;m, mermer </gallery> ==== Baroku dhe Rokokoja ==== [[Skeda:Apollo and Daphne (Bernini).jpg|thumb|[[Gian Lorenzo Bernini]], "Apolloni dhe Dafne" në Galleria Borghese, 1622–1625]] Në skulpturën barok, grupet e figurave morën rëndësi të re, dhe pati një lëvizje e energji dinamike të formave njerëzore — ato spiralizoheshin rreth një vorbulle qendrore bosh, ose shtriheshin drejt hapësirës përreth. Skulptura barok shpesh kishte kënde të shumta ideale vështrimi, dhe pasqyronte një vazhdim të përgjithshëm të largimit të Rilindjes nga relievi drejt skulpturës së krijuar në të rrumbullakët, të dizajnuar për t'u vendosur në mes të një hapësire të madhe — shatërvane të elaboruara, si Fontana dei Quattro Fiumi e [[Gian Lorenzo Bernini|Bernini]]-t (Romë, 1651), ose ato në Kopshtet e Versajës, ishin specialitet barok. Stili barok përshtatej në mënyrë të përsosur me skulpturën, me [[Gian Lorenzo Bernini]]-n si figura dominuese e epokës, në vepra si "Ekstaza e Shën Terezës" (1647–1652).<ref>Boucher, 134–42 mbi Kapelën Cornaro; shih indeksin për Bernini-n në përgjithësi.</ref> Shumë skulpturë barok shtoi elementë ekstra-skulpturorë, për shembull ndriçim të fshehur, ose shatërvane uji, ose bashkoi skulpturën me arkitekturën për të krijuar një përvojë transformuese për shikuesin. Artistët e shihnin veten si pjesë e traditës klasike, por admironin skulpturën helenistike dhe atë romake të mëvonshme, jo aq periudhat më "klasike" siç i shohim sot.<ref>Boucher, 16–18.</ref> Reforma Protestante solli një ndalesë pothuajse të plotë të skulpturës fetare në pjesën më të madhe të Evropës Veriore, dhe edhe pse skulptura laike, veçanërisht bustet portret dhe monumentet e varreve, vazhdoi, Epoka e Artë Holandeze nuk ka komponent të rëndësishëm skulptural, përveç argjendarisë.<ref>Honour dhe Fleming, 450.</ref> Pjesërisht si reagim i drejtpërdrejtë, skulptura ishte po aq e pranishme në katolicizmin romak sa në Mesjetën e vonë. Statujat e sunduesve dhe fisnikërisë u bënë gjithnjë e më të popullarizuara. Në shekullin XVIII, shumë skulpturë vazhdoi në linjat baroke — Shatërvani i Trevit u përfundua vetëm në vitin 1762. Stili rokoko ishte më i përshtatshëm për vepra më të vogla, dhe gjeti ndoshta formën e tij ideale skulpturore te porcelani i hershëm evropian, dhe në skema dekorative të brendshme prej druri ose suvaje, si ato në interierët shtëpiakë francezë dhe në kishat e pelegrinazhit austriake e bavareze.<ref>Honour dhe Fleming, 460–67.</ref> <gallery widths="150" heights="200"> Skeda:Francesco Mochi Santa Verónica 1629-32 Vaticano.jpg|Shën Veronika e Francesco Mochi-t (1640), Bazilika e Shën Pjetrit Skeda:Musée des Beaux-Arts de Dijon - Louis XIV 1.jpg|Bust i Luigjit XIV, 1686, nga Antoine Coysevox Skeda:Perseus Andromeda Puget Louvre MR2076.jpg|Pierre Paul Puget, "Persei dhe Andromeda", 1715, Muzeu i Luvrit Skeda:Bustelli Liebesgruppe Der gestörte Schläfer BNM.jpg|Franz Anton Bustelli, grup rokoko prej porcelani të Nymphenburg-ut </gallery> ==== Neoklasicizmi ==== [[Skeda:0 Psyché ranimée par le baiser de l'Amour - Canova - Louvre 1.JPG|thumb|Antonio Canova: "Psika e Ringjallur nga Puthja e Dashurisë", 1787]] Stili neoklasik, që erdhi në fund të shekullit XVIII, i dha rëndësi të madhe skulpturës. Jean-Antoine Houdon shembullon skulpturën portret depërtuese që mund të prodhonte stili, ndërsa lakuriqet e Antonio Canova-s aspektin idealist të lëvizjes. Periudha neoklasike ishte një nga epokat e mëdha të skulpturës publike, edhe pse prototipet e saj "klasike" ishin më shpesh kopje romake të skulpturave helenistike. Në skulpturë, përfaqësuesit më të njohur janë italiani Antonio Canova, anglezi John Flaxman, dhe danezi Bertel Thorvaldsen. Maniera neoklasike evropiane u vendos edhe në Shtetet e Bashkuara, ku kulmi i saj u arrit disi më vonë, dhe shembullohet në skulpturat e Hiram Powers-it.<ref>{{Cite web|date=2025-06-02|title=Looking back at the Classical world|url=https://classicsforall.org.uk/reading-room/ad-familiares/looking-back-classical-world|access-date=2026-05-06|website=classicsforall.org.uk|language=en}}</ref> <gallery widths="165" heights="200"> Skeda:Benjamin Franklin (1706–1790) MET DT2883.jpg|Jean-Antoine Houdon, "Busti i Benjamin Franklinit", 1778, Muzeu Metropolitan i Artit Skeda:Badger church - Jane and Henrietta Browne.jpg|John Flaxman, memorial në kishën e Badger, Shropshire, {{Rreth|1780}} Skeda:Jasão e o Velo de ouro - Bertel Thorvaldsen - 1803.jpg|Bertel Thorvaldsen: "Jasoni dhe Leshi i Artë" (1803) Skeda:The Greek Slave.jpg|Hiram Powers, 1851, "Skllavja Greke", Galeria e Artit e Universitetit Yale </gallery> === Azia === ==== Skulptura greko-budiste dhe Azia ==== [[Skeda:Gandhara Buddha (tnm).jpeg|thumb|Njëra nga paraqitjet e para të Budës, shekulli I–II e.s., Gandhara]] Arti greko-budist është manifestimi artistik i greko-budizmit, një sinkretizëm kulturor mes kulturës klasike greke dhe budizmit, i zhvilluar gjatë një periudhe prej afro 1.000 vitesh në Azinë Qendrore, mes pushtimeve të Aleksandrit të Madh në shekullin IV p.e.s. dhe pushtimeve islame të shekullit VII e.s. Arti greko-budist karakterizohet nga realizmi i fortë idealist i artit helenistik, dhe nga paraqitjet e para të Budës në formë njerëzore, të cilat kanë ndihmuar në përcaktimin e kanonit artistik (veçanërisht atij skulptural) për artin budist në të gjithë kontinentin aziatik, deri në ditët e sotme. Edhe pse datimi është i pasigurt, duket se stilet fuqishëm helenistike qëndruan në Lindje për disa shekuj pasi kishin rënë rreth Mesdheut, deri sa vonë sa shekulli V e.s. Disa aspekte të artit grek u përvetësuan, ndërsa të tjera nuk u përhapën përtej zonës greko-budiste; në veçanti, figura në këmbë, shpesh me pozë të çlirët dhe një këmbë të përkulur, dhe kupidonët fluturues ose fitoret, që u bënë të popullarizuar anembanë Azisë si apsara. Dekori me gjethe grek gjithashtu pati ndikim, me versione indiane të kapitelit korintian që u shfaqën.<ref>Boardman, 370–78; Harle, 71–84.</ref> Origjina e artit greko-budist gjendet në mbretërinë helenistike greko-baktriane (250–130 p.e.s.), e vendosur në Afganistanin e sotëm, prej nga kultura helenistike u përhap drejt nënkontinentit indian, me themelimin e mbretërisë së vogël indo-greke (180–10 p.e.s.). Nën indo-grekët, e më pas nën kushanët, ndërveprimi i kulturës greke dhe budiste lulëzoi në zonën e Gandharas, në Pakistanin verior të sotëm, para se të përhapej më tej në Indi, duke ndikuar artin e Mathuras, dhe më pas artin hindu të Perandorisë Gupta, i cili do të shtrihej edhe në pjesën tjetër të Azisë Juglindore. Ndikimi i artit greko-budist u përhap gjithashtu drejt veriut, në Azinë Qendrore, duke ndikuar fort artin e Basenit të Tarimit dhe të Shpellave të Dunhuang-ut, dhe përfundimisht figurën e skulpturuar në Kinë, Kore dhe Japoni.<ref>Boardman, 370–78; Sickman, 85–90; Paine, 29–30.</ref> <gallery widths="200" heights="200"> Skeda:Demetrius I MET coin.jpg|Ana e përparme e një monedhe të Demetrit I të Baktrias, që sundoi rreth viteve 200–180 p.e.s. dhe pushtoi Indinë Veriore Skeda:GandharaDonorFrieze2.JPG|Fris i Gandharas me besimtarë, që mbajnë gjethe bananeje, në stil pastërtisht helenistik, brenda kolonash korintiane, shekulli I–II e.s. Buner, Swat, Pakistan. Muzeu Victoria and Albert Skeda:WindGod2.JPG|Fragment i perëndisë së erës Boreas, Hadda, Afganistan Skeda:Bouddha Hadda Guimet 181171.jpg|Kokë Bude prej suvaje, dikur e lyer, nga Hadda, Afganistan, shekulli III–IV Skeda:PoseidonGandhara.JPG|Posejdoni i Gandharas (Muzeu i Lindjes së Lashtë) Skeda:PharroAndArdoxsho.jpg|Hyjnitë budiste Pancika (majtas) dhe Hariti (djathtas), shekulli III, Takht-i-Bahi, Pakistan Skeda:Taller Buddha of Bamiyan before and after destruction.jpg|Buda më i gjatë i Bamianit, {{Rreth|547 e.s.}}, në vitin 1963 dhe në vitin 2008, pas shkatërrimit me dinamit në mars 2001 nga Talibanët në Afganistan </gallery> ==== Kina ==== [[Skeda:Guanyin 00.jpg|thumb|Bodhisatva Guanyin i ulur, dru dhe pigment, shekulli XI, dinastia Song e Veriut]] Bronzet rituale kineze nga dinastitë Shang dhe Zhou e Perëndimit vijnë nga një periudhë prej mbi një mijëvjeçari, që nga rreth viti 1500 p.e.s., dhe kanë pasur ndikim të vazhdueshëm mbi artin kinez. Ato derdhen me dekor kompleks të modeluar e zoomorfik, por shmangin figurën njerëzore, ndryshe nga figurat e mëdha, të zbuluara vetëm së fundmi, në Sanxingdui.<ref>Rawson, kapitulli 1, 135–36.</ref> Ushtria e Terrakotës spektakolare u mblodh për varrin e Qin Shi Huangut, perandori i parë i një Kine të bashkuar, nga viti 221 deri 210 p.e.s., si version i madh perandorak i figurave të vendosura prej kohësh në varre, që i mundësonin të vdekurit të gëzonte të njëjtin stil jete në botën e përtejme si kur ishte gjallë, duke zëvendësuar flijimet e vërteta të periudhave shumë të hershme. Figura më të vogla prej balte ose druri u vendosën në varre për shumë shekuj pas kësaj, duke arritur kulmin e cilësisë te figurat e varrit të dinastisë Tang.<ref>Rawson, 138.</ref> Tradita e figurave qeramike jashtëzakonisht të mëdha vazhdoi në Kinë, nga figurat e varrit Tang në glazurën ''sancai'', deri te statujat e mëvonshme budiste, si grupi pothuajse në përmasa natyrore i luohanëve prej qeramike të lyer nga Yixian, dhe figura të mëvonshme për tempuj dhe varre. Këto erdhën të zëvendësonin ekuivalentët e mëparshëm prej druri. Fetë vendase kineze zakonisht nuk përdorin imazhe kulti të hyjnive, apo edhe i paraqesin ato, dhe skulptura e madhe fetare është pothuajse tërësisht budiste, kryesisht nga shekulli IV deri në shekullin XIV, duke përdorur fillimisht modele greko-budiste, të ardhura përmes Rrugës së Mëndafshit. Budizmi është gjithashtu konteksti i gjithë skulpturës së madhe portret; në kontrast të plotë me disa zona të tjera, në Kinën mesjetare edhe imazhet e pikturuara të perandorit konsideroheshin private. Varret perandorake kanë rrugë të mëdha qasjeje, të rreshtuara me kafshë reale e mitologjike, në një shkallë që përafron Egjiptin, ndërsa versione më të vogla dekorojnë tempuj e pallate.<ref>Rawson, 135–45, 145–63.</ref> Figura dhe grupe të vogla budiste u prodhuan me cilësi shumë të lartë në një gamë mediumesh,<ref>Rawson, 163–65.</ref> ashtu si dekori reliev i çdo lloj objekti, veçanërisht në punimin e metalit dhe jade-in.<ref>Rawson, kapitujt 4 dhe 6.</ref> Në periudhat më të hershme, sasi të mëdha skulpture u prenë nga shkëmbi i gjallë, në komplekse shpellash pelegrinazhi, si dhe si reliev shkëmbor i jashtëm. Këto ishin fillimisht kryesisht të lyera. Në kontrast të dukshëm me piktorët e letrarëve (literati), skulptorët e të gjitha llojeve konsideroheshin zejtarë, dhe shumë pak emra janë regjistruar.<ref>Rawson, 135.</ref> Që nga dinastia Ming e këtej, statuja të vogla figurash fetare dhe laike u prodhuan në porcelan kinez dhe medium të tjera, që u bënë eksport i rëndësishëm. <gallery widths="200" heights="200"> Skeda:Liu Ding.jpg|"Ding" prej bronzi nga fundi i dinastisë Shang (shekulli XIII–X p.e.s.) Skeda:Chinese tomb guardian 300 BC.jpg|Rojtar varri, vendosur zakonisht brenda dyerve të varrit për ta mbrojtur apo udhëhequr shpirtin, periudha e Mbretërive Luftuese, {{Rreth|shekulli III p.e.s.}} Skeda:Soldier Horse.JPG|Kalorës në përmasa natyrore nga Ushtria e Terrakotës, dinastia Qin, {{Rreth|shekulli III p.e.s.}} Skeda:Gold monster.jpg|Dre ari me kokë shqiponje, dhe dhjetë koka të tjera në brirë. Objekt i frymëzuar nga arti i maleve siberiane Altai, ndoshta i kulturës Pazyryk, zbuluar në vendbanimin Nalinggaotu, rrethi Shenmu, afër Xi'anit, Kinë.<ref name="JR">{{cite journal|last1=Rawson|first1=Jessica|title=Design Systems in Early Chinese Art|journal=Orientations|date=1999|page=52|url=https://www.zacke.at/sites/default/files/styles/artobject_huge/public/artobjects/b.1e_jessica_rawson_design_systems_in_early_chinese_art_orientations_nov._1999_p._52.jpg|access-date=2020-10-18|archive-date=2020-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018213315/https://www.zacke.at/sites/default/files/styles/artobject_huge/public/artobjects/b.1e_jessica_rawson_design_systems_in_early_chinese_art_orientations_nov._1999_p._52.jpg|language=en}}</ref> Ndoshta nga "populli Hun që jetonte në prerinë e Kinës Veriore". Datuar në shekullin IV–III p.e.s.,<ref name="JR" /> ose në periudhën e dinastisë Han.<ref name="SHM">{{cite web|title=Shaanxi History Museum notice|url=http://e.sxhm.com/en_product_content.asp?id=49|website=Shaanxi History Museum|access-date=2020-10-18|archive-date=2021-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114125435/http://e.sxhm.com/en_product_content.asp?id=49|language=en}}</ref> Muzeu i Historisë së Shaanxi-t. Skeda:Nswag, dinastia han, figurina dipinta di danzatrice.jpg|Figurë varri e një vajze duke kërcyer, dinastia Han (202 p.e.s.–220 e.s.) Skeda:CMOC Treasures of Ancient China exhibit - bronze cowrie container.jpg|Enë guaskash (cowrie) prej bronzi me jakë, nga tradita e Mbretërisë Dian (shekulli IV p.e.s. – 109 p.e.s.) e Han-it Perëndimor Skeda:Wei-Maitreya.jpg|Maitreja e dinastisë Wei të Veriut (386–534) Skeda:China Pferd und Pferdeknecht Linden-Museum.jpg|Figurë varri e dinastisë Tang, në glazurë ''sancai'', kalë dhe kalorës (618–907) Skeda:Mahayanabuddha.jpg|Buda i ulur, dinastia Tang, rreth vitit 650 Skeda:Song-Bodhisattva1.jpg|Bodhisatva prej druri nga dinastia Song (960–1279) Skeda:Chinese - Cup with Dragon Handles - Walters 42250 - Profile.jpg|Kupë jade kineze me doreza dragoi, dinastia Song, shekulli XII Skeda:Man blowing conch (Wanli Reign Period).JPG|Statujë me glazurë blu nën-sipërfaqësore e një burri me tubin e tij, porcelan Jingdezhen, periudha Wanli e dinastisë Ming (1573–1620) Skeda:Bodhisattva Guanyin from Nantoyōsō Collection.jpg|Bodhisatva Guanyin në porcelan ''blanc de Chine'' (Dehua), nga He Chaozong, dinastia Ming, fillimi i shekullit XVII Skeda:China - Beijing 12 - lion outside the Tibetan Monastery (134036069).jpg|Luan rojtar kinez jashtë Tempullit Yonghe, Pekin, dinastia Qing, {{Rreth|1694}} </gallery> ==== Japonia ==== [[Skeda:NaraTodaijiDaibutsu0212.jpg|thumb|Daibutsu i Naras, {{Rreth|752}}, Nara, Japoni]] Drejt fundit të periudhës neolitike Jōmon, disa enë qeramike ishin "me buzë flake", me zgjatime ekstravagante te buza, që mund të quhen vetëm skulpturore,<ref>[http://www.nbz.or.jp/eng/middlejomon.htm Middle Jomon Sub-Period] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525100233/http://www.nbz.or.jp/eng/middlejomon.htm |date=2009-05-25 }}, Muzeu i Historisë së Prefekturës Niigata (në anglisht).</ref> dhe u prodhuan figura dogū prej qeramike shumë të stilizuara, shumë prej tyre me sytë karakteristikë "syze-bore". Gjatë periudhës Kofun, të shekullit III–VI e.s., figura terrakote haniwa njerëzish e kafshësh, në stil të thjeshtuar, u ngritën jashtë varreve të rëndësishme. Ardhja e budizmit në shekullin VI solli me vete tradita të sofistikuara në skulpturë, stile kineze të ndërmjetësuara përmes Koresë. Hōryū-ji i shekullit VII dhe përmbajtja e tij kanë mbijetuar më të paprekura se çdo tempull budist tjetër i Azisë Lindore të asaj kohe, me vepra si "Triniteti Shaka" i vitit 623, në bronz, që tregon Budën historik, i shoqëruar nga dy bodhisatva, si dhe Mbretërit Rojtarë të Katër Drejtimeve.<ref>Paine & Soper, 30–31.</ref> Jōchō thuhet të jetë një nga skulptorët më të mëdhenj budistë, jo vetëm në periudhën Heian, por edhe në historinë e statujave budiste në Japoni. Jōchō ripërcaktoi formën trupore të statujave të Budës, duke përsosur teknikën "yosegi zukuri" (寄木造り), një kombinim i disa druve. Shprehja paqësore dhe figura hijshme e statujës së Budës që ai krijoi, plotësoi një stil japonez të skulpturës së Budës, të quajtur "Jōchō yō" (stili Jōchō, 定朝様), dhe përcaktoi stilin e statujave budiste japoneze të periudhës së mëvonshme. Arritja e tij ngriti dramatikisht statusin shoqëror të ''busshi''-t (skulptor budist) në Japoni.<ref>[https://web.archive.org/web/20210321090221/https://kotobank.jp/word/%E5%AE%9A%E6%9C%9D-79529 Kotobank, Jōchō.] The Asahi Shimbun (në japonisht).</ref> Gjatë periudhës Kamakura, klani Minamoto themeloi shogunatin Kamakura, dhe klasa e samurajve sundoi virtualisht Japoninë për herë të parë. Pasardhësit e Jōchō-s, skulptorë të shkollës Kei të statujave budiste, krijuan statuja realiste e dinamike, që t'u përshtateshin shijeve të samurajve, dhe skulptura budiste japoneze arriti kulmin e saj. Unkei, Kaikei dhe Tankei ishin të famshëm, dhe bënë shumë statuja të reja Bude në shumë tempuj, si Kofuku-ji, ku shumë statuja Bude ishin humbur në luftëra e zjarre.<ref>[https://web.archive.org/web/20200703173413/https://kotobank.jp/word/%E6%85%B6%E6%B4%BE-59106 Kotobank, Kei school.] The Asahi Shimbun (në japonisht).</ref> Pothuajse gjithë skulptura e madhe pasuese në Japoni ishte budiste, me disa ekuivalentë shinto, dhe pasi budizmi u dobësua në Japoni në shekullin XV, skulptura monumentale u bë kryesisht dekor arkitekturor, dhe më pak e rëndësishme.<ref>Paine & Soper, 121.</ref> Megjithatë, puna skulpturore në artet dekorative u zhvillua në një nivel të jashtëzakonshëm arritjeje teknike dhe rafinimi, në objekte të vogla si ''inro'' dhe ''netsuke'', në shumë materiale, dhe ''tosogu'' prej metali, ose stolisje japoneze shpatash. Në shekullin XIX kishte industri eksporti të skulpturave të vogla bronzi, me virtuozitet ekstrem, figurina fildishi e porcelani, dhe lloje të tjera skulpture të vogël, duke theksuar gjithnjë e më shumë arritjen teknike. <gallery widths="185px" heights="200px"> Skeda:Clevelandart 1984.68.jpg|Enë "në stilin flakë", periudha neolitike Jōmon; {{Rreth|2750 p.e.s.}}; baltë e pjekur me dekor të gdhendur e të aplikuar; lartësi 61&nbsp;cm, diametër 55,8 cm Skeda:Dogu Miyagi 1000 BCE 400 BCE.jpg|Figurë dogū me sy "syze-bore", 1000–400 p.e.s. Skeda:Arte giapponese, nobile haniwa, VI sec.JPG|Figurë haniwa e shekullit VI Skeda:Horyu-ji14s3200.jpg|Kongo Rishiki (Hyjni Rojtare) te Porta Qendrore e Hōryū-ji-t Skeda:Taishakuten Śakra, Tō-ji.jpg|Taishakuten Śakra, viti 839, Tō-ji Skeda:Kofukuji Hokuendo Muchaku Unkei.jpg|Muchaku, e Unkei-t, viti 1212, Kōfuku-ji, Thesar Kombëtar Skeda:Tsuchiya Yasuchika - Tsuba with a Rabbit Viewing the Autumn Moon - Walters 51163.jpg|Stolisje shpate ''tsuba'' me "Lepur duke Vështruar Hënën e Vjeshtës", bronz, ar dhe argjend, mes 1670 dhe 1744 Skeda:Izumiya Tomotada - Netsuke in the Form of a Dog - Walters 711020 - Three Quarter.jpg|Izumiya Tomotada, ''netsuke'' në formë qeni, fundi i shekullit XVIII Skeda:Eagle, By Suzuki Chokichi Suzuki 鈴木長吉「鷲置物」.jpg|Shqiponjë e Suzuki Chokichi-t, 1892, Muzeu Kombëtar i Tokios </gallery> ==== Nënkontinenti indian ==== [[Skeda:Met, india (uttar pradesh), gupta period, krishna battling the horse demon keshi, 5th century.JPG|thumb|Reliev terrakote hindu Gupta, shekulli V e.s., i Krishnas duke vrarë demonin kalë Keshi]] Skulptura e parë e njohur në nënkontinentin indian vjen nga qytetërimi i Luginës së Indusit (3300–1700 p.e.s.), gjetur në vendbanimet e Mohenjo-daros dhe Harappas, në Pakistanin e sotme. Këtu përfshihen "vallëzuesja" e vogël bronzi, e famshme, dhe i ashtuquajturi "Mbret-Prift". Megjithatë, figura të tilla në bronz e gur janë të rralla, dhe tejkalohen shumë në numër nga figurina qeramike dhe vula guri, shpesh të kafshëve apo hyjnive, të paraqitura me shumë hollësi. Pas shembjes së qytetërimit të Luginës së Indusit, ka pak të dhëna për skulpturë deri në epokën budiste, përveç një thesari figurash bakri (disi të diskutueshme) prej rreth 1500 p.e.s., nga Daimabad.<ref>Harle, 17–20.</ref> Kështu, tradita e madhe indiane e skulpturës monumentale në gur duket se fillon, në krahasim me kultura të tjera dhe me zhvillimin e qytetërimit indian, relativisht vonë, me sundimin e Ashokës, nga viti 270 deri 232 p.e.s., dhe Shtyllat e Ashokës që ai ngriti anembanë Indisë, që mbanin ediktet e tij, dhe kurorëzoheshin me skulptura të njohura kafshësh, kryesisht luanësh, prej të cilave mbijetojnë gjashtë.<ref>Harle, 22–24.</ref> Sasi të mëdha skulpture figurative, kryesisht në reliev, mbijetojnë nga stupat e hershme budiste të pelegrinazhit, mbi të gjitha Sanchi; këto ndoshta u zhvilluan nga një traditë që përdorte drurin, e cila përqafonte edhe hinduizmin.<ref name="Harle, 26–38">Harle, 26–38.</ref> Skulpturat hindu, xhaine dhe budiste në ranor rozë të Mathuras, nga shekulli I deri III e.s., pasqyruan si traditat vendase indiane, ashtu edhe ndikimet perëndimore, marrë përmes artit greko-budist të Gandharas, dhe vendosën në mënyrë efektive bazën për skulpturën e mëvonshme fetare indiane.<ref name="Harle, 26–38" /> Stili u zhvillua dhe u përhap në pjesën më të madhe të Indisë, nën Perandorinë Gupta ({{Rreth|320}}–550), e cila mbetet një periudhë "klasike" për skulpturën indiane, duke përfshirë shpellat më të hershme të Ellorës,<ref>Harle, 87.</ref> edhe pse shpellat e Elephantas janë me sa duket pak më të vona.<ref>Harle, 124.</ref> Skulptura e mëvonshme, në shkallë të madhe, mbetet pothuajse tërësisht fetare, dhe përgjithësisht mjaft konservative, shpesh duke iu rikthyer pozave të thjeshta frontale në këmbë për hyjnitë, edhe pse frymëzimet shoqëruese, si apsarat dhe yakshi, shpesh kanë poza me lakime senzuale. Gdhendja shpesh është shumë e detajuar, me një sfond të ndërlikuar pas figurës kryesore, në reliev të lartë. Bronzet e njohura të dinastisë Chola ({{Rreth|850}}–1250) nga India jugore, shumë të dizajnuara për t'u mbartur në procesione, përfshijnë formën ikonike të Shivait si Nataraja,<ref>Harle, 301–10, 325–27.</ref> me gdhendjet masive prej graniti të Mahabalipuram-it, që datojnë nga dinastia e mëparshme Pallava.<ref>Harle, 276–84.</ref> <gallery widths="200" heights="200"> Skeda:Dancing girl of Mohenjo-daro.jpg|"Vallëzuesja" e Mohenjo-daros, mijëvjeçari III ose II p.e.s. Skeda:Asokanpillar-crop.jpg|Shtylla e Ashokës, Vaishali, Bihar, {{Rreth|250 p.e.s.}} Skeda:Didarganj Yakshi statue in the Bihar Museum.jpg|"Yakshi e Didarganj-it". Datë e pasigurt, por ka shndritjen e imët mauriane, të lidhur me artin maurian Skeda:Column, Sanchi.jpg|Porta e stupës në Sanchi, {{Rreth|100 e.s.}} ose ndoshta më herët, me reliev dendur Skeda:Buddha from Sarnath.jpg|Buda nga Sarnathi, shekulli V–VI e.s. Skeda:Elephanta Caves Trimurti.jpg|Trimurti-ja kolosale në Shpellat e Elephantas Skeda:Ellora cave16 001.jpg|Tempuj të gdhendur në shkëmb, në Ellora Skeda:Shrine with Four Jinas (Rishabhanatha (Adinatha), Parshvanatha, Neminatha, and Mahavira) LACMA M.85.55 (1 of 4).jpg|Faltore xhaine me Rishabhanathan, Parshvanathan, Neminathan dhe Mahavirën, shekulli VI Skeda:NatarajaMET.JPG|Hindu, periudha Chola, viti 1000 Skeda:The Hindu deity Vishnu - Indian Art - Asian Art Museum of San Francisco.jpg|Statujë tipike mesjetare frontale, në këmbë, e Vishnait, 950–1150 Skeda:Khajuraho8.jpg|Tempulli i Khajurahos Skeda:WLA lacma Celestial Nymph ca 1450 Rajasthan.jpg|Skulpturë mermeri e një yakshi femërore, në pozën tipike të lakuar, {{Rreth|1450}}, Rajasthan Skeda:Natarajartemple1.jpg|Gopurami i Tempullit Thillai Nataraja, Chidambaram, Tamil Nadu, dendur me rreshta statujash të pikturuara Skeda:ജലഗന്ധേശ്വരർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ദ്വാരപാലകശില്പം.JPG|Skulpturë Rojtari te hyrja e Mandapam-it të Tempullit Sri Jalagandeeswarar, Vellore, Tamil Nadu </gallery> ==== Azia Juglindore ==== [[Skeda:Linteau Musée Guimet 1097 01.jpg|thumb|upright=2|Lintel khmer i shekullit IX]] Skulptura e rajonit priret të karakterizohet nga një shkallë e lartë ornamentimi, siç shihet te monumentet e mëdha të skulpturës khmer, hindu dhe budiste (shekulli IX–XIII) në Angkor Wat e gjetkë, kompleksi i madh budist i shekullit IX në Borobudur, në Java, dhe monumentet hindu të Balit.<ref>Honour & Fleming, 196–200.</ref> Të dyja këto përfshijnë shumë reliev, si dhe figura në të rrumbullakët; Borobuduri ka 2.672 panele reliev, 504 statuja Bude, shumë prej tyre gjysmë të fshehura në stupa me punim të hapur (openwork), dhe shumë figura të mëdha rojtare. [[Skeda:Golden Buddha at Wat Traimit.jpg|thumb|Buda i Artë në Wat Traimit — skulptura më e madhe në ar solid në botë, Bangkok, Tajlandë]] Në Tajlandë dhe Laos, skulptura ishte kryesisht imazhe Bude, shpesh të praruara, si të mëdha për tempuj e manastire, ashtu edhe figurina të vogla për shtëpitë private. Skulptura tradicionale në Mianmar u shfaq para periudhës Bagan. Si gjetkë në rajon, pjesa më e madhe e skulpturave prej druri të periudhave Bagan dhe Ava janë humbur. Skulpturat tradicionale aniciste (Anitist) nga Filipinet dominohen nga dizajne aniciste, që pasqyrojnë mediumin e përdorur dhe kulturën përkatëse, ndërsa theksohen nga mjediset ku zakonisht vendosen. Skulpturat e krishtera dhe islame nga Filipinet kanë motive të ndryshme, krahasuar me skulpturat e tjera të krishtera dhe islame gjetkë. Në periudha të mëvonshme, ndikimi kinez mbizotëroi në Vietnam, Laos dhe Kamboxhia, dhe më shumë skulpturë druri mbijeton nga i gjithë rajoni. <gallery widths="200" heights="200"> Skeda:Mindanao Burial Pottery - 32843892691.jpg|Njëra nga qeramikat antropomorfike aniciste Maitum, nga Sarangani, Filipine, {{Rreth|5 p.e.s.}}–370 e.s. Skeda:COLLECTIE TROPENMUSEUM Reliëf op de Borobudur TMnr 20025652.jpg|Reliev nga tempulli Borobudur, Indonezi, {{Rreth|760}}–830 Skeda:Borobudur - Buddha Statue - 035 Dhyana Mudra, Amitabha (11679385166).jpg|Buda Vairocana nga tempulli Borobudur, Indonezi, {{Rreth|760}}–830 Skeda:Bodhisattava Avalokiteshvara, Chaiya Art พระอวโลกิเตศวรโพธิสัตว์ ศิลปะไชยา 01.jpg|Torsi bronzi i Avalokiteshvarës së Chaiya-s, nga Chaiya, Tajlanda Jugore, art Srivijaya, {{Rreth|shekulli VIII}} Skeda:Muzium Negara KL67.JPG|Avalokiteshvara bronzi nga Bidor, Perak, Malajzi, {{Rreth|shekulli VIII}}–IX Skeda:Filippine, provincia di agusan, immagine hindu, statuetta in oro massiccio, xiii secolo.jpg|Imazhi anicist i Agusan-it, nga Agusan del Sur, Filipine, shekulli IX–X Skeda:Cambogia, visnu, dintorni di prasat rup arak, stile din kulen, 800-875 ca. 02.JPG|Vishnai nga Prasat Rup Arak, Kulen, art khmer, Kamboxhia, {{Rreth|800}}–875 Skeda:Mindanao Bangsamoro Islamic Art - 24556378753.jpg|Skulpturë aniciste sarimanok, nga Lanao, Filipine Skeda:Buraq sculpture from Mindanao Philippines.jpg|Skulpturë islame e një buraku, Filipinet jugore Skeda:Jayavarman VII Guimet 90508 2.jpg|Kokë e Jayavarmanit VII, art khmer, Kamboxhia, {{rreth|fundi i shekullit XII}} Skeda:Ananda Temple - Bagan, Myanmar 20130209-03.jpg|Buda në Tempullin Ananda, Bagan, Mianmar, {{rreth|1105}} Skeda:Fronton Guimet 240907 3.jpg|Reliev guri me apsara nga tempulli Bayon, Kamboxhia, {{rreth|1200}} Skeda:Prajnaparamita Java Side Detail.JPG|Prajnaparamita, art Singhasari, Java Lindore, Indonezi, {{rreth|shekulli XIII}} Skeda:Wat Si Chum in Sukhothai.jpg|Phra Achana, Wat Si Chum, imazh i madh Bude në Sukhothai, Tajlandë, {{rreth|shekulli XIV}} Skeda:Buddhaimage7.JPG|"Buda duke thirrur tokën si dëshmitare", duart e Budës në pozicionin ''bhūmisparsa mudrā''. Tempulli Ho Phra Kaeo, Vientiane, Laos </gallery> === Islami === [[Skeda:Panel hunters Louvre OA 6265-1.jpg|thumb|Fildish me gjurmë ngjyre, shekulli XI–XII, Egjipt]] Islami është i njohur për aniconizmin e tij, kështu që shumica dërrmuese e skulpturës është dekor arabeske në reliev ose punim i hapur, i bazuar në motive bimore, por që priret drejt formave gjeometrike abstrakte. Në Fasadën shumë të hershme të Mshatta-s (viti 740 e këtej), tani kryesisht në Berlin, ka kafshë brenda arabeskave të dendura, në reliev të lartë, ndërsa figura kafshësh dhe njerëzish, kryesisht në reliev të ulët, gjenden të kombinuara me dekor në shumë vepra të mëvonshme, në materiale të ndryshme, përfshirë punimin e metalit, fildishin dhe qeramikën.<ref>Piotrovsky dhe Rogers, 23, 26–27, 33–37.</ref> Figurat e kafshëve në të rrumbullakët shpesh pranoheshin për vepra të përdorura në kontekste private, nëse objekti ishte qartazi praktik, kështu që arti mesjetar islam përmban shumë kafshë metalike, që janë "aquamanile", djegëse temjani, ose mbajtëse shatërvanesh, si luanët e gurit që mbajnë atë të famshmin në Alhambra, duke kulmuar me figurën më të madhe kafshësh islame mesjetare të njohur, "Griffin i Pizas". Në të njëjtën mënyrë, gdhendjet luksoze në gurë të fortë, si dorezat e kamave dhe kupat, mund të formoheshin si kafshë, veçanërisht në artin mongol (Mughal). Shkalla e pranueshmërisë së shkeljeve të tilla ndaj rregullave të rrepta islame ndryshon sipas periudhave dhe rajoneve, me Spanjën islame, Persinë dhe Indinë shpesh në krye të lehtësimit, dhe zakonisht më e lartë në kontekste oborrtare.<ref>Piotrovsky dhe Rogers, 23, 33–37.</ref> <gallery widths="200px" heights="200px"> Skeda:Mschatta-Fassade (Pergamonmuseum).jpg|Fasada e Mshatta-s, nga një pallat pranë Damaskut, vitet 740 Skeda:Arte islamica, ippogrifo, XI sec 02.JPG|Griffini i Pizas, i lartë 107&nbsp;cm, ndoshta shekulli XI Skeda:Turquoise epigraphic ornament MBA Lyon A1969-333.jpg|Pjesë e një paneli qeramike të shekullit XV, nga Samarkandi, me kaligrafi të bardhë mbi sfond arabesk blu Skeda:Dagger horse head Louvre OA7891.jpg|Kamë mongole (Mughal), me dorezë jade-i, ari, rubinësh dhe smeraldësh. Teh çeliku damaskeni, i inkrustuar me ar </gallery> === Afrika === [[Skeda:Masque blanc Punu-Gabon.jpg|thumb|Maskë nga Gaboni]] [[Skeda:Chiwara Chicago sculpture.jpg|thumb|Dy figura Chiwara, {{rreth|fundi i shekullit XIX}} – fillimi i shekullit XX, Instituti i Artit i Çikagos. Stile vertikale femërore (majtas) dhe mashkullore]] Historikisht, me përjashtim të disa skulpturave monumentale egjiptiane, shumica e skulpturës afrikane u krijua në dru dhe materiale të tjera organike, që nuk kanë mbijetuar nga më herët se disa shekuj më parë; figura më të vjetra qeramike gjenden në disa zona. Maskat janë elemente të rëndësishme në artin e shumë popujve, së bashku me figurat njerëzore, shpesh shumë të stilizuara. Ekziston një larmi e madhe stilesh, që shpesh ndryshojnë brenda të njëjtit kontekst origjine, sipas përdorimit të objektit, por tendenca të gjera rajonale janë të dukshme; skulptura është më e zakonshme mes "grupeve të kultivuesve të vendosur në zonat e ujitura nga lumenjtë Niger dhe Kongo", në Afrikën Perëndimore.<ref name="Honour & Fleming, 557">Honour & Fleming, 557.</ref> Imazhet e drejtpërdrejta të hyjnive janë relativisht të rralla, por maskat në veçanti bëheshin, ose bëhen, shpesh për ceremoni fetare; sot shumë prodhohen për turistë, si "art aeroporti".<ref>Honour & Fleming, 559–61.</ref> Maskat afrikane ndikuan artin modernist evropian, i cili u frymëzua nga mungesa e tyre e shqetësimit për paraqitjen naturaliste. Mbretëria Nubiane e Kushit, në Sudanin e sotëm, ishte në kontakt të ngushtë, shpesh armiqësor, me Egjiptin, dhe prodhoi skulpturë monumentale kryesisht derivative e stileve veriore. Në Afrikën Perëndimore, skulpturat më të hershme të njohura janë nga kultura Nok, që lulëzoi mes viteve 500 p.e.s. dhe 500 e.s. në Nigerinë e sotme, me figura balte, tipikisht me trupa të zgjatura dhe forma të ashpra kënddrejta. Kulturat e mëvonshme të Afrikës Perëndimore zhvilluan derdhjen e bronzit për reliev që dekoronin pallatet, si Bronzet e famshme të Beninit, dhe koka mbretërore shumë naturaliste, prej terrakote e metali, nga rrethinat e qytetit Yoruba i Ife-s, nga shekulli XII–XIV. Peshat e arit Akan (Akan goldweights) janë një formë skulpturash të vogla metalike, prodhuar mes viteve 1400–1900, disa prej të cilave me sa duket paraqesin proverba, dhe kanë kështu një element narrativ të rrallë në skulpturën afrikane, ndërsa rregalia mbretërore përfshinte elemente skulpturore mbresëlënëse ari.<ref>Honour & Fleming, 556–61.</ref> Shumë figura të Afrikës Perëndimore përdoren në rituale fetare, dhe shpesh mbulohen me materiale të vendosura mbi to për oferta ceremoniale. Popujt që flasin gjuhët mande, të së njëjtës zonë, bëjnë pjesë druri me sipërfaqe të gjera e të sheshta, ndërsa krahët e këmbët formohen si cilindra. Në Afrikën Qendrore, megjithatë, karakteristikat kryesore dalluese përfshijnë fytyra në formë zemre, të lakuara nga brenda, që shfaqin motive rrathësh e pikash. Popullsitë e Liqeneve të Mëdha Afrikane nuk njihen për skulpturën e tyre.<ref name="Honour & Fleming, 557" /> Megjithatë, një stil nga rajoni janë shtyllat e gdhendura, formuar në forma njerëzore dhe dekoruar me forma gjeometrike, ndërsa majat gdhenden me figura kafshësh, njerëzish dhe objektesh të ndryshme. Këto shtylla vendosen pranë varreve dhe shoqërohen me vdekjen dhe botën e paraardhësve. Kultura e njohur nga Zimbabve i Madh la ndërtesa më mbresëlënëse sesa skulpturë, por tetë "Zogjtë e Zimbabves", prej gurit të bardhë (soapstone), duket se kishin një rëndësi të veçantë, dhe u vendosën mbi monolite. Skulptorët modernë zimbabvianë në gur të bardhë kanë arritur sukses ndërkombëtar të konsiderueshëm. Figurat më të vjetra balte të njohura në Afrikën e Jugut datojnë nga viti 400 deri 600 e.s., dhe kanë koka cilindrike, me një përzierje tiparesh njerëzore e kafshësh. <gallery widths="200px" heights="200px"> Skeda:Nok sculpture Louvre 70-1998-11-1.jpg|Terrakotë Nok, shekulli VI p.e.s. – shekulli VI e.s. Skeda:Ife sculpture Inv.A96-1-4.jpg|Kokë e Ife-s, terrakotë, ndoshta shekulli XII–XIV e.s. Skeda:Yoruba-bronze-head.jpg|Kokë bronzi Yoruba, Ife, Nigeri, {{rreth|shekulli XII}} Skeda:Afrikaabteilung in Ethnological Museum Berlin 29.JPG|Skulpturë e një "Nëne Mbretëreshe" nga Benini, shekulli XVI Skeda:Queen Mother Pendant Mask- Iyoba MET DP231460.jpg|Maskë fildishi e shekullit XVI, nga Benini Skeda:Benin kingdom Louvre A97-4-1.jpg|Njëri nga Bronzet e Beninit, shekulli XVI–XVIII, Nigeri Skeda:Masque probablement Bobo-Burkina Faso (2).jpg|Maskë nga Burkina Faso, shekulli XIX Skeda:Statuette Mambia Nigéria.jpg|Figurë Mambila, Nigeri </gallery> ==== Etiopia dhe Eritrea ==== Krijimi i skulpturave në Etiopi dhe Eritre mund të gjurmohet deri te e kaluara e saj e lashtë, me mbretëritë e D'mt-it dhe Aksumit. Arti i krishterë u vendos në Etiopi me kalimin nga paganizmi në krishterim, në shekullin IV e.s., gjatë sundimit të mbretit Ezana i Aksumit.<ref>De Lorenzi (2015), f. 15–16.</ref> Imazheria e krishterë dekoroi kishat gjatë periudhës aksumite dhe periudhave të mëvonshme.<ref>Briggs (2015), f. 242.</ref> Për shembull, në Lalibela, shenjtorë në përmasa natyrore u gdhendën në Kishën e Bet Golgothas; sipas traditës, këta u bënë gjatë sundimit të sunduesit Zagwe, Gebre Mesqel Lalibela, në shekullin XII, por ka më shumë gjasa të jenë krijuar në shekullin XV, gjatë dinastisë Solomonike.<ref name="briggs 2015 p331">Briggs (2015), f. 331.</ref> Megjithatë, Kisha e Shën Gjergjit në Lalibela, një nga disa shembujt e arkitekturës së gdhendur në shkëmb në Lalibela, që përmban gdhendje të ndërlikuara, u ndërtua në shekullin X–XIII, siç e vërteton arkeologjia.<ref name="sobania 2012 p.462">Sobania (2012), f. 462.</ref> <gallery widths="200px" heights="200px"> Skeda:Ancient Figurine, National Museum, Addis Ababa, Ethiopia (2130296832).jpg|Statujë guri nga Addi-Galamo, Provinca e Tigrajit, shekulli VI–V p.e.s. Skeda:Axumite Jar Spout (2822628227).jpg|Grykë vazoje nga Mbretëria e hershme e Aksumit Skeda:ET Axum asv2018-01 img37 Stelae Park.jpg|Obeliski i Aksumit, shekulli IV e.s. Skeda:Ethiopian - Processional Cross - Walters 542889.jpg|Kryq procesioni, dinastia Zagwe, shekulli XII Skeda:Bet Golgotha.jpg|Njëri nga shtatë shenjtorët në përmasa natyrore, të gdhendur në murin e Kishës së Bet Golgothas, Lalibela, shekulli XV (tradicionalisht besohet i bërë gjatë sundimit të Gebre Mesqel Lalibela-s)<ref name="briggs 2015 p331" /> </gallery> ==== Sudani ==== Në Sudanin e lashtë, zhvillimi i skulpturës shtrihet nga qeramika e thjeshtë e kulturës Kerma, që fillon rreth vitit 2500 p.e.s., deri te statuja monumentale dhe arkitektura e Mbretërisë së Kushit, faza e fundit e së cilës, periudha meroitike, përfundon rreth vitit 350 e.s. (me pushtimin nga Aksumi etiopian).<ref name="harkless 2006 174">Harkless (2006), f. 174.</ref><ref>"[https://www.mfa.org/collections/ancient-world/tour/nubian-art Nubian Art]" {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180528215532/https://www.mfa.org/collections/ancient-world/tour/nubian-art |date=2018-05-28 }}. Museum of Fine Arts, Boston. Qasur më 28 maj 2018 (në anglisht).</ref> Përveç objekteve qeramike, kultura Kerma bëri gjithashtu mobilje me skulptura, si thundra bagëtish prej ari, si këmbë krevatesh.<ref name="harkless 2006 174" /> Skulptura gjatë Mbretërisë së Kushit përfshinte statuja në përmasa të plota (veçanërisht të mbretërve e mbretëreshave), figurina më të vogla (më së shpeshti duke paraqitur shërbëtorë mbretërorë), dhe reliev në gur, të cilat u ndikuan nga tradita bashkëkohore skulpturore e Egjiptit të lashtë.<ref>Harkless (2006), f. 174–75.</ref><ref>Mars 2011. "[http://isaw.nyu.edu/exhibitions/nubia/highlights.html Nubia: Ancient Kingdoms of Africa]" {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619180717/http://isaw.nyu.edu/exhibitions/nubia/highlights.html |date=2018-06-19 }}. Institute for the Study of the Ancient World (Universiteti i Nju Jorkut). Qasur më 28 maj 2018 (në anglisht).</ref> <gallery widths="200px" heights="200px"> Skeda:Dipper National Museum Sudan.jpg|Kanaçe qeramike e kulturës Kerma Skeda:Shabti of King Taharqa.jpg|Një "shabti" e mbretit nubian Taharka, nga një piramidë e Nuri-t, Sudan, Dinastia XXV e Egjiptit, 690–664 p.e.s. Skeda:Anlamani-Statue-CloseUpOfHead MuseumOfFineArtsBoston.png|Statujë e faraonit kushit Aspelta, periudha Napata (rreth 620–580 p.e.s.) Skeda:Archaeological Sites of the Island of Meroe-114985.jpg|Kolonë dhe elefant — pjesë e kompleksit të tempullit në Musawwarat es-Sufra, shekulli III p.e.s. Skeda:Prince Arikankharer Slaying His Enemies, Meroitic, beginning of first century AD, sandstone - Worcester Art Museum - IMG 7535.JPG|Gjurmë ngjyre në një reliev që tregon Princin Arikhankharer duke goditur armiqtë e tij, nga periudha meroitike e Mbretërisë së Kushit, fillimi i shekullit I e.s. Skeda:Amanitore bust.jpg|Reliev i një sunduesi, një "Kandake" e Meroesë e quajtur Amanitore, shekulli I e.s. </gallery> === Amerika === Skulptura në Amerikën Latine të sotme u zhvillua në dy zona të veçanta dhe të dallueshme, Mesoamerika në veri dhe Peruja në jug. Në të dyja zonat, skulptura fillimisht ishte prej guri, e më vonë prej terrakote dhe metali, ndërsa qytetërimet e këtyre zonave u bënë më të përparuara teknologjikisht.<ref>Castedo, Leopoldo, ''A History of Latin American Art and architecture'', New York: Frederick A. Praeger, Publisher, 1969 (në anglisht).</ref> Rajoni mesoamerikan prodhoi më shumë skulpturë monumentale, nga veprat masive, si blloqe, të kulturave olmeke dhe tolteke, deri te relievet e ulëta të shkëlqyera, që karakterizojnë kulturat maja dhe azteke. Në rajonin andin, skulpturat ishin tipikisht të vogla, por shpesh tregojnë aftësi të jashtëzakonshme.<ref>{{Cite web|title=Smarthistory – Defining "pre-Columbian" and "Mesoamerica"|url=https://smarthistory.org/pre-columbian-mesoamerica/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250920031255/https://smarthistory.org/pre-columbian-mesoamerica/|archive-date=2025-09-20|access-date=2026-02-20|website=smarthistory.org|language=en}}</ref> ==== Para-kolumbiane ==== <gallery widths="200px" heights="200px"> Skeda:WLA metmuseum Olmec Baby Figure.jpg|Figurë "Foshnje" olmeke, 1200–900 p.e.s. Skeda:WLA metmuseum Olmec Jadeite Mask 3.jpg|Maskë jade olmeke, 1000–600 p.e.s. Skeda:San Lorenzo Monument 3.jpg|Kokë Kolosale Olmeke nr. 3, 1200–900 p.e.s. Skeda:Harvestermountainlord.jpg|Stela 1 e La Mojarra-s, shekulli II e.s. Skeda:Teotihuacán - Chalchiuhtlicue.jpg|Chalchiuhtlicue nga Teotihuacani, 200–500 e.s. Skeda:Teotihuacan mask Branly 70-1999-12-1.jpg|Maskë nga Teotihuacani, 200–600 e.s. Skeda:Teotihuacan-Temple of the Feathered Serpent-3035.jpg|Teotihuacani — detaj i Tempullit të Gjarprit me Pupla, 200–250 e.s. Skeda:Funerary Urn from Oaxaca.jpg|Urnë funerale në formë "perëndie lakuriqe nate" ose jaguari, Oaxaca, 300–650 e.s. Skeda:Moche portrait ceramic Quai Branly 71.1930.19.162 n2.jpg|Enë-portret moçe, me grykë-strajë (stirrup spout), Peru, 100 p.e.s.–700 e.s. Skeda:K'inich Janaab Pakal I.jpg|K'inich Janaab Pakal I, i Palenques, maja, 603–683 e.s. Skeda:Ahkal Mo' Naab III.jpg|Ahkal Mo' Naab III i Palenques, shekulli VIII e.s. Skeda:Palenque Relief.jpg|Upakal K'inich, shekulli VIII e.s., Palenque Skeda:Jaina Island type figure, Art Institute.jpg|Figurë e tipit Ishulli Jaina (maja), 650–800 e.s. Skeda:Remojadas - Lachendes Gesicht 1.jpg|Fytyrë e kulturës klasike të Veracruz-it, 600–900 e.s. Skeda:Atlante-Tollan-Xicocotitlan-Hidalgo Mexico.JPG|"Atlant" nga Tula, {{Rreth|1000 e.s.}} Skeda:Double Headed Turquoise Serpent.jpg|"Gjarpri me Dy Koka", turkuaz, mozaik të kuq e të bardhë mbi dru, aztek (ndoshta) miksek, {{Rreth|1400}}–1521 </gallery> ==== Amerika Veriore ==== [[Skeda:St James -Cristo del Rey.jpg|thumb|Paneli i Shën Jakobit, nga reredosi në Kishën Cristo Rey, Santa Fe, Nju Meksiko, {{rreth|1760}}]] [[Skeda:Degas-dancer.jpg|thumb|Edgar Degas, "Vogëlushja Kërcimtare Katërmbëdhjetëvjeçare", derdhur në vitin 1922 nga një skulpturë me medium të përzier, modeluar {{rreth|1879}}–80, bronz, pjesërisht i tonuar, me pambuk]] Në Amerikën Veriore, druri skulpturohej për shtylla totemike, maska, mjete, kanoe lufte, dhe një sërë përdorimesh të tjera, me variacion të dukshëm mes kulturave dhe rajoneve të ndryshme. Stilet më të zhvilluara janë ato të Bregut Verilindor të Paqësorit (Pacific Northwest Coast), ku u zhvillua një grup stilesh formale të elaboruara e shumë të stilizuara, që formojnë bazën e një tradite që vazhdon edhe sot. Përveç shtyllave të famshme totemike, fasadat e shtëpive të gjata (longhouse), të pikturuara dhe të gdhendura, plotësoheshin me shtylla të gdhendura brenda e jashtë, si dhe figura mortore dhe objekte të tjera. Mes inuitëve të veriut të largët, stilet tradicionale të gdhendjes në fildish dhe gur të bardhë vazhdojnë ende sot.<ref>Honour & Fleming, 553–56.</ref> Ardhja e kulturës katolike evropiane përshtati lehtësisht aftësitë vendase me stilin barok mbizotërues, duke prodhuar retabla jashtëzakonisht të elaboruara, dhe skulptura kryesisht kishtare të tjera, në një larmi stilesh hibride.<ref>Neumeyer, Alfred, ''The Indian Contribution to Architectural Decoration in Spanish Colonial America''. ''The Art Bulletin'', qershor 1948, vëll. XXX, nr. 2 (në anglisht).</ref> Shembulli më i famshëm i tillë në Kanada është zona e altarit të Bazilikës Notre-Dame në Montreal, Kebek, e gdhendur nga fshatarë punëtorë "habitant". Më vonë, artistë të trajnuar në traditën akademike perëndimore ndoqën stilet evropiane, derisa në fund të shekullit XIX filluan sërish të mbështeteshin te ndikimet vendase, veçanërisht në stilin barok grotesk meksikan të njohur si Churrigueresque. Popujt vendas gjithashtu përshtatën skulpturën kishtare në variacione të "Gotikës së Zdrukthëtarëve" (Carpenter Gothic); një shembull i famshëm është "Kisha e Kryqit të Shenjtë" në Skookumchuck Hot Springs, Kolumbia Britanike. Historia e skulpturës në Shtetet e Bashkuara pas ardhjes së evropianëve pasqyron themelimin e vendit në shekullin XVIII mbi vlerat qytetare republikane romake dhe krishterimin protestant. Krahasuar me zonat e kolonizuara nga spanjollët, skulptura pati një fillim jashtëzakonisht të ngadaltë në kolonitë britanike, pothuajse pa vend në kisha, dhe u nxit vetëm nga nevoja për të pohuar identitetin kombëtar pas pavarësisë. Skulptura amerikane e mesit deri në fund të shekullit XIX ishte shpesh klasike, shpesh romantike, por tregoi një prirje drejt një realizmi dramatik, narrativ, pothuajse gazetaresk. Ndërtesat publike, gjatë çerekut të fundit të shekullit XIX dhe gjysmës së parë të shekullit XX, shpesh siguronin një kornizë arkitekturore për skulpturën, veçanërisht në reliev. Deri në vitet 1930, Stili Ndërkombëtar i arkitekturës dhe dizajnit, dhe art deco-ja, e karakterizuar nga vepra e Paul Manship-it dhe Lee Lawrie-t, si dhe të tjerëve, u bënë të popullarizuara. Deri në vitet 1950, edukimi tradicional i skulpturës do të zëvendësohej pothuajse tërësisht nga një interesim i ndikuar nga Bauhausi, për dizajnin abstrakt. Skulptura minimaliste zëvendësoi figurën në mjediset publike, dhe arkitektët pothuajse ndaluan plotësisht të përdornin skulpturë në ose mbi dizajnet e tyre. Skulptorët modernë (shekulli XXI) përdorin dizajne të frymëzuara si nga klasicizmi ashtu edhe nga abstraksioni. Duke filluar në vitet 1980, pati një kthim drejt skulpturës publike figurative; deri në vitin 2000, shumë nga veprat e reja publike në Shtetet e Bashkuara ishin me dizajn figurativ. <gallery widths="200" heights="200"> Skeda:Robert Gould Shaw Memorial (36053).jpg|Memoriali i Robert Gould Shaw-t, nga Augustus Saint-Gaudens, 1884–1897 Skeda:The Broncho Buster MET DP361132.jpg|Frederic Remington, "Zbutësi i Kalit të Egër" (The Bronco Buster), 1895, derdhur 1918. Muzeu Metropolitan i Artit Skeda:Dancer and Gazelles - Manship.jpg|Paul Manship, "Kërcimtarja dhe Gazelat", 1916, Muzeu Smithsonian i Artit Amerikan, Uashington Skeda:Lincoln statue, Lincoln Memorial.jpg|Daniel Chester French, "Abraham Lincoln" (1920), në Memorialin Lincoln, Uashington Skeda:The Scout by Gertrude Vanderbilt Whitney.jpg|Gertrude Vanderbilt Whitney, "Buffalo Bill – The Scout", 1924, në përkujtim të Buffalo Bill-it, në Cody, Wyoming Skeda:Mount Rushmore Closeup 2017.jpg|Gutzon Borglum dhe djali i tij, Lincoln Borglum, Mount Rushmore, 1927–1941. Nga e majta: George Washington, Thomas Jefferson, Theodore Roosevelt dhe Abraham Lincoln Skeda:Beaumont Tower - Lee Lawrie, sculptor.jpg|Lee Lawrie, "Mbjellësi" (The Sower), reliev art deco i vitit 1928, në Kullën Beaumont, Universiteti Shtetëror i Miçiganit Skeda:Tlingit K'alyaan Totem Pole August 2005.jpg|Shtylla totemike "K'alyaan" e klanit Kiks.ádi të tlingitëve, ngritur në Parkun Historik Kombëtar të Sitkas, në përkujtim të jetëve të humbura në Betejën e Sitkas, viti 1804 </gallery> == Drejt artit modern == === Shekulli XIX – fillimi i shekullit XX, modernizmi i hershëm dhe realizmi i vazhdueshëm === <gallery widths="200px" heights="200px"> Skeda:Jeanne d'Arc François Rude.jpg|François Rude, "Zhana d'Ark" romantike, 1852, Luvri Skeda:Ugolino and His Sons MET DP247545.jpg|Jean-Baptiste Carpeaux, "Ugolino dhe Bijtë e Tij", 1857–1860, Muzeu Metropolitan i Artit Skeda:Per Hasselberg Snöklockan Rottneros Park.jpg|Per Hasselberg, "Snöklockan" (lulebora), Paris 1881. Kopje bronzi e vitit 1953, nga C & A Nicci (Romë/Itali), vendosur në Parkun Rottneros pranë Sunne-s, në Värmland, Suedi Skeda:Auguste Rodin-Burghers of Calais (photo).jpg|[[Auguste Rodin]], "Qytetarët e Kalesë", 1889, Kale, Francë Skeda:Eros@Piccadilly.jpg|Alfred Gilbert, i ashtuquajturi "Eros", 1893, statuja e parë e botës prej alumini, Piccadilly Circus, Londër Skeda:Paul Gauguin, 1894, Oviri (Sauvage), partially glazed stoneware, 75 x 19 x 27 cm, Musée d'Orsay, Paris.jpg|Paul Gauguin, 1894, "Oviri (Sauvage)", gur qeramik pjesërisht i glazuruar, 75 × 19 × 27&nbsp;cm, Musée d'Orsay, Paris Skeda:Jardín Musée Rodin Pensador 01.JPG|[[Auguste Rodin]], "Mendimtari", 1902, Muzeu Rodin, Paris Skeda:Le Jour et la Nuit par Antoine Bourdelle.JPG|Antoine Bourdelle, "Dita dhe Nata", mermer, 1903, Muzeu Bourdelle, Paris Skeda:La Valse.jpg|Camille Claudel, "Vals-i", derdhje e versionit të dytë, 1905 Skeda:Jan Štursa - Před koupelí.jpg|Jan Štursa, "Para Banjës", 1906, Galeria Kombëtare në Pragë Skeda:La Nuit by Aristide Maillol, Paris November 2011 001.jpg|Aristide Maillol, "Nata (La Nuit)", 1909, Kopshti Tuileries, Paris Skeda:La-Pensee.jpg|Robert Wlérick, "Mendimi", 1933, Morez </gallery> Klasicizmi modern kontrastonte në shumë mënyra me skulpturën klasike të shekullit XIX, e karakterizuar nga angazhimi ndaj naturalizmit (Antoine-Louis Barye) — melodramatizmi (François Rude), sentimentalizmi (Jean-Baptiste Carpeaux) — ose një lloj madhështie solemne (Lordi Leighton). U morën disa drejtime të ndryshme brenda traditës klasike, ndërsa shekulli po ndryshonte, por studimi i modelit të gjallë dhe tradita pas-rilindëse mbeti themelor për ta. [[Auguste Rodin]] ishte skulptori evropian më i njohur i fillimit të shekullit XX.<ref>Elsen, Albert E. (2003). ''Rodin's Art: The Rodin Collection of the Iris & Gerald B. Cantor Center for the Visual Arts''. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-513381-1}} (në anglisht).</ref><ref>[http://www.psmuseum.org/exhibitions/upcoming_exhibition_new.php ''Rodin to Now: Modern Sculpture''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120825153524/http://www.psmuseum.org/exhibitions/upcoming_exhibition_new.php |date=2012-08-25 }}, Palm Springs Desert Museum (në anglisht).</ref> Ai shpesh konsiderohet një impresionist skulptural, ashtu si nxënësit e tij, përfshirë Camille Claudel-in dhe Hugo Rheinhold-in, që u përpoqën të modelonin një çast të kalimtar të jetës së zakonshme. Klasicizmi modern tregoi më pak interes për naturalizmin, dhe më shumë interes për stilizimin formal. Iu kushtua më shumë vëmendje ritmeve të vëllimeve dhe hapësirave — si dhe cilësive kontrastuese të sipërfaqes (e hapur, e mbyllur, planare, e thyer, etj.) — ndërsa iu kushtua më pak vëmendje tregimit dhe detajeve bindëse të anatomisë ose kostumit. Iu dha më shumë vëmendje efektit psikologjik, sesa realizmit fizik, dhe u përdorën ndikime nga stile të mëparshme, nga e gjithë bota. Mjeshtrit e hershëm të klasicizmit modern përfshinin: Aristide Maillol-in, Alexander Matveyev-in, Joseph Bernard-in, Antoine Bourdelle-në, Georg Kolbe-n, Libero Andreotti-n, Gustav Vigeland-in, Jan Štursa-n, Constantin Brâncuși-n. Ndërsa shekulli përparoi, klasicizmi modern u adoptua si stil kombëtar i dy perandorive të mëdha totalitare evropiane: Gjermania Naziste dhe Bashkimi Sovjetik, që kooptuan veprën e artistëve më të hershëm, si Kolbe dhe Wilhelm Lehmbruck në Gjermani,<ref>Curtis, Penelope, ''Taking Positions: Figurative Sculpture and the Third Reich'', Henry Moore Institute, Londër, 2002 (në anglisht).</ref> dhe Matveyev në Rusi. Gjatë 70 viteve të BRSS-së, breza të rinj skulptorësh u trajnuan dhe u zgjodhën brenda sistemit të tyre, dhe u zhvillua një stil i veçantë, realizmi socialist, që iu rikthye theksit të shekullit XIX mbi melodramën dhe naturalizmin. Trajnimi klasik u hoq nga edukimi artistik në Evropën Perëndimore (dhe në Amerikat) deri në vitin 1970, ndërsa variantet klasike të shekullit XX u margjinalizuan në historinë e modernizmit. Por klasicizmi vazhdoi si themel i edukimit artistik në akademitë sovjetike deri në vitin 1990, duke siguruar një bazë për artin figurativ shprehës në gjithë Evropën Lindore dhe pjesë të Lindjes së Mesme. Deri në vitin 2000, tradita klasike evropiane ruante një tërheqje të gjerë tek publiku, por priste një traditë edukative që të ringjallte zhvillimin e saj bashkëkohor. Disa nga skulptorët e klasicizmit modern u bënë ose më dekorativë/art deco (Paul Manship, Jose de Creeft, Carl Milles), ose më abstraktisht të stilizuar, apo më shprehës (dhe gotik) (Anton Hanak, Wilhelm Lehmbruck, Ernst Barlach, Arturo Martini) — ose u kthyen më shumë drejt Rilindjes (Giacomo Manzù, Venanzo Crocetti) — ose mbetën të njëjtë (Charles Despiau, Marcel Gimond). == Modernizmi == [[Skeda:Gaston lachaise floating figure.jpg|thumb|Gaston Lachaise, "Figura Pluskuese" (Floating Figure), 1927, bronz, nr. 5 nga një edicion prej 7, Galeria Kombëtare e Australisë]] [[Skeda:HenryMoore RecliningFigure 1951.jpg|thumb|Henry Moore, "Figura e Madhe e Shtrirë" (Large Reclining Figure), 1984 (bazuar në një model më të vogël të vitit 1938), Muzeu Fitzwilliam, Kembrixh]] [[Skeda:SMITH CUBI VI.JPG|thumb|David Smith, "CUBI VI", (1963), Muzeu i Izraelit, Jerusalem]] Lëvizjet skulpturore moderniste përfshijnë kubizmin, abstraksionin gjeometrik, De Stijl-in, suprematizmin, konstruktivizmin, dadaizmin, surrealizmin, futurizmin, formalizmin, ekspresionizmin abstrakt, pop-artin, minimalizmin, artin e tokës (land art) dhe artin e instalacionit, mes të tjerash. Në fillim të shekullit XX, [[Pablo Picasso]] revolucionarizoi artin e skulpturës, kur filloi të krijonte ndërtimet e tij, të formuara duke kombinuar objekte e materiale të ndryshme në një vepër të vetme të ndërtuar skulpturore; ekuivalenti skulptural i kolazhit në artin dydimensional. Ardhja e surrealizmit çoi ndonjëherë deri aty sa gjëra të përshkruheshin si "skulpturë", çka nuk do të ishte bërë më parë, si "skulptura e paqëllimshme" në disa kuptime, përfshirë ''coulage''-n. Në vitet e mëvonshme, Picasso u bë poçar i frytshëm, duke çuar, me interesin e tij për qeramikën historike nga e gjithë bota, në një ringjallje të artit qeramik, me figura si George E. Ohr, dhe më pas Peter Voulkos, Kenneth Price dhe Robert Arneson. [[Marcel Duchamp]] shpiku përdorimin e "objektit të gjetur" (frëngjisht: ''objet trouvé'') ose ''readymade''-it, me vepra si ''Burimi'' (Fountain, 1917). Në mënyrë të ngjashme, vepra e Constantin Brâncuși-t, në fillim të shekullit, hapi rrugën për skulpturën abstrakte të mëvonshme. Në kundërshtim me naturalizmin e [[Auguste Rodin|Rodin]]-it dhe bashkëkohësve të tij të fundit të shekullit XIX, Brâncuși i shkriu subjektet në thelbin e tyre, siç ilustrohet nga format elegantisht të rafinuara të serisë së tij ''Zog në Hapësirë'' (1924).<ref>''Visual arts in the 20th century'', autor Edward Lucie-Smith, edicion i ilustruar, botues Harry N. Abrams, 1997, {{ISBN|978-0-8109-3934-9}} (në anglisht).</ref> Ndikimi i Brâncuși-t, me fjalorin e tij të reduktimit dhe abstraksionit, shihet gjatë gjithë viteve 1930 dhe 1940, i shembulluar nga artistë si Gaston Lachaise, Sir Jacob Epstein, Henry Moore, Alberto Giacometti, Joan Miró, Julio González, Pablo Serrano, Jacques Lipchitz,<ref>''The Oxford dictionary of American art and artists'', autor Ann Lee Morgan, botues Oxford University Press, 2007 (në anglisht).</ref> ndërsa deri në vitet 1940, skulptura abstrakte u ndikua dhe u zgjerua nga Alexander Calder, Len Lye, Jean Tinguely dhe Frederick Kiesler, pionierë të artit kinetik. Skulptorët modernistë kryesisht humbën bumin e madh të artit publik, që rezultoi nga kërkesa për memoriale lufte për dy luftërat botërore, por që nga vitet 1950, publiku dhe organet porositëse u bënë më të rehatshëm me skulpturën moderniste, dhe porositë e mëdha publike, si abstrakte ashtu edhe figurative, u bënë të zakonshme. Picasso u porosit të bënte një maketë për një skulpturë të madhe publike, 15&nbsp;m të lartë, të ashtuquajturin ''Picasso i Çikagos'' (1967). Dizajni i tij ishte i dykuptimtë dhe disi kontrovers, dhe nuk është e qartë se çfarë përfaqëson figura; mund të jetë një zog, një kalë, një grua, ose një formë tërësisht abstrakte. Gjatë fundit të viteve 1950 dhe viteve 1960, skulptorët abstraktë filluan të eksperimentonin me një gamë të gjerë materialesh të reja, dhe qasje të ndryshme ndaj krijimit të veprave të tyre. Imazheria surrealiste, abstraksioni antropomorfik, materialet e reja dhe kombinimet e burimeve të reja energjie, si dhe sipërfaqe e objekte të larmishme, u bënë karakteristikë e shumë skulpturës së re moderniste. Projekte bashkëpunimi me dizajnerë peizazhi, arkitektë dhe arkitektë peizazhi zgjeruan integrimin e vendit të jashtëm dhe kontekstual. Artistë si Isamu Noguchi, David Smith, Alexander Calder, Jean Tinguely, Richard Lippold, George Rickey, Louise Bourgeois, Philip Pavia dhe Louise Nevelson erdhën të karakterizonin pamjen e skulpturës moderne. Deri në vitet 1960, ekspresionizmi abstrakt, abstraksioni gjeometrik dhe minimalizmi, i cili e reduktonte skulpturën në tiparet e saj më thelbësore e themelore, mbizotëruan. Disa vepra të periudhës janë: veprat "Cubi" të David Smith-it, veprat në çelik të saldura të Sir Anthony Caro-s, si dhe skulptura e saldur nga një larmi e madhe skulptorësh, vepra në shkallë të madhe e John Chamberlain-it, dhe veprat në shkallë instalimi mjedisor të Mark di Suvero-s. Minimalistë të tjerë përfshijnë Tony Smith-in, Donald Judd-in, Robert Morris-in, Anne Truitt-in, Giacomo Benevelli-n, Arnaldo Pomodoro-n, Richard Serra-n, Dan Flavin-in, Carl Andre-n, dhe John Safer-in, i cili shtoi lëvizje dhe monumentalitet temës së pastërtisë së vijës.<ref>{{cite press release|url=https://airandspace.si.edu/newsroom/press-releases/national-air-and-space-museum-receives-ascent-sculpture-display-udvar-hazy|title=National Air and Space Museum Receives ''Ascent'' Sculpture for display at Udvar-Hazy Center|publisher=National Air and Space Museum|date=2003-09-08|access-date=2025-10-30|language=en}}</ref> Gjatë viteve 1960 dhe 1970, skulptura figurative nga artistë modernistë, në forma të stilizuara, u krijua nga artistë si Leonard Baskin, Ernest Trova, George Segal, Marisol Escobar, Paul Thek, Robert Graham, në një stil klasik të artikuluar, si dhe Fernando Botero, i cili solli "figurat e mëdha" të pikturës së tij në skulptura monumentale. === Galeri e skulpturës moderniste === <gallery widths="200" heights="200"> Skeda:André Derain, 1907 (Automne), Nu debout, limestone, 95 x 33 x 17 cm, Musée National d'Art Moderne.jpg|André Derain, "Nu debout", 1907, gëlqeror, Musée National d'Art Moderne Skeda:Henri Matisse, 1908, Figure décorative, bronze.jpg|Henri Matisse, "Figure décorative", 1908, bronz Skeda:Woman's Head MET DT203051.jpg|Amedeo Modigliani, "Kokë Femre", 1911–12, Muzeu Metropolitan i Artit Skeda:Joseph Csaky, 1911-1912, Deux Femme (Two Women), plaster lost, photo Galerie René Reichard, Frankfurt, 72dpi.jpg|Joseph Csaky, "Groupe de femmes", 1911–12, allçi, e humbur Skeda:Alexander Archipenko, La Vie Familiale, Family Life, 1912.jpg|Alexander Archipenko, "La Vie Familiale" (Jeta Familjare), 1912, e shkatërruar Skeda:Constantin Brancusi, Portrait of Mlle Pogany, 1912, Philadelphia Museum of Modern Art, Philadelphia.jpg|Constantin Brâncuși, "Portreti i Mademoiselle Pogany", 1912, mermer i bardhë; bllok gëlqerori, Muzeu i Artit i Filadelfias. Ekspozuar në Armory Show, 1913 Skeda:Otto Gutfreund (Cellista).jpg|Otto Gutfreund, "Çelisti", 1912–13 Skeda:Marcel Duchamp, 1917, Fountain, photograph by Alfred Stieglitz.jpg|[[Marcel Duchamp]], "Burimi" (Fountain), 1917 Skeda:JacobEpstein DayAndNight.jpg|Jacob Epstein, "Dita dhe Nata", gdhendur për selinë e Londin Underground-it, 1928 Skeda:Orzeł ministerstwo infrastruktury.jpg|Mieczysław Kotarbiński, "Stema e Polonisë", reliev bazalti në stil art deco, Varshavë, 1931 Skeda:Het treurende ouderpaar - Käthe Kolwitz.JPG|Käthe Kollwitz, "Prindërit në Zi", 1932, memorial i Luftës së Parë Botërore (për të birin, Peter), varreza gjermane e luftës, Vladslo Skeda:Jacques Lipchitz, Birth of the Muses (1944-1950), MIT Campus.JPG|Jacques Lipchitz, "Lindja e Muzave", 1944–1950 Skeda:Barbara Hepworth monolyth empyrean.jpg|Barbara Hepworth, "Monolith-Empyrean", 1953 Skeda:John Chamberlain at the Hirshhorn.jpg|John Chamberlain, "S", 1959, Muzeu dhe Kopshti i Skulpturave Hirshhorn, Uashington Skeda:Moore ThreePieceRecliningFigureNo1 1961.jpg|Henry Moore, "Three Piece Reclining figure No.1", 1961, Jorkshire Skeda:2004-09-07 1800x2400 chicago picasso.jpg|[[Pablo Picasso]], "Picasso i Çikagos", 1967, Çikago, Illinois Skeda:George Rickey Ri10.gif|George Rickey, "Four Squares in Geviert", 1969, terrasa e Galerisë së Re Kombëtare, Berlin, Gjermani; Rickey konsiderohet skulptor kinetik Skeda:Atmos n Environ XII.JPG|Louise Nevelson, "Atmosphere and Environment XII", 1970–1973, Muzeu i Artit i Filadelfias Skeda:Alexander Calder Crinkly avec disc Rouge 1973-1.jpg|Alexander Calder, "Crinkly avec disc rouge", 1973, Schlossplatz, Shtutgart Skeda:Caro 1974.jpg|Sir Anthony Caro, "Black Cover Flat", 1974, çelik, Muzeu i Artit i Tel Avivit Skeda:Dona i Ocell.JPG|Joan Miró, "Gruaja dhe Zogu" (Dona i Ocell), 1982, Barcelonë, Spanjë Skeda:Spider. Guggenheim Museum, Bilbao.JPG|Louise Bourgeois, "Maman", 1999, jashtë Muzeut Guggenheim, Bilbao </gallery> === Lëvizjet bashkëkohore === [[Skeda:Umbrella Project1991 10 27.jpg|thumb|Christo dhe Jeanne-Claude, "Çadrat", 1991, Japoni<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/10/28/us/christo-umbrella-crushes-woman.html|title=NY Times, ''Umbrella Crushes Woman''|newspaper=The New York Times|date=1991-10-28|access-date=2017-02-18|archive-date=2017-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205084617/http://www.nytimes.com/1991/10/28/us/christo-umbrella-crushes-woman.html|language=en}}</ref>]] [[Skeda:20180317 device to root out evil D20 5979.jpg|thumb|"Vegla për të Shkulur të Keqen" (1997), skulpturë e Dennis Oppenheim-it, në Palma de Mallorca, Plaça de la Porta de Santa Catalina]] Veprat e artit specifik për vendndodhjen (site-specific) dhe të artit mjedisor përfaqësohen nga artistë si: Andy Goldsworthy, Walter De Maria,<ref>{{Cite web|url=http://www.guggenheim.org/new-york/collections/collection-online/show-full/piece/?search=Museum%20Piece&page=&f=Title&object=73.2034|archive-url=https://web.archive.org/web/20130104152454/http://www.guggenheim.org/new-york/collections/collection-online/show-full/piece/?search=Museum%20Piece&page=&f=Title&object=73.2034|title=Guggenheim museum|archive-date=2013-01-04|language=en}}</ref> Richard Long, Richard Serra, Robert Irwin,<ref>{{cite web|url=http://www.diacenter.org/exhibitions/artistbio/84|title=Dia Foundation|access-date=2012-08-27|archive-date=2012-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120708223339/http://diacenter.org/exhibitions/artistbio/84|language=en}}</ref> George Rickey dhe Christo dhe Jeanne-Claude, të cilët e udhëhoqën skulpturën abstrakte bashkëkohore drejt drejtimeve të reja. Artistë krijuan skulpturë mjedisore në vende të gjera, në grupin e projekteve "land art në Perëndimin Amerikan". Këto vepra "land art", ose skulpturë mjedisore në shkallën "art toke", u shembulluan nga artistë si Robert Smithson, Michael Heizer, James Turrell (Roden Crater). Eva Hesse, Sol LeWitt, Jackie Winsor, Keith Sonnier, Bruce Nauman dhe Dennis Oppenheim, mes të tjerësh, ishin pionierë të skulpturës post-minimaliste. Gjithashtu gjatë viteve 1960 dhe 1970, artistë të larmishëm si Eduardo Paolozzi, Chryssa, Claes Oldenburg, George Segal, Edward Kienholz, Nam June Paik, Wolf Vostell, Duane Hanson dhe John DeAndrea eksploruan abstraksionin, imazherinë dhe figuracionin, përmes artit të videos, mjedisit, skulpturës me dritë, dhe artit të instalacionit, në mënyra të reja. Arti konceptual është art, në të cilin koncepti ose ideja e përfshirë në vepër ka përparësi mbi shqetësimet tradicionale estetike e materiale. Veprat përfshijnë ''One and Three Chairs'' (1965), e Joseph Kosuth-it, ''An Oak Tree'', e Michael Craig-Martin-it, si dhe ato të Joseph Beuys-it, James Turrell-it dhe Jacek Tylicki-t. === Minimalizmi === <gallery widths="200" heights="200"> Skeda:Tonysmith freeride sculpture.jpg|Tony Smith, "Free Ride", 1962, 2 × 2 × 2&nbsp;m (lartësia e një dere standarde amerikane), Muzeu i Artit Modern, Nju Jork Skeda:UntitledGoldBox1964.jpg|Larry Bell, "Pa titull", 1964, bismut, krom, ar dhe rodium mbi tunxh të praruar; Muzeu dhe Kopshti i Skulpturave Hirshhorn Skeda:Judd Muenster.JPG|Donald Judd, "Pa titull", 1977, Münster, Gjermani Skeda:RichardSerra Fulcrum2.jpg|Richard Serra, "Fulcrum", 1987, skulpturë e vetëqëndrueshme prej çeliku Cor-ten, e lartë 17&nbsp;m, pranë stacionit Liverpool Street, Londër Skeda:DonaldֹJudd IMJ.JPG|Donald Judd, "Pa titull", 1991, Kopshti i Artit i Muzeut të Izraelit, Jerusalem Skeda:The Ideogram WTC Statue detail.jpg|James Rosati, "Ideogram", 1972–2001, Qendra Botërore e Tregtisë, Nju Jork </gallery> ==== Post-minimalizmi ==== <gallery widths="200" heights="200"> Skeda:South Bank Circle by Richard Long, Tate Liverpool.jpg|Richard Long, "South Bank Circle", 1991, Tate Liverpool, Angli Skeda:Aile Entravée.Jean Yves Lechevallier.jpg|Jean-Yves Lechevallier, "Krahu i Lidhur" (Fettered wing), 1991 Skeda:Rachel whitereadwien holocaust mahnmal wien judenplatz.jpg|Rachel Whiteread, "Memoriali i Holokaustit në Judenplatz", Vjenë, 2000 Skeda:TWUP Jerusalem 190810 1.JPG|Anish Kapoor, "Turning the World Upside Down", Muzeu i Izraelit, 2010 Skeda:Public contemporary-light-art-sculpture-manfred-kielnhofer-illumination.jpg|"Guardians of Time", skulpturë me dritë e Manfred Kielnhofer-it, në Bienalen e Artit të Dritës të Austrisë, 2010 Skeda:The Spire-doyler79.jpg|Shtylla e Dublinit, zyrtarisht "Monumenti i Dritës", çelik i pandryshkshëm, 121,2&nbsp;m, skulptura më e lartë në botë </gallery> ==== Zhanre bashkëkohore ==== [[Skeda:Spiral-jetty-from-rozel-point.png|thumb|"Spiral Jetty" e Robert Smithson-it, në vitin 2005]] Disa forma të skulpturës moderne praktikohen sot jashtë, si art mjedisor dhe skulpturë mjedisore, shpesh në pamje të plotë të shikuesve. Skulptura me dritë, skulptura e artit rrugor, dhe arti specifik për vendndodhjen, gjithashtu shpesh përdorin mjedisin. Skulptura e akullit është një formë skulpture efemere, që përdor akullin si lëndë të parë. Është e popullarizuar në Kinë, Japoni, Kanada, Suedi dhe Rusi. Skulpturat e akullit shfaqen dekorativisht në disa kuzhina, veçanërisht në Azi. Skulpturat kinetike janë skulptura të dizajnuara për të lëvizur, që përfshijnë "mobile"-t. Skulpturat e borës zakonisht gdhenden nga një bllok i vetëm bore, rreth 2–4,5 m në secilën anë, që peshon rreth 20–30 tonë. Bora ngjishet dendur në një formë, pasi është prodhuar artificialisht, ose është mbledhur nga toka pas një rëniejeje bore. Skulpturat e zërit marrin formën e instalimeve tingullore të brendshme, instalimeve të jashtme, si harpat eoliane, automatizmave, ose janë pak a shumë instrumente muzikore konvencionale. Skulptura e zërit shpesh është specifike për vendin. Lodrat e artit (art toys) janë bërë një format tjetër për artistët bashkëkohorë që nga fundi i viteve 1990, si ato të prodhuara nga Takashi Murakami dhe Kid Robot, dizajnuar nga Michael Lau, ose të bëra me dorë nga Michael Leavitt.<ref>[http://www.hypediss.com/art_army_by_michael_leavitt "Art Army by Michael Leavitt"], ''hypediss.com'' {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151118102023/http://www.hypediss.com/art_army_by_michael_leavitt|date=2015-11-18}}, 2006-12-13 (në anglisht).</ref> == Konservimi == [[Skeda:Pollution - Damaged by acid rain.jpg|thumb|Dëmtim i dukshëm i një skulpture, shkaktuar nga shiu acid]] Skulpturat janë të ndjeshme ndaj kushteve mjedisore, si temperatura, lagështia, dhe ekspozimi ndaj dritës dhe rrezeve ultravjollcë. Shiu acid mund të shkaktojë gjithashtu dëme te disa materiale ndërtimi dhe monumente historike. Kjo ndodh kur acidi sulfurik në shi reagon kimikisht me përbërjet e kalciumit në gurë (gëlqeror, ranor, mermer dhe granit), duke krijuar gips, i cili më pas shkëputet në pllaka. Ndotja e ashpër e ajrit shkakton gjithashtu dëme te monumentet historike.<ref>{{Cite book|last1=Baer|first1=N. S.|url=https://books.google.com/books?id=X-YgBQAAQBAJ|title=Science, Technology and European Cultural Heritage: Proceedings of the European Symposium, Bologna, Italy, 13-16 June 1989|last2=Sabbioni|first2=C.|last3=Sors|first3=A. I.|date=2013-10-02|publisher=Butterworth-Heinemann|isbn=978-1-4831-6287-4|pages=66–67|language=en}}</ref> Në çdo kohë, shumica e skulpturave bashkëkohore zakonisht kanë qenë të ekspozuara në vende publike; vjedhja nuk përbënte problem, pasi pjesët njiheshin menjëherë. Në fillim të shekullit XXI, vlera e metalit u rrit aq shumë, sa vjedhja e skulpturave të mëdha prej bronzi, për vlerën e vetë metalit, u bë problem; skulptura me vlerë miliona vidhej dhe shkrihej për vlerën relativisht të ulët të metalit, një fraksion i vogël i vlerës së veprës artistike.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-london-16266378 BBC: Barbara Hepworth sculpture stolen from Dulwich Park, 20 December 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181110005345/https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-london-16266378 |date=2018-11-10 }}. Shembull vjedhjeje skulpture të madhe bronzi për vlerën e metalit (në anglisht).</ref> == Forma == === Kulturore === {{Div col|colwidth=22em}} * Klasike * Franceze * Rilindja italiane {{Div col end}} === Metoda === {{Div col|colwidth=22em}} * Bronzi * Gjalpi * Elektrotipia * Gazi * Figura kodrinore (hill figure) * E gjallë (living sculpture) * Mobile * Origami * Derdhje në allçi (plaster cast) * Tondo * Formësimi i pemëve (tree shaping) * Dylli * E saldur {{Div col end}} === Aplikimi === {{Div col|colwidth=22em}} * Arkitekturore * Kopshtare * Guri i martesës (marriage stone) * Maskë * Monumentale * Reliev ** Reliev shkëmbor * Kopsht skulpturash {{Div col end}} == Shih edhe == {{Div col|colwidth=22em}} * Lista e skulptorëve * Lista e skulptoreve femra * Përvijim i skulpturës * Lista e artit të Epokës së Gurit * Lista e parqeve të skulpturës * Lista e skulpturave më të shtrenjta * Lista e statujave më të larta * Asamblazh (art) * Cass Sculpture Foundation * [[Origami]] * [[Obelisku]] * [[Figurina]] * [[Statuja]] * [[Piktura]] * [[Përmendore]] * Giannino Castiglioni {{Div col end}} == Shënime == {{Reflist|22em}} == Referime == {{refbegin|30em}} * Boucher, Bruce, ''Italian Baroque Sculpture'', 1998, Thames & Hudson (World of Art), {{ISBN|0-500-20307-5}} * [[Anthony Blunt|Blunt Anthony]], ''Artistic Theory in Italy, 1450–1660'', OUP, 1940 (ref. sipas botimit 1985), {{ISBN|0-19-881050-4}} * [[John Boardman (art historian)|Boardman, John]] (red.), ''The Oxford History of Classical Art'', OUP, 1993, {{ISBN|0-19-814386-9}} * Briggs, Philip (2015) [1995]. ''Ethiopia''. Chalfont St Peter: Bradt Travel Guides. {{ISBN|978-1-84162-922-3}}. * Burnett, Andrew, ''Coins; Interpreting the Past'', University of California/British Museum, 1991, {{ISBN|0-520-07628-1}} * Calkins, Robert G.; ''Monuments of Medieval Art'', Dutton, 1979, {{ISBN|0-525-47561-3}} * Cherry, John. ''The Holy Thorn Reliquary'', 2010, British Museum Press (British Museum objects in focus), {{ISBN|0-7141-2820-1}} * [[Robert Manuel Cook|Cook, R.M.]], ''Greek Art'', Penguin, 1986 (ribotim i 1972), {{ISBN|0-14-021866-1}} * De Lorenzi, James (2015). ''Guardians of the Tradition: Historians and Historical Writing in Ethiopia and Eritrea''. Rochester: University of Rochester Press. {{ISBN|978-1-58046-519-9}}. * [[Charles Reginald Dodwell|Dodwell, C.R.]], ''Anglo-Saxon Art, A New Perspective'', 1982, Manchester University Press, {{ISBN|0-7190-0926-X}} * [[Henri Frankfort|Frankfort, Henri]], ''The Art and Architecture of the Ancient Orient'', Pelican History of Art, botimi i 4-t, 1970, Penguin (tani Yale History of Art), {{ISBN|0-14-056107-2}} * Harkless, Necia Desiree (2006). ''Nubian Pharaohs and Meroitic Kings: The Kingdom of Kush''. Bloomington, Indiana: AuthorHouse. {{ISBN|1-4259-4496-5}}. * Harle, J. C., ''The Art and Architecture of the Indian Subcontinent'', botimi i 2-të, 1994, Yale University Press Pelican History of Art, {{ISBN|0-300-06217-6}} * Henderson, George. ''Gothic'', 1967, Penguin, {{ISBN|0-14-020806-2}} * Henig, Martin (red.), ''A Handbook of Roman Art'', Phaidon, 1983, {{ISBN|0-7148-2214-0}} * [[Robert Treat Paine|Paine, Robert Treat]], në: Paine, R. T., & A. Soper, ''The Art and Architecture of Japan'', botimi i 3-të, 1981, Yale University Press Pelican History of Art, {{ISBN|0-14-056108-0}} * [[Hugh Honour]] dhe John Fleming, ''A World History of Art'', botimi i 1-rë, 1982 (shumë botime të mëvonshme), Macmillan, Londër, referencat e faqeve sipas botimit paperback Macmillan të vitit 1984. {{ISBN|0-333-37185-2}} * Howgego, Christopher, ''Ancient History from Coins'', Routledge, 1995, {{ISBN|0-415-08993-X}} * [[Ernst Kitzinger|Kitzinger, Ernst]], ''Byzantine art in the making: main lines of stylistic development in Mediterranean art, 3rd–7th century'', 1977, Faber & Faber, {{ISBN|0-571-11154-8}} (SHBA: Cambridge UP, 1977) * [[Roberta Olson|Olson, Roberta J. M.]], ''Italian Renaissance Sculpture'', 1992, Thames & Hudson (World of Art), {{ISBN|978-0-500-20253-1}} * [[Jessica Rawson|Rawson, Jessica]] (red.). ''The British Museum Book of Chinese Art'', 2007 (botimi i 2-të), British Museum Press, {{ISBN|978-0-7141-2446-9}} * Piotrovsky, M. B., dhe J. M. Rogers (red.), ''Heaven on Earth: Art from Islamic Lands'', 2004, Prestel, {{ISBN|3-7913-3055-1}} * Robinson, James, ''Masterpieces of Medieval Art'', 2008, British Museum Press, {{ISBN|978-0-7141-2815-3}} * Sandars, Nancy K., ''Prehistoric Art in Europe'', Penguin (Pelican, tani Yale, History of Art), 1968 (botimi i 1-rë; datimet e hershme tashmë të tejkaluara) * {{cite book|author=Scholten, Frits|title=''European sculpture and metalwork''|location=New York|publisher=The Metropolitan Museum of Art|year=2011|isbn=978-1-58839-441-5|url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/66219/rec/1|language=en}} * Sickman, Laurence, në: Sickman L., & A. Soper, "The Art and Architecture of China", ''Pelican History of Art'', botimi i 3-të, 1971, Penguin (tani Yale History of Art), {{LCCN|70125675}} * Simon, Joshua. ''Neomaterialism'', Berlin: Sternberg Press, 2013, {{ISBN|978-3-943365-08-5}} * Smith, W. Stevenson, dhe Simpson, William Kelly. ''The Art and Architecture of Ancient Egypt'', botimi i 3-të, 1998, Yale University Press (Penguin/Yale History of Art), {{ISBN|0-300-07747-5}} * [[James Snyder (art historian)|Snyder, James]]. ''Northern Renaissance Art'', 1985, Harry N. Abrams, {{ISBN|0-13-623596-4}} * Sobania, Neal W. (2012), "Lalibela", te Akyeampong, Emmanuel; Gates, Henry Louis Jr., ''Dictionary of African Biography'', Oxford: Oxford University Press, f. 462, {{ISBN|978-0-19-538207-5}}. * Strong, Donald, et al., ''Roman Art'', 1995 (botimi i 2-të), Yale University Press (Penguin/Yale History of Art), {{ISBN|0-300-05293-6}} * Williams, Dyfri. ''Masterpieces of Classical Art'', 2009, British Museum Press, {{ISBN|978-0-7141-2254-0}} {{refend}} == Lidhje të jashtme == {{Commons}} * [http://www.vam.ac.uk/page/s/sculpture/ "Qendra" e skulpturës] në Muzeun Victoria and Albert * [http://www.cmog.org/ Muzeu i Qelqit Corning] * [http://www.sculpture.org.uk/ Cass Sculpture Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831102511/http://www.sculpture.org.uk/ |date=2009-08-31 }}, organizatë bamirësie e përkushtuar ndaj porositjes së skulpturës monumentale (në anglisht). * {{Cite EB1911|wstitle=Sculpture|volume=24|pages=488–517}} * Kërkime aktuale mbi polikrominë e skulpturës së lashtë në Ny Carlsberg Glyptotek: [http://www.trackingcolour.com/ Tracking Colour] [[Kategoria:Skulptura| ]] [[Kategoria:Teknika skulpturore]] [[Kategoria:Terminologji e arteve pamore]] cqnmi4box7ve64guq0oiduks5appli9 Diskutim:Erin McKenney 1 266816 3022790 3013035 2026-08-06T04:18:05Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Erin McKenney/Arkivi 1]] 3022790 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Erin McKenney/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} mh0nwr7vfiqfobznol20yavrnatroyz Diskutim:Etrit Berisha 1 266830 3022792 3013038 2026-08-06T04:18:26Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Etrit Berisha/Arkivi 1]] 3022792 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Etrit Berisha/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} c0yvz1ixfct4tj18wu29h4y4fdnnzz5 Diskutim:Gurdvara 1 267100 3022794 3013198 2026-08-06T04:18:47Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Gurdvara/Arkivi 1]] 3022794 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Gurdvara/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 0ctceosz05nmf04hq37pz1b3fyodqdk Diskutim:Ivan Perišić 1 267283 3022660 2529206 2026-08-05T17:13:51Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022660 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ivan Perišić/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ivan Perišić]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022659 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140318105704/http://www.bz-berlin.de/sport/hertha-bsc/allrounder-perisic-im-hertha-test-article528402.html për lidhjen http://www.bz-berlin.de/sport/hertha-bsc/allrounder-perisic-im-hertha-test-article528402.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 gusht 2026 19:13 (CEST) 4eo53q48x1hkuv6ot3cb1c6bkpktbsh Diskutim:Jarno Trulli 1 267312 3022667 2996122 2026-08-05T17:39:42Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022667 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Jarno Trulli/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jarno Trulli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022666 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190502121255/http://www.snaplap.net/convincing-victory-of-di-grassi-in-berlin/ për lidhjen http://www.snaplap.net/convincing-victory-of-di-grassi-in-berlin/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 gusht 2026 19:39 (CEST) 4o6x7cfi8scf7g2qa66gpcpu308et6k Diskutim:Dhora Leka 1 270256 3022753 3022345 2026-08-06T02:16:15Z MajavahBot 122738 Vendosja e faqes së diskutimit për arkivim automatik. 3022753 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Dhora Leka/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Dhora Leka]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2002891 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160430085922/http://www.gazetatema.net/web/2014/04/25/dokumenti-letra-e-dhora-lekes-per-enver-hoxhen-ne-67-si-e-futa-ne-kurthin-e-sigurimit-ismail-kadarene për lidhjen http://www.gazetatema.net/web/2014/04/25/dokumenti-letra-e-dhora-lekes-per-enver-hoxhen-ne-67-si-e-futa-ne-kurthin-e-sigurimit-ismail-kadarene/. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 15 shtator 2019 06:12 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dhora Leka]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2261774 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160430085922/http://www.gazetatema.net/web/2014/04/25/dokumenti-letra-e-dhora-lekes-per-enver-hoxhen-ne-67-si-e-futa-ne-kurthin-e-sigurimit-ismail-kadarene për lidhjen http://www.gazetatema.net/web/2014/04/25/dokumenti-letra-e-dhora-lekes-per-enver-hoxhen-ne-67-si-e-futa-ne-kurthin-e-sigurimit-ismail-kadarene/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 13:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dhora Leka]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2488348 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160508034141/http://albanien-dafg.de/DAFG/Archiv/AlbanischeHefte/AH-2011-2.pdf për lidhjen http://albanien-dafg.de/DAFG/Archiv/AlbanischeHefte/AH-2011-2.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 tetor 2022 20:08 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dhora Leka]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022344 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200124022407/https://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1100589145&USER=user_264517&threadid=2 për lidhjen http://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1100589145&USER=user_264517&threadid=2. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200124022407/https://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1100589145&USER=user_264517&threadid=2 për lidhjen http://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1100589145&USER=user_264517&threadid=2. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 gusht 2026 05:50 (CEST) 4279b20gqrkbtqkziq916tmesy1kty6 3022798 3022753 2026-08-06T04:20:39Z MajavahBot 122738 U arkivuan 3 diskutime pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Dhora Leka/Arkivi 1]] 3022798 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Dhora Leka/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dhora Leka]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022344 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200124022407/https://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1100589145&USER=user_264517&threadid=2 për lidhjen http://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1100589145&USER=user_264517&threadid=2. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200124022407/https://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1100589145&USER=user_264517&threadid=2 për lidhjen http://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1100589145&USER=user_264517&threadid=2. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 gusht 2026 05:50 (CEST) fh3m50k5h00dc5gyahj31fefdgxvh4a Diskutim:Federico Bonazzoli 1 270374 3022800 3013060 2026-08-06T04:20:59Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Federico Bonazzoli/Arkivi 1]] 3022800 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Federico Bonazzoli/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} aseh5amf87jqmsa7b6t86yt9stczj65 Diskutim:Trinia 1 271724 3022536 2187347 2026-08-05T14:17:53Z Leutrim.P 113691 Faqja u zëvendësua me '{{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Trinia/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}}' 3022536 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Trinia/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} gkheiu4abf6bki7gkfgf7gx24vcgjcl Diskutim:Kisha-Xhami e Shkodrës 1 272196 3022736 2727183 2026-08-06T00:53:30Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022736 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kisha-Xhami e Shkodrës/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kisha-Xhami e Shkodrës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022735 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1093412447&USER=user_264517&threadid=2. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 02:53 (CEST) 1efnzkoqx46cs4rd4kpemv376yf7p0o Keidi Bare 0 272898 3022731 3004000 2026-08-06T00:28:49Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022731 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Keidi Bare | image = BHA 5 v Espanyol 1 pre season 30 07 2022 49 (cropped).jpg | image_size = | caption = Bare me [[RCD Espanyol|Espanyol]] në 2022 | fullname = | birth_date = {{Birth date and age|28|8|1997|df=y}} | birth_place = [[Fier]], Shqipëri | height = 1.74 m | position = [[Mesfushori (futboll)|Mesfushor mbrojtës]] | youthyears1 = 2010–2013 | youthclubs1 = [[Olimpic CF|Olimpic]] | youthyears2 = 2013 | youthclubs2 = [[KF Apolonia|Apolonia]] | youthyears3 = 2013–2016 | youthclubs3 = [[Atlético Madrid]] | years1 = 2013–2014 | clubs1 = [[KF Apolonia|Apolonia]] | caps1 = 2 | goals1 = 0 | years2 = 2016–2018 | clubs2 = [[Atlético Madrid B]] | caps2 = 64 | goals2 = 4 | years3 = 2018–2019 | clubs3 = [[Atlético Malagueño|Málaga B]] | caps3 = 11 | goals3 = 0 | years4 = 2018–2020 | clubs4 = [[Málaga CF|Málaga]] | caps4 = 48 | goals4 = 1 | years5 = 2020–2024 | clubs5 = [[RCD Espanyol|Espanyol]] | caps5 = 105 | goals5 = 1 | years6 = 2024–2026 | clubs6 = [[Real Zaragoza|Zaragoza]] | caps6 = 46 | goals6 = 0 | nationalyears1 = 2013–2014 | nationalteam1 = [[Kombëtarja shqiptare nën-17 e futbollit|Shqipëria U17]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2014–2015 | nationalteam2 = [[Kombëtarja shqiptare nën-19 e futbollit|Shqipëria U19]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2015–2019 | nationalteam3 = [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|Shqipëria U21]] | nationalcaps3 = 11 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2018– | nationalteam4 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] | nationalcaps4 = 29 | nationalgoals4 = 2 | medaltemplates = | club-update = 1 korrik 2026 | nationalteam-update = 1 korrik 2026 }} '''Keidi Bare''' (lindur më 28 gusht 1997) është një [[futbolli]]st profesionist [[Shqiptarët|shqiptar]] i cili luan si [[Mesfushori (futboll)|mesfushor sulmues]]. ==Karriera me klube== ===Apolonia=== I lindur në [[Fier]], Bare e nisi karrierën si profesionist në janar 2010 me [[Olimpic CF]]. Pas dy sezonesh e gjysëm, ai kaloi te klubi i qytetit të lindjes [[KF Apolonia|Apolonia]].<ref>{{cite news|url=http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2014/05/17/stafi-drejtues-fierakeve-mbledhje-presidentin-e-nderit-kokedhima/|title=Stafi drejtues i fierakëve ,mbledhje me presidentin e nderit Kokëdhima|publisher=Sporti Shqiptar|date=17 maj 2014|accessdate=18 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402154009/http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2014/05/17/stafi-drejtues-fierakeve-mbledhje-presidentin-e-nderit-kokedhima/|archive-date=2 prill 2015|url-status=dead}}</ref> Ai luajti me të gjitha ekipet e moshave, përfshirë edhe ekipin nën-19, me të cilën luajti 18 ndeshje dhe shënoi 4 gola në sezonin 2013–14.<ref>{{cite web|url=http://www.fshf.org/garat/components/lojtar.php?player_id=243203|title=Keidi Bare|publisher=[[FSHF]].org|accessdate=22 nëntor 2017|archive-date=1 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201052007/http://www.fshf.org/garat/components/lojtar.php?player_id=243203|url-status=dead}}</ref> Bare u përfshi në ekipin e parë për herë të parë në nëntor 2013 në moshën 13 vjeç për ndeshjen ndaj [[KF Tërbuni|Tërbunit]], ku ai qëndroi në stolin e rezervave.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/11/06/albania/cup/ks-apolonia-fier/ks-terbuni-puke/1595280/|title=Apolonia Fier vs. Tërbuni Pukë 1 – 2|publisher=Soccerway|language=en|date=6 nëntor 2013|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 6 nëntor 2013 në fitoren në transfertë ndaj [[KS Pogradeci|Pogradecit]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/11/09/albania/league-1/ks-pogradeci/ks-apolonia-fier/1561077/|title=Pogradeci vs. Apolonia Fier 0 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=9 nëntor 2013|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Në dhjetor 2013, ai shkoi në provë te klubi spanjoll [[Atlético Madrid]]. ===Atlético Madrid=== Më 26 dhjetor 2013, Bare u bë zyrtarisht lojtar i Atlético Madridit pasi kaloi me sukses provën gjatë një mini-turnamenti në [[Tbilisi]] të [[Gjeorgjia|Gjeorgjisë]], ku u shpall edhe mesfushori më i mirë.<ref>{{cite news|url=http://www.albaniasoccer.com/lajme/shqiperi/kombetarja/8590-ne-fokus-17-vjecari-kejdi-bare-kalon-proven-tek-atletiko-madrid-.html|title=Ne fokus/ 17 vjecari Kejdi Bare, kalon proven tek Atletiko Madrid|publisher=Albania Soccer|date=25 dhjetor 2013|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Në janar 2014, Bare u përfshirë në ekipin kryesor për herë të parë nga trajneri [[Diego Simeone]] për ndeshjen e [[Copa del Rey]] ndaj [[UD Las Palmas|Las Palmas]]; ai arriti të debutojë në atë ndeshje, duke zëvëndësuar argjentinasin [[Angel Correa]] në minutat e fundit.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2017/01/10/spain/copa-del-rey/club-atletico-de-madrid/union-deportiva-las-palmas/2386868/|title=Atlético Madrid vs. Las Palmas 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=10 janar 2017|accessdate=10 janar 2017}}</ref> Gjat kohës së tij me [[Atlético Madrid B]], Bare ndihmoi ekipin që të ngjitej në [[Segunda División B]] pas fitores me rezultatin e përgjithshëm 3–0 kundër [[Gimnástica de Torrelavega]], duke shënuar në ndeshjen e dytë.<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/video-bare-shenon-dhe-ngjit-atletiko-b-ne-segunda-b-bllokimi-i-merkatos-e-bashkon-me-ekipin-a/|title=Video / Bare shënon dhe ngjit Atletiko B në Segunda B! Bllokimi i merkatos e bashkon me ekipin A|publisher=Panorama Sport|date=1 qershor 2017|accessdate=1 qershor 2017}}</ref> Bare u bë zyrtarisht pjesë e ekipit të parë për sezonin 2017–18 pasi klubi j'u ndalua e drejta për të blerë lojtarë në merkato.<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-rinovoi-me-atletikon-keidi-bare-kam-shanse-qe-te-luaj/|title=Ekskluzive / Rinovoi me Atletikon, Keidi Bare: Kam shanse që të luaj|publisher=Panorama Sport|date=22 qershor 2017|accessdate=22 qershor 2017}}</ref> Ndeshja e tij e parë për sezonin e ri erdhi më 25 tetor në [[2017–18 Copa del Rey#Round of 32|raundin e 32-tave të Copa del Rey]] kundër [[Elche CF|Elche]]s.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2017/10/25/spain/copa-del-rey/elche-club-de-futbol/club-atletico-de-madrid/2603578/|title=Elche vs. Atlético Madrid 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=25 tetor 2017|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> ===Málaga=== Më 31 gusht 2018, Bare u transferua te [[Málaga CF]] dhe fillimisht u bë pjesë e [[Atlético Malagueño|ekipit rezervë]] në divizionin e tretë.<ref>{{cite web|url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/keidi-traspasado-al-atletico-malagueno|title=Keidi Bare, traspasado al Atlético Malagueño|trans-title=Keidi Bare, transferohet te Atlético Malagueño|publisher=Atlético Madrid|language=es|date=31 gusht 2018|access-date=3 shtator 2018}}</ref> Gjatë kohës së tij te Málaga B, Bare ishte titullar i padisikutueshëm në formacion, duke luajtur në çdo ndeshje të mundshme.<ref>{{cite web|url=https://sot.com.al/sport/keidi-bare-siguron-rol-titullari-tek-malaga-drejtuesit-e-projektojne-lider-te-se-ardhmes-ne|title=Keidi Bare siguron rol titullari tek Malaga, drejtuesit e projektojnë lider të së ardhmes në ekip|publisher=Sot.com.al|date=23 gusht 2018|access-date=17 tetor 2019|archive-date=29 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029195907/https://sot.com.al/sport/keidi-bare-siguron-rol-titullari-tek-malaga-drejtuesit-e-projektojne-lider-te-se-ardhmes-ne|url-status=dead}}</ref> Megjithatë, disa kohë më vonë, ai u promovua në skuadrën e parë,<ref>{{cite web|url=http://www.vipsport.al/2018/09/video-malaga-zyrtarizon-baren-me-ekipin-e-pare/|title=Video/ Malaga zyrtarizon Baren me ekipin e parë|publisher=VIPSport.al|date=20 shtator 2018|access-date=17 tetor 2019|archive-date=17 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191017145003/http://www.vipsport.al/2018/09/video-malaga-zyrtarizon-baren-me-ekipin-e-pare/|url-status=dead}}</ref> duke debutuar në [[Segunda División]] më 11 nëntor në barazimin 2–2 në transfertë ndaj [[Sporting de Gijón]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/11/11/spain/segunda-division/real-sporting-de-gijon/malaga-club-de-futbol/2861683/|title=Sporting de Gijón vs. Málaga 2 – 2|publisher=Soccerway|language=en|date=11 nëntor 2018|accessdate=17 tetor 2019}}</ref> Ai më pas vazhdoi të luante rregullisht për të dyja ekipet. ==Karriera ndërkombëtare== ===Shqipëria nën-17=== Bare mori thirrjen e parë në [[Kombëtarja shqiptare nën-17 e futbollit|ekipin kombëtar nën-17]] nga trajneri [[Džemal Mustedanagić]] për [[Raundi kualifikues i UEFA Kampionatit Evropian nën-17 të Futbollit 2014|raundin kualifikues]] të [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 i Futbollit 2014|UEFA Kampionatit Evropian nën-17 të Futbollit 2014]]. Ai luajti në të tre ndeshejt e grupit A me Shqipërinë që u kualifikua me sukses në raundin elitë.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/international/europe/uefa-u17-championship/20132014/qualifying-round/group-1/g6227/|title=Summary - UEFA U17 Championship - Europe - Results, fixtures, tables and news|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Ai vazhdoi të ishte pjesë e ekipit edhe në raundin elitë, ku Shqipëria ishte vendosur në [[Raundi elitë i UEFA Kampionatit Evropian nën-17 të Futbollit 2014#Grupi 4|grupin 4]].<ref>{{cite news|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/1169-u-17-shqiperia-shpall-listen-zyrtare|title=U-17, Shqiperia shpall listen zyrtare|publisher=FSHF.org|date=23 mars 2014|accessdate=23 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327035120/http://fshf.org/index.php/sq/lajme/1169-u-17-shqiperia-shpall-listen-zyrtare|archive-date=27 mars 2014|url-status=dead}}</ref> Goli i tij i parë me ekipin nën-17 erdhi më 26 mars 2014 në humbjen 2–1 kundër [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italisë]], ku ai gjithashtu luajti si [[Kapiteni (futboll)|kapiten]].<ref>{{cite news|url=http://sportekspres.com/talenti-bare-krijon-iluzione-elite-raund-e-nis-me-humbje/|title=Talenti Bare krijon iluzione, "Elite Raund" e nis me humbje|publisher=Sport Ekspres|date=26 mars 2014|accessdate=18 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118062357/http://sportekspres.com/talenti-bare-krijon-iluzione-elite-raund-e-nis-me-humbje/|archive-date=18 janar 2017|url-status=dead}}</ref> ===Shqipëria nën-19=== Në nëntor 2014, ai u mor nga trajneri i [[Kombëtarja shqiptare nën-19 e futbollit|kombëtares nën-19]] [[Altin Lala]] për [[Kualifikueset e UEFA Kampionatit Evropian nën-19 të Futbollit 2014|fushatën kualifikuese]] të [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 i Futbollit 2014|UEFA Kampionatit Evropian nën-19 të Futbollit 2015]].<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/barazon-kombetarja-lala-kualifikohemi-ne-europian/|title=Barazon Kombëtarja, Lala: Kualifikohemi në Europian|publisher=Panorama Sport|date=7 nëntor 2014|accessdate=7 nëntor 2014}}</ref> Ai luajti nga 90 minuta të plota në dy ndeshjet e para kundër [[Kombëtarja daneze nën-19 e futbollit|Danimarkës]] dhe [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]], duke u ndëshkuar në të dyja rastet me karton të verdhë, gjë që solli edhe skualifikimin e tij për ndeshjen e tretë ndaj [[Kombëtarja uellsiane nën-19 e futbollit|Uellsit]].<ref name="Soccerway"/> Shqipëria u eliminua duke humbur të tre ndeshjet.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/international/europe/uefa-u19-championship/20142015/qualifying-round/group-7/g7919/|title=Summary - UEFA U19 Championship - Europe - Results, fixtures, tables and news|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> ===Shqipëria nën-21=== Në tetor 2015, Bare mori ftesën e parë në [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|ekipin nën-21]] nga trajneri [[Redi Jupi]] për ndeshjen kualifikuese të [[UEFA Kampionati Evropian nën-21 i Futbollit 2017|Kampionatit Evropian nën-21 të Futbollit 2017]] kundër [[Kombëtarja hungareze nën-21 e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite news|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/3068-grumbullohet-kombetarja-u-21-1|title=Grumbullohet kombetarja U-21|trans-title=National team U-21 is gathered|publisher=FSHF.org|date=7 tetor 2015|accessdate=18 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513215038/http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/3068-grumbullohet-kombetarja-u-21-1|archive-date=13 maj 2017|url-status=dead}}</ref> Megjithatë, ai debutoi një muaj më vonë në një tjetër ndeshje kualifikuese, këtë herë kundër [[Kombëtarja portugeze nën-21 e futbollit|Portugalisë]] në transfertë; ai u aktivizua si zëvëndësues në vend të [[Rron Broja|Rron Brojës]].<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2015/11/12/europe/uefa-u21-championship/portugal-under-21/albania-under-21/2021350/|title=Portugal U21 vs. Albania U21 4 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=12 nëntor 2015|accessdate=12 nëntor 2015}}</ref> Ai luajti edhe pesë ndeshje të tjera në pjesën e mbetur të kualifikueseve me Shqipërinë që e përfundoi grupin e saj në vendin e 4të.<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/under21/season=2017/standings/round=2000649/group=2003779/index.html|title=Qualifying round|trans-title=Raundi kualifikues|publisher=UEFA.com|language=en|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Bare vazhdoi të ishte pjesë e ekipit nën-21 edhe për nisjen e fushatës kualifikuese të Kampionatit Evropian të ardhshëm, duke marrë një ftesë në qershor 2017 për miqësoren kundër [[Kombëtarja franceze nën-21 e futbollit|Francës]] dhe ndeshjen hapëse të kualifikueseve kundër [[Kombëtarja estoneze nën-21 e futbollit|Estonisë]].<ref>{{cite news|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/5666-alban-bushi-shpall-listen-e-u21-per-francen-dhe-estonine|title=Alban Bushi shpall listën e U21 për Francën dhe Estoninë|publisher=FSHF.org|date=1 qershor 2017|accessdate=11 tetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705233918/http://fshf.org/index.php/sq/lajme/5666-alban-bushi-shpall-listen-e-u21-per-francen-dhe-estonine|archive-date=5 korrik 2017|url-status=dead}}</ref> ===Ekipi i parë=== Në mars 2017, Bare mori ftesën e parë ndërkombëtare nga [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|kombëtarja e parë]] e drejtuar nga italiani [[Gianni De Biasi]] për ndeshjen miqësore kundër [[Kombëtarja boshnjake e futbollit|Bosnje dhe Hercegovinës]].<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/miqesorja-nje-tjeter-futbollist-i-skenderbeut-ne-kombetare/|title=Miqësorja, një tjetër futbollist i Skënderbeut në kombëtare|publisher=Panorama Sport|date=27 mars 2017|accessdate=18 nëntor 2017}}</ref> Megjithatë, debutimi i tij erdhi një vit më vonë në një tjetër ndeshje miqësore, këtë herë ndaj [[Kombëtarja norvegjeze e futbollit|Norvegjisë]] në [[Elbasan Arena]], ku Shqipëria u mposht 0–1; ai u aktivizua në pjesën e dytë në vend të mesfushorit [[Kamer Qaka]].<ref>{{cite web|url=http://fshf.org/sq/kombetarja-humbet-miqesoren-norvegjine-panucci-gjendja-fizike-beri-diferencen/|title=Kombëtarja Humbet Miqësoren Me Norvegjinë Panucci: "Gjendja Fizike Bëri Diferencën"|publisher=FSHF.org|date=26 mars 2018|accessdate=18 tetor 2019}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{updated|6 korrik 2019}}<ref name="Soccerway">{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/keidi-bare/319652/|title=Keidi Bare|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=17 dhjetor 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.resultados-futbol.com/jugador/K-Bare-290119|title=Keidi Bare - Atlético - profile|publisher=Resultados de Fútbol|language=es|accessdate=18 tetor 2019|archive-date=16 shkurt 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216090321/http://www.resultados-futbol.com/jugador/k-bare-290119|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |- !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Evropa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |valign="center"|[[KF Apolonia|Apolonia]] |[[Kategoria e Parë 2013–14|2013–14]] |[[Kategoria e Parë]] ||2||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||3||0 |- |rowspan="4" valign="center"|[[Atlético Madrid B]] |[[2015–16 Tercera División|2015–16]] |rowspan="2"|[[Tercera División]] ||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2016–17 Tercera División|2016–17]] |35||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||2<ref group="lower-alpha" name="TER">Të gjitha ndeshjet në play-off-in [[Tercera División]] 2017</ref>||1||37||3 |- |[[2017–18 Segunda División B|2017–18]] |[[Segunda División B]] |30||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||30||2 |- !colspan="2" valign="center"|Gjithsej !66!!4!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!2!!1!!68!!5 |- |rowspan="3" valign="center"| [[Atlético Madrid]] |[[2016–17 La Liga|2016–17]] |rowspan="2"| [[La Liga]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2017–18 La Liga|2017–18]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- !colspan="2" valign="center"|Gjithsej !0!!0!!2!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!2!!0 |- |valign="center"| [[Atlético Malagueño|Málaga B]] |[[2018–19 Segunda División B|2018–19]] |[[Segunda División B]] |11||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |rowspan="3" valign="center"|[[Málaga CF|Málaga]] |[[2018–19 Segunda División|2018–19]] | rowspan="2" |[[Segunda División]] |16||0||0||0||colspan="2"|—||2<ref group="lower-alpha" name="SEG">Të gjitha ndeshjet në play-off-in [[Segunda División]] 2019</ref>||0||18||0 |- |[[2019–20 Málaga CF season|2019–20]] |30||1||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||30||1 |- !colspan="2"|Gjithsej !46!!1!!0!!0!!colspan="2"|—!!2!!0!!48!!1 |- |rowspan="5"|[[RCD Espanyol|Espanyol]] |[[2020–21 RCD Espanyol season|2020–21]] |[[Segunda División]] |27||0||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||29||0 |- |[[La Liga 2021–22|2021–22]] | rowspan="2" |[[La Liga]] |25||1||3||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||28||1 |- |[[La Liga 2022–23|2022–23]] |18||0||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||20||0 |- |[[2023–24 RCD Espanyol season|2023–24]] |[[Segunda División]] |35||0||3||0||colspan="2"|—||1<ref group="lower-alpha" name="SEG2">Të gjitha ndeshjet në play-off-in [[Segunda División]] 2024</ref>||0||39||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !105!!1!!10!!0!!colspan="2"|—!!1!!0!!116!!1 |- |rowspan="3"|[[Real Zaragoza|Zaragoza]] |[[Segunda División 2024–25|2024–25]] |rowspan="2"|[[Segunda División]] |21||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||22||0 |- |[[Segunda División 2025–26|2025–26]] |25||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||25||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !46!!0!!1!!0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||47||0 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !276!!6!!14!!0||colspan="2"|—||5!!1!!295!!7 |} {{Reflist|group=lower-alpha}} ===Kombëtarja=== {{updated|14 tetor 2019}}<ref>{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=30237|title=Keidi Bare|website=EU-Football.info|language=en|accessdate=18 tetor 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="3"|[[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] |- |2018||1||0 |- |2019||4||1 |- !colspan="2"|Gjithsej||5||1 |} ====Golat me kombëtaren==== {{updated|14 tetor 2019}}. ''Rezultatet e Shqipërisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Bare.''<ref name="NFT">{{cite web|url=https://www.national-football-teams.com/player/70890/Keidi_Bare.html|title=Keidi Bare|publisher=National Football Teams|author=Benjamin Strack-Zimmerman|accessdate=14 tetor 2019}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ Golat me kombëtaren sipas datës, vendit, ndeshjes, kundërshtarit, rezultatit dhe kompeticionit |- !scope=col|Nr. !scope=col data-sort-type=date|Data !scope=col|Vendi !scope=col|Ndsh !scope=col|Kundërshtari !scope=col|Goli !scope=col|Rezultati !scope=col|Kompeticioni |- !scope=row|1 |14 tetor 2019||[[Stadiumi Zimbru Stadium]], [[Chișinău]], Moldavi||align=center|5||{{flamuri|Moldavia}} [[Kombëtarja moldave e futbollit|Moldavia]]||align=center|2–0||align=center|4–0||Kualifikueset e [[UEFA Euro 2020]] |} == Referime == {{reflist|3}} ==Lidhje të jashtme== *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j28136.html Keidi Bare] te BDFutbol *[https://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=250066680/profile/index.html Keidi Bare] – Rekordi në kompeticionet e [[UEFA]]-s [[Kategoria:Lindje 1997]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë nga Fieri]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren shqiptare]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Apolonia]] [[Kategoria:Futbollistë në Atlético Madrid]] [[Kategoria:Futbollistë në Atlético Madrid B]] [[Kategoria:Futbollistë në Málaga CF]] [[Kategoria:Futbollistë në Segunda División]] [[Kategoria:Futbollistë në Segunda División B]] [[Kategoria:Futbollistë në Tercera División]] 1plwrdmc8cd0hcuajkcb3dwp2xda1id Diskutim:Keidi Bare 1 272899 3022732 2691922 2026-08-06T00:28:50Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022732 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Keidi Bare/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Keidi Bare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022731 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180216090321/http://www.resultados-futbol.com/jugador/k-bare-290119 për lidhjen http://www.resultados-futbol.com/jugador/K-Bare-290119. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 02:28 (CEST) aboi5r8h0ddp0f0qu4qtwnxdygu7429 Diskutim:Ergenekon 1 276361 3022804 3013031 2026-08-06T04:21:41Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Ergenekon/Arkivi 1]] 3022804 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ergenekon/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} sajm0ruhvrmigxaxq79iywgdkylhv9g Gaz-maska 0 279199 3022516 3018217 2026-08-05T13:56:11Z Leutrim.P 113691 3022516 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Gas_mask_MUA_IMGP0157.jpg|djathtas|parapamje| Një maskë polake me gaz MUA, e përdorur në vitet 1970 dhe 1980 ]] '''Gaz maska''' është një [[maskë]] që përdoret për të mbrojtur veshësin nga thithja e ndotësve të ajrit dhe gazrave toksikë. Maska formon një mbulesë të mbyllur mbi hundë dhe gojë, por gjithashtu mund të mbulojë sytë dhe indet e tjera të ndjeshme (të buta) të fytyrës. Shumica e maskave të gazit janë respiratorë, megjithëse fjala ''maskë gazi'' shpesh përdoret për t'iu referuar pajisjeve ushtarake (p.sh. maskë mbrojtëse në terren). Maska e gazit mbron vetëm përdoruesin nga tretja, thithja dhe kontakti përmes syve (shumë agjentë ndikojnë përmes kontaktit me sy). Filtrat më të kombinuar të maskave të gazit do të zgjasin rreth 8 orë në një situatë kimike biologjike bërthamore (NBC). Filtrat specifikë kimikë mund të zgjasin deri në 20 orë në një situatë NBC. Materialet toksike të ajrit mund të jenë të gazta (për shembull, gazi i mustardës dhe [[Klori|gazi i klorit]] ) ose grimcave (siç janë agjentët biologjikë ). Shumë gaz maska përfshijnë mbrojtjen nga të dy llojet. Gaz maska përdoret për tu mbrojtur kundër tymrave të saldimit, kundër asbestit ose grimcave të tjera të rrezikshme, dhe në industrinë kimike kur merren me materiale të rrezikshme, si në bërjen e riparimeve të pajisjeve që rrjedhin ose pastrohen pas derdhjeve; punëtorët zakonisht pajisen me gaz maska si një masë paraprake kundër rrjedhjeve. Gjatë demonstratave dhe protestave ku gazi lotsjellës ose gazi CS përdoret nga policia gjatë trazirave, gaz maska zakonisht përdoret si nga policia ashtu edhe nga demonstruesit. Përveç shërbimit të qëllimeve të tyre funksionale, gaz maskat përdoren gjithashtu si emblema në muzikën industriale.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=0uMDAAAAMBAJ&pg=PA163-IA2&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Popular Mechanics]''". January 1984. p. 163</ref><ref name="Hill">Donald Routledge Hill, "Mechanical Engineering in the Medieval Near East", ''Scientific American'', May 1991, pp. 64–69. (cf. Donald Routledge Hill, [http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm Mechanical Engineering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225091836/http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm |date=25 dhjetor 2007 }}{{Verify source|date=September 2010}})</ref><ref>{{Cite book|title=The Cambridge history of Arabic literature|url=https://archive.org/details/religionlearning0000unse_j2v2|first=M. J. L.|last=Young|publisher=Cambridge University Press|year=1990|isbn=0-521-32763-6|page=[https://archive.org/details/religionlearning0000unse_j2v2/page/264 264]|postscript=.}}</ref><ref>{{Cite book|first=Alexander|last=Von Humboldt|year=1799|title=Ueber die unterirdischen Gasarten und die Mittel, ihren Nachtheil zu vermindern: Ein Beytrag zur Physik der praktischen Bergbaukunde|publisher=Braunschweig, Friedrich Vieweg|url=https://books.google.com/books?id=LW1oAAAAcAAJ&redir_esc=y}}</ref><ref>{{cite web|title=The invention of the gas mask|publisher=Ian Taggart|url=http://www33.brinkster.com/iiiii/gasmask/page.html|url-status=dead|access-date=26 mars 2020|archive-date=2 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502145330/http://www33.brinkster.com/iiiii/gasmask/page.html}}</ref><ref name="disu">{{cite book|editor1-last=Su|editor1-first=Di|title=Evolution in Reference and Information Services: The Impact of the Internet|last1=Drobnicki|first1=John A.|last2=Asaro|first2=Richard|chapter=Historical Fabrications on the Internet|publisher=Haworth Information Press|location=Binghamton, New York|year=2001|page=144|isbn=978-0-7890-1723-9|url=https://books.google.com/books?id=IvqbuSm4sHYC&pg=PA144&lpg=PA144&dq=gas+mask+patent+1849#v=onepage&q=gas%20mask%20patent%201849&f=false}}</ref><ref>{{cite web|title=Lewis P|publisher=United States Patent and Trademark office|url=http://www.google.com/patents?id=aldFAAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4#v=onepage&q&f=false|access-date=26 mars 2020|archive-date=31 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130131025255/http://www.google.com/patents?id=aldFAAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4#v=onepage&q&f=false|url-status=dead}}</ref><ref name="Benson2010">{{cite book|author=Alvin K. Benson|title=Inventors and inventions|url=https://books.google.com/books?id=JqVZAAAAYAAJ|year=2010|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-526-5}}</ref><ref>{{cite book|title=The Environment and Its Effect Upon Man: Symposium Held at Harvard School of Public Health, August 24-August 29, 1936, as Part of Harvard University Tercentenary Celebration, 1636-1936|url=https://books.google.com/books?id=WYsaAAAAMAAJ|year=1937|publisher=Harvard School of Public Health}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3dXw6gR2GgkC|title=African American Lives|last=Jr|first=Henry Louis Gates|last2=Higginbotham|first2=Evelyn Brooks|date=2004-04-29|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199882861|language=en|quote=By World War I, Morgan had modified the mask to carry its own air supply, creating the first gas mask, which by 1917 was standard equipment for the U.S. Army.}}</ref><ref name="pbs.org/wgbh/theymadeamerica2">{{cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/theymadeamerica/whomade/morgan_hi.html|title=Garrett Augustus Morgan|quote=He sold the hoods to the U.S. Navy, and the Army used them in World War I.|work=PBS Who Made America?}}</ref><ref name="encyclopedia.com/topic/Garrett_Morgan2">{{cite web|url=http://www.encyclopedia.com/topic/Garrett_Morgan.aspx|title=Morgan, Garrett 1877–1963|quote=Morgan would later perfect his “breathing device” into a gas mask that was used extensively in World War I.|work=Encyclopedia.com Contemporary Black Biography}}</ref><ref name="biography.com/people/garrett-morgan2">{{cite web|url=http://www.biography.com/people/garrett-morgan-9414691|title=Garrett Morgan Biography|quote=Morgan's breathing device became the prototype and precursor for the gas masks used during World War I, protecting soldiers from toxic gas used in warfare.|work=Biography.com People}}</ref> [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-R52907,_Mannschaft_mit_Gasmasken_am_Fla-MG.jpg|parapamje| Ushtarët gjermanë me maska gazi, 1915 ]] == Shih edhe == * [[Respiratori]] * [[Maska kirurgjike]] == Referime == {{Reflist}} == Bibliografia == * {{Citation|year=2007|title=Chemical Warfare Agents: Toxicology and Treatment}} * {{Citation|year=2015|title=British Military Respirators and Anti-Gas Equipment of the Two World Wars}} * [http://science.howstuffworks.com/gas-mask.htm/printable How Stuff Works - gaz Masks] Science.com * [http://inventors.about.com/od/gstartinventions/a/gasmask.htm The History of gaz Masks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200326143451/https://www.thoughtco.com/history-of-gas-masks-1991844 |date=26 mars 2020 }} inventors.about.com, About, Inc. updated August 6, 2016 * [https://www.cdc.gov/niosh/npptl/topics/respirators/factsheets/respfact.html Respirator Fact Sheet] * [https://www.cdc.gov/niosh/npptl/topics/respirators/cel/default.html CBRN SCBA NIOSH Approved Respirators] List of NIOSH Approved CBRN SCBA respirators 9z9s2wcudr1dbob8qhsacmgcllbp83l Maska 0 279205 3022519 2956548 2026-08-05T13:57:19Z Leutrim.P 113691 /* Shih edhe */ 3022519 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Musee_de_la_bible_et_Terre_Sainte_001.JPG|parapamje| Kjo maskë prej guri nga periudha neolitike para-qeramike daton rreth vitit 7000 p.e.s. dhe është ndoshta maskë më e vjetër në botë ( Musée "Bible et Terre Sainte" ) ]] '''Maska''' është një objekt i veshur normalisht në [[Fytyra|fytyrë]], zakonisht për mbrojtje, maskim, performancë ose [[Argëtimi|argëtim]] . Maska janë përdorur që nga lashtësia për qëllime ceremoniale dhe [[Pragmatizmi|praktike]], si dhe në artet interpretuese dhe për argëtim. Zakonisht ato vishen në fytyrë, megjithëse mund të pozicionohen për efekt diku tjetër në trupin e veshësit. Më përgjithësisht në historinë e artit, veçanërisht [[Skulptura|skulpturës]], "maskë" është termi për një fytyrë pa një trup (i cili do ta bënte atë një "kokë"). Maska është një term me origjinë nga gjuha shqipe , ku pa spjegim të thellë etimollogjik shtjellohet “ çka ndodho kur maska vendoset në fëtyrë pra ska mo fëtyr” pra MASKA ska mo fëtyr prapa maskes prandaj edhe kështu shpjegohet ky term. == Etimologjia == [[Skeda:MaskOfAgamemnon.jpg|djathtas|parapamje| E ashtuquajtura ' Maskë e Agamemnonit ', një maskë e shekullit XVI p.e.s. zbuluar nga [[Henrik Shliman|Heinrich Schliemann]] në vitin 1876 në [[Mikena|Mycenae]], [[Greqia|Greqi]] . Muzeu Arkeologjik Kombëtar, Athinë . ]] Fjala "maskë" u shfaq në anglisht në vitin 1530, nga gjuha frenge ''masque'' "që mbulon për të fshehur ose për të ruajtur fytyrën", rrjedh nga ana tjetër nga [[gjuha italiane]] ''maschera,'' nga latinishtja mesjetare ''masca'' "maskë, spektër, makth".<ref>{{Cito web|url=http://www.etymonline.com/|title=Etymology Online}}</ref> Kjo fjalë është me origjinë të pasigurt, mbase nga [[Gjuha arabe|arabishtja]] ''maskharah'' مَسْخَرَۃٌ "bufoon", nga folja ''sakhira'' "deri në tallje". Megjithatë, ajo mund gjithashtu të vijë nga dialekti provansal ''mascarar'' "në të zezë (fytyrë)" (ose në lidhje me [[Gjuha katalane|katalanishten]] ''mascarar,'' [[Frangjishtja e vjetër (Gjuhë)|frengjishtja e vjetër]] ''mascurer).'' Nga ana tjetër, kjo është me origjinë të pasigurt - mbase nga një burim gjermanik i ngjashëm me "rrjetën" angleze, por mbase nga ''maskë-'' "e zezë", një huazim nga një gjuhë para-indo-evropiane .<ref>See Walther von Wartburg, "Französisches Etymologisches Wörterbuch: Eine Darstellung galloromanischen sprachschatzes".</ref> Një autor gjerman pretendon se fjala "maskë" rrjedh origjinalisht nga spanjishtja ''más que la cara'' (fjalë për fjalë, "më shumë se fytyra" ose "fytyrë e shtuar"), e cila evoluoi në "máscara", ndërsa arabishtja "maskharat" - duke iu referuar te buferia e cila është e mundur vetëm duke maskuar fytyrën - do të bazohej në këto rrënjë spanjolle.<ref>Markus Kupferblum, "Menschen, masken, Charaktere: the Arbeit mit Masken am Theater", in: Eva Kreissl (ed.), ''Die Macht der Maske''. Weitra, Austria: Bibliothek der Provinz Verlag für Literatur, Kunst und Musikalien, 2007, p. 165, 193n.</ref> Forma të tjera të lidhura janë [[Gjuha hebraike|hebraisht]] ''masecha'' = "maskë"; ''Maska'' arabe Arabisht ''مَسْخَرَ'' = "ai tallet, ai u tall me", ''masakha'' مَسَخَ = "ai e transferoi " ( kalimtar ). == Shih edhe == * [[Gasmaska]] * [[Respiratori]] * [[Maska e pluhurit]] * [[Maska kirurgjike]] * [[Maskimi]] == Referime == {{Reflist|30em}} == Literatura == * {{Cite book|last=Burch|first=Ernest S. (junior)|last2=Forman, Werner|title=The Eskimos|publisher=University of Oklahoma Press|location=Oklahoma, USA|year=1988|isbn=0-8061-2126-2|url=https://archive.org/details/eskimos00burc}} <bdi> {{Cite book|last=Burch|first=Ernest S. (junior)|last2=Forman, Werner|title=The Eskimos|publisher=University of Oklahoma Press|location=Oklahoma, USA|year=1988|isbn=0-8061-2126-2|url=https://archive.org/details/eskimos00burc}} </bdi> {{Cite book|last=Burch|first=Ernest S. (junior)|last2=Forman, Werner|title=The Eskimos|publisher=University of Oklahoma Press|location=Oklahoma, USA|year=1988|isbn=0-8061-2126-2|url=https://archive.org/details/eskimos00burc}} * {{Cite book|last=Hessel|first=Ingo|last2=Hessel, Dieter|others=foreword by George Swinton|title=Inuit Art. An introduction|url=https://archive.org/details/inuitartintroduc0000hess|publisher=British Museum Press|location=London|year=1998|isbn=0-7141-2545-8}} <bdi> {{Cite book|last=Hessel|first=Ingo|last2=Hessel, Dieter|others=foreword by George Swinton|title=Inuit Art. An introduction|url=https://archive.org/details/inuitartintroduc0000hess|publisher=British Museum Press|location=London|year=1998|isbn=0-7141-2545-8}} </bdi> {{Cite book|last=Hessel|first=Ingo|last2=Hessel, Dieter|others=foreword by George Swinton|title=Inuit Art. An introduction|url=https://archive.org/details/inuitartintroduc0000hess|publisher=British Museum Press|location=London|year=1998|isbn=0-7141-2545-8}} * {{Cite book|last=Kleivan|first=Inge|last2=B. Sonne|title=Eskimos: Greenland and Canada|year=1985|publisher=Institute of Religious Iconography • State University Groningen. E.J. Brill|location=Leiden, The Netherlands|series=Iconography of religions, section VIII, "Arctic Peoples", fascicle 2|isbn=90-04-07160-1}} <bdi> {{Cite book|last=Kleivan|first=Inge|last2=B. Sonne|title=Eskimos: Greenland and Canada|year=1985|publisher=Institute of Religious Iconography • State University Groningen. E.J. Brill|location=Leiden, The Netherlands|series=Iconography of religions, section VIII, "Arctic Peoples", fascicle 2|isbn=90-04-07160-1}} </bdi> {{Cite book|last=Kleivan|first=Inge|last2=B. Sonne|title=Eskimos: Greenland and Canada|year=1985|publisher=Institute of Religious Iconography • State University Groningen. E.J. Brill|location=Leiden, The Netherlands|series=Iconography of religions, section VIII, "Arctic Peoples", fascicle 2|isbn=90-04-07160-1}} * {{Cite book|last=Mauss|first=Marcel|others=in collab. with Henri Beuchat; translated, with a foreword, by James J. Fox|title=Seasonal variations of the Eskimo: a study in social morphology|url=https://archive.org/details/seasonalvariatio0000maus|origyear=c1950|year=1979|publisher=Routledge & Kegan Paul|location=London|isbn=0-415-33035-1}} <bdi> {{Cite book|last=Mauss|first=Marcel|others=in collab. with Henri Beuchat; translated, with a foreword, by James J. Fox|title=Seasonal variations of the Eskimo: a study in social morphology|url=https://archive.org/details/seasonalvariatio0000maus|origyear=c1950|year=1979|publisher=Routledge & Kegan Paul|location=London|isbn=0-415-33035-1}} </bdi> {{Cite book|last=Mauss|first=Marcel|others=in collab. with Henri Beuchat; translated, with a foreword, by James J. Fox|title=Seasonal variations of the Eskimo: a study in social morphology|url=https://archive.org/details/seasonalvariatio0000maus|origyear=c1950|year=1979|publisher=Routledge & Kegan Paul|location=London|isbn=0-415-33035-1}} * {{Cite book|last=Oosten|first=Jarich G.|chapter=Cosmological Cycles and the Constituents of the Person|pages=85–101|editor-last=S. A. Mousalimas|title=Arctic Ecology and Identity|series=ISTOR Books 8|publisher=Akadémiai Kiadó • International Society for Trans-Oceanic Research|location=Budapest • Los Angeles|year=1997|isbn=963-05-6629-X}} <bdi> {{Cite book|last=Oosten|first=Jarich G.|chapter=Cosmological Cycles and the Constituents of the Person|pages=85–101|editor-last=S. A. Mousalimas|title=Arctic Ecology and Identity|series=ISTOR Books 8|publisher=Akadémiai Kiadó • International Society for Trans-Oceanic Research|location=Budapest • Los Angeles|year=1997|isbn=963-05-6629-X}} </bdi> {{Cite book|last=Oosten|first=Jarich G.|chapter=Cosmological Cycles and the Constituents of the Person|pages=85–101|editor-last=S. A. Mousalimas|title=Arctic Ecology and Identity|series=ISTOR Books 8|publisher=Akadémiai Kiadó • International Society for Trans-Oceanic Research|location=Budapest • Los Angeles|year=1997|isbn=963-05-6629-X}} * {{Cite book|last=Rasmussen|first=Knud|title=Thulefahrt|year=1926|publisher=Frankurter Societăts-Druckerei|location=Frankfurt am Main}} * {{Cite book|last=Rasmussen|first=Knud|title=Thulei utazás|language=Hu|publisher=Gondolat|series=Világjárók|location=Budapest|year=1965|others=translated by Detre, Zsuzsa}} Përkthim hungarez i Rasmussen 1926. * Sivin, Carole (1986). "Maskmaking". Worcester, Massachusetts, USA: Davis Publications, Inc. * [https://web.archive.org/web/20200326133709/http://www.english.pitt.edu/people/faculty/smith-susan.html Smith, Susan Valeria Harris], "Maska në dramën moderne", Berkeley: University of California Press, 1984. * Huteson, Pamela Rae, "Maska Transformimi", Blaine 2007 www.hancockhouse.com   * Wilsher, Toby, "Manuali i Maskave - Një Udhëzues Praktik", Routledge 2007, www.routledge.com m1219iuyoupokh0xfb15pp1sqt0aknt Diskutim:Ketuvallamët 1 279462 3022734 2665710 2026-08-06T00:36:15Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022734 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kettuvallamët/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ketuvallamët]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022733 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070910022626/http://www.keralatravels.com/houseboat/ për lidhjen http://www.keralatravels.com/houseboat/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 02:36 (CEST) asil46gptz6g3yg32g422ep4x8ugeq0 Kontradiktat e synetisë 0 288839 3022757 3013264 2026-08-06T02:39:24Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022757 wikitext text/x-wiki '''Synetia e meshkujve''' (termi shkencor: ''[[Synetia|rrethprerja]]'') shpesh ka qenë, dhe do të mbetet, subjekt i polemikave për një numër arsyesh &mdash; fetare, etike, seksuale dhe mjekësore.<ref name="Hereford1972">{{Cite journal|last=Still|first=Hereford|date=janar 1972|title=Circumcision — An Outdated and Unnecessary Procedure?|journal=[[Canadian Family Physician]]|language=en|publisher=[[College of Family Physicians of Canada]]|volume=18|issue=1|pages=51–52|pmc=2370328|pmid=20468719}}</ref><ref name="Wallerstein1985">{{Cite journal|last=Wallerstein|first=Edward|date=shkurt 1985|title=Circumcision: The Uniquely American Medical Enigma|url=http://www.cirp.org/library/general/wallerstein/|journal=Urologic Clinics of North America|language=en|volume=12|issue=1|pages=123–132|pmid=3883617|access-date=4 janar 2020|archive-date=20 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220114129/http://www.cirp.org/library/general/wallerstein/|url-status=dead}}</ref><ref name="Hutson2004">{{Cite journal|last=Hutson|first=J. M.|date=qershor 2004|title=Circumcision: a surgeon's perspective|journal=[[Journal of Medical Ethics]]|language=en|publisher=[[BMJ (company)|BMJ Group]]|volume=30|issue=3|pages=238–40|doi=10.1136/jme.2002.001313|pmc=1733864|pmid=15173354}}</ref><ref name="Lukong2011">{{Cite journal|last=Lukong|first=C. S.|date=dhjetor 2011|title=Circumcision: Controversies and Prospects|journal=Journal of Surgical Technique and Case Report|language=en|location=[[Sokoto]]|publisher=[[Usmanu Danfodiyo University|Usmanu Danfodiyo University Teaching Hospital]]|volume=3|issue=2|doi=10.4103/2006-8808.92795|pmc=3296435|pmid=22413046}}</ref><ref name="Bodily Integrity">{{Cite book|editor-last=Denniston|editor-first=George C.|title=Bodily Integrity and the Politics of Circumcision: Culture, Controversy, and Change|url=https://books.google.com/?id=p95uIuiENnsC&printsec=frontcover&dq=#v=onepage&q&f=false|location=[[New York City|New York]]|publisher=[[Springer-Verlag]]|isbn=978-1-4020-4915-6|last=Denniston|first=George C.|year=2006|pages=Cultural Contreversy and Change|language=en}}</ref> Në civilizimin klasik dhe helenistik, [[Greqia e lashtë|Grekët e Lashtë]] dhe [[Roma e lashtë|Romakët paraqisnin]] vlera të mëdha për [[Bukuria|bukurinë]] e [[Natyra|natyrës]], integritetin fizik, [[Estetika|estetikën]], trupat harmonikë dhe lakuriqësinë, përfshirë këtu edhe lafshën<ref name="Hodges2001">{{Cite journal|last=Hodges|first=Frederick M.|year=2001|title=The Ideal Prepuce in Ancient Greece and Rome: Male Genital Aesthetics and Their Relation to Lipodermos, Circumcision, Foreskin Restoration, and the Kynodesme|url=http://www.cirp.org/library/history/hodges2/|format=PDF|journal=[[Bulletin of the History of Medicine|The Bulletin of the History of Medicine]]|language=en|location=[[Baltimore, Maryland]]|publisher=[[Johns Hopkins University Press]]|volume=75|issue=Fall 2001|pages=375–405|doi=10.1353/bhm.2001.0119|pmid=11568485|access-date=4 janar 2020|archive-date=20 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181120091617/http://www.cirp.org/library/history/hodges2/|url-status=dead}}</ref><ref name="Kennedy2015">{{Cite journal|last=Kennedy|first=Amanda|date=pranverë 2015|title=Masculinity and Embodiment in the Practice of Foreskin Restoration|url=http://www.mensstudies.info/OJS/index.php/IJMH/article/viewFile/693/pdf_289&ved=2ahUKEwiy6a-osf_dAhXCtIsKHZSDAZc4ChAWMAV6BAgCEAE&usg=AOvVaw0FIggJ5yTF13fNePptZjCw|format=PDF|journal=[[International Journal of Men's Health]]|language=en|volume=14|issue=1|pages=38–54|doi=10.3149/jmh.1401.38|doi-broken-date=2020-03-08|eissn=1933-0278|access-date=12 korrik 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216195545/http://www.mensstudies.info/OJS/index.php/IJMH/article/viewFile/693/pdf_289%26ved%3D2ahUKEwiy6a-osf_dAhXCtIsKHZSDAZc4ChAWMAV6BAgCEAE%26usg%3DAOvVaw0FIggJ5yTF13fNePptZjCw|archive-date=16 dhjetor 2019|url-status=dead}}</ref><ref name="Neusner">{{Cite book|title=Approaches to Ancient Judaism, New Series: Religious and Theological Studies|year=1993|page=149|last=Neusner, Jacob|author-link=Jacob Neusner|publisher=[[Scholars Press]]|quote=Circumcised [[barbarians]], along with any others who revealed the ''glans penis'', were the butt of ribald [[Roman jokes|humor]]. For [[Ancient Greek art|Greek art]] portrays the foreskin, often drawn in meticulous detail, as an emblem of male beauty; and children with congenitally short foreskins were sometimes subjected to a treatment, known as ''[[epispasm]]'', that was aimed at elongation.|language=en}}</ref> (shih gjithashtu artin e lashtë Grek ), dhe ishin kundër të gjitha formave të gjymtimit gjenital,duke përfshirë synetinë&mdash; një kundërshtim i trashëguar nga kanuni dhe sistemet juridike laike të Perëndimit dhe [[Kisha Ortodokse Lindore|Lindjes]] së krishterë që zgjati të paktën deri në Mesjetë,sipas Hodges. Degët tradicionale të [[Jahudizmi]]t dhe [[Islami]]t ende mbrojnë synetinë e mashkullit si një detyrim fetar. Etikat e synetisë janë të diskutueshme.<ref name="Hereford1972"/><ref name="Wallerstein1985"/><ref name="Hutson2004"/><ref name="Lukong2011"/><ref name="Bodily Integrity"/> Gjatë fundit të shekullit XIX dhe fillimit të Shekullit XX, justifikimi kryesor për synetinë ishte parandalimi i [[Masturbimi|masturbimit]] dhe ulja me dashje e kënaqësisë seksuale të meshkujve,<ref name="Kimmel">{{Cite journal|last=Kimmel|first=Michael S.|author-link=Michael Kimmel|date=maj–qershor 2001|title=The Kindest Un-Cut: Feminism, Judaism, and My Son's Foreskin|url=http://www.cirp.org/pages/cultural/kimmel1/|journal=[[Tikkun (magazine)|Tikkun]]|language=en|publisher=[[Duke University Press]]|volume=16|issue=3|pages=43–48|access-date=4 janar 2020|archive-date=19 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219050701/http://www.cirp.org/pages/cultural/kimmel1/|url-status=dead}}</ref><ref name="Darby2003">{{Cite journal|last=Darby|first=Robert|date=pranverë 2003|title=The Masturbation Taboo and the Rise of Routine Male Circumcision: A Review of the Historiography|url=http://www.cirp.org/library/history/darby4/|journal=[[Journal of Social History]]|location=[[Fairfax County, Virginia]]|publisher=[[George Mason University Press]]|volume=36|issue=3|pages=737–757|doi=10.1353/jsh.2003.0047|access-date=4 janar 2020|archive-date=28 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190428221232/http://www.cirp.org/library/history/darby4/|url-status=dead}}</ref><ref name="Darby2005">{{Cite book|last=Darby|first=Robert|date=2005|title=A Surgical Temptation: The Demonization of the Foreskin and the Rise of Circumcision in Britain|url=https://archive.org/details/surgicaltemptati0000darb|location=[[London]]|publisher=[[University of Chicago Press]]|pages=[https://archive.org/details/surgicaltemptati0000darb/page/44 44]–214|isbn=978-0-226-13645-5}}</ref> cilën besohej se shkaktonte një gamë të gjerë probleme mjekësore.<ref name="Remondino1891">{{Cite book|last=Remondino|first=Peter Charles|title=History Of Circumcision|year=1891|pages=[https://archive.org/details/HistoryOfCircumcision/page/n74 65]–69|url=https://archive.org/details/HistoryOfCircumcision|language=en}}</ref> Përkrahësit modernë pretendojnë se synetia zvogëlon rreziqet e një sërë infeksionesh dhe sëmundjesh, si dhe duke dhënë përfitime të supozuara seksuale.<ref name="AAP Statement 2012">{{Cito web|url=https://www.aap.org/en-us/about-the-aap/aap-press-room/pages/Newborn-Male-Circumcision.aspx|title=Newborn Male Circumcision|last=<!--Not stated-->|date=27 gusht 2012|publisher=American Academy of Pediatrics|accessdate=11 gusht 2019|language=en|archive-date=7 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107023110/https://www.aap.org/en-us/about-the-aap/aap-press-room/pages/newborn-male-circumcision.aspx|url-status=dead}}</ref> Nga konstrakti, kundërshtarët, veçanërisht të synetisë rutinore, shpesh vënë në dyshim dobinë dhe efektivitetin e tij në parandalimin e sëmundjeve të tilla,<ref name="Hereford1972"/><ref name="Wallerstein1985"/><ref name="Lukong2011"/><ref name="Bodily Integrity"/><ref name="AAP Critique 2013">{{Cite journal|last=Aigrain|first=Yves|last2=Barauskas|first2=Vidmantas|last3=Bjarnason|first3=Ragnar|last4=Boddy|first4=Su-Anna|last5=Czauderna|first5=Piotr|last6=de Gier|first6=Robert P.E.|last7=de Jong|first7=Tom P.V.M.|last8=Fasching|first8=Günter|last9=Fetter|first9=Willem|date=prill 2013|editor-last=Frisch|editor-first=Morten|title=Cultural Bias in the AAP's 2012 Technical Report and Policy Statement on Male Circumcision|url=http://pediatrics.aappublications.org/content/131/4/796.full|format=PDF|journal=[[Pediatrics (journal)|Pediatrics]]|language=en|publisher=[[American Academy of Pediatrics]]|volume=131|issue=4|pages=796–800|doi=10.1542/peds.2012-2896|pmid=23509170|access-date=4 janar 2020}}</ref><ref name="aktuelle urol">{{Cite journal|last=Stehr|first=Maximilian|last2=Winters|first2=Anna|date=shtator 2013|title=Preventive circumcision: European doctors doubt AAP report|journal=Aktuelle Urologie|language=de|location=[[Stuttgart]]|publisher=[[Thieme Medical Publishers]]|volume=44|issue=5|pages=337–338|doi=10.1055/s-0033-1356849|pmid=24043524}}</ref> dhe objekt i nënshtrimit të meshkujve të porsalindur, pa pëlqimin e tyre,<ref name="Hutson2004"/> në një procedurë për të cilën ata konsiderojnë se kanë përfitime të dyshimta dhe jo-thelbësore, rreziqe domethënëse dhe një ndikim potencialisht negativ mbi shëndetin e përgjithshëm dhe kënaqësinë e mëvonshme seksuale.<ref>{{Cite book|last=Warren|first=John|editor-last=Denniston|editor-first=George C.|title=Genital Autonomy: Protecting Personal Choice|pages=75–79|chapter=Physical Effects of Circumcision|chapter-url=https://books.google.com/books?id=2wYabLqzbFEC&pg=PA75|location=[[New York City|New York]]|publisher=[[Springer-Verlag]]|doi=10.1007/978-90-481-9446-9_7|isbn=978-90-481-9446-9|year=2010|language=en}}</ref> [[Skeda:Isaac's_circumcision,_Regensburg_c1300.jpg|parapamje| Synetia e djalit të Abrahamit Isakut.Regensburg Pentateuch, Muzeu në Jeruzalem.(1300) ]] == Konfliktet fetare dhe kulturore == === Lindja e Lashtë e Afërt === Libri i Zanafillës i cili spjegon synetinë si marrëveshje që [[Zoti]] ia dha [[Abrahami]]t, në Judaizëm 'simbolizon premtimin e prejardhjes dhe pjellshmërise të një kombi të madh,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=nAfUF2_ClqgC&pg=PA9&dq=circumcision+abraham#v=onepage&q=circumcision&f=false|title=The Covenant of Circumcision: New Perspectives on an Ancient Jewish Rite|last=Mark|first=Elizabeth Wyner|date=2003|publisher=UPNE|isbn=9781584653073|language=en}}</ref>"vula e pronësisë dhe garancia e një mardhënie permes njerzëve dhe zotit te tyre.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=MiaDqrHGfSIC&pg=PA118&dq=circumcision+abraham#v=onepage&q=circumcision%20abraham&f=false|title=Circumcision as a Malleable Symbol|last=Livesey|first=Nina E.|date=2010|publisher=Mohr Siebeck|isbn=9783161506284|language=en}}</ref>Disa studies shikuan gjithkund në botë për origjinën e synetisë së [[Jehudët|hebrenjëve]]. Një shpjegim që daton që nga Herodoti, është se zakoni i synetisë ishte marrë nga egjiptianët, ndoshta gjatë periudhës së skllavërimit.<ref name="Gordon2">{{cite journal|last1=Dunsmuir|first1=W. D.|last2=Gordon|first2=E. M.|year=1999|title=The history of circumcision|url=http://www.cirp.org/library/history/dunsmuir1/|journal=[[BJU International]]|language=en|publisher=[[Wiley-Blackwell]]|volume=83|issue=Suppl. 1:1–12|pages=1–12|doi=10.1046/j.1464-410x.1999.0830s1001.x|pmid=10349408|access-date=13 prill 2020|archive-date=12 gusht 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040812031150/http://www.cirp.org/library/history/dunsmuir1/|url-status=dead}}</ref>Një hipotezë konkurruese e bazuar në punës gjuhëzore/etnografikepuna e filluar në shekullin XIX, sugjeron që synetia ishte një zakon i zakonshëm fisnor midis fiseve semite (hebrenj, arabë dhe fenikas). Traditat hebrenje dhe islame e shohin synetinë si një mënyrë për të dalluar një grup nga fqinjët e tij.<ref>See the story of [[Dinah|Dina & Shechem]] in Genesis. Also the mass circumcision during the [[exodus from Egypt]].</ref> [[Bibla]] regjistron "jo të bërë synet" duke u përdorur një referencë poshtëruese për kundërshtarët [ 1Sam 17:26 ] dhe fitoren e hebrenjeve në betejë që arritën kulmin në synetinë masive pas vdekjes, për të dhënë një llogari të numrit të viktimave të armikut [ 1Sam 18:27 ] . Hebrenjve u kërkohej gjithashtu të bënin synet të gjithë anëtarët e familjes, përfshirë skllevërit [ Zanafilla 17: 12-14 ] - një praktikë që do t'i vinte ata më vonë në përplasje me ligjin romak dhe të krishterë (shih më poshtë). === Qytetërimi klasik === Në 167 pes Judea ishte pjesë e Perandorisë Seleucid. Sundimtari i tij, Antioki IV Epifan (175-165 pes), duke zgjuar një humbje në një luftë kundër Egjiptit Ptoleme, ndaloi praktikat fetare tradicionale hebraike dhe u përpoqën të linte me forcë [[Jahudët|hebrenjtë]] të pranonin kulturën heleniste .<ref name="JewishEncyclopedia">{{Cito web|url=http://jewishencyclopedia.com/articles/4391-circumcision#anchor4|title=Circumcision: In Apocryphal and Rabbinical Literature|last=Kohler|first=Kaufmann|author-link=Kaufmann Kohler|publisher=[[Kopelman Foundation]]|website=[[Jewish Encyclopedia]]|date=1906|accessdate=4 janar 2020|quote=Contact with Grecian life, especially at the games of the arena [which involved [[nudity]]], made this distinction obnoxious to the Hellenists, or antinationalists; and the consequence was their attempt to appear like the Greeks by [[epispasm]] ("making themselves foreskins"; I Macc. i. 15; Josephus, "Ant." xii. 5, § 1; Assumptio Mosis, viii.; I Cor. vii. 18; Tosef., Shab. xv. 9; Yeb. 72a, b; Yer. Peah i. 16b; Yeb. viii. 9a). All the more did the law-observing Jews defy the edict of [[Antiochus IV Epiphanes]] prohibiting circumcision (I Macc. i. 48, 60; ii. 46); and the Jewish women showed their loyalty to the Law, even at the risk of their lives, by themselves circumcising their sons.|language=en}}</ref> Në të gjithë vendin hebrenjtë u urdhëruan, me kërcënimin e [[Dënimi me vdekje|ekzekutimit]], të flijonin derrat ndaj perëndive Greke (praktika normale në fenë e lashtë Greke ), të përdhosnin Shabbat, të hanë kafshë të pasakta (veçanërisht derri ) dhe të heqin dorë nga shkrimet e tyre hebraike. Dekreti i Antiokusit ndaloi gjithashtu synetinë e hebrenjeve, dhe prindërit që shkelën urdhrin e tij u varën së bashku me foshnjat e tyre.<ref name="Remondino1891"/> [ 1Mak 1: 46-67 ] Sipas [[Takitusi|Tacitus]], siç citohet Hodges, Antioki "u përpoq të shfuqizonte bestytninë hebraike dhe të fuste civilizimin Grek."<ref name="Hodges2001"/> Sipas rrëfimeve Rabbinical, ai shkatërroi Tempullin e Dytë të [[Jeruzalemi|Jeruzalemit]] duke vendosur një statujë të [[Zeusi|Zeusit]] Olimpik në altarin e Tempullit;<ref name="Ginzberg">{{Cito web|last=Ginzberg|first=Louis|author-link=Louis Ginzberg|url=http://jewishencyclopedia.com/articles/353-abomination-of-desolation|title=Abomination of Desolation|publisher=[[Kopelman Foundation]]|date=1906|accessdate=4 janar 2020|language=en}}</ref> ky incident raportohet gjithashtu nga ''Libri'' [[Bibla|biblik]] ''i Danielit'', ku autori i referohet statujës së perëndisë Greke brenda Tempullit si " neveri e shkretimit ". Dekretet e Antiokusit dhe gjallërimi i Judaizmit motivuan Revolucionin e Makabenjve ;<ref name="Kasher">{{Cite book|last=Kasher|first=Aryeh|title=Jews and Hellenistic cities in Eretz-Israel: Relations of the Jews in Eretz-Israel with the Hellenistic cities during the Second Temple Period (332 BCE - 70 CE)|chapter=2: The Early Hasmonean Era|chapter-url=https://books.google.com/books?id=SNfZ4OjH_ukC&pg=PA55|location=[[Tübingen]]|publisher=[[Mohr Siebeck]]|pages=55–65|series=Texte und Studien zum Antiken Judentum|volume=21|isbn=978-3-16-145241-3|author-link=Aryeh Kasher|year=1990|language=en}}</ref><ref name="Slate">{{Cite news|url=http://www.slate.com/articles/life/faithbased/2005/12/the_maccabees_and_the_hellenists.html|title=The Maccabees and the Hellenists: Hanukkah as Jewish civil war.|last=Ponet|first=James|date=22 dhjetor 2005|work=[[Slate (magazine)|Slate]]|access-date=4 janar 2020|language=en}}</ref> Makabenjeve reaguan me dhunë kundër helenizimit të detyruar të Judesë, shkatërruan altarët paganë nëpër fshatra,u bënë synet djem dhe i detyruan hebrenjtë e helenizuar të dilnin jashtë ligjit. Revolta përfundoi në rivendosjen e një mbretërie të pavarur jetëshkurtër nën Hasmoneans, derisa u shndërrua në një shtet klient të [[Republika Romake|Republikës Romake]] nën mbretërimin e Herodit të Madh (37 – 4 pes) . Kultura klasike, helenistike dhe romake gjetën që synetia të ishte mizore dhe refuzuese.<ref name="Hodges2001"/><ref name="Neusner"/><ref name="Rubin">{{Cite journal|last=Rubin|first=Jody P.|date=korrik 1980|title=Celsus' Decircumcision Operation: Medical and Historical Implications|url=http://www.cirp.org/library/restoration/rubin/|journal=[[Urology (journal)|Urology]]|language=en|publisher=[[Elsevier]]|volume=16|issue=1|pages=121–4|doi=10.1016/0090-4295(80)90354-4|pmid=6994325|access-date=4 janar 2020|archive-date=8 maj 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200508063726/http://www.cirp.org/library/restoration/rubin/|url-status=dead}}</ref><ref name="Fredriksen">{{Cite book|last=Fredriksen|first=Paula|author-link=Paula Fredriksen|title=When Christians Were Jews: The First Generation|url=https://books.google.com/books?id=NW9yDwAAQBAJ&pg=PA10|location=[[London]]|publisher=[[Yale University Press]]|pages=10–11|isbn=978-0-300-19051-9|year=2018|language=en}}</ref> Në [[Perandoria Romake|Perandorinë Romake]], synetia vlerësohej si një zakon barbar dhe i pështirë. Konsulli Titus Flavius Clemens u dënua me vdekje nga ana e Senatit romak në 95 të es për, sipas [[Talmud|Talmudit]], duke e bëri synet veten dhe duke u shëndrruar në Judaizëm. Perandori Hadrian (117 – 138) ndaloi synetinë.<ref name="Schäfer2003">{{Cite book|last=Schäfer|first=Peter|author-link=Peter Schäfer|title=The History of the Jews in the Greco-Roman World: The Jews of Palestine from Alexander the Great to the Arab Conquest|url=https://books.google.com/books?id=-0aBAgAAQBAJ|year=2003|publisher=[[Routledge]]|isbn=1-134-40316-X|pages=145–146|language=en}}</ref> Në përgjithësi, riti i synetisë ishte veçanërisht i ekzekutueshëm në qytetërimin klasik, gjithashtu sepse ishte zakon të kalonte një orë në ditë ose të ushtrohej nudo në ''gjimnaz'' dhe në banjot romake, prandaj burrat hebrenj nuk donin të shihen në publik të privuar nga lafshat e tyre.<ref name="JewishEncyclopedia"/> Sa për ligjin kunder synetisë së miratuar nga Hadrian, ai konsiderohet nga shumë njerëz të jetë, së bashku me vendimin e tij për të ndërtuar një tempull romak mbi rrënojat e tempullit të dytë dhe t'i kushtohej Jupiterit, një nga shkaqet kryesore të revoltës së Bar Kokhba (132 – 135 pas Krishtit), i cili u shkatërrua brutalisht;<ref name="Cassius Dio">[[Cassius Dio]], ''[[Cassius Dio#Roman History|Roman History]]'', book 69, 12.1-14.3. [[Loeb Classical Library]], 9 volumes, Greek texts and facing English translation by Earnest Cary (1914-1927), [[Harvard University Press]]. Online in [[LacusCurtius]]: and livius.org:. Book scan in [[Internet Archive]]:.</ref> sipas Cassius Dio, 580,000 hebrenj u vranë dhe 50 qytete të fortifikuara dhe 985 fshatra u shkatërruan.<ref>[http://www.zuckermann.org/mosaic.html Mosaic or mosaic?—The Genesis of the Israeli Language] by Zuckermann, Gilad</ref> Ai pretendoi se "Shumë Romakë, për më tepër, u zhdukën në këtë luftë. Prandaj, Hadrian, me shkrim në Senat, nuk e përdori frazën fillestare të prekur zakonisht nga Perandorët:'Nëse ju dhe fëmijët tuaj jeni në shëndet, është mirë; Unë dhe ushtria jemi në shëndet." Për shkak të humbjes së madhe të jetës në luftë, edhe pse Hadrian ishte fitimtar, ai refuzoi një triumf . Politika e Hadrianit pas rebelimit reflektoi një përpjekje për të rrënjosur Judaizmin : ai miratoi një ndalesë për synetinë,<ref name="Hodges2001"/><ref name="Schäfer2003"/><ref name="restore">{{Cite journal|last=Schultheiss|first=Dirk|last2=Truss|first2=Michael C.|last3=Stief|first3=Christian G.|last4=Jonas|first4=Udo|date=1998|title=Uncircumcision: A Historical Review of Preputial Restoration|url=http://www.cirp.org/library/restoration/schultheiss/|journal=[[Plastic and Reconstructive Surgery]]|language=en|publisher=[[Lippincott Williams & Wilkins]]|volume=101|issue=7|pages=1990–8|doi=10.1097/00006534-199806000-00037|pmid=9623850|access-date=4 janar 2020|archive-date=27 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527201844/http://www.cirp.org/library/restoration/schultheiss/|url-status=dead}}</ref> gjithë hebrenjtë ishin të ndaluar të hynin në [[Jeruzalemi|Jeruzalem]] me dhimbje vdekjeje dhe qyteti u riemërua ''Aelia Capitolina'', ndërsa Judea u quajt ''Siria Palestina''. Rreth 140, pasardhësi i tij Antoninus Pius (138-161 e.s.) i përjashtoi hebrenjtë nga dekreti për synetinë, duke i lejuar ata të bënin synet djemtë e tyre, megjithëse ishin të ndaluar të bënin të njëjtën gjë me skllevërit dhe prozelitët e tyre. Përgjigja e nacionalistëve hebrenje ( farisenjtë dhe Zealotët ) ndaj dekreteve gjithashtu mori një formë më të moderuar: synetitë u kryenin fshehurazi, madje edhe për hebrenjtë e vdekur.<ref name="Remondino1891"/> Sidoqoftë, kishte edhe shumë hebrenj, të njohur si " helenizatorë ", të cilët shikonin helenizimin dhe integrimin shoqëror të hebrenjve në botën greko-romake në mënyrë të favorshme,<ref name="Hodges2001"/><ref name="Slate"/><ref name="Rubin"/> dhe ndoqën një qasje krejt të ndryshme: duke pranuar Dekretin e Perandorit dhe madje duke bërë përpjekje për të rivendosur lafshat e tyre për t'u asimiluar më mirë në shoqërinë helenistike.<ref name="Kennedy2015"/><ref name="JewishEncyclopedia"/> Qasja e fundit ishte e zakonshme gjatë mbretërimit të Antiokit, dhe përsëri nën sundimin Romak. Lafsha u rivendos me një nga dy metodat, që u ringjallën më vonë në fund të shekullit të 20-të; të dy u përshkruan në detaje nga mjeku grek Aulus Cornelius Celsus në veprën e tij gjithëpërfshirëse enciklopedike ''De Medicina'', shkruar gjatë mbretërimit të [[Tiberius]] (14-37 pas Krishtit).<ref name="restore"/> Metoda kirurgjikale përfshinte çlirimin e lëkurës që mbulon penisin me diseksion, dhe pastaj tërheqjen e tij përpara mbi glans(pjesa e rrumbullakosur që formon fundin e penisit ose klitorisit); ai gjithashtu përshkroi një teknikë më të thjeshtë kirurgjikale të përdorur tek burrat, prezumimi i të cilëve është natyrisht i pamjaftueshëm për të mbuluar glans e tyre. Qasja e dytë, e njohur si " epispazma ",<ref name="Neusner"/> ishte jo kirurgjikale: një pajisje restaurimi e cila përbëhej nga një peshë e veçantë e bërë prej bronzi, bakri ose lëkure (nganjëherë quhet ''Pondus Judaeus'', dmth "Barra hebreje"), ishte ngjitur në [[Penisi|penis]], duke tërhequr lëkurën e saj poshtë. Gjatë orarit të jashtëm, u krijua një lafshë e re ose u zgjat një parafjalë e shkurtër, me anë të zgjerimit të indeve.Martial përmendi gjithashtu instrumentin në ''Epigrammaton'' (Libri 7:35). [[Pali i Tarsusit|Apostulli Pal]] iu referua këtyre praktikave në letrat e tij,<ref name="Hodges2001"/><ref name="Rubin"/><ref name="restore"/> duke thënë: "A ishte ndonjë njeri tashmë i bërë synet kur u thirr? Ai nuk duhet të bëhet i pa bërë synet. " [ 1Kor 7:18 ] Por ai gjithashtu denoncoi në mënyrë të qartë detyrimin e synetisë ndaj jo-hebrenjve, duke hedhur poshtë dhe dënuar ata Judaizatorë që ua përkushtuan ritualin të krishterëve johebrenj, duke i etiketuar avokatët e tillë si" vëllezër të rremë " [ Gal 2: 4 ] ( shiko më poshtë ). Në mesin e shekullit të II-të, udhëheqësit hebrenj të ''Rabbitikut'' futën një metodë radikale të syntisë, ''periahun'', që la (glans:) plotësisht të zbuluara, duke e bërë gati të pamundur rikthimin e lafshës. Nën perandorin e parë të krishterë, [[Kostandini i Madh|Kostandinin]], të dy recetat e Antoninusit në synet u rishikuan dhe përsëri në shekullin e 6-të nën [[Justiniani I|Justinianin]]. Këto kufizime për synetinë e bënë rrugën e tyre si në ligjin laik ashtu edhe në atë të kanunit dhe "të paktën përmes [[Mesjeta|mesjetës]], ligje të ruajtura dhe të zgjeruara që ndalojnë hebrenjtë të synetinë jo-Hebrenjtë dhe të ndalojnë të krishterët ose skllevërit e ndonjë përkatësie fetare nga të pësojnë synetinë për ndonjë arsye."<ref name="Hodges2001"/> === Krishtërimi i hershëm === Kishte debate në Kishën e hershme nëse jo-hebrenjtë duhej të bëheshin synet për t'u bashkuar me komunitetet; disa të krishterë hebrenj këmbëngulnin se ishte e nevojshme. Këshilli i [[Jeruzalemi]]t (50 p.a.s Krishtit) dekretoi që synetia nuk ishte një kërkesë për johebrenjtë, e cila u bë e njohur si " Dekreti Apostolik ".<ref>{{Cite book|last=Bechtel|first=Florentine|title=Catholic Encyclopedia|publisher=Robert Appleton Company|chapter-url=http://www.newadvent.org/cathen/08537a.htm|chapter=Judaizers|year=1910|language=en}}</ref> Ky ishte një nga aktet e para që dallonte krishterimin e hershëm nga Judaizmi .<ref>{{Cite book|last=Kohler|first=Kaufmann|last2=Krauss|first2=Samuel|title=Jewish Encyclopedia|publisher=Funk & Wagnalls Co|location=New York|chapter-url=http://jewishencyclopedia.com/articles/2456-baptism|chapter=Baptism|year=1906|language=en}}</ref> Rreth vitit 140 të es, Tannimi bëri që kërkesat e synetisë të ishin më të rrepta, në mënyrë që të bëhej e pakthyeshme procedura.<ref name="gollaher_2001_ch1">{{Cite book|last=Gollaher|first=David|author-link=David Gollaher|title=Circumcision: A History Of The World's Most Controversial Surgery|chapter=1, ''The Jewish Tradition''|pages=1–30|date=shkurt 2001|publisher=Basic Books|location=New York City|isbn=978-0-465-02653-1|chapter-url=https://books.google.com/books?id=usEzSffvPBMC|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> === Islam === Në fillim të shekullit të VII-të, [[Muhammedi|Muhamedi]] bashkoi shumë fise semite të gadishullit Arabik në kernelin e një lëvizjeje [[myslyman]]e që zgjerohet me shpejtësi. Një gjë që mund të thuhet me siguri është se [[Synetia në Islam|synetia mashkull]] dhe femër ishte krijuar tashmë mirë midis këtyre fiseve, dhe me siguri kishte qenë për më shumë se një mijë vjet, ka shumë të ngjarë të ishte një rit i pjellorisë. Herodoti kishte vërejtur praktikën midis kombeve të ndryshme semite në shekullin e 5 pes, dhe [[Flavius Josephus|Josefus]] kishte përmendur posaçërisht synetinë si një traditë midis [[arab]]ëve në shekullin I para erës sonë.<ref name="Barton">{{Cite book|last=George Barton|title=A sketch of Semitic origins, social and religious|year=1902|publisher=Macmillan|oclc=1850150|pages=[https://archive.org/details/cu31924029872938/page/n117 98]–100|url=https://archive.org/details/cu31924029872938|isbn=978-1-4286-1575-5|first=George|language=en}}</ref> Ka disa transmetime që i atribuohen [[Muhamedi]]t, në të cilat ai aprovon synetinë e femrës; shumë studiues besojnë se këto transmetime janë të dobëta dhe u mungon origjinaliteti.<ref>{{Cite web|url=http://www.islamicemirate.com/index.php?option=com_content&view=article&id=310:female-circumcision-in-islam&catid=69:misconceptions-articles&Itemid=223|title=Female Circumcision and Islam; Sheikh (Dr.) `Abd al-Rahmân b. Hasan al-Nafisah, editor of the Contemporary Jurisprudence Research Journal, Riyadh|access-date=30 maj 2020|archive-date=31 maj 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200531031410/https://convertfilenow.com/3/?kw=PNP1_LP3_convertfilenow&sid=11165151&said=islamicemiratecom&clickid=186899023056271966668524734104895944489|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://insideislam.wisc.edu/2011/02/the-truth-about-islam-and-female-circumcision/|title=The Truth About Islam and Female Circumcision|date=2011-02-18|work=Inside Islam|access-date=2018-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930194554/https://insideislam.wisc.edu/2011/02/the-truth-about-islam-and-female-circumcision/|archive-date=30 shtator 2018|publisher=[[University of Wisconsin–Madison]]|language=en-US|url-status=dead}}</ref> Praktika e [[Synetllëku|synetisë]] nganjëherë karakterizohet si një pjesë e ''fitrah'' siç përmendet në ''[[Hadithi|hadith]]'' (transmetimet [[profeti]]ke).<ref>{{Cite journal|last=Cohen|first=Jonathan|date=qershor 2011|title=Male circumcision in the United States: The History, an analysis of the discourse, and a philosophical interpretation|language=en|publisher=College of Liberal Arts & Social Sciences Theses and Dissertations|page=29|citeseerx=10.1.1.854.2776|quote=Unlike the Bible, there is not a lot of mention of circumcision in the Qur'an, but male circumcision is also deeply rooted in the Muslim tradition. Gollaher explains how "Muhammad is reported to have prescribed cutting the foreskin as a fitrah, a measure of personal cleanliness" (Gollaher, p. 45). Also, just as within the Jewish tradition, modern Muslims see this religious practice as not only morally but medically beneficial. A conference of Islamic scholars in 1987 stated that pro-circumcision medical studies "[reflect] the wisdom of the Islamic statements" (Gollaher, p. 47).}}</ref> === Jahudizmi === Gjatë shekujve XIX dhe XX, shumë [[Haskala|reformatorë]], mjekë dhe [[Mjeku|mjekë]] hebrenj në [[Evropa Qendrore|Evropën Qendrore]] dhe [[Evropa lindore|Lindore]] propozuan të zëvendësojnë synetinë me një ceremoni simbolike, ndërsa të tjerët kërkuan të ndalojnë ose shfuqizojnë synetinë tërësisht,<ref name="Yivo"> </ref> ashtu siç perceptohej si një e rrezikshme, barbare dhe rituali pagan i gjymtimit të organeve gjenitale që mund të transmetojnë sëmundje infektive te të porsalindurit. Kundërshtimi i parë zyrtar për synetinë brenda Judaizmit ndodhi në 1843 në [[Frankfurti mbi Majn|Frankfurt]].<ref name="gollaher_2001_ch1"/> Shoqata për Miqtë e Reformës, një grup që kritikoi praktikat tradicionale hebraike, tha se milja britanike nuk ishte një mitzvah por një trashëgimi e vjetër nga fazat e hershme të Izraelit, një kthim i vjetëruar në fenë primitive. Me rolin e zgjeruar të mjekësisë erdhi kundërshtimi i mëtejshëm; disa aspekte të synetisë hebraike si ''periahu'' dhe ''metzitzah'' (tërheqja e gjakut nga plaga e synetisë përmes thithjes ose një leckë) u konsideruan si joigjenike dhe e rrezikshme për të porsalindurit. Dëshmi të mëvonshme që [[sifilizi]] dhe [[tuberkulozi]] &ndash; dy nga sëmundjet më të frikshme infektive në shekullin XIX &ndash; ishin përhapur nga mohels, shkaktuar të ndryshme [[Rabini|rabinët]] për të avokuar ''metzitzah'' të bëhet duke përdorur një sfungjer ose një tub. Midis hebrenjve sekularë, jo-praktikë që zgjodhën të mos i bëjnë synet djemtë e tyre dhe t'i ruanin të paprekur, ishte edhe Theodor Herzl .<ref>{{Cito web|url=http://jewishcircumcision.org/spectator.htm|title=Circumcision: A Source of Jewish Pain|accessdate=2018-07-28|last=Goldman|first=Ronald|date=1997|website=Jewish Circumcision Resource Center|publisher=Jewish Spectator|language=en|archive-date=11 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611151610/https://jewishcircumcision.org/spectator.htm|url-status=dead}}</ref> Efron raporton se jo-hebrenjtë dhe gjithashtu disa reformatorë hebrenj në fillimin e shekullit të 19-të të Gjermanisë kishin kritikuar synetinë rituale si "barbare" dhe se mjekët hebrenj iu përgjigjën këtyre kritikave me mbrojtje të ritualit ose propozime për modifikim ose reformë. Nga fundi i shekullit të 19-të, disa mjekë hebrenj në vend mbronin synetinë duke pretenduar se ai kishte avantazhe shëndetësore.<ref>{{Cite book|title=Medicine and the German Jews|last=John M. Ephron|publisher=Yale University Press|year=2001|pages=222–233|first=John M|language=en}}</ref> Sot Këshilli Rabbinik i Amerikës, grupi më i madh i rabinëve ''Modernë'' Ortodoksë, miraton duke përdorur një tub qelqi si një zëvendësues të ''metzitzah'' .<ref>{{Cito web|url=http://www.rabbis.org/news/article.cfm?id=100605|title=Metzitza Be'Peh - Halachic Clarification Regarding Metzitza Be'Peh, RCA Clarifies Halachic Background to Statement of March 1, 2005|accessdate=5 korrik 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070415221929/http://www.rabbis.org/news/article.cfm?id=100605|archivedate=15 prill 2007|language=en}}</ref> Sidoqoftë, një numër në rritje i hebrenjve bashkëkohorë dhe grupeve hebreje intaktiviste në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]] dhe [[Izraeli|Izrael]], si laikë dhe fetarë, filluan të vunë në dyshim efektet e përgjithshme afatgjata, pasojat [[Psikologjia|psikologjike]] dhe psikofizike të traumave të shkaktuara nga synetia te fëmijët hebrenj,<ref name="Kimmel"/><ref>{{Cite journal|last=Goodman|first=Jason|date=1999|title=Jewish circumcision: an alternative perspective|url=http://www.cirp.org/library/cultural/goodman1999/|journal=[[BJU International]]|language=en|volume=83|issue=Supplement 1|pages=22–27|doi=10.1046/j.1464-410x.1999.0830s1022.x|pmid=10349411|access-date=4 janar 2020|archive-date=10 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180810151529/http://www.cirp.org/library/cultural/goodman1999/|url-status=dead}}</ref><ref name="Jewish News">{{Cite news|url=https://jewishnews.timesofisrael.com/the-jewish-parents-cutting-out-the-bris/|title=The Jewish parents cutting out the bris|last=Oryszczuk|first=Stephen|date=28 shkurt 2018|work=[[The Times of Israel]]|access-date=4 gusht 2018|location=[[Jerusalem]]|language=en}}</ref> dhe zgjidhni të mos i bënin synet djemtë e tyre.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN22970720071003?pageNumber=1|title=Jewish "intactivists" in U.S. stop circumcising|last=Chernikoff|first=Helen|date=3 tetor 2007|work=Reuters|access-date=2007-11-03|language=en}} </ref><ref name="kasher">{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/opinion/.premium-1.808557|title=It's 2017. Time to Talk About Circumcision|last=Kasher|first=Rani|date=23 gusht 2017|work=Haaretz|access-date=4 shtator 2017|location=Tel Aviv|language=En}}</ref> Ata ndihmohen nga një numër i vogël i rabive të Reformës, Liberalit dhe Rindërtimit dhe kanë zhvilluar një ceremoni përshëndetëse që ata e quajnë ''Britanët shalom'' ("Besëlidhja [e] Paqes") për fëmijë të tillë, pranuar edhe nga Judaizmi Humanist .<ref>{{Cito web|url=http://www.circumstitions.com/Jewish-shalom.html|title=Celebrants of Brit Shalom|accessdate=2007-10-03|last=Reiss, MD|first=Dr. Mark|year=2006|publisher=Brit Shalom|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141213065752/http://www.circumstitions.com/Jewish-shalom.html|archivedate=2014-12-13|language=en}} </ref><ref>{{Cito web|url=http://www.jewsagainstcircumcision.org/brisshalom.htm|title=Providers of Brit Shalom|last=Goldman, PhD|first=Ron|year=2006|publisher=[[Jews Against Circumcision]]|language=en|access-date=30 maj 2020|archive-date=29 shtator 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929080506/http://www.jewsagainstcircumcision.org/brisshalom.htm|url-status=dead}}</ref> === Mesjeta deri në shekullin XIX === [[Tomas Akuinas]] në ''Summa Theologica në'' pyetjen e tij pse, nëse nën doktrinën hebraike synetia hiqte mëkatin origjinal, [[Jezusi]] u bë synet &ndash; pasi Jezui nuk kishte asnjë mëkat origjinal. Steve Jones sugjeron se ekziston një traditë teologjike që Jezusi rimori lafshën e tij në Ngjitje."Nëse ai nuk do ta bënte këtë, të shpëtuarit do të duhej të operoheshin në Parajsë në mënyrë që të mos ishin më të përsosur se Shpëtimtari i tyre".<ref>{{Cite book|last=Steve Jones|title=Y: the descent of men, Chapter 5|year=2005|publisher=Mariner Books|isbn=978-0-618-13930-9|url=https://archive.org/details/ydescentofmen000jone|first=Steve|language=en}}</ref> [[Tomas Akuinas|Thomas Akuinas]] hebrenjtë u dëbuan nga Anglia nga Edward I në 1290, me sa duket për tensionet sociale në lidhje me uzurpimin . Por imagjinata e publikut ishte kapur nga shpifja e gjakut që të paktën nga shekulli i 12-të: "Aq shumë e përhapur ishte besimi që hebrenjtë i bënin synet viktimat e tyre ... se Menasseh ben Israil, Rabini Hollandez, i cili kërkoi nga Kromuell ripranimin e hebrenjëve në 1656, duhej të banonte në një gjatësi të konsiderueshme në ''Vindiciae Judaeorum(përkthimi nga lat:Një drejtësi për hebrenjtë)'' në refuzimin e kërkesës".<ref>{{Cite book|last=James Shapiro|title=Shakespeare and the Jews|url=https://books.google.com/?id=BR4BxGfBqrIC&lpg=PA82&dq=england%20expulsion%20jews%20circumcision&pg=PR5#v=onepage&q=&f=false|isbn=978-0-312-21689-4|year=1998|first=James|language=en}}</ref> Në Spanjën e shekullit 15, shumica e hebrenjve dhe [[Mysliman|myslimanëve]] u dëbuan dhe Inkuizicioni Spanjoll monitorohej dhe ndiqej penalisht konvertimi në krishterim për të siguruar që ata nuk po praktikonin fshehurazi Judaizmin, bashkoheshin me hebrenjtë ose merreshin me praktikat hebraike si synetia.<ref>{{Cite book|last=Henry Kamen|title=The Spanish Inquisition: A Historical Revision.|url=https://archive.org/details/spanishinquisiti00henr|publisher=Yale University Press|year=1997|isbn=978-0-297-81719-2|first=Henry|language=en}}</ref> Në 1521,Hernan [[Hernan Kortes|Cortés]] mundi [[Aztekët|perandorinë Aztec]] në Mesoamerica, e cila u pasua nga një fluks i madh i klerit spanjoll, shkrimet e të cilit ofrojnë shumicën e informacionit rreth jetës dhe zakoneve të para-pushtimit të Aztekëve, të mbledhura kryesisht nga intervistat me ata që i mbijetuan pushtimit dhe epidemive pasuese, dhe pasardhësit e tyre. Diego Durán, një koleg Dominikane, ishte i bindur se Aztekët ishin një nga fiset e humbura të Izraelit, me një provë thelbësore të provave mbështetëse që ata kishin praktikuar synetinë.<ref>[https://books.google.com/books?id=193tKPdM-ykC&pg=PR29&lpg=PR29&dq=%22diego+duran%22&source=bl&ots=5sUnkVzJaC&sig=O9N2_izOs4W0Hg39molb6-eyIUY&hl=en&ei=AzFHS6SiIsyHkQXxsdyDAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CAcQ6AEwADgy#v=onepage&q=%22diego%20duran%22&f=false ''The History of the Indies of New Spain''], Chapter 1 concerns the Jewish origins of the Aztecs, a very common idea at the time. [https://openlibrary.org/b/OL13741298M/Book_of_the_gods_and_rites Gods and Rite, Chapter 3] deals with the associated idea of circumcision</ref> Aq ndikues ishte ky nocion që 300 vjet më vonë Bancroft në ''Garat e'' tij monumentale të ''Native''<ref name="Bancroft">{{Cite book|last=Bancroft, Hubert Howe|title=The Native Races, Volume 2, Civilized Nations|year=1882|url=http://collections.lib.ttu.edu/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=/hfwc&CISOPTR=2&CISOBOX=1&REC=7|accessdate=2018-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720060820/http://collections.lib.ttu.edu/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=%2Fhfwc&CISOPTR=2&CISOBOX=1&REC=7|archivedate=20 korrik 2011|url-status=dead|first=Hubert|language=en}}</ref> filloi diskutimin e tij për synetinë duke shkruar: "Qoftë zakon i synetisë, i cili ka qenë propozimi i madh i argumentit në favor të origjinës hebreje të Aztekëve, të marra me të vërtetë midis këtyre njerëzve, është dyshuar nga autorë të shumtë, "duke arritur në përfundimin se ajo ndoshta ka ekzistuar në një" formë të caktuar midis disa fiseve "(f278). Theelësi është "një formë e caktuar", pasi Bancroft e bën të qartë në një shënim se shumica e burimeve të tij, përfshirë Clavigero, Ternaux-Compans, Carbajal Espinosa, Oviedo, Herrera, dhe veçanërisht Acosta, besuan se Durán dhe të tjerët "ngatërronin zakonin e duke tërhequr gjak nga organet sekrete me syneti ", dhe" prerja mbi pre e veshit për të qenë gabuar për synetinë ", duke shtuar se ky rit i lënies së gjakut<ref>It is now thought this ubiquitous Mesoamerican ritual dates back to the Olmecs. See [http://www.mesoweb.com/pari/publications/RT08/Bloodletting.pdf Olmec Bloodletting: An Iconographic Study] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921165249/http://www.mesoweb.com/pari/publications/RT08/Bloodletting.pdf |date=21 shtator 2009 }}</ref> " u krye kryesisht mbi djemtë e njerëzve të mëdhenj "(f. 279) . Rasti nuk u ndihmua nga fakti që asnjë raport për të parë një Aztec të bërë synet të moshuar ekzistonte në literaturë. Remondino thotë se është "çështje polemike" nëse lëvorja në të vërtetë ishte hequr (f. 46).<ref name="Remondino1891"/> Në lidhje me Mjanët, Bancroft thotë se në vitin 1858 Brasseur de Bourbourg raportoi gjetjen e "gjurmëve"<ref>In fact the term used is ''"restes déformés des rites antiques"'' or "deformed remnants of ancient rites" p35 [https://archive.org/stream/histoiredesnatio03bras/histoiredesnatio03bras_djvu.txt Histoire des nations civilisées du Mexique et de l'Amérique Centrale (1857-9)]</ref> të synetisë në burime, përkundër Cogolludo që kishte raportuar se "synetia" ishte e panjohur për Indianët e Jukatanit" (fq279, 679).<ref name="Bancroft"/> Por në 1864 Brasseur botoi përkthimin e tij në frëngjisht të Diego de Landa, rishikuar së fundmi 1556 dorëshkrim etnografik, i cili me vendosmëri hodhi poshtë nocionin e synetisë Majan, dhe në një shënim ai pranoi se ndoshta kishte pasur një "gabim", një pranim që kurrë nuk e gjeti atë mënyrë në letërsinë në gjuhën angleze<ref> {{Cite book|title=Relation des choses de Yucatán de Diego de Landa|url=https://books.google.com/?id=exorAAAAYAAJ&dq=inauthor:Diego+inauthor:de+inauthor:Landa#v=onepage&q=&f=false|page=162|last=Landa, Diego de|year=1864|isbn=978-1-145-37930-5|first=Diego|language=en}}</ref> edhe pse etnografia moderne ka kohë që ka kuptuar natyrën e këtyre ritualeve.<ref>{{Cite book|last=Joralemon, D.|chapter=Ritual Blood-Sacrifice among the Ancient Maya: Part I|title=Primera Mesa Redonda de Palenque|year=1974|pages=59–76|editor-last=Merle Green Robertson|chapter-url=http://www.mesoweb.com/pari/publications/RT02/Joralemon1974.pdf|language=en|access-date=30 maj 2020|archive-date=6 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806031152/http://www.mesoweb.com/pari/publications/RT02/Joralemon1974.pdf|url-status=dead}}</ref> Sidoqoftë, Aztekët dhe Majat përfshihen nga shumë autorë nga disiplina të tjera në mesin e listës së njerëzve paramodernë që praktikuan synetinë. Shembuj të burimeve të tilla përfshijn UNAIDS,<ref>{{Cito web|url=http://www.malecircumcision.org/media/documents/MC_Global_Trends_Determinants.pdf|title=Circumcision: Global Trends and Determinants of Prevalence, Safety and Acceptability|accessdate=2010-01-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091122174032/http://www.malecircumcision.org/media/documents/MC_Global_Trends_Determinants.pdf|archivedate=2009-11-22|language=en}}</ref> Kaplan,<ref>{{Cite journal|last=Kaplan GW|first=Kaplan|date=mars 1977|title=Circumcision--an overview|journal=Curr Probl Pediatr|language=en|volume=7|issue=5|pages=1–33|pmid=321186}}</ref> dhe Weiss.<ref>{{Cite journal|last=Weiss|first=Charles|year=1966|title=Motives for male circumcision among preliterate and literate peoples|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_1966-07_2_2/page/69|journal=The Journal of Sex Research|language=en|volume=2|issue=2|pages=69–88|doi=10.1080/00224496609550503}}</ref> Vendet që nuk e bëjnë synetinë shpesh kanë mbajtur antipati për ato që bëjnë. Të bërit synet shpesh shihej si një shenjë turpi.<ref name="Remondino1891"/> Sipas Darby, u pa gjithashtu si një humbje serioze e indeve erogjene: "Gjatë Rilindjes dhe shekullit të 18-të përqendrimi i lafshës tek funksioni seksual i mashkullit dhe kënaqësia e të dy partnerëve u njoh nga anatomistët Berengario da Carpi, Gabriello Fallopio dhe William Harvey, në manualet popullore të seksit si ''master-pjesa'' e Aristotelit, dhe nga mjekë si John Hunter, i cili gjithashtu vlerësoi rëndësinë e lafshës në sigurimin e indit të njomë të nevojshëm për të akomoduar një mbledhje".<ref name="darbymja">{{Cite journal|last=Darby|first=Robert|date=gusht 2003|title=Medical history and medical practice: persistent myths about the foreskin|url=http://www.mja.com.au/public/issues/178_04_170203/dar10676_fm.html|journal=[[Medical Journal of Australia]]|language=en|publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]]|volume=178|issue=4|pages=178–9|doi=10.5694/j.1326-5377.2003.tb05137.x|pmid=12580747|access-date=4 janar 2020|archive-date=2 mars 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302175432/http://www.mja.com.au/public/issues/178_04_170203/dar10676_fm.html|url-status=dead}}</ref> Në vitin 1650, mjeku anglez John Bulwer në studimin e tij për modifikimin e trupit, ''Anthropometamorphosis'': ndërrimi artificial shkroi për humbjen e kënaqësisë seksuale që vjen nga synetia: "pjesa që varet nga fundi i lafshës, është lëvizur lart e poshtë në veshje, që në këtë tërheqje të mund të mblidhte më shumë nxehtësi dhe të rrisë kënaqësinë e gjinisë tjetër; një kënaqësi për të cilën ata [të synetisë] janë mashtruar nga kjo shpikje e dëmshme. Sepse, shkurtsëia e parafjalëve llogaritet në të metat organike të oborrit,… megjithatë heq disi synetia nga kënaqësia e grave, duke e zvogëluar titullimin e tyre ”. Historiani anglez Edward Gibbon, autor i ''Historisë së Rënies dhe Rënies së Perandorisë Romake'', i referohej praktikës si "një rit të dhimbshëm dhe shpesh të rrezikshëm", dhe një "gjymtim njëjës" të praktikuar vetëm nga hebrenjtë dhe [[turqit]] . == Debatet moderne == === Etikë === Pamja etike e synetisë ndryshon sipas vendit. Në Shtetet e Bashkuara, me një normë të lartë synetie, Shoqata Mjekësore Amerikane deklaroi në 2011 se ata "do të kundërshtojnë çdo përpjekje për të ndërhyrë në praktikën e ligjshme mjekësore dhe zgjedhjet e informuara të pacientëve".<ref>{{Cito web|url=http://www.thebody.com/content/64805/ama-opposes-legal-restrictions-on-infant-circumcis.html|title=AMA Opposes Legal Restrictions on Infant Circumcision|language=en}}</ref> Në vitin 2012, Akademia Amerikane e Pediatrisë lëshoi një raport teknik dhe një deklaratë të politikave për synetinë e foshnjave jo terapeutike, duke thënë se përfitimet shëndetësore parandaluese të synetisë me zgjedhje të të porsalindurve meshkuj tejkalojnë rreziqet e procedurës, megjithëse përfitimet shëndetësore nuk janë aq të mëdha sa rekomandojnësynetinë rutinë për të gjithë të porsalindurit meshkuj, dhe që prindërit në fund të fundit duhet të vendosin nëse synetia është në interesin më të mirë të fëmijës së tyre mashkull.<ref name="AAP Statement 2012"/> Pas publikimit të deklaratës së pozicionit, u shfaq një debat në revistën ''Journal of Etics Medical''.<ref name="aktuelle urol"/><ref name="medethics">{{Cite journal|last=Svoboda|first=J Steven|last2=Van Howe|first2=Robert S|date=2013-03-18|title=Out of step: fatal flaws in the latest AAP policy report on neonatal circumcision|url=http://jme.bmj.com/content/early/2013/03/18/medethics-2013-101346.abstract|journal=[[Journal of Medical Ethics]]|language=en|volume=39|issue=7|pages=434–441|doi=10.1136/medethics-2013-101346|pmid=23508208|access-date=22 janar 2019}}</ref> Në vitin 2013, një grup prej 38 pediatër, mjekë, kirurgë, etikë dhe avokatë të [[Evropa Veriore|Evropës Veriore kanë]] bashkautorizuar një koment ku thuhej se ata gjetën raportin teknik të AAP-së dhe deklaratën e politikave që vuante nga paragjykimi kulturor, dhe arritën rekomandime dhe përfundime të ndryshme nga ato të mjekëve në pjesë të tjera të botës;<ref name="AAP Critique 2013"/> në veçanti, grupi mbrojti një politikë të dëmit ndaj foshnjave dhe të respektojë të [[Të drejtat e fëmijëve|drejtat]] e tyre të integritetit trupor dhe moshës së pëlqimit . Një opinion i dy autorëve deklaroi se, sipas mendimit të tyre, analiza e AAP për vitin 2012 ishte e pasaktë, e pahijshme dhe jo e plotë. AAP mori kritika të mëtutjeshme nga grupet Intaktiviste që kundërshtojnë synetinë.<ref name="cnn_2012">{{Cito web|url=http://www.cnn.com/2012/08/27/health/aap-circumcision-recommendation/|title=AAP: Health benefits of circumcision outweigh the risks|publisher=CNN|date=2012-08-27|accessdate=22 shtator 2014|last=Emmons, Sasha|language=en}}</ref><ref name="Time_2012">{{Cite journal|last=Rochman, Bonnie|first=Bonnie|date=2012-08-27|title=Circumcision: Pediatricians Say Benefits Trump Risks|url=http://healthland.time.com/2012/08/27/circumcision-pediatricians-say-benefits-trump-risks/|journal=Time|language=en|access-date=22 shtator 2014|archive-date=13 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140813201024/http://healthland.time.com/2012/08/27/circumcision-pediatricians-say-benefits-trump-risks/|url-status=dead}}</ref> AAP iu përgjigj këtyre kritikave në ''Gazetën e Etikës Mjekësore'', duke bërë thirrje për një debat të respektueshëm dhe të bazuar në prova.<ref>{{Cite journal|last=AAP Task Force on Circumcision 2012|date=2013-03-18|title=The AAP Task Force on Neonatal Circumcision: a call for respectful dialogue|url=http://jme.bmj.com/content/early/2013/03/18/medethics-2013-101456.extract|journal=[[Journal of Medical Ethics]]|language=en|volume=39|pages=442–443|doi=10.1136/medethics-2013-101456|pmid=23508207|access-date=2013-03-30}}</ref> Në vitin 2017, Gazeta e Etikës ''e'' Shoqatës Mjekësore Amerikane publikoi dy artikuj të veçantë që sfidojnë moralin e kryerjes së synetisë së foshnjave jo terapeutike. === Historia === Synetia u përhap në disa kombe që flisnin anglisht nga fundi i shekullit të 19-të, me futjen e anestezisë dhe antisepsës që zgjerohet me shpejtësi praktika kirurgjikale.<ref name="Gordon">{{Cite journal|last=Dunsmuir|first=W. D.|last2=Gordon|first2=E. M.|year=1999|title=The history of circumcision|url=http://www.cirp.org/library/history/dunsmuir1/|journal=[[BJU International]]|language=en|publisher=[[Wiley-Blackwell]]|volume=83|issue=Suppl. 1:1–12|pages=1–12|doi=10.1046/j.1464-410x.1999.0830s1001.x|pmid=10349408|access-date=13 prill 2020|archive-date=12 gusht 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040812031150/http://www.cirp.org/library/history/dunsmuir1/|url-status=dead}}</ref> Mjekë të tillë si Sir Jonathan Hutchinson në Angli kanë shkruar artikuj në favor të procedurës.<ref name="Hutchinson">{{Cito web|url=http://www.historyofcircumcision.net/index.php?option=com_content&task=view&id=38&Itemid=0|title=Mr Hutchinson on circumcision|accessdate=2010-01-03|publisher=historyofcircumcision.net|language=en|archive-date=23 korrik 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723144701/http://www.historyofcircumcision.net/index.php?option=com_content&task=view&id=38&Itemid=0|url-status=dead}}</ref> Peter Charles Remondino, një mjek nga San Diego, shkroi një ''histori të synetisë nga kohërat më të hershme e deri më sot: Arsyet morale dhe fizike për performancën e tij'' (1891), për të promovuar synetinë.<ref name="gollaher">{{Cite journal|last=Gollaher|first=David|date=vjeshtë 1994|title=From Ritual to Science: The Medical Transformation of Circumcision in America|url=http://www.cirp.org/library/history/gollaher/|journal=Journal of Social History|language=en|publisher=[[George Mason University|George Mason University Press]]|volume=28|issue=1|pages=5–36|doi=10.1353/jsh/28.1.5|access-date=13 prill 2020|archive-date=25 shtator 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040925080415/http://www.cirp.org/library/history/gollaher/|url-status=dead}}</ref> Lewis Sayre, një kirurg i shquar ortopedik në atë kohë, ishte një tjetër avokat i hershëm amerikan. Sidoqoftë, teoritë mbi të cilat u bënë shumë kërkesa të hershme, siç është teoria refleksi e sëmundjes dhe efektet e pretenduara të dëmshme të masturbimit, prej kohësh janë braktisur nga profesioni mjekësor. Dr. John Harvey Kellogg rekomandoi synetinë e djemve të kapur duke masturbuar, duke shkruar: "Një ilaç për masturbim i cili është pothuajse gjithmonë i suksesshëm te djemtë e vegjël është synetia, veçanërisht kur ekziston ndonjë shkallë e fimozës. Operacioni duhet të kryhet nga një kirurg pa administruar anestezi, pasi dhimbja që merr pjesë në operacion do të ketë një efekt përshëndetës në mendje, veçanërisht nëse lidhet me idenë e ndëshkimit ”. Por ai ishte kundër synetisë rutinore të foshnjave: "Sidoqoftë, është e dyshimtë nëse një dëm aq sa i mirë nuk vjen nga synetia, pasi është treguar nga vëzhgimi i gjerë midis hebrenjëve se tkurrja shumë e madhe e mishit, apo e jashtme hapja e uretrës, është jashtëzakonisht e zakonshme në mes tyre, duke qenë padyshim rezultat i acarimit të zgjatur dhe tkurrjes së mëvonshme cikatriciale që vjen si rezultat i synetisë në foshnjëri."<ref>{{Cite book|last=John Harvey Kellogg|title=Plain Facts for Young and Old|publisher=F. Segner & Co.|year=1888|url=http://etext.lib.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=KelPlai.sgm&images=images/modeng&data=/texts/english/modeng/parsed&tag=public&part=11&division=div1|isbn=978-0-585-23264-5|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150221220002/http://etext.lib.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=KelPlai.sgm&images=images%2Fmodeng&data=%2Ftexts%2Fenglish%2Fmodeng%2Fparsed&tag=public&part=11&division=div1|archivedate=21 shkurt 2015|accessdate=30 maj 2020|url-status=dead|language=en}}</ref> Një kundërshtar i hershëm britanik i synetisë ishte Herbert Snow, i cili shkroi një libër të shkurtër të quajtur ''Barbariteti i synetisë si ilaç për anomalitë kongjenitale'' në 1890.<ref>{{Cito web|url=http://www.historyofcircumcision.net/index.php?option=content&task=view&id=45#dow|title=The barbarity of circumcision, 1890. Herbert Snow's attempt to turn the tide|accessdate=2009-06-05|last=Robert Darby|publisher=historyofcircumcision.net|quote=Snow's book may be viewed [http://www.historyofcircumcision.net/images/stories/resources/snow.pdf here].|language=en|archive-date=5 korrik 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100705230846/http://www.historyofcircumcision.net/index.php?option=content&task=view&id=45#dow|url-status=dead}}</ref> Por deri në vitin 1936, LE Holt, një autor i teksteve pediatrike, mbrojti synetinë e burrave dhe grave si një trajtim për masturbimin.<ref>{{Cite journal|last=Paige|first=Karen Ericksen|date=maj 1978|title=The Ritual of Circumcision|url=http://www.noharmm.org/paige.htm|journal=Human Nature|language=en|pages=40–48|access-date=13 prill 2020}}</ref> Pyetja e parë serioze e praktikës nuk ndodhi deri në fund të vitit 1949, kur neonatologu dhe [[Pediatria|pediatri]] skocez Douglas Gairdner botoi ''The Fate of the Foreskin'' në ''British Medical Journal'';<ref>{{Cite journal|last=Gairdner|first=Douglas|author-link=Douglas Gairdner|date=24 dhjetor 1949|title=The Fate of the Foreskin: A Study of Circumcision|url=http://www.cirp.org/library/general/gairdner/|journal=[[British Medical Journal]]|language=en|volume=2|issue=4642|pages=1433–7|doi=10.1136/bmj.2.4642.1433|pmc=2051968|pmid=15408299|access-date=13 prill 2020|archive-date=20 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140420205342/http://www.cirp.org/library/general/gairdner/|url-status=dead}}</ref> sipas Wallerstein, kjo filloi të ndikojë ndjeshëm në praktikën e synetisë në [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretërinë e Bashkuar]].<ref name="Wallerstein1985"/> Sipas Darby dhe Cox, këmbëngulja e synetisë në SH.B.A. ka çuar në lëvizje më të fuqishme proteste.<ref name="Fearfulsymmetries">{{Cite book|title=Fearful Symmetries: Essays and Testimonies Around Excision and Circumcision|editor-last=Chantal Zabus|last=Robert|first=Darby|last2=Laurence Cox|chapter=Objections of a Sentimental Character:The Subjective Dimensions of Foreskin loss|page=150|year=2009|publisher=Editions Rodopi B.V.|isbn=978-90-420-2572-1|language=en}}</ref> Një marshim proteste në 1980 në Kapitolin e Shtetit të Kalifornisë u raportua në një artikull të Associated Press.<ref>{{Cite news|title=Protest Against Circumcision|last=Associated Press in San Francisco Examiner with UPI Photograph|date=29 shtator 1980|work=San Francisco Examiner|page=B4|language=en}}</ref> Organizata Kombëtare e Qendrave të Burimeve të Informacionit të Synetisë( NOCIRC ) u formua nga Marilyn Milos, RN, në 1985.<ref name="milos1992">{{Cite journal|last=Milos|first=Marilyn Fayre|last2=Macris|first2=Donna|date=mars–prill 1992|title=Circumcision: A Medical or a Human Rights Issue?|url=http://www.cirp.org/library/ethics/milos-macris/|journal=[[Journal of Midwifery & Women's Health|Journal of Nurse-Midwifery]]|language=en|publisher=[[Elsevier]]|volume=37|issue=2: Supplement|pages=S87–S96|doi=10.1016/0091-2182(92)90012-R|pmid=1573462|access-date=13 prill 2020|archive-date=28 qershor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100628074302/http://www.cirp.org/library/ethics/milos-macris/|url-status=dead}}</ref> Qëllimi i deklaruar i organizatës është të sigurojë lindjen e fëmijëve dhe foshnjave mashkullore, femra dhe interseksuale për t'i mbajtur organet e tyre seksuale të paprekura. Tubimet protestuese janë mbajtur në SH.B.A. dhe në zona të tjera. NOCIRC kanë kritikuar vazhdimisht udhëzimet e synetisë së komunitetit mjekësor amerikan. Sipas Milos dhe Donna Macris, "Nevoja për të mbrojtur të drejtën e foshnjës për një fillim të qetë u nxor në dritë nga Dr.Frederick Leboyer në veprën e tij historike, ''Lindja pa dhunë'' ". Kjo periudhë gjithashtu pa formimin e organizatave kundër synetisë në Australi, Kanada, Mbretërinë e Bashkuar dhe Afrikën e Jugut. Aktivistët filluan krijimin e faqeve të internetit në mesin e viteve 1990, dhe ky proces ka vazhduar. Një organizatë e tillë shpërndau pyetësorë për njerëzit e bërë synet. Ankesat përfshijnë dhëmbëza të dukshme (33%), lëkurë të pamjaftueshme penile për ngritje të rehatshme (27%), lakim të ereksionit nga humbja e pabarabartë e lëkurës (16%) dhe dhimbje dhe gjakderdhje gjatë ereksionit / manipulimit (17%). Ankesat psikologjike përfshijnë ndjenjat e gjymtimit (60%), vetëvlerësim të ulët / inferioritet ndaj burrave "të paprekur" (50%), dismorfi gjenitale (55%), tërbim (52%), pakënaqësi / depresion (59%), shkelje ( 46%), ose tradhtia prindërore (30%). Shumë të anketuar raportuan se vuajtja e tyre fizike / emocionale pengonte intimitetin emocional me partnerin / et e tyre, duke rezultuar në mosfunksionim seksual . Burra të shquar që dihet se nuk janë të lumtur për synetinë përfshijnë [[Sigmund Freud]],<ref>Michel Hervé Bertaux-Navoiseau, Freud and circumcision, chronicle of an unconscious trauma</ref> AE Housman, WH Auden, Geoffrey Keynes dhe vëllain e tij [[John Maynard Keynes]], ekonomistin e famshëm.<ref name="Fearfulsymmetries"/> Në vitin 1996, Journal Medical Medical publikoi një letër nga 20 burra ku thuhej se "ne kemi qenë të dëmtuar nga synetia në fëmijëri"; ata argumentuan se "nuk mund të jetë etike që mjeku të amputojë indet normale nga një fëmijë normal". Dr. Benjamin Spock (1903 &ndash; 1998), ''Kujdesi për Fëmijët dhe Fëmijët i të'' cilit është libri më i madh amerikan që shitet autori në histori, mbështeti fillimisht synetinë, por ndryshoi mendjen e tij afër fundit të jetës së tij.<ref>B. Spock, Circumcision - It's Not Necessary ''Redbook'', April 1989</ref> === Kontradiktat mjekësore === INë Shtetet e Bashkuara, Akademia Amerikane e Pediatrisë (AAP), Akademia Amerikane e Mjekëve të Familjes (AAFP), dhe Kolegji Amerikan i Obstetërve dhe Gjinekologëve (ACOG), të cilët bashkëpunuan për të prodhuar deklaratat e vitit 2012 të lëshuara nga AAP, fletë pozicioni që nga viti 2012 deklaroi "" Në raste të tilla si vendimi për të kryer një syneti në periudhën e porsalindur (kur ka mosmarrëveshje të arsyeshme në lidhje me ekuilibrin midis përfitimeve mjekësore dhe dëmeve, kur ka përfitime dhe dëmtime jomedikale që mund të rezultojnë nga një vendim nëse për të kryer procedurën, dhe kur procedura nuk është thelbësore për mirëqenien e menjëhershme të fëmijës), prindërit duhet të përcaktojnë se çfarë është në interesin më të mirë të fëmijës. Në shoqërinë pluraliste të Shteteve të Bashkuara, ku prindërve u jepet një autoritet i gjerë për përcaktimin e asaj që përbën edukimin e duhur të fëmijëve dhe mirëqenien e fëmijëve, është e ligjshme që prindërit të marrin parasysh traditat e tyre kulturore, fetare dhe etnike, përveç faktorët mjekësorë, kur bëni këtë zgjedhje " Shërbimi Kombëtar i Shëndetit i [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretërisë së Bashkuar]] ka konfirmuar se ulja e përhershme e ndjesisë seksuale është një rrezik i synetisë së meshkujve.<ref>{{Cito web|url=https://www.nhs.uk/conditions/circumcision-in-men/|title=Circumcision in men: Risks of male circumcision|last=<!--Not stated-->|date=5 nëntor 2018|website=[[National Health Service|NHS]]|publisher=[[The Crown]]|accessdate=10 prill 2020|language=en}}</ref> ==== HIV në Afrikën Jugore dhe Lindore ==== Duke filluar nga viti 2008 dhe duke ndjekur një kornizë të vendosur në vitin 2007, OBSH dhe UNAIDS rekomanduan synetinë vullnetare të meshkujve mjekësorë (VMMC) si një mjet për të zvogëluar shkallën e infeksionit HIV në Afrikën Lindore dhe Jugore, dhe midis 2008 dhe 2016 11 milion djem dhe burra adoleshentë adoleshentë në rajon u bënë synet, dhe qëllimi i vitit 2016 ishte të arrinte në 90% të meshkujve të moshës 10-29 vjeç deri në vitin 2021.<ref>{{Cito web|title=Voluntary medical male circumcision: a core campaign to reach the Fast-Track Targets|url=http://www.unaids.org/en/resources/presscentre/featurestories/2016/october/20161017_VMMC|publisher=UNAIDS|date=17 tetor 2016|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|title=A framework for voluntary medical male circumcision: effective HIV prevention and a gateway to improved adolescent boys' & men's health in Eastern and Southern Africa by 2021|date=2016|location=World Health Organization|url=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/246234/1/WHO-HIV-2016.17-eng.pdf|language=en}}</ref> Shqyrtimet e publikuara në vitin 2016 zbuluan se provat nga ato gjykime ishin të qëndrueshme, dhe zbuluan se provat shtesë klinike me cilësi të lartë kishin treguar se VMMC gjithashtu mund të zvogëlonte transmetimin e HPV në atë rajon.<ref>{{Cite journal|last=Kaufman|first=MR|last2=Smelyanskaya|first2=M|last3=Van Lith|first3=LM|last4=Mallalieu|first4=EC|last5=Waxman|first5=A|last6=Hatzhold|first6=K|last7=Marcell|first7=AV|last8=Kasedde|first8=S|last9=Lija|first9=G|date=2016|title=Adolescent Sexual and Reproductive Health Services and Implications for the Provision of Voluntary Medical Male Circumcision: Results of a Systematic Literature Review.|journal=PLOS One|language=en|volume=11|issue=3|pages=e0149892|bibcode=2016PLoSO..1149892K|doi=10.1371/journal.pone.0149892|pmc=4777442|pmid=26938639}}</ref> Në vitin 2009 Shërbimi Kombëtar i Shëndetit në Mbretërinë e Bashkuar postoi një koment në një artikull të vitit 2009 të botuar në New England Journal of Medicine në lidhje me rezultatet e provës klinike të VMCC te burrat dhe djemtë afrikanë në virusin herpes të thjeshtë seksualisht të transmetuar seksualisht tip 2 dhe papillomavirus njerëzor (HPV).<ref>{{Cite journal|last=Tobian|first=AA|last2=Serwadda|first2=D|last3=Quinn|first3=TC|last4=Kigozi|first4=G|last5=Gravitt|first5=PE|last6=Laeyendecker|first6=O|last7=Charvat|first7=B|last8=Ssempijja|first8=V|last9=Riedesel|first9=M|date=26 mars 2009|title=Male circumcision for the prevention of HSV-2 and HPV infections and syphilis.|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2009-03-26_360_13/page/1298|journal=The New England Journal of Medicine|language=en|volume=360|issue=13|pages=1298–309|doi=10.1056/NEJMoa0802556|pmc=2676895|pmid=19321868}}</ref>NHS vuri në dukje se studimi ishte i zbatueshëm për popullatat afrikane, jo në Mbretërinë e Bashkuar, që komentatorët në SH.B.A. reaguan më pozitivisht sesa ata në Mbretërinë e Bashkuar, dhe që komentatorët e Mbretërisë së Bashkuar vunë në dyshim disa nga analizat.NHS gjithashtu vuri në dukje se përdorimi i [[Prezervativi|prezervativit]] është mënyra më e mirë për të parandaluar sëmundjen seksualisht të transmetueshme.<ref name="NHS2009">{{Cito web|title=Circumcision and STIs|url=https://www.nhs.uk/news/lifestyle-and-exercise/circumcision-and-stis/|publisher=NHS|date=26 mars 2009|language=en|access-date=30 maj 2020|archive-date=9 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190809173739/https://www.nhs.uk/news/lifestyle-and-exercise/circumcision-and-stis/|url-status=dead}}</ref> Shprehja "integritet gjenital" i referohet gjendjes së organeve gjenitale të plota dhe të pandryshuara. Integriteti gjenital është normë në Amerikën Latine dhe Karaibe, [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretërinë e Bashkuar]] dhe të gjitha shtetet e tjera evropiane (përveç tre vendeve në [[Ballkani|Ballkan]] me popullsi të madhe myslimane: [[Shqipëria|Shqipëri]], [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnje dhe Hercegovinë]] dhe [[Kosova|Kosovë]] ), dhe në shumicën e vendeve aziatike.<ref name="WHO-GTPDSA">{{Cito web|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2007/9789241596169_eng.pdf|title=Male circumcision: Global trends and determinants of prevalence, safety and acceptability|accessdate=2016-01-01|year=2007|publisher=[[World Health Organization]]|language=en|archive-date=15 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715135808/http://whqlibdoc.who.int/publications/2007/9789241596169_eng.pdf|url-status=dead}}</ref> Mjekët që kundërshtojnë synetinë pohojnë se integriteti gjenital prodhon gjendjen më të lartë të shëndetit dhe mirëqenies.<ref name="DOC">{{Cito web|url=https://www.doctorsopposingcircumcision.org/wp-content/uploads/2016/01/Male-Infant-Circumcision-Brief-Overview-of-Issues.pdf|title=Male Infant Circumcision: A Brief Overview of The Issues|last=Geisheker|first=John|date=shkurt 2016|website=Doctors Opposing Circumcision|location=[[Seattle]]|accessdate=22 nëntor 2018|language=en}}</ref> [[Skeda:Anti-circ_protest_Chicago.jpg|parapamje| Një lobi kundër synetisë rutinore të foshnjave në Paradën e Krenarisë së agoikagos ]] Hammond (1999) pohon se çdo person ka të drejtë për një organ të tërë dhe të paprekur dhe se, kur bëhet fjalë për të miturit, "heqja e panevojshme e një organi organik funksionues në emër të traditës, zakonit ose ndonjë shkaku tjetër që nuk lidhet me sëmundjen duhet të kurrë mos të jetë e pranueshme për profesionin e shëndetit ". Ai thotë se ndërhyrje të tilla janë shkelje të të drejtave trupore individuale dhe "një shkelje e parimeve themelore të etikës mjekësore". Shumë kundërshtarë të synetisë e shohin synetinë e foshnjave si të panevojshme, të dëmshme dhe joetike;<ref name="DOC"/> disa duan që procedurat e ndaluara.<ref name="usmgmbill">{{Cito web|url=http://www.mgmbill.org/usmgmbill.htm|title=A Bill to End Male Genital Mutilation in the U.S.|accessdate=2007-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070104124935/http://www.mgmbill.org/usmgmbill.htm|archivedate=2007-01-04|language=en}}</ref> Boyle ''et al'' (2000) sugjerojnë që "Ndërsa ne hyjmë në shekullin XXI, duhet të ndërmerren veprime të duhura ligjore për të mbrojtur integritetin gjenital fizik të fëmijëve meshkuj". Të tjerët gjithashtu e shohin prerjen gjenitale të fëmijëve si çështje të [[Të drejtat e njeriut|të drejtave të njeriut]] dhe të [[Të drejtat e njeriut|drejtave të]] [[Të drejtat e fëmijëve|fëmijëve]],<ref>{{Cito web|url=http://www.doctorsopposingcircumcision.org/DOC/statement0.html|title=Doctors Opposing Circumcision Genital Integrity Policy Statement|accessdate=2008-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120901181043/http://www.doctorsopposingcircumcision.org/DOC/statement0.html|archivedate=2012-09-01|language=en}}</ref> kundërshtojnë modifikimin gjenital dhe gjymtimin e fëmijëve, përfshirë synetinë,<ref name="Metro">{{Cite news|url=https://metro.co.uk/2017/08/02/why-america-must-stop-circumcising-baby-boys-and-start-viewing-it-as-mutilation-6821551/|title=Why America must stop circumcising baby boys and start viewing it as mutilation|last=McAteer|first=Oliver|date=2 gusht 2017|work=[[Metro (British newspaper)|Metro News]]|access-date=4 janar 2020|location=[[London]]|language=en}}</ref> gjymtimin e [[Rrethprerja (Synetia)|organeve]] gjenitale të grave dhe operacionet gjenitale ndër- seksuale ; disa organizata kundër synetisë kundërshtojnë operacione për caktimin e seksit tek foshnjat me [[Interseks|organe gjenitale të paqarta]].<ref name="usmgmbill"/><ref>{{Cite web|url=http://www.icgi.org/|title=International Coalition for Genital Integrity|access-date=30 maj 2020|archive-date=6 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606132257/http://www.icgi.org/|url-status=dead}}</ref> Ligjet aktuale në shumë vende, dhe të dyja ligjet federale të Shteteve të Bashkuara, si dhe ligjet në disa shtete të SH.B.A.-së, ndalojnë modifikimin gjenital dhe gjymtimin e të miturve femra, me disa përjashtime të bazuara në nevojën mjekësore. Kundërshtarët e synetisë së meshkujve pohojnë se ligjet kundër modifikimit të organeve gjenitale dhe gjymtimit të të miturve duhet të zbatohen në mënyrë të barabartë për meshkujt dhe femrat. [[Skeda:26a.StopInfantCircumcision.WhiteHouse.WDC.30March2013_(8608614394).jpg|parapamje| Gratë protestojnë kundër synetisë rutinore të foshnjave para [[Shtëpia e Bardhë|Shtëpisë]] së [[Shtëpia e Bardhë|Bardhë]] në 2013; titujt lexojnë: "Të gjithë foshnjat lindin perfekte. Mbajini ato në këtë mënyrë ”. ]] Shumë grupe kundër synetisë i janë bashkuar Koalicionit Ndërkombëtar për Integritet gjenitale<ref>{{Cito web|url=http://www.icgi.org/intactivist-organizations/|title=Member organizations of the International Coalition for Genital Integrity|accessdate=2011-06-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110627095121/http://www.icgi.org/intactivist-organizations/|archivedate=2011-06-27|language=en}}</ref> dhe kanë miratuar deklaratën e tij,<ref>{{Cite web|url=http://www.icgi.org/information/declaration/|title=Declaration of the International Coalition for Genital Integrity|access-date=30 maj 2020|archive-date=3 korrik 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703000156/http://www.icgi.org/information/declaration/|url-status=dead}}</ref> cila u miratua nga Simpoziumi i Parë Ndërkombëtar për synetinë më 3 Mars 1989, në Anaheim, California (ka pasur nëntë simpoziume të tilla të mëtejshme të mbajtura që nga, me punimet e disa botuar më pas në formën e librit).<ref>Nocirc.org: [http://www.nocirc.org/symposia/ International Symposia on Circumcision, Sexual Mutilations, and Genital Integrity]</ref> Amerika e paprekur, e themeluar në vitin 2008, dhe organizata të tjera të tilla si ,Autonomia Gjenitale Amerika, Akademia Amerikane e Pediatrisë, Unioni i Lirive Civile Amerikane dhe Qendrat për Kontrollin e Sëmundjeve përpiqen të rrisin vetëdijen e publikut mbi funksionet [[Biologjia|biologjike]] dhe seksuale të lafshës,<ref name="Metro"/> ndryshoni politikën dhe ndryshoni qëndrimet ndaj synetisë së foshnjave meshkuj në Shtetet e Bashkuara. Sidoqoftë, lidhja e synetisë [[Synetia|së mashkullit]] me gjymtimin e organeve gjenitale femërore (FGM) është shumë e diskutueshme. Organizatat e përfshira në të vërtetë në luftimin e FGM kanë pasur dhimbje të konsiderueshme për t'i dalluar të dy, pasi ky dokument i [[UNICEF|UNICEF-it]] shpjegon: "Kur praktika e parë u bë e njohur përtej shoqërive në të cilat ajo ishte kryer tradicionalisht, zakonisht quhej" femër synetia '. Ky term, megjithatë, tërheq një paralel të drejtpërdrejtë me synetinë e mashkullit dhe, si rezultat, krijon konfuzion midis këtyre dy praktikave të veçanta."<ref>[http://www.unicef-irc.org/publications/pdf/fgm_eng.pdf Changing a harmful social convention, UNICEF]</ref> Ky qëndrim është bërë jehonë e madhe nga autoritetet mjekësore dhe politike perëndimore. Një këndvështrim i Shoqatës Mjekësore Mbretërore Hollandeze thotë se forma e gjymtimit të organeve gjenitale femërore që i ngjan më shumë synetisë jo terapeutike, refuzohet unanimisht në të gjithë letërsinë. Pikëpamja thotë gjithashtu se "FGM merr shumë forma. Ekziston forma më e rëndë, infibulimi, në të cilën labia e brendshme dhe e jashtme janë të lidhura së bashku dhe klitorisi hiqet. Sidoqoftë, ekzistojnë edhe forma shumë më të buta të FGM, në të cilat hiqet vetëm lafshi i klitorisit."<ref name="The KNMG Viewpoint of Non-therapeutic circumcision of male minors">{{Cito web|last=Kruseman|first=Arie Nieuwenhuijzen|title=Prof. Dr. Chairman of KNMG|url=http://www.knmg.nl/Publicaties/KNMGpublicatie/77942/Nontherapeutic-circumcision-of-male-minors-2010.htm|website=knmg|accessdate=25 dhjetor 2015|language=en}}</ref> Në Shtetet e Bashkuara, organizata MGMbill.org po dërgon një projekt-ligj të propozuar në [[Kongresi i Shteteve të Bashkuara të Amerikës|Kongresin Amerikan]] dhe 15 legjislatura shtetërore çdo vit që nga viti 2004, me qëllim që të zgjasë ndalimin për modifikimin e organeve gjenitale dhe gjymtimin e të miturve për të përfshirë fëmijë meshkuj dhe [[Interseks|interseksualë]].<ref name="usmgmbill"/> Edhe pse Rep. Virgil Goode shprehu mbështetjen e publikut për projektligjin në 2005, ai refuzoi të sponsorizojë atë.<ref>{{Cito web|last=Virgil H. Goode, Jr|title=Letter to Ms. Davis|url=http://nebula.wsimg.com/29430285b7d6b3033388c23ba3e8ef8e?AccessKeyId=383E5717FE9D0087A8A9&disposition=0&alloworigin=1|date=14 mars 2005|accessdate=27 gusht 2017|language=en}}</ref> Sipas Shoqatës Nordike të Seksologjisë Klinike (2013), "vendimi për të ndryshuar pamjen, ndjeshmërinë dhe funksionalitetin e penisit duhet t'i lihet pronarit të tij, duke ruajtur kështu të drejtat e tij themelore për mbrojtje dhe integritet trupor. E drejta e çdo personi për integritet trupor shkon paralelisht me autonominë e tij seksuale . " === Konradikta të tjera bashkëkohore === ==== Kontradiktat në Indi ==== Derisa debatet e synetisë mbizotërojnë shpesh nga shqetësimet e vendeve të Anglofonit, polemika shumë të ndryshme rreth procedurës shpërthejnë rregullisht në kontekste të tjera kulturore. Në Azinë e Jugut, [[Pakistani]] ka përdorur prej kohësh statusin synetisë si një shënues përfundimtar i përfshirjes së fshehtë të Indisë në punët e saj të brendshme. Por kjo supozim u hodh në konfuzion kur u zbulua se segmente të mëdha të popullsisë së saj meshkuj [[Myslimani|myslimanë]], posaçërisht nga zonat fisnore perëndimore, ishin vetë jo të bërë. ==== Kontradiktat në Izrael ==== Kundërshtimi i synetisë<ref>{{Cito web|url=https://www.youtube.com/watch?v=PKRFiC5grxw|title=Explanation of opposing circumcision in Israel|language=en}}</ref> ekziston midis [[Hebrenjtë|hebrenjve]] në [[Izraeli|Izrael]]. Protestat për të drejtat e fëmijëve kanë ndodhur atje. Edhe pse shpesh ka presion nga familja ndaj prindërve për ti bërë synet djemtë e tyre, "gjithnjë e më shumë familje" preferojnë të abstenojnë nga synetia.<ref>{{Cite news|url=http://www.cirp.org/news/jerusalempost11-21-02/|title=A cut above the rest|last=Krieger|first=Hilary Leila|date=21 nëntor 2002|work=[[Jerusalem Post]]|access-date=26 shtator 2008|language=en|archive-date=31 maj 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200531031414/http://www.cirp.org/news/jerusalempost11-21-02/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/opinion/.premium-1.808557|title=It's 2017. Time to Talk About Circumcision|last=Kasher|first=Rani|date=23 gusht 2017|work=[[Haaretz]]|access-date=4 shtator 2017|location=Tel Aviv|language=En}}</ref> ==== Kontradiktat në Afrikën e Jugut ==== Në zonat Xhosa të [[Republika Jugafrikane|Afrikës së Jugut]], numri i madh i vdekjeve nga synetia apo(termi shkencor cirkumcisioni) tradicionale siguron një burim të vazhdueshëm fërkimesh midis liderëve tradicionalë, të cilët kundërshtojnë procedurat e mjekuara dhe autoritetet shëndetësore. Në vitin 2009 vetëm në Provincën Kepin Lindor, 80 djem vdiqën dhe qindra u shtruan në spital pasi morën pjesë në shkollat fillestare.<ref>[http://www.dispatch.co.za/article.aspx?id=368362 Summer circumcision season deaths reach 23]</ref> Duket se polemika do të përhapet në [[zulu]], mbreti i sotëm i të cilit, Goodwill Zwelithini, ka kërkuar rivendosjen e synetisë apo cirkumcisioni zakonore, pasi u ndalua nga mbreti Z[[Shaka Zulu|ul Shaka]] në shekullin XIX. Rreziqe të ngjashme, megjithëse në një shkallë më të vogël, kanë lindur me synetinë tradicionale të Aborigjenëve në zona të thella të [[Australia|Australisë]] qëndrore. Më 26 qershor 2012, një gjykatë në [[Këlni|Këln, Gjermani]] vendosi që synetia apo cirkumcisioni ishte "duke shkaktuar dëm trupor te djemtë shumë të rinj për t'u pajtuar", duke vendosur që praktika bie ndesh me "interesat e fëmijës për të vendosur më vonë në jetë mbi besimet e tij fetare". Vendimi u bazua në artikullin "Përkatësia Kriminale e Djemve Qarkullues. Kontributi në kufizimin e pëlqimit në rastet e kujdesit për personin e fëmijës "<ref>Holm Putzke: [http://www.holmputzke.de/images/stories/pdf/2008_fs_herzberg_beschneidung.pdf ''Die strafrechtliche Relevanz der Beschneidung von Knaben. Zugleich ein Beitrag über die Grenzen der Einwilligung in Fällen der Personensorge''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200531031407/http://www.holmputzke.de/images/stories/pdf/2008_fs_herzberg_beschneidung.pdf |date=31 maj 2020 }}. In: Festschrift für Rolf Dietrich Herzberg, Tübingen 2008, p. 669–709 - Translation: [http://www.holmputzke.de/images/stories/pdf/2008_putzke%20fs%20herzberg%20essay%20on%20circumcision.pdf ''Criminal Relevance of Circumcising Boys. A Contribution to the Limitation of Consent in Cases of Care for the Person of the Child''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924031110/http://www.holmputzke.de/images/stories/pdf/2008_putzke%20fs%20herzberg%20essay%20on%20circumcision.pdf |date=24 shtator 2015 }}, translated by Katharina McLarren.</ref> botuar nga Holm Putzke, një profesor i drejtësisë gjermane në Universitetin e Passau. Vendimi i gjykatës që e drejta e një fëmije për integritet fizik shkel të drejtat fetare dhe prindërore zbatohen vetëm në juridiksionin e asaj gjykate, qytetin e Këlnit. Vendimi u dënua nga grupet hebreje dhe [[Feja islame në Evropë|myslimane në Evropë]].<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18807040|title=Muslim and Jewish groups denounce German circumcision ruling|date=2012-07-12|work=BBC News|language=en}}</ref> Një shumicë e gjerë e ligjvënësve gjermanë miratoi një rezolutë duke kërkuar nga qeveria e [[Angela Merkel]] të sqarojë vendimin në mënyrë që të lejojë hebrenjtë dhe muslimanët të vazhdojnë të praktikojnë fenë e tyre. Më 12 Dhjetor 2012, pas një seri dëgjimesh dhe konsultimesh, Bundestag miratoi një ligj në mënyrë të qartë që lejon që synetia jo-terapeutike të kryhet në kushte të caktuara me një votim 434-100, me 46 abstenime.<ref>{{Cito web|title=Beschneidung von Jungen jetzt gesetzlich geregelt|url=http://www.bundestag.de/dokumente/textarchiv/2012/42042381_kw50_de_beschneidung/index.html|language=De|access-date=30 maj 2020|archive-date=14 dhjetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121214222052/http://www.bundestag.de/dokumente/textarchiv/2012/42042381_kw50_de_beschneidung/index.html|url-status=dead}}</ref> ==== Kontradiktat në Turkqi ==== Në Turqi, synetia mashkullore mbetet e lidhur ngushtë me detyrimet fetare dhe ndërtimin e maskulinitetit, por disa burra myslimanë sot e refuzojnë këtë ritual<ref>https://www.academia.edu/83805265/_Wounded_Religious_Masculinities_Muslim_Mens_Opposition_Against_Male_Circumcision_in_Turkey</ref>. == Lëvizja kundër cirkumcisionit (intaktivizmi) == [[Skeda:Anti-circumcision_Capitol.jpg|parapamje|Protestë kundër synetisë në Capitol Hill në 2011]] [[Skeda:הפגנת_פעילים_נגד_ברית-מילה.jpg|parapamje|Hebrenjtë sekularë izraelitë ( ''Hilonim'' ) protestojnë kundër synetisë rituale (britanike britanike) në [[Tel Aviv]]]] Lëvizja kundër synetis, anëtarët e së cilës nganjëherë e quajnë veten ''intaktivistë''<ref name="Icgi">{{Cito web|last=Bollinger|first=Dan|date=30 gusht 2006|title=About Who We Are|url=http://www.icgi.org/about/|website=International Coalition for Genital Integrity|accessdate=4 janar 2020|language=en|archive-date=18 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218220522/http://www.icgi.org/about/|url-status=dead}}</ref><ref name="Guardian">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/society/2019/jul/21/foreskin-reclaimers-the-intactivists-fighting-infant-male-circumcision|title=Foreskin reclaimers: the 'intactivists' fighting infant male circumcision|last=Nunn|first=Gary|date=20 korrik 2019|work=[[The Guardian]]|access-date=4 janar 2020|location=[[London]]|language=en}}</ref> (një portant i "paprekur" dhe "aktivist"),<ref>{{Cite news|url=https://nypost.com/2016/01/25/circumcision-intactivists-dont-want-you-or-your-kids-to-get-snipped/|title=Circumcision 'intactivists' don't want you (or your kids) to get snipped|last=Peyser|first=Andrea|date=25 janar 2016|work=[[New York Post]]|access-date=4 janar 2020|language=en}}</ref> përpiqet të rrisë vetëdijen për gjymtimet e detyruara të organeve gjenitale dhe të ndalojë synetinë e pavullnetshëm dhe synetinë(cirkumcisionit) e detyruar ndërkombëtarisht.<ref name="Metro"/> Organizata të ndryshme janë ngritur posaçërisht për qëllimin, organizata të tjera kanë shprehur mbështetjen e tyre për lëvizjen. Disa intaktivistë e konsiderojnë veten si një lëvizje sociale LGBT dhe kanë marrë pjesë në paradat e krenarisë [[LGBT]] qysh prej vitit 2006.<ref>{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/georganne-chapin/5-reasons-why-lbgtq-suppo_b_10843430.html|title=5 Reasons Why LBGTQ Supporters 'Get' Intactivism|last=Chapin|first=Georganne|date=7 korrik 2016|work=[[Huffington Post]]|access-date=4 janar 2020|language=en}}</ref> * [http://www.auanet.org/guidelines/circumcision Deklarata e Shoqatës Urologjike Amerikane] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200531031416/https://www.auanet.org/guidelines/circumcision |date=31 maj 2020 }} * [http://www.circumcision.org/advocates.htm Pozitat e synetisë së Avokatëve dhe Kritikëve] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200531031411/https://circumcision.org/circumcision-pros-and-cons/ |date=31 maj 2020 }} {| class="wikitable" |+ |. {| class="wikitable sortable" !Name !Founded !Region served !Notes |- |Association contre la Mutilation des Enfants (AME) |1993 |France |Based in Boulogne. |- |Beyond the Bris |2010 |United States |Focused on Jewish boys in the United States. |- |Bloodstained Men & Their Friends (BSM) |2012 |United States |Known for public protests in white overalls with bloodstains around their crotches. |- |Doctors Opposing Circumcision (DOC) |1995 |World |Based in Seattle, Washington. |- |Facharbeitskreis Beschneidungsbetroffener im MOGiS e.V. |2009 |Germany |Initiators of the World Wide Day of Genital Autonomy since 7 May 2013. |- |Genital Autonomy America(GAA) |1985 |United States |Previously called National Organization of Circumcision Information Resource Centers (NOCIRC). Based in San Anselmo, California. |- |Gonnen Al Ha-Yeled (Protect The Child) |20?? |Israel |Founder Eran Sadeh, an Israeli Jew, argued in 2012 that Germany's proposed circumcision ban was "not anti-Semitic". |- |Intact America |2008 |United States |Based in Tarrytown, New York. |- |<span id="Intact_Denmark"></span>Intact Denmark |2013 |Denmark |Based in Farum. |- |<span id="Intact_Iceland"></span>Intact Iceland |2015 |Iceland | |- |Intaction |2010 |United States |Based in Brooklyn, New York. |- |Jews Against Circumcision(JAC) |2011 |World | |- |Justice for Men & Boys (and the women who love them)(J4MB) |2013 |United Kingdom |Circumcision has been the political party’s primary campaigning issue since 2014, and the topic is covered in the party’s 2015 general election manifesto. |- |Men Do Complain (MDC) |2012 |United Kingdom |Based in London. |- |Muslims Against the Circumcision of Children (MACC) |2012 |World | |- |NORM-UK, operating as "15Square" |1994 |United Kingdom |Based in Stone, Staffordshire. |- |Saving Our Sons (SOS) |2007 |United States |Based in Virginia Beach, Virginia. The Intact Network grew out of SOS. |- |The Intact Network (TIN) |2010 |World |Based in Washington, D.C.. Has local chapters in all 50 U.S. states and several more abroad. |} |} == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Mjekësi]] [[Kategoria:Anatomi e njeriut]] b77ft9hvhyvvxzrc15po0htruoxj72e Diskutim:Kontradiktat e synetisë 1 288843 3022758 3013265 2026-08-06T02:39:25Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022758 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kontradiktat e synetisë/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3013264 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110302175432/http://www.mja.com.au/public/issues/178_04_170203/dar10676_fm.html për lidhjen http://www.mja.com.au/public/issues/178_04_170203/dar10676_fm.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 korrik 2026 21:43 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022757 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090921165249/http://www.mesoweb.com/pari/publications/RT08/Bloodletting.pdf për lidhjen http://www.mesoweb.com/pari/publications/RT08/Bloodletting.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200806031152/http://www.mesoweb.com/pari/publications/RT02/Joralemon1974.pdf për lidhjen http://www.mesoweb.com/pari/publications/RT02/Joralemon1974.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 04:39 (CEST) 6jxv4cwmwps3zbcd80sevdjfxw6gom7 Nilyfer Hatun 0 291703 3022937 2957683 2026-08-06T08:40:43Z Naldo324343 191218 -> Vendlindjen, Besimin fetar 3022937 wikitext text/x-wiki Nilyfer Hatun, ishte konkubinë e sulltan Orhanit I, dhe mamaja e sulltan Muratit I. Ajo kishte origjinë greke dhe lindi brenda territorit te sotëm grek. Nilyfer Hatun u rrembye nga piratët otoman, dhe u strehua ne haremin e sarajit te Sulltan Orhanit, ne Bursa. Sipas ligjit otoman, Nilyfer Hatun u konvertua në islam, duke e bërë te parën konkubine te krishterë që konvertohet dhe qe lind fëmijë me një sulltan. Fatkeqësisht, ajo nuk e mori statusin e sulltaneshes per shkak se akoma nuk ishte krijuar. Ajo i qendroi prane Sulltan Orhanin. Dita e lindjes apo e vdekjes nuk dihet.<ref>{{Cite book|last=Alderson|first=A. d|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.69864|title=Structure Of The Ottoman Dynasty|date=1956}}</ref> {{Hist-cung}} jsrslxxiavqoo4lw7p6yhr33lir43ef Diskutim:Etrit Berisha/Arkivi 1 1 293244 3022791 3004827 2026-08-06T04:18:15Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Etrit Berisha]] 3022791 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 3 lidhjet e jashtme në [[Etrit Berisha]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1990663 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20140223031419/http://asport.info/derbi-berisha-ndal-romen/ te http://asport.info/derbi-berisha-ndal-romen/ *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.persianfootball.com/live/index.php?option=com_content&view=article&id=4283:albania-name-squad-for-iran-friendly&catid=13:team-melli-news&Itemid=175 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20150713135621/http://fshf.org/index.php/sq/lajme/2550-de-biazi-flet-per-ndeshjen-me-portugaline te http://fshf.org/index.php/sq/lajme/2550-de-biazi-flet-per-ndeshjen-me-portugaline *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20140908044022/http://www.panorama-sport.com/lajmi-kryesor/239815/ te http://www.panorama-sport.com/lajmi-kryesor/239815/ Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 8 shtator 2019 19:52 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Etrit Berisha]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2003196 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140117074506/http://www.telegrafi.com/sport/lazio-vazhdon-rrugetimin-ne-kupe-5-0-50102.html për lidhjen http://www.telegrafi.com/sport/lazio-vazhdon-rrugetimin-ne-kupe-5-0-50102.html. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.persianfootball.com/live/index.php?option=com_content&view=article&id=4283:albania-name-squad-for-iran-friendly&catid=13:team-melli-news&Itemid=175 Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 15 shtator 2019 07:26 (CEST) == Probleme me arkivimin e lidhjeve në artikull == Përshëndetje! Gjatë procesit të arkivimit, arkivi ktheu një përgjigje me mesazhe gabimesh për një ose më shumë faqe që unë paraqita për arkivim. Më poshtë, kam përfshirë lidhjet që u kthyen me një gabim dhe mesazhin e gabimit në vijim. * http://grid.al/read/news/157022853/5110920/etrit-berisha-debuton-me-lazion-ne-ligen-e-europes me gabimin * http://grid.al/read/news/157298187/5713863/berisha-fantastik-inter-mposhtet me gabimin Ky do të jetë njoftimi i vetëm mbi këto lidhje dhe nuk do të bëhen përpjekje të mëtejshme për të arkivuar lidhjet. Gjithë të mirat.—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 tetor 2019 20:42 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Etrit Berisha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2107033 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://grid.al/read/news/157022853/5110920/etrit-berisha-debuton-me-lazion-ne-ligen-e-europes. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://grid.al/read/news/157298187/5713863/berisha-fantastik-inter-mposhtet. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140117074506/http://www.telegrafi.com/sport/lazio-vazhdon-rrugetimin-ne-kupe-5-0-50102.html për lidhjen http://www.telegrafi.com/sport/lazio-vazhdon-rrugetimin-ne-kupe-5-0-50102.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140223031419/http://asport.info/derbi-berisha-ndal-romen/ për lidhjen http://asport.info/derbi-berisha-ndal-romen/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.persianfootball.com/live/index.php?option=com_content&view=article&id=4283:albania-name-squad-for-iran-friendly&catid=13:team-melli-news&Itemid=175. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150713135621/http://fshf.org/index.php/sq/lajme/2550-de-biazi-flet-per-ndeshjen-me-portugaline për lidhjen http://fshf.org/index.php/sq/lajme/2550-de-biazi-flet-per-ndeshjen-me-portugaline. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140908044022/http://www.panorama-sport.com/lajmi-kryesor/239815/ për lidhjen http://www.panorama-sport.com/lajmi-kryesor/239815/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 03:45 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Etrit Berisha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2247197 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140224202727/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1679370.html për lidhjen http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1679370.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191028194234/http://time.ikub.al/9e753a8e80/cda5363d0c87f1d562fa245d5c070c14/Lajm_Lazio-ndal-euforine-e-Juventusit-barazim-1-1-ne-Olimpico-VIDEO-.aspx për lidhjen http://time.ikub.al/9e753a8e80/cda5363d0c87f1d562fa245d5c070c14/Lajm_Lazio-ndal-euforine-e-Juventusit-barazim-1-1-ne-Olimpico-VIDEO-.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191028194235/http://time.ikub.al/0e05ddaa68/f33bdf3da157a6e5bf11aa914b6db281/Lajm_Berisha-pret-penallti-por-Lacio-humbet-Video-.aspx për lidhjen http://time.ikub.al/0e05ddaa68/f33bdf3da157a6e5bf11aa914b6db281/Lajm_Berisha-pret-penallti-por-Lacio-humbet-Video-.aspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2021 17:25 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Etrit Berisha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2616150 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190209124212/http://www.sslazio.it/it/news/press-release-2/32855-comunicato-31-08-2016 për lidhjen http://www.sslazio.it/it/news/press-release-2/32855-comunicato-31-08-2016. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170805061111/http://sportekspres.com/atalanta-barazon-berisha-super/ për lidhjen http://sportekspres.com/atalanta-barazon-berisha-super/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230331121231/https://torinofc.it/en/news/05/07/2021/berisha-signs-toro_26877 për lidhjen https://torinofc.it/en/news/05/07/2021/berisha-signs-toro_26877. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 nëntor 2023 12:25 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Etrit Berisha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2618183 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230716111859/https://sosfanta.calciomercato.com/portiere-atalanta-gasperini-vi-spiego-il-caso-berisha-adesso-tocca-a-gollini/ për lidhjen https://sosfanta.calciomercato.com/portiere-atalanta-gasperini-vi-spiego-il-caso-berisha-adesso-tocca-a-gollini/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 nëntor 2023 11:09 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Etrit Berisha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2694592 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190526212136/https://uk.reuters.com/article/uk-soccer-italy-att-sas-report/atalanta-reach-champions-league-for-the-first-time-idUKKCN1SW0W9 për lidhjen https://uk.reuters.com/article/uk-soccer-italy-att-sas-report/atalanta-reach-champions-league-for-the-first-time-idUKKCN1SW0W9. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 shtator 2024 10:02 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Etrit Berisha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2718779 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200804045137/https://uk.soccerway.com/matches/2012/05/27/world/friendlies/albania/iran/1284425/ për lidhjen http://uk.soccerway.com/matches/2012/05/27/world/friendlies/albania/iran/1284425/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 nëntor 2024 13:36 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Etrit Berisha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2818160 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230829184148/https://empolifc.com/etrit-berisha-e-un-nuovo-calciatore-azzurro/ për lidhjen https://empolifc.com/etrit-berisha-e-un-nuovo-calciatore-azzurro/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 korrik 2025 17:59 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Etrit Berisha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2844215 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230623124143/http://grid.al/read/news/157298187/5713863/berisha-fantastik-inter-mposhtet për lidhjen http://grid.al/read/news/157298187/5713863/berisha-fantastik-inter-mposhtet. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2025 12:50 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Etrit Berisha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997690 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160308091255/https://playerhistory.com/Default.aspx?page=player_details&playerID=147174 për lidhjen http://playerhistory.com/Default.aspx?page=player_details&playerID=147174. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 qershor 2026 14:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Etrit Berisha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3013037 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230410083731/https://www.calciomercato.com/news/torino-un-giocatore-e-fuori-rosa-41443 për lidhjen https://www.calciomercato.com/news/torino-un-giocatore-e-fuori-rosa-41443. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 korrik 2026 13:06 (CEST) 76z5887rf10j529okxpil05hkx52sbk Diskutim:Federico Bonazzoli/Arkivi 1 1 293353 3022799 3001909 2026-08-06T04:20:49Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Federico Bonazzoli]] 3022799 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli [[Federico Bonazzoli]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2003298 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.panorama-sport.com/seria-a/peson-dy-gola-shqetesues-interi-kualifikohet-me-vuajtje/ *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140523011315/http://www.panorama-sport.com/seria-a/lamtumire-e-hidhur-per-heronjte-e-tripletes/ për lidhjen http://www.panorama-sport.com/seria-a/lamtumire-e-hidhur-per-heronjte-e-tripletes/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.panorama-sport.com/seria-a/mallkimi-i-tri-fitoreve-ndal-serish-interin-2/ *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141108220847/http://www.panorama-sport.com/liga-e-europes/dodo-nderon-interin-mbrojtja-calon-ende/ për lidhjen http://www.panorama-sport.com/liga-e-europes/dodo-nderon-interin-mbrojtja-calon-ende/. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141109133348/http://instagram.com/bomberbona97 për lidhjen http://instagram.com/bomberbona97. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 15 shtator 2019 07:42 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Federico Bonazzoli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2069705 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.panorama-sport.com/seria-a/peson-dy-gola-shqetesues-interi-kualifikohet-me-vuajtje/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140523011315/http://www.panorama-sport.com/seria-a/lamtumire-e-hidhur-per-heronjte-e-tripletes/ për lidhjen http://www.panorama-sport.com/seria-a/lamtumire-e-hidhur-per-heronjte-e-tripletes/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.panorama-sport.com/seria-a/mallkimi-i-tri-fitoreve-ndal-serish-interin-2/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141108220847/http://www.panorama-sport.com/liga-e-europes/dodo-nderon-interin-mbrojtja-calon-ende/ për lidhjen http://www.panorama-sport.com/liga-e-europes/dodo-nderon-interin-mbrojtja-calon-ende/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141104014338/http://inter1908blog.com/federico-bonazzoli-player-profile/ për lidhjen http://inter1908blog.com/federico-bonazzoli-player-profile/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 janar 2020 05:34 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Federico Bonazzoli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2107112 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.panorama-sport.com/seria-a/peson-dy-gola-shqetesues-interi-kualifikohet-me-vuajtje/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140523011315/http://www.panorama-sport.com/seria-a/lamtumire-e-hidhur-per-heronjte-e-tripletes/ për lidhjen http://www.panorama-sport.com/seria-a/lamtumire-e-hidhur-per-heronjte-e-tripletes/. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.panorama-sport.com/seria-a/mallkimi-i-tri-fitoreve-ndal-serish-interin-2/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141108220847/http://www.panorama-sport.com/liga-e-europes/dodo-nderon-interin-mbrojtja-calon-ende/ për lidhjen http://www.panorama-sport.com/liga-e-europes/dodo-nderon-interin-mbrojtja-calon-ende/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141104014338/http://inter1908blog.com/federico-bonazzoli-player-profile/ për lidhjen http://inter1908blog.com/federico-bonazzoli-player-profile/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 03:56 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Federico Bonazzoli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2179945 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150923221159/http://www.bresciaoggi.it/stories/dalla_home/603884_bonazzoli_il_predestinato_sulle_orme_di_balo/?refresh_ce për lidhjen http://www.bresciaoggi.it/stories/dalla_home/603884_bonazzoli_il_predestinato_sulle_orme_di_balo/?refresh_ce. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 janar 2021 12:58 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Federico Bonazzoli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2232436 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140924041748/http://www.fcinternews.it/la-rubrica/vita-da-monella-l-inter-scopre-bonazzoli-l-anti-balotelli-135252 për lidhjen http://www.fcinternews.it/la-rubrica/vita-da-monella-l-inter-scopre-bonazzoli-l-anti-balotelli-135252. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 korrik 2021 17:45 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Federico Bonazzoli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2485227 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140814092016/http://www.inter.it/en/news/46145 për lidhjen http://www.inter.it/en/news/46145. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 tetor 2022 12:41 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Federico Bonazzoli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2488515 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140719030448/http://www.inter.it/en/news/46002 për lidhjen http://www.inter.it/en/news/46002. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 tetor 2022 00:07 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Federico Bonazzoli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2982956 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://gianlucadimarzio.com/it/calciomercato-salernitana-bonazzoli-news-24-luglio-2022. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 maj 2026 10:09 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Federico Bonazzoli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2995865 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230812100657/https://salernitana.it/news/federico-bonazzoli-al-verona-a-titolo-temporaneo/ për lidhjen https://salernitana.it/news/federico-bonazzoli-al-verona-a-titolo-temporaneo/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240806084739/https://salernitana.it/news/federico-bonazzoli-alla-cremonese-a-titolo-definitivo/ për lidhjen https://salernitana.it/news/federico-bonazzoli-alla-cremonese-a-titolo-definitivo/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250124125519/https://www.transfermarkt.us/emiliano-bonazzoli/profil/spieler/5877 për lidhjen https://www.transfermarkt.us/emiliano-bonazzoli/profil/spieler/5877. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 qershor 2026 02:50 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Federico Bonazzoli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3013059 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200716084634/https://www.ilsecoloxix.it/sport/2019/09/25/news/fiorentina-sampdoria-fuori-quagliarella-con-gabbiadini-c-e-caprari-1.37509016 për lidhjen https://www.ilsecoloxix.it/sport/2019/09/25/news/fiorentina-sampdoria-fuori-quagliarella-con-gabbiadini-c-e-caprari-1.37509016. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200716084852/https://www.ilsecoloxix.it/sport/2020/07/13/news/samp-rovesciata-l-udinese-con-l-acrobazia-di-bonazzoli-1-3-e-salto-in-alto-per-la-salvezza-1.39078151 për lidhjen https://www.ilsecoloxix.it/sport/2020/07/13/news/samp-rovesciata-l-udinese-con-l-acrobazia-di-bonazzoli-1-3-e-salto-in-alto-per-la-salvezza-1.39078151. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 korrik 2026 14:48 (CEST) 06g8vqbetadbp9q6m5ppgevj7p0461f Monologu 0 295660 3022506 3018230 2026-08-05T12:49:47Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022506 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Christopher Walken - 1984.jpg|parapamje|Aktori Christopher Walken duke interpretuar një monolog në shfaqjen skenike të vitit 1984 "Hurlyburly".]] Në [[Teatri|teatër]], '''monologu'''<ref>{{Cite web|title=Monolog|url=https://fjalorthi.com/Monolog|language=sq}}</ref> (nga [[Greqishtja e lashtë|greqishtja]]: μονόλογος, prej μόνος ''mónos'' – «i vetëm, i vetmuar» dhe λόγος ''lógos'' – «fjalë, ligjërim») është një fjalim i mbajtur nga një [[Personazhi (arte)|personazh]] i vetëm, më së shpeshti për të shprehur me zë të lartë mendimet e tij, por ndonjëherë edhe për t'iu drejtuar drejtpërdrejt një personazhi tjetër ose [[Publiku|publikut]]. Monologët janë të zakonshëm në të gjitha format e artit dramatik (drama teatrore, filma etj.), si edhe në forma jo-dramatike si poezia dhe komedia stand-up. Monologët kanë shumë ngjashmëri me disa mjete të tjera letrare, si soliloku (soliloquy), apostrofa dhe anësorja (''aside''), megjithëse ekzistojnë dallime të qarta ndërmjet tyre. == Mjete të ngjashme letrare == Monologët ngjasojnë me poezitë, epifanitë dhe forma të tjera, sepse përfshijnë vetëm një zë folës, por kanë dallime të rëndësishme. Për shembull, soliloku është një fjalim ku personazhi shpreh mendimet dhe ndjenjat e tij për veten dhe për publikun, pa iu drejtuar personazheve të tjerë. Ndërsa monologu është thjesht shprehja me zë e mendimeve të një personi. Monologët dallohen gjithashtu nga apostrofa, ku folësi ose autori i drejtohet një personi imagjinar, një objekti të pajetë ose një ideje. Anësoret (asides) ndryshojnë jo vetëm për nga gjatësia (janë shumë më të shkurtra), por edhe sepse, sipas konventës teatrore, personazhet e tjerë nuk i dëgjojnë ato, edhe kur logjikisht duhet t'i dëgjonin (p.sh. kur dy personazhe po bisedojnë dhe njëri ndërpret dialogun për t'iu drejtuar publikut).<ref>{{Cite web|title=The Tragedy of Romeo and Juliet by William Shakespeare|url=http://www.pleasanton.k12.ca.us/fhsweb/thoeb/RomeoandJuliet.htm|access-date=2026-07-27|website=www.pleasanton.k12.ca.us|archive-date=2 shtator 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130902062728/http://www./|url-status=dead}}</ref> == Historia == Në teatrin e lashtë grek, origjina e dramës perëndimore,<ref>{{Cite book|last=Csapo|first=Eric|url=https://books.google.com/books?id=6co-gCG12iwC&pg=PA2#v=onepage&q&f=false|title=The Origins of Theater in Ancient Greece and Beyond: From Ritual to Drama|last2=Miller|first2=Margaret C.|date=2007-01-15|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-83682-1|language=en}}</ref> rregulli konvencional i tre aktorëve paraprihej nga një rregull me dy aktorë, i cili vetë paraprihej nga një konventë në të cilën vetëm një aktor i vetëm do të shfaqej në skenë, së bashku me korin. Origjina e monologut si një mjet dramatik, pra, nuk është e rrënjosur në dialog. Përkundrazi, është e kundërta; dialogu evoluoi nga monologu. Teatri i lashtë romak paraqiti monologë gjerësisht, më shpesh sesa teatri i lashtë grek apo teatri modern. Një nga qëllimet kryesore të këtyre monologëve ishte të tregonte kalimin e sasive të konsiderueshme të kohës (që do të ishte e lodhshme të luhej në kohë reale) brenda skenave. Ky lloj monologu quhet monolog lidhës. Lloje të tjera monologësh përfshinin "monologë hyrës" dhe monologë dalës. Në secilin prej këtyre rasteve, një funksion parësor është të tregojë kalimin e kohës. Nga teatri i Rilindjes e tutje, monologët përgjithësisht përqendroheshin te personazhet që përdornin fjalimin e zgjatur për të ndjekur nevojën e tyre dramatike. Teatri postmodern, nga ana tjetër, shpesh përqafon aspektet performative të monologut, madje deri në pikën e sfidimit të kufirit midis portretizimit të personazheve (p.sh. aktrimit) dhe fjalimeve autobiografike. == Llojet == Monologu i brendshëm paraqet mendimet e një personazhi të shprehura me zë, në mënyrë që publiku të mund të njohë përjetime që zakonisht do të mbeteshin të brendshme. Në monologun dramatik, një personazh i flet drejtpërdrejt një personazhi tjetër. Në monologun aktiv, personazhi përdor fjalimin e tij për të arritur një objektiv të qartë ose për të ndikuar te të tjerët. Në monologun narrativ, personazhi rrëfen një histori. Këta monologë zakonisht dallohen nga përdorimi i kohës së shkuar, pasi përshkruajnë ngjarje që kanë ndodhur më parë. == Në audicione == Aktorëve në teatër, dhe ndonjëherë në film dhe televizion, mund t'u kërkohet të japin monologë në audicione. Monologët e audicioneve demonstrojnë aftësinë e një aktori për të përgatitur një pjesë dhe për të dhënë një performancë. Këto pjesë zakonisht kufizohen në dy minuta ose më pak dhe shpesh shoqërohen me një monolog kontrastues: komik dhe dramatik; klasik dhe bashkëkohor. Zgjedhja e monologëve për një audicion shpesh varet nga shfaqja ose roli. == Shiko edhe == * [[Dialogu]] == Referime == [[Kategoria:Dramë]] [[Kategoria:Figura stilistike]] [[Kategoria:Monologë]] [[Kategoria:Zhanre të poezisë]] bo5xfdhk4c049gu4hhphn4mcmipq9ia Diskutim:Lista e gjëndjeve të oksidimit të elementeve 1 296621 3022935 2170966 2026-08-06T07:02:17Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022935 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e gjëndjeve të oksidimit të elementeve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2170965 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110723233118/http://www.openmopac.net/data_normal/yttrium%28i%29%20bromide_jmol.html për lidhjen http://www.openmopac.net/data_normal/yttrium(i)%20bromide_jmol.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 janar 2021 00:32 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e gjëndjeve të oksidimit të elementeve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022934 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080513111404/http://www.webelements.com/webelements/compounds/text/Y/H2Y1-13598351.html për lidhjen http://www.webelements.com/webelements/compounds/text/Y/H2Y1-13598351.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 09:02 (CEST) 8ndkg2iycyrpbj9ikgx6ulnaqo49x3f Todi Llupi 0 300700 3022509 3010142 2026-08-05T13:38:17Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022509 wikitext text/x-wiki '''Todi Llupi''' aktor shqiptar<ref>https://gazetadita.al/ndahet-nga-jeta-ikona-e-humorit-shqiptar-todi-llupi/</ref>. Lindi në Fier më 1 mars 1948, ka marë pjesë në filmat [[Ardhur nga ëndrrat]], [[Pesha e kohës]], [[Amnistia]] dhe [[Para perëndimit të diellit]]. <ref>{{Cite web|url=https://issuu.com/nationalfilmcenter/docs/albanian_film_production_2015-2017/92|title=Kopje e arkivuar|access-date=20 shkurt 2021|archive-date=24 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424174808/https://issuu.com/nationalfilmcenter/docs/albanian_film_production_2015-2017/92|url-status=dead}}</ref><ref>https://www.imdb.com/title/tt1815586/fullcredits/?ref_=tt_ov_st_sm</ref> Që nga viti 1971 punoi si aktor<ref>https://telegraf.al/aktualitet/armando-subashi-ndahet-nga-jeta-ikona-e-humorit-shqiptar-todi-llupi/</ref><ref>https://www.radiokosovaelire.com/flet-artisti-merituar-todi-llupi-ne-shtepi-kam-ende-veprat-e-enverit-ne-kohen-e-tij-dolen-artiste-sot/</ref> profesionist në Estradën e Fierit, ku ka realizuar shumë role në komedi të plota apo me një akt, në skeçe, parodi, kuplete, monologe, pantomime, dialoge, etj. Aktrimi i tij spikati për ngjyrat popullore, përdorimin e dialektit dhe zhargonit të Shqipërisë së Mesme, Fierit, për tipat dhe karakteret që vijnë nga shtresat kryesisht fshatare e të ulëta. Ishte një nga kupletistët dhe parodistët e hijshëm të Estradës, me një zë të bukur, tenor, timber tej të fortë e të pastër. Todi është bërë i njohur posaçërisht në një nga interpretimet e tij me të spikatura, atë në parodinë "Do martojmë Malon" (1982). Në vitin 1989, Todi Llupi merr titullin “Artist i merituar”. U nda nga jeta më 14 korrik 2026<ref>https://www.gazetatema.net/kulture/u-mbajten-homazhe-per-ikonen-e-humorit-todi-llupi-i573941/</ref><ref>https://publik.al/arti-shqiptar-ne-zi-ndahet-nga-jeta-ikona-e-humorit-todi-llupi/</ref><ref>https://www.panorama.com.al/kinemaja-shqiptare-ne-zi-shuhet-aktori-i-humorit-todi-llupi-nga-dasma-e-malos-te-pesha-e-kohes/</ref> . ==External Links== * {{imdb name|1300688}} == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Aktorë shqiptarë]] [[Kategoria:Fier]] [[Kategoria:Lista e aktorëve shqiptarë: T]] [[Kategoria:Lindje 1948]] [[Kategoria:Vdekje 2026]] [[Kategoria:WikiFilmat SQ]] lfcqtsbwjmbmft5j4ssb97r8rb7oy1t Diskutim:Dorothy Hodgkin 1 301692 3022806 3012397 2026-08-06T04:22:57Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Dorothy Hodgkin/Arkivi 1]] 3022806 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Dorothy Hodgkin/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 0d6y3g8a4h5z7dte54ot6br8l2is80j Herakleosi 0 303724 3022572 2988300 2026-08-05T14:43:36Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022572 wikitext text/x-wiki {{Short description|Perandor Bizantin nga viti 610 deri në vitin 641}} {{distinguish|Herakliti|Herakliu}} {{Infobox royalty | name = Herakleosi | image = Heraclius solidus.jpg | image_size = 291px | caption = Monedhë ''solidus'' i Herakleos në moshën 35–38, i prerë në [[Kostandinopoja|Kostandinopojë]] midis viteve [[610]] dhe [[613]] | succession = [[Lista e Perandorëve Bizantinë|Perandor romako-lindor]] | reign = 5 tetor [[610]]&nbsp;–<br />11 shkurt [[641]] | predecessor = [[Fokas]]i | successor = Herakleos Konstandini,<br> Heraklonasi | spouse = Fabia Eudokia,<br> Martina | issue = Eudoksia Epifania,<br> Herakleos Konstandini,</br> Heraklonasi,</br> David Tiberiosi,</br> Joan Athalarikos (i jashtë ligjshëm) | house-type = Dinastia | house = Herakleosiane | regnal name = {{lang|la|Imperator Caesar Flavius Heraclius Augustus}}<br />{{lang|grc|Αὐτοκράτωρ καῖσαρ Φλάβιος Ἡράκλειος αὐγουστος}}{{efn|titulatura e tij e plotë perandorake është dëshmuar në greqisht si {{lang|grc|Αὐτοκράτωρ καῖσαρ φλάβιος ἡράκλειος πιστὸς ἐν χριστῷ ἡμερότατος μέγιστος εὐεργέτης εἰρηνικὸς ἀλαμαννικὸς γοτθικὸς φραγγικὸς γερμανικὸς ἀντικὸς ἀλανικὸς οὐανδαλικὸς ἀφρικανὸς ἐρουλικὸς γηπεδικὸς εὐσεβὴς εὐτυχὴς ἔνδοξος νικητὴς τροπαιοῦχος ἀεισέβαστος αὔγουστος}} ("Perandor Çezar Flav Herakleos, besnik i Krishtit, më i buti, mirëbërësi më i madh, paqësor; fitimtar mbi [[alemanët]], [[gotët]], [[frankët]], [[gjermanikët]], antëtt, alanët, [[vandalët]], afrikanët; i përkushtuar, fatlum, i shquar, fitimtar dhe triumues, august gjithmonë i adhuruar").{{sfn|Lingenthal|1857|pp=33-34}} Ata tituj fitimtarë përodoreshin nga [[Justiniani i Madh]] dhe pasuesit e tij.}} | father = Herakleos i Vjetri | mother = Epifania | religion = Krishtërimi Kalçedon<br/> Monothelitizmi | birth_date = {{Rreth|[[575]]}}{{Sfn|Treadgold|1997|p=308}}{{Sfn|Kazhdan|1991b|p=916}} | birth_place = [[Kapadokia]], [[Perandoria Bizantine]] | death_date = 11 shkurt 641 (65 vjeç) | death_place = [[Kostandinopoja|Kostandinopojë]], [[Perandoria Bizantine]] | title = [[Lista e Perandorëve Bizantinë|Perandor i romakëve]] | reg-type = Bashkë-perandorë | regent = Kostandini III ([[613]]–[[641]]),<br> Heraklonasi ([[638]]–[[641]]) }} '''Herakleosi''' ([[Greqishtja e lashtë|greqisht]]: {{lang|grc|Ἡράκλειος}} ''Herakleios''; rreth [[575]] - 11 shkurt [[641]]) ishte perandor bizantin nga viti [[610]] deri në vitin [[641]]. Ngritja e tij në pushtet filloi në vitin [[608]], kur ai dhe babai i tij, Herakleosi i Vjetër, ekzarku i Afrikës, udhëhoqën një revoltë kundër uzurpatorit jo-popullor [[Fokas]]. Mbretërimi i Herakleosit u shënua nga mjaft fushata ushtarake. Në vitin kur Herakleosi erdhi në pushtet, perandoria kërcënohej nga drejtime të shumta. Herakleosi mori menjëherë drejtimin e Luftës Bizantine–Sasanide të viteve [[602]]–[[628]]. Betejat e para të fushatës përfunduan me humbje për bizantinët; ushtria perse luftoi duke hapur rrugën drejtë [[Bosfori|Bosforit]], por [[Kostandinopoja]] qe e mbrojtur nga mure të padepërtueshme dhe një marinë e fortë dhe Herakleosi qe në gjendje ta shmangte humbjen tërësore. Së shpejti ai nisi reformat për të rindërtuar dhe forcuar ushtrinë. Herakleosi i dëboi persët nga [[Anadolli|Azia e Vogël]] dhe u fut thellë në territorin e tyre, duke i mundur ata vendosmërisht në vitin [[627]] në Betejën e Ninivesë. Mbreti pers [[Khosrov II|Khosrou II]] u përmbys dhe u ekzekutua nga djali i tij Kavadi II, i cili shpejt paditi për një traktat paqeje, duke rënë dakord të tërhiqej nga i gjithë territori i pushtuar. Në këtë mënyrë marrëdhëniet paqësore u rivendosën mes dy perandorive të tejet të rraskapitura. Por Herakleosi humbi shumë nga tokat e tij të sapo rimarra nga [[Ekspansioni islam|pushtimet myslimane]] ndaj [[Kalifati Rashidunas|Kalifatit Rashidunas]]. Duke dalë nga [[Gadishulli Arabik]], [[myslimanët]] shpejtë pushtuan [[Perandoria Sasanide|Perandorinë Sasanide]]. Në vitin [[634]] [[myslimanët]] marshuan në Sirinë Romake, duke mundur vëllanë e Herakleosit, Teodorin. Brenda një periudhe të shkurtër kohe, arabët pushtuan [[Mesopotamia|Mesopotaminë]], [[Armenia|Armeninë]] dhe [[Egjipti]]n. Herakleosi hyri në marrëdhënie diplomatike me [[kroatët]] dhe [[serbët]] në [[Ballkani|Ballkan]]. Ai u përpoq të riparonte skizmën në kishën e krishterë në lidhje me monofizitët, duke promovuar një doktrinë kompromisi të quajtur Monotelitizëm. Kisha e Lindjes (e quajtur zakonisht Nestoriane) ishte gjithashtu e përfshirë në proces.{{Sfn|Seleznev|2012}} Përfundimisht, ky projekt i bashkimit u refuzua nga të gjitha palët e mosmarrëveshjes. == Jeta e hershme == === Origjina === [[Skeda:Revolt_of_the_Heraclii_solidus,_608_AD.jpg|majtas|parapamje|420px|''Solidus'' i artë i Herakleosit dhe babait të tij me rroba konsullore, prerë gjatë revoltës së tyre kundër [[Fokas]]it]] Herakleosi ishte djali i madh i Herakleos të Vjetrit dhe Epifanisë, nga një familje me origjinë të mundshme [[Armenët|armene]]{{Sfn|Kaegi|2003|pp=21-22}}<ref>{{Cite book|author=Helen C. Evans|url=https://books.google.al/books?id=ezNtDwAAQBAJ|title=Armenia: Art, Religion, and Trade in the Middle Ages|year=2018|publisher=Metropolitan Museum of Art|language=en|isbn=978-1-58839-660-0|page=34}}</ref> me nënën e tij, Epifania me gjasa nga [[Kapadokia]].{{Sfn|Kaegi|2003|p=36}}<ref name="Treadgold p. 287">[[Heraclius#refTreadgold1997|Treadgold 1997]], fq. 287.</ref> Walter Kaegi e konsideron origjinën armene të Heralkeosit ''të mundshme'' dhe spekulon se me gjasa ai ishte ''bilingual ([[gjuha armene|armenisht]] dhe [[gjuha greke|greqisht]]) nga një moshë e hershme, por edhe kjo nuk është e sigurtë''.{{Sfn|Kaegi|2003|pp=21-22}} Sipas historianit armen të [[shekulli VII|shekullit të VII]] Sebeos, Herakleosi ishte i lidhur me dinastinë Arsacide të [[Armenia e Madhe|Armenisë]].<ref>{{Cite book|author=Alexander A. Vasiliev|year=1958|url=https://books.google.al/books?id=EXiWAwAAQBAJ&pg=PA193|title=History of the Byzantine Empire, 324–1453|publisher=University of Wisconsin Press|language=en|isbn=978-0-299-80925-6|page=193}}</ref> Elizabeth Redgate e konsideron origjinën e tij armene me shumë gjasa.<ref>{{Cite book|author=Elizabeth Redgate|title=Armenians|year=2000|url=https://books.google.al/books?id=RriWQgAACAAJ|publisher=Wiley|language=en|isbn=978-0-631-14372-7|page=237}}</ref> Në një letër, Priskus, një gjeneral që kishte zëvendësuar Herakleos të Vjetrin, i shkruante atij ''të largohej nga ushtria dhe kthehej në qytetin e tij në [[Armenia e Madhe|Armeni]]''. Përtej kësaj, ka pak informacion specifik të njohur për prejardhjen e tij. Babai i tij ishte një gjeneral kryesor gjatë luftës së perandorit Mauric me Bahram Çobinin, uzurpator i [[Perandoria Sasanide|Perandorisë Sasanide]], gjatë vitit [[590]].<ref name="Kaegi p. 24">[[Heraclius#refKaegi2003|Kaegi 2003]], fq. 24–25.</ref> Pas luftës, Maurici e caktoi Herakleosin e Vjetër në pozicionin e Ekzarkut të Afrikës.{{Sfn|Kaegi|2003|p=24}} === Revolta kundër Fokasit dhe ngjitja === Në vitin [[608]], Herakleosi i Vjetër hoqi dorë nga besnikëria e tij ndaj perandorit [[Fokas]], i cili kishte përmbysur Mauricin, gjashtë vjet më parë. Rrebelët nxorën monedha që tregonin të dy Herakleosit të veshur si ''hypatos'', megjithëse asnjëri prej tyre nuk pretendonte në mënyrë të qartë titullin perandorak në këtë kohë. Kushëriri më i vogël i Herakleosit, Nicetasi, nisi një pushtim tokësor të [[Egjipti]]t; deri në vitin [[609]], ai kishte mundur gjeneralin Bonos të [[Fokas]]it, duke siguruar provincën. Ndërkohë, Herakleosi i ri lundroi drejt lindjes me një forcë tjetër përmes [[Siçilia|Siçilisë]] dhe [[Qiproja|Qipros]].<ref name="Mitchell p. 411">[[Heraclius#refMitchell2007|Mitchell 2007]], fq. 411.</ref> Ndërsa iu afrua [[Kostandinopoja|Konstandinopojës]], ai kontaktoi me udhëheqës të shquar dhe planifikoi një sulm për të përmbysur [[Aristokracia|aristokratët]] në qytet, dhe shumë shpejtë organizoi një ceremoni ku ai u kurorëzua dhe u vlerësua si perandor. Kur arriti në kryeqytet, eksubitorët, një njësi elite e Gardës Perandorake e udhëhequr nga dhëndri i [[Fokas]]it, Priskus, dezertoi në favor të Herakleosit dhe ai hyri në qytet pa ndonjë rezistencë serioze. Kur Herakleosi e kapi [[Fokas]]in, ai e pyeti "Kështu ke qeverisur, mjeran?" Fokasi u përgjigj – "Dhe a do të sundosh ti më mirë?" –aq e zemëroi Herakleosin, saqë i preu në vend kokën [[Fokas]]it.<ref name="Olster p. 133">[[Heraclius#refOlster1993|Olster 1993]], fq. 133.</ref> Më vonë iu morën organet gjenitale sepse [[Fokas]]i kishte përdhunuar gruan e Fotisit, një politikan i fuqishëm në qytet.<ref name="Charles p. 177">{{Harvnb|Charles|2007|p=177}}</ref> Më 5 tetor [[610]], Herakleosi u kurorëzua për herë të dytë, këtë herë në Kapelën e Shën Stefanit brenda Pallatit të Madh.<ref>[https://archive.org/details/chronicon-p/page/150 Chronicon Paschale, 610]</ref> Pastaj ai u martua me Fabian, e cila mori emrin Eudokia. Pas vdekjes së saj, në vitin [[612]], ai u martua me mbesën e tij, Martina në vitin [[613]]; kjo martesë e dytë u konsiderua [[Incesti|inçestuale]] dhe ishte shumë jopopullore. Në mbretërimin e dy djemve të Herakleosit, Martina përçarëse do të bëhej qendra e pushtetit dhe intrigave politike. Megjithë urrejtjen e përhapur për Martinën në Kostandinopojë, Herakleosi e çoi atë në fushata me të dhe refuzoi përpjekjet e [[Patriarku|patriarkut]] Sergius për të parandaluar dhe zgjidhur më vonë martesën.<ref name="Kaegi p. 106">[[Heraclius#refKaegi2003|Kaegi 2003]], fq. 106.</ref> == Lufta Bizantine–Sasanide e viteve 602–628 == [[Skeda:Heraclius_613-616.jpg|parapamje|Herakleosi me djalin e tij Herakleos Kostandinin në vitet [[613]]–[[616]] (mosha 38–41).]] === Avantazhi fillestar pers === Gjatë fushatave të tij ballkanike, perandori Mauric dhe familja e tij u vranë nga [[Fokas]]i në nëntor [[602]], pas një kryengritje.<ref name="Gibbon ii.902">[[Heraclius#refGibbon1994|Gibbon 1994]], kapitulli. 46, ii. 902.</ref> [[Khosrov II|Khosrou II]] i [[Perandoria Sasanide|Perandorisë Sasanide]] ishte rikthyer në fronin e tij nga Maurici dhe ata kishin mbetur aleatë deri në vdekjen e këtij të fundit. Pas kësaj, Khosrou shfrytëzoi rastin për të sulmuar [[Perandoria Bizantine|Perandorinë Bizantine]] dhe për të ripushtuar [[Mesopotamia|Mesopotaminë]].<ref name="Foss p. 722">[[Heraclius#refFoss1975|Foss 1975]], fq. 722.</ref> Khosrou kishte në oborrin e tij një njeri që pretendonte të ishte djali i Mauricit, Theodosius dhe Khosrou kërkoi që bizantinët ta pranonin këtë Theodosius si perandor. Lufta fillimisht shkoi sipas planit të persëve, pjesërisht për shkak të shtypjes brutale të [[Fokas]]it dhe krizës së trashëgimisë që pasoi, ndërsa gjenerali Herakleos dërgoi nipin e tij Niketas për të sulmuar [[Egjipti|Egjiptin]], duke mundësuar djalin e tij Herakleos më të ri të pretendonte fronin në vitin [[610]].<ref name="Gibbon ii.906">[[Heraclius#refGibbon1994|Gibbon 1994]], ii. 906.</ref> [[Fokas]], një sundimtar jopopullor, i cili në burimet historike përshkruhet pa ndryshim si "tiran" (në kuptimin e tij origjinal të fjalës, d.m.th. mbret i paligjshëm nga rregullat e trashëgimisë), përfundimisht u rrëzua nga Herakleosi, i cili lundroi në Kostandinopojë nga Kartagjena me një ikonë të vendosur në krye të anijes së tij.<ref name="Haldon p. 41">[[Heraclius#refHaldon1997|Haldon 1997]], fq. 41.</ref><ref name="Speck p. 178">[[Heraclius#refSpeck1984|Speck 1984]], fq. 178.</ref> Në atë kohë, persët kishin pushtuar [[Mesopotamia|Mesopotaminë]] dhe [[Kaukazi (regjion)|Kaukazin]] dhe në vitin [[611]] ata kapërcyen Sirinë dhe hynë në Anatoli. Një kundërsulm i madh i udhëhequr nga Herakleosi, dy vjet më vonë u mund vendosmërisht jashtë Antiokisë nga Shahrbarazi dhe Shahini dhe pozicioni romak u shemb; persët shkatërruan pjesë të Azisë së Vogël dhe pushtuan Kalçedoninë përtej Konstandinopojës në [[Bosfori|Bosfor]].<ref name="Greatrex-Lieu pp. II, 194-195">[[Heraclius#refGreatrexLieu2002|Greatrex & Lieu 2002]], fq. 194–195.</ref> Gjatë dekadës vijuese, persët ishin në gjendje të pushtonin [[Palestina|Palestinën]] dhe [[Egjipti]]n (nga mesi i vitit [[621]] e gjithë provinca ishte në duart e tyre)<ref name="Greatrex-Lieu p. II, 196">[[Heraclius#refGreatrexLieu2002|Greatrex & Lieu 2002]], fq. 196.</ref> dhe të shkatërronin Anatolinë,{{Sfn|Greatrex|Lieu|2002|p197}} ndërsa [[avarët]] dhe [[sllavët]] përfituan nga situata për të kapërcyer [[Ballkani|Ballkanin]], duke e çuar perandorinë në prag të shkatërrimit. Në vitin [[613]], ushtria perse mori [[Damasku|Damaskun]] me ndihmën e [[Hebrenjtë|hebrenjve]], pushtoi [[Jeruzalemi|Jeruzalemin]] në vitin [[614]], duke dëmtuar [[Kisha e Varrit të Shenjtë|Kishën e Varrit të Shenjtë]] dhe duke marë Kryqin e Vërtetë dhe më pas kapur [[Egjipti]]n në vitin [[617]] ose [[618]].<ref name="Gibbon ii.908">[[Heraclius#refGibbon1994|Gibbon 1994]], ii. 908–909.</ref> Kur Sasanidët arritën në Kalçedoni në vitin [[615]], ishte në këtë pikë, sipas Sebeos, që Herakleosi u tërhoq dhe ishte gati për të lejuar që [[Perandoria Bizantine]] të bëhej një shtet klient pers, madje duke lejuar [[Khosrov II|Khosroun e II]] të zgjidhte perandorin.<ref>{{Cite book|last=Pourshariati|first=Parvaneh|title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: the Sasanian-Parthian confederacy and the Arab conquest of Iran|date=30 mars 2017|language=en|isbn=978-178453747-0|oclc=953439586|pages=141}}</ref> Në një letër të dërguar nga ambasadorët e tij, Herakleosi e njihte perandorinë perse si superiore, e përshkruante veten si "djali i bindur i Khosrout të II, një i cili është i etur për të kryer shërbimet e qetësisë tuaj në të gjitha gjërat", dhe madje e quajti [[Khosrov II|Khosroun e II]] "perandori suprem".<ref>{{Cite book|last=Fidler|first=Richard|title=Ghost Empire: a journey to the legendary Constantinople|date=13 nëntor 2018|isbn=978-168177901-0|oclc=1023526060|language=en|pages=159}}</ref> Megjithatë, [[Khosrov II|Khosrou II]] e refuzoi ofertën e paqes dhe arrestoi ambasadorët e Herakleosit.<ref>{{Cite book|last=Fidler|first=Richard|title=Ghost Empire: a journey to the legendary Constantinople|date=13 nëntor 2018|isbn=978-168177901-0|language=en|oclc=1023526060|pages=159}}</ref> Me persët në portën e Kostandinopojës, Herakleosi mendoi ta braktiste qytetin dhe ta zhvendoste kryeqytetin në Kartagjenë, por figura e fuqishme e kishës, Patriarku Sergius e bindi atë të qëndronte. I sigurt pas mureve të Kostandinopojës, Herakleosi ishte në gjendje të bënte thirrje për paqe në këmbim të një haraçi vjetor prej një mijë talentesh ari, një mijë talentesh argjendi, një mijë rroba mëndafshi, një mijë kuaj dhe një mijë virgjëresha për mbretin pers.<ref name="Gibbon ii.914a">[[Heraclius#refGibbon1994|Gibbon 1994]], kapitulli. 46, ii.914a.</ref> Paqja e lejoi atë të rindërtonte ushtrinë e perandorisë, duke shkurtuar shpenzimet jo-ushtarake, duke zhvlerësuar monedhën dhe duke shkrirë, me mbështetjen e Patriarkut Sergi, thesaret e Kishës për të mbledhur fondet e nevojshme për të vazhduar luftën.<ref name="Greatrex-Lieu p. II, 198">[[Heraclius#refGreatrexLieu2002|Greatrex & Lieu 2002]], fq. 198.</ref> === Kundër ofensiva dhe ripërtëritja bizantine === [[File:Cherub_plaque_Louvre_MRR245.jpg|alt=Portret i stilit mesjetar i kerubinit dhe Herakleosit duke marë nënshtrimin e Khosrau II; pllakatë nga një kryq ([[Champlevé]] smalt qelqor mbi bakër të praruar).|majtas|parapamje|432px|Kerubini dhe Herakleosi duke marë nënshtrimin e [[Khosrov II|Khosrout II]]; pllakatë nga një kryq (smalt ''Champlevé'' mbi bakër të praruar, [[1160]]–[[1170]], [[Paris]], [[Muzeu i Luvrit|Luvër]]). Kjo është një [[alegoria|alegori]] pasi Khosrou nuk ia paraqiti kurrë personalisht Herakleosit.]] Më 5 prill [[622]], Herakleosi u largua nga [[Kostandinopoja]], duke ia besuar qytetin Sergjit dhe gjeneralit Bonos si regjentë të djalit të tij. Ai mblodhi forcat e tij në Azinë e Vogël, ndoshta në Bitini dhe pasi e ringjalli moralin e tyre të thyer, ai nisi një kundërsulm të ri, i cili do të merte karakterin e një lufte të shenjtë; një imazh ''akeiropoietos'' i Krishtit u mbajt si një standard ushtarak.<ref name="Greatrex-Lieu p. II, 198">[[Heraclius#refGreatrexLieu2002|Greatrex & Lieu 2002]], fq. 198.</ref><ref name="Theophanes pp. 303.12-304.13">[[Heraclius#refTheophanes1997|Theophanes 1997]], fq. 303.12–304.13.</ref><ref name="Cameron p. 23">[[Heraclius#refCameron1979|Cameron 1979]], fq. 23.</ref><ref name="Grabar p. 37">[[Heraclius#refGrabar1984|Grabar 1984]], fq. 37.</ref> Ushtria romake mori drejtimin e [[Armenia|Armenisë]], i shkaktoi një humbje një ushtrie të udhëhequr nga një shef arab aleat pers dhe më pas arriti një fitore mbi persët nën Shahrbarazin.<ref name="Treadgold p. 294">[[Heraclius#refTreadgold1997|Treadgold 1997]], fq. 294.</ref> Herakleosi do të qëndronte në fushatë për mjaft vjet.<ref name="Theophanes pp. 304.25-306.7">[[Heraclius#refTheophanes1997|Theophanes 1997]], fq. 304.25–306.7.</ref><ref name="Greatrex-Lieu p. II, 199">[[Heraclius#refGreatrexLieu2002|Greatrex & Lieu 2002]], fq. 199.</ref> Më 25 mars [[624]]<ref>[https://archive.org/details/chronicon-p/page/166 Chronicon Paschale 624] fq. 166</ref> ai përsëri u largua nga [[Kostandinopoja]] me gruan e tij, Martina dhe dy fëmijët e tij; pasi festoi [[pashkët]] në Nikomedia më 15 prill, ai bëri fushatë në Kaukaz, duke arritur një seri fitoresh në Armeni kundër Khosrout dhe gjeneralëve të tij Shahrbarazit, Shahinit dhe Shahraplakanit.<ref name="Theophanes pp. 307.19-308.25">[[Heraclius#refTheophanes1997|Theophanes 1997]], fq. 307.19–308.25.</ref><ref name="Greatrex-Lieu pp. II, 202-205">[[Heraclius#refGreatrexLieu2002|Greatrex & Lieu 2002]], fq. 202–205.</ref> Në të njëjtin vit, [[visigotët]] patën sukses në rimarrjen e [[Kartagjena (qytet)|Kartagjenës]], kryeqytetin e provincës perëndimore bizantine të Spanjës, duke rezultuar në humbjen e një prej provincave të vogla, që ishin pushtuar nga ushtritë e [[Justiniani I|Justinianit I.]]<ref>{{Cite encyclopedia|author=R. Bruce Hitchner|title=Cartagena|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195046526.001.0001/acref-9780195046526-e-0916?rskey=hEJqvS&result=901|editor=Alexander P. Kazhdan|encyclopedia=The Oxford Dictionary of Byzantium|publisher=[[Oxford University Press]]|language=en|isbn=978-0-19-504652-6|page=384}}</ref> Në vitin [[626]] [[avarët]] dhe [[sllavët]], të mbështetur nga një ushtri perse e komanduar nga Shahrbarazi, rrethuan Konstandinopojën, por rrethimi përfundoi me dështim (fitorja iu atribuua ikonave të Virgjëreshës, të cilat drejtoheshin në procesion nga Sergius rreth mureve të qytet),<ref name="Cameron pp. 5-6, 20-22">[[Heraclius#refCameron1979|Cameron 1979]], fq. 5–6, 20–22.</ref> ndërsa një ushtri e dytë perse nën Shahinin pësoi një humbje tjetër dërrmuese nga vëllai i Herakleosit, Teodori. [[Skeda:Heraclius_629-632.jpg|parapamje|Herakleosi në vitet [[629]]–[[632]] (54–57 vjeç), me djalin e tij Konstandinin.]] Me shpërbërjen e përpjekjeve perse të luftës, Herakleosi qe në gjendje të vinte [[gokturqit]] e Khaganatit Perëndimor Turk, nën Ziebelin, i cili pushtoi Transkukazinë Perse. Herakleosi shfrytëzoi përçarjet brenda Perandorisë Perse, duke e mbajtur Shahrbarazin neutral, duke e bindur që Khosrou ishte xhelozuar ndaj tij dhe kishte urdhëruar ekzekutimin e tij. Në fund të vitit [[627]] ai filloi një ofensivë dimërore në [[Mesopotamia|Mesopotami]], ku, pavarësisht nga braktisja e aleatëve të tij turq, ai i mundi persët nën Rhahzadhin në Betejën e Ninivesë.<ref name="Treadgold p. 298">[[Heraclius#refTreadgold1997|Treadgold 1997]], fq. 298.</ref> Duke vazhduar në jug përgjatë Tigrit, ai plaçkiti pallatin e madh të Khosrout në Dastagird dhe u parandalua nga sulmimi i Ktesifonin vetëm nga shkatërrimi i urave mbi Kanalin Nahravan. I diskredituar nga kjo seri disfatash, Khosrou u përmbys dhe u vra në një grusht shteti të udhëhequr nga djali i tij Kavadi II, i cili bëri thirrje menjëherë për paqe, duke rënë dakord të tërhiqej nga të gjitha territoret e pushtuara.<ref name="Baynes p. 288">{{Harvnb|Baynes|1912|p=288}}</ref> Në vitin [[629]] Herakleosi e rivendosi Kryqin e Vërtetë në [[Jeruzalemi|Jeruzalem]] në një ceremoni madhështore.<ref name="Speck p. 178">[[Heraclius#refSpeck1984|Speck 1984]], fq. 178.</ref><ref name="Baynes p. passim">{{Harvnb|Baynes|1912}}, ''passim''.</ref><ref name="Haldon p. 46">[[Heraclius#refHaldon1997|Haldon 1997]], fq. 46.</ref> [[Skeda:43-manasses-chronicle.jpg|parapamje|majtas|389px|Herakleosi duke adhuruar ikonën e Maries para fushatës kundër persëve. Skenë nga Kronika e Manasses, [[shekulli XII|shek. XII]]]] Herakleosi mori për vete titullin antik pers të "Mbretit të Mbretërve" pas fitores së tij. Më vonë, duke filluar në vitin [[629]], ai e emërtoi veten si ''Basileus'', fjala greke për "sovran" dhe ky titull u përdor nga [[Lista e Perandorëve Bizantinë|perandorët bizantinë]] për 800 vitet e ardhshme. Arsyeja që Herakleosi zgjodhi këtë titull mbi termat e mëparshëm romakë si Augustus, nga disa studiues iu atribua origjinës së tij [[Armenët| armene.]]<ref name="Kouymjian pp. 635-642">[[Heraclius#refKouymjian1983|Kouymjian 1983]], fq. 635–642.</ref> Fitorja e Herakleosit ndaj persëve i dha fund një lufte që vazhdonte me ndërprerje për gati 400 vjetë dhe çoi në paqëndrueshmëri në Perandorinë Perse. Kavadi II vdiq vetëm disa muaj pasi mori fronin, duke zhytur Persinë në disa vite trazirash dinastike dhe luftë civile. Ardashiri III, aleati i Herakleosit Shahrbarazi dhe vajzat e Khosrout, Borana dhe Azarmidokht të gjithë u ngjitën në fron brenda disa muajve nga njëra-tjetra. Vetëm kur Jazdgerdi III, një nip i [[Khosrov II|Khosrout II]], pasoi në fron në vitin [[632]], duke gjetur atje stabilitetin. Por deri në atë kohë [[Perandoria Sasanide]] ishte çorganizuar rëndë, pasi ishte dobësuar nga vitet e luftës dhe grindjeve civile për trashëgiminë e fronit.{{Sfn|Kaegi|2003|p=227}}<ref>{{Harvnb|Beckwith|2009|p=[https://books.google.com/books?id=uLARyWXlhDYC&pg=PA121 121]}}</ref> Lufta kishte qenë shkatërruese dhe i la bizantinët në një gjendje shumë të dobësuar. Brenda disa vitesh të dy perandoritë u vërshuan nga sulmi i arabëve,{{Sfn|Foss|1975|pp=746-747}} të cilët ishin bashkuar rishtas nga [[Islami]], dhe çuan përfundimisht në pushtimin mysliman të Persisë dhe rënien e [[Perandoria Sasanide|Dinastisë Sasanide]] në vitin [[651]].<ref name="Milani p. 15">{{Harvnb|Milani|2004|p=15}}</ref> [[Skeda:Muslim-Byzantine_troop_movement_(635-636).svg|alt=Një hartë me lëvizjet e trupave Myslimane-Bizantine nga shtatori 635 deri thjeshtë para zhvillimit të Betejës së Jarmukut|parapamje|Lëvizja e trupave arabo-bizantine nga shtatori [[635]] deri pak para zhvillimit të Betejës së Jarmukut]] == Luftërat bizantino-arabe == {{See also|Ekspansioni islam|Kalifati Rashidunas}} Deri në vitin [[629]], profeti islamik [[Muhammedi|Muhamed]] i kishte bashkuar të gjitha fiset e [[Gadishulli Arabik|Gadishullit Arabik]], më parë të përçarë për të paraqitur një sfidë serioze ushtarake për bizantinët ose persët. Tani të animuar nga konvertimi i tyre në [[Islami|islam]], ata përbënin një nga shtetet më të fuqishme në rajon.<ref name="Lewis pp. 43–44">[[Heraclius#refLewis2002|Lewis 2002]], fq. 43–44.</ref> Konflikti i parë midis bizantinëve dhe myslimanëve ishte Beteja e Mu'tahit në shtator [[629]]. Një forcë e vogël përleshëse myslimane sulmoi provincën e Arabia Petraea në përgjigje të vdekjes së ambasadorit mysliman nga duart e guvernatorit romak ghasanid, por u zmbrapsën. Për shkak se angazhimi ishte një fitore bizantine, nuk kishte asnjë arsye të dukshme për të bërë ndryshime në organizimin ushtarak të rajonit.<ref name="Kaegi p. 231">[[Heraclius#refKaegi2003|Kaegi 2003]], fq. 231.</ref> Gjithashtu, bizantinët kishin pak përvojë në fushën e betejës me [[arabët]], dhe madje edhe më pak me ushtarë të zellshëm të bashkuar nga një profet. Edhe ''Stratexhikoni'' i Mauricit, një manual lufte i vlerësuar për larminë e armiqve që mbulon, nuk e përmend luftën kundër [[Arabët|arabëve]] në asnjë gjatësi.<ref name="Kaegi p. 230">[[Heraclius#refKaegi2003|Kaegi 2003]], fq. 230.</ref> Zelli fetar i ushtrisë arabe, e cila ishte një zhvillim i ri që pasonte [[Përhapja e Islamit|ngjitjen e Islamit]], përfundimisht do të kontribuonte në suksesin e fushatave të tyre kundër bizantinëve.{{Sfn|Kaegi|2003|230}} Vitin tjetër [[myslimanët]] filluan një ofensivë në Arabah, në jug të [[Deti i Galilesë|Liqenit Tiberias]], duke marrë [[Kerak|Al Karakun]]. Inkursjone të tjera depërtuan në Negev, duke arritur deri në [[Gaza (qytet)|Gaza]].<ref name="Kaegi p. 233">[[Heraclius#refKaegi2003|Kaegi 2003]], fq. 233.</ref> Beteja e Jarmukut në vitin [[636]] rezultoi në një humbje dërrmuese për ushtrinë më të madhe bizantine; brenda tre vjetësh, [[Levanti]] ishte humbur përsëri. Në kohën e vdekjes së Herakleosit në Konstandinopojë, më 11 shkurt [[641]], pjesa më e madhe e [[Egjipti]]t gjithashtu kishte rënë.{{Sfn|Franzius}} == Trashëgimia == Territoret e rekuperuara nga fitorja e tij ndaj persëve u eliminuan prapë nga [[Ekspansioni islam|pushtimet islamike]]. Duke parë mbrapa në mbretërimin e Herakleosit, studiuesit e kanë vlerësuar atë me shumë arritje. Ai e zgjeroi perandorinë dhe riorganizimi i tij i qeverisë dhe ushtrisë ishin suksese të mëdha. Përpjekjet e tij për harmoni fetare dështuan, por ai arriti të kthente Kryqin e Vërtetë, një nga reliktet më të shenjta të krishtera, në Jeruzalem. === Arritjet === [[File:Piero_della_Francesca_021.jpg|alt=Pikturë idealizuese e një beteje midis ushtrisë së Herakleosit dhe persëve nën Khosroun e II {{Rreth}} 1452|majtas|parapamje|379px|Beteja midis ushtrisë së Herakleosit dhe persëve nën [[Khosrov II|Khosroun e II]]. Afresk nga [[Piero della Francesca]], {{Rreth}} [[1452]]]] Megjithëse fitimet territoriale të prodhuara nga fitorja e tij ndaj persëve u humbën nga përparimin i myslimanëve, Herakleosi ende renditet në mesin e [[Lista e Perandorëve Bizantinë|perandorëve të mëdhenj romakë]]. Reformat e tij në qeveri e ulën korrupsionin që kishte zënë vend gjatë mbretërimit të [[Fokas]]it dhe ai riorganizoi ushtrinë me shumë sukses. Në fund të fundit, ushtria e reformuar perandorake ndaloi myslimanët në [[Anadolli|Azinë e Vogël]] dhe e mbajti Kartagjenën për 60 vjet të tjera, duke kursyer një bërthamë nga e cila mund të rindërtohej fuqia e perandorisë.<ref name="Collins p. 128">[[Heraclius#refCollins2004|Collins 2004]], fq. 128.</ref> Rimëkëmbja e zonave lindore të [[Perandoria Bizantine|Perandorisë Romake Lindore]] nga persët ngriti edhe një herë problemin e unitetit fetar duke u përqëndruar në të kuptuarit e natyrës së vërtetë të [[Jezusi|Krishtit]]. Shumica e banorëve të këtyre krahinave ishin [[Miafizitizmi|miafizitë]] që e refuzuan Këshillin e Kalçedonisë.<ref name="Bury p. 251">[[Heraclius#refBury2005|Bury 2005]], fq. 251.</ref> Herakleosi u përpoq të promovonte një doktrinë kompromisi të quajtur Monotelitizëm, por kjo filozofi u refuzua si [[Herezia|heretike]] nga të dy palët e mosmarrëveshjes. Për këtë arsye, Herakleosi u konsiderua si një sundimtar heretik dhe i keq nga disa shkrimtarë të mëvonshëm fetarë. Pasi provincat miafizite u humbën në fund ndaj [[myslimanët|myslimanëve]], monoteletizmi e humbi më tepër ''arsyen e ekzistencës'' së tij dhe u braktis përfundimisht.{{Sfn|Bury|2005|p=251}} Një nga trashëgimitë më të rëndësishme të Herakleosit ishte ndryshimi i gjuhës zyrtare të perandorisë nga [[Gjuha latine|latinishtja]] në [[greqishtja e lashtë|greqisht]] në vitin [[610]].<ref name="Davis p. 260">[[Heraclius#refDavis1990|Davis 1990]], fq. 260.</ref>{{Sfn|Lamers|2915|p=154}}{{Sfn|Russell|2013|p=140}}{{Sfn|Jenkins|1987|p=24}}{{Sfn|Kaldellis|2008|pp=65-67}} [[Kroatët]] dhe [[serbët]] e Dalmacisë Bizantine filluan marrëdhëniet diplomatike dhe vartësitë me Herakleosin.<ref name="Kaegi319">Kaegi, fq. 319.</ref> [[Serbët]], të cilët jetuan për pak kohë në Maqedoni, u bënë ''foederati'' dhe u pagëzuan me kërkesën e Herakleosit (para vitit [[626]]).<ref>De Administrando Imperio, ch. 32 [Of the Serbs and of the country they now dwell in.]: "the emperor brought elders from Rome and baptized them and taught them fairly to perform the works of piety and expounded to them the faith of the Christians."</ref> Me kërkesën e tij, [[Xhovani IV|Papa Gjoni IV]] ([[640]]–[[642]]) dërgoi mësues dhe misionarë të krishterë te Duka Porga dhe [[kroatët]] e tij, të cilët praktikonin [[Feja e sllavëve|paganizmin sllav]].<ref name="Deanesly p. 491">[[Heraclius#refDeanesly1969|Deanesly 1969]], fq. 491.</ref> Ai gjithashtu krijoi zyrën e sakellarios, një kontrollues i thesarit.<ref>[[Heraclius#refKaegi2003|Kaegi 2003]], fq. 227.</ref> Deri në [[shekulli XX|shekullin e XX-të]] atij i atribuohej krijimi i [[Thema|sistemit tematik]], por studimet moderne tani tregojnë më shumë për vitet [[660]], nën [[Konstansi II|Konstansin II]].<ref name="Haldon p. 208ff">[[Heraclius#refHaldon1997|Haldon 1997]], fq. 208ff.</ref> [[File:Bernat,_Martin_Saint_Helena_&_Heraclius_taking_the_Holy_Cross_to_Jerusalem.jpg|alt= [[Shekulli XV]], pikturë mesjetare spanjolle, që tregon Herakleosin mbi kalë duke kthyer Kryqin e Vërtetë në Jeruzalem, anakronikisht i shoqëruar nga Shën Helena|parapamje|Herakleosi kthen Kryqin e Vërtetë në Jeruzalem, i shoqëruar në mënyrë anakronike nga Shën Helena. [[Shekulli XV|shek. XV]], Spanjë]] Edward Gibbon, në ''The History of Decline and Fall of Roman Empire'', shkroi: «''Nga karakteret e rëndësishme në histori, ai i Herakleosit është një nga më të jashtëzakonshmit dhe inkonsistentët. Në vitet e para dhe të fundit të mbretërimit të tij të gjatë, perandori duket se qe skllav i përtacisë, kënaqësisë ose besëtytnisë, spektator i pakujdesshëm dhe i pafuqishëm i fatkeqësive publike. Por mjegullat e trishta të agimit dhe mbrëmjes ndahen nga ndriçimi i diellit mesditor; Arkadi i pallatit u ngrit Çezar i fushëbetejës; dhe nderi i Romës dhe Herakleosit u kap lavdishëm nga veprat dhe trofetë e gjashtë fushtave aventuroze. [...] Që nga kohët e Shipionit dhe [[Hanibali]]t, asnjë sipërmarrje e guximshme nuk ishte provuar para atyre që kreu Herakleosi për shpëtimin e perandorisë.''»{{Sfn|Gibbon|1994|pp=kapitulli 46. ii. 914, 918}} === Rikuperimi i Kryqit të Vërtetë === Herakleosi u kujtua për një kohë të gjatë në mënyrë të favorshme nga kisha perëndimore për rimëkëmbjen e tij me reputacion të Kryqit të Vërtetë nga persët. Ndërsa Herakleosi iu afrua kryeqytetit pers gjatë fazave të fundit të luftës, Khosrou iku nga rezidenca e tij e preferuar, Dastagirdi afër [[Bagdadi|Bagdadit]], pa ofruar rezistencë. Ndërkohë, disa nga të funksionarë të rëndësishëm persë liruan djalin e madh të Khosrout, Kavadin e II, i cili ishte burgosur nga i ati dhe e shpallën mbret natën e 23-24 shkurtit [[628]].<ref name="Thomson p. 221">[[Heraclius#refThomson1999|Thomson, Howard-Johnston & Greenwood 1999]], fq. 221.</ref> Sidoqoftë, Kavadi ishte i sëmurë për vdekje dhe ishte në ankth që Herakleosi të mbronte djalin e tij të mitur Ardeshirin. Pra, si një gjest i vullnetit të mirë, ai i dërgoi Kryqin e Vërtetë me një negociator në vitin [[628]].<ref name="Baynes p. 288">{{Harvnb|Baynes|1912|p=288}}</ref> Pas një turneu në perandori, Herakleosi e ktheu kryqin në [[Jeruzalemi|Jeruzalem]] më 21 mars [[629]] ose [[630]].{{Sfn|Frolow|1953|pp=88-105}}<ref name="Zuckerman1">{{Cite book|year=2013|last=Zuckerman|first=Constantin|url=https://www.academia.edu/10124428|chapter=Heraclius and the return of the Holy Cross|title=Constructing the Seventh Century|publisher=Association des amis du Centre d'histoire et civilisation de Byzance|language=en|isbn=978-2-916716-45-9|series=Travaux et mémoires|location=Paris|issue=17|access-date=8 janar 2016|pages=197–218|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210141739/http://www.academia.edu/10124428/Heraclius_and_the_return_of_the_Holy_Cross|archive-date=10 shkurt 2018}}</ref> Për të krishterët e Evropës Perëndimore mesjetare, Herakleosi ishte "kryqtari i parë". Ikonografia e perandorit u shfaq në shenjtëroren në [[Le Mont Saint-Michel|Mont Saint-Michel]] (rreth vitit [[1060]]),<ref name="Baert pp. 03-20">{{Harvnb|Baert|2008|pp=03-20}}</ref> dhe më pas u bë e njohur, veçanërisht në Francë, Gadishullin Italian dhe [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorinë e Gjermaniko-Romake]].<ref name="Souza pp. 27-38">{{Harvnb|Souza|2015|pp=27-38}}</ref> Historia u përfshi në ''Legjendën e Artë'', përmbledhjen e famshme të hagiografisë në [[shekulli XIII|shekullin e XIII-të]] dhe ai ndonjëherë shfaqet në art, si në ''seksionin Historia e Kryqit të Vërtetë'' të afreskeve të pikturuara nga Piero della Francesca në Arezzo, dhe një sekuencë e ngjashme në një pjesë altari të vogël nga Adam Elsheimer (Städel, Frankfurt). Të dyja këto shfaqin skena të Herakleosit dhe nënës së [[Kostandini i Madh|Kostandinit I]], Shën Helenës, tradicionalisht përgjegjëse për gërmimin e kryqit. Skena e treguar zakonisht është Herakleosit që mbart kryqin; sipas ''Legjendës'' së Artë, ai këmbënguli ta bënte këtë kur hyri në Jeruzalem, kundër këshillës së patriarkut. Në fillim, kur ai ishte në kalë (treguar më lart), barra ishte shumë e rëndë, por pasi ai zbriti dhe hoqi kurorën e tij, ajo u bë për mrekulli e lehtë, dhe porta e qytetit me hekura u hap me dëshirën e saj.<ref>{{Cite book|author=Ellen Schwartz|title=The Oxford Handbook of Byzantine Art and Architecture|year=2021|publisher=[[Oxford University Press]]|language=en|isbn=978-0-19-027735-2|pages=178-180}}</ref> Tradita lokale sugjeron që Kolosi i Vjetër Antik i Barletës përshkruan Herakleosin.<ref>{{Cite journal|last=Kiilerich|first=Bente|year=2018|title=The Barletta Colossos revisited|journal=Acta ad archaeologiam et artium historiam pertinentia|doi=10.5617/acta.5832|language=en|volume=28|page=55}}</ref> Disa studiues nuk pajtohen me këtë rrëfim, profesor Konstandin Zuckerman duke arritur deri sa të sugjerojë se Kryqi i Vërtetë në të vërtetë ishte humbur dhe se druri që përmbahej në shenjtëroren e vulosur ende të vulosur, të sjellë në Jeruzalem nga Herakleosi në vitin [[629]] ishte i rremë. Në analizën e tij, mashtrimi u krijua për t'i shërbyer qëllimeve politike të Herakleosit dhe ish armikut të tij, gjeneralit pers Shahrbaraz.<ref name="Zuckerman">{{Cite book|last=Zuckerman|first=Constantin|url=https://www.academia.edu/10124428|chapter=Heraclius and the return of the Holy Cross|title=Constructing the Seventh Century|publisher=Association des amis du Centre d'histoire et civilisation de Byzance|year=2013|isbn=978-2-916716-45-9|series=Travaux et mémoires|language=en|location=Paris|access-date=8 janar 2016|issue=17|pages=197–218|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210141739/http://www.academia.edu/10124428/Heraclius_and_the_return_of_the_Holy_Cross|url-status=live|archive-date=10 shkurt 2018}}</ref> [[Skeda:Muhammad-Letter-To-Heraclius.jpg|djathtas|parapamje|300x300px|Letër e pretenduar dërguar nga Muhamedi për Herakleosin, perandorin e bizantit; riprodhim i marë nga Majid Ali Khan, ''Muhammad The Final Messenger'' Islamic Book Service, New Delhi (1998).]] === Këndvështrimi islamik ndaj Herakleosit === Në [[Surja er-Rrum|Suren 30]], Kur'ani u referohet luftërave Romako-Sasanide si vijon:<blockquote>'''30: 2''' ''Romakët janë mundur'' '''3''' ''Në tokën më të afërt.'' ''Por ata, pas humbjes së tyre, do të kapërcejnë.'' '''4''' ''në disa vjet.''<ref>{{Cite web|year=2015|title=Quran|url=http://quran.com/30|language=en|archive-date=22 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150522083737/http://quran.com/30|url-status=live}}</ref></blockquote>Në historitë islame dhe arabe Herakleosi është i vetmi perandor romak që diskutohet gjatë.<ref name="El-Cheikh p. 7">[[Heraclius#refElCheikh1999|El-Cheikh 1999]], fq. 7.</ref> Për shkak të rolit të tij si perandori romak në kohën kur u shfaq [[Islami]], ai u kujtua në [[Literatura Arabe|letërsinë arabe]], të tilla si [[hadithi]] islamik dhe [[Kronologjia e jetës së profetit Muhamed|sira]]. Në traditën myslimane ai shihet si një sundimtar i drejtë, me devotshmëri të madhe, i cili kishte kontakte të drejtpërdrejta me forcat islamike në zhvillim.<ref name="El-Cheikh p. 9">[[Heraclius#refElCheikh1999|El-Cheikh 1999]], fq. 9.</ref> Studiuesi i [[shekulli XIV|shekullit të XIV]], [[Ibën Kethiri|Ibn Kathir]] (vd. †[[1373]]) shkoi edhe më tej, duke deklaruar se "Herakleosi ishte një nga njerëzit më të mençur dhe ndër mbretërit më të vendosur, të zgjuar, të thellë dhe me mendime. Ai i drejtoi romakët me një udhëheqje dhe shkëlqim të madh."<ref name="El-Cheikh p. 7">[[Heraclius#refElCheikh1999|El-Cheikh 1999]], fq. 7.</ref> Historianë të tillë si Nadia Maria El-Cheikh dhe Lawrence Conrad vërejnë se historitë islamike shkojnë deri atje sa pretendojnë se Herakleosi e njohu islamin si besimin e vërtetë dhe [[Muhammedi|Muhamedin]] si profetin e tij, duke krahasuar islamin me [[krishtërimi]]n.<ref name="El-Cheikh p. 12">[[Heraclius#refElCheikh1999|El-Cheikh 1999]], fq. 12.</ref><ref name="Conrad p. 120">{{Harvnb|Conrad|2002|p=120}}</ref><ref name="Haykal p. 402">{{Harvnb|Haykal|1994|p=402}}</ref> [[Skeda:Resalat.jpg|parapamje|majtas|372px|Versioni origjinal i letrës që pretendohet se Muhameti ja dërgoi Herakleosit]] Historianët islamikë shpesh citojnë një letër që ata pretendojnë se Herakleosi i shkroi Muhamedit: "Unë kam marrë letrën tuaj me ambasadorin tuaj dhe unë dëshmoj se ju jeni i dërguari i Zotit që gjendet në Dhjatën tonë të Re. Jezusi, bir i Marisë, të njoftoi ty."<ref name="El-Cheikh p. 9">[[Heraclius#refElCheikh1999|El-Cheikh 1999]], fq. 9.</ref> Sipas burimeve myslimane të raportuara nga El-Cheikh, ai u përpoq të konvertonte klasën sunduese të perandorisë, por ata rezistuan aq fort sa ai e ktheu kursin e tij dhe pretendoi se ai po provonte vetëm besimin e tyre në krishtërim.<ref name="El-Cheikh p. 14">[[Heraclius#refElCheikh1999|El-Cheikh 1999]], fq. 14.</ref> El-Cheikh vëren se këto tregime për Herakleosin shtojnë "pak për njohuritë tona historike" për perandorin; përkundrazi, ato janë një pjesë e rëndësishme e "kerigmës islamike", duke u përpjekur të legjitimojnë statusin e Muhamedit si profet.<ref name="El-Cheikh p. 54">[[Heraclius#refElCheikh1999|El-Cheikh 1999]], fq. 54.</ref> Shumica e studiuesve historikë i shohin tradita të tilla si "thellësisht kerigmatike" dhe se ekzistojnë "vështirësi të mëdha" në përdorimin e këtyre burimeve për historinë aktuale.<ref>Lawrence I. Conrad. 'Heraclius in Early Islamic Kerygma' Edited by Reinink and Stolte. (Leuven, Paris: Peeters, 2002)</ref> Për më tepër, ata argumentojnë se çdo lajmëtar i dërguar nga Muhamedi te Herakleosi nuk do të kishte marrë një audiencë apo njohje perandorake.<ref name="Kaegi2003">{{Cite book|last=Walter Emil Kaegi|language=en|url=https://books.google.com/books?id=tlNlFZ_7UhoC|title=Heraclius, Emperor of Byzantium|date=27 mars 2003|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-81459-1|access-date=23 mars 2013|page=236|url-status=live|archive-date=16 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616142853/http://books.google.com/books?id=tlNlFZ_7UhoC}}</ref> Sipas Kaegit, nuk ka asnjë provë jashtë burimeve islamike për të sugjeruar që Herakleosi ka dëgjuar ndonjëherë për islamin,<ref name="Kaegi p. 229">[[Heraclius#refKaegi2003|Kaegi 2003]], fq. 229.</ref> dhe është e mundur që ai dhe këshilltarët e tij në të vërtetë i kanë parë myslimanët si ndonjë sekt të veçantë të hebrenjve.<ref name="Kaegi p. 230">[[Heraclius#refKaegi2003|Kaegi 2003]], fq. 230.</ref> ''Utendi wa Tambuka'' ([[Gjuha suahile|suahilisht]]), një [[Poezia epike|poezi epike e]] kompozuar në vitin [[1728]] në ishullin Pate (pranë bregut të [[Kenia|Kenias së]] sotme) dhe që përshkruan luftërat midis myslimanëve dhe bizantinëve nga këndvështrimi i të parëve, njihet gjithashtu si ''Kyuo kya Hereḳali'' ("Libri i Herakleosit"). Në atë vepër, Herakleosi paraqitet duke refuzuar kërkesën e profetit për të hequr dorë nga besimi i tij në krishterim; prandaj ai është i mundur nga forcat myslimane. [[Skeda:NaplesBibVittEmanIIIMS1B18Fol4vLotAndDaughters.jpg|parapamje|Një vizatim i hershëm i [[shekulli VII|shekullit të VII]] i Jobit dhe familjes së tij, i paraqitur me gjasë si Herakleosi (majtas), gruaja e tij e dytë Martina, motra e tij, Epifania dhe vajza e tij, Eudoksia, në një dorëshkrim biblik të [[shekulli V|shek. V]]<ref name="Weitzmann p. 287">[[Heraclius#refWeitzmann1979|Weitzmann 1979]], fq. 35-36. Shiko edhe https://www.metmuseum.org/art/collection/search/477154</ref>]] == Familja == Herakleosi ishte martuar dy herë: së pari me Fabia Eudokian, një vajzë e Rogatus dhe më pas me mbesën e tij Martina. Ai kishte dy fëmijë me Fabian (Eudoksia Epifania dhe perandori Konstandini III) dhe të paktën nëntë me Martinën, shumica e të cilëve ishin fëmijë të sëmurë.{{Sfn|Alexander|1977|p=230}}{{Sfn|Spatharakis|1976|p=19}}<ref name="Bellinger-Grierson p. 385">[[Heraclius#refBellingerGrierson1992|Bellinger & Grierson 1992]], fq. 385.</ref> Nga fëmijët e Martinës të paktën dy ishin me aftësi të kufizuara, gjë që u pa si ndëshkim për paligjshmërinë e martesës: Fabius (Flavius) kishte një qafë të paralizuar dhe Theodosios ishte një shurdh-memec. Ky i fundit u martua me Niken, vajzën e gjeneralit pers Shahrbaraz, ose vajzën e Niketas, kushëririt të Herakleosit. [[Skeda:Solidus Heraclius sb 759.png|majtas|parapamje|379px|''Solid që'' tregon Herakleosin (në mes, me mjekër të madhe) në mbretërimin e tij të vonshëm, të shoqëruar nga djemtë e tij Herakleos Konstandini dhe Heraklonasi]] Dy nga fëmijët e Herakleosit do të bëheshin perandorë: Herakleos Konstandini (Konstandini III), djali i tij nga Eudokia, për katër muaj në vitin [[641]], dhe djali me Martinë, Konstandin Herakleosi (Heraklonasi), në vitet [[638]]–[[641]].<ref name="Bellinger-Grierson p. 385">[[Heraclius#refBellingerGrierson1992|Bellinger & Grierson 1992]], fq. 385.</ref> Herakleosi kishte të paktën një djalë jashtëmartesor, Joan Athalarikosin, i cili komplotoi kundër Herakleosit me kushëririn e tij, magjistrin Theodoros dhe fisnikun armen David Saharuni.{{Sfn|Kaegi|2003|p=120}}{{Sfn|Charanis|1959|p=34}}<ref>{{Cite book|author=Sebeos|url=http://rbedrosian.com/seb9.htm|chapter=29|title=Sebeos' History: A History of Heraclius|translator=Robert Bedrosian|publisher=History Workshop|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209005043/http://rbedrosian.com/seb9.htm|archive-date=9 dhjetor 2008}}</ref> Kur Herakleosi e zbuloi komplotin, ai i preu hundën dhe duart Athalarikosit dhe e internoi në Prinkipo, një nga Ishujt e Princave. Theodoros pësoi të njëjtin trajtim, por u dërgua në Gaudomelete (ndoshta ishulli i sotëm Gozo) me udhëzime shtesë për ti prerë njërën këmbë.<ref name="Nicephorus p. 73">[[Heraclius#refNicephorus1990|Nicephorus 1990]], fq. 73.</ref> Gjatë viteve të fundit të jetës së Herakleosit, u bë e qartë se po zhvillohej një luftë midis Herakleos Konstandinit dhe Martinës, e cila po përpiqej të poziciononte djalin e saj Heraklonasin për të marrë fronin. Kur Herakleosi vdiq, ai [[Testamenti|porositi]] si Herakleos Konstandinin ashtu edhe Heraklonasin për të sunduar bashkërisht me Martinën si perandoreshë.<ref name="Bellinger-Grierson p. 385">[[Heraclius#refBellingerGrierson1992|Bellinger & Grierson 1992]], fq. 385.</ref> == Shiko edhe == * [[Fokas]] * [[Khosrou II]] * [[Perandoria Sasanide]] * [[Ekspansioni islam]]ik * [[Kalifati Rashidunas]] * [[Konstansi II]] * [[Justini II]] * [[Tiberi II Konstandini]] * [[Perandoria Bizantine]] * [[Lista e Perandorëve Bizantinë]] * [[Miafizitizmi]] * [[Dinastia e Konstandinit]] * [[Teodosi II]] * [[Anastasi I]] * [[Dinastia e Justinianit]] * [[Justiniani I]] * [[Leoni VI i Dituri]] * [[Kostandini VII Purpurogjeniti]] * [[De Administrando Imperio]] * [[Leo Pokas i Riu]] * [[Konstansi II]] * [[Leontio]] * [[Teodosi III]] * [[Basili II]] * [[Aleksi I Komneni]] * [[Aleksi i IV Angjelo]] * [[Paleologët]] ==Shënime== <references group="lower-alpha"/> == Referime == {{Reflist|2}} == Bibliografia == {{Refbegin|39em}} * {{cite journal|last=Alexander|first=Suzanne Spain|date=prill 1977|title=Heraclius, Byzantine Imperial Ideology, and the David Plates|url=https://archive.org/details/sim_speculum_1977-04_52_2/page/217|journal=Medieval Academy of America|volume=52|issue=2|doi=10.2307/2850511|jstor=2850511|s2cid=161886591|language=en|pages=217–237}} * {{cite journal|last=Baert|first=Barbara|year=2008|title=Héraclius, l'Exaltation de la Croix et le Mont-Saint-Michel au XIe siècle|language=fr|journal=Cahiers de Civilisation médiévale|issue=51|pages=03–20}} * {{cite journal|last=Baynes|first=Norman H.|year=1912|title=The restoration of the Cross at Jerusalem|url=https://zenodo.org/record/2408558|journal=The English Historical Review|issue=106|volume=27|issn=0013-8266|doi=10.1093/ehr/XXVII.CVI.287|language=en|pages=287–299}} * {{cite book|last=Beckwith|first=Christopher|year=2009|title=Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present|publisher=Princeton University Press|url=https://books.google.com/books?id=uLARyWXlhDYC&pg=PA121|edition=i ilustruar|language=en|isbn=978-0-691-13589-2}} * {{cite book|last1=Bellinger|first1=Alfred Raymond|last2=Grierson|first2=Philip|year=1992|title=Catalogue of the Byzantine coins in the Dumbarton Oaks Collection and in the Whittemore Collection|volume=2, parts 1–2|publisher=Dumbarton Oaks|isbn=0-88402-024-X|url=https://archive.org/details/docoins-2|language=en}} * {{cite book|last=Bury|first=John Bagnell|year=2005|title=A history of the later Roman empire from Arcadius to Irene|publisher=Adamant Media Corporation|isbn=1-4021-8368-2|language=en}} * {{cite journal|last=Cameron|first=Averil|year=1979|title=Images of Authority: Elites and Icons in Late Sixth-century Byzantium|journal=Past and Present|issue=84|language=en|doi=10.1093/past/84.1.3|page=3}} * {{cite book|last=Charles|first=Robert H.|year=2007|orig-year=1916|title=The Chronicle of John, Bishop of Nikiu: Translated from Zotenberg's Ethiopic Text|location=Merchantville, NJ|url=https://books.google.com/books?id=KgZ-DOr77OQC|language=en|publisher=Evolution Publishing|isbn=978-1-889758-87-9}} * {{cite journal|last=Charanis|first=Peter|year=1959|title=Ethnic Changes in the Byzantine Empire in the Seventh Century|journal=Dumbarton Oaks Papers|volume=13|issue=1|pages=23–44|publisher=Trustees for Harvard University|doi=10.2307/1291127|issn=0070-7546|jstor=1291127|language=en}} * {{cite book|last=Collins|first=Roger|date=2004|title=Visigothic Spain, 409–711|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=0-631-18185-7|language=en}} * {{cite conference|last=Conrad|first=Lawrence I.|year=2002|title=Heraclius in early Islamic Kerygma|conference=The reign of Heraclius (610–641): crisis and confrontation|editor1-last=Reinink|editor1-first=Gerrit J.|editor2-last=Stolte|editor2-first=Bernard H.|location=Leuven-Paris-Dudley MA|publisher=Peeters|isbn=978-90-429-1228-1|language=en}} * {{cite book|last=Davis|first=Leo Donald|year=1990|title=The first seven ecumenical councils (325–787): their history and theology|publisher=Liturgical Press|isbn=0-8146-5616-1|url=https://archive.org/details/firstsevenec_davi_1990_000_6702418|language=en|url-access=registration}} * {{cite book|last=Deanesly|first=Margaret|year=1969|title=A history of early medieval Europe, 476 to 911|url=https://archive.org/details/historyofearlyme00dean|publisher=Methuen young books|isbn=0-416-29970-9|language=en}} * {{cite journal|last=El-Cheikh|first=Nadia Maria|year=1999|title=Muḥammad and Heraclius: A Study in Legitimacy|journal=Studia Islamica|volume=62|issue=89|pages=5–21|publisher=Maisonneuve & Larose|doi=10.2307/1596083|issn=0585-5292|jstor=1596083|language=en}} * {{cite book|last=Fidler|first=Richard|date=2018|title=Ghost empire: a journey to the legendary Constantinople|url=https://archive.org/details/ghostempirejourn0000fidl|publisher=Pegasus|isbn=978-1-68177-901-0|language=en}} * {{cite journal|last=Foss|first=Clive|year=1975|title=The Persians in Asia Minor and the End of Antiquity|url=https://archive.org/details/sim_english-historical-review_1975-07_90_356/page/720|doi=10.1093/ehr/XC.CCCLVII.721|volume=90|journal=The English Historical Review|language=en|pages=721–47}} * {{cite encyclopedia|last=Franzius|first=Enno|title=Heraclius|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=https://www.britannica.com/biography/Heraclius-Byzantine-emperor|language=en}} * {{cite journal|last=Frolow|first=Anatole|year=1953|title=La Vraie Croix et les expéditions d'Héraclius en Perse|journal=Revue des études byzantines|volume=11|issue=11|url=https://www.persee.fr/doc/rebyz_0766-5598_1953_num_11_1_1075|language=fr|doi=10.3406/rebyz.1953.1075|pages=88–105}} * {{cite book|last=Gibbon|first=Edward|title=The History of the Decline and Fall of the Roman Empire|chapter-url=https://www.ccel.org/ccel/gibbon/decline/files/volume2/chap46.htm#Heraclius|year=1994|chapter=Fall in the East|orig-date=1781|editor=David Womersley|publisher=Penguin|language=en|isbn=978-0-14-043393-7}} * {{Cite journal|last=Gonis|first=Nikolaos|date=2003|title=Two Hermopolite Leases of the Reign of Heraclius|url=https://www.jstor.org/stable/20191718|journal=Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik|volume=145|pages=203–206|jstor=20191718|language=en}} * {{cite book|last=Grabar|first=André|year=1984|title=L'Iconoclasme Byzantin: le Dossier Archéologique|url=https://archive.org/details/liconoclasmebyza0000grab|language=fr|publisher=Flammarion|isbn=2-08-081634-9|language=en}} * {{cite book|last1=Greatrex|first1=Geoffrey|last2=Lieu|first2=Samuel N. C.|year=2002|title=The Roman Eastern Frontier and the Persian Wars AD 363-628|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-46530-4|language=en}} * {{cite book|last=Haykal|first=Muhammad Husayn|year=1994|title=The Life of Muhammad|publisher=The Other Press|isbn=978-983-9154-17-7|language=en}} * {{cite book|last=Haldon|first=John|year=1997|title=Byzantium in the Seventh Century: the Transformation of a Culture|url=https://archive.org/details/byzantiuminseven0000hald|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-31917-X|language=en}} * {{Cite book|last=Hovorun|first=Cyril|publisher=BRILL|language=en|year=2008|url=https://books.google.com/books?id=OcKasEOTR38C|title=Will, Action and Freedom: Christological Controversies in the Seventh Century|location=Leiden-Boston|isbn=978-900416666-0}} * {{cite book|last=Jenkins|first=Romilly James Heald|title=Byzantium: The Imperial Centuries, AD 610-1071|publisher=University of Toronto Press|year=1987|isbn=0-8020-6667-4|language=en}} * {{cite book|last=Kaegi|first=Walter E.|year=2003|title=Heraclius: emperor of Byzantium|url=https://archive.org/details/heracliusemperor0000kaeg|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-81459-6|language=en}} * {{cite book|last=Kaldellis|first=Anthony|title=Hellenism in Byzantium: The Transformations of Greek Identity and the Reception of the Classical Tradition|url=https://archive.org/details/hellenisminbyzan0000kald|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2008|isbn=978-0-521-87688-9|language=en}} * {{cite journal|last=Kouymjian|first=Dickran|date=1983|title=Ethnic Origins and the 'Armenian' Policy of Emperor Heraclius|journal=Revue des Études Arméniennes|volume=XVII|language=en}} * {{cite encyclopedia|date=1991|entry=Cartagena|author-first=R. Bruce|author-last=Hitchner|editor-last=Kazhdan|editor-first=Alexander P.|encyclopedia=The Oxford Dictionary of Byzantium|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504652-6|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195046526.001.0001/acref-9780195046526-e-0916?rskey=hEJqvS&result=901|url-access=subscription|language=en}} * {{cite encyclopedia|date=1991|entry=Herakleios|editor-last=Kazhdan|editor-first=Alexander P.|encyclopedia=The Oxford Dictionary of Byzantium|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504652-6|author1-first=Walter Emil|author1-last=Kaegi|author2-first=Alexander|author2-last=Kazhdan|author3-first=Anthony|author3-last=Cutler|language=en}} * {{cite journal|last=Kiilerich|first=Bente|year=2018|title=The Barletta Colossos revisited|journal=Acta Ad Archaeologiam et Artium Historiam Pertinentia|volume=28|pages=55–72|doi=10.5617/acta.5832|doi-access=free|language=en}} * {{cite book|last=Lamers|first=Han|title=Greece Reinvented: Transformations of Byzantine Hellenism in Renaissance Italy|url=https://archive.org/details/greecereinvented0000unse|publisher=Brill|year=2015|isbn=978-9004297555|language=en}} * {{cite book|last=Lewis|first=Bernard|date=2002|title=The Arabs in History|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=0-19-280310-7|url=https://archive.org/details/arabsinhistory00bern|language=en}} * {{Cite book|last=Lingenthal|first=C. E. Z.|url=https://books.google.com/books?id=-54UAAAAYAAJ&pg=PA33|title=Jus Graeco-Romanum: Novellae Constitutiones|date=1857|publisher=T. O. Weigel|language=en|pages=33–34}} * {{cite book|last=Milani|first=Abbas|year=2004|title=Lost wisdom: rethinking modernity in Iran|url=https://archive.org/details/lostwisdomrethin0000mila|publisher=Mage Publishers|isbn=0-934211-89-2|language=en}} * {{cite book|last=Mitchell|first=Stephen|date=2007|title=A history of the later Roman Empire, AD 284–641: the transformation of the ancient world|url=https://archive.org/details/historyoflaterro0000mitc|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=1-4051-0857-6|language=en}} *{{Cite book|title=When the Moon Split (A Biography of Prophet Muhammad)|last=Mubarakpuri|first=Safi ar-Rahman|publisher=Darussalam Publications|year=2002|isbn=978-603-500-060-4|language=en}} * {{cite book|author=Nicephorus|year=1990|translator-first=Cyril|translator-last=Mango|url=https://archive.org/details/cfhb-11.1-nicetae-choniatae-historia|title=Short history|publisher=Dumbarton Oaks|isbn=0-88402-184-X|language=en}} * {{cite book|last=Norwich|first=John Julius|year=1988|title=Byzantium: The Early Centuries|publisher=Guild|language=en}} * {{cite book|last=Olster|first=David Michael|year=1993|title=The politics of usurpation in the seventh century: rhetoric and revolution in Byzantium|publisher=A. M. Hakkert|language=en}} * {{cite book|last=Pourshariati|first=Parvaneh|date=2017|title=Decline and fall of the Sasanian empire : the Sasanian-Parthian confederacy and the Arab conquest of Iran|location=Londër|publisher=I. B. Tauris|isbn=978-1-78453-747-0|oclc=953439586|language=en}} * {{cite book|last=Russell|first=Eugenia|title=Literature and Culture in Late Byzantine Thessalonica|publisher=Bloomsbury Academic|year=2013|isbn=978-1441161772|language=en}} * {{cite book|last=Sebeos|chapter=Kapitulli 29|title=Sebeos' History: A History of Heraclius|translator=Robert Bedrosian|publisher=History Workshop|language=en|chapter-url=http://rbedrosian.com/seb9.htm|url-status=dead|archive-date=9 dhjetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209005043/http://rbedrosian.com/seb9.htm}} * {{cite journal|last=Seleznev|first=Nicolay|date=2012|title=Ираклий и Ишоʿйав II: Восточный эпизод в истории «экуменического» проекта византийского императора|language=ru|journal=Символ [Symbol]|volume=61: Syriaca-Arabica-Iranica|pages=280–300|location=Paris-Moscow|issn=0222-1292}} * {{cite encyclopedia|last=Shahbazi|first=A. Shapur|date=2005|title=Sasanian Dynasty|editor1-last=Yarshater|editor1-first=Ehsan|editor2-last=Ashraf|editor2-first=Ahmad|url=http://www.iranicaonline.org/articles/sasanian-dynasty|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|url-status=live|language=en|archive-date=28 shtator 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928014205/http://www.iranicaonline.org/articles/sasanian-dynasty}} * {{cite journal|last=Souza|first=Guilherme Queiroz de|year=2015|title=Heraclius, emperor of Byzantium|journal=Revista Digital de Iconografía Medieval|volume=7|issue=14|pages=27–38|url=https://www.ucm.es/data/cont/docs/621-2015-12-22-Heraclius58.pdf|language=en}} * {{cite book|last=Spatharakis|first=Iohannis|title=The portrait in Byzantine illuminated manuscripts|url=https://books.google.com/books?id=6BEVAAAAIAAJ|year=1976|publisher=Brill Archive|language=en|isbn=90-04-04783-2}} * {{cite book|last=Speck|first=Paul|year=1984|chapter=Ikonoklasmus und die Anfänge der Makedonischen Renaissance|title=Varia 1 (Poikila Byzantina 4)|pages=175–210|publisher=Rudolf Halbelt|language=de}} * {{cite book|author=Theophanes the Confessor|year=1997|title=The Chronicle of Theophanes Confessor|translator1=Cyril Mango|translator2=Roger Scott|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=0-19-822568-7|url=https://archive.org/details/chronicle-of-theophanes-the-confessor|language=en}} * {{cite book|last1=Thomson|first1=Robert W.|last2=Howard-Johnston|first2=James|last3=Greenwood|first3=Tim|year=1999|title=The Armenian history attributed to Sebeos|url=https://archive.org/details/armenianhistorya0000thom|publisher=Liverpool University Press|language=en|isbn=0-85323-564-3}} * {{cite book|last=Treadgold|first=Warren|date=1997|title=A History of Byzantine State and Society|url=https://archive.org/details/historyofbyzanti0000trea|publisher=University of Stanford Press|language=en|isbn=0-8047-2630-2}} * {{cite book|last=Weitzmann|first=Kurt|date=1979|title=Age of Spirituality: Late Antique and Early Christian Art, Third to Seventh Century|url=https://archive.org/details/ageofspiritualit0000unse|publisher=Metropolitan Museum of Art|isbn=0-87099-179-5|language=en}} * {{cite book|last=Zuckerman|first=Constantin|year=2013|chapter=Heraclius and the return of the Holy Cross|title=Constructing the Seventh Century|volume=17|language=en|chapter-url=https://www.academia.edu/10124428|publisher=Association des amis du Centre d'histoire et civilisation de Byzance|series=Travaux et mémoires|isbn=978-2-916716-45-9|location=Paris|pages=197–218|archive-date=10 shkurt 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210141739/http://www.academia.edu/10124428/Heraclius_and_the_return_of_the_Holy_Cross}} {{Refend}} == Lidhje të jashtme == {{Commons category|Heraclius|Herakleosi}} * [http://www.roman-emperors.org/heraclis.htm "Herakleos"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220131141432/http://www.roman-emperors.org/heraclis.htm |date=31 janar 2022 }} në ''De Imperatoribus Romanis -'' enciklopedia online e perandorëve romakë {{Start box}} {{S-reg|}} {{S-bef|before=[[Fokas]]}} {{S-ttl|title=[[Lista e Perandorëve Bizantinë|Perandor Bizantin]]|years = [[610]]–[[641]]|regent1 = Herakleos Konstandini prej vitit [[613]]}} {{S-aft|after = Herakleos Konstandini III dhe Heraklonasi}} {{S-off}} {{S-bef|before=[[Fokas]], [[603]], pastaj u rrëzua}} {{S-ttl|title=[[Lista e konsujve romakë|Konsulli]] i [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]]|years = [[608]]|regent1 = Herakleos i Vjetri}} {{S-aft|after=U hoq, pastaj Herakleos Konstandini në vitin [[642]]}} {{S-end}} [[Kategoria:Lindje - Vitet 570]] [[Kategoria:Vdekje - Shekulli VII]] [[Kategoria:Perandorë bizantinë]] [[Kategoria:Mesjeta e hershme]] [[Kategoria:Armenë]] kxs162h6nmbwoo27q69orbqfiose1qg Diskutim:Herakleosi 1 303995 3022573 2844139 2026-08-05T14:43:37Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022573 wikitext text/x-wiki <div style="width: auto; border: 1px solid grey; padding: 0.5em; font-size: 100%; line-height: 150%; text-align: center"> {| | valign="center" | [[File:Wikimedians of Albanian Language User Group Vertical Logo.svg|left|80px]] | style="width: 100%" | Ky artikull u shkrua nga studentë të Katedrës së Gjuhës Italiane të Universitetit të Prishtinës, në kuadër të bashkëpunimit me [[Meta:Wikimedians of Albanian Language User Group|Grupin e Wikimedianëve të Gjuhës Shqipe]]. Redaktori është fillestar prandaj ndihmoje nëse mundesh.<br> | valign="center" | [[File:University of Prishtina logo.svg|right|80px]] |} </div> == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Herakleosi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022572 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220131141432/http://www.roman-emperors.org/heraclis.htm për lidhjen http://www.roman-emperors.org/heraclis.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 gusht 2026 16:43 (CEST) cx84l1ou8bzg3o3oxwxqlpk92zpdz4c Samantha Cristoforetti 0 304472 3022700 3006812 2026-08-05T20:33:13Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20260805)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3022700 wikitext text/x-wiki {{Astronauta|nome=Samantha Cristoforetti|foto=Samantha Cristoforetti portrait.jpg|tipo=Astronauta dell'[[Agenzia spaziale europea|ESA]]/[[Agenzia Spaziale Italiana|ASI]]|nazionalita={{ITA}}|status=in attività|morte=|scelta=2009 (gruppo ESA)|primo_lancio=23 novembre 2014 22:01|ultimo_atterraggio=11 giugno 2015|missioni=* {{simbolo|Soyuz-TMA-15M-Mission-Patch.png}} [[Sojuz TMA-15M]] * {{simbolo|ISS Expedition 42 Patch.png}} [[Expedition 42]] * {{simbolo|ISS Expedition 43 Patch.png}} [[Expedition 43]]|ritiro=}}{{Infobox military person|Cause_del_decesso}}Samantha Cristoforetti (Milano, 26 Prill 1977) është një astronaute dhe aviatore italiane, gruaja e parë italiane në ekuipazhet e Agjencisë Evropiane të Hapësirës. Me misionin ISS Expedition 42 / Expedition 43 të 2014 - 2015 ajo arriti rekordin Evropian dhe rekordin e femrave për të qëndruar në hapësirë, në një fluturim të vetëm ( 199 ditë ),<ref name="Bettini">{{Cito web|date=9 giugno 2015|title=Tutti i record stabiliti da Samantha Cristoforetti|url=http://www.rainews.it/dl/rainews/articoli/Tutti-i-record-stabiliti-da-Samantha-Cristoforetti-c6b83568-502a-45ef-b7d1-7a310c86f983.html|publisher=Rai - Radiotelevisione Italiana Spa}}</ref> kjo e fundit u tejkalua në Shtator 2017 nga [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Amerikani]] [[Peggy Whitson]]<ref>{{Cito web|date=3 settembre 2017|title=Tornata sulla Terra Peggy Whitson, l'astronauta dei record|url=https://www.repubblica.it/scienze/2017/09/03/news/tornata_sulla_terra_peggy_whitson_l_astronauta_dei_record-174514081/|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]}}</ref> nga ana tjetër u tejkalua në vitin 2019 nga kolegu Koch. == Biografia == Lindur në [[Milano]] në 1977<ref name="Esa">{{Cito web|date=7 maggio 2010|title=Samantha Cristoforetti — Astronauta dell'Agenzia Spaziale Europea|url=http://www.esa.int/esaCP/SEMZ3LKPO8G_Italy_0.html ESA|publisher=[[Agenzia Spaziale Europea]]}}</ref>, ajo është me origjinë nga Malé ( [[Provinca Autonome e Trentos|Trento]] ), ku u rrit<ref name="Intrentino">{{Cite news|date=2 agosto 2012|title=Dalla Val di Sole allo spazio|work=in Trentino|url=http://www.intrentino.to/interne/articoli.aspx?ID=3851&IDA=4636|access-date=8 aprile 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140408074712/http://www.intrentino.to/interne/articoli.aspx?ID=3851&IDA=4636|archive-date=8 aprile 2014}}</ref><ref>{{Cito web|date=6 giugno 2016|title=Samantha Cristoforetti torna nella sua Malé|url=https://www.ladige.it/territori/non-sole/2016/06/06/samantha-cristoforetti-torna-sua-mal|publisher=l'Adige.it|access-date=7 korrik 2021|archive-date=8 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160608183716/https://www.ladige.it/territori/non-sole/2016/06/06/samantha-cristoforetti-torna-sua-mal|url-status=dead}}</ref> . Në 1994 ai vendosi të thellojë karrierën e tij shkollore duke u transferuar në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]] ku, në sajë të programit Intercultura, ajo ndoqi shkollën e mesme qendrore të Saint Paul në Saint Paul, [[Minnesota|Minesota]] për një vit.<ref>{{Cite news|date=30 gennaio 2015|title=Samantha: «Il viaggio nello spazio? È cominciato con un anno all'estero»|work=[[Corriere della Sera]]|url=http://www.corriere.it/scuola/15_gennaio_30/terra-chiama-spazio-100-studenti-collegamento-astrosamantha-81906ac6-a89c-11e4-9642-12dc4405020e.shtml|access-date=19 marzo 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526173912/https://www.corriere.it/scuola/15_gennaio_30/terra-chiama-spazio-100-studenti-collegamento-astrosamantha-81906ac6-a89c-11e4-9642-12dc4405020e.shtml?refresh_ce-cp|archive-date=26 maggio 2019}}</ref> Ajo përfundoi studimet e larta në fillim [[Bolzano|në Bolzano]] dhe më pas në [[Trento]]<ref>{{Cito web|date=17 febbraio 2014|title=Samantha Cristoforetti si addestra per la missione spaziale di novembre|url=http://www.altoadige.it/cronaca/bolzano/samantha-cristoforetti-si-addestra-per-la-missione-spaziale-di-novembre-1.29396|publisher=[[Alto Adige (quotidiano)|Alto Adige]]}}</ref>, duke fituar gjithashtu një diplomë në [[Inxhinieria mekanike|inxhinieri mekanike]] në ' [[Universiteti Teknik i Mynihut|Universitetin Teknik të Monakos]] të [[Bavaria|Bavarisë]], në [[Gjermania|Gjermani]], në 2001.<ref>{{Cito web|date=12 febbraio 2015|title=Samantha Cristoforetti e le sue foto spaziali|url=https://www.ilpost.it/2015/02/12/samantha-cristoforetti/|publisher=[[il Post]]}}</ref> Në vitin 2001, ajo filloi karrierën e saj si pilote e Akademisë së Forcave Ajrore<ref name="Esa"/>, duke arritur gradën e Kapitenit. Në Tetor 2004 ajo u diplomua në Shkencat Aeronautike në ish - Fakultetin e Shkencave Politike, tani Departamenti i Shkencave Politike, i Universitetit Federico II të [[Napoli|Napolit]] me 110/110 spikatur lavdërim.<ref name="unina.it">{{Cito web|title=Samantha Cristoforetti: una federiciana in orbita|url=https://www.unina.it/-/7103518-samantha-cristoforetti-una-federiciana-in-orbita|publisher=[[Università degli Studi di Napoli Federico II]]}}</ref> Cristoforetti ndoqi Akademinë Aeronautike të Pozzuoli.<ref>{{Cito web|date=2 gennaio 2020|title=Perché Samantha Cristoforetti ha lasciato l’Aeronautica militare|url=https://www.ilpost.it/2020/01/02/perche-samantha-cristoforetti-ha-lasciato-aeronautica-militare/|publisher=ilpost.it}}</ref> Në maj 2009, ajo u zgjodh nga Agjencia Evropiane e Hapësirës ( ESA ) dhe, pas 5 vitesh, ajo u bë astronautja e parë femër me kombësi italiane, që kryente një fluturim hapësinor. [[Skeda:Samantha_Cristoforetti_honors_Leonard_Nimoy_on_ISS.jpg|parapamje| Samantha në ISS]] Më 11 qershor 2015, pas 199 ditësh dhe disa orësh, në Stacionin Ndërkombëtar të Hapësirës, kthimi në [[Toka|Tokë]], në [[Kazakistani|Kazakistan]], u bë në 15:44 me kohën italiane.<ref>{{Cite news|date=11 giugno 2015|title=ESA astronaut Samantha Cristoforetti back on Earth|language=en|publisher=[[Agenzia Spaziale Europea]]|url=http://www.esa.int/Our_Activities/Human_Spaceflight/Futura/ESA_astronaut_Samantha_Cristoforetti_back_on_Earth|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402180931/http://www.esa.int/Our_Activities/Human_and_Robotic_Exploration/Futura/ESA_astronaut_Samantha_Cristoforetti_back_on_Earth|archive-date=2 aprile 2019}}</ref> Në Shtator 2015 ajo u emërua [[UNICEF|ambasadore e UNICEF]], gjatë një aktiviteti të organizuar nga Forcat Ajrore Italiane.<ref>{{Cito web|title=Samantha Cristoforetti nominata ambasciatore Unicef|url=http://www.agi.it/cronaca/notizie/spazio_samantha_cristoforetti_nominata_ambasciatore_unicef-201509061122-cro-rt10023|access-date=7 korrik 2021|archive-date=11 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911014217/http://www.agi.it/cronaca/notizie/spazio_samantha_cristoforetti_nominata_ambasciatrice_unicef-201509061122-cro-rt10023|url-status=dead}}</ref> Ajo ka dy fëmijë me partnerin e saj Lionel Ferra, një francez dhe gjithashtu një inxhinier.<ref>{{Cito web|title=AstroSamantha è diventata mamma|url=http://www.repubblica.it/scienze/2017/01/03/news/astrosamantha_e_diventata_mamma_e_nata_kelsey_amal-155323981/}}</ref><ref>{{Cito web|title=AstroSam è diventata mamma: è nata la figlia Kelsey Amal|url=http://www.lastampa.it/2017/01/03/societa/astrosam-diventata-mamma-nata-la-figlia-kelsey-amal-Aq7l0PucfMIIvLsebX2nrM/pagina.html|access-date=7 korrik 2021|archive-date=3 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170103141747/http://www.lastampa.it/2017/01/03/societa/astrosam-diventata-mamma-nata-la-figlia-kelsey-amal-Aq7l0PucfMIIvLsebX2nrM/pagina.html|url-status=dead}}</ref> == Karriera == === Pilote ushtarake === Në 2001 ajo u pranua në Akademinë Aeronautike të Pozzuoli, duke e lënë atë në 2005, si një oficer i rolit normal të detarisë dhe me një diplomë në shkencat aeronautike në Universitetin Federico II [[Napoli|në Napoli]]<ref name="Aeronautica.M">{{Cito web|title=Il Capitano Cristoforetti sull'ISS nel 2014|url=http://www.aeronautica.difesa.it/News/Pagine/IlCapCristoforettisullaStazioneSpazialeInternazionalenel2014_030712.aspx|publisher=Aeronautic2019}}</ref> . Gjatë akademisë, ajo u shqua si një nxënëse model, duke marrë çmimin saber nderi, dhënë atyre që njihen si të parët në klasë për tre vjet rresht. Më pas, në 2005 dhe 2006, ajo u specializua në Shtetet e Bashkuara të Amerikës me programin e Trajnimit të Përbashkët të Jet Pilotit Euro-NATO ( ENJJPT ) në Bazën e Forcave Ajrore Sheppard në Uichita Falls në [[Teksasi|Teksas]]<ref name="Aeronautica.M"/>, ku ajo u bë një pilote lufte dhe ishte caktuar në Grupin e 132 të Fluturimit të Krahut të 51 - të të Istranës në Itali. Kurrikula e saj operacionale përfshin shërbimet në krahun e 61 - të të Galatina, krahun e 32 - të ( Aeroporti i Amendola ) dhe krahun e 51 - të të Istranës, së pari si pjesë e Skuadronit të Lidhjeve ( 2007-2008 ) dhe më pas i Grupit të 132 - të Cacciabombardieri ( 2009 ), dhe kualifikimin për të pilotuar avionët Aermacchi SF-260, Cessna T-37 Tweet, Northrop T-38 Talon, Aermacchi MB-339 A, Aermacchi MB-339CD dhe AMX International AMX<ref name="Aeronautica.M"/>. Në dhjetor 2019, ajo njoftoi largimin e saj nga Forcat Ajrore, që përkon me përfundimin e paraburgimit të detyrueshëm 19-vjeçar, që e lidhi atë me forcat e armatosura.<ref>{{Cito web|date=31 dicembre 2019|title=Samantha Cristoforetti lascia l'Aeronautica|url=https://www.agi.it/cronaca/spazio_samantha_cristoforetti_lascia_aeronautica-6814819/news/2019-12-31/|publisher=agi.it}}</ref> === Astronaut === Në maj 2009, ajo u zgjodh si astronaut nga [[Agjencia Hapësinore Evropiane|Agjencia Evropiane e Hapësirës]] ( ESA ) si gruaja e parë Italiane dhe e treta Evropiane ndonjëherë pas [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Britanikes]] Helen Sharman ( 1991 ) dhe [[Franca|Francezes]] Claudie Haigneré ( 2001 ),<ref name="Gravitazero">{{Cite news|date=10 febbraio 2011|title=Come si diventa astronauta? Lo spiega Samantha Cristoforetti|work=Gravità zero|url=http://www.gravita-zero.org/2011/02/come-si-diventa-astronauta-lo-spiega.html|access-date=8 aprile 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20110216162130/http://www.gravita-zero.org/2011/02/come-si-diventa-astronauta-lo-spiega.html|archive-date=16 febbraio 2011}}</ref> duke rezultuar midis gjashtë më të mirave të një përzgjedhjeje, në të cilën kishin marrë pjesë 8500 burra dhe gra. Misioni i parë në të cilin merr pjesë Cristoforetti, që zgjat rreth 6 - 7 muaj, quhet ISS Expedition 42/43 <nowiki><i id="mwhw">Futura</i></nowiki><ref>{{Cito web|date=4 dicembre 2013|title=Disegna la missione di Samantha Cristoforetti|url=http://www.asi.it/it/news/disegna_la_missione_di_samantha_cristoforetti|publisher=Agenzia Spaziale Italiana|access-date=7 korrik 2021|archive-date=14 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314112212/https://www.asi.it/it/news/disegna-la-missione-di-samantha-cristoforetti|url-status=dead}}</ref> dhe parashikon, më 23 nëntor 2014, mbërritjen e [[Stacioni Hapësinor Ndërkombëtar|Stacionit Ndërkombëtar të Hapësirës]] në bordin e një automjeti Sojuz<ref name="Esa2">{{Cito web|date=3 luglio 2012|title=L'astronauta dell'ESA Samantha Cristoforetti volerà sulla Stazione Spaziale nel 2014|url=http://www.esa.int/ita/ESA_in_your_country/Italy/L_astronauta_dell_ESA_Samantha_Cristoforetti_volera_sulla_Stazione_Spaziale_nel_2014|publisher=[[Agenzia Spaziale Europea]]}}</ref> ; është misioni i parë i një gruaje italiane në hapësirë<ref>{{Cito web|date=20 maggio 2009|title=Astronauti ESA: due italiani, per la prima volta una donna|url=http://www.asi.it/it/news/astronauti_esa_due_italiani_per_la_prima_volta_una_donna_|publisher=[[Agenzia Spaziale Italiana]]|access-date=7 korrik 2021|archive-date=14 prill 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100414021643/http://www.asi.it/it/news/astronauti_esa_due_italiani_per_la_prima_volta_una_donna_|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|date=3 luglio 2012|title=La prima donna italiana nello spazio andrà in orbita nel 2014|work=[[La Stampa]]|url=http://www3.lastampa.it/scienza/sezioni/news/articolo/lstp/461037/|access-date=8 aprile 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20190504000516/https://www.lastampa.it/2012/07/03/scienza/la-prima-donna-italiana-nello-spazio-andra-in-orbita-nel-Foc7wqwqdXM1JDt7X9FTiJ/pagina.html|archive-date=4 maggio 2019}}</ref> dhe i astronautit të shtatë italian, paraprirë në [[Stacioni Hapësinor Ndërkombëtar|Stacionin Hapësinor Ndërkombëtar]] ( ISS ) nga Umberto Guidoni, Paolo Nespoli, Roberto Vittori dhe Luca Parmitano. Në programin e misionit ka eksperimente mbi fiziologjinë njerëzore, analizën biologjike dhe shtypjen 3D në mungesë peshe, në mënyrë që të eksperimentohet gjithashtu mundësia e shtypjes së pjesëve rezervë për vetë stacionin, pa pasur nevojë të varet nga dërgesat nga toka<ref name="Libero">{{Cite news|last=Tommaso Lorenzini|date=4 aprile 2014|title=Samantha Cristoforetti, la prima italiana nello spazio: "Basta saper fare un po' di tutto"|work=[[Libero (quotidiano)|Libero]]|url=http://www.liberoquotidiano.it/news/11586935/Samantha-Cristoforetti--la-prima-italiana.htmggl|access-date=9 aprile 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402180823/https://www.liberoquotidiano.it/news/11586935/Samantha-Cristoforetti--la-prima-italiana.html|archive-date=2 aprile 2019}}</ref><ref>{{Cito web|date=28 novembre 2014|title='Sam' apre l'Osteria ai confini dell'universo|url=http://www.ansa.it/scienza/notizie/rubriche/spazioastro/2014/11/21/pronta-la-soyuz-per-il-lancio-della-prima-astronauta-italiana-_0f0619c3-3ccc-4aec-b00a-e71805170182.html|publisher=[[ANSA]]}}</ref>. Samantha Cristoforetti personalisht teston pajisjet inovative të programit ''Drain Brain''<ref>{{Cite journal|title=Il cielo sopra Ferrara. Astrosamantha, la ricerca - Presentazione di Samantha Cristoforetti|url=https://www.youtube.com/watch?v=HUv67UbfU90|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20200229162344/https://www.youtube.com/watch?v=HUv67UbfU90|archive-date=29 febbraio 2020|access-date=1º agosto 2019}}</ref><ref>[http://www.asi.it/it/press_room/comunicati_stampa/samantha_cristoforetti_in_diretta_dalla_iss_conclusi_con_successo_gli_e Samantha Cristoforetti in diretta dalla ISS, conclusi con successo gli esperimenti in orbita di Drain Brain]{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Drain brain - Il Pletismografo|url=https://www.youtube.com/watch?v=wUESdS1aIJE|language=it|access-date=1º agosto 2019}}</ref> zhvilluar nga prof. Paolo Zamboni i Qendrës për Sëmundjet Vaskulare të Universitetit të Ferrara mbi diagnozën gravitacionale të kthimit të venave cerebrale në telemjekësinë<ref>{{Cite journal|last=Sisini F, Tessari M, Gadda G, Di Domenico G, Taibi A, Menegatti E, Gambaccini M, Zamboni P.|title=An ultrasonographic technique to assess the jugular venous pulse: a proof of concept.|journal=Ultrasound Med Biol. 2015 May;41(5):1334-41. doi: 10.1016/j.ultrasmedbio.2014.12.666. Epub 2015 Feb 18.|issue=PubMed PMID 25704322.}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Zamboni P, Menegatti E, Conforti P, Shepherd S, Tessari M, Beggs C.|title=Assessment of cerebral venous return by a novel plethysmography method.|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0741521412002339|journal=J Vasc Surg. 2012 Sep;56(3):677-85.e1. Epub 2012 Apr 21.|issue=PubMed PMID 22521804|doi=10.1016/j.jvs.2012.01.074|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126183642/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0741521412002339|archive-date=26 gennaio 2020|access-date=31 gennaio 2020}}</ref> . == Misioni "e ardhmja" == Kulmi i karrierës së saj është kur ajo zgjidhet për misionin e quajtur ''Futura'', ekspeditë 42 dhe ekspeditë 43<ref>{{Cito web|title=Nello spazio con Samantha Cristoforetti|url=https://download.esa.int/multimedia/publications/Futura_IT/offline/download.pdf}}</ref>, një mision afatgjatë i ASI në Stacionin Hapësinor Ndërkombëtar, që zgjat 199 ditë, nga 23 nëntor 2014 deri më 11 qershor 2015. Përgatitja për misionin zgjati më shumë se 2 vjet, duke filluar në korrik 2012 dhe u zhvillua kryesisht në Zvëzdnyj gorodok, Qyteti i Yjeve, i njohur gjithashtu si Star City, qendra ruse e trajnimit të astronautëve. === Trajnimi === Trajnimi filloi në korrik 2012, kur u caktua nga ESA për misionin Futura dhe ka qenë shumë i popullarizuar në internet falë një ditari të përditshëm, duke filluar nga 500 ditë para nisjes, i cili fillimisht u vendos për në Dhjetor 2014, mbajtur nga vetë astronautja në Anglisht dhe përkthyer pothuajse menjëherë në italisht, frëngjisht dhe spanjisht nga AstronautiNews<ref>{{Cito web|title=Logbook Diario di bordo della missione Futura|url=https://isaastatic.ams3.digitaloceanspaces.com/ebook/Samantha_Cristoforetti-Logbook_Missione_Futura-IT-2ED-20190531.pdf}}</ref>, Cap sur l'Espace<ref>{{Cito web|title=Le Journal de Bord de Samantha Cristoforetti Archives|url=https://spacetux.org/cpamoa/category/traductions/logbook-samantha/|language=fr}}</ref> dhe Intervidia<ref>{{Cito web|title=Intervidia » Bitácora de una Astronauta|url=http://www.intervidia.com/category/bitacora/|language=en|access-date=7 korrik 2021|archive-date=21 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821123922/http://www.intervidia.com/category/bitacora/|url-status=dead}}</ref>, tre revista astronautike të specializuara në përhapjen në gjuhët e tyre përkatëse kombëtare. Astronauti udhëtoi midis qendrave të trajnimit në Rusi, Evropë dhe Shtetet e Bashkuara, për të përfunduar trajnimin e tij, pasi secila qendër specializohet në pjesën e stacionit hapësinor nën juridiksionin e saj. Në korrik 2013, trajnimi vazhdon në Star City, duke u përqëndruar në manovrat e anijes Sojuz në operacionet nominale dhe situatat emergjente. Trajnimi kryhet në klasë, në simulatorët e navigimit dhe në simulatorët e gravitetit centrifugale. Pas një ndalese të shkurtër në Gjermani, në fund të korrikut për të ndjekur procedurat administrative, ajo fluturoi për në Hjuston, ku kaloi 4 javë trajnim në lidhje me sektorin amerikan të ISS. Ajo praktikoi funksionimin e krahut robotik Kanadez dhe përgatitjen për aktivitete ekstravezikulare, veçanërisht për t'u njohur me kostumet hapësinore të SHBA. Ai gjithashtu mori trajnim shëndetësor, me praktika të ndihmës së parë dhe përdorimin e pajisjeve mjekësore, për eksperimente shkencore në gravitetin zero. Në shtator ajo kthehet në Këln, Gjermani për stërvitje në modulin Evropian Columbus dhe anijen kozmike ATV, ndërsa në fund të muajit ajo është përsëri në Rusi. për një fazë trajnimi mbi kostumet Orlan, kostumet hapësinore ruse për aktivitete ekstravezike. Këtu nuk ka mungesë të rishikimeve për disa procedura emergjente në stacionin hapësinor dhe në Soyuz, duke përfshirë një simulim në një centrifugë në 8g, 8 herë gravitetin e Tokës, për të simuluar një rikthim anormal të Soyuz. Më 5 tetor ai u kthye në Këln, për stërvitje mbijetese në ujë, në rast të një uljeje të gabuar të Soyuz. Për shkak të mbylljes së qeverisë federale të SH.B.A.- së, disa trajnime të planifikuara në Hjuston u shtynë dhe trainimi i SH.B.A.- ve mund të rifillonte vetëm në 11 Tetor. Pas një periudhe tjetër 6 - javore për mirëmbajtjen dhe operacionet rutinë të Stacionit Ndërkombëtar të Hapësirës, duke përfshirë higjienën personale, pastrimin e mjediseve, vajosjen e pajisjeve mekanike, ajo kthehet në Këln për një trajnim tjetër intensiv në ATV deri në fund të Nëntorit. Në dhjetor, ajo është përsëri në Rusi, ku vazhdon të përmirësojë pajisjet e kryera nga Roskosmos, ku rrit besimin e tij, në përdorimin e kostumit Sokol dhe navigimin manual të Soyuz. Në fillim të vitit 2014, viti i fillimit, disa detaje të trajnimit janë ristrukturuar, me vizita të reja në të gjitha qendrat e mëparshme, plus një në Japoni. Duke filluar nga 26 Janari, 4 javë trajnim fillojnë në Moskë, pasuar nga 2 në Japoni dhe Hjuston deri më 28 Mars, para se të kthehen në Këln. Cristoforetti, përveç përgatitjes për nisjen në 24 nëntor, duhet të përgatitet edhe si ekuipazh rezervë për misionin, që niset më 29 maj. Nga 10 prilli, ajo është përsëri në Moskë deri në 14 maj, kur i duhet të transferohet në Baikonur, si përfaqësues i ekuipazhit rezervë të misionit Soyuz TMA-13M, i cili funksionoi mirë. Ajo kthehet në Këln në fillim të qershorit, pastaj largohet për në Hjuston në korrik, Moskë në gusht dhe përsëri në Shtetet e Bashkuara në shtator. Në fillim të tetorit ai kthehet në Këln për herë të fundit para nisjes së tij, pak para se të kthehej në Moskë për të përfunduar trajnimin e tij dhe të largohej disa ditë para nisjes për në Baikonur. === Aktivitetet pas misionit ===   == NEEMO 23 == Samantha Cristoforetti, komandoi misionin NEEMO 23 nga 10 deri më 22 qershor 2019.<ref>{{Cito web|date=29 luglio 2019|title=NASA Scientists and Astronauts Practice for Space Missions on the Seafloor|url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/nasa-scientists-and-astronauts-practice-space-mission-seafloor-180972744/#3gRkwJRekZ6hSUDv.99|publisher=Smithsonian magazine}}</ref><ref>{{Cito web|date=27 maggio 2019|title=Samantha Cristoforetti comanderà la missione NEEMO 23|url=https://www.astronautinews.it/2019/05/samantha-cristoforetti-comandera-la-missione-neemo-23/|publisher=AstronautiNews}}</ref> == Misioni i dytë hapësinor == Më 28 maj 2021, u njoftua se Samantha Cristoforetti do të marrë pjesë si specialist misioni, në fluturimin SpaceX Crew-4<ref>{{Cito web|date=Maggio 2021|title=Commanding role for ESA astronaut Samantha Cristoforetti|url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Commanding_role_for_ESA_astronaut_Samantha_Cristoforetti|publisher=ESA|language=en}}</ref>. Më vonë ajo do të marrë komandën e [[Stacioni Hapësinor Ndërkombëtar|Stacionit Ndërkombëtar të Hapësirës]] gjatë misionit të Ekspeditës 68, duke u bërë kështu astronautja e katërt femër që merr këtë rol, e para joamerikane<ref>{{Cito web|date=Maggio2021|title=Samantha Cristoforetti sarà comandante della Expedition 68|url=https://www.asi.it/2021/05/samantha-cristoforetti-sara-comandante-della-expedition-68/?fbclid=IwAR26o8c-yHZS9rI8S2Qj_LVdk6uQH0_9dKfzpaIGVcP_jhB69bHDiESOqug|publisher=ASI|language=it}}</ref> . Pavarësisht nga gjinia, ai do të jetë kapiteni i pestë astronaut evropian i stacionit dhe i dyti italian (pas Luca Parmitano ). == Zbulimi == Samantha Cristoforetti ishte, përveç një astronaut, një karakter shumë aktiv në përhapjen shkencore, në shtyp, [[Televizioni|televizion]] dhe rrjete sociale. Ajo mbajti një ditar të detajuar të misionit Futura, nga 500 ditë më parë në 200 ditë pas nisjes, kur u kthye nga ISS në tokën Kazakistane. Sipas vetë pranimit të saj, ajo preferoi të shmangte rrjetin social [[Facebook]] për botimin e përditshëm të ditarit të saj, e shqetësuar për lajmet jo shumë siguruese në lidhje me përdorimin e pahijshëm që ishte bërë me informacionin e përdoruesve në atë kohë<ref>{{Cite news|title=Samantha Cristoforetti abbandona Facebook: «Mi sento a disagio ad attirare utenti su questa piattaforma»|language=it|url=https://www.ilmessaggero.it/tecnologia/scienza/la_cristoforetti_si_prende_una_pausa_da_facebook-3662873.html|access-date=19 agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819130307/https://www.ilmessaggero.it/tecnologia/scienza/la_cristoforetti_si_prende_una_pausa_da_facebook-3662873.html|archive-date=19 agosto 2019}}</ref>, në vend që të përdorte Google+ si një platformë. kryesore në anglisht dhe duke i deleguar ISAA ( Shoqata Italiane për Astronautikën dhe Hapësirën, e cila vetë është anëtare e nderit ) përkthimin e ditarit të saj në italisht që do të botohet në një nën-faqe të faqes në internet të ESA<ref>{{Cito web|title=Diario di bordo|url=http://avamposto42.esa.int/diario-di-bordo/}}</ref>. Ai shpesh përdor [[Twitter]] për të siguruar azhurnime të shkurtra dhe të vazhdueshme mbi përgatitjen e tij për misionet e ardhshme. Ajo mori pjesë në ARISS, Amator Radio në iniciativën e Stacionit Hapësinor Ndërkombëtar, duke vendosur kontakte me shkollën, Locatelli Oriano në Milano në 2015 dhe duke iu përgjigjur pyetjeve të studentëve. Më 12 Shkurt [[2015]], gjatë mbrëmjes së tretë të Festivalit Sanremo, u prezantua një intervistë, që Carlo Conti i kishte drejtuar asaj disa orë më parë në lidhje me Stacionin Ndërkombëtar të Hapësirës. == Nderime dhe çmime == {{Onorificenze|immagine=ITA OMRI 2001 GC BAR.svg|nome_onorificenza=Cavaliere di gran croce dell'Ordine al merito della Repubblica italiana|collegamento_onorificenza=Ordine al merito della Repubblica italiana|motivazione=Di iniziativa del Presidente della Repubblica|luogo=20 luglio [[2015]]<ref name= "quirinale" >{{Cita web|url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/328391|titolo=Cristoforetti Cap. Samantha - Cavaliere di Gran Croce Ordine al Merito della Repubblica Italiana (16 luglio 2015) - Commendatore Ordine al Merito della Repubblica Italiana (6 marzo 2013)|editore=Presidenza della Repubblica|data=16 luglio 2015|accesso=27 maggio 2019|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20190322201557/https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/328391|dataarchivio=22 marzo 2019|urlmorto=no}}.</ref>}} [[Skeda:Laurea_honoris_causa_a_Samantha_Cristoforetti_(26532078029).jpg|parapamje| Samantha Cristoforetti merr një ''diplomë nderi'' nga Universiteti i Pavia]] {{Onorificenze|nome_onorificenza=[[Laurea honoris causa|Laurea ''honoris causa'']] in [[Bioingegneria]]|immagine=Olive wreath.svg|motivazione=Il Capitano Samantha Cristoforetti (…) ha acquisito competenze che integrano gli aspetti metodologici, tecnologici e progettuali delle scienze ingegneristiche con le conoscenze necessarie per la realizzazione di esperimenti avanzati nel campo delle scienze biomediche. (…) Ha contribuito in modo decisivo all’avanzamento delle conoscenze nel campo delle discipline biomediche di base e delle tecnologie biomediche. La missione spaziale condotta dal Capitano Cristoforetti mostra come la bioingegneria sia una disciplina chiave per la definizione di metodologie e la realizzazione di tecnologie atte alla comprensione di fenomeni pato-fisiologici complessi, e alla valutazione degli effetti di nuove terapie farmacologiche. L’attività svolta dal Capitano Samantha Cristoforetti in condizioni operative e ambientali fuori del comune dimostra in modo chiaro e circostanziato come le sue competenze tecnico/scientifiche siano di altissimo profilo e rientrino nelle competenze specifiche dell’alta qualificazione previste dal corso di Laurea Magistrale in Bioingegneria|data=9 novembre 2017<ref>{{Cita web|url=http://news.unipv.it/?p=25547|titolo=CONFERIMENTO LAUREA MAGISTRALE HONORIS CAUSA IN BIOINGEGNERIA A SAMANTHA CRISTOFORETTI|accesso=5 febbraio 2021}}</ref>|luogo=[[Università degli Studi di Pavia]]}} {{Onorificenze|nome_onorificenza=[[Laurea honoris causa|Laurea ''honoris causa'']] in [[Ingegneria aerospaziale]]|immagine=Olive wreath.svg|data=9 novembre 2019<ref>{{cita news|autore=Leonardo Di Paco|url=https://www.lastampa.it/torino/2019/10/17/news/al-nobel-stiglitz-e-a-samantha-cristoforetti-la-laurea-ad-honorem-al-politecnico-1.37755787|titolo=Il Politecnico celebra i 160 con il Festival della Tecnologia|pubblicazione=[[La Stampa]]|città=Torino|data=17 ottobre 2019|accesso=5 febbraio 202}}</ref>|luogo=[[Politecnico di Torino]]}} === Mirënjohje === * [[Asteroidet|Një asteroid i]] ishte kushtuar asaj, 15006 Samcristoforetti . * Më 5 Prill 2016, një hibrid i ri i orkidës spontane zbuluar në Salento dhe i quajtur Ophrys × montalciniae nothosubsp i kushtohet asaj. cristoforettiae, një hibrid i O. incubacea subsp. brutia dhe O. sphegodes subsp. klasike Hibridi në fjalë u botua në revistën kombëtare GIROS ( Grupi Italian për Kërkimin e Orkideve Spontane ).<ref>{{Cite book|last=Gennaio|first=Roberto|url=https://www.researchgate.net/publication/321756946_Ophrys_montalciniae_nothosubsp_cristoforettiae_O_incubacea_subsp_brutia_O_sphegodes_subsp_classica_nuovo_ibrido_naturale_del_Salento_Puglia|title=Ophrys ×montalciniae nothosubsp. cristoforettiae (O. incubacea subsp. brutia × O. sphegodes subsp. classica), nuovo ibrido naturale del Salento (Puglia)|last2=Gargiulo|first2=Marco|last3=Medagli|first3=Piero|date=5 aprile 2016|volume=60 (2017:2)}}</ref> * Mattel i kushtoi një kukull Barbie, Samantha Cristoforetti, në traditën e dhënies së vajzave një model pozitiv femëror për t’i frymëzuar ato.<ref>{{Cito web|date=12 ottobre 2018|title=Mattel dedica una Barbie a Samantha Cristoforetti|url=https://notizie.tiscali.it/cronaca/articoli/mattel-dedica-barbie-samantha-cristoforetti/}}</ref> == Filmografia == * ''Astrosamantha - Gruaja e rekordeve në hapësirë'' ( 2016 ) nga Gianluca Cerasola, film dokumentar.<ref>{{Cito web|title=Samantha Cristoforetti: vita ed esperienze dell’Astronauta Italiana|url=http://www.alespazio.it/samantha-cristoforetti/|publisher=Alespazio}}</ref> == Punime == * {{Cite book|title=Nello spazio con Samantha|url=https://archive.org/details/nellospazioconsa0000unse|last2=Stefano Sandrelli|publisher=[[Feltrinelli]]|year=2016|isbn=978-8807922718|series=Feltrinelli Kids|location=Milano}} Anteprima limitata:{{Cite book|last=Stefano Sandrelli, Samantha Cristoforetti|url=https://books.google.it/books?id=hs8wDQAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Samantha+Cristoforetti+e+Stefano+Sandrelli,+Nello+spazio+con+Samantha&hl=it&sa=X&ved=0ahUKEwiZ4OWP2bviAhWDC-wKHY33DTkQ6AEIKTAA#v=onepage&q=Samantha%20Cristoforetti%20e%20Stefano%20Sandrelli%2C%20Nello%20spazio%20con%20Samantha&f=false|title=Nello spazio con Samantha|publisher=[[Giangiacomo Feltrinelli Editore|Feltrinelli]]|isbn=8858825462}} * {{Cite book|last=Samantha Cristoforetti|title=Diario di un'apprendista astronauta|url=https://archive.org/details/diariodiunappren0000unse|publisher=[[La nave di Teseo]]|year=2018|isbn=978-8893445757|series=Le polene}} Anteprima limitata:{{Cite book|last=Samantha Cristoforetti|url=https://books.google.it/books?id=28xwDwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Samantha+Cristoforetti,+Diario+di+un%27apprendista+astronauta&hl=it&sa=X&ved=0ahUKEwi_n4ns3rviAhUlsKQKHbiiDn8Q6AEIKTAA#v=onepage&q=Samantha%20Cristoforetti%2C%20Diario%20di%20un'apprendista%20astronauta&f=false|title=Diario di un'apprendista astronauta|publisher=La nave di Teseo - Volume 6 di Le polene|isbn=8893445751}} == Jeta private == Ajo flet [[Gjuha italiane|italisht]] ( gjuhë amtare ), [[Gjuha gjermane|gjermane]], [[Gjuha angleze|angleze]], [[Gjuha frënge|frënge]]<ref name="Libero"/>, si dhe [[Gjuha ruse|rusisht]], të përdorura në komunikimet midis stacionit hapësinor dhe qendrës së kontrollit tokësor në kozmodromin Baikonur . Ajo po i përkushtohet studimit të kinezishtes, gjithashtu në pritje të një misioni të mundshëm hapësinor të agjencisë kineze të hapësirës. Pavarësisht karrierës së saj të zënë, ajo arrin të gjejë hapësirë për pasionet e saj, kryesisht alpinizëm dhe zhytje. Ajo është një adhuruese e ''[[Udhëtimi yjor|ekskluzivitetit të Star Trek]]'', në fakt ajo zotëron disa uniforma Starfleet.<ref>{{Cito web|date=15 agosto 2020|title=Samantha Cristoforetti racconta la sua passione per Star Trek e Battlestar Galactica|url=https://attivissimo.blogspot.com/search/label/Samantha%20Cristoforetti}}</ref> Kur nuk udhëton për punë, Samantha jeton me partnerin Lionel dhe dy fëmijët e tyre, Kelsi Amel dhe Dorian Lev, pranë qendrës astronautike, të ESA në Këln, Gjermani.<ref>{{Cito web|title=Samantha Cristoforetti|url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Astronauts/Samantha_Cristoforetti|language=en}}</ref> == shënim == <references /> == Projekte të tjera == {{Sisterlinks}} * [[File:Wikiquote-logo.svg|lidhje=|21x21px|Collabora a Wikiquote]] [https://it.wikiquote.org/wiki/ Wikiquote] contiene citazioni di o su '''[https://it.wikiquote.org/wiki/Samantha%20Cristoforetti Samantha Cristoforetti]''' * [[File:Commons-logo.svg|lidhje=https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it|24x24px|Collabora a Wikimedia Commons]] <span class="plainlinks">[https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it Wikimedia Commons]</span> contiene immagini o altri file su '''<span class="plainlinks">[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Samantha_Cristoforetti?uselang=it Samantha Cristoforetti]</span>''' <nowiki> [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]]</nowiki> 2mwxt0w2kkfcryl3itait81h3k34oti ČT24 0 304571 3022624 2723665 2026-08-05T16:00:56Z DimiDimi 144417 ([[c:GR|GR]]) [[File:ČT24 logo.png]] → [[File:ČT24 Logo 2021.svg]] logo replaced with svg 3022624 wikitext text/x-wiki {{Infobox kanal televiziv |name=ČT 24 |launch=2 maj 2005 |closed date= |country=[[Republika Çeke]] |language=[[Gjuha Çeke]] |sat serv 1=Eutelsat 16A FTA |sat chan 1=11054 Vertical 27500 4/5 ANTIK SAT |sat serv 2=ASTRA 23,5E FTA|sat chan 2=12344 Horizontal 29500 2/3 SkyLink dhe CSLINK dhe CanalDigitaal dhe TV VLAANDEREN dhe M: SAT TV Serbisht. |logo=ČT24 Logo 2021.svg |website=https://ct24.ceskatelevize.cz }} '''ČT24''' është një kanal lajmesh 24-orëshe në [[Republika Çeke|Republikën Çeke]], në pronësi dhe operuar nga [[Televizioni Çek]]. Kanali u lançua më 2 maj 2005. ČT24 transmeton nga [[Praga]], [[Republika Çeke]] ku është selia e tyre, por ČT24 gjithashtu ka degë dhe transmetime nga [[Brno]] dhe [[Ostrava]]. [[Kategoria:Stacione televizive]] tpighl4rbukdaoeuspo8vhqfpk7akvo Kaemshehr 0 304896 3022540 3017908 2026-08-05T14:22:12Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022540 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Kaemshehr | native_name = قائم‌شهر | settlement_type = Qytet | image_skyline = Qaemshahr_1.jpg <!--Administrimi territorial--> |Provinca = [[Provinca Mazandaran|Mazandaran]] |Qarku = [[Qarku Qaem Shahr]] <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = 45 | population_total = 204,953 | population_total_viti = 2016 <!-- Të dhëna--> |Zona Kohore = [[UTC+03:30]] ([[Zona Kohore e Iranit|IRST]]) |Ora Verore = [[UTC+04:30]] ([[Zona Kohore e Iranit|IRDT]]) | website = [https://www.ghaemshahr.ir/ www.ghaemshahir.ir] <!--Harta--> | map_caption = | map_size = 240 | image_map = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=36 | gjer_m=27 | gjer_s=47 | gjer_dr =N | gjat_g=52 | gjat_m=51 | gjat_s=36 | gjat_dr =E }} '''Kaemshehr''' ([[Gjuha persiane|Persisht]]: قائم‌شهر ''Qaem Shahr''; zyrtarisht e njohur si '''Shahi''') është një qytet në [[Qarku Qaem Shahr|Qarkun Qaem Shahr]], [[Provinca Mazanderan]], [[Irani|Iran]]. Sipas vitit 2016, qyteti kishte 204,953 banorë. I njohur fillimisht si '''Alijabad''', emri ''Shahi'' u përdor deri në [[Revolucioni Islam|Revolucionin Iranian]] në vitin 1979 kur qyteti fitoi emrin e tij aktual. Në vitin 1951, popullsia e Kaemshehirit ishte rreth 18,000, duke u rritur në 123,684 në vitin 1991. Qyteti është vendi ku Hekurudha Veriore iraniane lë fushat pjellore Mazanderan për të kapërcyer vargmalin më të lartë në Lindjen e Mesme, [[Alborz]].<ref>{{Cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IR/35/Qaem_Shahr.html|title=Kopje e arkivuar|access-date=25 korrik 2021|archive-date=1 tetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001082439/http://www.fallingrain.com/world/IR/35/Qaem_Shahr.html|url-status=dead}}</ref><ref>https://travital.com/city/qaem-shahr/</ref><ref>https://www.itto.org/iran/city/Qaem-Shahr/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rai.ir/page-rai/fa/0/form/pId9820|title=Kopje e arkivuar|access-date=25 korrik 2021|archive-date=29 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629045312/https://www.rai.ir/page-rai/fa/0/form/pId9820|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210629045312/https://www.rai.ir/page-rai/fa/0/form/pId9820 |date=29 qershor 2021 }}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Qytete në Iran]] hroyljttcw1bq5pdn8282y5ifupsg7a Diskutim:Erin McKenney/Arkivi 1 1 307378 3022789 2383886 2026-08-06T04:17:56Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Erin McKenney]] 3022789 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 3 lidhjet e jashtme në [[Erin McKenney]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1990620 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20161220090158/http://states.jsa.org/northeast/activism/activist-of-the-month-january-2015/ te http://states.jsa.org/northeast/activism/activist-of-the-month-january-2015/ *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20161220074658/http://www.catholicnh.org/formation/youth/ te http://www.catholicnh.org/formation/youth/ *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20180218023955/http://forumfyi.org/content/new-hampshire-new-hamp te http://forumfyi.org/content/new-hampshire-new-hamp Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 8 shtator 2019 19:45 (CEST) == Probleme me arkivimin e lidhjeve në artikull == Përshëndetje! Gjatë procesit të arkivimit, arkivi ktheu një përgjigje me mesazhe gabimesh për një ose më shumë faqe që unë paraqita për arkivim. Më poshtë, kam përfshirë lidhjet që u kthyen me një gabim dhe mesazhin e gabimit në vijim. * http://www.unionleader.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20161027%2FNEWS04%2F161029416&template=printart me gabimin Ky do të jetë njoftimi i vetëm mbi këto lidhje dhe nuk do të bëhen përpjekje të mëtejshme për të arkivuar lidhjet. Gjithë të mirat.—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 tetor 2019 20:20 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Erin McKenney]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2069683 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161220090158/http://states.jsa.org/northeast/activism/activist-of-the-month-january-2015/ për lidhjen http://states.jsa.org/northeast/activism/activist-of-the-month-january-2015/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161220074658/http://www.catholicnh.org/formation/youth/ për lidhjen http://www.catholicnh.org/formation/youth/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180217202937/http://gsgwmgirls.org/?cat=34 për lidhjen http://gsgwmgirls.org/?cat=34. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180218023955/http://forumfyi.org/content/new-hampshire-new-hamp për lidhjen http://forumfyi.org/content/new-hampshire-new-hamp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180218090205/http://gsgwmgirls.org/?p=560 për lidhjen http://gsgwmgirls.org/?p=560. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180217202937/http://gsgwmgirls.org/?cat=34 për lidhjen http://gsgwmgirls.org/?cat=34. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 janar 2020 05:11 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Erin McKenney]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2262067 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161220090158/http://states.jsa.org/northeast/activism/activist-of-the-month-january-2015/ për lidhjen http://states.jsa.org/northeast/activism/activist-of-the-month-january-2015/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161220074658/http://www.catholicnh.org/formation/youth/ për lidhjen http://www.catholicnh.org/formation/youth/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180217202937/http://gsgwmgirls.org/?cat=34 për lidhjen http://gsgwmgirls.org/?cat=34. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180218023955/http://forumfyi.org/content/new-hampshire-new-hamp për lidhjen http://forumfyi.org/content/new-hampshire-new-hamp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180218090205/http://gsgwmgirls.org/?p=560 për lidhjen http://gsgwmgirls.org/?p=560. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180217202937/http://gsgwmgirls.org/?cat=34 për lidhjen http://gsgwmgirls.org/?cat=34. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 14:45 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Erin McKenney]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2377362 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180218024015/http://www.unionleader.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20161027%2FNEWS04%2F161029416&template=printart për lidhjen http://www.unionleader.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20161027%2FNEWS04%2F161029416&template=printart. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 dhjetor 2021 03:12 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Erin McKenney]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3013034 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161220195226/https://admissions.lafayette.edu/meet-erin-a-member-of-the-185th-class/?utm_source=facebook&utm_medium=social+media&utm_campaign=meet+erin+185 për lidhjen https://admissions.lafayette.edu/meet-erin-a-member-of-the-185th-class/?utm_source=facebook&utm_medium=social+media&utm_campaign=meet+erin+185. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 korrik 2026 12:38 (CEST) juqnwnba6yl81ghg6xutr8twc09v426 TV Arbëria 0 309438 3022579 3022275 2026-08-05T14:57:06Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022579 wikitext text/x-wiki {{Infobox television channel | name = TV Arbëria | logo = TV Arbëria.svg | logo_size = 150px | image = | image_size = | caption = | type = | country = [[Shqipëri]] | area = | network = | tv_stations = | tv_transmitters = | affiliates = | headquarters = [[Tiranë]] | language = [[Shqip]] | picture_format = | owner = TV Arbëria sh.a. | parent = | key_people = | sister_channels = | founded = | founder = Ardian Takaj<br>Roke Koro<br>Perikli Karavella | launch_date = {{Start date|1996}} | closed_date = {{End date|2009}} | former_names = TVA | website = | terr_serv_1 = Analog | terr_chan_1 = | online_serv_1 = | online_chan_1 = }}'''TV Arbëria''' (i njohur edhe si ''TVA'') ishte një kanal televiziv privat shqiptar, me seli në [[Tirana|Tiranë]]. I themeluar në vitin 1996, ishte ndër transmetuesit e parë televizivë privatë të themeluar në vend pas [[Rënia e komunizmit në Shqipëri|rënies së komunizmit]] dhe liberalizimit të tregut mediatik shqiptar.<ref>{{Cite web|title=Televizioni Arbëria|url=https://opencorporates.al/sq/nipt/k11807009g|access-date=26 nëntor 2022|publisher=OpenCorporates|language=en}}</ref> == Historia == TV Arbëria u shfaq gjatë një periudhe kur [[Shqipëria]] po kalonte nga një sistem transmetimi i kontrolluar nga shteti i dominuar nga [[Radio Televizioni Shqiptar|RTSH]] në një mjedis mediatik më pluralist. Gjatë viteve 1990 dhe fillimit të viteve 2000, kanali fitoi popullaritet me audiencën urbane në Tiranë dhe pjesë të tjera të vendit, pavarësisht se kishte mbulim të kufizuar [[Pajisja analoge|analog]].<ref>{{Cite news|date=31 dhjetor 1998|title=Attacks on the Press in Albania|publisher=RefWorld|url=https://www.refworld.org/reference/annualreport/cpj/1999/en/52957|language=en}}</ref> Fillimisht vepronte nën emrin ''Tele Arbëria'' dhe më vonë u riemërtua ''TVA''. Emri i tij i referohet një [[etnonimi]] mesjetar të përdorur midis komuniteteve [[Arbëreshët në Itali|arbëreshë]] të Italisë jugore, të cilët i referohen atdheut të tyre shqiptar me këtë term. Një nga programet më të njohura të kanalit ishte emisioni bisedor ''[[Zonë e Lirë]]'', i drejtuar nga [[Arian Çani]]. Ai debutoi në vitin 2003 përpara se të kalonte më vonë në rrjete të tjera televizive shqiptare. Gjatë viteve 2000, stacioni pësoi vështirësi financiare, duke përfshirë ndryshime të shpeshta të stafit. Edhe pse TVA u përpoq të modernizonte skemën e vet programore dhe të zgjeronte publikun e saj, ajo gradualisht humbi pjesën e tregut për shkak të konkurrencës në rritje nga kanalet më të mëdha kombëtare si [[TV Klan]] dhe [[Top Channel]].<ref>{{Cite journal|last=Marku|first=Mark|date=2012|title=Albanian media and the specifics of the local market|journal=ScienceDirect|volume=XII|issue=I|language=en}}</ref> TV Arbëria ndërpreu veprimtarinë në vitin 2009, pasi shpalli falimentin. Frekuencat e transmetimit të saj u blenë më vonë nga TV Klan. Përpara mbylljes së tij, stacioni ishte i disponueshëm edhe në platformën satelitore [[DigitAlb]] . == Referime == {{Reflist}}{{Televizioni në Shqipëri}} [[Kategoria:Artikull me përshkrim të shkurtër]] [[Kategoria:Masmedia në Tiranë]] [[Kategoria:Televizione të themeluara në 1999]] [[Kategoria:Stacione televizive të mbyllura në Shqipëri]] [[Kategoria:Themelime në Shqipëri në 1999]] 0bzfqz6isi9tkd5rro3x6evammbcrue Njerëzit më të vjetër në Ballkan 0 311710 3022582 3018126 2026-08-05T15:01:45Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022582 wikitext text/x-wiki Kjo është lista e superqindvjeçarëve nga vendet e [[Ballkani|Ballkanit]]. Vendet e këtij rajoni janë si më poshtë: [[Shqipëria]], [[Bosnja dhe Hercegovina]], [[Bullgaria]], [[Kroacia]], [[Greqia]], [[Kosova]], [[Mali i Zi]], [[Maqedonia e Veriut]], [[Rumania]] dhe [[Serbia]].<ref>{{Cite web|url=https://gerontology.wikia.org/wiki/List_of_Balkan_supercentenarians|title=List of Balkan supercentenarians|website=Gerontology Wiki|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.grg-supercentenarians.org/world-supercentenarian-rankings-list/|title=World Supercentenarian Rankings List|website=Gerontology Research Group|language=en}}</ref> ==Lista e njerëzve më të vjetër në Ballkan (110+)== {{legend2|#F9F9F9|Vdiq|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|Të jetuarit|border=1px solid #AAAAAA}} <!-- Does not remove this line: hack to refresh page and ages every day --><div style="display:none">{{CURRENTDAY}}</div> {|class="wikitable sortable" width=75% |- !width=1% |№ !width=25% |Emri !width=3% |Gjinia !width=15% |Datëlindja !width=15% |Datëvdekja !width=15% |Mosha !nowrap width=25% |Vendi |- !1 |[[:ro:Ilie_Ciocan|Ilie Ciocan]] |{{center|M}} |{{Dts|1913|6|10}} |{{Dts|2026|5|27}} |112 vite, 351 ditë |{{ROU}} |- !2 |[[:sr:Jelisaveta_Veljković|Jelisaveta Veljković]] |{{center|F}} |{{Dts|1904|7|18}} |{{Dts|2016|10|20}} |112 vjeç, 94 ditë |{{SRB}} |- !3 |Ioanna Proiou-Dimitriadou |{{center|F}} |{{Dts|1911|7|15}} |{{Dts|2023|4|5}} |111 vjeç, 264 ditë |{{GRE}} |- !4 |[[:ro:Dumitru_Comănescu|Dumitru Comănescu]] |{{center|M}} |{{Dts|1908|11|21}} |{{Dts|2020|6|27}} |111 vjeç, 219 ditë |{{ROU}} |- !5 |Eugenia Vranti |{{center|F}} |{{Dts|1906|2|26}} |{{Dts|2017|8|22}} |111 vjeç, 177 ditë |{{GRE}} |- !6 |Anastasia Athanassoulas |{{center|F}} |{{Dts|1898|6|20}} |{{Dts|2009|8|15}} |111 vjeç, 56 ditë |{{GRE}} |- !7 |[[Zenepe Pirani|Zenepe Piranić]] |{{center|F}} |{{Dts|1910|5|10}} |{{Dts|2021|7|5}} |111 vjeç, 56 ditë |{{ALB}} |-bgcolor=99FF99 !8 |Paladia Noja |{{center|F}} |{{Dts|1915|7|20}} |'''Ajo është gjallë''' |{{Age in years and days|20|7|1915}} |{{ROU}} |- !9 |[[:sr:Milka_Bauković|Milka Bauković]] |{{center|F}} |{{Dts|1915|2|5}} |{{Dts|2026|1|23}} |110 vjeç, 352 ditë |{{SRB}} |-bgcolor=99FF99 !10 |Paressa Orfanidou |{{center|F}} |{{Dts|1915|9|18}} |'''Ajo është gjallë''' |{{Age in years and days|18|9|1915}} |{{GRE}} |-bgcolor=99FF99 !11 |Iosif Rus |{{center|M}} |{{Dts|1915|10|28}} |'''Ajo është gjallë''' |{{Age in years and days|28|10|1915}} |{{ROU}} |- !12 |Karamfila Stoyanova |{{center|F}} |{{Dts|1903|9|17}} |{{Dts|2014|5|26}} |110 vjeç, 251 ditë |{{BUL}} |- !13 |Fikrije Loki |{{center|F}} |{{Dts|1914|1|10}} |{{Dts|2024|9|13}} |110 vite, 247 ditë |{{MKD}} |- !14 |Maria Papakyriakou |{{center|F}} |{{Dts|1901|7|18}} |{{Dts|2012|1|20}} |110 vjeç, 186 ditë |{{GRE}} |- !15 |Nina Valjalo |{{center|F |{{Dts|1908|7|6}} |{{Dts|2018|10|29}} |110 vjeç, 115 ditë |{{CRO}} |- !16 |[[:sr:Ajka_Lokmić|Ajka Lokmić]] |{{center|F}} |{{Dts|1914|5|4}} |{{Dts|2024|8|17}} |110 vite, 105 ditë |{{BIH}} |- !17 |[[:sr:Tamara_Krutikov|Tamara Krutikov]] |{{center|F}} |{{Dts|1912|3|27}} |{{Dts|2022|7|6}} |110 vjeç, 101 ditë |{{SRB}} |- !18 |Lili Theotoka-Alivizatou |{{center|F}} |{{Dts|1911|10|20}} |{{Dts|2022|1|13}} |110 vjeç, 85 ditë |{{GRE}} |- !19 |[[:bg:Нурие_Дерменджиева|Nurie Dermendzieva]] |{{center|F}} |{{Dts|1912|10|25}} |{{Dts|2023|1|12}} |110 vjeç, 79 ditë |{{BUL}} |- !20 |Fana Naci |{{center|F}} |{{Dts|1914|5|9}} |{{Dts|2024|7|1}} |110 vite, 53 ditë |{{ALB}} |- !21 |Ioana Lungu |{{center|F}} |{{Dts|1916|4|20}} |{{Dts|2026|5|24}} |110 vite, 34 ditë |{{ROU}} |- !22 |[[:sr:Jovan_P._Jovanović|Jovan Jovanović]] |{{center|M}} |{{Dts|1906|9|16}} |{{Dts|2016|1|10}} |110 vjeç, 15 ditë |{{BIH}} |} ==Shih edhe== * [[Njëqindvjeçarët]] * [[Superqindvjeçarët]] * [[Njëqindvjeçarët shqiptarë]] * [[Lista e personave më të vjetër të verifikuar]] == Referime == {{reflist}} 2vit2fg2kvokr1tz5ll8wgxod94fnao FK Babrungas 0 311952 3022583 3007981 2026-08-05T15:02:09Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022583 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = FK Babrungas | fullname = Klubi Futbollit Babrungas | nickname = plungiiškiai | founded = {{Start date and age|1935}} | ground = Stadiumi Centrinis, [[Plungė]] | capacity = 1,000 | chairman = Jurgita Skersė | manager = {{Flagicon|LTU}} Algis Petkus | league = Pirma lyga (D2) | season = 2025 | position = Pirma lyga (D2), Vendi i 4-t | pattern_la1= |pattern_b1= |pattern_ra1= | leftarm1= FFFF00 |body1= FFFF00 |rightarm1= FFFF00 |shorts1= 0000FF |socks1= FFFF00 | pattern_la2= |pattern_b2= |pattern_ra2= | leftarm2= 0000FF |body2= 0000ff |rightarm2= 0000ff |shorts2= FFFF00 |socks2= 0000FF |}} '''Futbolo klubas Babrungas''', ''FK Babrungas'' është klub futbollistik nga [[Plungė]], [[Lituania|Lituani]] që është krijuar në qershor të vitit 1935. Stadiumi i [[Stadiumi Plungė|stadiumi "Centrinis"]]. == Sukseset == '''Aukščiausia lyga (D1)''' : '''Fituesi (1)''': [[1956]]. '''Pirma lyga (D2)''' : '''Fituesi (0)''': : '''Vendi i -t ()''': . == Sezoni (2016 – ...) == {|class="wikitable" ! Sezoni ! Div. ! Līga ! Vendi ! web |- | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' |<ref>{{Cite web|url=http://almis.sritis.lt/ltu16lyga2w.html|title=Kopje e arkivuar|access-date=22 janar 2022|archive-date=16 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190116200848/http://almis.sritis.lt/ltu16lyga2w.html|url-status=dead}}</ref> |- | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| '''9.''' |<ref>{{Cite web|url=http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html|title=Kopje e arkivuar|access-date=22 janar 2022|archive-date=8 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608210521/http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html|url-status=dead}}</ref> |- | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''2018''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#BBBBBB" style="text-align:center;"| '''2.''' |<ref>{{Cite web|url=http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html|title=Kopje e arkivuar|access-date=22 janar 2022|archive-date=16 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200116183350/http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html|url-status=dead}}</ref> |- | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | |- | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''2020''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | |- | bgcolor="#F5f5F5" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''8.''' |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[1 Lyga|Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''2025''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2026''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''.''' |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html</ref> |- |} ==Lojtarët== Përditësuar më 2022-03-26. == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [http://fkbabrungas.lt/visos-naujienos fkbabrungas.lt] * [https://www.facebook.com/fkbabrungas/ Facebook] * [https://www.instagram.com/fk_babrungas/ Instagram] * [http://lietuvosfutbolas.lt/klubai/babrungas-8830/?cid=9884789 ''lietuvosfutbolas.lt''] * [https://1lyga.lt/ 1lyga.lt] * [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/babrungas-plunge/3789/ Soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/fk-babrungas-plunge/startseite/verein/31247 Transfermarkt] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-babrungas-plunge/20676/ Globalsportsarchive] {{LTUfutsez}} [[Kategoria:Klube futbolli në Lituania|Babrungas]] 1602zhu2bk0xvfvsz3gt8ozcvp6oqjn Baltijos Futbolo Akademija 0 311958 3022584 3007887 2026-08-05T15:02:19Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022584 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = BFA | fullname = Klubi Futbollit BFA | nickname = | founded = {{Start date and age|2008}} | ground = Stadiumi BFA, [[Vilnius]] | capacity = 500 | chairman = {{flagicon|LTU}} ? | manager = {{Flagicon|ESP}} David Muslera Rodriguez | league = Pirma lyga (D2) | season = 2025 | position = Pirma lyga (D2), Vendi i 5-t | pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=| leftarm1=0000FF|body1=0000ff|rightarm1=0000ff|shorts1=0000ff|socks1=0000ff| | pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=| leftarm2=|body2=|rightarm2=|shorts2=0000FF|socks2=| |}} '''Baltijos Futbolo Akademija''', ''BFA'' është klub futbollistik nga [[Vilnius]], [[Lituania|Lituani]] që është krijuar në qershor të vitit 2007. Stadiumi i [[Stadiumi Be1 BFA|stadiumi "BFA"]]. == Sukseset == '''Pirma lyga (D2)''' : '''Fituesi (0)''': == Sezoni (2018–...) == {|class="wikitable" ! Sezoni ! Div. ! Līga ! Vendi ! web |- | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''2018''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''3''' | bgcolor="#ffffdd" style="text-align:center;"| '''[[Antra lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''8.''' |<ref>{{Cite web|url=http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html|title=Kopje e arkivuar|access-date=22 janar 2022|archive-date=16 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200116183350/http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html|url-status=dead}}</ref> | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| {{increase}} [[Pirma lyga]] |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''11.''' |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> | ''(FK Vilnius)'' |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2020''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''13.''' |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''12.''' |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[1 Lyga|Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''10.''' |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''Pirma lyga''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''9.''' |<ref>https://lietuvosfutbolas.lt/klubai/vilniaus-bfa-36093/?cid=17153946</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2025''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2026''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''.''' |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html</ref> |- |} ==Lojtarët== Përditësuar më 2022-03-26. == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [http://bfavilnius.lt/ bfavilnius.lt] * [https://1lyga.lt/ Pirma lyga] ''(1lyga.lt)'' * [http://lietuvosfutbolas.lt/klubai/vilniaus-bfa-1511/?cid=9884789 lietuvosfutbolas.lt] (BFA) * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/baltijos-fa/36253/ Globalsportsarchive] {{LTUfutsez}} [[Kategoria:Klube futbolli në Lituania|Baltijos]] i2kubwm0eua389xoytg4jm8df2n3vz1 Universiteti i Varshavës 0 314135 3022596 3021648 2026-08-05T15:41:53Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022596 wikitext text/x-wiki [[File:LOGO IKP (cropped).png|thumb|Universiteti i Varshavës]] '''Universiteti i Varshavës''' ({{Lang-pl|Uniwersytet Warszawski}}, {{Lang-la|Universitas Varsoviensis}}), i themeluar në vitin 1816, është [[universiteti]] më i madh<ref name="uw.edu" /> në [[Polonia|Poloni]]. Ai ka një personel prej mbi 6,000 anëtarësh, duke përfshirë mbi 3,100 mësimdhënë [[Akademia|akademikë]]. Ai ofron kurse pasuniversitare për 53,000 studentë (përveç mbi 9,200 kandidatëve [[Studimet pasdiplomike|pasuniversitar]] dhe [[Doktorati|doktoraturës]]). Universiteti ofron rreth 37 fusha të ndryshme studimi, me 18 fakultete dhe mbi 100 specializime në [[shkencat humane]], teknike dhe [[Shkencat natyrore|natyrore]] .<ref name="uw.edu">{{Cite web|last=Redakcja|year=2012|title=About Us|url=http://www.uw.edu.pl/o_uw/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120912055843/http://www.uw.edu.pl/o_uw/|archive-date=12 shtator 2012|access-date=9 shtator 2012|website=University of Warsaw (UW) homepage|publisher=Uniwersytet Warszawski, Warsaw|language=pl, en}}</ref> == Historiku == Universiteti i Varshavës u themelua si një Universitet Mbretëror më 19 nëntor 1816, kur Ndarjet e Polonisë ndanë [[Varshava|Varshavën]] nga Universiteti Jagiellonian më i vjetër dhe më me ndikim i Krakovës. [[Aleksandri I]] dha lejen për themelimin e pesë fakulteteve - [[Ligji|drejtësisë]] dhe shkencave politike, [[Mjekësia|mjekësisë]], [[Filozofia|filozofisë]], [[Teologjia|teologjisë]] dhe shkencave humane. Universiteti u zgjerua me shpejtësi, por u mbyll gjatë Kryengritjes së Nëntorit në vitin 1830. Ai u rihap në vitin 1857 si Akademia e Mjekësisë e Varshavës, e cila tani ishte e vendosur në Pallatin Staszic aty pranë me vetëm fakultete mjekësore dhe farmaceutike. Të gjitha kampuset në gjuhën polake u mbyllën në vitin 1869 pas kryengritjes së dështuar të janarit, por universiteti arriti të trajnonte 3000 studentë, shumë prej të cilëve ishin pjesë e rëndësishme e [[Inteligjencia|inteligjencës]] polake; ndërkohë godina kryesore u rihap për stërvitjen e personelit ushtarak. Universiteti u ringjall gjatë [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] dhe numri i studentëve arriti në 4500 në vitin 1918. Nga fillimi i viteve 1930, ai u bë institucioni më i madh i arsimit të lartë në vend. Pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] dhe shkatërrimit të Varshavës, universiteti u rihap me sukses në vitin 1945. Sot, Universiteti i Varshavës përbëhet nga 126 ndërtesa dhe komplekse arsimore me mbi 18 fakultete: [[Biologjia|biologji]], [[Kimia|kimi]], [[Gazetaria|gazetari]] dhe shkenca politike, [[Filozofia|filozofi]] dhe [[Sociologjia|sociologji]], [[Fizika|fizikë]], [[Gjeografia|gjeografi]] dhe studime rajonale, [[Gjeologjia|gjeologji]], [[Historia|histori]], [[Gjuhësia|gjuhësi]] dhe [[Filologjia|filologji]] të aplikuar, [[Gjuha polake|gjuhë polake]], [[Pedagogjia|pedagogji]], [[Shkenca ekonomike|ekonomi]], [[Ligji|drejtësi]] dhe [[Administrata publike|administratë publike]], [[Psikologjia|psikologji]], [[Shkencat shoqërore|shkenca sociale të]] aplikuara, menaxhim dhe [[Matematika|matematikë]], [[shkenca kompjuterike]] dhe [[Mekanika|mekanikë]] . Universiteti i Varshavës është një nga universitetet më të mira polake. Ai u rendit nga revista Perspektywy si universiteti më i mirë polak në vitin 2010, 2011, 2014 dhe 2016.<ref>{{Cite web|title=Ranking Uczelni Akademickich – Ranking Szkół Wyższych PERSPEKTYWY 2016|url=http://www.perspektywy.pl/RSW2016/ranking-uczelni-akademickich|access-date=3 qershor 2017|website=www.perspektywy.pl|language=pl|archive-date=5 qershor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170605012259/http://perspektywy.pl/RSW2016/ranking-uczelni-akademickich|url-status=dead}}</ref> Renditjet ndërkombëtare si ARWU dhe University Web Ranking e renditin universitetin si institucionin më të mirë polak të nivelit të lartë. Në listën e 100 universiteteve më të mira evropiane të përpiluar nga University Web Ranking, Universiteti i Varshavës u rendit i 61-ti. ''Renditja e Universiteteve Botërore QS'' e pozicionoi më parë Universitetin e Varshavës si institucionin më të mirë të nivelit më të lartë në mesin e 400 më të mirëve në botë.<ref>{{Cite web|title=Strona główna|url=https://www.uw.edu.pl/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120912055843/http://www.uw.edu.pl/o_uw/|archive-date=12 shtator 2012|website=Uniwersytet Warszawski|lang=pl}}</ref> == Fakultetet == [[Skeda:University_of_Warsaw_Main_Campus,_Warsaw,_Poland,_2019,_03.jpg|parapamje| Kolegjiumi Novum]] {{Div col}} # Artet e lira # Gjuhësia e aplikuar<ref>{{cite web|url=http://www.wls.uw.edu.pl/|title=Strona Wydziału Lingwistyki Stosowanej|website=www.wls.uw.edu.pl|lang=pl}}</ref> # Shkencat e aplikuara sociale dhe risocializimi # Biologjia<ref>{{cite web|url=http://www.biol.uw.edu.pl|title=Strona Wydziału Biologii UW|publisher=Biol.uw.edu.pl|access-date=15 korrik 2012|lang=pl}}</ref> # Kimia<ref>{{cite web|url=http://www.chem.uw.edu.pl/index_en.htm|title=Archived copy|access-date=3 maj 2004|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040401171108/http://www.chem.uw.edu.pl/index_en.htm|archive-date=1 prill 2004|lang=pl}}</ref> # Shkencat ekonomike<ref>{{cite web|url=http://www.wne.uw.edu.pl|title=Wydział Nauk Ekonomicznych – Uniwersytet Warszawski|publisher=Wne.uw.edu.pl|access-date=15 korrik 2012|lang=pl}}</ref> # Edukimi # Geografia dhe studimet rajonale<ref>{{cite web|url=http://www.wgsr.uw.edu.pl/|title=Wydział Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego|language=pl|publisher=Wgsr.uw.edu.pl|access-date=15 korrik 2012}}</ref> # Geologjia<ref>{{cite web|url=http://www.geo.uw.edu.pl/|title=Wydział Geologii Uniwersytetu Warszawskiego|language=pl|publisher=Geo.uw.edu.pl|access-date=15 korrik 2012}}</ref> # Historia<ref>{{cite web|url=http://www.wh.uw.edu.pl/|title=Wydział Historyczny UW|publisher=Wh.uw.edu.pl|access-date=15 korrik 2012|lang=pl}}</ref> # Drejtësia dhe administrimi<ref>{{cite web|url=http://en.wpia.uw.edu.pl/|title=Faculty of Law and Administration|publisher=En.wpia.uw.edu.pl|access-date=15 korrik 2012|lang=pl|archive-date=4 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120704171139/http://en.wpia.uw.edu.pl/|url-status=dead}}</ref> # Gazetaria, Informacioni dhe Bibliologjia # Managjmenti<ref>{{cite web|author=Marcin Jędra|url=http://www.wz.uw.edu.pl/|title=Wydział Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, zarządzanie, studia podyplomowe, studia licencjackie, studia magisterskie|publisher=Wz.uw.edu.pl|date=26 maj 2012|access-date=15 korrik 2012|lang=pl}}</ref> # Matematika, Informatika, dhe Mekanika<ref>{{cite web|url=http://www.mimuw.edu.pl/english/|title=Wydział MIM UW – Strona główna|publisher=Mimuw.edu.pl|access-date=15 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907003300/http://www.mimuw.edu.pl/english/|archive-date=7 shtator 2008|url-status=dead|lang=en, pl}}</ref> # Gjuhët moderne # Studimet orientale<ref>{{Cite web|url=http://www.orient.uw.edu.pl/|title=Wydział Orientalistyczny|access-date=29 mars 2022|archive-date=29 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329182743/http://orient.uw.edu.pl/|url-status=dead}}</ref> # Filozofia dhe Sociologjia<ref>[https://web.archive.org/web/20070730180237/http://weber.is.uw.edu.pl/ang/index.htm Instytut Socjologii Uniwersytet Warszawski], 2005. The ''Internet Archive''.</ref> # Fizika<ref>[http://www.fuw.edu.pl/ Faculty of Physics University of Warsaw]</ref> # Shkencat politike dhe studimet ndërkombëtare<ref>{{cite web|url=http://wnpism.uw.edu.pl|title=Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych – Strona główna|publisher=wnpism.uw.edu.pl|access-date=5 shkurt 2017|lang=pl}}</ref> # Studime polake # Psikologjia<ref>[http://www.psychologia.pl/ Psychologia.pl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220629060807/https://www.psychologia.pl/ |date=29 qershor 2022 }} and [http://www.psychology.pl Psychology.pl]</ref> {{div col end}} === Institucione tjera === == Institutet == * Radio Akademike Kampus 97,1 FM<ref>{{Cite web|title=O Radiu - Radio Kampus 97,1 FM #SAMESZTOSY|url=http://radiokampus.waw.pl/o_radiu/informacje_1.html|lang=pl}}</ref> * Instituti i Shkencave të Informacionit dhe Studimeve të Librit * Instituti i Gjuhës dhe Kulturës Polake "Polonicum" * Bibliotekat e Universitetit të Varshavës == Shih edhe == * [[Polonia]] * [[Polonistika]] * [[Arsimi në Poloni]] * [[Qendra Polake e Arkeologjisë Mesdhetare]] == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * {{Official website|http://www.uw.edu.pl/en/}} * [http://www.samorzad.uw.edu.pl/ The WU Students Association] * [http://www.buw.uw.edu.pl/ Website of The University New Library] [[Kategoria:Poloni]] [[Kategoria:Universitete në Poloni]] [[Kategoria:Universiteti i Varshavës]] [[Kategoria:Arsimi në Poloni]] mxj48cdq8mt1azwsgtxvb31wwxqs5r4 Gracian Funarju 0 314982 3022504 2959871 2026-08-05T12:40:00Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022504 wikitext text/x-wiki '''Gracian "Funariu"''' ({{lang-la|Gratianus "Funarius"}}, fl. shek. IV pas Krishtit) i njohur edhe si '''Graciani i Vjetër''' për ta dalluar nga nipi i tij [[Graciani]], ishte një ushtar [[Ilirët|ilir]] i [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]] që jetoi në shekullin e IV. Ai ishte babai i perandorëve romakë, [[Valentiniani I|Valentinianit I]] dhe [[Valensi|Valensit]], themeluesit e dinastisë Valentinianike. == Biografia == Gratiani e ka origjinën [[Iliria|nga Iliria]], më saktë nga qyteti [[Vinkovci|Cibalae]] ( [[Vinkovci]] ), në jug të krahinës romake të njohur si Panonia Secunda ( [[Kroacia]] moderne), ndoshta në vitet 280.<ref name="Lenski2002">{{Cite book|last=Lenski|first=Noel Emmanuel|url=https://books.google.com/books?id=uvXo39xOV8kC&pg=PA46|title=Failure of empire: Valens and the Roman state in the fourth century A.D.|publisher=University of California Press|year=2002|isbn=978-0-520-23332-4|page=46|access-date=12 tetor 2010|lang=en}}</ref> Në rininë e tij, ai mori pseudonimin Funariu , që do të thotë "njeri i litarit" sepse ai ishte një shitës litariësh. Gratiani u bashkua me ushtrinë romake dhe u ngrit në gradat më të larta për t'u bërë ''mbrojtës i brendshëm'' gjatë mbretërimit të [[Kostandini i Madh|Kostandinit të Madh]] .<ref name="tomlinp2">{{Cite book|last=Tomlin, R.|title=The Emperor Valentinian I|year=1973|page=2|lang=en}}</ref> Një ''mbrojtës domesticus i'' quajtur "...atianus" është vërtetuar në [[Salona]] ( [[Split]] ) gjatë kësaj kohe, duke bërë që disa të mendojnë se Gratiani mund të ishte vendosur atje.<ref name="tomlinp2" /> Komanda e parë e pavarur e Gratianit ishte si tribun, ndoshta në ushtrinë e lëvizshme fushore të Kostandinit.<ref name="tomlinp2" /> Gjatë fundit të viteve 320 ose fillimit të viteve 330, ai u ''dërgua'' në Afrikë, ndoshta për të mbikëqyrur kufirin.<ref>{{Cite book|last=Tomlin, R.|title=The Emperor Valentinian I|year=1973|page=3|lang=en}}</ref> Megjithatë, Gratiani u akuzua shpejt për përvetësim dhe u detyrua të tërhiqej.<ref name="tomlinp4">{{Cite book|last=Tomlin, R.|title=The Emperor Valentinian I|year=1973|page=4|lang=en}}</ref> ''Gratiani'' u kujtua gjatë fillimit të viteve 340 dhe u bë nga Britania . Ai mund të jetë thirrur për të komanduar një njësi ''komitatesh'' nën perandorin Konstansi [[Konstansi|I]] gjatë fushatës së tij në ishull në dimrin e vitit 342/3.<ref name="tomlinp4" /> Pas përfundimit të karrierës së tij ushtarake, Gratiani u kthye në vendlindjen e tij dhe jetoi si një qytetar privat me reputacion të mirë.<ref>{{Cite book|last=Tomlin, R.|title=The emperor Valentinian I|year=1973|page=5|lang=en}}</ref> Në daljen në pension të Gratianit, perandori [[Konstanci II]] (mbretëroi 337–361) konfiskoi të gjitha pronat e tij për shkak të mbështetjes së tij të dyshuar të uzurpatorit Magnentiu. Megjithatë, ai ishte ende popullor brenda ushtrisë; ky popullaritet mund të kishte kontribuar në karrierën e suksesshme të djemve të tij. Kur djali i tij [[Valensi]] u bë perandor në vitin 364, Senati në [[Kostandinopoja|Kostandinopojë]] dekretoi një statujë prej bronzi kushtuar atij. == Shih edhe == * [[Iliria]] * [[Iliriku]] * [[Panonia]] * [[Lista e personaliteteve ilire]] == Literatura == * Lenski, Noel Emmanuel (2002). ''Failure of empire: Valens and the Roman state in the fourth century A.D.''. University of California Press. pp.&nbsp;46–47. ISBN 9780520233324 * {{cite web|url=http://www.roman-emperors.org/vali.htm|work=De Imperitoribus Romanis|publisher=Roman Emperors|title=Valentinian I (364-375 A.D)|first=Walter E.|last=Roberts|date=10 gusht 2010|lang=en|access-date=20 prill 2022|archive-date=5 shkurt 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205023710/http://www.roman-emperors.org/vali.htm|url-status=dead}} * {{cite book|last=Rodgers|first=N.|title=The History and Conquests of Ancient Rome|url=https://archive.org/details/historyconquests00rodg|url-access=registration|publisher=Hermes House|year=2005|lang=en}} * Tomlin, R. (1973). The Emperor Valentinian I. Oxford University Press * https://web.archive.org/web/20060516084430/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/1409.html == Referime == [[Kategoria:Ushtarakë romakë]] [[Kategoria:Vdekje - Shekulli IV]] [[Kategoria:Ilirë]] m0trpa5s5i71jzituh3zv193s1s272z Kuvendi i Malit të Zi 0 315638 3022802 3005860 2026-08-06T04:21:37Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022802 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature | name = Kuvendi i Malit të Zi | native_name = Skupština Crne Gore<br />Скупштина Црне Горе | house_type = Njëdhomësh | foundation = 1906 | leader1_type = Kryetar | leader1 = [[Andrija Mandiq]] | party1 = NSD | election1 = 30 tetor 2023 | members = 81 | voting_system1 = Përfaqësim proporcional (Metoda D'Hondt) | last_election1 = 11 qershor 2023 | next_election1 = Deri më 2027 | session_room = Skupština.JPG | session_res = 250px | meeting_place = [[Podgoricë]] | website = {{URL|https://www.skupstina.me}} |structure1=[[Skeda:Montenegro Parliament 2023 (parties).svg |250px]]|political_groups1='''Qeveria ([[Kabineti Spajiq]]) (46)''' {{legend|#D4A017|[[Evropa tani!|PES]] 19}} {{legend|#1E5AA8|[[Për të Ardhmen e Malit të Zi|ZBCG]] (10)}} * {{legend|{{party color|New Serb Democracy}}|[[Demokracia e Re Serbe|NSD]] (9)}} * {{legend|{{party color|United Montenegro}}|[[Mali i Zi i Bashkuar|UCG]] (1)}} {{legend|{{party color|Democratic Montenegro}}|[[Mali i Zi Demokratik|DCG]] (7)}} {{legend|{{party color|Bosniak Party}}|[[Partia Boshnjake|BS]] (6)}} {{legend|{{party color|Socialist People's Party of Montenegro}}|[[Partia Popullore Socialiste e Malit të Zi|SNP]] (2)}} {{legend|{{party color|Albanian Alternative}}|[[Alternativa Shqiptare|ASh]] (1)}} '''Mbështetur nga (5)''' {{legend|{{party color|Independent politician}}|Të pavarur (1)}} {{legend|#800080|[[Civis (Mali i Zi)|Civis]] (1)}} {{legend|#D9271D|[[Lidhja Demokratike Shqiptare|LDSh]] (1)}} {{legend|{{party color|New Democratic Force (Montenegro)}}|[[Forca e Re Demokratike|FORCA]] (1)}} {{legend|{{party color|Democratic Union of Albanians}}|[[Unioni Demokratik i Shqiptarëve|UDSh]] (1)}} '''Opozita (30)''' {{legend|{{party color|Democratic Party of Socialists of Montenegro (2021)}}|[[Partia Demokratike e Socialistëve të Malit të Zi|DPS]] (16)}} {{legend|{{party color|United Reform Action}}|[[Lëvizja qytetare URA|URA]] (4)}} {{legend|{{party color|Independent politician}}|Të pavarur (3)}} {{legend|{{party color|Democratic People's Party (Montenegro)}}|[[Partia Popullore Demokratike|DNP]] (3)}} {{legend|{{party color|Social Democrats of Montenegro}}|[[Socialdemokratët e Malit të Zi|SD]] (3)}} {{legend|{{party color|Croatian Civic Initiative}}|[[Iniciativa Qytetare Kroate|HGI]] (1)}}|logo=Parliament of Montenegro logo.png}} '''Kuvendi i Malit të Zi''' ([[Gjuha malazeze|malazisht]]: ''Skupština Crne Gore'', [[Alfabeti cirilik|cirilik]]: ''Скупштина Црне Горе'') është organi legjislativ njëdhomësh i [[Mali i Zi|Malit të Zi]]. Kuvendi përbëhet nga 81 deputetë të zgjedhur për mandate katërvjeçare përmes sistemit proporcional.<ref>{{cite web|title=Montenegro|url=https://data.ipu.org/content/montenegro?chamber_id=13539|website=IPU Parline|access-date=6 maj 2026|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Kuvendi ushtron pushtetin legjislativ në vend, miraton ligje dhe amendamente kushtetuese, zgjedh dhe shkarkon qeverinë, ratifikon marrëveshje ndërkombëtare dhe mbikëqyr institucionet shtetërore. Selia e tij ndodhet në [[Podgoricë]]. == Historia == Parlamentarizmi në Mal të Zi filloi në fillim të shekullit XX, gjatë periudhës së [[Principata e Malit të Zi|Principatës së Malit të Zi]]. Pas miratimit të Kushtetutës së vitit 1905, u krijua parlamenti i parë modern malazez, ndërsa zgjedhjet e para parlamentare u mbajtën në vitin 1906.<ref>{{cite web|title=History of Parliamentarism|url=https://www.skupstina.me/en/parliament/history-of-parliamentarism|website=Skupština Crne Gore|access-date=6 maj 2026|language=en}}</ref> Pas bashkimit të [[Mbretëria e Malit të Zi|Malit të Zi]] me [[Mbretëria e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve]] në vitin 1918, institucionet parlamentare malazeze pushuan së ekzistuari si organe të pavarura shtetërore. Gjatë periudhës jugosllave, Mali i Zi kishte parlamentin e vet republikan brenda federatës jugosllave. Gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], u krijua Asambleja Antifashiste e Çlirimit Kombëtar të Malit të Zi, e cila më vonë u shndërrua në parlamentin republikan të Malit të Zi brenda [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|Jugosllavisë Socialiste]].<ref>{{cite web|title=History of Parliamentarism|url=https://www.skupstina.me/en/parliament/history-of-parliamentarism|website=Skupština Crne Gore|access-date=6 maj 2026|language=en}}</ref> Me rivendosjen e pluralizmit politik në vitin 1990, Kuvendi mori formën moderne shumëpartiake. Pas referendumit për pavarësi në vitin 2006, Kuvendi shpalli zyrtarisht pavarësinë e Malit të Zi më 3 qershor 2006.<ref>{{cite web|title=Montenegro declares independence|url=https://www.theguardian.com/world/2006/jun/03/balkans|website=The Guardian|date=3 qershor 2006|access-date=6 maj 2026|language=en}}</ref> Kushtetuta aktuale e Malit të Zi u miratua nga Kuvendi në vitin 2007 dhe përcaktoi strukturën aktuale parlamentare të shtetit.<ref>{{cite web|title=Constitution of Montenegro|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Montenegro_2013|website=Constitute Project|access-date=6 maj 2026|language=en}}</ref> == Organizimi dhe funksionet == Kuvendi përbëhet nga 81 deputetë, të zgjedhur për mandate katërvjeçare në një njësi të vetme zgjedhore kombëtare. Deputetët zgjidhen sipas sistemit proporcional me lista partiake të mbyllura dhe me përdorimin e [[Metoda D'Hondt|metodës D'Hondt]].<ref>{{cite web|title=Montenegro|url=https://portal.cor.europa.eu/divisionpowers/Pages/Montenegro.aspx|website=Committee of the Regions|access-date=6 maj 2026|language=en|archive-date=5 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205205604/https://portal.cor.europa.eu/divisionpowers/Pages/Montenegro.aspx|url-status=dead}}</ref> Kuvendi miraton ligjet, amendamentet kushtetuese dhe buxhetin e shtetit, si dhe zgjedh qeverinë dhe funksionarë të institucioneve të pavarura. Ai gjithashtu ushtron kontroll parlamentar mbi veprimtarinë e qeverisë dhe administratës shtetërore. Punimet parlamentare drejtohen nga kryetari i Kuvendit. Që nga tetori 2023, këtë detyrë e mban [[Andrija Mandiq]].<ref>{{cite web|title=President of the Parliament|url=https://www.skupstina.me/en/parliament/president|website=Skupština Crne Gore|access-date=6 maj 2026|language=en}}</ref> == Përbërja aktuale == Legjislatura aktuale u formua pas zgjedhjeve parlamentare të 11 qershorit 2023. Lëvizja [[Evropa tani!]] (PES) doli si forca më e madhe parlamentare dhe formoi qeverinë e re nën drejtimin e [[Milojko Spajiq]]it.<ref>{{cite web|title=Montenegro gets new coalition government|url=https://apnews.com/article/montenegro-government-spajic-europe-now-ccab9fdff9a6c36d0dc45889e0e72d9e|website=Associated Press|date=31 tetor 2023|access-date=6 maj 2026|language=en}}</ref> Në Kuvend përfaqësohen parti me orientime të ndryshme politike, duke përfshirë forca konservatore, qytetare, proevropiane dhe partitë e pakicave kombëtare. == Ndërtesa == Selia e Kuvendit ndodhet në qendër të [[Podgoricë]]s dhe përdoret si qendra kryesore e veprimtarisë parlamentare të Malit të Zi. == Shih edhe == * [[Politika në Mal të Zi]] * [[Kryeministri i Malit të Zi]] * [[Presidenti i Malit të Zi]] * [[Kushtetuta e Malit të Zi]] == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.skupstina.me Faqja zyrtare] [[Kategoria:Kuvende sipas vendit]] [[Kategoria:Mali i Zi]] e2v2l7c2uqr8wunmfa5a0117vcwkoet Erling Haaland 0 318442 3022623 3007235 2026-08-05T16:00:48Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022623 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Erling Haaland | image = Erling Haaland Morocco v Norway 7 June 2026-51.jpg | caption = Haaland me Norvegjinë në vitin 2026 | full_name = Erling Braut Haaland<ref>{{cite web|title=Derfor byttet han fra Håland til Haaland|trans-title=Arsyeja pse ai ndryshoi nga Håland në Haaland|language=no|newspaper=Dagbladet|date=19 shtator 2019|access-date=19 dhjetor 2019|url=https://www.dagbladet.no/sport/derfor-byttet-han-fra-haland-til-haaland/71617171/amp|archive-date=3 shkurt 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203185824/https://www.dagbladet.no/sport/derfor-byttet-han-fra-haland-til-haaland/71617171/amp|url-status=live}}</ref> | birth_name = Erling Braut Håland<ref>{{cite web|url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: Norway|trans-title=FIFA Kupa e Botës nën-20 Poloni 2019: Lista e lojtarëve: Norvegjia|publisher=FIFA|language=en|page=13|date=13 qershor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|archive-date=6 shkurt 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|21|7|2000|df=y}}<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/253989/erling-haaland|title=Erling Haaland: Overview|trans-title=Erling Haaland: Përmbledhje|publisher=ESPN FC|language=en|access-date=27 nëntor 2020|archive-date=27 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127150717/https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/253989/erling-haaland|url-status=live}}</ref> | birth_place = [[Leeds]], [[West Yorkshire]], Angli | height = 1.95 m<ref>{{cite web|url=https://www.mancity.com/citytv/mens/inside-city-398-erling-haaland-special-63790731|title=Inside City 398: Erling Haaland Special|publisher=Manchester City F.C.|language=en|date=14 qershor 2022|access-date=16 qershor 2022}}</ref> | position = [[Sulmuesi (futboll)|Sulmues]] | currentclub = [[Manchester City F.C.|Manchester City]] | clubnumber = 9 | youthyears1 = 2005–2016 | youthclubs1 = [[Bryne FK|Bryne]] | youthyears2 = 2017 | youthclubs2 = [[Molde FK|Molde]] | years1 = 2015–2016 | clubs1 = [[Bryne FK 2|Bryne 2]] | caps1 = 14 | goals1 = 18 | years2 = 2016–2017 | clubs2 = [[Bryne FK|Bryne]] | caps2 = 16 | goals2 = 0 | years3 = 2017 | clubs3 = [[Molde FK 2|Molde 2]] | caps3 = 4 | goals3 = 2 | years4 = 2017–2019 | clubs4 = [[Molde FK|Molde]] | caps4 = 39 | goals4 = 14 | years5 = 2019–2020 | clubs5 = [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] | caps5 = 16 | goals5 = 17 | years6 = 2020–2022 | clubs6 = [[Borussia Dortmund]] | caps6 = 67 | goals6 = 62 | years7 = 2022– | clubs7 = [[Manchester City F.C.|Manchester City]] | caps7 = 132 | goals7 = 112 | nationalyears1 = 2015 | nationalteam1 = Norvegjia U15 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 4 | nationalyears2 = 2016 | nationalteam2 = [[Kombëtarja norvegjeze nën-16 e futbollit|Norvegjia U16]] | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2017 | nationalteam3 = [[Kombëtarja norvegjeze nën-17 e futbollit|Norvegjia U17]] | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 2 | nationalyears4 = 2017 | nationalteam4 = [[Kombëtarja norvegjeze nën-18 e futbollit|Norvegjia U18]] | nationalcaps4 = 6 | nationalgoals4 = 6 | nationalyears5 = 2018 | nationalteam5 = [[Kombëtarja norvegjeze nën-19 e futbollit|Norvegjia U19]] | nationalcaps5 = 6 | nationalgoals5 = 6 | nationalyears6 = 2019 | nationalteam6 = [[Kombëtarja norvegjeze nën-20 e futbollit|Norvegjia U20]] | nationalcaps6 = 5 | nationalgoals6 = 11 | nationalyears7 = 2018 | nationalteam7 = [[Kombëtarja norvegjeze nën-21 e futbollit|Norvegjia U21]] | nationalcaps7 = 3 | nationalgoals7 = 0 | nationalyears8 = 2019– | nationalteam8 = [[Kombëtarja norvegjeze e futbollit|Norvegjia]] | nationalcaps8 = 54 | nationalgoals8 = 62 | club-update = 19 maj 2026 | nationalteam-update = 5 korrik 2026 }} '''Erling Braut Haaland''' ('''Håland'''; lindur më 21 korrik 2000) është një [[futbolli]]st profesionist norvegjez i cili luan si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] për klubin anglez [[Manchester City F.C.|Manchester City]] dhe [[Kombëtarja norvegjeze e futbollit|kombëtaren norvegjeze]]. Ai njihet për atleticizmin, shpejtësinë dhe finalizimin, si dhe konsiderohet si një nga lojtarët më të mirë në botë.<ref>{{cite web|date=25 nëntor 2020|title=Is Erling Haaland the best striker in the world?|trans-title=A është Erling Haaland sulmuesi më i mirë në botë?|url=https://sport.optus.com.au/articles/os16468/champions-league-talking-points-wednesday-morning|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416231302/https://sport.optus.com.au/articles/os16468/champions-league-talking-points-wednesday-morning|archive-date=16 prill 2021|access-date=13 mars 2021|publisher=Optus Sport|language=en}}</ref> Haaland nisi karrierën e tij me [[Bryne FK|Bryne]], fillimisht duke luajtur me ekipin e rezervave dhe më pas ekipin e parë. Në vitin 2017, ai u transferua te [[Molde FK|Molde]] ku do të luante për dy vitet e ardhshme (përfshirë edhe me ekipin rezervë). Në janar 2019, Haaland ju bashkua [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] në Bundesligën Austriake, duke fituar dy kampionate dhe një kupë. Në dhjetor 2019, ai i transferua në Gjermani te [[Borussia Dortmund]], duke fituar [[DFB-Pokal|kupën]] në sezonin 2020–21. Në verën e vitit 2022, Haaland firmosi me Manchester Cityn në Angli. Haaland ka fituar disa trofe individual dhe ka thyer disa rekorde gjatë karrierës së tij. Gjatë sezonit 2019–20 me Salzburgun, ai u bë adoleshenti i parë që shënon në pesë ndeshje rresht në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]. Pas kësaj, ai u shpall golashënuesi më i morë në edicionin e sezonit 2020–21. Në vitin 2020, ai fitoi çmimin [[Golden Boy (çmim)|Golden Boy]] kurse në vitin 2021 u shpall lojtari i vitit në Bundesligë si dhe u përfshi në [[FIFA FIFPro World11]]. Haaland ka përfaqsuar Norvegjinë në të gjitha kategoritë e moshave. Në Kupën e Botës nën-20 në vitin 2019, ai fitoi Këpucën e Artë pasi shënoi plot nëntë gola në një ndeshje, duke vendosur një rekord. Ai debutoi zyrtarisht me ekipin e parë në shtator 2019. ==Jeta e hershme== Haaland ka lindur më 21 korrik 2000 në Leeds të Anglisë, kjo pasi babai i tij [[Alfie Haaland]] luante për [[Leeds United F.C.|Leeds United]] në Premier Ligë në atë kohë.<ref>{{cite news|url=https://www.leeds-live.co.uk/sport/leeds-united/erling-haaland-leeds-united-manutd-14854128|title=Wonderkid Haaland would pick Leeds United over Man Utd every time|trans-title=Djaloshi magjik Haalad do të zgjidhte Leeds United para Man Utd në çdo kohë|date=9 korrik 2018|website=Leeds Live|language=en|author=Beren Cross|access-date=22 nëntor 2019|quote=Erling Braut Haaland ka lindur në Leeds në korrik 2000, pak kohë pasi babai i tij ,Alf-Inge, u largua nga Elland Road për te Manchester City pas tre vitesh në West Yorkshire.|archive-date=16 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416231306/https://www.leeds-live.co.uk/sport/leeds-united/erling-haaland-molde-leeds-united-14854128|url-status=live}}</ref> Në vitin 2004, kur ai ishte vetëm tre vjeç, familja e tij u zhvendos në [[Bryne]], e cila ishte qyteti i lindjes së prindërve të tij.<ref>{{Cite web|date=29 nëntor 2018|title=Erling Braut Haaland: – Har sagt til meg selv at jeg vil bli verdens beste spiller|url=http://nettavisen.no/artikkel/3423560463|access-date=31 tetor 2020|website=Nettavisen|language=no|author=Ole Johnny Eriksrud Hansen|archive-date=16 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416231307/https://www.nettavisen.no/artikkel/erling-braut-haaland-har-sagt-til-meg-selv-at-jeg-vil-bli-verdens-beste-spiller/s/12-95-3423560463|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|date=2 tetor 2019|title=Erling Braut Haaland: Is Red Bull Salzburg striker really 'the next Zlatan Ibrahimovic'?|trans-title=Erling Braut Haaland: A është sulmuesi i Red Bull Salzburg 'Zlatan Ibrahimovic i ardhshëm'|url=https://www.bbc.com/sport/football/49885026|publisher=BBC Sport|language=en|author=Gary Rose|access-date=28 tetor 2019|archive-date=2 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191002060355/https://www.bbc.com/sport/football/49885026|url-status=live}}</ref> Përveç futbollit, Haaland luante edhe sporte të tjera, përfshirë [[handball]], [[golf]] dhe [[track and field]].<ref>{{cite news|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/elring-haaland-interview-clicked-with-sancho-reus-and-hazard-straight-away-9952|title=Erling Haaland: "I clicked with Jadon Sancho, Marco Reus and Thorgan Hazard straight away"|trans-title=Erling Haaland: "Klikova me Jadon Sancho, Marco Reus and Thorgan Hazard"|website=bundesliga.com|publisher=Bundesliga|language=en|date=14 shkurt 2020|access-date=20 shkurt 2021|archive-date=20 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120220559/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/elring-haaland-interview-clicked-with-sancho-reus-and-hazard-straight-away-9952|url-status=live}}</ref> Sipas disa raportimeve jo të konfirmuara, Haaland vendosi një rekord botëror për moshën e tij në kategorinë e kërcimit të gjatë kur ai ishte vetëm pesë vjeç, duke regjistruar distancën 1.63 metra në vitin 2006.<ref>{{cite web|url=https://www.90min.com/in/posts/6560333-stunning-report-reveals-erling-braut-haaland-is-a-world-record-holder-in-athletics|title=Stunning Report Reveals Erling Braut Haaland is a World Record Holder in Athletics|trans-title=Raporti shtangës zbulon se Erling Braut Haaland është mbajtësi i rekorsit botëror në atletikë|website=90min|language=en|author=Mudeet Arora|date=19 shkurt 2020|access-date=20 shkurt 2021|archive-date=16 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416231303/https://www.90min.com/in/posts/6560333-stunning-report-reveals-erling-braut-haaland-is-a-world-record-holder-in-athletics|url-status=live}}</ref> ==Karriera me klube== ===Bryne=== Karriera futbollistike e Haaland nisi kur ai ishte vetëm pesë vjeç, duke u regjistuar në akademinë e klubit të [[Bryne FK|Bryne]].<ref>{{cite web|title=Slik ble Erling Braut Haaland en av heteste fotballspillere – Han kunne ikke løpe skikkelig|url=https://www.dagbladet.no/sport/han-kunne-ikke-lope-skikkelig/72073154|newspaper=Dagbladet|language=no|author=Øyvind Godø|access-date=2 shtator 2020|date=30 janar 2020|archive-date=30 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130134208/https://www.dagbladet.no/sport/han-kunne-ikke-lope-skikkelig/72073154|url-status=live}}</ref><ref name="bundesliga-background1">{{cite web|title=Erling Haaland's journey: from Bryne to Borussia Dortmund|trans-title=Udhëhimi i Erling Haaland: nga Bryne te Borussia Dortmund|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/erling-haaland-roots-from-bryne-to-borussia-dortmund-history-norway-solskjaer-10652|publisher=Bundesliga|language=en|access-date=2 shtator 2020|archive-date=31 maj 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200531212502/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/erling-haaland-roots-from-bryne-to-borussia-dortmund-history-norway-solskjaer-10652}}</ref> Në sezonin 2015–16, ai luajti për ekipin rezervë të Bryne dhe zhvilloi paraqitje mbreslënëse, duke regjistuar 18 gola në 14 ndeshje.<ref name="auto">{{Cite web|title=In Profile: Erling Braut Håland|trans-title=Në profil: Erling Braut Haaland|website=FOTBALLBEN|language=no|date=13 korrik 2018|access-date=13 korrik 2018|url=https://fotballben.weebly.com/home/in-profile-erling-braut-haland#|archive-date=13 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180713173626/https://fotballben.weebly.com/home/in-profile-erling-braut-haland|url-status=live}}</ref> Në maj 2016, Gaute Larsen u shkarkua si trajneri i ekipit të parë dhe u zëvëndësua nga trajneri i ekipit rezervë Berntsen, i cili u vendos përkohësisht në atë rol. Nën drejtimin e tij, Haaland luajti ndeshjen e parë si titullar, tre muaj para ditëlindjes së tij të gjashtëmbëdhjetë.<ref name="goal-background1">{{cite web|title=Behind Haaland's Unstoppable Rise|trans-title=Mbrapa rritjes së pandalshme të Haaland|url=https://www.goal.com/story/erling-haaland-unstoppable-rise/|website=Goal.com|language=en|author1=Nicklas König|author2=Maximilian Schmeckel|access-date=2 shtator 2020|archive-date=18 mars 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318114617/https://www.goal.com/story/erling-haaland-unstoppable-rise/}}</ref><ref name="bundesliga-background1"/> Debutimi i tij erdhi në ligën e dytë norvegjeze ([[1. divisjon]]) kundër [[Ranheim Fotball|Ranheim]] më 12 maj.<ref>{{Cite news|title=Rødt kort og tap da Håland debuterte|newspaper=Jærbladet|language=no|date=12 maj 2016|access-date=30 prill 2018|url=http://jbl.no/index.php?page=vis_nyhet&NyhetID=39447|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625161118/http://jbl.no/index.php?page=vis_nyhet&NyhetID=39447|archive-date=25 qershor 2018}}</ref> Pasi kishte luajtur fillimisht si anësor, Berntsen filloi ta aktivizonte Haalandin si qëndër sulmues, i cili ishte roli i tij i preferuar. Pavarësisht se nuk shënoi në sezonin e tij të parë si profesionist, atij ju afrua një provë te klubi gjerman [[TSG 1899 Hoffenheim|1899 Hoffenheim]], por në fund ai u transferua te [[Molde FK|Molde]] ku luajti nën drejtimin e trajnerit [[Ole Gunnar Solskjær]].<ref name="goal-background1"/> Haaland luajti gjithsej 16 ndeshje me Bryne.<ref name="auto"/> ===Molde=== [[Skeda:Molde-Zenit (2) Erling Braut Håland 2018-8-30.jpg|parapamje|majtas|200px|Haaland duke luajtur për [[Molde FK|Molden]] në vitin 2018.]] Më 1 shkurt 2017, Molde njoftoi se kishte firmosur me 16-vjeçarin Haaland.<ref>{{Cite web|title=HÅLAND KLAR FOR MOLDE FK|publisher=Molde FK|language=no|date=1 shkurt 2017|access-date=30 prill 2018|url=http://www.moldefk.no/nyheter/haland-klar-for-molde-fk|archive-date=2 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180702175707/http://www.moldefk.no/nyheter/haland-klar-for-molde-fk|url-status=live}}</ref> Ai debutoi zyrtarisht me klubin e tij të ri më 26 prill në një ndeshje kupe kundër [[Volda TI]], duke shënuar një nga golat e fitores 3–2.<ref>{{Cite news|title=Solskjær hyller stortalentet Erling Braut Håland (17): – Ekkel å spille mot|trans-title=Solskjær vlerëson talentin e madh Erling Braut Håland (17): – E vështirë të luash kundër tij|language=no|newspaper=Verdens Gang|date=6 gusht 2018|access-date=30 prill 2018|url=https://www.vg.no/sport/fotball/i/VVnp4/solskjaer-hyller-stortalentet-erling-braut-haaland-17-ekkel-aa-spille-mot|archive-date=30 prill 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180430183007/https://www.vg.no/sport/fotball/i/VVnp4/solskjaer-hyller-stortalentet-erling-braut-haaland-17-ekkel-aa-spille-mot|url-status=live}}</ref> Debutimi i Haaland në [[Eliteserien]] erdhi më 4 qershor kundër [[Sarpsborg 08 FF|Sarpsborg 08]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 71të; pasi mori një karton të verdhë vetëm një minutë pasi kishte hyrë në fushë, Haaland shënoi golin e fitores në minutën e 77të, duke regjistruar golin e parë në elitën e futbollit norvegjez.<ref>{{Cite news|title=Alfies sønn (16) fikk Molde-debut: Gult kort etter 65 sekunder|trans-title=Djali i Alfies (16) debuton me Molden: Karton i verdhë pas 65 sekondash|language=no|newspaper=Verdens Gang|date=5 qershor 2017|access-date=30 prill 2018|url=https://www.vg.no/sport/fotball/i/vR084/alfies-soenn-16-fikk-molde-debut-gult-kort-etter-65-sekunder|archive-date=13 shkurt 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213220610/https://www.vg.no/sport/fotball/i/vR084/alfies-soenn-16-fikk-molde-debut-gult-kort-etter-65-sekunder|url-status=live}}</ref> Goli i tij i dytë erdhi më 17 shtator në fitoren 3–2 ndaj [[Viking FK]]; pas përfundimit të ndeshjes, Haaland u kritikua nga shoku i ekipit [[Björn Bergmann Sigurðarson]] pasi festoi golin e tij para tifozëve të Viking.<ref>{{cite news|url=https://www.vg.no/sport/fotball/i/O4OAA/molde-helten-17-refses-av-lagkamerat-det-faar-han-ikke-gjoere-igjen|title=Molde-helten (17) refses av lagkamerat: – Det får han ikke gjøre igjen|author=Arilas Berg Ould-Saada|date=18 shtator 2017|newspaper=Verdens Gang|language=no|access-date=23 tetor 2019|archive-date=12 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012144046/https://www.vg.no/sport/fotball/i/O4OAA/molde-helten-17-refses-av-lagkamerat-det-faar-han-ikke-gjoere-igjen|url-status=live}}</ref> Haaland e mbylli sezonin e parë si lojtar i Moldes me katër gola në njëzet ndeshje.<ref>{{cite web|title=alyomfotball.no: Erling Braut Haaland – Tipico Bundesliga|url=http://www.altomfotball.no/element.do?cmd=player&personId=304980&tournamentId=247&useFullUrl=false|publisher=alt om fotball|language=no|access-date=2 shtator 2020|archive-date=27 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127194929/http://www.altomfotball.no/element.do?cmd=player&personId=304980&tournamentId=247&useFullUrl=false|url-status=live}}</ref> Më 1 korrik 2018, Haaland shënoi katër gola në 21 minutat e para të ndeshjes ndaj [[SK Brann|Brann]], duke i dhënë Moldes një fitore 4–0 ndaj një ekipi që vinte në këtë ndeshje si kryesues i kampionatit pa asnjë humbje. Pas ndeshjes, trajneri Solskjær krahasoi stilin e lojës së Haaland me atë të sulmuesit belg [[Romelu Lukaku]], si dhe shtoi se klubi kishte refuzuar disa oferta për të.<ref>{{Cite news|title=Manchester United scout watches wonderkid Erling Haaland score FOUR goals|trans-title=Skauti i Manchester United shikon talentin Erling Haaland të shënojë katër gola|newspaper=Manchester Evening News|language=en|date=2 korrik 2018|access-date=7 korrik 2018|url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/transfer-news/man-utd-transfer-erling-haland-14853170|archive-date=7 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707172425/https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/transfer-news/man-utd-transfer-erling-haland-14853170|url-status=live}}</ref> Në ndeshjen e rradhës një javë më vonë, Haaland vazhdoi me formën e tij të shkëlqyer duke shënuar edhe dy gola të tjerë, me Molden që arriti një fitore komode 5–1 kundër [[Vålerenga Fotball]].<ref>{{Cite web|title=LEKESTUE!|trans-title=LEKESTUE!|publisher=Molde FK|language=no|date=8 korrik 2018|access-date=8 korrik 2018|url=http://www.moldefk.no/nyheter/lekestue-mot-vif|archive-date=9 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709011228/http://www.moldefk.no/nyheter/lekestue-mot-vif|url-status=live}}</ref> Goli i tij i parë në kompeticionet evropiane erdhi më 26 korrik në një fitore 3–0 kundër [[KF Laçi|Laçit]] në fazën kualifikuese të Ligës së Evropës.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.no/fotball/uefa-europa-league/2018-2019/haland-scoring-da-molde-dominerte-mot-albanske_leci_mfk_sto6863926/story.shtml|title=Håland-scoring da Molde dominerte mot albanske Laci|publisher=Eurosport|language=no|date=26 korrik 2018|access-date=26 korrik 2018|archive-date=26 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180726234457/https://www.eurosport.no/fotball/uefa-europa-league/2018-2019/haland-scoring-da-molde-dominerte-mot-albanske_leci_mfk_sto6863926/story.shtml|url-status=live}}</ref> Haaland humbi tre ndeshjet e fundit të sezonit për shkak të një ndrydhje në kyçin e djathë të këmbës.<ref>{{cite news|url=https://www.vg.no/sport/fotball/i/0Ed8WM/skadet-haaland-trolig-ferdigspilt-i-molde|title=Skadet Håland trolig ferdigspilt i Molde|author=Arilas Berg Ould-Saada|language=no|date=1 nëntor 2018|newspaper=Verdens Gang|access-date=23 tetor 2019|archive-date=5 shkurt 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200205153403/https://www.vg.no/sport/fotball/i/0Ed8WM/skadet-haaland-trolig-ferdigspilt-i-molde|url-status=live}}</ref> Në fund të sezonit, ai u shpall "Zbulimi i Vitit" në Eliteserien.<ref name="breakthrough award">{{cite web|url=https://www.eliteserien.no/fotballfesten/alle-vinnerne-pa-fotballfesten|title=Alle vinnerne på fotballfesten|language=no|publisher=Eliteserien|date=25 nëntor 2018|access-date=20 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127152124/https://www.eliteserien.no/fotballfesten/alle-vinnerne-pa-fotballfesten|archive-date=27 nëntor 2018|url-status=dead}}</ref> Haaland ishte gjithashtu edhe golashënuesi më i mirë i Moldes, duke regjistruar 16 gola në 30 ndeshje në të gjitha kompeticionet.<ref>{{Cite web|title=Erling Braut Haaland: – Har sagt til meg selv at jeg vil bli verdens beste spiller|trans-title=Erling Braut Haaland: – I thash vetes se doja të bëhesha lojtari më i mirë në botë|publisher=Nettavisen|language=no|date=28 nëntor 2019|access-date=2 mars 2020|url=https://www.nettavisen.no/nyheter/erling-braut-haaland---har-sagt-til-meg-selv-at-jeg-vil-bli-verdens-beste-spiller/3423560463.html|archive-date=14 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214155943/https://www.nettavisen.no/nyheter/erling-braut-haaland---har-sagt-til-meg-selv-at-jeg-vil-bli-verdens-beste-spiller/3423560463.html}}</ref> ===Red Bull Salzburg=== [[Skeda:FC Salzburg gegen SSC Napoli (Championsleague 3. Runde 23. Oktober 2019) 83.jpg|parapamje|upright|Haaland me [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]], 23 tetor 2019.]] Më 19 gusht 2018, [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] njoftoi transferimin e Haaland në një kontratë pesë-vjeçare; transferimi do të zyrtarizohej më 1 janar 2019.<ref name=":0">{{cite web|title=Servus in Salzburg Erling Halend|url=https://www.redbullsalzburg.at/de/fc-red-bull-salzburg/news/saison_2018_19/servus-in-salzburg-erling-haland.html|publisher=FC Red Bull Salzburg|language=de|access-date=19 gusht 2018|date=19 gusht 2018|archive-date=18 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180818214857/https://www.redbullsalzburg.at/de/fc-red-bull-salzburg/news/saison_2018_19/servus-in-salzburg-erling-haland.html}}</ref> Gazetari i ''The Athletic'', Phil Hay, raportoi se para kësaj marrëveshje, Haaland ishte pranë transferimit te Leeds United.<ref>{{cite web|url=https://sportslens.com/phil-hay-says-leeds-united-attempted-to-sign-erling-haaland-last-year/276192/|title=Phil Hay says Leeds United attempted to sign Erling Haaland last year|trans-title=Phil Hay thotë se Leeds United tentoi të firmoste me Erling Haaland vitin e kaluar|website=Sportslens.com|language=en|date=18 shtator 2019|access-date=4 janar 2020|archive-date=21 shkurt 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200221001731/https://sportslens.com/phil-hay-says-leeds-united-attempted-to-sign-erling-haaland-last-year/276192/|url-status=live}}</ref> Ai debutoi zyrtarisht për klubin austriak më 19 shkurt në ndeshjen çerek-finale të kupës kundër [[1. Wiener Neustädter SC (2008)|Wiener Neustädter]], si dhe shënoi golin e parë më 12 maj në fitoren 2–1 kundër [[LASK]] në kampionat. Më 19 korrik, Haaland shënoi tregolësh në suksesin 7–1 kundër [[SC-ESV Parndorf 1919|SC-ESV Parndorf]],<ref>{{cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/07/19/austria/ofb-stiegl-cup/sc-esv-parndorf-1919/fc-red-bull-salzburg/3048847/|title=Parndorf vs. Salzburg 1–7|publisher=Soccerway|language=en|access-date=1 shtator 2021}}</ref> kurse më 10 gusht regjistroi një tjetër tregolësh në një fitore 5–2 kundër [[Wolfsberger AC]] në kampionat.<ref>{{cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/08/10/austria/bundesliga/fc-red-bull-salzburg/wolfsberger-athletik-club/3034849/|title=Salzburg vs. Wolfsberger AC 5–2|publisher=Soccerway|language=en|access-date=1 shtator 2021}}</ref> Më 14 shtator, ai shënoi një tjetër tregolësh në një tjetër fitore tenistike 7–2 kundër [[TSV Hartberg]]; kjo ishte ndeshja e gjashtë rresht ku Haaland kishte shënuar.<ref>{{cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/09/14/austria/bundesliga/fc-red-bull-salzburg/tsv-hartberg/3034873/|title=Salzburg vs. Hartberg 7–2|publisher=Soccerway|language=en|access-date=1 shtator 2021}}</ref> Tre ditë më pas, Haaland bëri debutimin e tij në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]], duke shënuar shënuar një tjetër tregolësh, i katërti gjithsej si lojtar i Salzburgut, në fitoren 6–2 kundër ekipit belg [[K.R.C. Genk|Genk]] në fazën e grupeve.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2019/sep/17/champions-league-roundup-haland-makes-history-in-salzburg-romp-as-barca-are-held|title=Champions League roundup: Håland makes history in Salzburg romp as Barça are held|trans-title=Përmbledhje e Ligës së Kampioneve: Haaland bën historinë në fitoren e Salzburgut, Barça ndalohet|newspaper=The Guardian|language=en|date=17 shtator 2019|access-date=17 shtator 2019|archive-date=2 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191002172228/https://www.theguardian.com/football/2019/sep/17/champions-league-roundup-haland-makes-history-in-salzburg-romp-as-barca-are-held|url-status=live}}</ref> Në dy ndeshjet e rradhës në Ligën e Kampioneve, Haaland shënoi një gol kundër [[Liverpool F.C.|Liverpool]]it në [[Anfield]] dhe dy të tjerë kundër [[S.S.C. Napoli|Napolit]], duke u bërë adoleshenti i parë pas [[Karim Benzema]]s në historinë e kompeticionit që shënon gol në tre ndeshjet e para.<ref name="goal">{{cite web|url=https://www.goal.com/en-cm/news/salzburgs-haaland-matches-drogbas-champions-league-record/rij8a810gbsn1bai6ycxrok8x|title=Salzburg's Haaland matches Drogba's Champions League record|trans-title=Haalandi i Salzburgut barazon rekordin e Drogbas në Ligën e Kampioneve|website=Goal.com|language=en|date=24 tetor 2019|access-date=5 nëntor 2019|archive-date=2 shkurt 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200202021948/https://www.goal.com/en-cm/news/salzburgs-haaland-matches-drogbas-champions-league-record/rij8a810gbsn1bai6ycxrok8x|url-status=live}}</ref> Pasi shënoi me penallti kundër Napolit, Haaland u bë adoleshenti i parë që shënonte në katër ndeshje rresht si dhe lojtari i katërt i çdo moshe që e arrin këtë gjë (pas [[Zé Carlos]], [[Alessandro Del Piero]]s dhe [[Diego Costa|Diego Costës]]).<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.sport1.de/fussball/champions-league/2019/11/champions-league-erling-haaland-von-red-bull-trifft-auch-gegen-neapel|title=Haaland ballert sich zum Rekord|publisher=Sport1|language=de|date=5 nëntor 2019|access-date=5 nëntor 2019|archive-date=6 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191106121924/https://www.sport1.de/fussball/champions-league/2019/11/champions-league-erling-haaland-von-red-bull-trifft-auch-gegen-neapel|url-status=live}}</ref> Ai më pas shënoi të tre golat e fitores 3–0 kundër Wolfsberger AC; ky ishte tregolëshi i pestë për Haaland në sezonin 2019–20 si dhe i dyti kundër Wolfsberger AC.<ref>{{cite news|url=https://en.as.com/en/2019/11/10/football/1573410028_663896.html|title=Erling Braut Haaland bags fifth hat-trick of the season|trans-title=Erling Haaland shënon tregolëshin e pestë të sezonit|newspaper=Diario AS|language=en|date=10 nëntor 2019|access-date=19 dhjetor 2019|archive-date=9 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609094257/https://en.as.com/en/2019/11/10/football/1573410028_663896.html|url-status=live}}</ref> Më 27 nëntor, në ndeshjen e kthimit ndaj Genk, Haaland u aktivizua si zëvëndësues dhe shënoi në ndeshjen e tij të pestë në Ligën e Kampioneve.<ref>{{cite web|title=Genk 1–4 Red Bull Salzburg: Erling Braut Haaland breaks more scoring records|trans-title=Genk 1–4 Red Bull Salzburg: Erling Braut Haaland thyen rekorde të tjera shënimi|url=https://www.bbc.com/sport/football/50519954|website=BBC Sport|language=en|access-date=19 dhjetor 2019|date=27 nëntor 2019|archive-date=28 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128101920/https://www.bbc.com/sport/football/50519954|url-status=live}}</ref> Me këtë gol, ai ju bashkua Del Pieros, [[Serhii Rebrov]]it, [[Neymar]]it, [[Cristiano Ronaldo]]s dhe [[Robert Lewandowski]]t si lojtarët e vetëm që kanë shënuar në pesë ndeshje rresht në këtë kompeticion.<ref>{{cite news|url=https://en.as.com/en/2019/11/27/football/1574893540_950310.html|title=Erling Haaland makes Champions League history|trans-title=Erling Haaland bën historinë në Ligën e Kampioneve|newspaper=Diario AS|language=en|date=27 nëntor 2019|access-date=19 dhjetor 2019|archive-date=12 shkurt 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212123718/https://en.as.com/en/2019/11/27/football/1574893540_950310.html|url-status=live}}</ref> Pavarësisht se Haaland shkëlqeu gjatë fazës së grupeve, Red Bulli nuk arriti dot ta kalonte grupin. Norvegjezi dështoi të shënonte në ndeshjen e fundit kundër Liverpoolit, e cila i mposhti austriakët 2–0 dhe konfirmoi eliminimin e tyre.<ref>{{cite news|title=Red Bull Salzburg 0–2 Liverpool: Reds reach Champions League knockout stages with win|trans-title=Red Bull Salzburg 0–2 Liverpool: Të kuqtë arrijnë fazën me eliminim direkt me këtë fitore|url=https://www.bbc.com/sport/football/50667332|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=19 dhjetor 2019|date=10 dhjetor 2019|archive-date=12 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212170327/https://www.bbc.com/sport/football/50667332|url-status=live}}</ref> Kjo ndeshje rezultoi të ishte e fundit për Haaland si lojtar i Salzburgut; largimi i tij u konfirmua më 29 dhjetor. Ai regjistroi gjithsej 29 gola me klubin, 28 prej të cilëve erdhën në gjysmën e parë të sezonit 2019–20.<ref>{{cite news|url=https://www.skysports.com/football/news/11899/11897354/erling-haaland-signs-for-borussia-dortmund-from-rb-salzburg|title=Dortmund sign Man Utd target Haaland|trans-title=Dortmund firmos me objektivin e Man Utd Haaland|publisher=Sky Sports|language=en|date=30 dhjetor 2019|access-date=30 dhjetor 2019|archive-date=29 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229214316/https://www.skysports.com/football/news/11899/11897354/erling-haaland-signs-for-borussia-dortmund-from-rb-salzburg|url-status=live}}</ref> ===Borussia Dortmund=== Haaland ishte objektiv i [[Manchester United F.C.|Manchester United]] dhe [[Juventus F.C.|Juventusit]] gjatë merkatos dimërore. Pavarësisht kësaj, klubi gjerman [[Borussia Dortmund]] njoftoi transferimin e tij më 29 dhjetor 2019, tre ditë para se merkatoja dimërore të hapej zyrtarisht. Haaland firmosi për katër vite kurse Dortmundi pagoi 20 milion € për shërbimet e tij.<ref>{{cite web|url=https://www.bvb.de/News/Uebersicht/BVB-verpflichtet-Erling-Haaland|title=BVB verplichtet Erling Haaland|language=de|publisher=Borussia Dortmund|date=29 dhjetor 2019|access-date=29 dhjetor 2019|archive-date=5 shkurt 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200205184007/https://www.bvb.de/News/Uebersicht/BVB-verpflichtet-Erling-Haaland|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Erling Braut Haaland: Borussia Dortmund sign striker from Red Bull Salzburg|trans-title=Erling Braut Haaland: Borussia Dortmund firmos me sulmuesin nga Red Bull Salzburg|url=https://www.bbc.com/sport/football/50940894|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=31 dhjetor 2019|date=29 dhjetor 2019|archive-date=30 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230183508/https://www.bbc.com/sport/football/50940894|url-status=live}}</ref> ====2019–20: Sezoni debutues në Gjermani==== Haaland bëri debutimin e tij më 18 janar 2020 në transfertën kundër [[FC Augsburg|Augsburgut]], duke u aktivizuar si zëvëndësues. Ai shënoi plot tre gola në 23 minuta duke i dhënë ekipit një fitore 5–3.<ref>{{cite news|title=FC Augsburg 3–5 Borussia Dortmund: Erling Braut Haaland scores hat-trick on debut|trans-title=FC Augsburg 3–5 Borussia Dortmund: Erling Braut Haaland shënon tregolësh në debutim|url=https://www.bbc.com/sport/football/51163405|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=18 janar 2020|date=18 janar 2020|archive-date=19 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200119112551/https://www.bbc.com/sport/football/51163405|url-status=live}}</ref> Ai u bë lojtari i dytë në historinë e Dortmundit pas [[Pierre-Emerick Aubameyang]] që shënon tre gola në debutimin në [[Bundesliga|Bundesligë]].<ref>{{cite web|date=18 janar 2020|title=Teen sensation Erling Braut Håland scores debut hat-trick to save Borussia Dortmund|trans-title=Adoleshenti i talentuar Erling Braut Haaland shënon tregolësh në debutim për të shpëtuar Borussia Dortmundin|url=https://www.cnn.com/2020/01/18/football/borussia-dortmund-erling-braut-hland-augsburg-spt-intl|access-date=20 janar 2020|publisher=CNN|language=en|author=Matias Grez|archive-date=18 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200118232154/https://www.cnn.com/2020/01/18/football/borussia-dortmund-erling-braut-hland-augsburg-spt-intl/|url-status=live}}</ref> Gjashtë ditë më pas, në ndeshjen e tij të dytë, Haaland u aktivizua sërisht si zëvëndësues në derbin lokal kundër [[1. FC Köln]], duke shënuar edhe dy gola të tjerë; i pari erdhi dymbëdhjetë minuta pasi kishte hyrë në fushë kurse i dyti dhjetë minuta më pas, me Dortmundin që fitoi lehtësisht me rezultatin 5–1.<ref>{{cite web|url=https://www.kicker.de/4588821/ticker/borussia-dortmund-17/1-fc-koeln-16|title=Haaland glänzt auch beim Heimdebüt: BVB schießt Köln ab|website=kicker|publisher=Olympia-Verlag|language=de|access-date=25 janar 2020|archive-date=25 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125134630/https://www.kicker.de/4588821/ticker/borussia-dortmund-17/1-fc-koeln-16|url-status=live}}</ref> Këto gola e bënë Haalandin lojtarin e parë në historinë e Bundesligës që shënon pesë herë në dy ndeshjet e para, si dhe lojtari më i shpejtë që e arriti këtë gjë (56 minuta).<ref>{{cite web|url=http://www.bvb.de/eng/content/view/full/173172/|title=Haaland's Bundesliga record – five goals in 56 minutes|trans-title=Rekordi i Haaland në Bundesligë – pesë gola në 56 minuta|publisher=Borussia Dortmund|language=en|access-date=25 janar 2020|archive-date=25 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125031443/https://www.bvb.de/eng/content/view/full/173172|url-status=live}}</ref> Pavarësisht se kishte luajtur më pak se një orë, Haaland u shpall [[Lojtari i Muajit i Bundesligës|Lojtari i muajit i Bundesligës]] për janarin.<ref>{{cite news|title=Haaland wins Player of the Month award after an hour on pitch|trans-title=Haalan fiton çmimin lojtari i muaji5 pas vetëm një ore në fushë|url=https://www.espn.com/soccer/borussia-dortmund/story/4053203/haaland-wins-player-of-the-month-award-after-an-hour-on-pitch|publisher=ESPN FC|language=en|access-date=18 shkurt 2020|date=15 shkurt 2020|archive-date=17 shkurt 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217002023/https://www.espn.com/soccer/borussia-dortmund/story/4053203/haaland-wins-player-of-the-month-award-after-an-hour-on-pitch|url-status=live}}</ref> Pas dopietës së shënuar më 1 shkurt kundër [[1. FC Union Berlin|Union Berlinit]], Haaland vendosi një tjetër rekord si lojtari i vetëm në historinë e kampionatit që shënon shtatë gola në tre ndeshjet e para.<ref>{{cite web|title=Borussia Dortmund 5–0 Union Berlin: Jadon Sancho and Erling Braut Haaland break records|trans-title=Borussia Dortmund 5–0 Union Berlin: Jadon Sancho dhe Erling Braut Haaland thyejnë rekorde|url=https://www.bbc.com/sport/football/51342031|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=1 shkurt 2020|date=3 shkurt 2020|archive-date=2 shkurt 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200202212856/https://www.bbc.com/sport/football/51342031|url-status=live}}</ref> Më 18 shkurt, Haaland shënoi të dy golat e Dortmundit në fitoren 2–1 kundër ekipit francez [[Paris Saint-Germain F.C.|Paris Saint-Germain]] në ndeshjen e parë të raundit të 16-tave të Ligës së Kampioneve. Ai arriti në kuotën e dhjetë golave në vetëm tetë ndeshje, duke llogaritur edhe golat e shënuar në fazën e grupeve me Salzburgun.<ref>{{cite web|title=Borussia Dortmund 2–1 Paris St-Germain: Erling Braut Haaland scores twice|trans-title=Borussia Dortmund 2–1 Paris St-Germain: Erling Braut Haaland shënon dy herë|url=https://www.bbc.com/sport/football/51533266|publisher=BBC Sport|language=en|author=Phil Dawkes|access-date=19 shkurt 2020|date=18 shkurt 2020|archive-date=21 shkurt 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200221011052/https://www.bbc.com/sport/football/51533266|url-status=live}}</ref> Dortmundi u mposht në ndeshjen e kthimit në [[Paris]] me rezultatin 2–0 dhe u eliminua, duke shkaktuar eliminimin e dytë të Haaland për këtë sezon.<ref>{{cite web|title=Paris St-Germain 2–0 Borussia Dortmund: Neymar scores as French champions reach last eight|trans-title=Paris St-Germain 2–0 》Borussia Dortmund: Neymar shënon, kampionët francez arrijnë në tetë më të mirat|url=https://www.bbc.com/sport/football/51800667|publisher=BBC Sport|language=en|author=Saj Chowdhury|access-date=11 mars 2020|date=11 mars 2020|archive-date=12 korrik 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712095759/https://www.bbc.com/sport/football/51800667|url-status=live}}</ref> Dy muaj më vonë, pas rifillimit të sezonit mes [[Pandemia e COVID-19|Pandemisë COVID-19]], Haaland regjistoi golin e 10të sezonal në një fitore 4–0 kundër [[FC Schalke 04|Schalke 04]] më 16 maj.<ref>{{cite web|title=Dortmund's Haaland scores Bundesliga's first goal upon league's return|trans-title=Haalandi i Dortmundit shënon golin e parë të Bundesligës pas rikthimit të ligës|url=https://www.espn.co.uk/football/german-bundesliga/story/4095187/dortmunds-erling-haaland-scores-bundesligas-first-goal-upon-leagues-return|date=16 maj 2020|publisher=ESPN FC|language=en|access-date=18 maj 2020|archive-date=11 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611060310/https://www.espn.co.uk/football/german-bundesliga/story/4095187/dortmunds-erling-haaland-scores-bundesligas-first-goal-upon-leagues-return|url-status=live}}</ref> Më 20 qershor, Haaland shënoi të dy golat e fitores 2–0 kundër [[RB Leipzig]] që konfirmoi vendin e dytë në kampionat për Dortmundin si dhe kualifikimin në Ligën e Kampioneve sezonin e ardhshëm.<ref>{{Cite web|date=20 qershor 2020|title=Haaland goals secure Bundesliga runner-up spot for Dortmund|trans-title=Golat e Haalandit sigurojnë vendin e dytë për Dortmundin|url=https://apnews.com/b25c961f959d34b4600bba4db0d567f7|access-date=26 qershor 2020|website=Associated Press News|language=en|archive-date=29 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629211450/https://apnews.com/b25c961f959d34b4600bba4db0d567f7|url-status=live}}</ref> Norvegjezi e mbylli sezonin 2019–20 me 44 gola në 40 ndeshje për Dortmundin dhe Salzburgun.<ref>{{cite news|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/erling-haaland-talking-about-titles-alone-not-enough-borussia-dortmund-12226|title=Borussia Dortmund's Erling Haaland: "Talking about winning titles alone is not enough"|trans-title=Erling Haaland i Borussia Dortmund: "Të flasësh për fitimin e titujve nuk mjafton"|website=bundesliga.com|publisher=Bundesliga|language=en|date=29 korrik 2020|access-date=4 gusht 2020|archive-date=3 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803233523/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/erling-haaland-talking-about-titles-alone-not-enough-borussia-dortmund-12226|url-status=live}}</ref> ====2020–21: Lojtari i Sezonit i Bundesligës dhe golashënuesi i Ligës së Kampioneve==== [[Skeda:Erling Haaland 2020.jpg|parapamje|majtas|Haaland në aksion me [[Borussia Dortmund]]in në 2020.]] Haalandi e nisi sezonin e ri me një dopietë në fitoren 3–0 të Dortmundit kundër [[Borussia Mönchengladbach]] në ndeshjen hapëse të Bundesligës më 19 shtator.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/de/bundesliga/news/borussia-dortmund-bvb-doppelpacker-erling-haaland-zentrum-junge-wilde-12915|title=Jung, entschlossen, talentiert – Borussia Dortmund begeistert zum Start|website=bundesliga.com|publisher=Bundesliga|language=de|date=19 shtator 2020|accessdate=31 gusht 2022}}</ref> Ai më pas shënoi në humbjen 2–3 kundër [[FC Bayern München|Bayern München]] në ''[[Der Klassiker]]'' për Superkupën e Gjermanisë më 30 shtator,<ref>{{cite web|date=30 shtator 2020|title=Bayern Munich beat Borussia Dortmund to claim German Super Cup|trans-title=Bayern Mynihu mposht Borussia Dortmundin dhe fiton Superkupën e Gjermanisë|url=https://www.espn.com/soccer/report?gameId=577252|publisher=ESPN FC|language=en|accessdate=7 nëntor 2020|archive-date=2 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201102094844/https://www.espn.com/soccer/report?gameId=577252|url-status=live}}</ref> si dhe i shënoi sërisht në takimin në kampionat më 7 nëntor, ku Dortmund u mposht sërisht 2–3.<ref>{{cite web|date=7 nëntor 2020|title=Bayern hold on to win Klassiker thriller|trans-title=Bayern mbahet dhe fiton Klassiker emocionuese|url=https://www.skysports.com/football/news/11881/12126576/borussia-dortmund-2-3-bayern-munich-bayern-top-bundesliga-as-robert-lewandowski-keeps-up-klassiker-form|website=Sky Sports|language=en|accessdate=7 nëntor 2020|archive-date=16 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416231304/https://www.skysports.com/football/news/11881/12126576/borussia-dortmund-2-3-bayern-munich-bayern-top-bundesliga-as-robert-lewandowski-keeps-up-klassiker-form|url-status=live}}</ref> Më 21 nëntor, norvegjezi shënoi plot katër gola brënda 32 minutave në fitoren 5–2 kundër [[Hertha BSC]].<ref>{{cite web|url=https://www.bvb.de/eng/content/view/full/183562|title=Haaland scores four as BVB come from behind to win in Berlin|trans-title=Haaland shënon katër, BVB fiton me përmbysje në Berlin|publisher=Borussia Dortmund|language=en|date=21 nëntor 2020|access-date=22 nëntor 2020|archive-date=4 dhjetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204090915/https://www.bvb.de/eng/content/view/full/183562|url-status=live}}</ref> Me pesë gola të shënuar, Haaland u emërua Lojtari i Muajit i Bundesligës për muajin nëntor, duke e fituar këtë çmim për herë të dytë në karrierë.<ref name="November POTM">{{cite web|title=Erling Haaland named Bundesliga Player of the Month for November|trans-title=Erling Haaland emërohet Lojtari i Muajit i Bundesligës për muajin nëntor|url=https://bulinews.com/news/6934/erling-haaland-named-bundesliga-player-the-month-for-november|website=BuliNews.com|language=en|date=18 dhjetor 2020|access-date=19 dhjetor 2020|archive-date=18 dhjetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218172129/https://bulinews.com/news/6934/erling-haaland-named-bundesliga-player-the-month-for-november|url-status=live}}</ref> Haaland vazhdoi të thyente rekorde të tjera në Ligën e Kampioneve, duke shënuar gjashtë gola në katër ndeshjet e para të fazës së grupeve; dopieta e shënuar kundër [[Club Brugge KV|Club Brugge]] më 24 nëntor e bëri norvegjezin lojtarin më të shpejtë që shënon pesëmbëdhjetë gola në këtë kompeticion, duke e arritur në vetëm dymbëdhjetë ndeshje të luajtura.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/54868208|title=Erling Braut Haaland: Will Borussia Dortmund striker fill Lionel Messi & Cristiano Ronaldo's shoes?|trans-title=Erling Braut Haaland: A do jetë sulmuesi i Borussia Dortmundit në lartësinë e Lionel Messit dhe Cristiano Ronaldos|publisher=BBC Sport|language=en|date=24 nëntor 2020|accessdate=24 nëntor 2020|archive-date=19 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210219085323/https://www.bbc.com/sport/football/54868208|url-status=live}}</ref> Disa orë para fillimit të ndeshjes së pestë të Dortmundit në fazën e grupeve kundër [[S.S. Lazio|Lazios]] më 2 dhjetor, klubi njoftoi se Haaland kishte pësuar një dëmtim në kofshë, që do ta mbante jashtë fushave për rreth një muaj.<ref>{{cite news|date=2 dhjetor 2020|title=Borussia Dortmund's Haaland to miss rest of 2020 through injury|trans-title=Haaland i Borussia Dortmundit do të humbasi pjesën e mbetur të 2020 për shkak dëmtimi|url=https://www.espn.com/soccer/borussia-dortmund/story/4251567/borussia-dortmunds-haaland-to-miss-rest-of-2020-through-injury|publisher=ESPN FC|language=en|accessdate=3 dhjetor 2020|archive-date=2 dhjetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202210410/https://www.espn.com/soccer/borussia-dortmund/story/4251567/borussia-dortmunds-haaland-to-miss-rest-of-2020-through-injury|url-status=live}}</ref> Haaland u rikthye nga dëmtimi më 3 janar 2021 në ndeshjen kundër [[VfL Wolfsburg]].<ref>{{cite news|date=1 janar 2021|title=Haaland back in action as Bundesliga returns from mini-break|trans-title=Haaland rikthehet në aksion, Bundesliga rikthehet nga pushimi i shkurtër|url=https://www.besoccer.com/new/amp/haaland-back-in-action-as-bundesliga-returns-from-mini-break-934945|website=BeSoccer.com|language=en|accessdate=17 shkurt 2021|archive-date=16 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416231305/https://www.besoccer.com/new/amp/haaland-back-in-action-as-bundesliga-returns-from-mini-break-934945|url-status=live}}</ref> Gjashtë ditë më pas, ai shënoi një dygolësh në suksesin 3–1 ndaj RB Leipzig,<ref>{{cite news|date=9 janar 2021|title=Erling Haaland hits brace as Borussia Dortmund overcome RB Leipzig|trans-title=Erling Haaland shënon dopietë, Borussia Dortmund tejkalon RB Leipzig|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/rb-leipzig-borussia-dortmund-live-line-ups-stats-haaland-sancho-szoboszlai-14194|website=bundesliga.com|publisher=Bundesliga|language=en|accessdate=17 shkurt 2021|archive-date=28 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128093215/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/rb-leipzig-borussia-dortmund-live-line-ups-stats-haaland-sancho-szoboszlai-14194|url-status=live}}</ref> të cilën e pasoi me të tjetër dygolësh në humbjen 4–2 kundër Mönchengladbach më 22 janar.<ref>{{cite news|date=22 janar 2021|title=Borussia Mönchengladbach leapfrog Borussia Dortmund in six-goal thriller|trans-title=Borussia Mönchengladbach mposht Borussia Dortmundin në ndeshjen emocionuese me gjashtë gola|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/borussia-monchengladbach-dortmund-live-line-ups-stats-haaland-reyna-sancho-14402|website=bundesliga.com|publisher=Bundesliga|language=en|accessdate=17 shkurt 2021|archive-date=15 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215155533/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/borussia-monchengladbach-dortmund-live-line-ups-stats-haaland-reyna-sancho-14402|url-status=live}}</ref> Më 17 shkurt, Haaland ishte protagonisti kryesor i fitores 3–2 kundër [[Sevilla FC|Seviljes]] në ndeshjen e parë të raundit të 16-tave të Ligës së Kampioneve, duke shënuar dy gola dhe asistuar të tretin.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/56039612|title=Sevilla 2–3 Borussia Dortmund: Erling Braut Haaland puts Dortmund in charge of Champions League tie|trans-title=Sevilla 2–3 Borussia Dortmund: Erling Braut Haaland vendos Dortmundin në krye në përballjen e Ligës së Kampioneve|publisher=BBC Sport|language=en|date=17 shkurt 2021|accessdate=17 shkurt 2021|archive-date=17 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217175519/https://www.bbc.com/sport/football/56039612|url-status=live}}</ref> Ai më pas shënoi një dopietë brënda dhjetë minutave të para të ndeshjes kundër Bayern München në [[Allianz Arena]] më 6 mars, duke i dhënë Dortmundit një avantazh të përkohshëm. Në përfundim të pjesës së parë, u zbulua se Haaland kishte pësuar një dëmtim, duke bërë që të zëvëndësohej. Bayerni arriti të përmbyste rezultatin dhe të fitonte 4–2.<ref>{{cite web|date=6 mars 2021|title=Robert Lewandowski reminds Erling Haaland of the Bundesliga pecking order|trans-title=Robert Lewandowski i kujton Erling Haaland se kush është më i miri|url=https://www.espn.com/soccer/german-bundesliga/story/4330933/robert-lewandowski-reminds-erling-haaland-of-the-bundesliga-pecking-order|publisher=ESPN FC|language=en|accessdate=7 mars 2021|archive-date=7 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307014840/https://www.espn.com/soccer/german-bundesliga/story/4330933/robert-lewandowski-reminds-erling-haaland-of-the-bundesliga-pecking-order|url-status=live}}</ref> Më këto gola, Haaland arriti në shifren e 100 golave si futbollist profesionist, një shifër e arritur në vetëm 146 ndeshje.<ref>{{cite web|url=https://www.givemesport.com/1657177-haaland-messi-or-ronaldo-who-scored-100-goals-quickest-in-their-career|title=Haaland, Messi or Ronaldo: Who scored 100 goals quickest in their career?|trans-title=Haaland, Messi apo Ronaldo: Kush shënoi 100 gola më shpejtë në karrierën e tyre?|website=GiveMeSport|language=en|author=Rob Hoskin|date=7 mars 2021|accessdate=7 mars 2021|archive-date=8 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308025006/https://www.givemesport.com/1657177-haaland-messi-or-ronaldo-who-scored-100-goals-quickest-in-their-career|url-status=live}}</ref> Haaland shënoi edhe dy gola të tjerë kundër Seviljes në ndeshjen e kthimit në Ligën e Kampioneve, duke i dhënë ekipit një barazim 2–2 dhe kualifikimin në çerek-finale me rezultatin e përgjithshëm 5–4.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/56325186|title=Borussia Dortmund 2–2 Sevilla|publisher=BBC Sport|language=en|date=9 mars 2021|accessdate=9 mars 2021|archive-date=9 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309231532/https://www.bbc.com/sport/football/56325186|url-status=live}}</ref> Me vetëm katërmbëdhjetë ndeshje të luajtura, Haaland u bë lojtari më i ri dhe më i shpejtë që shënon njëzet gola në këtë kompeticion, si dhe lojtari i parë dhe i vetëm që shënon dy ose më shumë gola në katër ndeshje rresht.<ref>{{cite news|date=9 mars 2021|title=Erling Haaland fastest and youngest to reach 20 Champions League goals|trans-title=Erling Haaland lojtari më i shpejtë dhe i ri që shënon 20 gola në Ligën e Kampioneve|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0267-11c2243c2cc4-ef4d87bba67c-1000--haaland-fastest-to-20-goals/|website=UEFA.com|language=en|accessdate=9 mars 2021|archive-date=9 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309215610/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0267-11c2243c2cc4-ef4d87bba67c-1000--haaland-fastest-to-20-goals/|url-status=live}}</ref> Në përballjen kundër [[Manchester City F.C.|Manchester Cityt]] në çerek-finale, Haaland asistoi golin e [[Marco Reus]] në ndeshjen e parë, por dështoi të shënonte në të dy ndeshjet,<ref>{{cite web|url=https://talksport.com/football/860893/erling-haaland-stats-man-city-transfer-champions-league-foden/|title=AUDITION PASSED Erling Haaland didn't score for Borussia Dortmund against Manchester City but power, pace and creativity on display in front of Pep Guardiola amid transfer rumours – so what did Phil Foden whisper to him?|trans-title=Audicioni i kaluar. Erling Haaland nuk shënoi për Borussia Dortmundin kundër Manchester Cityt por shfaqi forcë, shpejtësi dhe krijueshmëri para Pep Guardiolës mes zërave të merkatos – çfarë i pëshpëriti Phil Foden|website=[[Talksport]]|language=en|date=7 prill 2021|accessdate=31 gusht 2022}}</ref> me Dortmundin që u mposht në të dyja rastet me rezultatin 2–1. Pasi humbi dy ndeshje për shkak të një dëmtimi,<ref>{{cite news|url=https://www.besoccer.com/new/dortmund-wait-on-injured-haaland-for-dfb-pokal-final-989727|title=Dortmund wait on injured Haaland for DFB Pokal final|trans-title=Dortmundi pret të dëmtuarin Haaland për finalen e kupës|website=BeSoccer.com|language=en|date=8 maj 2021|access-date=14 maj 2021|archive-date=15 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515050605/https://www.besoccer.com/new/dortmund-wait-on-injured-haaland-for-dfb-pokal-final-989727|url-status=dead}}</ref> Haaland u rikthye si titullar më 13 maj në finalen e Kupës së Gjermanisë kundër RB Leipzig; ai shënoi dy gola në fitoren 4–1 të Dortmundit, duke fituar trofeun e parë me klubin.<ref>{{cite web|url=https://www.dfb.de/dfb-pokal/spieltag/?spieledb_path=%2Fmatches%2F2320839|title=RB Leipzig 1–4 Borussia Dortmund|website=dfb.de|publisher=Federata Gjermane e Futbollit|language=de|date=13 maj 2021|accessdate=1 shtator 2022}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 41 gola në të gjitha kompeticionet, përfshirë 27 në kampionat. Ai u votua nga tifozët si Lojtari i Sezonit i Bundesligës,<ref name="goal21">{{cite web|url=https://www.goal.com/de/meldungen/haaland-spieler-der-saison-bundesliga-bvb-lewandowski/natrorjs169915wzfzoovcthb|title=BVB: Erling Haaland zum Spieler der Saison in der Bundesliga gekürt|website=Goal.com|language=de|date=25 maj 2021|accessdate=1 shtator 2022}}</ref> u shpall golashënuesi më i mirë në Ligën e Kampioneve si dhe fitoi çmimin e sulmuesit më të mirë.<ref name="scorer">{{cite news|url=https://www.bvb.de/eng/News/Overview/Teams-goals188|title=Champions League top scorer: Haaland finishes out in front|trans-title=Golashënuesi më i mirë i Ligës së Kampioneve: Haaland përfundon në krye|publisher=UEFA|language=en|date=29 maj 2021|access-date=29 maj 2021|archive-date=7 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210807220755/https://www.bvb.de/eng/News/Overview/Teams-goals188|url-status=dead}}</ref><ref name="UCL forward">{{cite news|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/026c-1317bed66b10-0c90556ae125-1000--forward-of-the-season-haaland/|title=Champions League Forward of the Season: Erling Haaland|trans-title=Sulmuesi i Sezonit i Ligës së Kampioneve: Erling Haaland|publisher=UEFA|language=en|date=26 gusht 2021|access-date=26 gusht 2021}}</ref> ====2021–22: Dëmtimet e shumta dhe sezoni i fundit me Dortmundin==== Haaland e nisi sezonin 2021–22 me një tregolësh kundër [[SV Wehen Wiesbaden|Wehen Wiesbaden]] në raundin e parë të kupës më 7 gusht.<ref>{{cite news|url=https://www.spiegel.de/sport/fussball/dfb-pokal-erling-haaland-erzielt-fuer-borussia-dortmund-in-der-ersten-runde-drei-tore-a-e1d17cd8-c1c7-4ab0-9a45-e4cad8842272|title=Haaland startet mit drei Toren in die Saison|trans-title=Haaland e nis sezonin me tre gola|publisher=Spiegel Sport|language=en|date=7 gusht 2021|accessdate=7 gusht 2021|language=de}}</ref> Një javë më vonë, në ndeshjen hapëse të Bundesligës, Haaland shënoi dy gola dhe asistoi dy të tjerë me Dortmundin që arriti një fitore të madhe 5–2 kundër [[Eintracht Frankfurt]]it.<ref>{{cite news|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/borussia-dortmund-eintracht-frankfurt-live-line-ups-stats-haaland-reyna-16863|title=Erling Haaland orchestrates big Borussia Dortmund win against Eintracht Frankfurt|trans-title=Erling Haaland orkestron fitoren e madhe të Borussia Dortmundit kundër Eintracht Frankfurtit|publisher=Bundesliga|language=en|date=14 gusht 2021|access-date=14 gusht 2021}}</ref> Pavarësisht nisjes pozitive të sezonit, Haaland do të mungonte për diçka më shumë se dy muaj për shkak të një dëmtimi në kofshë. Ai u rikthye në aksion më 16 tetor në suksesin 3–1 kundër [[1. FSV Mainz 05|Mainz]]it, duke shënuar dy gola.<ref>{{cite news|url=https://www.lance.com.br/futebol-internacional/haaland-volta-apos-lesao-marca-duas-vezes-borussia-dortmund-vence-mainz-alemao.html|title=Haaland volta após lesão, marca duas vezes, e Borussia Dortmund vence o Mainz no Alemão|publisher=Lance|language=pt|date=16 tetor 2021|access-date=16 tetor 2021}}</ref> Pak pas kësaj, Haaland pësoi një dëmtim në legen që e mbajti jashtë fushave për rreth dy muaj të tjerë.<ref>{{cite news|url=https://www.ojogo.pt/internacional/noticias/avancado-erling-haaland-de-regresso-ao-borussia-dortmund-apos-lesao-muscular-14355546.html|title=Haaland de regresso ao Borussia Dortmund após lesão muscular|publisher=O Jogo|language=pt|date=27 nëntor 2021|access-date=27 nëntor 2021|archive-date=26 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126131939/https://www.ojogo.pt/internacional/noticias/avancado-erling-haaland-de-regresso-ao-borussia-dortmund-apos-lesao-muscular-14355546.html|url-status=dead}}</ref> Rikthimi i tij ndodhi më 27 nëntor në ndeshjen e fituar 3–1 kundër Wolfsburgut, duke shënuar një gol. Ky ishte goli i tij i 50të në Bundesligë, duke u bërë lojtari më i ri që e arrin këtë shifër.<ref>{{cite news|url=https://maisfutebol.iol.pt/borussia-dortmund/internacional/haaland-chega-aos-50-golos-na-bundesliga-e-faz-historia|title=Haaland chega aos 50 golos na Bundesliga e faz história|publisher=Mais Futebol|trans-title=Haaland arrin 50 gola në Bundesligë dhe bën historinë|website=maisfutebol.iol|language=pt|date=27 nëntor 2021|access-date=27 nëntor 2021}}</ref> Më 10 maj 2022, Borussia Dortmund njoftoi se Haaland do të largohej nga klubi në përfundim të sezonit në drejtim të klubit të Premier Ligës, Manchester City.<ref>{{cite news|url=https://www.eurosport.com/football/transfers/2021-2022/erling-haalands-manchester-city-transfer-confirmed-with-forward-to-leave-borussia-dortmund_sto8918824/story.shtml|title=ERLING HAALAND'S MANCHESTER CITY TRANSFER CONFIRMED WITH FORWARD TO LEAVE BORUSSIA DORTMUND, REPLACED BY KARIM ADEYEMI|trans-title=Konfirmohet transferimi i Erling Haaland te Manchester City. Sulmuesi do të largohet nga Borussia Dortmund dhe do të zëvëndësohet nga Karim Adeyemi|publisher=[[EuroSport]]|language=en|date=11 maj 2022|access-date=26 maj 2020}}</ref> Katër ditë më pas, ai i dha lamtumirën klubit dhe tifozëve në [[Westfalenstadion]] para ndeshjes së fundit të Dortmundit kundër [[Hertha BSC]]. Në ndeshjen e tij të fundit si lojtar i klubit gjerman, Haaland shënoi dhe i dha fitoren Dortmundit me rezultatin 2–1.<ref>{{cite news|url=https://www.aa.com.tr/en/sports/haaland-bids-farewell-to-borussia-dortmund-scores-against-hertha-berlin/2588156|publisher=Anadolu Agency|language=en|date=14 maj 2022|access-date=26 maj 2020|title=Haaland bids farewell to Borussia Dortmund, scores against Hertha Berlin|trans-title=Haaland i jep lamtumirën Borussia Dortmundit, shënon kundër Hertha Berlinit}}</ref> ===Manchester City=== ====2022–2023: Tripleta dhe rekordi i golave në Premier Ligë==== Më 10 maj 2022, anglezët e [[Manchester City F.C.|Manchester City]]t njoftuan se kishin arritur marrëveshjen për transferimin e Haaland pasi kishin aktivizuar klauzolën e lirimit e cila ishte 60 milion €.<ref>{{cite news|title=Erling Haaland: Manchester City agree to sign Norway striker from Borussia Dortmund for £51.2m|trans-title=Erling Haaland: Manchester City firmos me sulmuesin e Norvegjisë nga Borussia Dortmundi për 51.2 milion £|url=https://www.bbc.com/sport/football/60819647|date=10 maj 2022|access-date=10 maj 2022|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Transferimi u zyrtarizua më 13 qershor dhe klubi njoftoi se Haaland do ti bashkohej ekipit më 1 korrik për nisjen e sezonit të ri; norvegjezi firmosi një kontratë pesë-vjeçare.<ref name="Man City transfer">{{cite web|date=13 qershor 2022|access-date=13 qershor 2022|title=City Complete Haaland Transfer|trans-title=City kompleton transferimin e Haaland|url=https://www.mancity.com/news/mens/erling-haaland-manchester-city-transfer-complete-63790702|publisher=Manchester City F.C.|language=en}}</ref> Haaland bëri debutimin e tij zyrtar më 30 korrik, duke luajtur 90 minuta të plota në humbjen 3–1 kundër Liverpoolit në [[FA Community Shield 2022]].<ref>{{Cite web|date=30 korrik 2022|title=Liverpool 3–1 Man City: Darwin Nunez silences doubters as Erling Haaland misses sitter|trans-title=Liverpool 3–1 Man City: Darwin Nunez hesht dyshuesit, Erling Haaland humbet me port bosh|url=https://www.givemesport.com/88041310-liverpool-3-1-man-city-darwin-nunez-silences-doubters-as-erling-haaland-misses-sitter|access-date=30 korrik 2022|website=GiveMeSport|language=en|author=Rob Swan}}</ref> Më 7 gusht, ai shënoi dy gola në debutimin e tij në Premier Ligë në fitoren 2–0 në transfertë kundër [[West Ham United F.C.|West Ham United]].<ref>{{cite web|date=7 gusht 2022|title=Erling Haaland ‘born to score goals', says Pep Guardiola after City victory|trans-title=Erling Haaland është 'lindur për të shënuar gola', thotë Pep Guardiola pas fitores së Cityt|url=https://www.theguardian.com/football/2022/aug/07/erling-haaland-born-to-score-goals-says-pep-guardiola-after-city-victory|access-date=8 gusht 2022|publisher=The Guardian|language=en}}</ref> Më 27 gusht, Haaland shënoi tregolëshin e tij të parë në Premier Ligë në fitoren 4–2 kundër [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]] në [[Etihad Stadium]],<ref>{{Cite web|date=27 gusht 2022|title=Haaland’s 19-minute Manchester City hat-trick puts out Crystal Palace’s fire|trans-title=Tregolëshi i Haaland për Manchester Cityn në 19 minuta shuan zjarrin e Crystal Palace|url=https://www.theguardian.com/football/2022/aug/27/manchester-city-crystal-palace-premier-league-match-report|access-date=27 gusht 2022|publisher=The Guardian|language=en}}</ref> të cilën e pasoi me një tjetër tregolësh në fitoren 6–0 kundër [[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]] katër ditë më pas.<ref>{{Cite web|date=31 gusht 2022|title=Haaland scores hat-trick as Manchester City hit Nottingham Forest for six|trans-title=Haaland shënon tregolësh, Manchester City godet Nottingham Forest me gjashtë gola|url=https://www.theguardian.com/football/2022/aug/31/manchester-city-nottingham-forest-premier-league-match-report|access-date=31 gusht 2022|website=The Guardian|language=en}}</ref> Ai u bë lojtari më i shpejtë që shënon dy tregolësha në Premier Ligë, duke e arritur këtë gjë në vetëm pesë ndeshje.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/vetem-pak-jave-ne-angli-makineria-haland-thyen-rekordet-e-para-ne-premier-lige/|title=Vetëm pak javë në Angli, “makineria” Haland thyen rekordet e para në Premier Ligë|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=31 gusht 2022|accessdate=1 shtator 2022}}</ref> Më 6 shtator, Haaland debutoi në Ligën e Kampioneve si lojtar i Manchester Cityt, duke shënuar dy gola në fitoren 4–0 kundër Seviljes në ndeshjen hapëse të fazës së grupeve; ai u bë lojtari i parë në histori që shënon 25 gola në vetëm 20 ndeshje në këtë kompeticion.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/haland-futet-ne-historine-e-champions-it-behet-lojtari-i-pare-qe/|title=Haland futet në historinë e Champions-it, bëhet lojtari i parë që…|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=6 shtator 2022|accessdate=6 shtator 2022}}</ref> Më 2 tetor, Haaland shënoi një tregolësh në fitoren 6–3 në shtëpi në derbin kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]],<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/video-haland-dhe-foden-shkelqejne-me-triplete-siti-turperon-me-6-gola-junajtid-ne-derbin-e-mancesterit/|title=VIDEO/ Haland dhe Foden shkëlqejnë me tripletë, Siti turpëron me 6 gola Junajtid në derbin e Mançesterit|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=2 tetor 2022|accessdate=2 tetor 2022}}</ref> duke u bërë lojtari i parë në historinë e Premier Ligës që shënon tre tregolësha rresht në ndeshjet në shtëpi.<ref name="Derbi">{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/cmendurite-e-haland-nuk-kane-fund-ja-rekordet-qe-vendosi-sulmuesi-norvegjez-ne-derbin-e-mancetserit/|title=Çmenduritë e Haland nuk kanë fund, ja rekordet që vendosi sulmuesi norvegjez në derbin e Mançetserit|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=2 tetor 2022|accessdate=2 tetor 2022}}</ref> Ai u bë gjithashtu lojtari i dytë në historinë e klubit (pas [[Francis Lee (futbollist)|Francis Lee]] në vitin 1970) që shënon tregolësh në derbi.<ref name="Derbi"/> Pas kësaj, ai shënoi dy gola në fitoren 3–1 në transfertë kundër [[Leeds United F.C.|Leeds United]] më 28 dhjetor, duke arritur në kuotën e 20 golave në 14 ndeshje në kampionat; ai u bë lojtari më i shpejtë në historinë e Premier Ligës që arrin 20 gola, duke thyer rekordin e [[Kevin Phillips]] me shtatë ndeshje.<ref>{{cite web|author=Simon Stone|url=https://www.bbc.com/sport/football/64113551|title=Erling Haaland: Striker hungry for goals after missing out on World Cup|date=28 dhjetor 2022|access-date=29 dhjetor 2022|publisher=BBC Sport|language=en|archive-date=17 prill 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417111818/https://www.bbc.com/sport/football/64113551|url-status=live}}</ref> Më 22 janar, Haaland regjistroi tregolëshin e katërt të sezonit kundër [[Wolverhampton Wanderers F.C.|Wolverhampton Wanderers]], duke arritur në kuotën e 25 gola në vetëm 19 ndeshje; kjo shifër kaloi shifrën e golashënuesve më të mirë të sezonit të kaluar, [[Mohamed Salah]] dhe [[Son Heung-min]], të cilët shënuan nga 23 gola secili.<ref>{{cite news|author=Martin Moses|date=22 janar 2023|title=Erling Haaland: Manchester City Star Breaks Last Season's Golden Boot Tally of Mohamed Salah, Heung Min Son|website=Sports Brief|language=en|url=https://sportsbrief.com/football/manchester-city/32916-erling-haaland-manchester-city-star-breaks-seasons-golden-boot-tally-mohamed-salah-heung-min-son/|access-date=23 janar 2023|archive-date=1 prill 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401111334/https://sportsbrief.com/football/manchester-city/32916-erling-haaland-manchester-city-star-breaks-seasons-golden-boot-tally-mohamed-salah-heung-min-son/|url-status=dead}}</ref> Më 14 mars, Haaland shënoi pesë gola në fitoren 7–0 kundër [[RB Leipzig]] në raundin e 16-tave të Ligës së Kampionëve, duke barazuar rekordin e [[Lionel Messi]]t dhe [[Luiz Adriano]]s për numrin e golave të shënuar në një ndeshje të Ligës së Kampionëve.<ref name=":4">{{cite web|author=Paul Brown|date=15 mars 2023|title=Haaland breaks 94-year City goalscoring record|url=https://www.mancity.com/news/mens/erling-haaland-manchester-city-record-breaker-63814499|access-date=2 shtator 2023|publisher=Manchester City F.C.|language=en}}</ref> Megjithatë, ai vendosi rekordin për kohën më të shpejtë për shënimin e pesë golave.<ref>{{Cite web|date=12 tetor 2023|title=Manchester City 7–0 RB Leipzig (Mar 14, 2023) Game Analysis m|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/656866|access-date=23 janar 2024|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Ai gjithashtu arriti në kuotën e 39 golave në të gjitha kompeticionet, duke thyer rekordin e klubit për numrin e golave të shënuar në një sezon të vendosur nga [[Tommy Johnson (futbollist, lindur në 1901)|Tommy Johnson]] në sezonin e largët 1928–29.<ref name=":4"/> ==Karriera ndërkombëtare== ===Të rinjtë=== Haaland ka luajtur me të gjitha ekipet e moshave të Norvegjisë, nga ekipi nën-15 e deri në ekipin nën-21. Më 27 mars 2018, gjatë kohës që po luante me ekipin nën-19, Haaland shënoi një tregolësh kundër [[Kombëtarja skoceze nën-19 e futbollit|Skocisë]], duke kualifikuar Norvegjinë në [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 2018|UEFA Kampionatin Evropian nën-19 2018]].<ref>{{cite news|title=Scotland U19s miss out on Euro 2019 qualification after incredible defeat to Norway|trans-title=Skocia nën-19 humbet kualifikimin në Euro 2019 pas një disfate të jashtëzakonshme ndaj Norvegjizë|newspaper=Daily Record|language=en|date=27 mars 2018|access-date=27 mars 2018|url=https://www.dailyrecord.co.uk/sport/football/football-news/scotland-u19s-miss-out-euro-12261449|archive-date=11 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511012552/https://www.dailyrecord.co.uk/sport/football/football-news/scotland-u19s-miss-out-euro-12261449|url-status=live}}</ref> Gjatë turnamentit, Haaland shënoi me penallti në barazimin 1–1 kundër [[Kombëtarja italiane nën-19 e futbollit|Italisë]]; ky ishte goli i tij i vetëm në këtë turnament.<ref>{{Cite web|title=Kean fires Italy level after Håland's penalty|trans-title=Kean barazon për Italinë pas penalltisë së Haaland|publisher=UEFA|language=en|date=22 korrik 2018|access-date=24 korrik 2018|url=https://www.uefa.com/under19/season=2018/matches/round=2000837/match=2024504/index.html|archive-date=24 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724035755/https://www.uefa.com/under19/season=2018/matches/round=2000837/match=2024504/index.html|url-status=live}}</ref> Më 30 maj 2019, Haaland shënoi nëntë gola në fitoren rekord 12–0 të Norvegjisë nën-20 kundër [[Kombëtarja hondurene nën-20 e futbollit|Hondurasit]] në [[FIFA Kupa e Botës nën-20 2019|FIFA Kupën e Botës nën-20 2019]] në [[Lublin]] të [[Polonia|Polonisë]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/48465037|title=Erling Braut Haaland: Norway player scores nine goals in U20 World Cup win|trans-title=Erling Braut Haaland: Lojtari i Norvegjisë shënon nëntë gola në fitoren në Kupën e Botës nën-20|date=30 maj 2019|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=28 gusht 2019|archive-date=18 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718121332/https://www.bbc.com/sport/football/48465037|url-status=live}}</ref> Disa rekorde u vendosën në këtë ndeshje: kjo ishte fitorja më e thellë e Norvegjisë nën-20 si dhe humbja më e madhe e Hondurasit. Haaland u bë lojtari që kishte shënuar më shumë gola në një ndeshje të vetme kurse kjo ishte fitorja më e madhe në historinë e Kupës së Botës nën-20.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/matches/match/400010584/#cesar-romero-and-luis-palma-of-honduras-arrive|title=Nine-goal Haland and Norway make history|trans-title=Haaland me nëntë gola dhe Norvegjia bëjnë historinë|date=30 maj 2019|publisher=FIFA|website=FIFA.com|language=en|access-date=31 maj 2019|archive-date=17 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517053718/https://www.fifa.com/u20worldcup/matches/match/400010584/#cesar-romero-and-luis-palma-of-honduras-arrive|url-status=dead}}</ref><ref name="NorwayRecord">{{cite web|url=https://www.foxsportsasia.com/football/fifa-u20-world-cup/1109030/fifa-u-20-world-cup-2019-erling-haaland-scores-record-triple-hat-trick-as-norway-thrash-honduras-12-0/|title=FIFA U-20 World Cup 2019: Erling Haaland scores record triple hat-trick as Norway thrash Honduras 12–0|trans-title=FIFA Kupa e Botës nën-20 2019: Erling Haaland shënon tre tregolësha, Norvegjia shkatërron Hondurasin 12–0|date=31 maj 2019|access-date=31 maj 2019|publisher=Fox Sports Asia|language=en|archive-date=31 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190531011707/https://www.foxsportsasia.com/football/fifa-u20-world-cup/1109030/fifa-u-20-world-cup-2019-erling-haaland-scores-record-triple-hat-trick-as-norway-thrash-honduras-12-0/|url-status=live}}</ref> Pavarësisht se Norvegjia u eliminua në fazën e grupeve dhe Haaland nuk shënoi në dy ndeshjet e tjera, ai sërisht fitoi Këpucën e Artë si golashënuesi më i mirë i turnamentit.<ref name="golden">{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/news/lee-lunin-headline-award-winners-at-poland-2019|title=Lee, Lunin headline award winners at Poland 2019|trans-title=Lee, Lunin prezantojnë fituesit e çmimeve në Poloni 2019|website=FIFA.com|publisher=FIFA|language=en|date=15 qershor 2019|access-date=16 qershor 2019|archive-date=17 qershor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190617114851/https://www.fifa.com/u20worldcup/news/lee-lunin-headline-award-winners-at-poland-2019|url-status=dead}}</ref> ===Ekipi i parë=== Haaland u thirr për herë të parë në ekipin e parë nga trajneri [[Lars Lagerbäck]] më 28 gusht 2019 për ndeshjet [[Kualifikueset e UEFA Euro 2020|kualifikuese të Euro 2020]] kundër [[Kombëtarja maltase e futbollit|Maltës]] dhe [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedisë]]; ai debutoi zyrtarisht më 5 shtator në takimin e parë ndaj Maltës.<ref name=":2">{{cite web|url=https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2019/her-er-norges-landslagstropp-mot-malta-og-sverige/|title=Her er Norges landslagstropp mot Malta og Sverige|publisher=Federata Norvegjeze e Futbollit|language=no|date=27 gusht 2019|access-date=1 shtator 2019|archive-date=27 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827132453/https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2019/her-er-norges-landslagstropp-mot-malta-og-sverige/|url-status=live}}</ref> Goli i parë i Haaland me Norvegjinë erdhi më 4 shtator 2020 në humbjen 2–1 kundër [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austrisë]] në [[UEFA Liga e Kombeve B 2020–21|UEFA Ligën e Kombeve B 2020–21]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2029983--norway-vs-austria/|title=Norway 1–2 Austria|trans-title=Norvegjia 1–2 Austria|publisher=UEFA|language=en|date=4 shtator 2020|access-date=4 shtator 2020|archive-date=14 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214123548/https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2029983--norway-vs-austria/|url-status=live}}</ref> Tre ditë më pas, ai shënoi dy gola në fitoren 5–1 kundër [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandës së Veriut]].<ref>{{Cite web|date=7 shtator 2020|title=Northern Ireland 1–5 Norway: Two-goal Haaland stars in emphatic win|trans-title=Irlanda e Veriut 1–5 Norvegjia: Haalandi me dy gola shkëlqen në fitoren e madhe|url=https://www.goal.com/en-ae/match/northern-ireland-v-norway/report/5emybwyqjrxs8xionpckcqzje#:~:text=Northern%20Ireland%201%2D5%20Norway%3A%20Two%2Dgoal,Haaland%20stars%20in%20emphatic%20win&text=Norway%20eased%20to%20victory%20in,in%20charge%20of%20Northern%20Ireland.|access-date=8 shtator 2020|website=Goal.com|author=Guy Atkinson|language=en|archive-date=6 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106155344/https://www.goal.com/en-ae/match/northern-ireland-v-norway/report/5emybwyqjrxs8xionpckcqzje#:~:text=Northern%20Ireland%201%2D5%20Norway%3A%20Two%2Dgoal,Haaland%20stars%20in%20emphatic%20win&text=Norway%20eased%20to%20victory%20in,in%20charge%20of%20Northern%20Ireland.|url-status=live}}</ref> Më 11 tetor, Haaland shënoi tregolëshin e parë në futbollin ndërkombëtar në fitoren 4–0 kundër [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumanisë]] në Ligën e Kombeve B, duke shkuar në kuotën e gjashtë golave në gjashtë ndeshje me ekipin e parë.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/54479918|title=Norway 4–0 Romania: Erling Braut Haaland scores a hat-trick for hosts|trans-title=Norvegjia 4–0 Rumania: Erling Braut Haaland shënon tregolësh për vendasit|publisher=BBC Sport|language=en|date=11 tetor 2020|access-date=11 tetor 2020|archive-date=19 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019075648/https://www.bbc.com/sport/football/54479918|url-status=live}}</ref> Gjatë ndeshjeve të shtatorit 2021, Haaland shënoi pesë gola në tre ndeshje kualifikuese për Kupën e Botës 2022, përfshirë edhe tregolëshin e dytë për Norvegjinë në fitoren 5–1 kundër [[Kombëtarja gjibraltarase e futbollit|Gjibraltarit]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/58461066|title=Norway 5–1 Gibraltar: Erling Braut Haaland scores hat-trick|trans-title=Norvegjia 5–1 Gjibraltari: Erling Braut Haaland shënon tregolësh|publisher=BBC Sport|language=en|date=7 shtator 2021|access-date=8 shtator 2021}}</ref> ==Profili i lojtarit== ===Stili i lojës=== Haaland konsiderohet si sulmuesi më i mirë në botë dhe një nga lojtarët më të mirë në botë.<ref>{{cite web|url=https://indeksonline.net/haaland-te-manchester-city-flet-pep-guardiola-ai-eshte-sulmuesi-me-i-mire-ne-bote/|title=Haaland te Manchester City? Flet Pep Guardiola: Ai është sulmuesi më i mirë në botë…|website=indeksonline.net|language=sq|date=19 mars 2021|accessdate=2 shtator 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://gazetablic.com/lewandowski-haaland-do-behet-me-i-miri-ne-bote-por-pas-meje/|title=Lewandowski: Haaland do bëhet më i miri në botë, por pas meje!|publisher=Gazeta Blic|language=sq|date=9 prill 2021|accessdate=2 shtator 2022}}</ref> Ai është konsideruar gjerësisht nga analistët si një sulmues i kompletuar. Haaland shfrytëzon gjatësinë dhe forcën fizike për të mbajtur zotërimin e topit dhe për të përfshirë shokët e skuadrës në aksionet sulmuese.<ref name="SOP1">{{cite web|url=https://www.coachesvoice.com/cv/erling-haaland-manchester-city-borussia-dortmund/|title=Erling Haaland: Premier League Player Watch|trans-title=Erling Haaland: Shikimi i lojtarit të Premier Ligës|website=The Coaches' Voice|language=en|date=25 shkurt 2020|accessdate=26 maj 2022}}</ref> Pavarësisht se është një sulmues zone, Haaland është aktiv në ndërtimin e aksioneve sulmuese, dhe është parë shpesh në mesfushë për të ndihmuar ekipin.<ref name="SOP2">{{cite web|url=https://breakingthelines.com/player-analysis/player-analysis-erling-haaland/|title=Player Analysis: Erling Haaland|trans-title=Analiza e lojtarit: Erling Haaland|publisher=Breaking The Lines|language=en|date=12 prill 2021|accessdate=26 maj 2022}}</ref> Ai shquhet më së miri për aftësitë për të shënuar gol me të dyja këmbët si dhe me kokë. Në zonën e penalltisë, ai bën lëvizje të shpeshta dhe të shpejta për t'i krijuar hapësirë vetes për të marrë topin dhe t'i largohet mbrojtësve kundërshtar.<ref name="SOP3">{{cite web|url=https://themastermindsite.com/2021/03/09/erling-haaland-player-analysis/|title=Erling Haaland – Player Analysis|trans-title=Erling Haaland – Analiza e lojtarit|publisher=The Master Mind Site|language=en|date=9 mars 2021|accessdate=26 maj 2022}}</ref><ref name="SOP4">{{cite web|url=https://onenil.medium.com/erling-braut-h%C3%A5land-a-complete-analytical-breakdown-of-why-he-is-so-special-c068ae0b7539|title=Erling Braut Håland: A complete analytical breakdown of why he is so special|trans-title=Erling Braut Haaland: Një analizë e plotë se pse ai është kaq i veçantë|website=onenil.medium.com|language=en|date=29 tetor 2020|accessdate=26 maj 2022}}</ref> Haaland gjithashtu spikat në lojën me kurriz nga porta: ai shfrytëzon fizikun e tij për të ruajtur zotërimin e topit dhe për të tërhequr mbrojtësit kundërshtar, duke krijuar hapsira për shokët e tjetë të ekipit.<ref name="SOP1"/><ref name="SOP2"/> Pavarësisht gjatësisë dhe peshës, Haaland është një futbollist shumë i shpejtë me top dhe pa top, duke qënë një rrezik i vazhdueshëm për mbrojtjet kundërshtare në kundër-sulme.<ref name="SOP3"/><ref name="SOP4"/> Idhujt e Haalandit janë [[Zlatan Ibrahimović]] dhe Cristiano Ronaldo,<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/uefa-champions-league/story/3955668/meet-erling-haalandthe-teenage-striker-who-idolizes-zlataneats-like-ronaldo-and-scores-goals-like-them-both?platform=amp|title=Meet Erling Haaland, the teenage striker who idolizes Zlatan, eats like Ronaldo and scores goals like them both|trans-title=Njihuni me Erling Haaland, sulmuesin adoleshent që ka idhull Zlatanin, han si Ronaldo dhe shënon gola si të dy|publisher=ESPN FC|language=en|date=1 tetor 2019|accessdate=2 shtator 2022}}</ref> por gjithashtu frymëzohet nga lojtarë si Michu,<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51633521|title=Erling Braut Haaland has an unusual footballing hero in ex-Swansea star Michu|trans-title=Erling Braut Haaland ka një idhull jo të zakontë. Ai është ish ylli i Swansea, Michu|publisher=BBC Sport|language=en|date=25 shkurt 2020|accessdate=19 prill 2022}}</ref> [[Jamie Vardy]],<ref>{{Cite news|title=Erling Haaland: Borussia Dortmund striker on Jamie Vardy inspiration, Flow Kingz reunion and more|trans-title=Erling Haaland: Sulmuesi i Borussia Dortmundit flet për frymëzimin që ka nga Jaime Vardy, bashkimin e Flow Kingz dhe më shumë|date=27 janar 2022|url=https://www.skysports.com/football/news/11899/12526621/erling-haaland-borussia-dortmund-striker-on-jamie-vardy-inspiration-flow-kingz-reunion-and-more|publisher=Sky Sports|language=en|archive-url=https://archive.today/20220127182744/https://www.skysports.com/football/news/11899/12526621/erling-haaland-borussia-dortmund-striker-on-jamie-vardy-inspiration-flow-kingz-reunion-and-more|archive-date=27 janar 2022}}</ref> [[Sergio Agüero]] dhe [[Robin van Persie]]. Ai ka thënë se [[Virgil van Dijk]] dhe [[Sergio Ramos]] janë mbrojtësit më të vështirë me të cilët është përballur.<ref>{{cite web|url=https://kosovapress.com/haaland-keta-jane-tre-mbrojtesit-me-te-mire-ne-bote/|title=Haaland: Këta janë tre mbrojtësit më të mirë në botë|website=kosovapress.com|language=sq|accessdate=2 shtator 2022}}</ref> ==Jeta personale== Haaland është djali i ish futbollistit norvegjez Alfie Haaland, i cili në të kaluarën ka luajtur si [[Mbrojtësi (futboll)|mbrojtës]] për klube si Nottingham Forest, Leeds United dhe Manchester City si dhe për kombëtaren norvegjeze, si dhe Gry Marita Braut, e cila në të kaluarën ka qënë atlete.<ref>{{cite web|title=Molde starlet Erling Braut Haland wants to follow father Alf-Inge and play for Leeds United.|trans-title=Ylli i Moldes Erling Braut Haaland do të ndjeki hapat e babait të tij Alf-Inge dhe të luajë për Leeds United.|publisher=Talksport|language=en|date=10 shkurt 2017|access-date=3 janar 2018|url=https://talksport.com/football/molde-starlet-erling-braut-haland-wants-follow-father-alf-inge-and-play-leeds-united|archive-date=4 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180104015405/https://talksport.com/football/molde-starlet-erling-braut-haland-wants-follow-father-alf-inge-and-play-leeds-united|url-status=live}}</ref> Kushuriri i tij [[Jonatan Braut Brunes]] është futbollist dhe luan për klubin norvegjez [[Lillestrøm SK|Lillestrøm]].<ref>{{Cite web|title=Jonatan Braut Brunes – Profil|url=https://www.fotball.no/fotballdata/person/profil/?fiksId=3707103|access-date=20 gusht 2021|website=fotball.no – Norges Fotballforbund|language=no}}</ref> Brunes u bë lojtari më i ri që luante një ndeshje për Bryne (15 vjeç, 9 muaj, 9 ditë) kur ai u aktivivua më 16 maj 2016 në një ndeshje kundër [[KFUM-Kameratene Oslo|KFUM Oslos]], duke thyer rekordin që Haaland kishte vendosur vetëm katër ditë më pas.<ref>{{Cite web|date=16 maj 2016|title=(+) Tidenes to yngste seriedebutanter|url=https://www.jbl.no/5-103-220717|access-date=20 gusht 2021|website=Jærbladet|language=no|author=Tarjei Sel}}</ref> Kushuri i tij i vogël, [[Albert Tjåland]], është gjithashtu futbollist, i cili shënoi mbi 60 gola në më pak se 40 ndeshje me të rinjtë e Moldes.<ref>{{cite web|title=Haaland's cousin is making waves in Norway... with 64 goals in 37 matches!|trans-title=Kushuriri i Haaland po dominon në Norvegji...me 64 gola në 37 ndeshje!|newspaper=Marca|language=en|date=5 mars 2021|access-date=7 mars 2021|url=https://www.marca.com/en/football/transfer-market/2021/03/05/604265b722601dac158b4612.html|archive-date=7 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307061031/https://www.marca.com/en/football/transfer-market/2021/03/05/604265b722601dac158b4612.html|url-status=live}}</ref> Në shkurt 2017, në një intervistë me gazetën norvegjeze ''[[Aftenposten]]'', Haaland deklaroi se ëndrra e tij ishte të fitonte Premier Ligën me Leeds United.<ref>{{Cite news|url=https://www.aftenposten.no/article/ap-GGP7A6.html|title=Vraket utlandet for å spille under Solskjær|newspaper=Aftenposten|language=no|access-date=17 shtator 2019}}</ref> Më 30 gusht 2016, Flow Kingz publikuan bë [[YouTube]] këngën "Kygo Jo"; ky grup përbëhej nga Haaland dhe shokët e tij te Norvegjia nën-18, [[Erik Botheim]] dhe [[Erik Tobias Sandberg]]. Që nga publikimi, kënga ka më shumë se 8.2 milion shikime dhe më shumë se 250,000 pëlqime.<ref>{{Cite news|url=https://www.vg.no/spesial/c/stories/OpJm5A|title=Millioner har sett Haaland-hiten: – På sin plass|newspaper=VG|language=no|access-date=6 nëntor 2020|archive-date=12 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112093941/https://www.vg.no/spesial/c/stories/OpJm5A|url-status=live}}</ref> Haaland ka deklaruar se atij i pëlqen meditimi.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/borussia-dortmund/story/4226109/why-dortmund-star-erling-haaland-could-become-the-worlds-best-footballer|title=Why Dortmund star Erling Haaland could become the world's best footballer|trans-title=Ja arsyet se pse Erling Haaland mund të bëhet futbollisti më i mirë në botë|publisher=ESPN FC|language=en|author=Elaine Teng|date=5 nëntor 2020|accessdate=20 shkurt 2021|archive-date=19 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210219192252/https://www.espn.com/soccer/borussia-dortmund/story/4226109/why-dortmund-star-erling-haaland-could-become-the-worlds-best-footballer|url-status=live}}</ref> Pasi shënoi për Dortmundin kundër Paris Saint-Germain në Ligën e Kampioneve në shkurt 2020, ai festoi duke kopjuar pozën "zen", një tregues që ai praktikon meditimin.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/borussia-dortmund/story/4068131/dortmunds-haaland-on-zen-celebration-i-love-meditation|title=Dortmund's Haaland on 'Zen' celebration: I love meditation|trans-title=Haalandi i Dortmundit mbi festimin 'Zen': E dua meditimin|publisher=ESPN FC|language=en|date=6 mars 2020|accessdate=20 shkurt 2021|archive-date=22 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622045040/https://www.espn.com/soccer/borussia-dortmund/story/4068131/dortmunds-haaland-on-zen-celebration-i-love-meditation|url-status=live}}</ref> Dortmundi do të eliminohej nga francezët në atë përballje; një nga autorët e golave, [[Neymar]], festoi duke kopjuar festimin e Haaland. E gjithë skuadra e PSG-së u bashkua për të bërë pozën "zen" pas përfundimit të ndeshjes. Sipas raportimeve, kjo u bë me qëllim për t'u "hakmarrë" ndaj Haalandit, i cili sipas disa burimeve të pakonfirmuara kishte bërë një status në rrjetet sociale para fillimit të ndeshjes ku e quante [[Parisi]]n "qyteti i tij".<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/blog-the-toe-poke/story/4073141/neymar-and-mbappe-lead-psg-in-mocking-haaland-celebration|title=Neymar and Mbappe lead PSG in mocking Haaland celebration|trans-title=Neymar dhe Mbappe tallen me festimin e Haaland|publisher=ESPN FC|language=en|author=Chris Wright|date=12 mars 2020|accessdate=20 shkurt 2021|archive-date=28 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228085340/https://www.espn.com/soccer/blog-the-toe-poke/story/4073141/neymar-and-mbappe-lead-psg-in-mocking-haaland-celebration|url-status=live}}</ref> Pavarësisht disa burimeve që raportin se postimi kishte qënë i rremë,<ref>{{cite web|url=https://www.givemesport.com/1554274-erling-haalands-social-media-post-that-caused-psg-to-ridicule-him-was-fake|title=Erling Haaland's social media 'post' that caused PSG to ridicule him was fake|trans-title=Postimi në rrjetet sociale i Erling Haaland që bëri që PSG-ja ta tallte mund të ketë qënë i rremë|website=GiveMeSport|language=en|author=Kat Lucas|date=12 mars 2020|accessdate=20 shkurt 2021|archive-date=1 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201152454/https://www.givemesport.com/1554274-erling-haalands-social-media-post-that-caused-psg-to-ridicule-him-was-fake|url-status=live}}</ref> Haaland sërisht tha se nuk ishte i shqetësuar nga festimi i lojtarëve të PSG-së, duke deklaruar: "Mendoj se ata më ndihmuan shumë për t'i shfaqur botës meditimin dhe për t'i treguar botës që meditimi është i rëndësishëm kështu që jam mirënjohës."<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/borussia-dortmund/story/4090767/haaland-american-dream-reyna-can-go-right-to-the-top|title=Dortmund's Haaland: 'American Dream' Reyna can go right to the top, Ronaldo an inspiration|trans-title=Haalandi i Dortmundit: 'Ëndërra Amerikane' Reyna mund të shkojë në majë, Ronaldo një frymëzim|publisher=ESPN FC|language=en|date=30 prill 2020|accessdate=20 shkurt 2021|archive-date=26 korrik 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726080731/https://www.espn.co.uk/football/borussia-dortmund/story/4090767/haaland-american-dream-reyna-can-go-right-to-the-top|url-status=live}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{updated|19 maj 2026}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |- !rowspan=2|Klubi !rowspan=2|Sezoni !colspan=3|Liga !colspan=2|Kupa{{efn|Përfshirë [[Kupa e futbollit e Norvegjisë|Kupën e Norvegjisë]], [[Kupa e futbollit e Austrisë|Kupën e Austrisë]], [[DFB-Pokal]] dhe [[FA Cup]]}} !colspan=2|Kupa e Ligës{{efn|Përfshirë [[EFL Cup]]}} !colspan=2|Kontinenti !colspan=2|Tjetër !colspan=2|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan=3|[[Bryne FK 2|Bryne 2]] |[[Divizioni i Tretë Norvegjez 2015|2015]]<ref name="NorwegianFA"/> |[[3. divisjon]] |3||2||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||3||2 |- |[[Divizioni i Tretë Norvegjez 2016|2016]]<ref name="NorwegianFA"/> |3. divisjon |11||16||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||11||16 |- !colspan=2|Gjithsej !14||18||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||14||18 |- |[[Bryne FK|Bryne]] |[[Divizioni i Parë Norvegjez 2016|2016]]<ref name="NorwegianFA"/> |[[1. divisjon]] |16||0||0||0||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||16||0 |- |[[Molde FK 2|Molde 2]] |[[Divizioni i Tretë Norvegjez 2017|2017]]<ref name="NorwegianFA"/> |3. divisjon |4||2||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||4||2 |- |rowspan=3|[[Molde FK|Molde]] |[[Sezoni 2017 i Molde FK|2017]]<ref name="NorwegianFA"/> |[[Eliteserien]] |14||2||6||2||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||20||4 |- |[[Sezoni 2018 i Molde FK|2018]]<ref name="NorwegianFA">{{cite web|url=https://www.fotball.no/fotballdata/person/profil/?fiksId=3608320|title=Erling Braut Haaland: Klubbstatistikk|trans-title=Erling Braut Haaland: Statistikat me klubet|publisher=Federata Norvegjeze e Futbollit|access-date=27 nëntor 2020|language=no|archive-date=27 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827132510/https://www.fotball.no/fotballdata/person/profil/?fiksId=3608320|url-status=live}}</ref> |Eliteserien |25||12||0||0||colspan=2|—||5{{efn|name=UEL}}||4||colspan=2|—||30||16 |- !colspan=2|Gjithsej !39||14||6||2||colspan=2|—||5||4||colspan=2|—||50||20 |- |rowspan=3|[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] |[[Sezoni 2018–19 i FC Red Bull Salzburg|2018–19]]<ref name="Soccerway"/> |[[Bundesliga Austriake e Futbollit|Bundesliga Austriake]] |2||1||2||0||colspan=2|—||1{{efn|name=UEL|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]}}||0||colspan=2|—||5||1 |- |[[Sezoni 2019–20 i FC Red Bull Salzburg|2019–20]]<ref name="Soccerway"/> |Austrian Bundesliga |14||16||2||4||colspan=2|—||6{{efn|name=UCL|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligën e Kampionëve]]}}||8||colspan=2|—||22||28 |- !colspan=2|Gjithsej !16||17||4||4||colspan=2|—||7||8||colspan=2|—||27||29 |- |rowspan=4|[[Borussia Dortmund]] |[[Sezoni 2019–20 i Borussia Dortmund|2019–20]]<ref name="Soccerway"/> |[[Bundesliga]] |15||13||1||1||colspan=2|—||2{{efn|name=UCL}}||2||colspan=2|—||18||16 |- |[[Sezoni 2020–21 i Borussia Dortmund|2020–21]]<ref name="Soccerway"/> |Bundesliga |28||27||4||3||colspan=2|—||8{{efn|name=UCL}}||10||1{{efn|name=GSC|Ndeshje në [[DFL-Supercup]]}}||1||41||41 |- |[[Sezoni 2021–22 i Borussia Dortmund season|2021–22]]<ref name="Soccerway">{{cite web|url=https://uk.soccerway.com/players/erling-haland/441484/|title=Erling Haaland|publisher=Soccerway|language=en|access-date=14 maj 2022}}</ref> |Bundesliga |24||22||2||4||colspan=2|—||3{{efn|name=UCL}}||3||1{{efn|name=GSC}}||0||30||29 |- !colspan=2|Gjithsej !67||62||7||8||colspan=2|—||13||15||2||1||89||86 |- |rowspan="5"|[[Manchester City F.C.|Manchester City]] |[[2022–23 Manchester City F.C. season|2022–23]] |[[Premier League]] |35||36||4||3||2||1||11{{efn|name=UCL}}||12||1{{efn|name=FACS|Ndeshje në [[FA Community Shield]]}}||0||53||52 |- |[[2023–24 Manchester City F.C. season|2023–24]] |Premier League |31||27||3||5||0||0||9{{efn|name=UCL}}||6||2{{efn|Një ndeshje në FA Community Shield, një ndeshje në [[UEFA Super Kupa|UEFA Super Kupë]]}}||0||45||38 |- |[[2024–25 Manchester City F.C. season|2024–25]] |Premier League |31||22||3||1||0||0||9{{efn|name=UCL}}||8||5{{efn|Një ndeshje në FA Community Shield, katër ndeshje dhe gola në [[FIFA Kupa e Botës për Klube|FIFA Kupën e Botës për Klube]]}}||3||48||34 |- |[[2025–26 Manchester City F.C. season|2025–26]] |Premier League |35||27||4||3||3||0||10{{efn|name=UCL}}||8||colspan="2"|—||52||38 |- !colspan="2"|Gjithsej !132||112||14||12||5||1||39||34||8||3||198||162 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !292||225||31||26||5||1||64||61||10||4||402||317 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== {{Updated|5 korrik 2026}}<ref>{{cite web|url=https://www.national-football-teams.com/player/75274/Erling_Haland.html|title=Erling Haaland|publisher=National Football Teams|language=en|accessdate=25 gusht 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fotball.no/fotballdata/person/profil/?fiksId=4166302&underside=statistikk|title=Erling Braut Haaland: Statistikk: Landslagstatistikk|publisher=Federata Norvegjeze e Futbollit|access-date=5 korrik 2026|language=no}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="8"|[[Kombëtarja norvegjeze e futbollit|Norvegjia]] |2019||2||0 |- |2020||5||6 |- |2021||8||6 |- |2022||8||9 |- |2023||6||6 |- |2024||10||11 |- |2025||9||17 |- |2026||6||7 |- !colspan="2"|Gjithsej||54||62 |} ==Trofe== ;Red Bull Salzburg<ref name="Soccerway"/> *[[Bundesliga Austriake e Futbollit|Bundesliga Austriake]]: [[Bundesliga Austriake e Futbollit 2018–19|2018–19]], [[Bundesliga Austriake e Futbollit 2019–20|2019–20]] *[[Kupa e futbollit e Austrisë|Kupa e Austrisë]]: [[Kupa e Austrisë 2018–19|2018–19]] ;Borussia Dortmund<ref name="Soccerway"/> *[[DFB-Pokal]]: [[DFB-Pokal 2020–21|2020–21]] ;Manchester City<ref name="Soccerway"/> * [[Premier League]]: [[2022–23 Premier League|2022–23]], [[2023–24 Premier League|2023–24]] * [[FA Cup]]: [[2022–23 FA Cup|2022–23]], [[2025–26 FA Cup|2025–26]] * [[EFL Cup]]: [[2025–26 EFL Cup|2025–26]] * [[FA Community Shield]]: [[2024 FA Community Shield|2024]] * [[UEFA Liga e Kampionëve]]: [[UEFA Liga e Kampionëve 2022–2023|2022–23]] * [[UEFA Super Kupa]]: [[UEFA Super Kupa 2023|2023]] ===Kombëtarja=== ;Norvegjia U17 *Kupa Syrenka: 2016<ref>{{cite web|url=https://www.fotball.no/landslag/norge-gutter-16/2016/g16-disse-starter-mot-romania/|title=G16: Historisk finaleseier|publisher=Federata Norvegjeze e Futbollit|language=no|date=3 shtator 2016|access-date=8 mars 2020|archive-date=21 shkurt 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200221160036/https://www.fotball.no/landslag/norge-gutter-16/2016/g16-disse-starter-mot-romania/|url-status=live}}</ref> ===Personale=== *Zbulimi i Vitit i Eliteserien: 2018<ref name="breakthrough award"/> *[[Futbollisti Austriak i Vitit]]: 2019<ref>{{Cite news|url=https://www.skysportaustria.at/erling-haaland-ist-oesterreichs-fussballer-des-jahres/|title=Erling Haaland ist Österreichs Fußballer des Jahres|date=18 dhjetor 2019|website=Sky Sport Austria|language=de|access-date=25 maj 2020|archive-date=11 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611174616/https://www.skysportaustria.at/erling-haaland-ist-oesterreichs-fussballer-des-jahres/|url-status=live}}</ref> *Lojtari i Sezonit i Bundesligës Austriake: 2019–20<ref>{{cite news|title=Haaland erhielt Pokal als Österreichs Fußballer des Jahres|url=https://www.bundesliga.at/de/redaktion/news/19-20/haaland-spieler-des-jahres-2019/|website=Bundesliga.at|language=de|date=24 janar 2020|access-date=10 gusht 2021|archive-date=10 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210810060124/https://www.bundesliga.at/de/redaktion/news/19-20/haaland-spieler-des-jahres-2019/|url-status=dead}}</ref> *Këpuca e Artë e FIFA Kupës së Botës nën-20: 2019<ref name="golden"/> *Breakthrough XI e [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligës së Kampioneve]]: 2019<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2635905.html|title=Champions League breakthrough team of 2019|date=30 dhjetor 2019|publisher=UEFA|language=en|access-date=25 janar 2020|archive-date=30 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230124127/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2635905.html|url-status=live}}</ref> *Lojtari Sezonit i [[Bundesliga|Bundesligës]]: [[Bundesliga 2020–21|2020–21]]<ref name="goal21"/> *Lojtari i Muajit i Bundesligës: janar 2020,<ref>{{cite web|title=Bundesliga Player of the Month|trans-title=Lojtari i Muajit i Bundesligës|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/player-of-the-month-2019-20-ea-sports-fifa-20-6883|publisher=Bundesliga|language=en|access-date=14 shkurt 2020|archive-date=4 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200404161121/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/player-of-the-month-2019-20-ea-sports-fifa-20-6883|url-status=live}}</ref> nëntor 2020,<ref name="November POTM"/> prill 2021,<ref>{{cite web|title=Erling Haaland named April Player of the Month!|trans-title=Erling Haaland emërohet lojtari i muajit prill!|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/player-of-the-month-vote-fifa-21-ea-sports-20-21-season-13184|publisher=Bundesliga|language=en|date=5 maj 2021|access-date=9 maj 2021}}</ref> gusht 2021 *Fillestari i Muajit i Bundesligës: janar 2020, shkurt 2020<ref>{{cite web|title=Bundesliga Rookie Award|trans-title=Çmimi i Fillestarit në Bundesligë|publisher=Bundesliga|language=en|url=https://www.rookie-award.com/en|access-date=10 shkurt 2020|archive-date=3 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103222706/https://www.rookie-award.com/en|url-status=dead}}</ref> *Goli i Muajit i Bundesligës: shtator 2021<ref>{{cite news|title=Bundesliga Goal of the Month|trans-title=Goli i Muajit i Bundesligës|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/goal-of-the-month-vote-2021-22-17205|access-date=18 nëntor 2021|publisher=Bundesliga|language=en}}</ref> *Ekipi i Sezonit i Bundesligës: 2020–21,<ref>{{cite news|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/team-of-the-season-2021-vote-fifa-21-ea-sports-haaland-lewandowski-overview-4204|title=The 2020/21 Bundesliga Team of the Season!|trans-title=Ekipi i Sezonit i Bundesligës 2020/21|publisher=Bundesliga|language=en|date=15 maj 2021|access-date=17 maj 2021}}</ref> 2021–22<ref>{{cite news|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/ea-sports-team-of-the-season-2021-22-overview-19624|title=The EA Sports Bundesliga Team of the Season 2021/22 is here!|trans-title=Ekipi i Sezonit 2021/22 i Bundesligës nga EA Sports|publisher=Bundesliga|language=en|date=13 maj 2022|access-date=13 maj 2022}}</ref> *[[European Sports Magazines#Ekipi i Vitit i ESM|Ekipi i Vitit i ESM]]: [[European Sports Magazines#2019–20|2019–20]]<ref>{{cite news|title=ESM reveal Team of the Year for 2019/20|trans-title=ESM zbulon ekipin e vitit për 2019/20|url=https://www.marca.com/en/football/international-football/2020/08/31/5f4d437d268e3e985e8b4577.html|publisher=Marca|language=en|date=31 gusht 2020|access-date=31 gusht 2020}}</ref> *[[International Federation of Football History & Statistics|Ekipi nën-20 i Vitit për Meshkuj i IFFHS]]: 2020<ref>{{cite web|url=https://www.iffhs.com/posts/1036%26ved%3D2ahUKEwjYi-TBkNb0AhUIUWwGHecyBNkQFnoECAQQAQ%26usg%3DAOvVaw1KsuRLOkdvcpMgQgM2DzGA|title=WORLD YOUTH TEAM OF THE YEAR 2020 (U20)|trans-title=Ekipi botëror i të rinjëve i vitit (nën-20)|publisher=IFFHS|language=en|date=3 prill 2021|accessdate=9 dhjetor 2021|archive-date=25 shtator 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925103448/https://www.iffhs.com/posts/1036%26ved%3D2ahUKEwjYi-TBkNb0AhUIUWwGHecyBNkQFnoECAQQAQ%26usg%3DAOvVaw1KsuRLOkdvcpMgQgM2DzGA|url-status=dead}}</ref> *[[Golden Boy (çmim)|Golden Boy]]: 2020<ref name="Golden Boy">{{cite web|date=21 nëntor 2020|title=Erling Haaland beats Sancho, Ansu Fati to the 2020 Golden Boy award|trans-title=Erling Haaland mposht Sanchon, Ansu Fatin për çmimin e Golden Boy|url=https://futaa.com/article/216531/erling-haaland-beats-sancho-ansu-fati-to-the-2020-golden-boy-award|access-date=21 nëntor 2020|publisher=futaa|language=en|archive-date=21 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121044434/https://futaa.com/article/216531/erling-haaland-beats-sancho-ansu-fati-to-the-2020-golden-boy-award|url-status=live}}</ref> *[[Gullballen]]: 2020<ref>{{cite web|url=https://as.com/futbol/2020/12/20/internacional/1608489832_114934.html|title=Erling Braut Haaland ha sido galardonado con el Balón de Oro noruego 2020|publisher=AS|language=es|date=20 dhjetor 2020|accessdate=21 dhjetor 2020|language=es|archive-date=20 dhjetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220213655/https://as.com/futbol/2020/12/20/internacional/1608489832_114934.html|url-status=live}}</ref> *[[Çmimi Kniksen]]: 2020<ref name="Kniksen's honour award">{{cite web|date=23 dhjetor 2020|title=Kniksens hederspris til Erling Braut Haaland|url=https://www.fotball.no/tema/nff-nyheter/2020/kniksens-hederspris-til-erling-braut-haaland/|access-date=23 dhjetor 2020|publisher=NFF|language=no|archive-date=22 dhjetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201222203934/https://www.fotball.no/tema/nff-nyheter/2020/kniksens-hederspris-til-erling-braut-haaland/|url-status=live}}</ref> *[[Sportisti Norvegjez i Vitit]]: 2020<ref>{{cite web|title=Braut Haaland vant sportsjournalistenes pris|url=https://www.dagsavisen.no/sport/2020/12/31/braut-haaland-vant-sportsjournalistenes-pris/|language=no|publisher=Dagsavisen|date=31 dhjetor 2020|access-date=4 gusht 2021}}</ref> *Ekipi i Sezonit i UEFA Ligës së Kampioneve: 2020–21<ref>{{cite news|title=UEFA Champions League Squad of the Season|trans-title=Ekipi i Sezonit i UEFA Ligës së Kampioneve|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0269-12688c451cdd-b6efcb4ce948-1000--champions-league-all-star-squad/|publisher=UEFA|language=en|date=31 maj 2021|access-date=1 qershor 2021}}</ref> *Sulmuesi i Sezonit i UEFA Ligës së Kampioneve: 2020–21<ref name="UCL forward"/> *Golashënuesi më i mirë i UEFA Ligës së Kampioneve: 2020–21<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0262-10b6b6f4cee3-e1d53635e6e4-1000--champions-league-top-scorer-haaland-finishes-out-in-front/amp/|title=Champions League top scorer: Haaland finishes out in front|trans-title=Golashënuesi më i mirë i Ligës së Kampioneve: Haaland e mbyll në krye|date=29 maj 2021|publisher=UEFA|language=en|accessdate=28 dhjetor 2021}}</ref> *Golashënuesi më i mirë i [[UEFA Liga e Kombeve|UEFA Ligës së Kombeve]]: 2020–21<ref>{{cite web|title=UEFA Nations League Top Scorers|trans-title=Golashënuesit më të mirë të UEFA Ligës së Kombeve|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/nations-league/top-scorers|access-date=11 tetor 2021|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons}} *[https://www.mancity.com/players/erling-haaland Profili] te Manchester City F.C. *[https://www.fotball.no/fotballdata/person/profil/?fiksId=3608320 Profili] te [[Federata Norvegjeze e Futbollit]] *[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/clubs/players/250103758/ Erling Haaland] – Rekordi në kompeticionet e [[UEFA]]s {{Skuadra Manchester City F.C.}} [[Kategoria:Lindje 2000]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë norvegjezë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren norvegjeze]] [[Kategoria:Futbollistë në Bryne FK]] [[Kategoria:Futbollistë në Molde FK]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Red Bull Salzburg]] [[Kategoria:Futbollistë në Borussia Dortmund]] [[Kategoria:Futbollistë në Manchester City F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Eliteserien]] [[Kategoria:Futbollistë në Bundesliga]] [[Kategoria:Futbollistë në Premier League]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2026]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të UEFA Ligës së Kampionëve]] 1sw58vtmoy8kycakthe9xgjkdlvtxlt 300 oferta 0 319748 3022626 3011987 2026-08-05T16:06:54Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#padukshëm|simbole të padukshme]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022626 wikitext text/x-wiki '''300 Oferta''' është një markë shqiptare e tregtisë elektronike dhe shitjes me pakicë, pjesë e grupit '''RS Collection'''.<ref>{{Cite web|title=300 oferta, një markë e nisur në Shqipëri e njohur ndërkombëtarisht|url=https://www.balkanweb.com/300-oferta-nje-marke-e-nisur-ne-shqiperi-e-njohur-nderkombetarisht/|website=BalkanWeb|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|title=300 oferta, një brand i njohur apo ‘Retail Store’?|url=https://euronews.al/vendi/aktualitet/2022/09/22/300-oferta-nje-brand-i-njohur-apo-retail-store/|website=Euronews Albania|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007103845/https://euronews.al/vendi/aktualitet/2022/09/22/300-oferta-nje-brand-i-njohur-apo-retail-store/|archive-date=7 tetor 2022|url-status=dead}}</ref> Kompania u themelua në vitin 2020 në Shqipëri dhe zhvillon aktivitet në fushën e tregtisë elektronike dhe shitjes së produkteve të modës dhe konsumit.<ref>{{Cite web|title=300 Oferta.al, një nga markat më të sugjeruara nëse jeni të dashuruar pas modës|url=https://www.vizionplus.tv/300-oferta-al-nje-nga-markat-me-te-sugjeruara-nese-jeni-te-dashuruar-pas-modes/|website=Vizion Plus|date=1 shtator 2022|language=sq}}</ref> Sipas raportimeve në mediat shqiptare, kompania operon në Shqipëri, Kosovë, Maqedoninë e Veriut dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës.<ref>{{Cite web|title=300 Oferta.al një markë shqiptare e njohur ndërkombëtarisht|url=https://tvklan.al/300-oferta-al-nje-marke-shqiptare-e-njohur-nderkombetarisht/|website=Tv Klan|date=12 korrik 2022|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|title=300 Oferta, një biznes që filloi në Shqipëri për t'u bërë një markë ndërkombëtare|url=https://joq-albania.com/artikull/1024190.html|website=JOQ Albania|language=sq}}</ref> Në vitin 2022, disa media shqiptare dhe ndërkombëtare publikuan artikuj mbi zgjerimin e aktivitetit të kompanisë dhe strategjinë e saj të biznesit.<ref>{{Cite web|title=300 Oferta: Where 300 Days a Year of Exciting Discounts and Offers Are Only the Beginning|url=https://www.netnewsledger.com/2022/05/20/300-oferta-where-300-days-a-year-of-exciting-discounts-and-offers-are-only-the-beginning/|website=NetNewsLedger|date=20 maj 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Exciting Offers, Impeccable Products: Discover What Makes 300 Oferta a Force to Reckon With|url=https://www.ibtimes.com/exciting-offers-impeccable-products-discover-what-makes-300-oferta-force-reckon-3631198/|website=International Business Times|date=2 nëntor 2022|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221103084050/https://www.ibtimes.com/exciting-offers-impeccable-products-discover-what-makes-300-oferta-force-reckon-3631198|archive-date=3 nëntor 2022|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{Reflist}} s8m36m839myhr5qun4t21xatdrbeea5 Feja në Bosnjë dhe Hercegovinë 0 320465 3022633 3011875 2026-08-05T16:09:43Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022633 wikitext text/x-wiki {{Pie chart | thumb = right | caption = Feja në [[Bosnje dhe Hercegovinë]] (2020)<ref>{{cite web|url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=28c|title=National Profiles}}</ref> | label1 = [[Krishterimi]] | value1 = 44 | color1 = Blue | label2 = [[Islami ]] | value2 = 52 | color2 = DarkGreen | label3 = [[Të pafe|Të pafe]] | value3 = 2.8 | color3 = Grey | label4 = Të tjerë | value4 = 0.2 | color4 = Black }} <gallery > [[File:Sarajevo Kaisermoschee.JPG|thumb| [[Xhamia]] e Mbretit në [[Sarajevë]].]] [[File:Sarajevo Sacred Heart Cathedral IMG 1235.jpg|thumb|[[Kisha Katolike]] në [[Sarajevë]].]] [[File:Hercegovačka Gračanica 314.jpg|thumb| [[Manastiri]] [[Serb]] afër [[Trebinje|Trebinjes]]]] </gallery> [[Krishterimi]] dhe [[Islami]] janë fetë kryesore në [[Bosnjë dhe Hercegovinë]], të praktikuara nga rreth gjysma e popullsisë secila. [[File:Bosanska Krupa Churches.JPG|thumb|upright|300px|Toleranca Fetare: Kisha Katolike (majtas), Kisha Ortodokse Serbe (djathtas ), [[Xhamia]] (në qendër) në [[Bosanska Krupa]].]] Shumica e [[muslimanëve]] në [[Bosnje| Bosnje e Hercegovinë]] janë pasues të Islamit sunitë ; shumica e sunitëve ndjekin shkollën [[Medhhebi Hanefi|hanefite]]. [[Boshnjakët]] në përgjithësi janë të lidhur me [[Islami|Islamin]] , [[Kroatët]] e [[Bosnje dhe Hercegovinë|Bosnjës]] me Kishën [[Katolike]] Romake dhe [[serbët]] e [[Bosnje dhe Hercegovinë| Bosnjës]] me [[Kisha Ortodokse Serbe|Kishën Ortodokse Serbe]]. [[Shteti]] është [[laiciteti|laik]] i ndarë nga [[feja]]. ==Islami== [[Islami]] është një nga dy fetë kryesore të praktikuara në [[Bosnje dhe Hercegovinë]], tjetra është [[Krishterimi]]. Ajo u prezantua me popullsinë vendase në shekujt e 15-të dhe të 16-të si rezultat i pushtimit osman të Bosnjë-Hercegovinës. [[File:BiH_-_Udeo_muslimana_po_opstinama_2013.gif|thumb|350px|Shpërndarja e myslimanëve në 2013]] ==Krishterimi== [[Krishterimi]] në [[Bosnje dhe Hercegovinë]] ndahet në dy rite kryesor. Në ritin [[Kisha Katolike|Katolik]] që në përgjithësi janë [[kroatët]] dhe në ritin [[ortodoks]] që janë [[serbët]]. [[File:Саборна црква у Сарајеву.jpg|thumb|right|[[Katedrale]] në [[Sarajevë]]]] == Të tjera == * [[Feja në Kosovë]] * [[Feja në Turqi]] * [[Feja në Arabinë Saudite]] * [[Feja në Sudan ]] ==Lidhje të jashtme== * * United States Bureau of Democracy, Human Rights and Labor. [https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90167.htm Bosnia and Herzegovina: International Religious Freedom Report 2007]. ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].'' == Referime == {{joref}} {{Pp}} {{gjeo-cung}} [[Kategoria:Feja sipas vendit]] [[Kategoria:Bosnjë dhe Hercegovinë]] lq0jis65pp99ox2f5vaf6ioag93grsd Përmbysja e Shqipërisë 0 321505 3022574 2960800 2026-08-05T14:47:33Z Leutrim.P 113691 3022574 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Collage from the 1949 Anglo American invasion of Communist Albania.jpg|parapamje|Pushtimi anglo-amerikan i Shqipërisë.]] '''Operacioni i Vlefshëm''' ([[anglisht]]: ''Operation Valuable'') ose '''tentim pushtimi i fshehtë anglo-amerikan i [[Republika Popullore e Shqipërisë|Shqipërisë komuniste]]''',<ref>{{Cite web|last=njeshi|title=“Operation Valuable Fiend”, ose Tradhtia e Madhe: Dështimi i planit anglo-amerikan për të rrëzuar Enver Hoxhën|url=https://kohajone.com/operation-valuable-fiend-ose-tradhtia-e-madhe-deshtimi-i-planit-anglo-amerikan-per-te-rrezuar-enver-hoxhen/|access-date=2022-10-17|website=Gazeta Koha Jone {{!}} E perditshme e pavarur|language=en}}</ref> ishte një nga operacionet paraushtarake më të hershme, i fshehtë, i dështuar në [[Blloku Lindor|Bllokun Lindor]]. Qëllimi kryesor i operacionit ishte rrëzimi i qeverisë së Shqipërisë komuniste. [[MI6]] dhe [[Agjencia Qendrore e Inteligjencës (ShBA)|CIA]] nisën një operacion të përbashkët për përmbysjen e regjimit në Shqipëri, duke përdorur si agjentë emigrantë [[Shqiptarët|shqiptarë]] që gjendeshin në diasporë. Shqiptarë të tjerë antikomunistë dhe shumë nacionalistë punuan si agjentë për shërbimet inteligjente [[Jugosllavia|jugosllave]], [[Greqia|greke]] dhe [[Italia|italiane]], disa të mbështetur nga shërbimet e fshehta anglo-amerikane. Një agjent i dyfishtë [[Bashkimi Sovjetik|sovjetik]] dhe, më vonë, spiunë të tjerë informuan misionet diplomatike në [[Moska|Moskë]], e cila nga ana e saj ia transmetoi informacionin Shqipërisë. Rrjedhimisht, shumë nga agjentët u kapën, u vunë në gjyq dhe ose u pushkatuan ose u dënuan me burgime të gjata në [[Krimet e regjimit komunist në Shqipëri|kampe të punës të regjimit]].  Operacioni rezultoi në më shumë se 1800 të vdekur dhe ishte një nga sekretet më të fshehura me kujdes të [[Lufta e Ftohtë|Luftës së Ftohtë]]. Në vitin 2006, rreth 2,300 faqe dokumente që parashtronin pjesët kryesore të Projektit nën dy kriptonimet e tij kryesore, BGFIEND dhe OBOPUS, u deklasifikuan nga një grup pune ndërinstitucional i [[Qeveria Federale e Shteteve të Bashkuara|qeverisë amerikane]] që vepron sipas kushteve të Aktit Nazist për Zbulimin e Krimeve të Luftës.  == Sfondi == Arsyeja e operacionit ishte se [[Republika Popullore e Shqipërisë|Shqipëria]] u nda nga pjesa tjetër e [[Blloku Lindor|Bllokut Sovjetik]] dhe nga [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|Jugosllavia]], e cila ishte larguar nga influenca e Bashkimin Sovjetik në qershor 1948. Shqipëria ishte gjithashtu kombi më i varfër [[Evropa|evropian]] dhe ishte shtëpia e rreth një milion njerëzve, shumë prej të cilëve ende të ndarë përgjatë vijave gjysmë-feudale dhe (veçanërisht në zonat e largëta) fisnore. Përveç tre grupeve të saj kryesore fetare, kishte dy klasa socio-ekonomike të dallueshme: njerëzit që zotëronin toka (dhe veçanërisht ata që pretendonin privilegje feudale) dhe pjesa tjetër. Pronarët e tokave përbënin rreth 1% të popullsisë, por zotëronin 95% të tokës së kultivuar; në rajonet qendrore dhe jugore të vendit, ata mbanin gjithashtu postet kryesore në pushtet. Gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], shoqëria shqiptare u nda në disa grupe amorfe: nacionalistë, komunistë, [[Balli Kombëtar|lojalistë mbretërorë]], tradicionalistë – këta të fundit me natyrë fisnore dhe feudale. Ishte [[Lëvizja Nacional-Çlirimtare|Fronti Nacionalçlirimtar]] i udhëhequr nga komunistët që doli fitimtar, kryesisht për shkak të disiplinës ideologjike të rrënjosur në trupat e tyre, por edhe sepse ata ishin e vetmja forcë që kishte luftuar vazhdimisht italianët dhe gjermanët; shumë nacionalistë dhe mbretërorë kishin bashkëpunuar me pushtuesit italianë ose gjermanë gjatë luftës. Megjithatë, Shqipëria ishte në një pozitë të palakmueshme pas Luftës së Dytë Botërore.<ref name=":0">{{Cite book|title=Albania: a country study|author=Sudetic, Charles|chapter=World War II and the Rise of Communism, 1941-44|url=https://www.loc.gov/item/93042885/|language=en}}</ref> [[Greqia]] kishte uri për tokat shqiptare që pretendonte,<ref name=":0" /> ndërsa Jugosllavia donte që Shqipëria të shkrihej në një konfederatë ballkanike. Aleatët Perëndimore nuk njohën as [[Mbreti Zogu I|Mbretin Zog,]] as një qeveri republikane në mërgim, dhe as nuk e ngritën ndonjëherë çështjen e Shqipërisë apo kufijve të saj në konferencat e mëdha të kohës së luftës.<ref name=":0" /> Nuk ekzistojnë statistika të besueshme për humbjet e Shqipërisë gjatë luftës, por Administrata e Kombeve të Bashkuara për Ndihmë dhe Rehabilitim raportoi rreth 30,000 shqiptarë të vdekur nga lufta, 200 fshatra të shkatërruara, 18,000 shtëpi të shkatërruara dhe rreth 100,000 njerëz të pastrehë<ref name=":0" /> nga popullsia relativisht e vogël e Shqipërisë gjatë kohës: afërsisht 1.000.000 banorë në vitin 1938.<ref>{{Cite web|title=the Casualties Section|url=http://www.worldwar-2.net/casualties/world-war-2-casualties-index.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724134810/http://www.worldwar-2.net/casualties/world-war-2-casualties-index.htm|language=en|archive-date=24 korrik 2011|access-date=27 korrik 2011}}</ref> Statistikat zyrtare shqiptare pretendojnë humbje disi më të larta.<ref name=":0" /> == Planet operative == Në këtë kaos të pasluftës të vitit 1949, aleatët vendosën të nisin operacionin e tyre. Plani parashikonte hedhjen me parashutë të pëkrahësve të monarkisë në rajonin e [[Rrethi i Matit|Matit]] në Shqipërinë Qendrore. Rajoni ishte i njohur tradicionalisht si një bastion i tradicionalizmit shqiptar dhe për më tepër vlerësohej për besnikërinë ndaj [[Mbreti Zogu I|Mbretit Zog]], vetë pinjoll i një prej klaneve rajonale. Plani fillestar ishte që, nëse qeveria britanike mund të hidhte me parashutë agjentë mjaft të trajnuar mirë, ata mund të organizonin më pas një revoltë masive popullore, të cilën aleatët do ta furnizonin me pika ajrore. Me kalimin e kohës, kjo revoltë do të përhapte një [[Lufta civile|luftë civile]]. Telashet që kjo do t'i shkaktonte politikës sovjetike u konsiderua nga britanikët se ia vlente rreziku, dhe nëse do të kishte sukses, atëherë mund të ishte pika fillestare e një reaksioni zinxhir të revolucioneve popullore në të gjithë [[Blloku Lindor|Bllokun Lindor]]. Projekti u shfaq aq tërheqës sa [[Secret Intelligence Service|Shërbimi Informativ Sekret]] (SIS) nuk pati asnjë hezitim për ta vënë atë në funksion. Nuk kishte mungesë të shqiptarëve antikomunistë dhe rekrutuesit i gjetën menjëherë në kampet e Personave të Zhvendosur në [[Greqia|Greqi]], [[Italia|Itali]] dhe [[Turqia|Turqi]] . Rekrutimi i fuqisë punëtore për atë që britanikët e quajtën ''VALUABLE Project'' dhe amerikanët ''FIEND'', përbëheshin nga 40% nga [[Balli Kombëtar]] (BK), një organizatë kolaboracioniste e formuar gjatë Luftës së Dytë Botërore, 40% nga lëvizja monarkiste, e njohur si [[Lëvizja e Legalitetit|Legaliteti]] dhe pjesa tjetër nga fraksionet e tjera shqiptare.{{Sfn|Prados|2006}} == Projekti Valuable/FIEND == Një duzinë emigrantësh shqiptarë u rekrutuan dhe u dërguan në [[Libia|Libi]] për t'u trajnuar për një projekt pilot që do të bëhej i njohur si Operacioni Valuable (Nuk është e qartë saktësisht se kur MI6 ia caktoi kriptonin VALUABLE përpjekjes shqiptare). Koloneli 'Ace' Miller ishte ndërlidhës dhe i trajnoi këta njerëz në përdorimin e armëve, kodeve dhe radios, teknikat e subversionit dhe sabotimit. Ata u hodhën në malet e [[Rrethi i Matit|Matit]] gjatë gjithë vitit 1947, por nuk arritën të impresiononin banorët e rajonit në një revoltë më të madhe. Operacioni u zvarrit deri në vitin 1949. Pati tentativa sabotazhi në vendburimet e [[Kuçova|Kuçovës]] dhe minierat e [[Bakri|bakrit]] në [[Rubiku|Rubik]], por pa sukses të vërtetë në ngritjen e revoltës. Më pas, qeveria amerikane duke peshuar situatën politike, vendosi të japë një dorë. Në shtator 1949, sekretari i jashtëm britanik Ernest Bevin shkoi në Uashington, DC për të diskutuar Operacionin Valuable me zyrtarët e qeverisë amerikane. CIA publikoi një raport që arriti në përfundimin se "një kryengritje thjesht e brendshme shqiptare në këtë kohë nuk tregohet dhe, nëse ndërmerret, do të kishte pak shanse për sukses". CIA pohoi se regjimi i [[Enver Hoxha|Enver Hoxhës]] kishte një ushtri të rregullt prej 65,000 personash dhe një forcë sigurie prej 15,000 personash. Kishte raporte të inteligjencës se kishte 1500 “këshilltarë” sovjetikë dhe 4000 “teknikë” në Shqipëri që ndihmonin në stërvitjen e [[Forcat Tokësore Shqiptare|Ushtrisë Shqiptare]]. Zyrtarët detarë britanikë dhe amerikanë ishin të shqetësuar se BRSS po ndërtonte një bazë nëndetëse në [[Gadishulli i Karaburunit (Shqipëri)|Gadishullin e Karaburunit]] pranë portit të [[Vlora|Vlorës]] . Më 6 shtator 1949, kur [[NATO]] u mblodh për herë të parë në Uashington, Bevin propozoi që në Shqipëri të nisë një "kundërrevolucion". Sekretari amerikan i Shtetit, Dean Acheson ishte dakord. NATO, e krijuar si një aleancë ushtarake mbrojtëse për Evropën Perëndimore dhe Amerikën e Veriut, tani ishte e angazhuar për të nisur operacione të fshehta sulmuese kundër një kombi sovran në [[Ballkani|Ballkan]] . SHBA dhe Britania e Madhe, duke u bashkuar me aleatët e tyre të dobët, Italinë dhe Greqinë, që ranë dakord të mbështesin përmbysjen e regjimit të Hoxhës në Shqipëri dhe të eliminojnë ndikimin sovjetik në rajonin e [[Deti Mesdhe|Mesdheut]] . Bevin donte të vendoste Mbretin Zog në fron si udhëheqës të Shqipërisë, pasi Hoxha të rrëzohej. Kësaj radhe u kërkua një klasë më e mirë komandosh, kështu që iu afrua mbreti Zog në mërgim në [[Kajro]] për të rekomanduar burra për këtë punë. Por negociatori britanik Neil 'Billy' McLean dhe përfaqësuesit amerikanë Robert Miner dhe Robert Low nuk mundën ta sillnin Zogun sepse askush nuk do ta emëronte atë kreun e një qeverie të përkohshme në mërgim. Në gusht 1949, në Paris u bë një njoftim se të mërguarit politikë shqiptarë kishin formuar një komitet shumëpartiak për të nxitur rebelimin antikomunist në atdhe; Në fakt, [[Komiteti Kombëtar "Shqipëria e Lirë"]] u krijua nga zyrtarë diplomatikë dhe të inteligjencës amerikane për mbulimin politik të një projekti të fshehtë paraushtarak, me pëlqimin britanik. Udhëheqësit e Ballit Kombetar, një grup politik në mërgim, politika kryesore e të cilit ishte zëvendësimi i regjimit komunist shqiptar me një qeveri jo-mbretërore, kishin rënë dakord tashmë me McLean dhe grupin e tij, për të furnizuar 30 emigrantë shqiptarë si rekrutë për operacionin dhe për të depërtuar në Shqipëri. [[Skeda:Malta_-_Rabat_-_Fort_Bingemma_06_ies.jpg|parapamje| [[Fortesa Binġemma|Fort Binġemma]], ku trajnoheshin rekrutët shqiptarë.]] Në korrik 1949, grupi i parë prej 30 rekrutësh shqiptarë, disa veteranë të luftërave guerile dhe civile të Luftës së Dytë Botërore, u rekrutuan nga drejtuesit e Balli Kombëtar dhe u transportuan nga personeli i operacioneve speciale britanike në [[Fortesa Binġemma|Fort Binġemma]], në koloninë e kurorës britanike të Maltës. Të etiketuar si "The Pixies" nga [[Secret Intelligence Service|SIS]], ata kaluan dy muaj duke u trajnuar si operatorë radioje, mbledhës të inteligjencës dhe luftëtarë guerilë më të sofistikuar sesa kishin qenë anëtarër e cetave gjatë Luftës së Dytë Botërore. Më 26 shtator 1949, nëntë rekrutë hipën në një peshkarekë të Marinës Mbretërore e cila lundroi në veri; tre ditë më vonë, një varkë peshkimi e stilit grek, e njohur si kaik dhe e quajtur "Stormie Seas", lundroi nga Malta. Me një ndalesë në një port italian, dy anijet lundruan më 3 tetor, u takuan në një pikë në detin Adriatik dhe i transferuan shqiptarët në anijen greke. Disa orë më vonë po atë natë, rekrutët zbarkuan në bregdetin shqiptar, diku në jug të Vlorës, që ishte territori i dikurshëm i Ballit Kombëtar, dhe disa të tjerë më në veri. Ky ishte fillimi i Operacionit Valuable. Forcat e sigurimit të qeverisë shqiptare shpejt ndaluan një nga dy grupet në të cilat ishin ndarë komandot. Komunistët vranë tre anëtarë të grupit të parë dhe një të katërt me grupin e dytë. Tre vdekjet e para dhe zhdukja e një burri të katërt që iu bashkua familjes së tij fshinë një grup, ndërsa katër të mbijetuarit nga zbarkimi i parë i fshehtë i vitit 1949 u tërhoqën në jug në [[Greqia|Greqi]] . Për dy vjet pas këtij zbarkimi, grupe të vogla shqiptarësh të stërvitur nga britanikët largoheshin herë pas here nga kampet stërvitore në [[Malta|Maltë]], [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Britani]] dhe [[Gjermania Perëndimore|Gjermaninë Perëndimore]] . Shumica e operacioneve ishin një katastrofë, me forcat shqiptare të sigurisë që ndaluan shumë nga kryengritësit. Herë pas here, autoritetet shqiptare raportonin për “infiltrim të madh, por të pasuksesshëm të armiqve të popullit” në disa rajone të vendit. Duhet të theksohet gjithashtu se disa agjentë britanikë, italianë dhe grekë depërtuan në Shqipëri dy, tre dhe katër herë secili, një model që ndoqi të mërguarit shqiptarë që punonin si grumbullues informacioni për Marinën Italiane. Disa agjentë amerikanë, fillimisht të trajnuar nga zyrtarë italianë ose grekë, u infiltruan gjithashtu nga ajri, deti ose në këmbë në më shumë se dy raste, për të mbledhur informacione dhe jo për të marrë pjesë në operacione politike ose paraushtarake. Më i suksesshmi nga këta operativë ishte Hamit Marjani, me emrin e koduar ''Tiger'', i cili mori pjesë në 15 pushtime tokësore.{{Sfn|Prados|2006}} Infiltrimi i fundit ndodhi disa javë para [[Pashkët|Pashkëve të]] vitit 1952. Në një përpjekje të dëshpëruar për të zbuluar se çfarë po ndodhte vetë kapiten Shehu, me kapiten Branicën dhe radio operatorin Tahir Prenci, u udhëzuan nga xhandari veteran dhe luftëtari gueril Matjani dhe tre roje të armatosura për në rajonin e Matit në verilindje të Tiranës. Në pikën e takimit të tyre, një shtëpi në pronësi të kushëririt të Shehut, një përkrahës i njohur i Zogut, i priste milicia e forcave shqiptare të sigurisë. Milicia e detyroi operatorin e Shehut të transmetonte një sinjal të qartë në bazën e tij në Qipro. Operatori ishte shkolluar për t'u përballur me situata të tilla duke përdorur një stërvitje të sigurt për dështimin, e cila përfshinte transmetimin në një mënyrë që paralajmëronte se po dërgohej nën presion dhe për këtë arsye duhet të shpërfill. Ushtria shqiptare po priste në një rreth të madh, armët u përkulën dhe guerilët zbarkuan në mes të tij. Askush nuk u dorëzua. Ata që nuk u vranë u gjykuan në prill 1954. == Pasojat == Gjatë verës së vitit 1993, një nga ish-agjentët amerikanë, Shaqir Kabashi, një shqiptar etnik nga Kosova, udhëtoi për në Shqipëri me shpresën për të gjetur eshtrat e vëllait të tij. Ai besonte se vëllai i tij ishte qëlluar për vdekje gjatë një operacioni të fshehtë të vitit 1951 të SHBA-ve. Historia që Kabashi kishte treguar ishte ajo e treguar nga një shqiptar i sapoemigruar në SHBA, që tregonte se mbetjet e agjentëve të CIA-s u varrosën në një kodër pranë qytetit të Fierit. Duke përdorur disa nga paratë e tij të pensionit, Kabashi rekrutoi një bandë burrash nga një fshat aty pranë, të cilët hapën disa gropa në një livadh në një kodër. Mbetjet njerëzore u gjetën në një gropë, tha më vonë Kabashi për Reuters. Duke besuar se ishin eshtrat e vëllait të tij, Shaqiri i kishte varrosur shumicën e skeleteve në një oborr të një xhamie aty pranë. Ai mbajti disa mostra eshtrash gjatë fluturimit të tij për në SHBA. Pavarësisht sugjerimeve që ai të kërkonte ndihmë nga qeveria amerikane për të bërë analizën e ADN-së, Shaqiri vdiq në nëntor 1997 pa konfirmuar se kishte gjetur vëllain e tij të ndjerë apo dikë tjetër. == Shiko edhe == * [[Kundërkomunizmi]] * [[Pushtimi i Gjirit të Derrave]] – operacion i ngjashëm në Kubë == Referime == {{Reflist}} == Letërsi == * {{Cite book|last=Prados|first=John|url=https://archive.org/details/safefordemocracy0000prad|title=Safe for democracy : the secret wars of the CIA|date=2006|publisher=Ivan R. Dee|isbn=978-1-61578-011-2|publication-place=Chicago|language=en|oclc=812925034|url-access=registration}} * {{Cite book|last=Nicholas Bethell|title=Betrayed|url=https://archive.org/details/betrayed0000beth|publisher=Times Books|year=1985|language=en|isbn=0-8129-1188-1|location=New York|oclc=2215298|author-link=Nicholas Bethell}} * Colonel David Smiley LVO, OBE, MC, "Irregular Regular", Michael Russell, Norwich, 1994 ( ). The Mémoirs of a ''Royal Horse Guards'' officer, SOE agent in Albania and Thailand, and later MI6 agent in Poland, Malta, Oman and Yemen. He trained the Pixies in Malta in 1949. Translated in French by Thierry Le Breton, ''Au cœur de l’action clandestine. Des Commandos au MI6'', L’Esprit du Livre Editions, France, 2008 ( ). With numerous photographs. * Dorril, Stephen. ''MI6: Fifty Years of Special Operations'', Fourth Estate, University of Michigan: 2000 ( ) * {{Cite book|last=Bruce Page|url=https://archive.org/details/philbyconspiracypage00page|title=The Philby Conspiracy|last2=David Leitch|last3=Phillip Knightley|publisher=[[Doubleday (publisher)|Doubleday]]|year=1968|language=en|location=New York|oclc=165938|url-access=registration}} * {{Cite book|last=Paul Hockenos|title=Homeland calling: exile patriotism and the Balkan wars|url=https://archive.org/details/homelandcallinge00hock|publisher=[[Cornell University Press]]|year=2003|language=en|isbn=0-8014-4158-7|location=Ithaca, N.Y|oclc=52165767}} * Noble, Andrew. “Bullets and Broadcasting: Methods of Subversion and Subterfuge in the CIA War against the Iron Curtain.” MA dissert. University of Nevada, 2009 * Stavrou, Nikolaos A. “Searching for a Brother Lost in Albania’s Gulag”. ''Mediterranean Quarterly'' 19, no. 2 (2008): 47-81 [[Kategoria:Republika Popullore Socialiste e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Luftës së Ftohtë e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Operacione inteligjence të Luftës së Ftohtë]] [[Kategoria:Operacione të Agjencisë Qendrore të Inteligjencës (ShBA)]] [[Kategoria:Operacione inteligjence të Mbretërisë së Bashkuar]] 7md29s9r8yq3dkd77m8poma0inyw1f9 Kampionati Botëror i Futbollit 2026 0 322547 3022648 3020549 2026-08-05T16:19:30Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022648 wikitext text/x-wiki {{Aktualiteti}} {{Infobox international football competition | tourney_name = FIFA Kupa e Botës | year = 2026 | other_titles = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg | size = 150px | caption = {{ubl|''We Are 26'' | ''Somos 26'' | ''Nous Sommes 26''}} | country = {{ubl|[[Kanada]]|[[Meksikë]]|[[SHBA]]}} | dates = 11 Qershor – 19 Korrik 2026<ref name="schedule">{{cite web|title=World Cup 2026 Schedule|url=https://www.roadtrips.com/world-cup/2026-world-cup-packages/schedule/|website=Roadtrips|access-date=1 qershor 2025|language=en}}</ref> | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | matches = 104 | goals = 308 | attendance = 6.810.966 | champion =ESP | count = 2 | second =ARG | third = ENG | fourth = FRA | top_scorer = {{nowrap|{{fbicon|FRA}} [[Kylian Mbappé]] (10 gola)}} | player = {{nowrap|{{fbicon|SPA}} [[Rodri]]}} | goalkeeper = {{nowrap|{{fbicon|SPA}} [[Unai Simón]]}} | young_player = {{nowrap|{{fbicon|SPA}} [[Pau Cubarsí]]}} | fair_play = {{nowrap|{{fbicon|NED}}}} [[Kombëtarja hollandeze e futbollit|Holanda]] | prevseason = [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|2022]] | nextseason = [[Kampionati Botëror i Futbollit 2030|2030]] | updated = }} '''Kupa e Botës FIFA 2026''' është edicioni i tanishëm dhe i 23-të i [[Kampionati Botëror i Futbollit|Kampionatit Botëror të Futbollit]] për meshkuj, organizuar nga [[FIFA]]. Turneu aktualisht zhvillohet nga 11 qershori deri më 19 korrik 2026. Ai organizohet bashkërisht nga gjashtëmbëdhjetë qytete - njëmbëdhjetë në [[Shtetet e Bashkuara]], tre në [[Meksikë]] dhe dy në [[Kanada]]. Turneu është i pari i Kupës së Botës FIFA që organizohet nga tre kombe dhe i pari që përfshin 48 ekipe, një zgjerim nga 32 të mëparshmet. [[Oferta e United për Kupën e Botës FIFA 2026|Oferta e United 2026]] mundi një [[Oferta e Marokut për Kupën e Botës FIFA 2026|ofertë rivale nga Maroku]] gjatë një votimi përfundimtar në [[Kongresi i 68-të e FIFA-s|Kongresin e 68-të të FIFA-s]] në [[Moskë]]. Është Kupa e Botës e parë që nga viti [[Kampionati Botëror i Futbollit 2002|2002]] që bashkëorganizohet nga disa kombe. Me organizimin e mëparshëm të turneve të viteve [[Kampionati Botëror i Futbollit 1970|1970]] dhe [[Kampionati Botëror i Futbollit 1986|1986]], Meksika do të bëhet vendi i parë që do të presë ose bashkëorganizojë Kupën e Botës tri herë. Shtetet e Bashkuara më parë e kanë pritur Kupën e Botës në vitin [[Kampionati Botëror i Futbollit 1994|1994]]. Në të kundërt, do të jetë hera e parë e Kanadasë që do të presë ose bashkëorganizojë turneun. Si kombe pritëse, Kanadaja, Meksika dhe Shtetet e Bashkuara u kualifikuan automatikisht. [[Kombëtarja e futbollit të Kepit të Gjelbër|Kepi i Gjelbër]], [[Kombëtarja e futbollit të Curaçao|Curaçao]], [[Kombëtarja jordaneze e futbollit|Jordania]] dhe [[Kombëtarja uzbeke e futbollit|Uzbekistani]] do të debutojnë në Kupën e Botës. [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentina]] është [[Finalja e Kupës së Botës FIFA 2022|kampionia në fuqi]], pasi fitoi Kupën e Botës për herë të tretë në vitin 2022. == Formati == Formati i ri përfshin 48 ekipe të ndara në 12 grupe me nga 4 skuadra. Dy vendet e para të çdo grupi, së bashku me 8 ekipet më të mira të vendeve të treta, do të kalojnë në fazën me eliminim direkt me 32 skuadra. Në total do të zhvillohen 104 ndeshje gjatë gjithë turneut.<ref name="format">{{cite web|title=2026 FIFA World Cup format confirmed with 104 matches|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/35847819/2026-fifa-world-cup-format-include-104-matches|website=ESPN|access-date=1 qershor 2025|language=en}}</ref> === Rregulla të reja === Kupa e Botës FIFA 2026 prezanton disa ndryshime në rregulla. Në përputhje me IFAB, këto janë hartuar kryesisht për të zvogëluar humbjen e kohës. Rregullat e reja për turneun përfshijnë: * Zëvendësime 10-sekondëshe: Lojtarët që zëvendësohen kanë 10 sekonda për të dalë nga fusha, përndryshe zëvendësuesi i tij duhet të presë një minutë para se të hyjë në ndeshje. * Rinisje 5-sekondëshe: Një numërim mbrapsht vizual prej 5 sekondash mund të tregohet nga gjyqtari për rivëniet anësore dhe goditjet nga porta në situata të humbjes së kohës. Nëse topi nuk vihet në lojë në kohë, posedimi i jepet ekipit kundërshtar. * Trajtim mjekësor: Çdo lojtar që merr ndihmë mjekësore në fushë duhet të largohet nga fusha dhe të presë 1 minutë para se të kthehet në lojë. * [[VAR (futboll)|VAR]] i zgjeruar: VAR tani mund të rishikojë dhe përmbysë gabimet e qarta në kartonët e dytë të verdhë të dhënë, goditjet nga këndi të dhëna gabimisht, identitetin e gabuar të zgjeruar dhe disa faule sulmuese. Kartona të kuq për mbulimin e gojës: Për të ndaluar sjelljen konfrontuese ose fyese të fshehur nga leximi i buzëve, çdo lojtar që mbulon gojën me dorën, krahun ose bluzën e tij ndërsa përballet me një kundërshtar do të marrë një karton të kuq.<ref name="newrules">{{cite news|last1=Sanjesh Singh|title=What are the new rules for 2026 World Cup? Covering mouths, making subs and more|url=https://www.nbcnewyork.com/world-cup/new-rules-covering-mouths-substitutions-breaks/6510949/|publisher=NBC New York|date=9 qershor 2026|access-date=10 qershor 2026|language=en}}</ref> === Pushime === Pushimet për ftohje ose hidratim u prezantuan në Kupën e Botës 2014 në Brazil. Për Kupën e Botës 2026, FIFA ka futur pushime të detyrueshme 3-minutëshe për hidratim në çdo gjysmë për të gjitha ndeshjet. Transmetuesit lejohen të transmetojnë reklama gjatë këtyre pauzave.<ref name="Breaks">{{cite news|title=Players to benefit from hydration breaks at FIFA World Cup 2026|url=https://inside.fifa.com/organisation/news/hydration-breaks-world-cup-2026-player-welfare|publisher=FIFA|date=7 dhjetor 2025|access-date=11 qershor 2026|language=en}}</ref> == Qytetet dhe stadiumet pritëse == Turneu do të zhvillohet në 16 qytete të ndryshme në tre vendet pritëse. Tabela më poshtë paraqet qytetet dhe stadiumet përkatëse, sipas vendit organizator dhe me kapacitetet e tyre: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%; border-collapse: collapse;" |+ '''Qytetet dhe stadiumet pritëse për Kupën e Botës 2026''' ! style="border-right: 2px solid #555;" | Vendi !! Qyteti !! Stadiumi !! Kapaciteti (ulëse) !! Datat e ndeshjeve |- ! colspan="5" style="background:#f2f2f2; font-weight:bold; text-align:center; border-top:2px solid black; border-bottom:2px solid black;color:#000" | Kanada |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|Canada}} || [[Toronto]] || BMO Field || 45,500 || Më 12, 17, 23 dhe 26 qershor, si edhe më 2 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|Canada}} || [[Vancouver]] || BC Place || 54,500 || Më 13, 18, 21, 24 dhe 26 qershor 2026 |- ! colspan="5" style="background:#e6e6e6; font-weight:bold; text-align:center; border-top:2px solid black; border-bottom:2px solid black;color:#000" | Meksikë |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|Mexico}} || [[Mexico City]] || Estadio Azteca || 87,523 || Më 11 (ndeshja hapëse), 17 dhe 24 qershor, 30 qershor dhe 5 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|Mexico}} || [[Guadalajara]] || Estadio Akron || 46,232 || Më 11, 18, 23 dhe 26 qershor 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|Mexico}} || Monterrey || Estadio BBVA || 53,500 || Më 14, 20 dhe 24 qershor, si edhe më 29 qershor 2026 |- ! colspan="5" style="background:#f2f2f2; font-weight:bold; text-align:center; border-top:2px solid black; border-bottom:2px solid black;color:#000" | SHBA |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[Atlanta]], Georgia || Mercedes-Benz Stadium || 71,000 || Më 15, 18, 21 dhe 24 qershor, 1 dhe 7 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[Boston]] (Foxborough), [[Massachusetts]] || Gillette Stadium || 65,878 || Më 13, 16, 19, 23 dhe 26 qershor, 29 qershor dhe 9 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[Dallas]] (Arlington), [[Texas]] || AT&T Stadium || 80,000 || Më 14, 17, 22 dhe 25 qershor, 30 qershor, 6 dhe 14 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[Houston]], [[Texas]] || NRG Stadium || 71,795 || Më 14, 17, 20 dhe 23 qershor, 26 dhe 29 qershor, si edhe më 4 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[Kansas]], [[Missouri]] || Arrowhead Stadium || 76,416 || Më 16, 20, 25 dhe 27 qershor, 3 korrik dhe 11 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[Los Angeles]] (Inglewood), [[California]] || SoFi Stadium || 70,240 || Më 12, 15, 18, 21 dhe 25 qershor, 28 qershor, 2 dhe 10 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[Miami]] (Miami Gardens), [[Florida]] || Hard Rock Stadium || 64,767 || Më 15, 21 dhe 24 qershor, 3 dhe 11 korrik, si edhe më 18 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[New York City|New York]] / [[New Jersey]] (East Rutherford) || MetLife Stadium || 82,500 || Më 13, 16, 22 dhe 25 qershor, 30 qershor, 5 dhe 19 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[Philadelphia]], [[Pennsylvania]] || Lincoln Financial Field || 69,176 || Më 14, 19, 22 dhe 25 qershor, 28 qershor dhe 4 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[San Francisco]] Bay Area (Santa Clara), [[California]] || Levi's Stadium || 68,500 || Më 13, 16, 19, 22 dhe 25 qershor, si edhe më 1 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[Seattle]], [[Washington]] || Lumen Field || 69,000 || Më 15, 19 dhe 24 qershor, 26 qershor dhe 6 korrik 2026 |} == Ekipet == === Kualifikimi === {{main|Kualifikimet e Kupës së Botës FIFA 2026}} [[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|459x459px|{{Legend|#0000ff|Skuadrat e kualifikuara}}{{Legend|#2ad4ff|Skuadrat, statusi i kualifikimit i të cilave ende nuk është vendosur}}{{Legend|#ffcc00|Skuadrat që nuk u kualifikuan}}{{Legend|#000000|Skuadrat u tërhoqën ose u pezulluan}}{{Legend|#cccccc|Jo anëtare e FIFA-s}}]] Personeli i ofertës së bashkuar parashikoi që të tre vendet pritëse do të fitonin vende automatike.<ref name="bid_cities">{{Cite web|title=United 2026 bid book|url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf|publisher=united2026.com|access-date=30 prill 2018|archive-date=15 shtator 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf|url-status=live}}</ref> Më 31 gusht 2022, presidenti i FIFA-s, Gianni Infantino, konfirmoi se gjashtë skuadra të CONCACAF do të kualifikohen për Kupën e Botës, me Kanadanë, Meksikën dhe Shtetet e Bashkuara që kualifikohen automatikisht si pritës.<ref>{{cite web|url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026|title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026|language=es|website=ESPN Deportes|date=31 gusht 2022|access-date=18 tetor 2022|archive-date=22 shtator 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/|title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026|language=es|website=CRHoy.com|date=31 gusht 2022|access-date=18 tetor 2022|archive-date=31 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/|url-status=live}}</ref> Kjo u konfirmua nga [[Këshilli i FIFA-s]] më 14 shkurt 2023.<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football|title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football|publisher=[[FIFA]]|date=14 shkurt 2023|access-date=14 shkurt 2023|archive-date=14 shkurt 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup|publisher=[[Reuters]]|date=14 shkurt 2023|access-date=14 shkurt 2023|archive-date=15 shkurt 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}</ref> Menjëherë para [[Kongresi i 67-të i FIFA-s|Kongresit të 67-të të FIFA-s]], Këshilli i FIFA-s miratoi alokimin e vendeve në një takim në [[Manama]], Bahrein.<ref name="slot">{{Cite web|date=30 mars 2017|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254|access-date=5 gusht 2022|publisher=FIFA|archive-date=19 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=30 mars 2017|title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament|url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474|archive-date=30 mars 2017|publisher=BBC}}</ref> Kjo përfshin një turne ndërkontinental "play-off" që përfshin gjashtë skuadra për të vendosur dy vendet e fundit në Kupën e Botës FIFA.<ref name="fifa_council">{{Cite web|date=9 maj 2017|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|archive-date=18 qershor 2017|publisher=FIFA}}</ref> Gjashtë skuadrat në "play-off" do të përbëhen nga një skuadër nga secila konfederatë, përveç [[UEFA]], dhe një skuadër shtesë nga konfederata e vendeve pritëse ([[CONCACAF]]). Dy nga skuadrat do të jenë të grupuara bazuar në [[Renditja Botërore e FIFA-s për Meshkuj|Renditjen Botërore]], dhe ato do të luajnë me fituesit e dy ndeshjeve eliminatore midis katër skuadrave të pagrupuara për dy vendet në [[Kampionati Botëror i Futbollit|Kampionatin Botëror]]. Turneu me katër ndeshje do të luhet në një ose më shumë nga vendet pritëse, dhe do të përdoret gjithashtu si një ngjarje testuesepër Kupën e Botës FIFA.<ref name="slot" /> Ratifikimi i alokimit të vendeve i jep gjithashtu [[Konfederata e Futbollit të Oqeanisë|OFC]] një vend të garantuar në turneun final për herë të parë: Kupa e Botës FIFA 2026 do të jetë turneu i parë në të cilin të gjashtë konfederatat kanë të paktën një vend të garantuar. Kjo do të jetë gjithashtu hera e parë që nga [[Kupa e Botës FIFA 2010|edicionin 2010]] në të cilën të gjitha kontinentet kanë një skuadër të kualifikuar për finalet e Kupës së Botës.<ref name="slot" /> [[Eritrea national football team|Eritrea]] u tërhoq nga kualifikimet para se të luante ndonjë ndeshje, për shkak të shqetësimeve se lojtarët do të kërkonin azil politik nëse do t'u lejohej të udhëtonin jashtë shtetit.<ref name="ERI withdrawal">{{cite web|title=Eritrea Pull Out Of 2026 World Cup Qualifier|url=http://dehai.org/dehai/dehai-news/494254|website=Dehai News|access-date=9 nëntor 2023|archive-date=9 nëntor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231109141912/http://dehai.org/dehai/dehai-news/494254|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2023/nov/13/eritrea-withdrew-from-2026-world-cup-qualifying-over-fears-players-will-flee|title=Eritrea withdrew from 2026 World Cup qualifying 'over fears players will flee'|website=The Guardian|date=14 nëntor 2023|accessdate=3 janar 2024|archive-date=13 nëntor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231113160357/https://www.theguardian.com/football/2023/nov/13/eritrea-withdrew-from-2026-world-cup-qualifying-over-fears-players-will-flee|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Eritrea withdraw from FIFA World Cup qualifiers|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/eritrea-withdraw-fifa-world-cup-qualifiers|website=FIFA|access-date=10 nëntor 2023|archive-date=13 nëntor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231113083754/https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/eritrea-withdraw-fifa-world-cup-qualifiers|url-status=live}}</ref> [[Congo national football team|Kongo]], e cila ishte në të njëjtin grup me Eritrean, u pezullua më 6 shkurt 2025, për shkak të ndërhyrjes së qeverisë në operacionet e [[Federata e Futbollit e Kongos|FECOFOOT]].<ref name="FIFA1922">{{cite magazine|url=https://digitalhub.fifa.com/m/49a18836a3532246/original/Circular-1922_Suspension-of-the-Congolese-Football-Association-FECOFOOT.pdf|title=Suspension of the Congolese Football Association (FECOFOOT) from 6 February 2025 until further notice|magazine=FIFA Circular|issue=1922|date=6 shkurt 2025|access-date=8 shkurt 2025|archive-date=11 shkurt 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250211201642/https://digitalhub.fifa.com/m/49a18836a3532246/original/Circular-1922_Suspension-of-the-Congolese-Football-Association-FECOFOOT.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="Reuters_CGO_PAK">{{cite news|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/fifa-suspends-congo-republic-pakistan-2025-02-07/#:~:text=Feb%207%20(Reuters)%20%2D%20FIFA,governing%20body%20said%20on%20Thursday.|title=FIFA suspends Congo Republic and Pakistan|publisher=[[Reuters]]|date=7 shkurt 2025|access-date=8 shkurt 2025|archive-date=8 shkurt 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250208122018/https://www.reuters.com/sports/soccer/fifa-suspends-congo-republic-pakistan-2025-02-07|url-status=live}}</ref> CAF fillimisht anuloi ndeshjet e mbetura të Kongos.<ref name="CAF_Schedule">{{cite web|title=Schedule & Results|url=https://www.cafonline.com/fifa-world-cup/schedule-results/|website=CAFonline.com|publisher=[[Confederation of African Football|CAF]]|access-date=16 mars 2025|archive-date=16 maj 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250516073949/https://www.cafonline.com/fifa-world-cup/schedule-results/|url-status=live}}</ref> Megjithatë, Tanzania dhe Zambia më vonë iu dhanë fitore 3–0 me humbje në tavolinë (forfeit).<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/qualifiers/caf/scores-fixtures|title=Scores & Fixtures|publisher=FIFA|archive-date=28 nëntor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231128140036/https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/qualifiers/caf/scores-fixtures|url-status=live}}</ref> Pezullimi u hoq nga FIFA më 14 maj 2025.<ref>{{Cite magazine|url=https://digitalhub.fifa.com/m/3a3f494faf675682/original/Circular-1933_Lifting-of-the-suspension-of-the-Congolese-Football-Association.pdf|title=Lifting of the suspension of the Congolese Football Association (FECOFOOT)|magazine=FIFA Circular|issue=1933|date=14 maj 2025|access-date=15 maj 2025|archive-date=17 maj 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250517184618/https://digitalhub.fifa.com/m/3a3f494faf675682/original/Circular-1933_Lifting-of-the-suspension-of-the-Congolese-Football-Association.pdf|url-status=live}}</ref> Nga 22 skuadrat që janë kualifikuar deri më sot, 14 kishin marrë pjesë gjithashtu në [[Kupa e Botës FIFA 2022|edicionin 2022]]. [[Kombëtarja kolumbiane e futbollit|Kolumbia]] dhe [[Kombëtarja egjiptiane e futbollit|Egjipti]] kthehen në turne pasi morën pjesë për herë të fundit në [[Kupa e Botës FIFA 2018|2018]]; [[Algjeria national football team|Algjeria]] kthehet pasi mori pjesë për herë të fundit në [[Kupa e Botës FIFA 2014|2014]]; ndërsa [[Paraguaji national football team|Paraguaji]] dhe [[Zelanda e Re national football team|Zelanda e Re]] kthehen pasi morën pjesë për herë të fundit në [[Kupa e Botës FIFA 2010|2010]]. [[Kepi i Gjelbër national football team|Kepi i Gjelbër]], [[Jordania national football team|Jordania]] dhe [[Uzbekistani national football team|Uzbekistani]] të gjithë do të bëjnë debutimin e tyre në Kupën e Botës. Kepi i Gjelbër është vendi më i vogël për nga sipërfaqja që kualifikohet për Kupën e Botës, dhe i dyti për nga popullsia më e ulët pas [[Iceland national football team|Islandës]] në [[Kupa e Botës FIFA 2018|2018]],<ref>{{cite web|date=13 tetor 2025|title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify|access-date=14 tetor 2025|work=FIFA}}</ref> ndërsa Uzbekistani do të konkurrojë si një komb i pavarur pas [[Shpërbërja e Bashkimit Sovjetik|shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik]], duke u bërë anëtari i tretë i mëparshëm që e bën këtë pas [[Russia national football team|Rusisë]] në [[Kupa e Botës FIFA 1994|1994]] dhe [[Kombëtarja ukrainase e futbollit|Ukrainës]] në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2006|2006]]. Skuadrat që janë kualifikuar deri më sot, të renditura sipas rajonit: {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | |width="50"|&nbsp; |valign="top"|'''[[AFC]]''' (6) * {{fb|AUS}} * {{fb|IRN}} * {{fb|JPN}} * {{fb|Jordan}} (debutimi) * {{fb|KOR}} * {{fb|UZB}} (debutimi) |width="50"|&nbsp; |valign="top"|'''[[CAF]]''' (6) * {{fb|ALG}} * {{fb|CPV}} (debutimi) * {{fb|EGY}} * {{fb|GHA}} * {{fb|MAR}} * {{fb|TUN}} |width="50"|&nbsp; |valign="top"|'''[[CONCACAF]]''' (3) * {{fb|CAN}} (nikoqir) * {{fb|MEX}} (nikoqir) * {{fb|USA|name=ShBA}} (nikoqir) |width="50"|&nbsp; |valign="top"|'''[[CONMEBOL]]''' (6) * {{fb|ARG}} * {{fb|BRA}} * {{fb|COL}} * {{fb|ECU}} * {{fb|PAR}} * {{fb|URU}} |width="50"|&nbsp; |valign="top"|'''[[Konfederata futbollistike e Oqeanisë|OFC]]''' (1) * {{fb|NZL}} |} === Shorti === Shorti do të zhvillohet në {{UTZ|12:00|-5}} (EST) më 5 dhjetor 2025, në [[Qendra Kennedy|Kennedy Center]] në [[Washington, D.C.]]<ref>{{Cite web|title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center in December|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46050685/2026-world-cup-draw-kennedy-center-washington-dc|date=22 gusht 2025|website=ESPN.com|access-date=22 gusht 2025}}</ref> Katër fituesit e [[Kualifikimet e Kupës së Botës FIFA 2026 – Raundi i dytë i UEFA-s|play-off-eve të UEFA-s]] dhe dy fituesit e [[Kualifikimet e Kupës së Botës FIFA 2026 (play-off-et ndër-konfederata)|play-off-eve ndër-konfederata]] nuk do të dihen në kohën e shortit, pasi këto ndeshje janë planifikuar të zhvillohen në mars 2026. Meqenëse tashmë është konfirmuar se ndeshja e parë e turneut do të zhvillohet në Estadio Azteca në Mexico City më 11 qershor, Meksika është vendosur automatikisht në Grupin A. Kanadaja do të luajë ndeshjen e tretë dhe është vendosur në Grupin B, ndërsa Shtetet e Bashkuara do të luajnë ndeshjen e katërt dhe janë në Grupin D; si Kanadaja ashtu edhe Shtetet e Bashkuara do të fillojnë më 12 qershor.<ref name="Schedule">{{cite web|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|publisher=FIFA|date=4 shkurt 2024|access-date=4 shkurt 2024|archive-date=5 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Bushnell|first=Henry|last2=Crafton|first2=Adam|date=22 gusht 2025|title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces|url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/|access-date=22 gusht 2025|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331|url-access=limited}}</ref> ==Faza e grupeve== [[File:2026 world cup.svg|thumb|Rezultati i vendeve pjesëmarrëse në Kupën e Botës FIFA 2026 {{div col|colwidth=8em|content= {{Legend|#2B42A3|Kampion}}{{Legend|#34C0BE|Nënkampion}}{{Legend|#269C5A|Vendi i tretë}}{{Legend|#81C846|Vendi i katërt}}{{Legend|#E4E454|Çerekfinalet}}{{Legend|#FF6600|Raundi i 16}}{{Legend|#B94954|Raundi i 32}}{{Legend|#8E62A6|Faza e grupeve}} }}]] Faza e grupeve me grupe të rrumbullakëta u luajt në dymbëdhjetë grupe (A deri në L) me nga katër ekipe secili, nga 11 deri më 27 qershor.<ref>{{Cite web|title=Scores & Fixtures|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures|access-date=10 dhjetor 2025|website=FIFA}}</ref> Ekipet u vlerësuan me tre pikë për fitore, një për barazim dhe asnjë për humbje. Pas përfundimit të ndeshjeve në grup, dy ekipet e para të secilit grup, së bashku me [[#Renditja e ekipeve të vendit të tretë|tetë ekipet më të mira të vendit të tretë]], avancuan në [[#Fazën e eliminimit|Fazën e eliminimit]]. ''Të gjitha kohët janë lokale.'' {| class="wikitable mw-collapsible" |+ {{nowrap|{{Anchor|Shkallëzues barazimi}} Kriteret e ndarjes së barazimeve për renditjen në fazën e grupeve}} |- |Renditja e ekipeve në secilin grup përcaktohet nga pikët e fituara në të gjitha ndeshjet e grupeve. Nëse dy ose më shumë ekipe kanë pikë të barabarta, kriteret e mëposhtme përdoren për të përcaktuar renditjen:<ref name="regulations">{{cite web|url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf|title=Rregulloret e Kupës së Botës FIFA 2026|publisher=FIFA|date=Maj 2025|access-date=7 qershor 2025|archive-date=23 qershor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf|url-status=live}}</ref> {{Lista e renditur |list_style_type=lower-alpha | Numri më i madh i pikëve të marra në ndeshjet e grupeve të luajtura midis ekipeve përkatëse; | Diferenca më e mirë e golave ​​në ndeshjet e grupeve të luajtura midis ekipeve përkatëse; | Numri më i madh i golave ​​të shënuar në ndeshjet e grupeve të luajtura midis ekipeve përkatëse; }} Nëse, pas aplikimit të kritereve a deri në c, ekipet ende kanë një renditje të barabartë, kriteret a deri në c riaplikohen ekskluzivisht për ndeshjet midis ekipeve që janë ende të barabarta për të përcaktuar renditjen e tyre përfundimtare.{{efn-ua|Kur ka dy ose më shumë ekipe të barabarta në pikë, zbatohen kriteret a deri në c. Pasi të zbatohen këto kritere, ato mund të përcaktojnë pozicionin e disa prej ekipeve të përfshira, por jo të gjithave. Për shembull, nëse ka një barazim trepalësh në pikë, zbatimi i tre kritereve të para mund të prishë barazimin vetëm për njërën prej ekipeve, duke i lënë dy ekipet e tjera ende të barabarta. Në këtë rast, procedura e ndarjes së barazimit rifillon, nga fillimi, për ato ekipe që janë ende të barabarta.}} Nëse kjo procedurë nuk çon në një vendim, zbatohen kriteret d deri në h. {{Lista e renditur |list_style_type=lower-alpha |start=4 | Diferencë më e mirë golash në të gjitha ndeshjet e grupeve; | Numri më i madh i golave ​​të shënuar në të gjitha ndeshjet e grupeve; | Rezultati më i lartë i sjelljes së ekipit ("lojë e ndershme") në të gjitha ndeshjet e grupeve (vetëm një zbritje mund të aplikohet për një lojtar ose trajner/zyrtar të ekipit në një ndeshje të vetme): {{lista e parenditur | Karton i verdhë: −1 pikë; | Karton i kuq indirekt (karton i dytë i verdhë): −3 pikë; | Karton i kuq direkt: −4 pikë; | Karton i verdhë dhe karton i kuq direkt: −5 pikë; }} | Pozicion më i mirë në [[Renditja Botërore e FIFA-s për Meshkuj]] më të fundit; | Pozicion më i mirë në Renditjen Botërore të FIFA-s për Meshkuj, gjithnjë e më të vjetër, derisa ekipet të mund të ndahen. }} |} ==Statistikat== ===Golashënuesit=== Gjithsej në këtë turne u shënuan 308 gola në 104 ndeshje, me një mesatare prej 2.96 golash për ndeshje.<ref name="player statistics">{{cite web|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/statistics/player-statistics|title=Player Statistics {{!}} FIFA World Cup 2026|publisher=FIFA|language=en|access-date=18 korrik 2026}}</ref> {{Golashënuesit e FIFA Kupës së Botës 2026}} ===Tregolëshat=== {| class="wikitable sortable" |- ! Lojtari ! Numri dhe koha e golave ! Për ! Golat ! Rezultati ! Kundërshtari ! Raundi ! Data ! Ref. |- | [[Lionel Messi]] | 3 – 17', 60', 76' | {{fb|ARG}} | 1–0, 2–0, 3–0 | align=center| '''3–0''' | {{fb|ALG}} | Faza e grupeve | 16 qershor 2026 |<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/760433|title=Argentina 3–0 Algeria (Jun 16, 2026) Game Analysis|publisher=ESPN FC|language=en|access-date=18 korrik 2026}}</ref> |- | [[Jonathan David]] | 3 – 29', 45+3', 90+2' | {{fb|CAN}} | 2–0, 3–0, 6–0 | align=center| '''6–0''' | {{fb|QAT}} | Faza e grupeve | 18 qershor 2026 |<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/canada-qatar-match-report-highlights|title=Canada 6–0 Qatar {{!}} Match report and highlights|publisher=FIFA|language=en|access-date=18 qershor 2026}}</ref> |- | [[Ousmane Dembélé]] | 3 – 7', 20', 32' | {{fb|FRA}} | 1–0, 2–0, 3–1 | align=center| '''4–1''' | {{fb|NOR}} | Faza e grupeve | 26 qershor 2026 |<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/760475|title=Norway 1–4 France (Jun 26, 2026) Game Analysis|publisher=ESPN FC|language=en|access-date=18 qershor 2026}}</ref> |- | [[Bukayo Saka]] | 3 – 37', 45+1', 87' | {{fb|ENG}} | 3–0, 4–0, 5–3 | align=center| '''6–4''' | {{fb|FRA}} | Ndeshja për vendin e 3të | 18 korrik 2026 |<ref>{{cite web|url=https://www.onlinegooner.com/articles/view/england-6-4-france-arsenal-s-bukayo-saka-grabs-treble-as-three-lions-end-world-cup-in-third-place|title=England 6–4 France: Arsenal's Bukayo Saka grabs treble as Three Lions end World Cup in third place|publisher=The Online Gooner|language=en|access-date=18 korrik 2026}}</ref> |} == Transmetimi në Shqipëri == Të drejtat ekskluzive për transmetimin e Kupës së Botës FIFA 2026 në Shqipëri janë blerë nga Televizioni Kombëtar [[TV Klan|Klan]]. Marrëveshja përfshin transmetimin falas të të gjitha ndeshjeve të turneut përmes platformave televizive dhe digjitale të TV Klan, për një periudhë katërvjeçare që mbulon të gjitha garat kryesore të FIFA-s.<ref>{{cite web|title=TV Klan snaps up 2026 FIFA World Cup rights in Albania|url=https://www.sportcal.com/media/tv-klan-snaps-up-2026-fifa-world-cup-rights-in-albania/|website=Sportcal|publisher=Sportcal|date=15 korrik 2024|access-date=1 qershor 2025|language=en}}</ref> ==Shënime== <references group="upper-alpha"/> == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/2026 Faqja zyrtare në FIFA.com] {{Kampionatët Botëror e Futbollit}} [[Kategoria:FIFA Kupa e Botës]] [[Kategoria:FIFA Kupa e Botës 2026]] [[Kategoria:Kampionatet Botërore të Futbollit të organizuara në SHBA]] [[Kategoria:Kampionatet Botërore të Futbollit të organizuara në Meksikë]] [[Kategoria:Kampionatet Botërore të Futbollit të organizuara në Kanada]] sggevmlkz2m2gs3m8bl69pnv9zj8h2x Ismail Shirin 0 322633 3022657 2960951 2026-08-05T17:05:50Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022657 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Fawzia-ismail.jpg|parapamje|Ismail Shirin]] '''Ismail Hussein Chirine''' (17 tetor 1919 &#x2013; 14 qershor 1994) ishte një diplomat mbretëror [[Mbretëria e Egjiptit|egjiptian]]. Ai shërbeu si komandant i përgjithshëm i ushtrisë egjiptiane. Paraardhësit e tij kishin lidhje me [[Dinastia e Mehmet Ali Pashës|dinastinë Muhamed Ali]].<ref name="dbeach">{{Cite news|date=29 mars 1949|title=Princess wed by proxy|work=Daytona Beach Morning|agency=UPI|location=Cairo|url=https://news.google.com/newspapers?id=MGcpAAAAIBAJ&sjid=v8cEAAAAIBAJ&pg=3198,3574275&dq=ismail+chirine&hl=en|access-date=5 shkurt 2013}}</ref> == Biografia == Chirine lindi në [[Aleksandria|Aleksandri]], [[Sulltanati i Egjiptit]], më 17 tetor 1919 nga Hussein Chirine (vdiq më 1934) dhe Princesha [[Amina Bahruz Fadel]] (1886–1947).<ref name="HamoudaClement2002">{{Cite book|last=Sahar Hamouda|url=https://books.google.com/books?id=r-ZnO9zWAvMC&pg=PA65|title=Victoria College : A history revealed|last2=Colin Clement|publisher=American Univ in Cairo Press|year=2002|isbn=978-977-424-756-9|pages=65|access-date=5 shkurt 2013}}</ref> Nëna e tij ishte gjysmë [[Shqiptarët|shqiptaro]]-egjiptiane dhe gjysmë turke [[Çerkezët|çerkeze]], prindërit përfundimisht u divorcuan. Nëna e tij u martua me Ali Rateb nga Aleksandria dhe babai i tij u martua me Gulsun Hanem Aflaton. Xhaxhai i tij ishte guvernatori i [[Kajro]]s.<ref name="ppress49">{{Cite news|date=27 mars 1949|title=Shah of Iran's Ex-wife to Marry Again...|work=The Pittsburgh Press|agency=UP|location=Cairo|url=https://news.google.com/newspapers?id=vngbAAAAIBAJ&sjid=Y00EAAAAIBAJ&pg=6150,4537557&dq=king+farouk&hl=en|access-date=16 korrik 2013}}</ref> Që në moshën 12-vjeçare, Chirine preferoi të jetonte me tezen e tij Zeinab Chirine, gruaja e [[Haidar Pasha|Haidar Pashës]]. Ai u arsimua në Victoria College në Aleksandri, Great Chesterfield College dhe Trinity College, Cambridge.<ref name="HamoudaClement2002"/><ref name="indianexp">{{Cite news|date=28 mars 1949|title=Princess Fawzia engaged|work=The Indian Express|url=https://news.google.com/newspapers?id=jgBFAAAAIBAJ&sjid=YrcMAAAAIBAJ&pg=1359,8467634&dq=princess+fawzia&hl=en|access-date=4 shkurt 2013}}</ref> Chirine mori poste të ndryshme publike në [[Egjipt]]. Kur Chirine u kthye nga [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretëria e Bashkuar]], ai fillimisht punoi për Bankën El Ahly El Masry. Më vonë ai u bë oficer në ushtri, ku aftësia e tij në [[Gjuha angleze|gjuhën angleze]] ishte e dobishme gjatë negociatave në Luftën Arabo-Izraelite të vitit 1948, së bashku me Rahmani Beun i cili më vonë u bë ambasador në [[Çekosllovakia|Çekosllovaki]]. Chirine u bë kolonel në ushtri. Ai ishte anëtar i delegacionit të Egjiptit në Marrëveshjet e Armëpushimit të vitit 1949 në [[Rodosi|Rodos]]. Në vitin 1948, ai shërbeu si sekretar i delegacionit egjiptian në [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Kombet e Bashkuara]].<ref name="sphoenix">{{Cite news|date=31 mars 1949|title=Bride absent from wedding|work=Saskatoon Star Phoenix|agency=Associated Press|location=Cairo|url=https://news.google.com/newspapers?id=qCRgAAAAIBAJ&sjid=4G4NAAAAIBAJ&pg=4058,3550310&dq=ismail+chirine&hl=en|access-date=5 shkurt 2013}}</ref> Pastaj ai veproi si ndihmës-de-kampion i [[Faruku i Egjiptit|mbretit Faruk]].<ref name="ppg50">{{Cite news|date=20 dhjetor 1950|title=Girl is born to Princess Fawzia|work=Pittsburgh Post Gazette|agency=Associated Press|location=Cairo|url=https://news.google.com/newspapers?id=iAgNAAAAIBAJ&sjid=PmoDAAAAIBAJ&pg=3934,3103909&dq=ismail+chirine&hl=en|access-date=5 shkurt 2013}}</ref> Në vitin 1949 ai shërbeu si zyrtar i shtypit për kabinetin.<ref name="ppress49"/> Ai u bë për pak kohë ministër i mbrojtjes i Egjiptit pak para Revolucionit Egjiptian në 1952.<ref name="HamoudaClement2002"/> Chirine u martua me [[Fevzije Fuad e Egjiptit|Princeshën Fawzia]], motrën e [[Faruku i Egjiptit|mbretit Faruk]], në mars 1949, pesë muaj pas divorcit të Princeshës nga [[Muhammed Riza Pehlevi|Shahu i Iranit]].<ref name="sphoenix"/><ref name="tel5july">{{Cite news|date=5 korrik 2013|title=Princess Fawzia Fuad of Egypt|work=The Daily Telegraph|location=London|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/10162842/Princess-Fawzia-Fuad-of-Egypt.html|access-date=16 korrik 2013}}</ref> Ceremonia e martesës u mbajt në Pallatin Koubba.<ref name="mrecord">{{Cite news|date=29 mars 1949|title=Princess Fawzia weds diplomat|work=Meriden Record|url=https://news.google.com/newspapers?id=ZXpHAAAAIBAJ&sjid=3P4MAAAAIBAJ&pg=5179,2512332&dq=king+farouk&hl=en|access-date=16 korrik 2013}}</ref> Pas dasmës ata jetuan në një pronë në pronësi të Princeshës në Maadi.<ref name="mrecord" /> Ata banonin gjithashtu në një vilë në Smouha.<ref name="soh10jun">{{Cite journal|last=Sami|first=Soheir|date=4–10 qershor 1998|title=Profile: Youssef Shaaban|url=http://weekly.ahram.org.eg/1998/380/people.htm|url-status=dead|journal=Al Ahram Weekly|issue=380|archive-url=https://web.archive.org/web/20121222005622/http://weekly.ahram.org.eg/1998/380/people.htm|archive-date=22 dhjetor 2012|access-date=17 korrik 2013}}</ref> Ata kishin dy fëmijë, Nadia (19 dhjetor 1950<ref name="ppg50"/> - tetor 2009) dhe Hussein (lindur 1955 - vdiq 2016).  Vajza e tyre, Nadia, u martua së pari me aktorin egjiptian Yusuf Shabaan<ref name="soh10jun"/> dhe së dyti me Mustafa Rashid. Ai jetoi pjesën tjetër të jetës së tij në [[Aleksandria|Aleksandri]], duke kujdesur pronën e tij në jug të Egjiptit dhe duke kaluar verërat në [[Zvicra|Zvicër]], për të lejuar gruan e tij të takonte vajzën e saj të madhe, Princeshën [[Shahnaz Pehlevi|Shahnaz Pahlavi]] . Shirin vdiq në spitalin ushtarak në Aleksandri më 14 qershor 1994 në moshën 74-vjeçare. Ai u varros në Kajro.<ref name="rym8july">{{Cite news|last=Ghazal|first=Rym|date=8 korrik 2013|title=A forgotten Egyptian Princess remembered|work=The National|url=http://www.thenational.ae/news/world/a-forgotten-egyptian-princess-remembered|access-date=16 korrik 2013}}</ref> == Shih edhe == * [[Shqiptarët në Egjipt]] * [[Lista e shqiptarëve në Egjipt]] * [[Mehmet Ali Pasha]] == Lidhje të jashtme == * [https://wn.com/ismail_chirine Ismail Chirine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207182947/https://wn.com/ismail_chirine |date=7 dhjetor 2022 }} == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Vdekje 1994]] [[Kategoria:Lindje 1919]] [[Kategoria:Diplomatë egjiptianë]] t9aa91c51hkodxav9fy5u7gje800pk3 Përdoruesi diskutim:Leutrim.P 3 323018 3022552 3017397 2026-08-05T14:29:33Z Sakura emad 129786 /* undo button */ pjesë e re 3022552 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Përdoruesi diskutim:Leutrim.P/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1MB |archiveheader = {{Archives}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 0 }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Artikujt në lidhje me kronologjinë == [[:Kategoria:Vite]] është e mbushur me artikuj bosh. Po kështu janë dhe [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]], [[:Kategoria:Shekuj]] e [[:Kategoria:Mijëvjeçarë]]. Shumë prej atyre artikujve janë krijuar vite më parë në mënyrë masive me shpresën se do të mbusheshin me përmbajtje me kalimin e kohës, gjë e cila, fatkeqësisht, nuk ndodhi kurrë. Nuk jam i sigurt cila është mënyra e duhur për ta trajtuar këtë problem pasi, ç'është e vërteta, bëhet fjalë për artikuj që i ka pothuajse çdo projekt wiki e do të ishte humbje thjesht të fshiheshin por duhet pak vëmendje drejt [[:Kategoria:Kronologji]] në tërësi dhe artikujve e nënkategorive të listuara në të. Mendova ta përmendja rikujtuar nga auditimi që u krye te artikujt-lista. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 mars 2026 22:47 (CET) :Së pari, kategoritë nuk duhet të shkruhen me numra romakë!? Nëse ka raste ku janë përdorur, ato duhen zhvendosur. :Kategoritë për vitet duhet të krijohen vetëm në formë dhjetëvjeçare, si p.sh.: Vitet 1900, Vitet 1910, dhe jo të ketë kategori për secilin vit veçmas. :Çfarë do të fshija menjëherë (të listuara nga lart>poshtë sipas sasisë për grisje): :Të gjitha kategoritë që tregojnë vitet vetëm si numër, p.sh. [[:Kategoria:1990]], dhe do të mbaheshin vetëm në këtë formë: [[:Kategoria:Vitet 1990]]. :Te [[:Kategoria:Shekuj]] → Faqet në kategorinë “Shekuj”, do të grisja 41 faqet (p.sh. Shekulli 1, Shekulli 2, etj.). :Te [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]] → Faqet në kategorinë "Dhjetëvjeçarë" te grisen 195 artikujt. :Te [[:Kategoria:Muaj]] → Faqet në Nënkategoritë te grisen 365+ artikujt. :Te [[:Kategoria:Vite]] → Nënkategoritë, do të grisja të gjithë artikujt dhe kategoritë që janë vetëm numra, si “32”, “706” etj., edhe pse më vjen keq që kemi të bëjmë me një sasi të konsiderueshme faqesh, gjithsej 2456. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:40 (CET) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:44 (CET) ::Unë do të sugjeroja të shikonim kategoritë homologe në EnWiki (ose dhe në gjuhë të tjera) përpara se të vepronim. Emërtimi i kategorive është çështje e lehtë për t'u zgjidhur. Problemi është te artikujt në to që 80% janë bosh. Propozimi im fillestar ishte që t'i kalonim për votim te [[WP:FG]] por pastaj pashë që bëhej fjalë për artikuj që ekzistonin në shumicën e gjuhëve të botës (me qindra në fakt). Në këto kushte do të ishim nga të paktat përjashtime dhe për më tepër do të krijonim një sistem kaotik për sa i përket kronologjisë/historisë ku do të kishim vetëm vite e shekuj rastësorë me kapërcime të mëdha. Këtu mbeta në dilemë për vete e nuk jam i sigurt ç'të propozoj më tutje prandaj e hodha për diskutim. Idealisht do të ishte mirë të ndërrmenim një aktivitet fizik për të plotësuar me përmbajtje faqet boshe, mbase me ndonjë universitet në lidhje me histori-gjeografinë por kjo është më e lehtë të thuhet se sa të bëhet. ::Fakti është që librat, artikujt-lista, vitet dhe artikujt për komunat e Francës e disa shtete të tjera u ndërtuan masivisht këtu e 20 vite më parë me anë të mjeteve automatike të kohës për t'i dhënë formë projektit por ndër vite mbetën pa shumë redaktime. Nga këto, dy të parat i kishim marrë në trajtim tashmë, kështu që mbeteshin të preknim dy të fundit. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 02:43 (CET) :::[[:Kategoria:Muaj]] është gjithashtu një tjetër kategori e kronologjisë që meriton vëmendje. Se kishim harruar ta përmendnim më sipër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 14:56 (CET) ::::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], unë jam për grisje në këtë rast, për materialet multimediale të ngarkuara lokalisht dhe për artikujt-lista në parim. Nuk mund të bëjmë plane për përditësimin e 30+ mijë artikujve, le t’i rikrijojmë më vonë nëse kanë rëndësi. Ne po ecim mirë me shtimin e artikujve të rinj dhe vendosëm t'i mbajmë artikujt e librave të cilët poashtu duhen zgjeruar. Ai sistem parasheh, p.sh, që nëse krijojmë një artikull për secilën ditë nga viti 0 deri sot, do të duheshin gjithsej rreth 739,490 artikuj, pa llogaritur të tjerë faktorë, kjo është e pamundur. Nuk mund të kemi një plan të pafundëm kur jemi të kufizuar në qindra aspekte, në njëfar forme është dhe padrejtësi nëse mban mbi 10+ mijë artikuj bosh, e njëkohësisht grisë artikujt e rinj ''se janë jashtë kritereve''. Plan shumë i madh e standard i dyfishtë. Unë jam për grisje si më lartë të propozohet në FG, nëse dhe të tjerët janë për mbajtje, sido që të vendoset nuk ka problem. Çështjen për komunat e Francës e lëmë për më vonë. S'jam i zoti me aktivizëm fizik nëpër fakultete, edhe ajo i ka sfidat, kufizimet e vështirësitë e veta, ndoshta përmes WoALUG mund të bëni diçka konkrete për zgjerimin e artikujve të librave. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:39 (CET) Pashë që kishe shtuar për rikujtesë vetjake auditimin e kategorive të komunave të Francës, mbase nga diskutimi që patëm te [[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P#Artikujt në lidhje me kronologjinë]]. Për ta pasur listën e plotë të shteteve komunat e të cilave janë shtuar masivisht në të shkuarën duhen përmendur dhe [[:Kategoria:Njësi administrative në Spanjë|ato të Spanjës]] e [[:Kategoria:Komuna në Norvegji|ato të Norvegjisë]]. Nëse shtojmë këtu dhe artikujt te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Shqipëri]] dhe ato te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Kosovë]] kemi një listë të plotë të artikujve që janë ndërtuar në mënyrë masive në të shkuarën në mënyra të automatizuara ose gjysmë të automatizuara (të paktën me sa kam rastisur unë gjithë këto kohë). E ndërsa artikujt e cunguar te kategoritë për monumentet e kulturës në Shqipëri e Kosovë marrin vetvetiu vëmendje hera-herës prej tematikës e për pasojë zgjerohen, shumica e artikujve të komunave të Francës, Spanjës e Norvegjisë gjenden në trajtën e tyre nistore të cunguar. Thënë të gjitha këto, unë nuk besoj se duhet të veprojmë me grisje masive në këto raste, njëlloj siç nuk vepruam për librat. Cila është rruga e duhur fatkeqësisht nuk e di por mendova që duhet cekur diku ekzistenca e këtyre kategorive e gjeneza e tyre që të kihet parasysh për çdo rast. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:02 (CEST) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], E tërhoqa tekstin. Për mua është kritike kryerja e procesimit të artikuj-lista, e nëse vendosim edhe të viteve edhe atë.. Pastaj të kalojmë në uljen në 0 të numrit të listës së Faqeve të pashqyrtuara. Nuk pashë të kesh shkruar një përgjigje në lidhje me Artikujt në lidhje me kronologjinë. Ato për komunat spo i prekë fare. Të lëmë diçka edhe për adminët e tjerë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:15 (CEST) ::Pa problem. Nuk shkrova pasi siç thashë, nuk jam i sigurt si të veprohet në lidhje me to e s'di ç'të shtoj përtej dhënies së informacionit në mënyrë të përgjithshme. U përpoqa të shkruaj çdo gjë që di mbi temën e artikujve të krijuar masivisht nga e shkuara që të jetë diku si informacion për administratorët e rinj që janë aktivë e do të vijnë. Përtej kësaj, realisht s'di ç'të sugjeroj më tepër. Mbase duhen thërritur për mendim përdorues të tjerë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:23 (CEST) :::Nëse keni ndonjë ide, si t'ia bëjmë. Unë tashmë ja hodha një sy rastit, por Klein thotë se duhen mbajtur, nëse mund të shprehni opinionin tuaj si do duhej të trajtoheshin, kurdo që keni kohë.. etiketoni dhe të tjerë, bëhet fjalë për sasi shumë të madhe artikujsh. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]]. --- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:43 (CEST) ::::Unë mendimin tim e shpreha më sipër, jam më tepër tek selektiviteti sipas rastit jo të gjithë duhen mbajtur, nëse shumica është pro për tu mbajtur atherë dakort. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 6 prill 2026 12:12 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], në cilin vend ke shprehur mendimin?! A do të thotë se jeni i njëjti person ti dhe Kleini? Apo edhe mund t'e kem arkivuar atë pjesë gabimisht. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:45 (CEST) ::::::Nuk e lexova nga fillimi pjesën këtu , e ngatërrova me diskutimin e mëhershem për njohushmërinë e Ermal Beqirit. Ndjesë. Sa për këtë temë këtu mendoj të shihen dhe wikit e tjera si shenbull dhe ti adoptojmë këtu. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:54 (CEST) :::::::Të kuptoj. Edhe ajo është një mundësi për të bërë zgjidhje. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 01:39 (CEST) == Pastrimi i skedave == Përshëndetje! Padashje kisha arkivuar diskutimin ku më kishe shkruar së fundmi për çështjen e skedave. Mendova të të përgjigjem në një diskutim të ri, pa rikthyer të vjetrin. Nuk ka ndryshime pasi përdoruesi kyç që është marrë me atë punë dhe gëzon njohje të mirë të licensave nuk është bërë i gjallë. Plani im është që të përfundojmë çështjen e automoderatorit (i cili po përparon goxha dhe duhet të jetë gati për të nisur punë së shpejti [[phab:T420450]]) dhe 2000 gabimet e fundit në kod te [[Special:LintErrors]] dhe pastaj t'i shkruaj personalisht atij e nëse nuk përgjigjet të mundohem të gjej zgjidhje alternative, ndoshta duke gjetur ndonjë përdorues tjetër që mund të ndihmojë nga Commons, ose në ndonjë mënyrë tjetër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 18 maj 2026 12:21 (CEST) :Nëse mund t'i jepet përparësi do ishte mirë, pasi sidoqoftë ato që s'kanë licensim deri tani do grisen të gjitha, ka filluar para shumë kohësh, le të përmbyllet sa më shpejt. Nëse mund ti shkruaje tani, e nëse s'përgjigjet atëherë një kërkesë brenda javës në Commons! - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 maj 2026 00:31 (CEST) ::E mirëkuptoj plotësisht vullnetin tënd për ta përmbyllur si çështje (pasi, siç mendoj se e di, jam nismëtar te ajo çështje) por fatkeqësisht tema në fjalë ka disa kompleksitete që duhen trajtuar me kujdes nëse duam t'i japim zgjidhjen e duhur. Shumë fotografi mund të ruhen në Commons përpara se të fshihen. Por për ta bërë këtë duhen studiuar me radhë e t'i gjenden licensat përkatëse. Kjo ka qenë pika që deri herën e fundit ka ndihmuar ai përdoruesi i huaj (jo shqiptar) duke gjetur licensat përkatëse pas hulumtimit për çdo fotografi dhe duke u kujdesur për procesin e eksportimit në Commons (përdoruesi në fjalë kishte zhvilluar dhe robotë që ndihmonin me këtë proces). Gjithashtu, pasi procesi të përfundonte, do të duhej të bëhej një shkrim i mirë i rregulloreve në lidhje me licensat e ligjet shqiptare në mënyrë që të mund të rihapnim ngarkimin lokal të materialeve sërish pas më shumë se 10 viteve. Kjo përsëri do të kërkonte ndihmë nga një përdorues i aftë te çështjet e licensave. Për të gjitha këto, nuk është aq e lehtë të gjesh dikë si vullnetar që pranon të ndihmojë të hulumtojë qindra fotografi të vjetra nga një projekt i huaj dhe më pas merret dhe me përpilimin e rregulloreve përkatëse për të. Dhe nëse do të gjendej lehtësisht, vetë puna do të ishte goxha e ngadaltë për shkak të faktorëve të mësipërm. Rasti i përdoruesit që erdhi të na ndihmonte ishte i veçantë pasi përdoruesi në fjalë merrej specifikisht me këtë punë dhe u ofrua vetë të ndihmonte. Do të përpiqem të komunikoj me të por gjithsesi do të jetë një proces i ngadaltë. Fatkeqësisht aktiviteti im në Wikipedia pakësohet ndjeshëm gjatë periudhës verore kështu që kjo do të ndikojë ca në këtë drejtim. Por pa dëshpërim, bëhet fjalë për materiale që kanë mbi 10 vite aty. Mund të presin dhe pak. :) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 14:36 (CEST) :::E di që je nismëtar, të mundohemi t'i përfundojmë ca punë, jo domosdoshmërisht këtë në veçanti, po mundohem t'i shtyj të gjitha drejt përfundimit, të kalojmë në shkallë të tjera. Besoj se mund të presin dhe pak! Shpresoj të gjindet dikush që do ndihmojë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 03:20 (CEST) == Occultus == Përshëndetje, si kaloni, kisha një pyetje konkrete për ju, si ka mundësi që jeni përfaqësues/e të WoALUG dhe faqja juaj e përdoruesit është bosh, nuk ka as të dhëna bazike se nga je (AL/KS/tjetër..) apo qfarë përfaqëson dhe cila është pozita/roli juaj në WoALUG. Të paktën të shkruaj që jeni pjesëtarë/përfaqësues të organizatës.. Mirë që ne jemi vullnetarisht (pa përfitime) duke kontribuar për shumë vite, por nga ana juaj më duket paksa komike, që nuk e keni një stampë ose përshkrim të shkurtër, dhe ne si vullnetarë të gjithë kemi bërë njëfar prezantimi në komunitet apo jo?! Nëse kërkesa ime ju tingëllon absurde, na ndriqoni! Të dy zyrat (vendndodhjet) tuaja, është mirë të kenë nga 1 llogari administratori një në Shqipëri dhe tjetra llogari në Kosovë, për arsye të aktiviteteve, duke qenë se Vyolltsa tashmë mori privilegje, nëse ndonjëri nga adminët ekzistues veç nuk është pjesë e juaja, ju inkurajoj ta propozoni edhe ju një kur të jetë momenti i duhur. Me respekt për angazhimin tuaj fisnik, Trimi. - @[[Përdoruesi:Ritamaliqi|Ritamaliqi]], @[[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]], @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 12 maj 2026 00:06 (CEST) :Pershendetje @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] dhe te tjeret, jo tema me relevante per kete diskutim por sidoqofte. Puna si staf/bord ne WoALUG dhe priviligjet a administratorit na nxjerrin probleme per shkak se njerezit asociojne pastaj organizaten me editimet ne wiki qe gjithmone jane pergjegjesi individuale, dhe realisht per punen tone nuk na duhen. Bordin/stafin aktual te WoALUG mund ta shikoni ne kete [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group faqe] (anglishtja zakonisht eshte me e fresket). Çfare na ndihmon shume eshte roli i Rishikuesi per shkak te punes qe bejme me kontribues te rinj, momentalisht kjo aplikohet per @[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]], @[[Përdoruesi:Margott|Margott]] dhe mua (momentalisht i kam por me tendenca per t'mi hequr :) ). Flm! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 27 maj 2026 12:09 (CEST) ::Në atë rast nëse vet kërkoni të mbani pavarësinë e organizatës, me mospërfshirje, mund edhe të qëndroni pa privilegje administratori, siç dihet, edhe nga adminët kërkohen detyra (goals) vjetore që duhen arritur në afate të caktuara dhe aktivitet i lartë. Flm për lidhjen e WoALUG. @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], si mund të veprojmë tutje për dhënie privilegjesh (të Rishikuesit) për disa llogari që përdoren rregullisht nga anëtarët kryesorë të WoALUG, që të mos pengohet veprimtaria e tyre.. Dhe në përshkrimin e ndryshimit të privilegjeve të ceket se janë anëtarë të WoALUG.. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 27 maj 2026 18:58 (CEST) == Ndryshime të çuditshme == Të shof që bën disa ndryshime të çuditshme, si ky këtu: https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Jiang_Xueqin&curid=397472&diff=2913173&oldid=2913003 Tani po shoh që e ke bërë edhe me kategori të tjera. Së pari dua të të vë në dukje që ky ndryshim nga '''''Biografi shqiptarësh/kanadezësh/italianësh''''' --> '''''Biografi shqiptare/kanadeze/italiane''''' është shumë i gabuar. Nuk shkon fare. Tingëllon keq, dhe më rëndësishëm lë vend për ambiguitet, sepse psh të gjitha biografitë këtu në wikin tonë biografi shqiptare janë sepse biografia është e shkruar në shqip. Pra biografia duhet ti drejtohet CILËSISË/KARAKTERISTIKËS së subjektit, dhe subjekti në këtë rast dallohet si italian (në shumës ''(disa) italianësh''), jo të dallohet biografia si italiane, sepse biografia është term abstrakt në vetvete... . Nuk e di nëse ti i bën nga nxitimi këto ndryshime apo nëse nuk e kupton mirë nuancën që këto kanë në shqipen standarde. Uroj të kesh marrë konsensus nga adminë të tjerë për këto. Të lutem mendoje me kujdes thelpin, dhe ndjesë për mënyrën e drejtëpërdrejtë të të thënit të gjërave... por kështu jam unë. [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:51 (CET) :Çka mundem me të ndihmu konkretisht? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:59 (CET) ::Po të them që (1) '''nuk shkon ndryshimi''' që po bën dhe që ke bërë me emrat e këtyre kategorive. Dhe '''(2)''' po të pyes, '''a ke marrë konsensus më para'''? Nëse nuk e ke marrë konsensusin të lutem hape vet si RfC, pra kërkesë për konsensus... por unë po ta them, sepse ta argumentova, nuk shkon në shqip, dhe jam i sigurt që nuk ke për ta marrë sepse nuk shkon në shqip at ndryshim që po bën. Kuptoje drejtë. Flm [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:03 (CET) :::Nuk e kuptove pyetjen që e shtrova. Mirëmbetsh. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:08 (CET) ::::Mendoj që në shumicën e rasteve termi i duhur është ''biografi popullsie'', pra biografi për individë nga kombësia në fjalë. Biografi shqiptare/italine etj. do të mund të përdorej vetëm në rastet kur bëhet fjalë për libra ose artikuj biografikë të njohura në gjuhët përkatëse, fenomen disi më i rrallë që s'besoj të ketë kategori të veçantë në projekte wiki. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:44 (CET) :::::Nëse beson se kështu është gabim, atëherë zhvendose përsëri, atë dhe kategoritë për biografi tjera. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 22 maj 2026 18:09 (CEST) == Fshirje disa herë e artikullit [[Redi Veli]] == Ma ke fshire 3 here , me prendendim per permbajtje me ai . O zotri e kam shkruajt vet pa Ai . Ku e gjen te drejten ta fshish ? Ishte shqyrtuar njehere dhe ishte publik . Tani u kujtove pas 20 ditesh ??? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:17 (CEST) :Përshëndetje, në fakt siç e di edhe vet pas kërkesës tënde në ZA artikulli u vendos të griset, por ti e paske ri-krijuar. Shih [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave/Arkivi_4#K%C3%ABrkes%C3%AB%20p%C3%ABr%20shqyrtim%20t%C3%AB%20faqes%20Redi%20Veli këtu]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:27 (CEST) ::E kam ri-krijuar sipas afatit! Pasi kaloi afati i mbrojtjes nga ju , e rikrijova prape , por se kuptoj ku ishte Ai aty ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:28 (CEST) :::Lexo diskutimin, të lash linkun e kupton, afati ishte si shenjë dekurajimi të mos rikrijohet pasi është grisur, pra të përçoj mesazhin, e jo kufizim i përkohshëm për rikrijim. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:31 (CEST) ::::Pasi e ri-krijova perseri , artikulli ishte shqyrtuar nga administratoret tuaj dhe ishte pa problem . Tani perse e keni fshir prap sot ? Çdo gje ishte e faktuar! Nuk kam perdor Ai tek artikulli. [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:33 (CEST) :::::Ka mundësi per ta shqyrtuar përsëri dhe artikulli te jete aktiv ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:37 (CEST) ::::::? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:40 (CEST) :::::::Mund ta shqyrtosh prap ? Aty nuk kishte përmbajtje me ai! [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:47 (CEST) :::::Së pari, nuk është e hijshme me ngucë përdoruesit e tjerë t'u i bombardu me shkrime. Së dyti, si administratori që e fshiu herën e parë faqen mund të të them: burimet që po e mbulojnë temën nuk mund të konsiderohen assesi të pavarura. Faqet si ''Koha Jonë'' po e cekin që "{{!xt|Karriera dhe biografia e tij tashmë janë dokumentuar në enciklopedinë globale Wikipedia}}," që kundërmon erën e një artikulli reklamues me pagesë (për më shumë info aty, shiko [[:en:WP:Citogenesis|Citogjeneza]]—fenomeni ku artikujt që referojnë Wikipedinë, poashtu referohen në Wikipedia). :::::Secili prej burimeve në variantin e ri dhe variantin e vjetër po përmban ditëlindjen si detaji i parë, kur në realitet ky detaj do të ishte shumë më i zorshëm ta gjejmë vetë, pra thuajse po na ushqehet vetë neve ky detaj si i rëndësishëm dhe i vërtetë. :::::Problemi i vërtetë nuk ka qenë vetëm fakti që u shkruajt me IA; ka qenë vetëm njëra pjesë. Arsyetimi im i dytë ka qenë që ishte qartë një ''atentat reklamimi''. Fakti që këto burime janë përdorur për reklamim të tillë flagrant tashmë e ka komprometuar secilin prej këtyre burimeve (këta duke qenë ''Telegrafi'', ''Albeu'', ''Koha Jonë'', RTV21, ''Saranda News''); dmth nuk mundemi t'i përdorim asnjërin prej këtyre portaleve pa shumë kujdes tashmë që e dijmë se mund ta paguajë secili person me 800 abonentë në YouTube për ta reklamuar. :::::Artikulli qëndron i fshirë, dhe ky është vendim i prerë. Çdo tentativë për ta rikrijuar nga ana jote mund të konsiderohet vandalizëm dhe të rezultojë në bllokimin tënd prej redaktimit sipas [[Wikipedia:Politika e bllokimit|politikës sonë të bllokimit]]. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 6 prill 2026 02:57 (CEST) == [[Vath Koreshi]] == @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], Përshëndetje! Tek faqja për Vath Koreshin kam shtuar informacion dhe kam riorganizuar të dhënat ekzistuese. Është shënimi i artikullit cung. Nuk e fshiva për ta parë njëherë ju, në se artikulli mund të quhet i plotësuar. Faleminderit. [[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]] ([[Përdoruesi diskutim:Gajtako|diskutimet]]) 8 prill 2026 22:44 (CEST) :Prsh @[[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]]. me sa duket Fallbackintoreality e paska kryer tashmë. Punë e mirë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 prill 2026 01:18 (CEST) == Advice == Hi, i advice you to see this topic at the end bottom part to understand better and more [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Lori_Hoxha] also @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] too. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-23697-45|&#126;2026-23697-45]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-23697-45|talk]]) 18 prill 2026 01:02 (CEST) :Thanks. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:42 (CEST) == Pyetje nga [[User:M.Latifi23|M.Latifi23]] nëpërmjet panelit të ndihmës (23 prill 2026 09:37) == Përshëndetje Z.Leutrim! Jam një përdorues i ri dhe sapo krijova artikullin tim të parë për shkencëtarin shqiptar Besnik Sykja. Do t'ju isha shumë mirënjohës nëse mund t'i hidhni një sy për ta shqyrtuar apo nëse keni ndonjë këshillë për të përmirësuar referencat që kam vendosur. Faleminderit! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 23 prill 2026 09:37 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:34 (CEST) -- Përshëndetje! Shpresoj të jeni mirë. Kam bërë disa ndryshime te artikulli i Besnik Sykjes (shtova kategoritë dhe rregullova lidhjet). Kur të keni pak kohë, a mund t'i hidhni një sy për t'i aprovuar? Ju falenderoj për ndihmën! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 26 prill 2026 17:55 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 26 prill 2026 18:19 (CEST) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 prill 2026 22:11 (CEST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Fshirje artikulli [[Bajrush Behrami]] == përse e ke fshi artikullin për behramin [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29081-73|&#126;2026-29081-73]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-29081-73|talk]]) 14 maj 2026 01:20 (CEST) :@[[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29081-73|&#126;2026-29081-73]], Përshëndetje, nuk e di saktë për çfarë e ke fjalën por nëse po flet për këtë [[Bajrush Behrami]], ai ekziston, kam fshirë ridrejtimin se kishte gabim drejtshkrimor. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 14 maj 2026 01:30 (CEST) == [[Qarrishtë (Gjilan)]] == Leutrim a mundesh me i approve disa ndryshime ne kete faqe [[Qarrishtë (Gjilan)]] [[Përdoruesi:Luli.Hoxha|Luli.Hoxha]] ([[Përdoruesi diskutim:Luli.Hoxha|diskutimet]]) 9 qershor 2026 05:56 (CEST) :Po, {{U bë}}. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 qershor 2026 12:24 (CEST) == Më ndihmon dot? == Pershendetje Leutrim, shpresoj te jesh mire! Me ndihmon dot me redaktimin e artikullit [[Adolf Hitler]]? Kete artikull e perktheva nga anglishtja sepse artikulli ekzistues [[Adolf Hitleri]] ka nje perkthim skandaloz te pakuptueshem. Tek artikulli i ri, problem eshte skeda e pare me informacion te pergjithshem, disa citime qe nuk perktheheshin fare, si dhe referimet/shenimet. Kur te behen keto ndryshime, do te doja ta kandidoja per artikull te mire. Me pas duhet grisur artikulli i meparshem [[Adolf Hitleri]]. Me ndihmon dot apo t'ia kerkoj dikujt tjeter? Faleminderit! - [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 9 qershor 2026 20:02 (CEST) :Përshëndetje Dielind, më vjen mirë që i je kthyer redaktimit dhe krijimit të artikujve, nuk besoj se do kem mundësi deri nesër, se është voluminoz. Nesër mund t'i hedhë një sy. ✔️ <br> :Me respekt. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 qershor 2026 23:16 (CEST) ::@[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]], Tani është vetëm 1 artikull; [[Adolf Hitleri]]. Burimet ende nuk shfaqen mirë dhe transferova stampën e vjetër më të dhëna te ky që krijove ti. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 00:38 (CEST) :::Falemnderit shumë! [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 11 qershor 2026 12:54 (CEST) ::::Si je Leutrim? E kandidova artikullin si te mire; do te doja te votoje edhe ti. Gjithashtu artikulli [[Shkencat e detarisë iberike, 1400–1600|Shkencat detare iberike]] ndodhet akoma ne kandidature, edhe pse eshte shpallur artikull i mire. A mund ta mbyllesh si votim? Falemnderit! -[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 16 qershor 2026 12:50 (CEST) :::::Mirë, faleminderit. Sapo votova dhe unë. Po pres për votimet tjera, pastaj i mbylli kandidaturat njëheri. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 16 qershor 2026 23:15 (CEST) == Pyetje nga [[User:Doko28483691|Doko28483691]] te [[Lidhja e Hidrogjenit]] (10 qershor 2026 19:49) == Për të krijoj nji artikull duhet të jem administrator? --[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]] ([[Përdoruesi diskutim:Doko28483691|diskutimet]]) 10 qershor 2026 19:31 (CEST) :Hello while I was editing the lidhja e hidrogjenit article I tried to translate it from the English version using chatgpt and a message appeared that it's considered plagiarism and copy-rights violation. Does this mean that I should write all the text at my own or something? --[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]] ([[Përdoruesi diskutim:Doko28483691|diskutimet]]) 10 qershor 2026 19:49 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]], Jo, nuk ke nevojë për privilegje shtesë. Mos përdor inteligjencë artificiale për ta përpunuar në tërësi, vetëm për formatim ose ngjeshje të ndonjë përmbajtje masive. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 00:23 (CEST) == Pyetje nga [[User:Hajen01|Hajen01]] nëpërmjet panelit të ndihmës (14 korrik 2026 22:58) == Përshëndetje ç'kemi si jeni sa vite keni që merreni me Wiki? --[[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 14 korrik 2026 22:58 (CEST) :Prsh Hajen, si mund të të ndihmoj? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 korrik 2026 09:02 (CEST) ::per momentin asgjë interesante po thjesht do doja një fitback që si duken artikujt që unë kam publikuar deri tani në përgjithsi si dhe për të kandiduar për çmimet që jan vendosur si mund të veprojë? [[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 19 korrik 2026 11:39 (CEST) :::Do i shoh më vonë e të shkruaj, për çmimet [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] mund të ketë më shumë info besoj.. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 korrik 2026 12:00 (CEST) ::::Ok faleminderit. ::::Kam edhe një pyetje po infoboxi që kam krijuar unë mbretëror nuk është publikuar??? [[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 19 korrik 2026 17:13 (CEST) ::::stampa qe une kam krijuar eshte perseri e drejtuar nag [[Stampa:Infobox royalty]] cdo gje qe behet lidhet me kete kaq vler ka royalty per shqiperin eshte me mire besoj te jet mbreteror ose Mbret. [[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 19 korrik 2026 17:43 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]], nëse po i referohesh ndonjë gare të [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group Wikimedianëve të Gjuhës Shqipe], në cilën po merr pjesë? Për momentin e kemi aktive vetëm [[Wikipedia:Ilustro Wikipedian 2026|Ilustro Wikipedian]] që ka për synim vendosjen e ilustrimeve në artikuj. Ndiqi kanalet tona në rrjetet sociale, grupin në Whatsapp ose përcjelli banerat në Wikipedia për t'u njoftuar për garat. [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 20 korrik 2026 09:03 (CEST) ::::Vetem për këtë ilustro Wikipedian thash ta provoj po grupi në WhatsApp si e ka emrin? [[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 20 korrik 2026 09:13 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]], artikujt nuk duken keq, mos harro të shtosh për secilin artikull që krijon; Burimet që verifikojnë përmbajtjen, Kategoritë në fund të faqes, Lidhjen ndërgjuhësore (e gjen veglën te mjetet në anën e djathtë), dhe në kutinë e përshkrimit dmth pas krijimit lëre një lidhje URL nga ku e përktheve artikullin ([https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Gjuha_angleze_britanike&diff=3010718&oldid=3010717 shembull]). Punë të mbarë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 20 korrik 2026 22:34 (CEST) == Pyetje nga [[User:Klalug|Klalug]] te [[:Shefqet luga|Shefqet luga]] (19 korrik 2026 10:08) == Hello --[[Përdoruesi:Klalug|Klalug]] ([[Përdoruesi diskutim:Klalug|diskutimet]]) 19 korrik 2026 10:08 (CEST) :Hi, how can i help? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 korrik 2026 11:56 (CEST) ::Ju lutem publikojeni se esht informacion i sakte nga arkivat e klubit sk tirana dhe fk partizani, - [[:Shefqet luga|Shefqet luga]]. - [[Përdoruesi:Klalug|Klalug]] ([[Përdoruesi diskutim:Klalug|diskutimet]]) 19 korrik 2026 13:31 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], si kalove Lanceloth, a ke mundësi ta ndihmosh në këtë rast.. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 korrik 2026 14:15 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Klalug|Klalug]], nuk paske shtuar as edhe një burim të vetëm, që do vërtetonte përmbajtjen. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 20 korrik 2026 20:55 (CEST) ::::e ndryshova disi por duhen referime [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 23 korrik 2026 10:45 (CEST) :::::Mirë. Po duhen. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 korrik 2026 15:28 (CEST) == Kerkesa ime per kontrolluese == Ckemi Leutrim, Kam parashtruar kerkese qe te behem me rolin e kontrollueses por akoma nuk ka pasur ndonje vendim apo diskutim per ate kerkese. A mundesh te e shikosh kerkesen dhe te vazhdojme ne ndonje menyre? [[Wikipedia:Administrata/Kontrollues/Kërkesa/Eraqena|Ketu]] gjindet kerkesa Faleminderit shume! [[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]] ([[Përdoruesi diskutim:Eraqena|diskutimet]]) 20 korrik 2026 17:25 (CEST) :Çkemi Era, nuk e paskam vënë re më parë, kam pasur dhe angazhime të tjera. Me respekt. {{U bë}} -- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 20 korrik 2026 21:03 (CEST) == Pulseoraus == Hi. Could you please check [[Special:Contribs/Pulseoraus|Pulseoraus's creations]] to see if they have any problems? [[:m:Talk:Wikiproject:Antispam#UPE spam across many Wikipedia languages|This report]] suggests that they are LLM-generated, among other issues. Thanks in advance. [[Përdoruesi:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[Përdoruesi diskutim:NguoiDungKhongDinhDanh|diskutimet]]) 30 korrik 2026 10:33 (CEST) == undo button == hey, hope you're doing well, i want to undo my edits, the deletion tags i placed in some images that has Copyright-template. but the abusefilter keep blocking me from undoing my own edits, can you please help me? [[Përdoruesi:Sakura emad|Sakura emad]] ([[Përdoruesi diskutim:Sakura emad|diskutimet]]) 5 gusht 2026 16:29 (CEST) i3z1btawav2d93o8afx4vlsz994ss7c 3022555 3022552 2026-08-05T14:33:15Z Sakura emad 129786 /* undo button */ Përgjigje 3022555 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Përdoruesi diskutim:Leutrim.P/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1MB |archiveheader = {{Archives}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 0 }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Artikujt në lidhje me kronologjinë == [[:Kategoria:Vite]] është e mbushur me artikuj bosh. Po kështu janë dhe [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]], [[:Kategoria:Shekuj]] e [[:Kategoria:Mijëvjeçarë]]. Shumë prej atyre artikujve janë krijuar vite më parë në mënyrë masive me shpresën se do të mbusheshin me përmbajtje me kalimin e kohës, gjë e cila, fatkeqësisht, nuk ndodhi kurrë. Nuk jam i sigurt cila është mënyra e duhur për ta trajtuar këtë problem pasi, ç'është e vërteta, bëhet fjalë për artikuj që i ka pothuajse çdo projekt wiki e do të ishte humbje thjesht të fshiheshin por duhet pak vëmendje drejt [[:Kategoria:Kronologji]] në tërësi dhe artikujve e nënkategorive të listuara në të. Mendova ta përmendja rikujtuar nga auditimi që u krye te artikujt-lista. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 mars 2026 22:47 (CET) :Së pari, kategoritë nuk duhet të shkruhen me numra romakë!? Nëse ka raste ku janë përdorur, ato duhen zhvendosur. :Kategoritë për vitet duhet të krijohen vetëm në formë dhjetëvjeçare, si p.sh.: Vitet 1900, Vitet 1910, dhe jo të ketë kategori për secilin vit veçmas. :Çfarë do të fshija menjëherë (të listuara nga lart>poshtë sipas sasisë për grisje): :Të gjitha kategoritë që tregojnë vitet vetëm si numër, p.sh. [[:Kategoria:1990]], dhe do të mbaheshin vetëm në këtë formë: [[:Kategoria:Vitet 1990]]. :Te [[:Kategoria:Shekuj]] → Faqet në kategorinë “Shekuj”, do të grisja 41 faqet (p.sh. Shekulli 1, Shekulli 2, etj.). :Te [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]] → Faqet në kategorinë "Dhjetëvjeçarë" te grisen 195 artikujt. :Te [[:Kategoria:Muaj]] → Faqet në Nënkategoritë te grisen 365+ artikujt. :Te [[:Kategoria:Vite]] → Nënkategoritë, do të grisja të gjithë artikujt dhe kategoritë që janë vetëm numra, si “32”, “706” etj., edhe pse më vjen keq që kemi të bëjmë me një sasi të konsiderueshme faqesh, gjithsej 2456. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:40 (CET) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:44 (CET) ::Unë do të sugjeroja të shikonim kategoritë homologe në EnWiki (ose dhe në gjuhë të tjera) përpara se të vepronim. Emërtimi i kategorive është çështje e lehtë për t'u zgjidhur. Problemi është te artikujt në to që 80% janë bosh. Propozimi im fillestar ishte që t'i kalonim për votim te [[WP:FG]] por pastaj pashë që bëhej fjalë për artikuj që ekzistonin në shumicën e gjuhëve të botës (me qindra në fakt). Në këto kushte do të ishim nga të paktat përjashtime dhe për më tepër do të krijonim një sistem kaotik për sa i përket kronologjisë/historisë ku do të kishim vetëm vite e shekuj rastësorë me kapërcime të mëdha. Këtu mbeta në dilemë për vete e nuk jam i sigurt ç'të propozoj më tutje prandaj e hodha për diskutim. Idealisht do të ishte mirë të ndërrmenim një aktivitet fizik për të plotësuar me përmbajtje faqet boshe, mbase me ndonjë universitet në lidhje me histori-gjeografinë por kjo është më e lehtë të thuhet se sa të bëhet. ::Fakti është që librat, artikujt-lista, vitet dhe artikujt për komunat e Francës e disa shtete të tjera u ndërtuan masivisht këtu e 20 vite më parë me anë të mjeteve automatike të kohës për t'i dhënë formë projektit por ndër vite mbetën pa shumë redaktime. Nga këto, dy të parat i kishim marrë në trajtim tashmë, kështu që mbeteshin të preknim dy të fundit. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 02:43 (CET) :::[[:Kategoria:Muaj]] është gjithashtu një tjetër kategori e kronologjisë që meriton vëmendje. Se kishim harruar ta përmendnim më sipër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 14:56 (CET) ::::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], unë jam për grisje në këtë rast, për materialet multimediale të ngarkuara lokalisht dhe për artikujt-lista në parim. Nuk mund të bëjmë plane për përditësimin e 30+ mijë artikujve, le t’i rikrijojmë më vonë nëse kanë rëndësi. Ne po ecim mirë me shtimin e artikujve të rinj dhe vendosëm t'i mbajmë artikujt e librave të cilët poashtu duhen zgjeruar. Ai sistem parasheh, p.sh, që nëse krijojmë një artikull për secilën ditë nga viti 0 deri sot, do të duheshin gjithsej rreth 739,490 artikuj, pa llogaritur të tjerë faktorë, kjo është e pamundur. Nuk mund të kemi një plan të pafundëm kur jemi të kufizuar në qindra aspekte, në njëfar forme është dhe padrejtësi nëse mban mbi 10+ mijë artikuj bosh, e njëkohësisht grisë artikujt e rinj ''se janë jashtë kritereve''. Plan shumë i madh e standard i dyfishtë. Unë jam për grisje si më lartë të propozohet në FG, nëse dhe të tjerët janë për mbajtje, sido që të vendoset nuk ka problem. Çështjen për komunat e Francës e lëmë për më vonë. S'jam i zoti me aktivizëm fizik nëpër fakultete, edhe ajo i ka sfidat, kufizimet e vështirësitë e veta, ndoshta përmes WoALUG mund të bëni diçka konkrete për zgjerimin e artikujve të librave. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:39 (CET) Pashë që kishe shtuar për rikujtesë vetjake auditimin e kategorive të komunave të Francës, mbase nga diskutimi që patëm te [[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P#Artikujt në lidhje me kronologjinë]]. Për ta pasur listën e plotë të shteteve komunat e të cilave janë shtuar masivisht në të shkuarën duhen përmendur dhe [[:Kategoria:Njësi administrative në Spanjë|ato të Spanjës]] e [[:Kategoria:Komuna në Norvegji|ato të Norvegjisë]]. Nëse shtojmë këtu dhe artikujt te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Shqipëri]] dhe ato te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Kosovë]] kemi një listë të plotë të artikujve që janë ndërtuar në mënyrë masive në të shkuarën në mënyra të automatizuara ose gjysmë të automatizuara (të paktën me sa kam rastisur unë gjithë këto kohë). E ndërsa artikujt e cunguar te kategoritë për monumentet e kulturës në Shqipëri e Kosovë marrin vetvetiu vëmendje hera-herës prej tematikës e për pasojë zgjerohen, shumica e artikujve të komunave të Francës, Spanjës e Norvegjisë gjenden në trajtën e tyre nistore të cunguar. Thënë të gjitha këto, unë nuk besoj se duhet të veprojmë me grisje masive në këto raste, njëlloj siç nuk vepruam për librat. Cila është rruga e duhur fatkeqësisht nuk e di por mendova që duhet cekur diku ekzistenca e këtyre kategorive e gjeneza e tyre që të kihet parasysh për çdo rast. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:02 (CEST) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], E tërhoqa tekstin. Për mua është kritike kryerja e procesimit të artikuj-lista, e nëse vendosim edhe të viteve edhe atë.. Pastaj të kalojmë në uljen në 0 të numrit të listës së Faqeve të pashqyrtuara. Nuk pashë të kesh shkruar një përgjigje në lidhje me Artikujt në lidhje me kronologjinë. Ato për komunat spo i prekë fare. Të lëmë diçka edhe për adminët e tjerë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:15 (CEST) ::Pa problem. Nuk shkrova pasi siç thashë, nuk jam i sigurt si të veprohet në lidhje me to e s'di ç'të shtoj përtej dhënies së informacionit në mënyrë të përgjithshme. U përpoqa të shkruaj çdo gjë që di mbi temën e artikujve të krijuar masivisht nga e shkuara që të jetë diku si informacion për administratorët e rinj që janë aktivë e do të vijnë. Përtej kësaj, realisht s'di ç'të sugjeroj më tepër. Mbase duhen thërritur për mendim përdorues të tjerë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:23 (CEST) :::Nëse keni ndonjë ide, si t'ia bëjmë. Unë tashmë ja hodha një sy rastit, por Klein thotë se duhen mbajtur, nëse mund të shprehni opinionin tuaj si do duhej të trajtoheshin, kurdo që keni kohë.. etiketoni dhe të tjerë, bëhet fjalë për sasi shumë të madhe artikujsh. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]]. --- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:43 (CEST) ::::Unë mendimin tim e shpreha më sipër, jam më tepër tek selektiviteti sipas rastit jo të gjithë duhen mbajtur, nëse shumica është pro për tu mbajtur atherë dakort. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 6 prill 2026 12:12 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], në cilin vend ke shprehur mendimin?! A do të thotë se jeni i njëjti person ti dhe Kleini? Apo edhe mund t'e kem arkivuar atë pjesë gabimisht. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:45 (CEST) ::::::Nuk e lexova nga fillimi pjesën këtu , e ngatërrova me diskutimin e mëhershem për njohushmërinë e Ermal Beqirit. Ndjesë. Sa për këtë temë këtu mendoj të shihen dhe wikit e tjera si shenbull dhe ti adoptojmë këtu. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:54 (CEST) :::::::Të kuptoj. Edhe ajo është një mundësi për të bërë zgjidhje. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 01:39 (CEST) == Pastrimi i skedave == Përshëndetje! Padashje kisha arkivuar diskutimin ku më kishe shkruar së fundmi për çështjen e skedave. Mendova të të përgjigjem në një diskutim të ri, pa rikthyer të vjetrin. Nuk ka ndryshime pasi përdoruesi kyç që është marrë me atë punë dhe gëzon njohje të mirë të licensave nuk është bërë i gjallë. Plani im është që të përfundojmë çështjen e automoderatorit (i cili po përparon goxha dhe duhet të jetë gati për të nisur punë së shpejti [[phab:T420450]]) dhe 2000 gabimet e fundit në kod te [[Special:LintErrors]] dhe pastaj t'i shkruaj personalisht atij e nëse nuk përgjigjet të mundohem të gjej zgjidhje alternative, ndoshta duke gjetur ndonjë përdorues tjetër që mund të ndihmojë nga Commons, ose në ndonjë mënyrë tjetër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 18 maj 2026 12:21 (CEST) :Nëse mund t'i jepet përparësi do ishte mirë, pasi sidoqoftë ato që s'kanë licensim deri tani do grisen të gjitha, ka filluar para shumë kohësh, le të përmbyllet sa më shpejt. Nëse mund ti shkruaje tani, e nëse s'përgjigjet atëherë një kërkesë brenda javës në Commons! - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 maj 2026 00:31 (CEST) ::E mirëkuptoj plotësisht vullnetin tënd për ta përmbyllur si çështje (pasi, siç mendoj se e di, jam nismëtar te ajo çështje) por fatkeqësisht tema në fjalë ka disa kompleksitete që duhen trajtuar me kujdes nëse duam t'i japim zgjidhjen e duhur. Shumë fotografi mund të ruhen në Commons përpara se të fshihen. Por për ta bërë këtë duhen studiuar me radhë e t'i gjenden licensat përkatëse. Kjo ka qenë pika që deri herën e fundit ka ndihmuar ai përdoruesi i huaj (jo shqiptar) duke gjetur licensat përkatëse pas hulumtimit për çdo fotografi dhe duke u kujdesur për procesin e eksportimit në Commons (përdoruesi në fjalë kishte zhvilluar dhe robotë që ndihmonin me këtë proces). Gjithashtu, pasi procesi të përfundonte, do të duhej të bëhej një shkrim i mirë i rregulloreve në lidhje me licensat e ligjet shqiptare në mënyrë që të mund të rihapnim ngarkimin lokal të materialeve sërish pas më shumë se 10 viteve. Kjo përsëri do të kërkonte ndihmë nga një përdorues i aftë te çështjet e licensave. Për të gjitha këto, nuk është aq e lehtë të gjesh dikë si vullnetar që pranon të ndihmojë të hulumtojë qindra fotografi të vjetra nga një projekt i huaj dhe më pas merret dhe me përpilimin e rregulloreve përkatëse për të. Dhe nëse do të gjendej lehtësisht, vetë puna do të ishte goxha e ngadaltë për shkak të faktorëve të mësipërm. Rasti i përdoruesit që erdhi të na ndihmonte ishte i veçantë pasi përdoruesi në fjalë merrej specifikisht me këtë punë dhe u ofrua vetë të ndihmonte. Do të përpiqem të komunikoj me të por gjithsesi do të jetë një proces i ngadaltë. Fatkeqësisht aktiviteti im në Wikipedia pakësohet ndjeshëm gjatë periudhës verore kështu që kjo do të ndikojë ca në këtë drejtim. Por pa dëshpërim, bëhet fjalë për materiale që kanë mbi 10 vite aty. Mund të presin dhe pak. :) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 14:36 (CEST) :::E di që je nismëtar, të mundohemi t'i përfundojmë ca punë, jo domosdoshmërisht këtë në veçanti, po mundohem t'i shtyj të gjitha drejt përfundimit, të kalojmë në shkallë të tjera. Besoj se mund të presin dhe pak! Shpresoj të gjindet dikush që do ndihmojë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 03:20 (CEST) == Occultus == Përshëndetje, si kaloni, kisha një pyetje konkrete për ju, si ka mundësi që jeni përfaqësues/e të WoALUG dhe faqja juaj e përdoruesit është bosh, nuk ka as të dhëna bazike se nga je (AL/KS/tjetër..) apo qfarë përfaqëson dhe cila është pozita/roli juaj në WoALUG. Të paktën të shkruaj që jeni pjesëtarë/përfaqësues të organizatës.. Mirë që ne jemi vullnetarisht (pa përfitime) duke kontribuar për shumë vite, por nga ana juaj më duket paksa komike, që nuk e keni një stampë ose përshkrim të shkurtër, dhe ne si vullnetarë të gjithë kemi bërë njëfar prezantimi në komunitet apo jo?! Nëse kërkesa ime ju tingëllon absurde, na ndriqoni! Të dy zyrat (vendndodhjet) tuaja, është mirë të kenë nga 1 llogari administratori një në Shqipëri dhe tjetra llogari në Kosovë, për arsye të aktiviteteve, duke qenë se Vyolltsa tashmë mori privilegje, nëse ndonjëri nga adminët ekzistues veç nuk është pjesë e juaja, ju inkurajoj ta propozoni edhe ju një kur të jetë momenti i duhur. Me respekt për angazhimin tuaj fisnik, Trimi. - @[[Përdoruesi:Ritamaliqi|Ritamaliqi]], @[[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]], @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 12 maj 2026 00:06 (CEST) :Pershendetje @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] dhe te tjeret, jo tema me relevante per kete diskutim por sidoqofte. Puna si staf/bord ne WoALUG dhe priviligjet a administratorit na nxjerrin probleme per shkak se njerezit asociojne pastaj organizaten me editimet ne wiki qe gjithmone jane pergjegjesi individuale, dhe realisht per punen tone nuk na duhen. Bordin/stafin aktual te WoALUG mund ta shikoni ne kete [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group faqe] (anglishtja zakonisht eshte me e fresket). Çfare na ndihmon shume eshte roli i Rishikuesi per shkak te punes qe bejme me kontribues te rinj, momentalisht kjo aplikohet per @[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]], @[[Përdoruesi:Margott|Margott]] dhe mua (momentalisht i kam por me tendenca per t'mi hequr :) ). Flm! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 27 maj 2026 12:09 (CEST) ::Në atë rast nëse vet kërkoni të mbani pavarësinë e organizatës, me mospërfshirje, mund edhe të qëndroni pa privilegje administratori, siç dihet, edhe nga adminët kërkohen detyra (goals) vjetore që duhen arritur në afate të caktuara dhe aktivitet i lartë. Flm për lidhjen e WoALUG. @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], si mund të veprojmë tutje për dhënie privilegjesh (të Rishikuesit) për disa llogari që përdoren rregullisht nga anëtarët kryesorë të WoALUG, që të mos pengohet veprimtaria e tyre.. Dhe në përshkrimin e ndryshimit të privilegjeve të ceket se janë anëtarë të WoALUG.. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 27 maj 2026 18:58 (CEST) == Ndryshime të çuditshme == Të shof që bën disa ndryshime të çuditshme, si ky këtu: https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Jiang_Xueqin&curid=397472&diff=2913173&oldid=2913003 Tani po shoh që e ke bërë edhe me kategori të tjera. Së pari dua të të vë në dukje që ky ndryshim nga '''''Biografi shqiptarësh/kanadezësh/italianësh''''' --> '''''Biografi shqiptare/kanadeze/italiane''''' është shumë i gabuar. Nuk shkon fare. Tingëllon keq, dhe më rëndësishëm lë vend për ambiguitet, sepse psh të gjitha biografitë këtu në wikin tonë biografi shqiptare janë sepse biografia është e shkruar në shqip. Pra biografia duhet ti drejtohet CILËSISË/KARAKTERISTIKËS së subjektit, dhe subjekti në këtë rast dallohet si italian (në shumës ''(disa) italianësh''), jo të dallohet biografia si italiane, sepse biografia është term abstrakt në vetvete... . Nuk e di nëse ti i bën nga nxitimi këto ndryshime apo nëse nuk e kupton mirë nuancën që këto kanë në shqipen standarde. Uroj të kesh marrë konsensus nga adminë të tjerë për këto. Të lutem mendoje me kujdes thelpin, dhe ndjesë për mënyrën e drejtëpërdrejtë të të thënit të gjërave... por kështu jam unë. [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:51 (CET) :Çka mundem me të ndihmu konkretisht? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:59 (CET) ::Po të them që (1) '''nuk shkon ndryshimi''' që po bën dhe që ke bërë me emrat e këtyre kategorive. Dhe '''(2)''' po të pyes, '''a ke marrë konsensus më para'''? Nëse nuk e ke marrë konsensusin të lutem hape vet si RfC, pra kërkesë për konsensus... por unë po ta them, sepse ta argumentova, nuk shkon në shqip, dhe jam i sigurt që nuk ke për ta marrë sepse nuk shkon në shqip at ndryshim që po bën. Kuptoje drejtë. Flm [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:03 (CET) :::Nuk e kuptove pyetjen që e shtrova. Mirëmbetsh. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:08 (CET) ::::Mendoj që në shumicën e rasteve termi i duhur është ''biografi popullsie'', pra biografi për individë nga kombësia në fjalë. Biografi shqiptare/italine etj. do të mund të përdorej vetëm në rastet kur bëhet fjalë për libra ose artikuj biografikë të njohura në gjuhët përkatëse, fenomen disi më i rrallë që s'besoj të ketë kategori të veçantë në projekte wiki. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:44 (CET) :::::Nëse beson se kështu është gabim, atëherë zhvendose përsëri, atë dhe kategoritë për biografi tjera. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 22 maj 2026 18:09 (CEST) == Fshirje disa herë e artikullit [[Redi Veli]] == Ma ke fshire 3 here , me prendendim per permbajtje me ai . O zotri e kam shkruajt vet pa Ai . Ku e gjen te drejten ta fshish ? Ishte shqyrtuar njehere dhe ishte publik . Tani u kujtove pas 20 ditesh ??? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:17 (CEST) :Përshëndetje, në fakt siç e di edhe vet pas kërkesës tënde në ZA artikulli u vendos të griset, por ti e paske ri-krijuar. Shih [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave/Arkivi_4#K%C3%ABrkes%C3%AB%20p%C3%ABr%20shqyrtim%20t%C3%AB%20faqes%20Redi%20Veli këtu]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:27 (CEST) ::E kam ri-krijuar sipas afatit! Pasi kaloi afati i mbrojtjes nga ju , e rikrijova prape , por se kuptoj ku ishte Ai aty ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:28 (CEST) :::Lexo diskutimin, të lash linkun e kupton, afati ishte si shenjë dekurajimi të mos rikrijohet pasi është grisur, pra të përçoj mesazhin, e jo kufizim i përkohshëm për rikrijim. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:31 (CEST) ::::Pasi e ri-krijova perseri , artikulli ishte shqyrtuar nga administratoret tuaj dhe ishte pa problem . Tani perse e keni fshir prap sot ? Çdo gje ishte e faktuar! Nuk kam perdor Ai tek artikulli. [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:33 (CEST) :::::Ka mundësi per ta shqyrtuar përsëri dhe artikulli te jete aktiv ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:37 (CEST) ::::::? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:40 (CEST) :::::::Mund ta shqyrtosh prap ? Aty nuk kishte përmbajtje me ai! [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:47 (CEST) :::::Së pari, nuk është e hijshme me ngucë përdoruesit e tjerë t'u i bombardu me shkrime. Së dyti, si administratori që e fshiu herën e parë faqen mund të të them: burimet që po e mbulojnë temën nuk mund të konsiderohen assesi të pavarura. Faqet si ''Koha Jonë'' po e cekin që "{{!xt|Karriera dhe biografia e tij tashmë janë dokumentuar në enciklopedinë globale Wikipedia}}," që kundërmon erën e një artikulli reklamues me pagesë (për më shumë info aty, shiko [[:en:WP:Citogenesis|Citogjeneza]]—fenomeni ku artikujt që referojnë Wikipedinë, poashtu referohen në Wikipedia). :::::Secili prej burimeve në variantin e ri dhe variantin e vjetër po përmban ditëlindjen si detaji i parë, kur në realitet ky detaj do të ishte shumë më i zorshëm ta gjejmë vetë, pra thuajse po na ushqehet vetë neve ky detaj si i rëndësishëm dhe i vërtetë. :::::Problemi i vërtetë nuk ka qenë vetëm fakti që u shkruajt me IA; ka qenë vetëm njëra pjesë. Arsyetimi im i dytë ka qenë që ishte qartë një ''atentat reklamimi''. Fakti që këto burime janë përdorur për reklamim të tillë flagrant tashmë e ka komprometuar secilin prej këtyre burimeve (këta duke qenë ''Telegrafi'', ''Albeu'', ''Koha Jonë'', RTV21, ''Saranda News''); dmth nuk mundemi t'i përdorim asnjërin prej këtyre portaleve pa shumë kujdes tashmë që e dijmë se mund ta paguajë secili person me 800 abonentë në YouTube për ta reklamuar. :::::Artikulli qëndron i fshirë, dhe ky është vendim i prerë. Çdo tentativë për ta rikrijuar nga ana jote mund të konsiderohet vandalizëm dhe të rezultojë në bllokimin tënd prej redaktimit sipas [[Wikipedia:Politika e bllokimit|politikës sonë të bllokimit]]. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 6 prill 2026 02:57 (CEST) == [[Vath Koreshi]] == @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], Përshëndetje! Tek faqja për Vath Koreshin kam shtuar informacion dhe kam riorganizuar të dhënat ekzistuese. Është shënimi i artikullit cung. Nuk e fshiva për ta parë njëherë ju, në se artikulli mund të quhet i plotësuar. Faleminderit. [[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]] ([[Përdoruesi diskutim:Gajtako|diskutimet]]) 8 prill 2026 22:44 (CEST) :Prsh @[[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]]. me sa duket Fallbackintoreality e paska kryer tashmë. Punë e mirë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 prill 2026 01:18 (CEST) == Advice == Hi, i advice you to see this topic at the end bottom part to understand better and more [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Lori_Hoxha] also @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] too. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-23697-45|&#126;2026-23697-45]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-23697-45|talk]]) 18 prill 2026 01:02 (CEST) :Thanks. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:42 (CEST) == Pyetje nga [[User:M.Latifi23|M.Latifi23]] nëpërmjet panelit të ndihmës (23 prill 2026 09:37) == Përshëndetje Z.Leutrim! Jam një përdorues i ri dhe sapo krijova artikullin tim të parë për shkencëtarin shqiptar Besnik Sykja. Do t'ju isha shumë mirënjohës nëse mund t'i hidhni një sy për ta shqyrtuar apo nëse keni ndonjë këshillë për të përmirësuar referencat që kam vendosur. Faleminderit! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 23 prill 2026 09:37 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:34 (CEST) -- Përshëndetje! Shpresoj të jeni mirë. Kam bërë disa ndryshime te artikulli i Besnik Sykjes (shtova kategoritë dhe rregullova lidhjet). Kur të keni pak kohë, a mund t'i hidhni një sy për t'i aprovuar? Ju falenderoj për ndihmën! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 26 prill 2026 17:55 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 26 prill 2026 18:19 (CEST) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 prill 2026 22:11 (CEST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Fshirje artikulli [[Bajrush Behrami]] == përse e ke fshi artikullin për behramin [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29081-73|&#126;2026-29081-73]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-29081-73|talk]]) 14 maj 2026 01:20 (CEST) :@[[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29081-73|&#126;2026-29081-73]], Përshëndetje, nuk e di saktë për çfarë e ke fjalën por nëse po flet për këtë [[Bajrush Behrami]], ai ekziston, kam fshirë ridrejtimin se kishte gabim drejtshkrimor. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 14 maj 2026 01:30 (CEST) == [[Qarrishtë (Gjilan)]] == Leutrim a mundesh me i approve disa ndryshime ne kete faqe [[Qarrishtë (Gjilan)]] [[Përdoruesi:Luli.Hoxha|Luli.Hoxha]] ([[Përdoruesi diskutim:Luli.Hoxha|diskutimet]]) 9 qershor 2026 05:56 (CEST) :Po, {{U bë}}. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 qershor 2026 12:24 (CEST) == Më ndihmon dot? == Pershendetje Leutrim, shpresoj te jesh mire! Me ndihmon dot me redaktimin e artikullit [[Adolf Hitler]]? Kete artikull e perktheva nga anglishtja sepse artikulli ekzistues [[Adolf Hitleri]] ka nje perkthim skandaloz te pakuptueshem. Tek artikulli i ri, problem eshte skeda e pare me informacion te pergjithshem, disa citime qe nuk perktheheshin fare, si dhe referimet/shenimet. Kur te behen keto ndryshime, do te doja ta kandidoja per artikull te mire. Me pas duhet grisur artikulli i meparshem [[Adolf Hitleri]]. Me ndihmon dot apo t'ia kerkoj dikujt tjeter? Faleminderit! - [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 9 qershor 2026 20:02 (CEST) :Përshëndetje Dielind, më vjen mirë që i je kthyer redaktimit dhe krijimit të artikujve, nuk besoj se do kem mundësi deri nesër, se është voluminoz. Nesër mund t'i hedhë një sy. ✔️ <br> :Me respekt. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 qershor 2026 23:16 (CEST) ::@[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]], Tani është vetëm 1 artikull; [[Adolf Hitleri]]. Burimet ende nuk shfaqen mirë dhe transferova stampën e vjetër më të dhëna te ky që krijove ti. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 00:38 (CEST) :::Falemnderit shumë! [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 11 qershor 2026 12:54 (CEST) ::::Si je Leutrim? E kandidova artikullin si te mire; do te doja te votoje edhe ti. Gjithashtu artikulli [[Shkencat e detarisë iberike, 1400–1600|Shkencat detare iberike]] ndodhet akoma ne kandidature, edhe pse eshte shpallur artikull i mire. A mund ta mbyllesh si votim? Falemnderit! -[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 16 qershor 2026 12:50 (CEST) :::::Mirë, faleminderit. Sapo votova dhe unë. Po pres për votimet tjera, pastaj i mbylli kandidaturat njëheri. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 16 qershor 2026 23:15 (CEST) == Pyetje nga [[User:Doko28483691|Doko28483691]] te [[Lidhja e Hidrogjenit]] (10 qershor 2026 19:49) == Për të krijoj nji artikull duhet të jem administrator? --[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]] ([[Përdoruesi diskutim:Doko28483691|diskutimet]]) 10 qershor 2026 19:31 (CEST) :Hello while I was editing the lidhja e hidrogjenit article I tried to translate it from the English version using chatgpt and a message appeared that it's considered plagiarism and copy-rights violation. Does this mean that I should write all the text at my own or something? --[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]] ([[Përdoruesi diskutim:Doko28483691|diskutimet]]) 10 qershor 2026 19:49 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]], Jo, nuk ke nevojë për privilegje shtesë. Mos përdor inteligjencë artificiale për ta përpunuar në tërësi, vetëm për formatim ose ngjeshje të ndonjë përmbajtje masive. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 00:23 (CEST) == Pyetje nga [[User:Hajen01|Hajen01]] nëpërmjet panelit të ndihmës (14 korrik 2026 22:58) == Përshëndetje ç'kemi si jeni sa vite keni që merreni me Wiki? --[[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 14 korrik 2026 22:58 (CEST) :Prsh Hajen, si mund të të ndihmoj? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 korrik 2026 09:02 (CEST) ::per momentin asgjë interesante po thjesht do doja një fitback që si duken artikujt që unë kam publikuar deri tani në përgjithsi si dhe për të kandiduar për çmimet që jan vendosur si mund të veprojë? [[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 19 korrik 2026 11:39 (CEST) :::Do i shoh më vonë e të shkruaj, për çmimet [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] mund të ketë më shumë info besoj.. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 korrik 2026 12:00 (CEST) ::::Ok faleminderit. ::::Kam edhe një pyetje po infoboxi që kam krijuar unë mbretëror nuk është publikuar??? [[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 19 korrik 2026 17:13 (CEST) ::::stampa qe une kam krijuar eshte perseri e drejtuar nag [[Stampa:Infobox royalty]] cdo gje qe behet lidhet me kete kaq vler ka royalty per shqiperin eshte me mire besoj te jet mbreteror ose Mbret. [[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 19 korrik 2026 17:43 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]], nëse po i referohesh ndonjë gare të [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group Wikimedianëve të Gjuhës Shqipe], në cilën po merr pjesë? Për momentin e kemi aktive vetëm [[Wikipedia:Ilustro Wikipedian 2026|Ilustro Wikipedian]] që ka për synim vendosjen e ilustrimeve në artikuj. Ndiqi kanalet tona në rrjetet sociale, grupin në Whatsapp ose përcjelli banerat në Wikipedia për t'u njoftuar për garat. [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 20 korrik 2026 09:03 (CEST) ::::Vetem për këtë ilustro Wikipedian thash ta provoj po grupi në WhatsApp si e ka emrin? [[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 20 korrik 2026 09:13 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]], artikujt nuk duken keq, mos harro të shtosh për secilin artikull që krijon; Burimet që verifikojnë përmbajtjen, Kategoritë në fund të faqes, Lidhjen ndërgjuhësore (e gjen veglën te mjetet në anën e djathtë), dhe në kutinë e përshkrimit dmth pas krijimit lëre një lidhje URL nga ku e përktheve artikullin ([https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Gjuha_angleze_britanike&diff=3010718&oldid=3010717 shembull]). Punë të mbarë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 20 korrik 2026 22:34 (CEST) == Pyetje nga [[User:Klalug|Klalug]] te [[:Shefqet luga|Shefqet luga]] (19 korrik 2026 10:08) == Hello --[[Përdoruesi:Klalug|Klalug]] ([[Përdoruesi diskutim:Klalug|diskutimet]]) 19 korrik 2026 10:08 (CEST) :Hi, how can i help? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 korrik 2026 11:56 (CEST) ::Ju lutem publikojeni se esht informacion i sakte nga arkivat e klubit sk tirana dhe fk partizani, - [[:Shefqet luga|Shefqet luga]]. - [[Përdoruesi:Klalug|Klalug]] ([[Përdoruesi diskutim:Klalug|diskutimet]]) 19 korrik 2026 13:31 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], si kalove Lanceloth, a ke mundësi ta ndihmosh në këtë rast.. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 korrik 2026 14:15 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Klalug|Klalug]], nuk paske shtuar as edhe një burim të vetëm, që do vërtetonte përmbajtjen. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 20 korrik 2026 20:55 (CEST) ::::e ndryshova disi por duhen referime [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 23 korrik 2026 10:45 (CEST) :::::Mirë. Po duhen. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 korrik 2026 15:28 (CEST) == Kerkesa ime per kontrolluese == Ckemi Leutrim, Kam parashtruar kerkese qe te behem me rolin e kontrollueses por akoma nuk ka pasur ndonje vendim apo diskutim per ate kerkese. A mundesh te e shikosh kerkesen dhe te vazhdojme ne ndonje menyre? [[Wikipedia:Administrata/Kontrollues/Kërkesa/Eraqena|Ketu]] gjindet kerkesa Faleminderit shume! [[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]] ([[Përdoruesi diskutim:Eraqena|diskutimet]]) 20 korrik 2026 17:25 (CEST) :Çkemi Era, nuk e paskam vënë re më parë, kam pasur dhe angazhime të tjera. Me respekt. {{U bë}} -- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 20 korrik 2026 21:03 (CEST) == Pulseoraus == Hi. Could you please check [[Special:Contribs/Pulseoraus|Pulseoraus's creations]] to see if they have any problems? [[:m:Talk:Wikiproject:Antispam#UPE spam across many Wikipedia languages|This report]] suggests that they are LLM-generated, among other issues. Thanks in advance. [[Përdoruesi:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[Përdoruesi diskutim:NguoiDungKhongDinhDanh|diskutimet]]) 30 korrik 2026 10:33 (CEST) == undo button == hey, hope you're doing well, i want to undo my edits, the deletion tags i placed in some images that has Copyright-template. but the abusefilter keep blocking me from undoing my own edits, can you please help me? [[Përdoruesi:Sakura emad|Sakura emad]] ([[Përdoruesi diskutim:Sakura emad|diskutimet]]) 5 gusht 2026 16:29 (CEST) :if you're wondering why i am undoing my own deletion tags on "copyrighted" images. it's that after checking them i later realized, they fail to meet the threshold of originality required for copyright protection under French, European, and United States intellectual property law [[Përdoruesi:Sakura emad|Sakura emad]] ([[Përdoruesi diskutim:Sakura emad|diskutimet]]) 5 gusht 2026 16:33 (CEST) j7nbmm4g5e4mcjyin3rxicdbdcwdihh 3022593 3022555 2026-08-05T15:38:10Z Leutrim.P 113691 /* undo button */ Përgjigje 3022593 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Përdoruesi diskutim:Leutrim.P/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1MB |archiveheader = {{Archives}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 0 }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Artikujt në lidhje me kronologjinë == [[:Kategoria:Vite]] është e mbushur me artikuj bosh. Po kështu janë dhe [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]], [[:Kategoria:Shekuj]] e [[:Kategoria:Mijëvjeçarë]]. Shumë prej atyre artikujve janë krijuar vite më parë në mënyrë masive me shpresën se do të mbusheshin me përmbajtje me kalimin e kohës, gjë e cila, fatkeqësisht, nuk ndodhi kurrë. Nuk jam i sigurt cila është mënyra e duhur për ta trajtuar këtë problem pasi, ç'është e vërteta, bëhet fjalë për artikuj që i ka pothuajse çdo projekt wiki e do të ishte humbje thjesht të fshiheshin por duhet pak vëmendje drejt [[:Kategoria:Kronologji]] në tërësi dhe artikujve e nënkategorive të listuara në të. Mendova ta përmendja rikujtuar nga auditimi që u krye te artikujt-lista. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 mars 2026 22:47 (CET) :Së pari, kategoritë nuk duhet të shkruhen me numra romakë!? Nëse ka raste ku janë përdorur, ato duhen zhvendosur. :Kategoritë për vitet duhet të krijohen vetëm në formë dhjetëvjeçare, si p.sh.: Vitet 1900, Vitet 1910, dhe jo të ketë kategori për secilin vit veçmas. :Çfarë do të fshija menjëherë (të listuara nga lart>poshtë sipas sasisë për grisje): :Të gjitha kategoritë që tregojnë vitet vetëm si numër, p.sh. [[:Kategoria:1990]], dhe do të mbaheshin vetëm në këtë formë: [[:Kategoria:Vitet 1990]]. :Te [[:Kategoria:Shekuj]] → Faqet në kategorinë “Shekuj”, do të grisja 41 faqet (p.sh. Shekulli 1, Shekulli 2, etj.). :Te [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]] → Faqet në kategorinë "Dhjetëvjeçarë" te grisen 195 artikujt. :Te [[:Kategoria:Muaj]] → Faqet në Nënkategoritë te grisen 365+ artikujt. :Te [[:Kategoria:Vite]] → Nënkategoritë, do të grisja të gjithë artikujt dhe kategoritë që janë vetëm numra, si “32”, “706” etj., edhe pse më vjen keq që kemi të bëjmë me një sasi të konsiderueshme faqesh, gjithsej 2456. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:40 (CET) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:44 (CET) ::Unë do të sugjeroja të shikonim kategoritë homologe në EnWiki (ose dhe në gjuhë të tjera) përpara se të vepronim. Emërtimi i kategorive është çështje e lehtë për t'u zgjidhur. Problemi është te artikujt në to që 80% janë bosh. Propozimi im fillestar ishte që t'i kalonim për votim te [[WP:FG]] por pastaj pashë që bëhej fjalë për artikuj që ekzistonin në shumicën e gjuhëve të botës (me qindra në fakt). Në këto kushte do të ishim nga të paktat përjashtime dhe për më tepër do të krijonim një sistem kaotik për sa i përket kronologjisë/historisë ku do të kishim vetëm vite e shekuj rastësorë me kapërcime të mëdha. Këtu mbeta në dilemë për vete e nuk jam i sigurt ç'të propozoj më tutje prandaj e hodha për diskutim. Idealisht do të ishte mirë të ndërrmenim një aktivitet fizik për të plotësuar me përmbajtje faqet boshe, mbase me ndonjë universitet në lidhje me histori-gjeografinë por kjo është më e lehtë të thuhet se sa të bëhet. ::Fakti është që librat, artikujt-lista, vitet dhe artikujt për komunat e Francës e disa shtete të tjera u ndërtuan masivisht këtu e 20 vite më parë me anë të mjeteve automatike të kohës për t'i dhënë formë projektit por ndër vite mbetën pa shumë redaktime. Nga këto, dy të parat i kishim marrë në trajtim tashmë, kështu që mbeteshin të preknim dy të fundit. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 02:43 (CET) :::[[:Kategoria:Muaj]] është gjithashtu një tjetër kategori e kronologjisë që meriton vëmendje. Se kishim harruar ta përmendnim më sipër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 14:56 (CET) ::::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], unë jam për grisje në këtë rast, për materialet multimediale të ngarkuara lokalisht dhe për artikujt-lista në parim. Nuk mund të bëjmë plane për përditësimin e 30+ mijë artikujve, le t’i rikrijojmë më vonë nëse kanë rëndësi. Ne po ecim mirë me shtimin e artikujve të rinj dhe vendosëm t'i mbajmë artikujt e librave të cilët poashtu duhen zgjeruar. Ai sistem parasheh, p.sh, që nëse krijojmë një artikull për secilën ditë nga viti 0 deri sot, do të duheshin gjithsej rreth 739,490 artikuj, pa llogaritur të tjerë faktorë, kjo është e pamundur. Nuk mund të kemi një plan të pafundëm kur jemi të kufizuar në qindra aspekte, në njëfar forme është dhe padrejtësi nëse mban mbi 10+ mijë artikuj bosh, e njëkohësisht grisë artikujt e rinj ''se janë jashtë kritereve''. Plan shumë i madh e standard i dyfishtë. Unë jam për grisje si më lartë të propozohet në FG, nëse dhe të tjerët janë për mbajtje, sido që të vendoset nuk ka problem. Çështjen për komunat e Francës e lëmë për më vonë. S'jam i zoti me aktivizëm fizik nëpër fakultete, edhe ajo i ka sfidat, kufizimet e vështirësitë e veta, ndoshta përmes WoALUG mund të bëni diçka konkrete për zgjerimin e artikujve të librave. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:39 (CET) Pashë që kishe shtuar për rikujtesë vetjake auditimin e kategorive të komunave të Francës, mbase nga diskutimi që patëm te [[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P#Artikujt në lidhje me kronologjinë]]. Për ta pasur listën e plotë të shteteve komunat e të cilave janë shtuar masivisht në të shkuarën duhen përmendur dhe [[:Kategoria:Njësi administrative në Spanjë|ato të Spanjës]] e [[:Kategoria:Komuna në Norvegji|ato të Norvegjisë]]. Nëse shtojmë këtu dhe artikujt te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Shqipëri]] dhe ato te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Kosovë]] kemi një listë të plotë të artikujve që janë ndërtuar në mënyrë masive në të shkuarën në mënyra të automatizuara ose gjysmë të automatizuara (të paktën me sa kam rastisur unë gjithë këto kohë). E ndërsa artikujt e cunguar te kategoritë për monumentet e kulturës në Shqipëri e Kosovë marrin vetvetiu vëmendje hera-herës prej tematikës e për pasojë zgjerohen, shumica e artikujve të komunave të Francës, Spanjës e Norvegjisë gjenden në trajtën e tyre nistore të cunguar. Thënë të gjitha këto, unë nuk besoj se duhet të veprojmë me grisje masive në këto raste, njëlloj siç nuk vepruam për librat. Cila është rruga e duhur fatkeqësisht nuk e di por mendova që duhet cekur diku ekzistenca e këtyre kategorive e gjeneza e tyre që të kihet parasysh për çdo rast. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:02 (CEST) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], E tërhoqa tekstin. Për mua është kritike kryerja e procesimit të artikuj-lista, e nëse vendosim edhe të viteve edhe atë.. Pastaj të kalojmë në uljen në 0 të numrit të listës së Faqeve të pashqyrtuara. Nuk pashë të kesh shkruar një përgjigje në lidhje me Artikujt në lidhje me kronologjinë. Ato për komunat spo i prekë fare. Të lëmë diçka edhe për adminët e tjerë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:15 (CEST) ::Pa problem. Nuk shkrova pasi siç thashë, nuk jam i sigurt si të veprohet në lidhje me to e s'di ç'të shtoj përtej dhënies së informacionit në mënyrë të përgjithshme. U përpoqa të shkruaj çdo gjë që di mbi temën e artikujve të krijuar masivisht nga e shkuara që të jetë diku si informacion për administratorët e rinj që janë aktivë e do të vijnë. Përtej kësaj, realisht s'di ç'të sugjeroj më tepër. Mbase duhen thërritur për mendim përdorues të tjerë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:23 (CEST) :::Nëse keni ndonjë ide, si t'ia bëjmë. Unë tashmë ja hodha një sy rastit, por Klein thotë se duhen mbajtur, nëse mund të shprehni opinionin tuaj si do duhej të trajtoheshin, kurdo që keni kohë.. etiketoni dhe të tjerë, bëhet fjalë për sasi shumë të madhe artikujsh. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]]. --- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:43 (CEST) ::::Unë mendimin tim e shpreha më sipër, jam më tepër tek selektiviteti sipas rastit jo të gjithë duhen mbajtur, nëse shumica është pro për tu mbajtur atherë dakort. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 6 prill 2026 12:12 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], në cilin vend ke shprehur mendimin?! A do të thotë se jeni i njëjti person ti dhe Kleini? Apo edhe mund t'e kem arkivuar atë pjesë gabimisht. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:45 (CEST) ::::::Nuk e lexova nga fillimi pjesën këtu , e ngatërrova me diskutimin e mëhershem për njohushmërinë e Ermal Beqirit. Ndjesë. Sa për këtë temë këtu mendoj të shihen dhe wikit e tjera si shenbull dhe ti adoptojmë këtu. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:54 (CEST) :::::::Të kuptoj. Edhe ajo është një mundësi për të bërë zgjidhje. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 01:39 (CEST) == Pastrimi i skedave == Përshëndetje! Padashje kisha arkivuar diskutimin ku më kishe shkruar së fundmi për çështjen e skedave. Mendova të të përgjigjem në një diskutim të ri, pa rikthyer të vjetrin. Nuk ka ndryshime pasi përdoruesi kyç që është marrë me atë punë dhe gëzon njohje të mirë të licensave nuk është bërë i gjallë. Plani im është që të përfundojmë çështjen e automoderatorit (i cili po përparon goxha dhe duhet të jetë gati për të nisur punë së shpejti [[phab:T420450]]) dhe 2000 gabimet e fundit në kod te [[Special:LintErrors]] dhe pastaj t'i shkruaj personalisht atij e nëse nuk përgjigjet të mundohem të gjej zgjidhje alternative, ndoshta duke gjetur ndonjë përdorues tjetër që mund të ndihmojë nga Commons, ose në ndonjë mënyrë tjetër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 18 maj 2026 12:21 (CEST) :Nëse mund t'i jepet përparësi do ishte mirë, pasi sidoqoftë ato që s'kanë licensim deri tani do grisen të gjitha, ka filluar para shumë kohësh, le të përmbyllet sa më shpejt. Nëse mund ti shkruaje tani, e nëse s'përgjigjet atëherë një kërkesë brenda javës në Commons! - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 maj 2026 00:31 (CEST) ::E mirëkuptoj plotësisht vullnetin tënd për ta përmbyllur si çështje (pasi, siç mendoj se e di, jam nismëtar te ajo çështje) por fatkeqësisht tema në fjalë ka disa kompleksitete që duhen trajtuar me kujdes nëse duam t'i japim zgjidhjen e duhur. Shumë fotografi mund të ruhen në Commons përpara se të fshihen. Por për ta bërë këtë duhen studiuar me radhë e t'i gjenden licensat përkatëse. Kjo ka qenë pika që deri herën e fundit ka ndihmuar ai përdoruesi i huaj (jo shqiptar) duke gjetur licensat përkatëse pas hulumtimit për çdo fotografi dhe duke u kujdesur për procesin e eksportimit në Commons (përdoruesi në fjalë kishte zhvilluar dhe robotë që ndihmonin me këtë proces). Gjithashtu, pasi procesi të përfundonte, do të duhej të bëhej një shkrim i mirë i rregulloreve në lidhje me licensat e ligjet shqiptare në mënyrë që të mund të rihapnim ngarkimin lokal të materialeve sërish pas më shumë se 10 viteve. Kjo përsëri do të kërkonte ndihmë nga një përdorues i aftë te çështjet e licensave. Për të gjitha këto, nuk është aq e lehtë të gjesh dikë si vullnetar që pranon të ndihmojë të hulumtojë qindra fotografi të vjetra nga një projekt i huaj dhe më pas merret dhe me përpilimin e rregulloreve përkatëse për të. Dhe nëse do të gjendej lehtësisht, vetë puna do të ishte goxha e ngadaltë për shkak të faktorëve të mësipërm. Rasti i përdoruesit që erdhi të na ndihmonte ishte i veçantë pasi përdoruesi në fjalë merrej specifikisht me këtë punë dhe u ofrua vetë të ndihmonte. Do të përpiqem të komunikoj me të por gjithsesi do të jetë një proces i ngadaltë. Fatkeqësisht aktiviteti im në Wikipedia pakësohet ndjeshëm gjatë periudhës verore kështu që kjo do të ndikojë ca në këtë drejtim. Por pa dëshpërim, bëhet fjalë për materiale që kanë mbi 10 vite aty. Mund të presin dhe pak. :) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 14:36 (CEST) :::E di që je nismëtar, të mundohemi t'i përfundojmë ca punë, jo domosdoshmërisht këtë në veçanti, po mundohem t'i shtyj të gjitha drejt përfundimit, të kalojmë në shkallë të tjera. Besoj se mund të presin dhe pak! Shpresoj të gjindet dikush që do ndihmojë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 03:20 (CEST) == Occultus == Përshëndetje, si kaloni, kisha një pyetje konkrete për ju, si ka mundësi që jeni përfaqësues/e të WoALUG dhe faqja juaj e përdoruesit është bosh, nuk ka as të dhëna bazike se nga je (AL/KS/tjetër..) apo qfarë përfaqëson dhe cila është pozita/roli juaj në WoALUG. Të paktën të shkruaj që jeni pjesëtarë/përfaqësues të organizatës.. Mirë që ne jemi vullnetarisht (pa përfitime) duke kontribuar për shumë vite, por nga ana juaj më duket paksa komike, që nuk e keni një stampë ose përshkrim të shkurtër, dhe ne si vullnetarë të gjithë kemi bërë njëfar prezantimi në komunitet apo jo?! Nëse kërkesa ime ju tingëllon absurde, na ndriqoni! Të dy zyrat (vendndodhjet) tuaja, është mirë të kenë nga 1 llogari administratori një në Shqipëri dhe tjetra llogari në Kosovë, për arsye të aktiviteteve, duke qenë se Vyolltsa tashmë mori privilegje, nëse ndonjëri nga adminët ekzistues veç nuk është pjesë e juaja, ju inkurajoj ta propozoni edhe ju një kur të jetë momenti i duhur. Me respekt për angazhimin tuaj fisnik, Trimi. - @[[Përdoruesi:Ritamaliqi|Ritamaliqi]], @[[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]], @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 12 maj 2026 00:06 (CEST) :Pershendetje @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] dhe te tjeret, jo tema me relevante per kete diskutim por sidoqofte. Puna si staf/bord ne WoALUG dhe priviligjet a administratorit na nxjerrin probleme per shkak se njerezit asociojne pastaj organizaten me editimet ne wiki qe gjithmone jane pergjegjesi individuale, dhe realisht per punen tone nuk na duhen. Bordin/stafin aktual te WoALUG mund ta shikoni ne kete [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group faqe] (anglishtja zakonisht eshte me e fresket). Çfare na ndihmon shume eshte roli i Rishikuesi per shkak te punes qe bejme me kontribues te rinj, momentalisht kjo aplikohet per @[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]], @[[Përdoruesi:Margott|Margott]] dhe mua (momentalisht i kam por me tendenca per t'mi hequr :) ). Flm! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 27 maj 2026 12:09 (CEST) ::Në atë rast nëse vet kërkoni të mbani pavarësinë e organizatës, me mospërfshirje, mund edhe të qëndroni pa privilegje administratori, siç dihet, edhe nga adminët kërkohen detyra (goals) vjetore që duhen arritur në afate të caktuara dhe aktivitet i lartë. Flm për lidhjen e WoALUG. @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], si mund të veprojmë tutje për dhënie privilegjesh (të Rishikuesit) për disa llogari që përdoren rregullisht nga anëtarët kryesorë të WoALUG, që të mos pengohet veprimtaria e tyre.. Dhe në përshkrimin e ndryshimit të privilegjeve të ceket se janë anëtarë të WoALUG.. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 27 maj 2026 18:58 (CEST) == Ndryshime të çuditshme == Të shof që bën disa ndryshime të çuditshme, si ky këtu: https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Jiang_Xueqin&curid=397472&diff=2913173&oldid=2913003 Tani po shoh që e ke bërë edhe me kategori të tjera. Së pari dua të të vë në dukje që ky ndryshim nga '''''Biografi shqiptarësh/kanadezësh/italianësh''''' --> '''''Biografi shqiptare/kanadeze/italiane''''' është shumë i gabuar. Nuk shkon fare. Tingëllon keq, dhe më rëndësishëm lë vend për ambiguitet, sepse psh të gjitha biografitë këtu në wikin tonë biografi shqiptare janë sepse biografia është e shkruar në shqip. Pra biografia duhet ti drejtohet CILËSISË/KARAKTERISTIKËS së subjektit, dhe subjekti në këtë rast dallohet si italian (në shumës ''(disa) italianësh''), jo të dallohet biografia si italiane, sepse biografia është term abstrakt në vetvete... . Nuk e di nëse ti i bën nga nxitimi këto ndryshime apo nëse nuk e kupton mirë nuancën që këto kanë në shqipen standarde. Uroj të kesh marrë konsensus nga adminë të tjerë për këto. Të lutem mendoje me kujdes thelpin, dhe ndjesë për mënyrën e drejtëpërdrejtë të të thënit të gjërave... por kështu jam unë. [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:51 (CET) :Çka mundem me të ndihmu konkretisht? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:59 (CET) ::Po të them që (1) '''nuk shkon ndryshimi''' që po bën dhe që ke bërë me emrat e këtyre kategorive. Dhe '''(2)''' po të pyes, '''a ke marrë konsensus më para'''? Nëse nuk e ke marrë konsensusin të lutem hape vet si RfC, pra kërkesë për konsensus... por unë po ta them, sepse ta argumentova, nuk shkon në shqip, dhe jam i sigurt që nuk ke për ta marrë sepse nuk shkon në shqip at ndryshim që po bën. Kuptoje drejtë. Flm [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:03 (CET) :::Nuk e kuptove pyetjen që e shtrova. Mirëmbetsh. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:08 (CET) ::::Mendoj që në shumicën e rasteve termi i duhur është ''biografi popullsie'', pra biografi për individë nga kombësia në fjalë. Biografi shqiptare/italine etj. do të mund të përdorej vetëm në rastet kur bëhet fjalë për libra ose artikuj biografikë të njohura në gjuhët përkatëse, fenomen disi më i rrallë që s'besoj të ketë kategori të veçantë në projekte wiki. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:44 (CET) :::::Nëse beson se kështu është gabim, atëherë zhvendose përsëri, atë dhe kategoritë për biografi tjera. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 22 maj 2026 18:09 (CEST) == Fshirje disa herë e artikullit [[Redi Veli]] == Ma ke fshire 3 here , me prendendim per permbajtje me ai . O zotri e kam shkruajt vet pa Ai . Ku e gjen te drejten ta fshish ? Ishte shqyrtuar njehere dhe ishte publik . Tani u kujtove pas 20 ditesh ??? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:17 (CEST) :Përshëndetje, në fakt siç e di edhe vet pas kërkesës tënde në ZA artikulli u vendos të griset, por ti e paske ri-krijuar. Shih [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave/Arkivi_4#K%C3%ABrkes%C3%AB%20p%C3%ABr%20shqyrtim%20t%C3%AB%20faqes%20Redi%20Veli këtu]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:27 (CEST) ::E kam ri-krijuar sipas afatit! Pasi kaloi afati i mbrojtjes nga ju , e rikrijova prape , por se kuptoj ku ishte Ai aty ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:28 (CEST) :::Lexo diskutimin, të lash linkun e kupton, afati ishte si shenjë dekurajimi të mos rikrijohet pasi është grisur, pra të përçoj mesazhin, e jo kufizim i përkohshëm për rikrijim. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:31 (CEST) ::::Pasi e ri-krijova perseri , artikulli ishte shqyrtuar nga administratoret tuaj dhe ishte pa problem . Tani perse e keni fshir prap sot ? Çdo gje ishte e faktuar! Nuk kam perdor Ai tek artikulli. [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:33 (CEST) :::::Ka mundësi per ta shqyrtuar përsëri dhe artikulli te jete aktiv ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:37 (CEST) ::::::? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:40 (CEST) :::::::Mund ta shqyrtosh prap ? Aty nuk kishte përmbajtje me ai! [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:47 (CEST) :::::Së pari, nuk është e hijshme me ngucë përdoruesit e tjerë t'u i bombardu me shkrime. Së dyti, si administratori që e fshiu herën e parë faqen mund të të them: burimet që po e mbulojnë temën nuk mund të konsiderohen assesi të pavarura. Faqet si ''Koha Jonë'' po e cekin që "{{!xt|Karriera dhe biografia e tij tashmë janë dokumentuar në enciklopedinë globale Wikipedia}}," që kundërmon erën e një artikulli reklamues me pagesë (për më shumë info aty, shiko [[:en:WP:Citogenesis|Citogjeneza]]—fenomeni ku artikujt që referojnë Wikipedinë, poashtu referohen në Wikipedia). :::::Secili prej burimeve në variantin e ri dhe variantin e vjetër po përmban ditëlindjen si detaji i parë, kur në realitet ky detaj do të ishte shumë më i zorshëm ta gjejmë vetë, pra thuajse po na ushqehet vetë neve ky detaj si i rëndësishëm dhe i vërtetë. :::::Problemi i vërtetë nuk ka qenë vetëm fakti që u shkruajt me IA; ka qenë vetëm njëra pjesë. Arsyetimi im i dytë ka qenë që ishte qartë një ''atentat reklamimi''. Fakti që këto burime janë përdorur për reklamim të tillë flagrant tashmë e ka komprometuar secilin prej këtyre burimeve (këta duke qenë ''Telegrafi'', ''Albeu'', ''Koha Jonë'', RTV21, ''Saranda News''); dmth nuk mundemi t'i përdorim asnjërin prej këtyre portaleve pa shumë kujdes tashmë që e dijmë se mund ta paguajë secili person me 800 abonentë në YouTube për ta reklamuar. :::::Artikulli qëndron i fshirë, dhe ky është vendim i prerë. Çdo tentativë për ta rikrijuar nga ana jote mund të konsiderohet vandalizëm dhe të rezultojë në bllokimin tënd prej redaktimit sipas [[Wikipedia:Politika e bllokimit|politikës sonë të bllokimit]]. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 6 prill 2026 02:57 (CEST) == [[Vath Koreshi]] == @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], Përshëndetje! Tek faqja për Vath Koreshin kam shtuar informacion dhe kam riorganizuar të dhënat ekzistuese. Është shënimi i artikullit cung. Nuk e fshiva për ta parë njëherë ju, në se artikulli mund të quhet i plotësuar. Faleminderit. [[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]] ([[Përdoruesi diskutim:Gajtako|diskutimet]]) 8 prill 2026 22:44 (CEST) :Prsh @[[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]]. me sa duket Fallbackintoreality e paska kryer tashmë. Punë e mirë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 prill 2026 01:18 (CEST) == Advice == Hi, i advice you to see this topic at the end bottom part to understand better and more [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Lori_Hoxha] also @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] too. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-23697-45|&#126;2026-23697-45]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-23697-45|talk]]) 18 prill 2026 01:02 (CEST) :Thanks. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:42 (CEST) == Pyetje nga [[User:M.Latifi23|M.Latifi23]] nëpërmjet panelit të ndihmës (23 prill 2026 09:37) == Përshëndetje Z.Leutrim! Jam një përdorues i ri dhe sapo krijova artikullin tim të parë për shkencëtarin shqiptar Besnik Sykja. Do t'ju isha shumë mirënjohës nëse mund t'i hidhni një sy për ta shqyrtuar apo nëse keni ndonjë këshillë për të përmirësuar referencat që kam vendosur. Faleminderit! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 23 prill 2026 09:37 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:34 (CEST) -- Përshëndetje! Shpresoj të jeni mirë. Kam bërë disa ndryshime te artikulli i Besnik Sykjes (shtova kategoritë dhe rregullova lidhjet). Kur të keni pak kohë, a mund t'i hidhni një sy për t'i aprovuar? Ju falenderoj për ndihmën! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 26 prill 2026 17:55 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 26 prill 2026 18:19 (CEST) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 prill 2026 22:11 (CEST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Fshirje artikulli [[Bajrush Behrami]] == përse e ke fshi artikullin për behramin [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29081-73|&#126;2026-29081-73]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-29081-73|talk]]) 14 maj 2026 01:20 (CEST) :@[[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29081-73|&#126;2026-29081-73]], Përshëndetje, nuk e di saktë për çfarë e ke fjalën por nëse po flet për këtë [[Bajrush Behrami]], ai ekziston, kam fshirë ridrejtimin se kishte gabim drejtshkrimor. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 14 maj 2026 01:30 (CEST) == [[Qarrishtë (Gjilan)]] == Leutrim a mundesh me i approve disa ndryshime ne kete faqe [[Qarrishtë (Gjilan)]] [[Përdoruesi:Luli.Hoxha|Luli.Hoxha]] ([[Përdoruesi diskutim:Luli.Hoxha|diskutimet]]) 9 qershor 2026 05:56 (CEST) :Po, {{U bë}}. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 qershor 2026 12:24 (CEST) == Më ndihmon dot? == Pershendetje Leutrim, shpresoj te jesh mire! Me ndihmon dot me redaktimin e artikullit [[Adolf Hitler]]? Kete artikull e perktheva nga anglishtja sepse artikulli ekzistues [[Adolf Hitleri]] ka nje perkthim skandaloz te pakuptueshem. Tek artikulli i ri, problem eshte skeda e pare me informacion te pergjithshem, disa citime qe nuk perktheheshin fare, si dhe referimet/shenimet. Kur te behen keto ndryshime, do te doja ta kandidoja per artikull te mire. Me pas duhet grisur artikulli i meparshem [[Adolf Hitleri]]. Me ndihmon dot apo t'ia kerkoj dikujt tjeter? Faleminderit! - [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 9 qershor 2026 20:02 (CEST) :Përshëndetje Dielind, më vjen mirë që i je kthyer redaktimit dhe krijimit të artikujve, nuk besoj se do kem mundësi deri nesër, se është voluminoz. Nesër mund t'i hedhë një sy. ✔️ <br> :Me respekt. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 qershor 2026 23:16 (CEST) ::@[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]], Tani është vetëm 1 artikull; [[Adolf Hitleri]]. Burimet ende nuk shfaqen mirë dhe transferova stampën e vjetër më të dhëna te ky që krijove ti. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 00:38 (CEST) :::Falemnderit shumë! [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 11 qershor 2026 12:54 (CEST) ::::Si je Leutrim? E kandidova artikullin si te mire; do te doja te votoje edhe ti. Gjithashtu artikulli [[Shkencat e detarisë iberike, 1400–1600|Shkencat detare iberike]] ndodhet akoma ne kandidature, edhe pse eshte shpallur artikull i mire. A mund ta mbyllesh si votim? Falemnderit! -[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 16 qershor 2026 12:50 (CEST) :::::Mirë, faleminderit. Sapo votova dhe unë. Po pres për votimet tjera, pastaj i mbylli kandidaturat njëheri. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 16 qershor 2026 23:15 (CEST) == Pyetje nga [[User:Doko28483691|Doko28483691]] te [[Lidhja e Hidrogjenit]] (10 qershor 2026 19:49) == Për të krijoj nji artikull duhet të jem administrator? --[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]] ([[Përdoruesi diskutim:Doko28483691|diskutimet]]) 10 qershor 2026 19:31 (CEST) :Hello while I was editing the lidhja e hidrogjenit article I tried to translate it from the English version using chatgpt and a message appeared that it's considered plagiarism and copy-rights violation. Does this mean that I should write all the text at my own or something? --[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]] ([[Përdoruesi diskutim:Doko28483691|diskutimet]]) 10 qershor 2026 19:49 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]], Jo, nuk ke nevojë për privilegje shtesë. Mos përdor inteligjencë artificiale për ta përpunuar në tërësi, vetëm për formatim ose ngjeshje të ndonjë përmbajtje masive. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 00:23 (CEST) == Pyetje nga [[User:Hajen01|Hajen01]] nëpërmjet panelit të ndihmës (14 korrik 2026 22:58) == Përshëndetje ç'kemi si jeni sa vite keni që merreni me Wiki? --[[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 14 korrik 2026 22:58 (CEST) :Prsh Hajen, si mund të të ndihmoj? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 korrik 2026 09:02 (CEST) ::per momentin asgjë interesante po thjesht do doja një fitback që si duken artikujt që unë kam publikuar deri tani në përgjithsi si dhe për të kandiduar për çmimet që jan vendosur si mund të veprojë? [[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 19 korrik 2026 11:39 (CEST) :::Do i shoh më vonë e të shkruaj, për çmimet [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] mund të ketë më shumë info besoj.. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 korrik 2026 12:00 (CEST) ::::Ok faleminderit. ::::Kam edhe një pyetje po infoboxi që kam krijuar unë mbretëror nuk është publikuar??? [[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 19 korrik 2026 17:13 (CEST) ::::stampa qe une kam krijuar eshte perseri e drejtuar nag [[Stampa:Infobox royalty]] cdo gje qe behet lidhet me kete kaq vler ka royalty per shqiperin eshte me mire besoj te jet mbreteror ose Mbret. [[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 19 korrik 2026 17:43 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]], nëse po i referohesh ndonjë gare të [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group Wikimedianëve të Gjuhës Shqipe], në cilën po merr pjesë? Për momentin e kemi aktive vetëm [[Wikipedia:Ilustro Wikipedian 2026|Ilustro Wikipedian]] që ka për synim vendosjen e ilustrimeve në artikuj. Ndiqi kanalet tona në rrjetet sociale, grupin në Whatsapp ose përcjelli banerat në Wikipedia për t'u njoftuar për garat. [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 20 korrik 2026 09:03 (CEST) ::::Vetem për këtë ilustro Wikipedian thash ta provoj po grupi në WhatsApp si e ka emrin? [[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 20 korrik 2026 09:13 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]], artikujt nuk duken keq, mos harro të shtosh për secilin artikull që krijon; Burimet që verifikojnë përmbajtjen, Kategoritë në fund të faqes, Lidhjen ndërgjuhësore (e gjen veglën te mjetet në anën e djathtë), dhe në kutinë e përshkrimit dmth pas krijimit lëre një lidhje URL nga ku e përktheve artikullin ([https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Gjuha_angleze_britanike&diff=3010718&oldid=3010717 shembull]). Punë të mbarë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 20 korrik 2026 22:34 (CEST) == Pyetje nga [[User:Klalug|Klalug]] te [[:Shefqet luga|Shefqet luga]] (19 korrik 2026 10:08) == Hello --[[Përdoruesi:Klalug|Klalug]] ([[Përdoruesi diskutim:Klalug|diskutimet]]) 19 korrik 2026 10:08 (CEST) :Hi, how can i help? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 korrik 2026 11:56 (CEST) ::Ju lutem publikojeni se esht informacion i sakte nga arkivat e klubit sk tirana dhe fk partizani, - [[:Shefqet luga|Shefqet luga]]. - [[Përdoruesi:Klalug|Klalug]] ([[Përdoruesi diskutim:Klalug|diskutimet]]) 19 korrik 2026 13:31 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], si kalove Lanceloth, a ke mundësi ta ndihmosh në këtë rast.. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 korrik 2026 14:15 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Klalug|Klalug]], nuk paske shtuar as edhe një burim të vetëm, që do vërtetonte përmbajtjen. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 20 korrik 2026 20:55 (CEST) ::::e ndryshova disi por duhen referime [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 23 korrik 2026 10:45 (CEST) :::::Mirë. Po duhen. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 korrik 2026 15:28 (CEST) == Kerkesa ime per kontrolluese == Ckemi Leutrim, Kam parashtruar kerkese qe te behem me rolin e kontrollueses por akoma nuk ka pasur ndonje vendim apo diskutim per ate kerkese. A mundesh te e shikosh kerkesen dhe te vazhdojme ne ndonje menyre? [[Wikipedia:Administrata/Kontrollues/Kërkesa/Eraqena|Ketu]] gjindet kerkesa Faleminderit shume! [[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]] ([[Përdoruesi diskutim:Eraqena|diskutimet]]) 20 korrik 2026 17:25 (CEST) :Çkemi Era, nuk e paskam vënë re më parë, kam pasur dhe angazhime të tjera. Me respekt. {{U bë}} -- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 20 korrik 2026 21:03 (CEST) == Pulseoraus == Hi. Could you please check [[Special:Contribs/Pulseoraus|Pulseoraus's creations]] to see if they have any problems? [[:m:Talk:Wikiproject:Antispam#UPE spam across many Wikipedia languages|This report]] suggests that they are LLM-generated, among other issues. Thanks in advance. [[Përdoruesi:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[Përdoruesi diskutim:NguoiDungKhongDinhDanh|diskutimet]]) 30 korrik 2026 10:33 (CEST) == undo button == hey, hope you're doing well, i want to undo my edits, the deletion tags i placed in some images that has Copyright-template. but the abusefilter keep blocking me from undoing my own edits, can you please help me? [[Përdoruesi:Sakura emad|Sakura emad]] ([[Përdoruesi diskutim:Sakura emad|diskutimet]]) 5 gusht 2026 16:29 (CEST) :if you're wondering why i am undoing my own deletion tags on "copyrighted" images. it's that after checking them i later realized, they fail to meet the threshold of originality required for copyright protection under French, European, and United States intellectual property law [[Përdoruesi:Sakura emad|Sakura emad]] ([[Përdoruesi diskutim:Sakura emad|diskutimet]]) 5 gusht 2026 16:33 (CEST) ::Hi Sakura, you're requesting their deletion, or canceling the deletion?! - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 gusht 2026 17:38 (CEST) tf0c8iwuepmzrphll40dkas7jylcc3q Forcat e Armatosura Spanjolle 0 323038 3022598 2577464 2026-08-05T15:46:39Z Leutrim.P 113691 removed [[Category:Spanjë]]; added [[Category:Forcat e Armatosura Spanjolle]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022598 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Emblem of the Spanish Armed Forces.svg|parapamje|Stema e Forcave të Armatosura Spanjolle]] '''Forcat e Armatosura Spanjolle''' janë përgjegjëse për garantimin e sovranitetit dhe pavarësisë së [[Spanja|Mbretërisë së Spanjës]], mbrojtjen e integritetit territorial dhe rendit kushtetues. Sipas funksioneve që u janë besuar me Kushtetutën e vitit 1978, përbëhen nga: Ushtria, Forcat Ajrore dhe Hapësinore, Marina, Garda Mbretërore dhe Njësia e Emergjencave Ushtarake, si dhe të ashtuquajturat Trupat e Përbashkëta. Spanja është një nga vendet më të fuqishme ushtarakisht të Bashkimit Evropian ([[EUFOR]]) dhe [[:en:Eurocorps|Eurocorps]]. Ajo gjithashtu zë një pozicion të spikatur në strukturën e [[NATO]]-s, së cilës iu bashkua në vitin 1982. Gjithashtu ka këmbësorinë më të vjetër Detare në botë, dhe njësitë më të vjetra ushtarake të përhershme në botë: [[:en:Infantry_Regiment_"Inmemorial_del_Rey"_No._1|Regjimentin e Këmbësorisë "Inmemorial del Rey" nr. 1]] dhe [[:en:Infantry_Regiment_"Soria"_No._9|Regjimenti i Këmbësorisë “Soria” nr.9]]. == Shiko edhe == == Referime == [[Kategoria:Forca të armatosura]] [[Kategoria:Forcat e Armatosura Spanjolle]] ip3b0vzvnvzch5595s8m4rst3jzt7cs 3022600 3022598 2026-08-05T15:47:02Z Leutrim.P 113691 3022600 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Emblem of the Spanish Armed Forces.svg|parapamje|Stema e Forcave të Armatosura Spanjolle]] '''Forcat e Armatosura Spanjolle''' janë përgjegjëse për garantimin e sovranitetit dhe pavarësisë së [[Spanja|Mbretërisë së Spanjës]], mbrojtjen e integritetit territorial dhe rendit kushtetues. Sipas funksioneve që u janë besuar me Kushtetutën e vitit 1978, përbëhen nga: Ushtria, Forcat Ajrore dhe Hapësinore, Marina, Garda Mbretërore dhe Njësia e Emergjencave Ushtarake, si dhe të ashtuquajturat Trupat e Përbashkëta. Spanja është një nga vendet më të fuqishme ushtarakisht të Bashkimit Evropian ([[EUFOR]]) dhe [[:en:Eurocorps|Eurocorps]]. Ajo gjithashtu zë një pozicion të spikatur në strukturën e [[NATO]]-s, së cilës iu bashkua në vitin 1982. Gjithashtu ka këmbësorinë më të vjetër Detare në botë, dhe njësitë më të vjetra ushtarake të përhershme në botë: [[:en:Infantry_Regiment_"Inmemorial_del_Rey"_No._1|Regjimentin e Këmbësorisë "Inmemorial del Rey" nr. 1]] dhe [[:en:Infantry_Regiment_"Soria"_No._9|Regjimenti i Këmbësorisë “Soria” nr.9]]. == Shiko edhe == * [[Forca Detare Spanjolle]] == Referime == [[Kategoria:Forca të armatosura]] [[Kategoria:Forcat e Armatosura Spanjolle]] q9dhjqomrtbpe44fdqg7zj0s2ylt1ct Doris Dragoviq 0 323290 3022649 3009449 2026-08-05T16:27:29Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022649 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Doris Dragoviq | image = Doris Dragović concert.jpg | image_size = | birth_name = Dorotea Dragović | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|16|4|1961}} | birth_place = [[Split]], [[Republika Socialiste e Kroacisë|RS e Kroacisë]], [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|RSF e Jugosllavisë]] <br/>{{small|(tanimë [[Kroacia]])}} | nationality = Croatian | occupation = {{hlist|Këngëtare|Tekstshkruese}} | years_active = 1982–tani | spouse = Mario Budimir (m.1990) | partner = | children = 1 | parents = | relatives = | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | genre = {{hlist|[[Muzika pop|Pop]]|[[pop rock]]}} | instrument = Vocals | label = {{hlist|[[Croatia Records]]|Tonika|[[:hr:Campus|HRT Orfej]]}} | website = {{URL|www.facebook.com/doris.dragovic}} }} }} [[Kategoria:Artikuj me hKarta]] '''Dorotea "Doris" Budimir''' (lindur ''Dragović'', shqiptohet: [dôːris drâːɡoʋitɕ] ; i lindur më 16 prill 1961)<ref name="VL">{{Cite web|title=Doris Dragović|url=http://www.vecernji.hr/biografije/doris-dragovic-76|access-date=24 mars 2014|website=vecernji.hr|language=hr|archive-date=18 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218155535/http://www.vecernji.hr/biografije/doris-dragovic-76|url-status=dead}}</ref> është një kantautore kroate që ka përfaqësuar Jugosllavinë në [[Festivali Evropian i Këngës 1986|Festivalin Evropian të Këngës 1986]] me këngën " Željo moja" ''(Dëshira ime)'', duke përfunduar e 11-ta me 49 pikë, dhe Kroacinë në [[Festivali Evropian i Këngës 1999|Festivalin Evropian të Këngës 1999]] me këngën "Marija Magdalena”, duke përfunduar e katërta me 118 pikë. == Karriera == Dorotea Dragoviq ka lindur në [[Spliti|Split]], Kroaci, atëherë pjesë e [[Jugosllavia|Jugosllavisë]], dhe ka pasur interes për të kënduar që nga fëmijëria e saj.<ref name="VL"/> Ajo përmend Arsen Dediq, Gabi Novak dhe Tereza Kesovija si ndikimet e saj më të mëdha dhe idhujt e fëmijërisë.<ref name="VL" /> Ajo u bë e njohur në fillim të viteve 1980 si anëtare e grupit muzikor [[More (banda)|More]], dhe filloi karrierën e saj solo në 1986.<ref name="VL" /> Në të njëjtin vit, ajo përfaqësoi Jugosllavinë në Festivalin Evropian të Këngës [[Festivali Evropian i Këngës 1986|1986]] në Bergen me këngën "Zeljo moja", dhe përfundoi e 11-ta me 49 pikë.<ref name="YUG">See [[Yugoslavia in the Eurovision Song Contest]]</ref> Dragoviq që atëherë ka qenë një nga këngëtarët më të njohura të pop-it në Jugosllavi, më vonë në Kroaci dhe rajonin e saj.<ref name="Doris">{{Cite web|url=http://www.balkanmedia.com/magazin/501/doris_dragovic_kompilacija_povodom_jubileja.html|title=Doris Dragović — Kompilacija povodom jubileja|access-date=27 tetor 2007|archive-date=27 tetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071027041037/http://www.balkanmedia.com/magazin/501/doris_dragovic_kompilacija_povodom_jubileja.html|url-status=dead}}</ref><ref name="CROREC">[http://www.crorec.hr/crorec.hr/izvodjac.php?OBJECT_ID=101303 Croatia Records – Doris Dragović]</ref> Në 1999 Dragović u zgjodh për të përfaqësuar Kroacinë në Festivalin Evropian të Këngës [[Festivali Evropian i Këngës 1999|1999]], pasi ajo fitoi përzgjedhjen kombëtare HRT Dora me këngën e saj dramatike "Marija Magdalena", shkruar nga kantautori i shquar kroat Tonči Huljić.<ref name="MM">{{Cite web|url=http://www.diskografija.com/pjesma/marija-magdalena-370.htm|title=Diskografija.com – Doris Dragović, "Marija Magdalena"|access-date=19 dhjetor 2022|archive-date=27 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327040628/https://diskografija.com/pjesma/marija-magdalena-370.htm|url-status=dead}}</ref> Dragoviq zuri vendin e katërt në [[Jeruzalemi|Jeruzalem]], pavarësisht se ishte vendosur herët në rendin e këndimit, ndonjëherë i cilësuar si një disavantazh. Performanca e saj përfshinte gjithashtu heqjen e një pjese të veshjes së saj dhe u prit mirë në konkursin e parë në të cilin shumica e vendeve përdorën votimin me telefon të publikut. Ky mbetet një nga rezultatet më të mira të Kroacisë në kompeticion. == Jeta personale == Dragović ishte e njohur në fillim të viteve 1980 për punën e saj me grupe nga [[Spliti]]. Një nga këngët e saj më të njohura "Hajde da se mazimo" ishte një nga këngët më interesante të pop-it të dekadës e quajtur "vitet e tetëdhjeta të arta". Ajo është një mbështetëse e njohur e Torcidës, tifozët e klubit të futbollit [[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]].<ref name="CROREC"/> Në vitin 2001 Dragoviq u kërcënua nga mbështetësit e Torcidës teksa i këndonte [[Kryeministri i Malit të Zi|kryeministrit]] [[Republika e Malit të Zi (1992–2006)|malazez]] [[Milo Gjukanoviqi|Milo Gjukanoviq]] në natën e Vitit të Ri 2000.<ref name="Naslovi" /> Që nga viti 1990, Dragović është e martuar me një ish-[[Vaterpoloja|vaterpolist]], Mario Budimirin,<ref name="VL"/> me të cilin ka një djalë të quajtur Borna (l. 1990).<ref name="VL" /> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1961]] [[Kategoria:Artikull me përshkrim të shkurtër]] [[Kategoria:Fitues në Festivalin Evropian të Këngës]] [[Kategoria:Këngëtarë kroatë]] [[Kategoria:Njerëz nga Spliti]] ajhnssf9ffw35n30kqr9649isiwnls7 Pirenejtë Atlantikë 0 323292 3022650 2665348 2026-08-05T16:27:39Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#kategori|kategori dorazi]] 3022650 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Pirenejtë-Atlantikë|native_name=Pirenèus Atlantics ([[Gjuha ocitane|Ocitanisht]])<br /> Pirinio Atlantiarrak ([[Gjuha baske|Baskisht]])|native_name_lang=fr<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead -->|type=[[Departamentet e Francës|Department i Francës]]|image_alt=|image_skyline=Saint-Pée-sur-Nivelle (lac), 4.jpg|image_caption=[[Liqeni i Saint-Pée-sur-Nivelle]]|image_flag=Drapeau proposé pour les Pyrenees-atlantiques.svg|flag_alt=|image_shield=Arms of the French Department of the Pyrénées Atlantiques.svg|shield_alt=|nickname=64, P-A|motto=|image_map=Pyrénées-Atlantiques-Position.svg|map_alt=|map_caption=Vendndodhja e Pirenejve-Atlantikë në Francë|pushpin_map=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=|coordinates={{coord|43|15|N|0|50|E|region:FR_type:adm2nd_scale:2000000|display=inline,title}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=[[List of sovereign states|Shtet]]|subdivision_name=[[Franca]]|subdivision_type1=[[Rajonet e Francës|Rajon]]|subdivision_name1=[[Akuitania e Re]]|established_title=|established_date=|founder=|seat_type=[[Prefekturat e Francës|Prefektura]]|seat=[[Pau]]|parts_type=Nënprefekturat|parts_style=para|p1=[[Bajona|Bajonë]]<br>[[Oloron-Sainte-Marie|Auloron-Shën Mëri]]|government_footnotes=|leader_party=MoDem|leader_title=President i Këshillit të Departamentit|leader_name=Jean-Jacques Lasserre|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->|area_total_km2=7645|area_note=|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|population_total={{France metadata Wikidata|population_total}}|population_as_of={{France metadata Wikidata|population_as_of}}|population_footnotes={{France metadata Wikidata|population_footnotes2}}|population_rank=[[List of French departments by population|36th]]|population_density_km2=auto|population_demonym=|population_note=|blank_name_sec1=Numri i departamentit|blank_info_sec1=64|blank_name_sec2=Qarqet|blank_info_sec2=3|blank1_name_sec2=Kantonet|blank1_info_sec2=27|blank2_name_sec2=Komunat|blank2_info_sec2=546|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=|postal_code=64|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website=|footnotes={{note|area|1}} French Land Register data, which exclude estuaries and lakes, ponds and glaciers larger than 1 km<sup>2</sup>|official_name=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Pyrenees-Atlantiques''' ( {{IPA-fr|piʁene atlɑ̃tik|-|LL-Q150 (fra)-GrandCelinien-Pyrénées-Atlantiques.wav}}; [[Gaskon|Ocitanisht]] [[Gaskon]] : ''Pirenèus Atlantics'' ; [[Gjuha baske|Baskisht]]: {{Lang|eu|Pirinio Atlantikoak}} ) është një [[Departamentet e Francës|departament]] në cepin jugperëndimor të [[Franca|Francës]] dhe në [[Rajonet e Francës|rajonin]] e [[Akuitania e Re|Akuitanisë së Re]] . I emërtuar sipas vargmalit malor të [[Pirenetë|Pirenejve]] dhe [[Oqeani Atlantik|Oqeanit Atlantik]], ai mbulon Vendin Bask Francez dhe Bearnën. Prefektura e tij është [[Pau]] . Në vitin 2019, ai kishte një popullsi prej 682,621.<ref name="pop2019">[https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/6011060/dep64.pdf Populations légales 2019: 64 Pyrénées-Atlantiques], INSEE</ref> == Historia == I quajtur fillimisht '''Basses-Pyrénées''', është një nga 83 [[Departamentet e Francës|departamentet e para të Francës të]] krijuara gjatë [[Revolucioni francez|Revolucionit Francez]], më 4 mars 1790. Ai u krijua nga pjesë që i përkisnin ish-provincës më të madhe të Guyenne dhe Gaskonisë, si dhe Béarn - Navarrës (ende, të paktën nominalisht, Mbretëria e Navarrës), që do të thotë provincat baske të Navarrës së Poshtme, Laburdit, [[Bayonne|Bajonës]] (të shkëputura disa vite më parë nga Laburdi) dhe Sulës, si dhe Béarnit .<ref>The history of the region, under the ''[[Ancien Régime]]'', can be found in the articles about those individual regions.</ref> [[Skeda:Béarn - Pays Basque dans les Pyrénées-Atlantiques.svg|majtas|parapamje| Vendi Bask Francez (ana perëndimore) dhe Béarn (ana lindore)]] Dizajni administrativ i vitit 1790 solli fundin e institucioneve dhe ligjeve vendase . Të gjithë përfaqësuesit e pronave baske nga Laburdi kundërshtuan haptazi strukturën e re administrative pasi ajo shtypte institucionet dhe ligjet e tyre. Përfaqësuesit e Navarrës së Poshtme refuzuan të votonin në Paris me arsyetimin se nuk ishin pjesë e Mbretërisë së Francës; ata të Sulës votuan kundër. Vëllezërit Garat, që përfaqësonin Laburdin, votuan përfundimisht po, duke menduar se kjo do t'u jepte atyre një zë në vendimet e ardhshme politike. Më 10 tetor 1969, Pirenejtë e Poshtëm u riemërtua Pirenejtë-Atlantikë. === Qytetet kryesore === Komuna më e populluar është Pau, prefektura. Që nga viti 2019, ka 11 komuna me më shumë se 10,000 banorë:<ref name="pop2019"/> {| class="wikitable" !Komuna ! Popullsia (2019) |- | [[Pau]] | style="text-align: center;" | 75627 |- | [[Bayonne|Bajonë]] | style="text-align: center;" | 51,894 |- | Anglet | style="text-align: center;" | 39719 |- | [[Biarritz]] | style="text-align: center;" | 25787 |- | [[Hendaye]] | style="text-align: center;" | 16,967 |- | Saint-Jean-de-Luz | style="text-align: center;" | 14,196 |- | Lons | style="text-align: center;" | 13707 |- | Billère | style="text-align: center;" | 12793 |- | [[Oloron-Sainte-Marie|Auloron-Shën Mëri]] | style="text-align: center;" | 10,594 |- | Urrugne | style="text-align: center;" | 10,418 |- | [[Orthez]] | style="text-align: center;" | 10,369 |} == Demografia == Zhvillimi i popullsisë që nga viti 1801:{{Historical populations|13=1801|14=355,573|15=1811|16=383,502|17=1821|18=399,474|19=1831|20=428,401|21=1841|22=451,683|23=1851|24=446,997|25=1861|26=436,628|27=1872|28=426,700|29=1881|30=434,366|31=1891|32=425,033|33=1901|34=426,347|35=1911|36=433,318|37=1921|38=402,981|39=1931|40=422,719|41=1936|42=413,411|43=1946|44=415,797|45=1954|46=420,019|47=1962|48=466,038|49=1968|50=508,734|51=1975|52=534,748|53=1982|54=555,696|55=1990|56=578,516|57=1999|58=600,018|59=2006|60=636,845|61=2011|62=656,608|63=2016|64=673,986}} === Zonat urbane === Pirenejtë-Atlantikë, një departament kufitar, ka kultivuar një sërë lidhjesh ekonomike dhe kulturore me Spanjën. Ekzistojnë dy përqendrime urbane në lindje dhe perëndim të departamentit: Pau, i cili ka 145,000 banorë dhe 344,000 punëtorë në zonën vendore; dhe Bajonë-Anglet-Biarritz e cila ka 166,400 banorë dhe 235,000 punëtorë në zonën lokale. === Turizmi === Departamenti është i njohur për industrinë turistike:<gallery> Skeda:Château de Pau 01.JPG|[[Château de Pau|Kështjella e Paut]] Skeda:Villa belza.jpg|Villa Belza në [[Biarritz]] Skeda:Ossau sur Lac.jpg|[[Lac Gentau|Liqeni Gentau]] Skeda:Gave Aspe Oloron-Sainte-Marie.jpg|[[Oloron-Sainte-Marie|Auloron-Shën Mëri]] Skeda:Ainhoa, Pyrénées-Atlantiques.jpg|[[Ainhoa, Pyrénées-Atlantiques|Anjoa]] </gallery> == Kultura == Pjesët e departamentit që ishin pjesë e Gyjenës dhe Gaskonisë, si dhe Béarnit, kanë një kulturë të ndikuar shumë nga baskët, por qartësisht identitete të ndryshme. Si varianti bearnez i Gaskonit ashtu edhe [[gjuha baske]] janë vendase në rajon në rrethet e tyre përkatëse. Gaskoni nga ana tjetër është një dialekt i [[Gjuha oksitane|ocitanishtes]], dikur gjuha kryesore e Francës jugore. Është më e lidhur me [[Gjuha katalane|katalanishten]] sesa me [[Gjuha frënge|frëngjishten]] . Baskishtja është një [[Gjuha e izoluar|gjuhë e izoluar]], që nuk lidhet me ndonjë gjuhë të njohur. Sot, [[Gjuha frënge|frëngjishtja]], gjuha e vetme zyrtare e Republikës Franceze, është gjuha amtare mbizotëruese dhe flitet pothuajse nga të gjithë banorët. Pirenejtë-Atlantikë është gjithashtu shtëpia e një numri skuadrash sportive profesionale, duke përfshirë klubet e futbollit të unionit të rugbit Aviron Bayonnais, Biarritz Olympique dhe Section Paloise ; klubi i [[basketbolli]]t Élan Béarnais Pau-Orthez ; dhe [[Futbolli|shoqata e klubit të futbollit]] Pau FC . Çmimi i Madh i Paut, një garë automobilistike e mbajtur për herë të parë në 1901, ka pritur Kampionatin Botëror të Makinave Turistike, Formulën Britanike Tre, Serinë e Formula 3 Euro dhe Kampionatin Evropian të Formulës 3 të FIA-s . == Politika == Pirenejtë-Atlantikë është një bastion i Lëvizjes Demokratike Centriste (MoDem). Themeluesi dhe presidenti i saj, François Bayrou, ka shërbyer si kryebashkiak i Paut që nga viti 2014 . == Heraldika == [[Stema|Stema e]] Pirenejve-Atlantikë kombinon ato të katër provincave tradicionale: # Navarra e Poshtme # Béarni # Laburdi # Sula [[Kategoria:Articles with short description]] [[Kategoria:Short description is different from Wikidata]] [[Kategoria:Pages using infobox settlement with bad settlement type]] [[Kategoria:Departamentet e Akuitania e Re]] [[Kategoria:Koordinatat në Wikidata]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] tfxzd3al9lbockgx6p2sfui9n1hkge7 Ilahia 0 325132 3022637 2961558 2026-08-05T16:12:00Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022637 wikitext text/x-wiki '''Ilahia''' ([[Gjuha arabe|Arabisht]]: njëjës {{Lang|ar|نشيد}} ''nashīd'', shumës {{Lang|ar|أناشيد}} ''anāshīd'', që do të thotë: "kënga") është një vepër muzikore vokale, pjesërisht që përkon me himne, që këndohet si vokale ose instrumentale, sipas një stili ose tradite të veçantë brenda [[Islami]]t. Ilahitë janë të njohura në të gjithë [[Umeti|botën islame]]. Materiali dhe tekstet e një ilahie zakonisht i referohen besimeve, historisë dhe fesë islame, si dhe ngjarjeve aktuale.<ref>{{Cite book|last=Raudvere|first=Catharina|url=https://books.google.com/books?id=U_oBAwAAQBAJ&pg=PA76|title=Sufism Today: Heritage and Tradition in the Global Community|last2=Stenberg|first2=Leif|date=15 janar 2009|publisher=[[I. B. Tauris]]|isbn=9781845117627|page=76|access-date=6 janar 2014}}</ref> == Studiuesit për instrumentet == Themeluesit e të katër [[Medhhebët|medhhebeve]] kryesore, shkollave të mendimit islam, si dhe shumë dijetarë të tjerë të shquar, kanë debatuar mbi legjitimitetin dhe përdorimin e instrumenteve muzikore. Për shembull, sipas shkollës së mendimit [[Medhhebi Hanefi|hanefi]], të lidhur me dijetarin [[Ebu Hanife]], nëse një person dihet se i bie instrumenteve muzikore për t'i larguar njerëzit nga Zoti, dëshmia e tyre nuk duhet pranuar. Sipas librit të njohur gjerësisht të haditheve autentike [[Sahih Buhariu|Sahih al-Bukhari]] të dijetarëve [[Islami Synit|sunit]], [[Muhammedi|Muhamedi]] mësoi se instrumentet muzikore janë [[mëkat]]are: <blockquote>Ebu Amir ose Ebu Malik Al-Esh'ari [ [[Sahabët|shok i Muhamedit]] ] ka thënë se ai e ka dëgjuar Muhamedin duke thënë: "Nga ndjekësit e mi do të ketë disa njerëz që do të konsiderojnë marrëdhënie seksuale të paligjshme, veshjen e mëndafshit, pirjen e [[alkooli]]t. pijet dhe përdorimi i instrumenteve muzikore, si të ligjshëm. Dhe do të ketë disa njerëz që do të qëndrojnë pranë një mali dhe në mbrëmje do t'u vijë bariu me delet e tyre dhe do t'u kërkojë diçka, por ata do t'i thonë: "Kthehu tek ne nesër". [[Allahu]] do t'i shkatërrojë gjatë natës dhe do ta lërë malin të bjerë mbi ta, ndërsa pjesën tjetër do t'i shndërrojë në majmunë dhe derra dhe të tillë do të qëndrojnë deri në Ditën e [[Kijameti]]t."<ref>Shahih al-Bukhari Volume 7, Book 69, Number 494v: English translation of this hadith at https://sunnah.com/bukhari/74/16.</ref></blockquote>Në të njëjtin libër ka edhe dëshmi për lejimin e muzikës. [[Aisheja|Aisha]] ka thënë:<blockquote>[[Ebu Bekri]] erdhi në shtëpinë time, ndërsa dy vajza të vogla ensariste këndonin pranë meje tregimet e ensarëve për ditën e Buathit. Dhe ata nuk ishin këngëtarë. Ebu Bekri tha me protestë: "Vegla muzikore të shejtanit në shtëpinë e të Dërguarit të Allahut!" Ndodhi në ditën e Id-it dhe i Dërguari i Allahut tha: “O Ebu Bekr! Për çdo komb ka një "Id" dhe ky është "Id" ynë."<ref>Sahih al-Bukhari 952 (Book 13, Hadith 4); English translation at https://sunnah.com/bukhari:952.</ref></blockquote> Disa dijetarë historikë islamikë si Imam [[Ebu Hamid el-Gazaliu|Al-Gazaliu]] kanë thënë gjithashtu se instrumentet muzikore mund të përdoren për sa kohë që këngët nuk promovojnë atë që është [[Harami|haram]].<ref>{{Cite web|title=What is the ruling concerning Music?|url=https://www.dar-alifta.org/Foreign/ViewFatwa.aspx?ID=4866|url-status=live|archive-url=https://archive.today/2021.06.29-050209/https://www.dar-alifta.org/Foreign/ViewFatwa.aspx?ID=4866|archive-date=2021-06-29|access-date=2021-06-29|website=[[Dar al-Ifta al-Misriyyah]]}}</ref> == Interpretimet moderne == Një brez i ri artistësh nasheed përdorin një [[Shumëllojshmëria|shumëllojshmëri]] të gjerë instrumentesh muzikore në artin e tyre. Shumë artistë të rinj interpretues të ilahive janë joarabë dhe këndojnë në gjuhë të ndryshme. Disa grupe të njohura janë Native Deen, Outlandish dhe Raihan. Artistë të tjerë të njohur janë [[Ahmed Buhatir|Ahmed Bukhatir]], [[Yusuf Islam]] (i njohur më parë si [[Cat Stevens]]), [[Sami Jusuf|Sami Yusuf]], [[Xhunaid Xhamshed|Junaid Jamshed]], [[Maher Zain]], Harris J, Siedd, Sulthan Ahmed, Humood AlKhudher, [[Hamza Namira]], Atif Aslam, Raef, [[Mesut Kurtishi|Mesut Kurtis]], Dawud Wharnsby, Zain Bhikha, Muhamed Al-Muqit dhe [[Mishari Rashid el-Afasi|Mishary Rashid Al-Afasy]]. Në [[Nënkontinenti indian|nënkontinentin Indian]], ''[[Qawali]]'' është i famshëm për marrëdhënien islame me spiritualitetin në [[Gjuha urdu|gjuhën urdu]]. Thuhet se shumë burra shpirtërorë si Bhullay Shah, Kabir Singh, Baba Fareed dhe të tjerë përhapin mesazhin e Islamit në [[Gjuha penxhabe|Punxhabi]], Saraiki dhe Urdu. Mjeshtrat e Mëdhenj të Qavalit thuhet se janë Ustad (një formë për t'iu drejtuar me respekt një mësuesi ose mjeshtri) [[Nusret Fatih Ali Han|Nusrat Fateh Ali Khan]] dhe Rahat Fateh Ali Khan.  Artistët e ilahive apelojnë për një audiencë myslimane mbarëbotërore dhe mund të performojnë në festivale me orientim islamik (si [[Mevlydi|Mevlid]]), konferenca, koncerte dhe shfaqje, duke përfshirë ISNA-n.<ref>{{Cite web|date=4 korrik 2017|title=Islamic Music For the New Generation|url=http://www.ahmedbukhatir.com/news/muslim-music-new-generation/|access-date=17 mars 2019|website=[[Ahmed Bukhatir]].com|quote=Young Muslim singers are doing just that with Islamic songs called “Nasheeds”|archive-date=4 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304061215/https://www.ahmedbukhatir.com/news/muslim-music-new-generation/|url-status=dead}}</ref> Artistë dhe organizata të tjera si Nasheed Bay promovojnë një qëndrim pa instrumente, që ndryshon nga tendencat aktuale të përdorimit në rritje të instrumenteve në ilahi. [[Daeshi|Shteti Islamik (ISIS)]] është i njohur për përdorimin e ilahive në videot dhe propagandën e tyre, shembuj të dukshëm janë ''brohoritja Dawlat al-Islam Qamat'' ("Shteti Islamik është themeluar"), i cili u konsiderua si një himn jozyrtar i ISIL,<ref>{{Cite news|last=Marshall|first=Alex|date=9 nëntor 2014|title=How Isis got its anthem|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/music/2014/nov/09/nasheed-how-isis-got-its-anthem|access-date=8 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200829004843/https://www.theguardian.com/music/2014/nov/09/nasheed-how-isis-got-its-anthem|archive-date=29 gusht 2020|issn=0261-3077}}</ref> dhe ''Salil al-sawarim'' ("Përplasja e shpatave").<ref>{{Cite web|last=Schatz|first=Bryan|title=Inside the world of jihadi propaganda music|url=https://www.motherjones.com/politics/2015/02/isis-islamic-state-baghdadi-music-jihad-nasheeds/|access-date=2020-09-08|website=Mother Jones|language=en-US}}</ref> ISIS ka prodhuar edhe ilahi në frëngjisht.<ref>{{Cite news|last=Heilpern|first=Will|date=31 mars 2016|title=Pro-Trump, Clinton, Sanders campaign ads spotted next to ISIS videos on YouTube|work=[[Business Insider]]|publisher=[[Insider Inc.]]|url=https://www.businessinsider.com/election-ads-next-to-isis-youtube-videos-2016-3|access-date=3 maj 2019}}</ref> {{Lang|fr|Ma vengeance}} e Masë e 2016-ës nuk ishte e vërtetë ("Hakmarrja ime") përmban lavdërime për sulmet e [[Parisi]]t të janarit 2015, sulmet e Parisit të nëntorit 2015 dhe bombardimet e [[Brukseli]]t të vitit 2016.<ref>{{Cite news|date=7 korrik 2016|title=Le nouveau chant en français de l’EI « Ma vengeance » justifie le terrorisme en Europe et fait l’éloge des attentats de Paris et de Bruxelles|language=fr|work=[[Memri]]|url=http://memri.fr/2016/07/07/le-nouveau-chant-en-francais-de-lei-ma-vengeance-justifie-le-terrorisme-en-europe-et-fait-leloge-des-attentats-de-paris-et-de-bruxelles/|access-date=12 mars 2019|archive-date=3 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190303170842/http://memri.fr/2016/07/07/le-nouveau-chant-en-francais-de-lei-ma-vengeance-justifie-le-terrorisme-en-europe-et-fait-leloge-des-attentats-de-paris-et-de-bruxelles/|url-status=dead}}</ref> [[Kënga]] e vitit 2016 {{Lang|fr|Par Amour}} ("Për dashuri") lavdëron [[Dëshmori|martirizimin]].<ref>{{Cite news|date=9 shkurt 2016|title=Un nouveau chant de l’EI en français glorifie le martyre|language=fr|work=[[Memri]]|url=http://memri.fr/2016/02/09/un-nouveau-chant-de-lei-en-francais-glorifie-le-martyre/|access-date=12 mars 2019|archive-date=17 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190317222443/http://memri.fr/2016/02/09/un-nouveau-chant-de-lei-en-francais-glorifie-le-martyre/|url-status=dead}}</ref> == Shih edhe == * [[Muzika islame]] * [[Muzika sufiste]] == Literatura == * Thibon, Jean-Jacques, ''Inshad,'' in Muhammad in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Prophet of God (2 vols.), Edited by C. Fitzpatrick and A. Walker, Santa Barbara, ABC-CLIO, 2014, Vol. I, pp.&nbsp;294–298.  [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1610691776|1610691776]] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Muzikë islame]] 248f4575ailajteemymj43am7ndg72a Diskutim:Ilahia 1 325603 3022638 2516812 2026-08-05T16:12:00Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022638 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ilahia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2516811 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210304061215/https://www.ahmedbukhatir.com/news/muslim-music-new-generation/ për lidhjen http://www.ahmedbukhatir.com/news/muslim-music-new-generation/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 janar 2023 01:33 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ilahia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022637 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190303170842/http://memri.fr/2016/07/07/le-nouveau-chant-en-francais-de-lei-ma-vengeance-justifie-le-terrorisme-en-europe-et-fait-leloge-des-attentats-de-paris-et-de-bruxelles/ për lidhjen http://memri.fr/2016/07/07/le-nouveau-chant-en-francais-de-lei-ma-vengeance-justifie-le-terrorisme-en-europe-et-fait-leloge-des-attentats-de-paris-et-de-bruxelles/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190317222443/http://memri.fr/2016/02/09/un-nouveau-chant-de-lei-en-francais-glorifie-le-martyre/ për lidhjen http://memri.fr/2016/02/09/un-nouveau-chant-de-lei-en-francais-glorifie-le-martyre/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 gusht 2026 18:12 (CEST) bw5e792s705kd5lzen8z58be3zybbcj Fantastic Mr. Fox 0 328295 3022663 3021504 2026-08-05T17:29:44Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#thonjëza|thonjëza te referimet]] 3022663 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Fantastic Mr. Fox | director = [[Wes Anderson]] | producer = {{Plainlist| * [[Allison Abbate]] * [[Scott Rudin]] * Wes Anderson * [[Jeremy Dawson (producer)|Jeremy Dawson]] }} | screenplay = {{Plainlist| * Wes Anderson * [[Noah Baumbach]] }} | based_on = {{Bazuar mbi|''[[Fantastic Mr Fox (roman)|Fantastic Mr Fox]]''|[[Roald Dahl]]}} | starring = {{Plainlist|<!--Per poster billing--> * [[George Clooney]] * [[Meryl Streep]] * [[Jason Schwartzman]] * [[Bill Murray]] * [[Willem Dafoe]] * [[Owen Wilson]] }} | music = [[Alexandre Desplat]] | cinematography = Tristan Oliver<ref name="ProductionCrew">{{cite web|url=https://variety.com/2009/film/markets-festivals/fantastic-mr-fox-3-1200476864/|title=Fantastic Mr. Fox|date=14 tetor 2019|first=Todd|last=McCarthy|author-link=Todd McCarthy|website=[[Variety (revistë)|Variety]]|access-date=26 mars 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210326021949/https://variety.com/2009/film/markets-festivals/fantastic-mr-fox-3-1200476864/|archive-date=26 mars 2021|url-status=live}}</ref> | editing = [[Andrew Weisblum]]<ref name="ProductionCrew"/> | production_companies = {{Plainlist| * [[20th Century Fox Animation]]<ref>{{cite web|url=https://www.firstshowing.net/2009/wes-andersons-fantastic-mr-fox-is-now-a-fox-searchlight-release/|title=Wes Anderson's Fantastic Mr. Fox is Now a Fox Searchlight Release|publisher=firstshowing.net|date=11 maj 2009|access-date=16 mars 2025|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250318034534/https://www.firstshowing.net/2009/wes-andersons-fantastic-mr-fox-is-now-a-fox-searchlight-release/|archive-date=18 mars 2025|url-status=live}}</ref> * [[Indian Paintbrush (company)|Indian Paintbrush]] * [[Regency Enterprises]] * [[American Empirical Pictures]] * [[3 Mills Studios]] }} | distributor = [[20th Century Fox]] | released = 14 tetor 2009 ([[BFI London Film Festival|BFI]])<br />23 tetor 2009 (Mbretëria e Bashkuar)<br />13 nëntor 2009 (Shtetet e Bashkuara) | runtime = 87 minuta<ref name="BBFC">{{Cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/fantastic-mr-fox-q29sbgvjdglvbjpwwc00mje2mdi|title=Fantastic Mr. Fox|publisher=[[British Board of Film Classification]]|access-date=26 mars 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210326022550/https://www.bbfc.co.uk/release/fantastic-mr-fox-q29sbgvjdglvbjpwwc00mje2mdi|archive-date=26 mars 2021|url-status=live}}</ref> | country = {{Plainlist| * Mbretëria e Bashkuar<ref name="”lumiere"/> * Shtetet e Bashkuaras<ref>{{cite web|url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b8d6c69cf|title=Fantastic Mr. Fox (2009)|work=[[British Film Institute]]|accessdate=14 prill 2021|archive-date=3 korrik 2022|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703074416/https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b8d6c69cf|url-status=dead}}</ref><ref name="”lumiere">{{cite web|url=https://lumiere.obs.coe.int/movie/30954|title=Fantastic Mr. Fox|website=Lumiere|access-date=5 shkurt 2025|archive-date=20 shkurt 2025|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250220041213/https://lumiere.obs.coe.int/movie/30954|url-status=live}}</ref> }} | language = Anglisht | budget = $40 million<ref name="BOM">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0432283/|title=Fantastic Mr. Fox (2009)|work=[[Box Office Mojo]]|accessdate=3 qershor 2022|archive-date=21 prill 2022|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421021734/https://www.boxofficemojo.com/title/tt0432283/|url-status=live}}</ref> | gross = $58.1 million<ref name="The Numbers">{{cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Fantastic-Mr-Fox#tab=summary|title=Fantastic Mr. Fox (2009) - Financial Information|access-date=14 mars 2024|archive-date=3 mars 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303164747/https://www.the-numbers.com/movie/Fantastic-Mr-Fox#tab=summary|url-status=live}}</ref> }} '''''Fantastic Mr. Fox''''' (Shqip: ''Fantastiku Z. Dhelpër'') është një [[film komedi]] i animuar amerikan i vitit 2009 me regji të [[Wes Anderson]], i cili shkroi skenarin me [[Noah Baumbach]]. Projekti bazohet në [[Fantastic Mr Fox (roman)|romanin për fëmijë të vitit 1970]] me të njëjtin emër nga [[Roald Dahl]]. Në të luajnë [[George Clooney]], [[Meryl Streep]], [[Jason Schwartzman]], [[Bill Murray]], [[Willem Dafoe]], dhe [[Owen Wilson]]. Komploti ndjek personazhin titullar Z. Fox (Clooney), pasi zbavitja e tij e vjedhjeve rezulton në familjen e tij dhe më vonë komunitetin e tij, duke u gjuajtur nga tre fermerë të njohur si Boggis (Robin Hurlstone), Bunce (Hugo Guinness) dhe Bean (Michael Gambon). Zhvillimi i projektit filloi në 2004 si një bashkëpunim midis Anderson dhe [[Henry Selick]] nën [[Revolution Studios]]. Në vitin 2007, Revolution dhe Selick u larguan për projekte të tjera; puna për filmin u zhvendos në [[20th Century Fox]], ku prodhimi filloi në 2007. U lëshua në Shtetet e Bashkuara më 13 nëntor 2009, me vlerësimin e kritikëve, me vlerësime për regjinë, humorin dhe animacionin stop-motion të Anderson. Megjithatë, ai nuk performoi mirë në arkë, duke fituar vetëm 46.5 milionë dollarë kundrejt një buxheti prej 40 milionë dollarësh. Filmi u nominua për çmimin Oscar për [[Academy Award për Filmin më të Mirë të Animuar|Filmin më të Mirë të Animuar]] dhe [[Academy Award për Këngën më të Mirë Origjinale|Këngën më të Mirë Origjinale]], duke humbur të dy çmimet ndaj ''[[Up]]''. == Përmbajtja == Ndërsa bastisin fermën Squab të Berkut, mr. Fox dhe gruaja e tij, Felicity, bien në një kurth. Felicity ia zbulon shtatzëninë e saj burrit të saj dhe e bën atë të premtojë se do të gjejë një punë më të sigurt. Dymbëdhjetë vjet më vonë, Foxes dhe djali i tyre, Ash, jetojnë në një gropë. Duke injoruar paralajmërimet e avokatit të tij Clive Badger, Mr. Fox i zhvendos ata në një shtëpi më të mirë brenda një peme, shumë afër operacioneve të tre fermerëve famëkeq: Walt Boggis, Nate Bunce dhe Frank Bean. Menjëherë pasi Foxes zhvendosen, nipi i Felicity, Kristofferson Silverfox, vjen të jetojë me ta për shkak se babai i tij po merr trajtim afatgjatë për [[pneumoni]] të dyfishtë. Duke malluar për ditët e tij si hajdut, Mr. Fox dhe shoqja e tij [[opossum]] Kylie vjedhin shpendë dhe musht nga fermat e Boggis, Bunce dhe Bean. Të zemëruar nga bastisjet, fermerët i qëllojnë bishtin Mr. Fox dhe i shkatërrojnë shtëpinë, duke i detyruar Foxes të fshehin. Grupi has Badger dhe shumë kafshë të tjera, shtëpitë e të cilave tre fermerët i kanë shkatërruar. Ndërsa kafshët e pastreha fillojnë të frikësohen nga uria dhe të fajësojnë Foxes, Mr. Fox i udhëheq ato në një ekspeditë gërmimi për të hapur tunele deri në tre fermat, duke u vjedhur mallrat e tyre të çmuara. Duke zbuluar se Mr. Fox ua ka vjedhur të gjitha mallrat, fermerët dhe shefi i zjarrfikësve e mbushin rrjetin e tuneleve të kafshëve me mushtin e Bean, duke i nxjerrë ato në kanalizime. Ash dhe Kristofferson largohen nga festimi dhe kthehen në fermën e Bean, duke synuar të rimarrin bishtin e humbur, por gruaja e Bean zbulon praninë e tyre dhe kap Kristoffersonin. Duke kuptuar se fermerët planifikojnë ta përdorin Kristoffersonin për ta joshur atë në një pritë, Mr. Fox del në sipërfaqe për t'u dorëzuar, por kthehet kur Rat, roja e dhunshme e sigurisë së Bean, përballet me kafshët dhe sulmon Ashin dhe Felicityn. Një luftë midis Z. Dhelprave dhe Ratit rezulton në shtyrjen e këtij të fundit në një gjenerator, duke e goditur me rrymë. Para se të vdesë, Rat zbulon se Kristofferson po mbahet në një papafingo në Bean Annex, duke e shtyrë Mr. Fox të organizojë një mision shpëtimi. Ai u kërkon fermerëve një takim në Paddington pranë qendrës së kanalizimeve, duke u ofruar të dorëzohet me kusht që fermerët ta lirojnë Kristoffersonin dhe t'i kursejnë kafshët e tjera. Fermerët përgatiten për një pritë, por kafshët, duke e parashikuar atë, nisin një kundërsulm që i lejon Mr. Fox, Ash dhe Kylie të hyjnë në Bean Annex pa u zbuluar. Ash liron Kristoffersonin dhe i bën përshtypje të atit dhe grupit duke sfiduar zjarrin armik për të lëshuar një qen të tërbuar beagle për t'i mbajtur fermerët larg. Ndërsa fermerët presin që kafshët të dalin nga puseta, kafshët vendosen në shtëpitë e tyre të reja në kanalizime. Pak më vonë, Fox bastis një supermarket në pronësi të fermerëve, ku Felicity zbulon shtatzëninë e saj të re. Kafshët kërcejnë në korridore, duke festuar burimin e tyre të ri të bollshëm të ushqimit. == Zërat == {{Cast listing| * [[George Clooney]] si Mr. Fox * [[Meryl Streep]] si Mrs. Felicity Fox * [[Jason Schwartzman]] as Ash Fox, their son * [[Eric Chase Anderson|Eric Anderson]] si Kristofferson Silverfox * [[Bill Murray]] si Clive Badger * [[Wallace Wolodarsky|Wally Wolodarsky]] si Kylie * [[Michael Gambon]] si Franklin Bean * [[Helen McCrory]] si Mrs. Bean * [[Garth Jennings]] si biri i Bean * [[Robin Hurlstone]] si Walter Boggis * [[Hugo Guinness]] si Nathan Bunce * [[Willem Dafoe]] si Rat * [[Owen Wilson]] si Coach Skip * [[Jarvis Cocker]] si Petey * [[Wes Anderson]] si Stan Weasel * [[Karen Duffy]] si Linda Otter * [[Roman Coppola]] si Squirrel Contractor * [[Juman Malouf]] si Agnes * [[Brian Cox (aktor)|Brian Cox]] si Daniel Peabody * [[James Hamilton (photographer)|James Hamilton]] si Phil Mole * [[Steven Rales]] si Beaver * [[Jeremy Dawson (producer)|Jeremy Dawson]] si biri i Beaver * Jennifer Furches si Dr. Badger * [[Adrien Brody]] si Rickity * [[Mario Batali]] si Rabbit * [[Allison Abbate]] si ish-e dashura e Rabbit }} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.imdb.com/title/tt0432283/ ''Fantastic Mr. Fox''] në [[IMDb]] [[Kategoria:Filma të animuar amerikanë]] [[Kategoria:Filma të animuar]] [[Kategoria:Filma 2009]] [[Kategoria:Filma të animuar 2009]] [[Kategoria:Filma të animuar amerikanë 2009]] 2wdmhu6ky2tnl6ufufd9596eevat31f Zija Luniku 0 328925 3022661 2882339 2026-08-05T17:14:36Z Gefälligst 186895 3022661 wikitext text/x-wiki {{Probleme të shumta|{{Ngjan me ese}}{{Neutralitet i dyshimtë}}{{Pa fusnota}}|collapsed=Përditësim:Artikulli është zgjeruar dhe riorganizuar, me shtim burimesh arkivore dhe enciklopedike (ISKK, AIDSSH). Komentet më sipër janë adresuar në versionin aktual.}}[[Skeda:Zija Luniku dhe e shqja.jpg|parapamje|Zija dhe Nashifer LUuniku]] [[Skeda:Zija Luniku.jpg|parapamje|172x172px|Foto e viteve '30!]] '''Zija Sulejman Luniku''' (5 qershor 1909 – 9 mars 1948) ishte jurist dhe avokat shqiptar, i diplomuar në Itali, i cili ushtroi veprimtarinë profesionale në administratën gjyqësore shqiptare gjatë viteve 1934–1942. Pas vendosjes së regjimit komunist në Shqipëri, ai u arrestua në vitin 1946, u gjykua nga Gjykata Ushtarake e Elbasanit dhe u ekzekutua me pushkatim në vitin 1948, në kuadër të proceseve politike të pasluftës. == Prejardhja dhe arsimimi == Zija Luniku lindi më 5 qershor 1909 në [[Elbasan]], në një familje me traditë fetare dhe shoqërore. Kontribut i jashtzakonshëm fetar dhe patriotikështë i konfirmuar me dokumenta, me emra të tillë si, [[Hafiz]] Sulejman Luniku (1777-1853), Hafiz Seit Luniku (1811-1886), Hafiz Sulejman Luniku (1851-1913), Hafiz Mustafa Luniku (1859-1907), Hafiz Qamil Luniku (1902-1971), Sheh Shaqir Luniku (1895-1937), [[Hafiz Tasim Luniku]] (1898-1968), Abdurrahim Sulejman Luniku (1893 – 1959), etj., të cilët bënë shumë në Elbasan e në gjithë trevën tonë, por, që, me ardhjen në pushtet të regjimit komunist, u përballën me një kalvar shumë të gjatë vuajtjesh dhe persekutimi të paimagjinueshëm. Ai ishte i biri i Hafiz Sulejman Lunikut dhe Segjines. Arsimin fillor e kreu në Elbasan, ndërsa arsimin e mesëm në [[Shkolla normale e Elbasanit|Normalen e Elbasanit]] dhe [[Liceu i Korçës|Liceun e Korçës]]. Studimet universitare i ndoqi në Itali, në Milano dhe [[Firence]], ku u diplomua në Fakultetin e Drejtësisë në vitin 1934. U kthye në [[Mbretëria Shqiptare|Shqipëri]] në nëntor 1934, për t’u regjistruar fillimisht si ndihmës avokat e më pas në Gjykatën e Vlorës, në Gjykatën e [[Berati]]t, dhe në Kuesturën e Shkodrës, dhe prej muajit qershor 1942, pas vrasjes se [[Qemal Stafa|Qemal Stafës]] (05.05.1942, i cili fshihej në shtëpinë e tij në Shkodër, për shkak se bashkëshortja, Nashifer Sejdini, ishte mbesë e nënës së Qemailit), e deri në arrestimin e tij iu kthye profesionit të avokatit në Elbasan, duke mbrojtur ndër të tjerë edhe figura të shquara si [[Shefqet Dajiu|Shefqet Daiu]] (pushkatuar në vitin 1946), dhe të tjerë. == Veprimtaria profesionale == Pas kthimit në Shqipëri në fund të vitit 1934, Luniku ushtroi profesionin e ndihmës-avokatit dhe më pas shërbeu në institucione të ndryshme gjyqësore, përfshirë Gjykatën e Vlorës, Gjykatën e Beratit dhe Shkodrës. Nga viti 1942 deri në arrestimin e tij, ai ushtroi profesionin e avokatit, duke përfaqësuar klientë në procese gjyqësore civile dhe penale, përfshirë edhe çështje me karakter politik të pasluftës.³ == Arrestimi dhe bashkë-të-pandehurit == Më 27 dhjetor 1946, Zija Luniku u arrestua në Elbasan. Ai u përfshi në një proces të përbashkët gjyqësor me një grup personash, të cilët u arrestuan dhe u gjykuan për të njëjtat akuza. Sipas dokumenteve arkivore, bashkë-të-pandehurit ishin: [[Fadil Gurmani]], [[Xhaferr Miraku]], [[Mahmut Maçi]], [[Sabri Baholli]], [[Xhemal Llalla]], [[Veniamin Dashi]], [[Osman Duduci]], [[Seit Kuqi]], [[Qemal Hoxha]], [[Qamil Bylykbashi]], [[Mehmet Haxhihasani]], [[Ibrahim Plaka]], [[Virtyt Gjylbegasi]], [[Refat Haka]]. Sipas aktakuzës së Prokurorisë Publike, të pandehurit akuzoheshin për krijimin e një organizate klandestine, propagandë armiqësore, lidhje me grupe të arratisura dhe veprimtari kundër pushtetit popullor. == Hetuesia == Hetuesia ndaj Zija Lunikut u zhvillua nga organet e Sigurimit të Shtetit dhe Prokuroria Publike e Elbasanit. Sipas dokumenteve arkivore, procesi hetimor u drejtua nga [[Edip Çuçi]] dhe Kleanthi Andoni, me pjesëmarrjen e oficerëve [[Sulo Aliaj]] dhe [[Nuci Tira]]. Prokuroria Publike u përfaqësua nga [[Sybhi Dedei]], në cilësinë e Prokurorit Publik, dhe Josif Taja, Ndihmës-Prokuror. Në procedurat me karakter ushtarak, prokuroria u përfaqësua gjithashtu edhe nga Kapiteni i Parë Kristo Mushi, si prokuror ushtarak. == Procesi gjyqësor == Gjyqi u zhvillua në sallën e kinemasë “Labinoti” në Elbasan dhe përfundoi më 15 dhjetor 1947. Trupi gjykues i Gjykatës Ushtarake të Elbasanit përbëhej nga⁸: Kapiten i Parë [[Myftar Grabocka]] – kryesues; Toger [[Qamil Dermyshi]] – anëtar; Toger [[Ejup Hatibi]] – anëtar; Kapter [[Ahmet Hyshmeri]] – anëtar. Prokuroria në seancën gjyqësore u përfaqësua nga Kapiteni i Parë Kristo Mushi. Gjykata e shpalli Zija Lunikun fajtor dhe e dënoi me vdekje me pushkatim, humbjen e përhershme të të drejtave civile dhe politike, si dhe konfiskimin e pasurisë së tundshme dhe të patundshme. Vendimi u shqyrtua nga Gjykata e Lartë Ushtarake, e përbërë nga Major [[Niko Çeta]], Kapiten i Parë [[Nexhat Hyseni]], Kapiten i Dytë [[Mustafa Iljazi]], me Aspirant Thoma Rino si kryesekretar dhe Kapiten i Parë [[Nevzat Haznedari]]. Më 2 mars 1948, kjo gjykatë la në fuqi vendimin e shkallës së parë. == Ekzekutimi dhe fati i eshtrave == Më 5 mars 1948, Presidiumi i Kuvendit Popullor refuzoi kërkesën për falje të të dënuarit me vdekje. Sipas njoftimit zyrtar të Gjykatës Ushtarake të Elbasanit, Zija Luniku u ekzekutua me pushkatim më 9 mars 1948, rreth orës 19:00, në Kodër Krastë, Elbasan. Pas vitit 1990, vendndodhja e eshtrave të tij nuk është identifikuar. Burime arkivore dhe dëshmi të mbledhura më vonë sugjerojnë se eshtrat e tij mund të jenë zhvendosur ose hedhur në lumin Shkumbin, megjithëse kjo nuk është konfirmuar zyrtarisht. Studime dhe analiza të mëvonshme, përfshirë botime të ISKK-së dhe vlerësime të historianit [[Kastriot Dervishi]], e vendosin procesin ndaj Zija Lunikut në kontekstin e gjyqësive ushtarake të pasluftës, të cilat karakterizoheshin nga ndikimi i drejtpërdrejtë politik dhe mungesa e referimit ndaj një kodi penal të mirëpërcaktuar. == Konfiskimi i pasurisë dhe pasojat ndaj familjes == Pas ekzekutimit, pasuria e Zija Lunikut u konfiskua nga shteti. Në dosjen arkivore nr. 2011 përmendet një inventar pasurie prej 18 faqesh, i datës 2 dhjetor 1947, i cili nuk gjendet në dokumentacionin e ruajtur.¹⁴ Familja e tij u përball me masa të vazhdueshme persekutimi në vitet pas dënimit. == Burime == # AIDSSH, Dosja gjyqësore nr. 2011, pjesa I–II. # AIDSSH, Dosja nr. 2011, dokumente biografike dhe arsimore. # AIDSSH, Dosja nr. 2011, dokumente profesionale. # AIDSSH, Dosja gjyqësore nr. 2011, urdhëresë arrestimi, 27.12.1946. # AIDSSH, Dosja gjyqësore nr. 2011, aktakuzë e Prokurorisë Publike. # AIDSSH, Dosja nr. 2011, materiale hetimore të Sigurimit të Shtetit. # AIDSSH, Dosja nr. 2011, dokumente të Prokurorisë Publike. # AIDSSH, Procesverbal i gjyqit, Gjykata Ushtarake Elbasan, 15.12.1947. # Vendim i Gjykatës Ushtarake Elbasan, 15.12.1947. # Vendim i Gjykatës së Lartë Ushtarake, 02.03.1948. # AIDSSH, Akti nr. 798, datë 11.03.1948. # AIDSSH, dokumentacion pasgjyqësor mbi ekzekutimet, 1948. # ISKK, ''Fjalori Enciklopedik i Viktimave të Terrorit Komunist'', vëll. V (L–M); Kastriot Dervishi, ''Krimet e komunizmit në Shqipëri'', ISKK, 2012. # AIDSSH, Dosja nr. 2011, inventari i pasurisë. [[Kategoria:Avokatë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Elbasani]] [[Kategoria:Lindje 1909]] [[Kategoria:Vdekje 1948]] [[Kategoria:Të ekzekutuar nga regjimi komunist]] 02is68pqsputziwraw8kow6pmmm8c5a Shkolla normale e Zarës 0 329303 3022664 3013740 2026-08-05T17:31:15Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022664 wikitext text/x-wiki '''Shkolla normale e Zarës''' ([[kroatisht]]: ''Normalna škola u Zadru'') ka qenë një institucion arsimor që është themeluar në vitin 1816 në qytetin e [[Zara|Zarës]] në Kroaci me qëllim të përgatitjes profesionale të mësimdhënësve.<ref>{{Cite web|url=https://hrcak.srce.hr/file/147104|title=Kopje e arkivuar|access-date=8 prill 2023|archive-date=17 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617010516/https://hrcak.srce.hr/file/147104|url-status=dead}}</ref> == Vështrim == Shkolla normale e Zarës ka qenë institucioni i parë arsimor ku u përgatitën mësuesit shqiptarë, fillimisht në gjuhë të huaj e më vonë, nga viti 1901 edhe në gjuhën shqipe është themeluar në [[Arbanasi|Arbnesh]] të [[Zara|Zarës]] (sot në [[Kroaci]]). Kjo shkollë ka funksionuar deri në vitin 1921 kur është suprimuar nga italianët.<ref>[[Enciklopedia e Jugosllavisë]]. ''(botimi në gjuhën shqipe)'', [[Zagreb]], [[Enti Leksikografik i Jugosllavisë]], 1984, fq. 243.</ref> Ligjërues në këtë shkollë kanë qenë [[Pashk Bardhi]], [[Gjergj Fishta]], [[Mati Logoreci]], [[Shtjefën Gjeçovi]], [[Josip Rela]], etj. Disa nga nxënësit e kësaj shkolle kanë punuar si mësues të shkollave shqipe në [[Mitrovicë]] me rrethinë, në vitet 1916 - 1918 e po ashtu edhe në vise tjera shqiptare. == Shih edhe == * [[Shkolla normale]] * [[Shkolla normale e Elbasanit]] == Referime == [[Kategoria:Shkolla në Zarë]] [[Kategoria:Arsimi në Zarë]] b0rcxfi8ejp8kz590x220dgvukagfrj Korrupsioni në Kosovë 0 329507 3022665 3010939 2026-08-05T17:31:25Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022665 wikitext text/x-wiki Sipas disa anketave publike në [[Kosova|Kosovë]] dhe raporteve nga institucionet si [[Komisioni Evropian]], nivelet e [[Korrupsioni|korrupsionit]] dhe [[Pandëshkueshmëria|mosndëshkimit]] në mesin e [[Politikani|politikanëve]] janë të larta.<ref name=":0">{{cite web|title=Commission Communication on a Feasibility Study for a Stabilisation and Association Agreement between the European Union and Kosovo|url=http://ec.europa.eu/enlargement/pdf/key_documents/2012/package/ks_analytical_2012_en.pdf|accessdate=6 shkurt 2014|publisher=The European Commission}}</ref> == Perceptimet == Në [[Indeksi i Perceptimit të Korrupsionit|Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit]] të [[Transparency International]] 2021, Kosova shënoi 39 në një shkallë nga 0 deri në 100, nga ("shumë e korruptuar") në ("shumë e pastër"). Kur renditet me pikë, Kosova renditet e 87-ta në mesin e 180 vendeve në Indeks, ku vendi i renditur i pari perceptohet se ka sektorin publik më të ndershëm.<ref>{{Cite web|title=The ABCs of the CPI: How the Corruption Perceptions Index is calculated|url=https://www.transparency.org/en/news/how-cpi-scores-are-calculated|access-date=24 nëntor 2022|website=Transparency.org|language=en}}</ref> Për krahasim, rezultati më i mirë ishte 88 (renditur 1), dhe rezultati më i keq ishte 11 (renditur 180).<ref>{{Cite web|title=Corruption Perceptions Index 2021: Kosovo|url=https://www.transparency.org/en/cpi/2021/index/ksv|access-date=30 nëntor 2022|website=Transparency.org|language=en}}</ref> == Dinamika == [[Komisioni Evropian]] raporton se mashtrimet zgjedhore vazhdojnë në Kosovë duke paraqitur mangësi serioze në procesin zgjedhor. [[Transparency International]] Barometri Global i Korrupsionit 2013 thekson se partitë politike konsiderohen si institucioni i dytë më i korruptuar në Kosovë nga një numër dukshëm i lartë i familjeve, të dytat pas gjyqësorit.<ref name=":02">{{cite web|title=Commission Communication on a Feasibility Study for a Stabilisation and Association Agreement between the European Union and Kosovo|url=http://ec.europa.eu/enlargement/pdf/key_documents/2012/package/ks_analytical_2012_en.pdf|accessdate=6 shkurt 2014|publisher=The European Commission}}</ref> Korrupsioni konsiderohet si pengesa më e madhe për të bërë biznes në Kosovë, dhe bizneset shpesh përdorin ryshfet kur ndërveprojnë me zyrtarët publikë. Sektorët si doganat, prodhimi, energjia elektrike, gazi dhe furnizimi me ujë janë identifikuar si më të prekurit nga korrupsioni. Ka një sërë procedurash të rënduara dhe të kushtueshme që kompanitë duhet t'i nënshtrohen për të marrë licencat dhe lejet e biznesit, këto çojnë në rritjen e mundësive për korrupsion.<ref>{{cite web|title=Kosovo Corruption Profile|url=http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/europe-central-asia/kosovo/show-all.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714203321/http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/europe-central-asia/kosovo/show-all.aspx|archive-date=14 korrik 2015|accessdate=14 korrik 2015|publisher=Business Anti-Corruption Portal}}</ref> == Nepotizmi == Që nga shpallja e pavarësisë së Kosovës më 17 shkurt 2008, nepotizmi është identifikuar vazhdimisht si një nga sfidat në administratën publike dhe në ndërmarrjet publike ku skandalet e punësimeve familjare e klanore janë bërë publike nga mediat ndër vite. Raportet e organizatave vendore dhe ndërkombëtare kanë ngritur shqetësime për emërimet e bazuara në lidhje politike ose familjare, në vend të përzgjedhjes sipas meritës dhe kompetencës.<ref name=":1">{{Cite web|title=Kurti e Hajdari flasin për keqpërdorime të mëdha në ndërmarrjet publike, falënderojnë punëtorët|url=https://ekonomiaonline.com/kurti-e-hajdari-flasin-per-keqperdorime-te-medha-ne-ndermarrjet-publike-falenderojne-punetoret/|access-date=2026-07-19|language=sq}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=Ekonomik|first=Buletini|date=2020-11-12|title=Historia e rënies së Telekomit - Buletini Ekonomik|url=https://buletiniekonomik.com/2020/11/historia-e-renies-se-telekomit/|access-date=2026-07-19|language=en-US}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|last=Telegrafi|first=Nga|title=Punësimet po ndodhin para syve të të gjithëve, Lumezi po mbledh informacione - Telegrafi|url=https://telegrafi.com/punesimet-po-ndodhin-para-syve-te-te-gjitheve-lumezi-po-mbledh-informacione/|access-date=2026-07-19|website=telegrafi.com|language=sq}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|date=2020-11-12|title=Historia e rënies së Telekomit|url=https://www.koha.net/arberi/historia-e-renies-se-telekomit|access-date=2026-07-19|website=KOHA.net|language=sq}}</ref> Sipas vlerësimeve të organizatave monitoruese, praktikat nepotiste mund të ndikojnë negativisht në meritokraci, transparencë dhe efikasitet institucional. Kur pozitat publike plotësohen pa konkurrencë të drejtë ose pa respektimin e kritereve profesionale, mund të zvogëlohet cilësia e shërbimeve publike, të dobësohet besimi i qytetarëve në institucionet shtetërore dhe të pengohet zhvillimi i administratës profesionale. Studiues dhe organizata kundër korrupsionit kanë argumentuar se nepotizmi mund të kishte pasoja edhe në ekonomi. Përjashtimi i kandidatëve më të kualifikuar nga punësimi publik mund të rrisë papunësinë e një pjese të popullsisë, të nxisë emigrimin e profesionistëve dhe të ulë produktivitetin e institucioneve. Organizata si [[Transparency International]] dhe [[Organizata për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik|OECD]] kanë rekomanduar forcimin e procedurave të rekrutimit, rritjen e transparencës në emërimet publike, mbikëqyrje më të fortë të ndërmarrjeve publike dhe zbatim më rigoroz të parimit të meritokracisë. Këto masa supozohej të synonin të kufizojnë ndikimin e nepotizmit dhe të rrisin besimin e qytetarëve në institucionet publike. Punësimet klanore i kanë shkaktuar dëme të konsiderueshme shtetit, por edhe kanë dobësuar shërbimet që ofroheshin për qytetarët dhe punësimi selektiv e korruptiv kanë përjashtuar nga aplikimet kandidatët më meritorë, një pjesë e të cilëve edhe kishin ikur nga vendi me hapjen e kufijve nga Serbia. Gjatë periudhës 2008–2020, raportet e organizatave vendore dhe ndërkombëtare kanë ngritur vazhdimisht shqetësime për nepotizëm, patronazh politik dhe mungesë meritokracie në disa institucione dhe ndërmarrje publike të Kosovës, përfshirë Telekomin e Kosovës, Korporatën Energjetike të Kosovës (KEK), Postën e Kosovës, Trepçën, KOSTT-in, Trainkos-in, Infrakos-in, kompanitë rajonale të ujësjellësit, si dhe në pjesë të administratës qendrore e organeve të sigurisë. Këto praktika janë konsideruar si faktorë që kanë dëmtuar efikasitetin institucional, konkurrencën e drejtë në punësim, besimin e qytetarëve në institucionet publike dhe, sipas vlerësimeve të organizatave monitoruese, kanë ndikuar negativisht në zhvillimin ekonomik dhe shoqëror të vendit.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /> == Shiko edhe == * [[Krimi në Kosovë]] == Referime == <references responsive="1"></references> [[Kategoria:Korrupsioni në Kosovë]] [[Kategoria:Korrupsioni në Evropë]] [[Kategoria:Shoqëria e Kosovës]] [[Kategoria:Politika e Kosovës]] [[Kategoria:Krimi në Kosovë sipas llojit]] sshwm8tkvee3st9z4w0jpnr6iuholjo Kamber Sejdini 0 330404 3022662 2910817 2026-08-05T17:20:10Z Gefälligst 186895 3022662 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Kamber Sejdini vetem.jpg|parapamje]] '''Kamber Sejdini''', i njohur edhe si '''Kamber Elbasani''', ishte oficer i xhandarmërisë shqiptare dhe një figurë ushtarake e periudhës së parë të shtetit shqiptar pas shpalljes së Pavarësisë. Ai konsiderohet oficeri i parë i lartë shqiptar që u vra gjatë luftimeve në mbrojtje të shtetit shqiptar në vitin 1914. == Jeta dhe formimi == Kamber Sejdini lindi në [[Elbasan]] në vitin 1875. Ai kreu arsimin fillor dhe të mesëm në [[Shkolla ushtarake e Manastirit|shkollat ushtarake të Manastirit]] dhe më pas vazhdoi studimet në Akademinë Ushtarake të [[Stambolli]]t, ku u diplomua si oficer. Në fund të shekullit XIX dhe në fillim të shekullit XX, [[Manastiri (qytet)|Manastiri]] ishte një nga qendrat kryesore të arsimit ushtarak në [[Perandoria Osmane|Perandorinë Osmane]]. Në këtë institucion, Kamber Sejdini shërbeu si mësues, në të njëjtën periudhë kur aty u diplomua edhe [[Mustafa Qemal Ataturku|Mustafa Kemal Ataturk]]. Për shkak të [[Lufta Greko-Turke (1897)|luftës Greko-Turke]], ai ndërpreu veprimtarinë mësimore dhe u angazhua drejtpërdrejt në shërbimin ushtarak.³ == Veprimtaria në Shqipëri == Pas shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë më 28 nëntor 1912, Kamber Sejdini hoqi dorë nga karriera dhe gradat ushtarake në Stamboll dhe u kthye në Shqipëri. Ai iu bashkua xhandarmërisë shqiptare të sapokrijuar me gradën kapiten dhe u përfshi në përpjekjet për organizimin dhe konsolidimin e strukturave të rendit të shtetit të ri shqiptar. Nga viti 1913, Shtabi Madhor Shqiptar nisi një punë të posaçme për hartimin e terminologjisë ushtarake në gjuhën shqipe, duke angazhuar një komision të posaçëm oficerësh të arsimuar, ku bënte pjesë edhe Kamber Sejdini. Një pjesë e kësaj terminologjie u konsolidua dhe përdoret edhe sot në fushën ushtarake shqiptare. == Ngjarjet e vitit 1914 dhe vdekja == Gjatë Kryengritjes së Shqipërisë së Mesme në vitin 1914, Kapiten Kamber Sejdini u përfshi në përballjet kundër forcave të drejtuara nga [[Esad Pashë Toptani]], të cilat kundërshtonin qeverinë e Vlorës dhe rendin shtetëror të sapokrijuar. Më 15 qershor 1914, gjatë mbrojtjes së qytetit të Durrësit, në zonën e [[Ura e Dajlanit (Durrës)|Urës së Dajlanit]], Kamber Sejdini u vra gjatë luftimeve në krah të kolonelit holandez Lodewijk Thomson. Në të njëjtën përballje humbi jetën edhe vetë Thomson, së bashku me dhjetëra luftëtarë shqiptarë. Në shkrimet e [[Sabri Ali Qyteza|Sabri Ali Qytezës]], duke u bazuar në dëshmitë e bashkëluftëtarëve, Kamber Sejdini përshkruhet si një oficer i përkushtuar ndaj çështjes kombëtare dhe i angazhuar në përhapjen e gjuhës shqipe. Sipas historianit [[Sali Hidri]], rezistenca ndaj forcave rebele në Durrës u përforcua nga luftëtarë të ardhur nga [[Kosova]], ndër ta [[Isa Boletini]] dhe [[Bajram Curri]], ndërsa forcat e Esad Pashës pësuan humbje të konsiderueshme, çka i detyroi ato të tërhiqeshin. == Nderime dhe kujtesë == Kamber Sejdini u njoh si “Dëshmor i Atdheut”. Në skelën e Durrësit u ngrit një monument përkujtimor për dëshmorët e 15 qershorit 1914, ku përfshihej edhe emri i tij. Në vitin 2009, me rastin e 97-vjetorit të krijimit të Forcave të Armatosura, Ministria e Mbrojtjes e Republikës së Shqipërisë e dekoroi pas vdekjes Kapiten Kamber Sejdinin me medaljen “Për Shërbime të Shquara”, për kontributin e tij në ndërtimin e Ushtrisë Kombëtare Shqiptare dhe në fushën e terminologjisë ushtarake. == Shënime == # [[Sejfi Vllamasi]], ''Ballafaqime politike në Shqipëri (1897–1942)'', Tiranë, 2012. # [[Anadolu Agency]], “Diplomimi i Mustafa Kemal Ataturkut në gjimnazin ushtarak të Manastirit”. # Zëri i Naltë, “Sanxhaku i Manastirit në fund të shek. XIX dhe fillim të shek. XX”. # Arkivi Qendror i Shtetit (AQSH), dosje mbi organizimin e Xhandarmërisë Shqiptare, ADSH Elbasan. # [[Sali Onuzi]], “Terminologjia ushtarake shqiptare”, ''Revista Ushtria'', nr. 6, 2015. # Arkivalajmeve.com, artikuj arkivorë mbi Kryengritjen e Shqipërisë së Mesme. # Pashtriku.org, “Si u vra koloneli holandez Lodewijk Thomson në mbrojtje të Durrësit, qershor 1914”. # [[Sabri Ali Qyteza]], shkrime dhe dëshmi mbi Kamber Sejdinin. # [[Sali Hidri]], dokumente dhe dëshmi arkivore për ngjarjet e Durrësit, qershor 1914. # Egnatia News, “Kamber Sejdini – oficeri i parë shqiptar i vrarë”. # Ministria e Mbrojtjes e Republikës së Shqipërisë, Urdhër nr. 1749, datë 03.12.2009. [[Kategoria:Ushtarakë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1875]] [[Kategoria:Njerëz nga Elbasani]] [[Kategoria:Vdekje 1914]] hpfyzvapm9bwvvhxf3yp4o282s2j0rd Despotizmi 0 330931 3022512 3018397 2026-08-05T13:53:26Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Terminologji politike]]; +[[Kategoria:Koncepte politike]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022512 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Court of Loango.png|parapamje|Gjykata e N'Gangue M'voumbe Niambi nga libri Përshkrimi i Afrikës (1668).]] Në [[Shkenca politike|shkencat politike]], despotizmi ([[Gjuha greke|greqisht]]: ''despotismós'') është një formë [[Qeverisja|qeverisjeje]] në të cilën një ent i vetëm sundon me pushtet absolut. Normalisht, ai ent është një [[Individi|individ]], '''despot'''; por (si në një [[Autokracia|autokraci]]) shoqëritë që kufizojnë respektin dhe pushtetin në grupe të veçanta janë quajtur gjithashtu despotike. Në bisedë, fjala despot zbatohet në mënyrë poshtëruese për ata që përdorin fuqinë dhe autoritetin e tyre për të shtypur popullsinë, nënshtetasit ose vartësit e tyre. Më konkretisht, termi shpesh zbatohet për një kryetar shteti ose qeverie. Në këtë kuptim, ajo është e ngjashme me konotacionet paragjykuese që lidhen me termat [[Tirani|tiran]] dhe [[Diktatori|diktator]]. == Shiko edhe == == Referimet == [[Kategoria:Sisteme politike]] [[Kategoria:Diktaturë]] [[Kategoria:Monarki]] [[Kategoria:Oligarki]] [[Kategoria:Terminologji politike]] [[Kategoria:Koncepte politike]] is2ieci2drteifrbvfwzi007tr5pbvn 3022513 3022512 2026-08-05T13:54:07Z Leutrim.P 113691 3022513 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Court of Loango.png|parapamje|Gjykata e N'Gangue M'voumbe Niambi nga libri Përshkrimi i Afrikës (1668).]] Në [[Shkenca politike|shkencat politike]], '''despotizmi''' ([[Gjuha greke|greqisht]]: ''despotismós'') është një formë [[Qeverisja|qeverisjeje]] në të cilën një ent i vetëm sundon me pushtet absolut. Normalisht, ai ent është një [[Individi|individ]], '''despot'''; por (si në një [[Autokracia|autokraci]]) shoqëritë që kufizojnë respektin dhe pushtetin në grupe të veçanta janë quajtur gjithashtu despotike. Në bisedë, fjala despot zbatohet në mënyrë poshtëruese për ata që përdorin fuqinë dhe autoritetin e tyre për të shtypur popullsinë, nënshtetasit ose vartësit e tyre. Më konkretisht, termi shpesh zbatohet për një kryetar shteti ose qeverie. Në këtë kuptim, ajo është e ngjashme me konotacionet paragjykuese që lidhen me termat [[Tirani|tiran]] dhe [[Diktatori|diktator]]. == Shiko edhe == * [[Diktatura]] * [[Autokracia]] * [[Monarkia]] == Burime == [[Kategoria:Sisteme politike]] [[Kategoria:Diktaturë]] [[Kategoria:Monarki]] [[Kategoria:Oligarki]] [[Kategoria:Terminologji politike]] [[Kategoria:Koncepte politike]] jn3dd713gyb2se55r6ehs8zlny2z9o6 Parlamenti i Nxënësve të Shqipërisë 0 332054 3022668 3010804 2026-08-05T17:45:08Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022668 wikitext text/x-wiki '''Parlamenti i Nxënësve të Shqipërisë''' (PNSH)<ref name=":0">{{Cite web|last=sh.p.k|first=Albas|title=Themelohet “Parlamenti i Nxënësve të Shqipërisë”, synohet rritja e cilësisë së procesit arsimor - Portali Shkollor|url=https://www.portalishkollor.al/news/themelohet-parlamenti-i-nxenesve-te-shqiperise-synohet-rritja-e-cilesise-se-procesit-arsimor#:~:text=N%C3%AB%20vendin%20ton%C3%AB%20sapo%20%C3%ABsht%C3%AB%20themeluar,%20p%C3%ABr%20her%C3%AB,dhe%20n%C3%AB%20rritjen%20e%20cil%C3%ABsis%C3%AB%20s%C3%AB%20procesit%20arsimor.|access-date=2023-05-15|website=www.portalishkollor.al|language=sq}}</ref> funksionon në zbatim të nenit 73 të Rregullores për funksionimin e institucioneve arsimore parauniversitare në [[Republikën e Shqipërisë]], si organi përfaqësues i qeverive të nxënësve në nivel kombëtar, me qëllim forcimin e pjesëmarrjes aktive të qeverisë së nxënësve të shkollave 9-vjeçare dhe të mesme të Shqipërisë në proceset e vendimmarrjes dhe në rritjen e cilësisë së procesit arsimor.   Më 31 tetor 2019 në sallën e Parlamentit të Shqipërisë u mbajt seanca e parë e PNSH-së. Në këtë datë PNSH u themelua dhe filloi punimi për legjislaturën e parë të saj. Parlamenti i Nxënësve vepron pranë Ministrisë së Arsimit (MA) i formuar nga një proces zgjedhor periodik, ku marrin pjesë nxënësit e shkollave, përmes të zgjedhurve të tyre në qeverinë e nxënësve. PNSH përbëhet nga 140 anëtarë, me të drejtë anëtarësie për dy vite. Ndarja e anëtarëve përkon me organizimin territorial të bashkive të vendit, ku për secilën prej tyre përzgjidhet një përfaqësues nga shkollat 9-vjeçare dhe një përfaqësues nga shkollat e mesme, talentet si dhe nga kuotat e përcaktuara për kategoritë e veçanta AK, romët dhe egjiptianët, si dhe nga minoritetet. == Historia == Parlamenti i Nxënësve të Shqipërisë u themelua si një projekt që synonte ngritjen e "Qeverisë së Nxënësve" në të gjitha shkollat e [[Shqipëria|Shqipërisë]], me mbështetjen e [[Ministria e Arsimit, Sportit dhe Rinisë e Shqipërisë|Ministrisë së Arsimit, Sportit dhe Rinisë]] (tani [https://arsimi.gov.al Ministria e Arsimit] ). Konsolidimi i këtij institucioni këshillimor u mundësua për herë të parë në Shqipëri. Pas përfundimit të përzgjedhjes së përfaqësuesve të të gjitha shkollave të Republikës së Shqipërisë në datën 18 tetor 2019, u zhvilluan zgjedhjet për deputetët e rinj të nxënësve shqiptar. Plot 140 deputetë të cilët do të mbajnë një mandat dyvjeçar u përzgjodhën në mënyrë të rregullt përmes një procesi zgjedhor demokratik nga [[Bashkitë e Shqipërisë|61 bashkitë e vendit]]. Në Parlamentin e Nxënësve të Shqipërisë sigurohet pjesëmarrja edhe të nxënësve nga [[Pakica kombëtare|pakicat kombëtare]] dhe minoriteti, duke marrë kështu disa deputetë në parlament<ref>{{Cite web|title=Kuvendi i Shqipërisë|url=https://www.parlament.al/|access-date=2023-05-15|website=www.parlament.al|archive-date=27 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227214922/http://kryetari.parlament.al/|url-status=dead}}</ref>. === Struktura === Në nivel kombëtar, PNSH (Parlamenti i Nxënësve të Shqipërisë) drejtohet nga një kryetar dhe dy nenkryetarë, të cilët kanë përgjegjësi të caktuara në rregulloren e brendshme të institucionit. Bordi drejtues përbehet nga tre anëtarë që janë të PNSH dhe dy anëtarë të tjerë që caktohen nga [https://arsimi.gov.al MAS (Ministria e Arsimit dhe Sportit]) si përgjegjës për punët e PNSH. Bordi drejtues ka kujdes për zhvillimin e takimeve mes anëtarëve të PNSH, vijueshmërinë e punës dhe funksionimin normal të strukturës. Në brendësi të strukturës, PNSH është e ndarë në tetë komisione parlamentare të cilët shërbejnë në fusha të ndryshme. Çdo komision ka kryetarin e vetë, i cili zgjidhet për një mandat dyvjeçar, gjë e cila e bën më të lehtë menaxhimin e strukturës. Në nivel lokal, PNSH përfaqësohet nga dy deputetë, një për arsimin e mesëm të ulët<ref name=":1">{{Cite web|title=Arsimi Bazë|url=https://shkollimi.al/kryefaqja/arsimi-fillor/|access-date=2023-05-15|language=en-US}}</ref> dhe një për arsimin e mesëm të lartë<ref name=":2">{{Cite web|title=Arsimi i Mesëm i Lartë :: Nehemiah Gateway Albania|url=https://www.nehemiah-gateway.al/al/nehemiah-school/arsimi-i-mes%C3%ABm-i-lart%C3%AB|access-date=2023-05-15|website=www.nehemiah-gateway.al}}{{Lidhje e vdekur}}</ref>, të cilët zgjidhen nga vetë senatorët e shkollave të qytetit që përfaqësojnë. Kryesisht detyra e deputetëve është të organizojnë takime mujore me senatorët e shkollave të qytetit që përfaqësojnë dhe të përcjellin mendimet e tyre në PNSH. === Themelimi === Në sallën e seancave plenare të Kuvendit të Shqipërisë u mbajt mbledhja për themelimin e Parlamentit të Nxënësve. Fjalën e hapjes e mbajti [[Dashnor Veizaj]], i cili përpara deputetëve të rinj zyrtarisht bëri ngritjen e Parlamentit të Nxënësve<ref name=":0" />. [[Ministria e Arsimit, Sportit dhe Rinisë e Shqipërisë|Ministria e Arsimit, Sportit dhe Rinisë]] në atë kohë, [[Besa Shahini]]<ref>{{Cite web|date=2019-01-12|title=Presidenti Meta dekreton emërimin e znj. Besa Shahini, Ministre e Arsimit, Sportit dhe Rinisë - Presidenti i Republikës së Shqipërisë|url=http://president.al/presidenti-meta-dekreton-emerimin-e-znj-besa-shahini-ministre-e-arsimit-sportit-dhe-rinise/|access-date=2023-05-15|website=web.archive.org|archive-date=12 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190112100839/http://president.al/presidenti-meta-dekreton-emerimin-e-znj-besa-shahini-ministre-e-arsimit-sportit-dhe-rinise/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Citation|title=Alumni video: Meet Albania’s Minister of Education, Besa Shahini|url=https://www.youtube.com/watch?v=jCaeRKCosc0|language=sq-AL|access-date=2023-05-15}}</ref>, përshëndeti ngritjen e Parlamentit të Nxënësve të Shqipërisë si një nga ngjarjet më të mëdha në [[Historia e Shqipërisë|historinë e shtetit shqiptar]]<ref>{{Cite web|title=Historia e Shqiperise (1912-2012)|url=https://www.shqiperia.com/Historia-e-Shqiperise-(1912-2012)---.19233/|access-date=2023-05-15|website=Shqiperia|language=sq}}</ref>. === Legjislatura e Parë === Zgjedhjet për Legjislaturën e Parë të Parlamentit të Nxënësve të Shqipërisë<ref>{{Cite web|last=Telegraf|first=Gazeta|title=Themelohet “Parlamenti i Nxënësve të Shqipërisë”|url=https://telegraf.al/politike/themelohet-parlamenti-i-nxenesve-te-shqiperise/|access-date=2023-05-15|website=Gazeta Telegraf|language=sq}}</ref> u zhvilluan në ditën e themelimit të këtij institucioni. Kryetari i parë i Parlamentit të Nxënësve të Shqipërisë u zgjodh Donald Krasniqi, përfaqësues i Arsimit të Mesëm të Lartë në Parlament. Gjithashtu u zgjodhën tre nenkryetarët e Parlamentit të Nxënësve të Shqipërisë: Sara Vasku, Erjon Lleshi dhe Aurel Elezi, të cilët ushtruan këtë post për një mandat dyvjeçar.Parlamenti kishte Sekretariatin Teknik, i cili kishte funksionin e dokumentimit të aktiviteteve dhe mbledhjeve të zhvilluara nga PNSH, si dhe ndërmarrjen e veprimeve për administrimin e përditshëm të struktures. Sekretariati teknik ishte përgjegjës për mbajtjen e regjistrave të të gjitha dokumenteve të struktures dhe sigurimin e qasjes së anëtarëve të Parlamentit të Nxënësve në to. Për më tepër, PNSH kishte nëntë komisione parlamentare, të cilat ishin përgjegjëse për mbikëqyrjen e punës së parlamentit dhe identifikimin e çështjeve me rëndësi të veçantë për nxënësit në [[Shqipëria|Shqipëri]]. Gjatë periudhës së vitit të parë të punës, Parlamenti i Nxënësve të Shqipërisë u përball me vështirësi të njëpasnjëshme, filluar nga [[Tërmeti i 26 nëntorit 2019 në Shqipëri|tërmeti shkatërrimtar i 26 nëntorit 2019]]<ref>{{Cite web|date=2020-01-05|title=Tërmeti i 26 nëntorit në Shqipëri, më vdekjeprurësi për 2019 në të gjithë botën|url=http://gazetashqiptare.al/2020/01/05/termeti-26-nentorit-ne-shqiperi-vdekjepruresi-per-2019-ne-te-gjithe-boten/|access-date=2023-05-15|website=Gazeta Shqiptare Online|language=en-US}}</ref> dhe deri tek pandemia e [[COVID-19]]. Megjithëse u përball me vështirësi në këto dy periudha, PNSH ndihmoi me dy nisma. Gjatë periudhës nëntor-dhjetor 2019, nisma "Dhuro për të mbijetuar" u zhvillua në çdo [[Shkolla|shkollë]] të [[Republikës së Shqipërisë]], ku nxënësit dhuronin kontributin e tyre monetar ose ushqimor duke dhuruar para ose ushqime për të prekurit nga tërmeti. Ndërsa gjatë periudhës së mësimit online<ref>{{Cite web|last=Shqiptare|first=Axhencia Telegrafike|date=2021-03-20|title=Sfidat dhe e ardhmja e mësimit online/ Sirika për ATSH-në: Koha e duhur për mësim të kombinuar në shkolla, edhe pas pandemisë - ATSH -|url=https://ata.gov.al/2021/03/20/sfidat-dhe-e-ardhmja-e-mesimit-online-sirika-per-atsh-ne-koha-e-duhur-per-mesim-te-kombinuar-ne-shkolla-edhe-pas-pandemise/|access-date=2023-05-15|website=Agjencia Telegrafike Shqiptare|language=en-US|archive-date=15 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230515223929/https://ata.gov.al/2021/03/20/sfidat-dhe-e-ardhmja-e-mesimit-online-sirika-per-atsh-ne-koha-e-duhur-per-mesim-te-kombinuar-ne-shkolla-edhe-pas-pandemise/|url-status=dead}}</ref>, që shkaktoi pandemia e [[COVID-19]], u zhvillua nisma "Digjitalizo një nxënës"[https://tirana.al/artikull/digjitalizo-nje-nxenes-nisma-e-re-ne-mbeshtetje-te-mesimit-online], e cila bashkoi njerëzit vullnetarë dhe bizneset që dhuruan pajisje elektronike që nuk i përdornin më ose të reja për nxënësit në nevojë. Gjithsej, qindra pajisje u dhuruan për nxënësit në nevojë. Gjatë vitit të dytë të mandatit, Parlamenti i Nxënësve u përqendrua kryesisht në organizimin e aktiviteteve shkollore nga nxënësit në shkollat e tyre. Duke qenë se mesimi në shkolla vazhdonte në kushte të kufizuara për shkak të masave [https://shendetesia.gov.al/masat-e-marra-per-parandalimin-e-koronarovirusit-te-ri-ne-shqiperi/ anti-COVID] të vendosura për shkak të pandemisë së koronavirusit, aktivitetet që PNSH organizonte ishin të vogla në përmasa. Roli kyç i PNSH u tregua gjatë protestave që maturantët zhvilluan për pakënaqësitë që kishin në provimet e matures. Nëpërmjet ndërmjetësimit të tyre mes maturantëve dhe MAS, u arrit zgjidhja e situatës dhe procesi i mbetur i matures shtetërore vazhdoi normalisht. === Legjislatura e Dytë === Legjislatura e Dytë e Parlamentit të Nxënësve të Shqipërisë filloi në nëntorin e vitit 2021. Në këtë legjislaturë ka ndryshime në strukturën e PNSH. Sekretariati Teknik nuk ekziston më dhe janë zgjedhur vetëm dy Nën-Kryetarë, një për Arsimit të Mesëm të Lartë (AML)<ref name=":2" /> dhe një për Arsimit të Mesëm të Ulët (AMU)<ref name=":1" />. Ester Ndreka u zgjodh në krye të Parlamentit,përfaqësuese e Arsimit të Mesëm të Lartë<ref name=":2" />, ndërsa Alem Bedhija (AML)<ref name=":2" /> dhe Adelina Kulli (AMU)<ref name=":1" /> u zgjodhën si Nën-Kryetarë. Gjithashtu, në këtë legjislaturë, funksionojnë vetëm tetë Komisione Parlamentare. Në vitin e parë të punës, strukturat e PNSH zhvilluan një sër aktivitetesh me qëllim aktivizimin e nxënësve në komunitetin e tyre. Gjithashtu, u ndërmorën nisma të ndryshme ku në qendër ishin nxënësit dhe aktivizimi i tyre brenda dhe jashtë shkollës. Një nga nismat më të shquara ishte "Nxënësi i Javës" ku cdo javë nga një shkollë e Republikës së Shqipërisë promovoheshin nxënës me talente të ndryshme. Gjithashtu, si në legjislaturën e parë, parlamenti u përball sërish me problemet e provimeve të matures shtetërore ku më së shumti pati një rol vezhgues. Viti i dytë i mandatit të PNSH u karakterizua nga projekte të shumta të cilat [https://arsimi.gov.al/ Ministria e Arsimit dhe Sportit] i këshilloi në parlament përpara miratimit<ref>{{Cite web|last=Marini|first=Maela|date=2021-09-09|title=Parlamenti i Nxënësve, Kushi: Kontribut në zhvillimin e politikave të arsimit parauniversitar - ATSH -|url=https://ata.gov.al/2021/09/09/parlamenti-i-nxenesve-kushi-kontribut-ne-zhvillimin-e-politikave-te-arsimit-parauniversitar/|access-date=2023-05-15|website=Agjencia Telegrafike Shqiptare|language=en-US|archive-date=15 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230515225433/https://ata.gov.al/2021/09/09/parlamenti-i-nxenesve-kushi-kontribut-ne-zhvillimin-e-politikave-te-arsimit-parauniversitar/|url-status=dead}}</ref>. === Legjislatura e Katërt === Legjislatura e Katërt e Parlamentit të Nxënësve të Shqipërisë filloi më 20 shkurt të vitit 2026. Në këtë legjislaturë Daniel Kore u zgjodh në krye të Parlamentit, përfaqësues i Arsimit të Mesëm të Lartë, ndërsa Aleksandër Duro (AML) dhe Ambra Alimeta (AMU)u zgjodhën si Nën-Kryetarë. Gjithashtu, në këtë legjislaturë, funksionojnë tetë Komisione Parlamentare. Kjo Legjislaturë është ende në vazhdimësi.<ref>{{Cite web|url=https://arsimi.gov.al/newsroom/zgjidhen-drejtuesit-e-rinj-te-parlamentit-te-nxenesve-kumbaro-laborator-demokracie-dhe-ze-i-te-rinjve-ne-reformat-ne-arsim/|access-date=2026-07-18|website=arsimi.gov.al}}</ref> == Komisionet Parlamentare te PNSH-së == * Komisioni për Shkencat, Robotikën dhe Inovacionin - Kryetar - Krenar Dunga * Komisioni për Shëndetin dhe Sportin - Kryetar - Françeska Geziqi * Komisioni për Mendimin Kritik dhe Qytetarinë - Kryetar - Bere Nelaj * Komisioni për Kulturën dhe Librin - Kryetar - Sarah Baka * Komisioni për Integrimin dhe Gjithëpërfshirjen - Kryetar - Ikbale Sula * Komisioni për Shkollën e Gjelbër dhe Mjedisin - Kryetar - Keidi Sogani * Komisioni për Zhvillimin e Talenteve Artistike - Kryetar - Emi Mançka * Komisioni për Shkollën Cilësore dhe të Sigurt - Kryetar - Dalind Mani == Menaxhimi == === Menaxhimi Kombëtar === Si një organ këshillimor pranë MAS, Parlamenti i Nxënësve të Shqipërisë është një organ që drejtohet nga drejtuesit e parlamentit dhe një grup pune i ngritur në Ministrinë e Arsimit dhe Sportit. MAS thërret mbledhjen e parë për çdo legjislaturë të re parlamentare dhe cakton datat e zgjedhjeve lokale dhe kombëtare për organet e parlamentit të nxënësve. Përgjegjësi kryesor për Parlamentin është vetë [[Evis Kushi|Ministri i Arsimit dhe Sportit]]. === Menxhimi Lokal === [[Qeveritë Vendore të Nxënësve]] (QVN) janë organet lokale të cilat zgjedhin deputetët e parlamentit të nxënësve. Ato janë nën varësinë e zyrave vendore arsimore parauniversitare dhe kanë si funksion ngritjen e problematikave lokale që kanë nxënësit e shkollave të zonave që përfaqësojnë. Deputetët e parlamentit të nxënësve janë në kontakt të përherëshëm dhe zhvillojnë takime të shpeshta me senatoret e shkollave të zonave që ata përfaqësojnë. Përgjegjës për marëvajtjen e punëve të QVN janë vetë drejtuesit e zyrave vendore arsimore parauniversitare. Ky organ vendore është një komponent i rëndësishëm i sistemit të parlamentit të nxënësve dhe ndihmon në organizimin e aktiviteteve lokale të nxënësve si dhe ngritjen e problematikave të tyre që do t'i dërgojnë parlamentit të nxënësve. == Mbledhjet == Parlamenti i Nxënësve të Shqipërisë zhvillon tre seanca plenare në vit në Kuvendin e Shqipërisë<ref>{{Cite web|title=Kuvendi i Shqipërisë|url=https://www.parlament.al/|access-date=2023-05-15|website=www.parlament.al|archive-date=27 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227214922/http://kryetari.parlament.al/|url-status=dead}}</ref>. Mbledhjet e tjera brenda komisioneve zhvillohen në mjedise të ndryshme, qoftë në MAS apo shkolla të ndryshme të kryeqytetit ose qyteteve të ndryshme. Në nivel lokal, deputetët zhvillojnë takime cdo muaj me komunitetin që përfaqësojnë == Shih edhe == * [[Arsimi në Shqipëri]] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Institucione arsimore në Shqipëri]] no94s49fbunbcb7bil2wv89113dak5y Haqif Mulliqi 0 337282 3022523 2963440 2026-08-05T14:07:29Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022523 wikitext text/x-wiki '''Haqif Mulliqi''' (1960 - 2023) është gazetar, dramaturg dhe profesor universitar nga Peja.<ref>{{Cite web|url=http://www.altcine.com/person.php?id=12861|title=Kopje e arkivuar|access-date=26 korrik 2023|archive-date=26 korrik 2023|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726103537/http://www.altcine.com/person.php?id=12861|url-status=dead}}</ref> == Biografia == Haqif Mulliqi lindi në Pejë (1960), ne një familje me origjinë nga Podujeva. Shkollën fillore, të mesmen si dhe studimet themelore, akademike, i mbaroi në Prishtinë. Studimet master mbi psikologjinë, me temën: Psikologjia e karaktereve në veprat ‘Hamleti’, ‘Magbethi’ dhe ‘ Mbreti Lir’ i mbaroi në Tiranë (2009). Ka magjistruar në Universitetin Shtetëror të Tetovës, me temën: Tipa të dramës në Evropë dhe në Amerikë – nga Ibseni e deri tek klasikët e modernizmi:Beket dhe Jonesko (2012). Ka doktoruar në Akademinë e Studimeve Albanologjike në Tiranë, në fushën e antropologjisë së dramës dhe të teatrit, me temën: Teatri, Drama dhe Identiteti Kulturor në Kosovë (2015). Është profesor i rregullt në Fakultetin e Arteve të Universitetit të Prishtinës. Ka punuar edhe në disa universitete të tjera si ligjërues i jashtëm.<ref>{{Cite web |url=https://pen-kosovacenter.org/haqif-mulliqi-pg/ |title=Kopje e arkivuar |access-date=26 korrik 2023 |archive-date=26 korrik 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726103539/https://pen-kosovacenter.org/haqif-mulliqi-pg/ |url-status=dead }}</ref> Ka shkruar mbi 300 kritika mbi dramën, filmin dhe teatrin. Për dhjetë vjet të plota, në Radio Televizionin e Kosovës, ishte autor dhe drejtues i emisionit për film dhe teatër, Pro arte. Nëpër teatrot më të njohura shqiptare, ka vënë në skenë rreth 25 vepra ndërsa, ka marrë pjesë në mbi 80 festivale të ndryshme, kombëtare si dhe në ato, më të njohurat, ndërkombëtare me ç’rast ka fituar një numër çmimesh. Më i rëndësishmi është ai kur, në edicionin e 58-të të Festivalit Teatror të Edinburgut (Skoci, 2004), ku, me shfaqjen (tregjuhëshe) The Kosowars, nga juria e përbërë nga kritikët e gazetës The Scotsman, si dhe aktorët më eminentë të Teatrit Kombëtar Skocez, u rangua në dhjetëshen e parë të shfaqjeve më të mirë të atij viti, e që është çmimi kryesor që jepet në atë festival. Librat e tij artistik dhe studimorë janë pjesë e programeve akademike brenda dhe jashtë Kosovës si literaturë e obligueshme. Në vitin 2018, në konkursin e Ministrisë së Kulturës të Kosovës, për veprën Teatri, drama dhe identiteti kulturor në Kosovë, e fitoi çmimin letrar “Ibrahim Rugova”, për krijimtarinë më të mirë në kritikë letrare dhe eseistikë. Është anëtar i PEN Qendrës së Kosovës dhe anëtar i Bordit.<ref>{{Cite web|url=https://www.fekt.org/haqif-mulliqi/|title=Kopje e arkivuar|access-date=26 korrik 2023|archive-date=26 korrik 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726110543/https://www.fekt.org/haqif-mulliqi/|url-status=dead}}</ref> == Shih edhe == * [[Teatri Kombëtar i Kosovës]] == Referime == [[Kategoria:Lindje 1960]] [[Kategoria:Njerëz nga Peja]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Tetovës]] [[Kategoria:Vdekje 2023]] slrnpb1ogyyws8h3qhejgvyi1a7b3rc 3022671 3022523 2026-08-05T18:25:31Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022671 wikitext text/x-wiki '''Haqif Mulliqi''' (1960 - 2023) është gazetar, dramaturg dhe profesor universitar nga Peja.<ref>{{Cite web|url=http://www.altcine.com/person.php?id=12861|title=Kopje e arkivuar|access-date=26 korrik 2023|archive-date=26 korrik 2023|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726103537/http://www.altcine.com/person.php?id=12861|url-status=dead}}</ref> == Biografia == Haqif Mulliqi lindi në Pejë (1960), ne një familje me origjinë nga Podujeva. Shkollën fillore, të mesmen si dhe studimet themelore, akademike, i mbaroi në Prishtinë. Studimet master mbi psikologjinë, me temën: Psikologjia e karaktereve në veprat ‘Hamleti’, ‘Magbethi’ dhe ‘ Mbreti Lir’ i mbaroi në Tiranë (2009). Ka magjistruar në Universitetin Shtetëror të Tetovës, me temën: Tipa të dramës në Evropë dhe në Amerikë – nga Ibseni e deri tek klasikët e modernizmi:Beket dhe Jonesko (2012). Ka doktoruar në Akademinë e Studimeve Albanologjike në Tiranë, në fushën e antropologjisë së dramës dhe të teatrit, me temën: Teatri, Drama dhe Identiteti Kulturor në Kosovë (2015). Është profesor i rregullt në Fakultetin e Arteve të Universitetit të Prishtinës. Ka punuar edhe në disa universitete të tjera si ligjërues i jashtëm.<ref>{{Cite web|url=https://pen-kosovacenter.org/haqif-mulliqi-pg/|title=Kopje e arkivuar|access-date=26 korrik 2023|archive-date=26 korrik 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726103539/https://pen-kosovacenter.org/haqif-mulliqi-pg/|url-status=dead}}</ref> Ka shkruar mbi 300 kritika mbi dramën, filmin dhe teatrin. Për dhjetë vjet të plota, në Radio Televizionin e Kosovës, ishte autor dhe drejtues i emisionit për film dhe teatër, Pro arte. Nëpër teatrot më të njohura shqiptare, ka vënë në skenë rreth 25 vepra ndërsa, ka marrë pjesë në mbi 80 festivale të ndryshme, kombëtare si dhe në ato, më të njohurat, ndërkombëtare me ç’rast ka fituar një numër çmimesh. Më i rëndësishmi është ai kur, në edicionin e 58-të të Festivalit Teatror të Edinburgut (Skoci, 2004), ku, me shfaqjen (tregjuhëshe) The Kosowars, nga juria e përbërë nga kritikët e gazetës The Scotsman, si dhe aktorët më eminentë të Teatrit Kombëtar Skocez, u rangua në dhjetëshen e parë të shfaqjeve më të mirë të atij viti, e që është çmimi kryesor që jepet në atë festival. Librat e tij artistik dhe studimorë janë pjesë e programeve akademike brenda dhe jashtë Kosovës si literaturë e obligueshme. Në vitin 2018, në konkursin e Ministrisë së Kulturës të Kosovës, për veprën Teatri, drama dhe identiteti kulturor në Kosovë, e fitoi çmimin letrar “Ibrahim Rugova”, për krijimtarinë më të mirë në kritikë letrare dhe eseistikë. Është anëtar i PEN Qendrës së Kosovës dhe anëtar i Bordit.<ref>{{Cite web|url=https://www.fekt.org/haqif-mulliqi/|title=Kopje e arkivuar|access-date=26 korrik 2023|archive-date=26 korrik 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726110543/https://www.fekt.org/haqif-mulliqi/|url-status=dead}}</ref> == Shih edhe == * [[Teatri Kombëtar i Kosovës]] == Referime == [[Kategoria:Lindje 1960]] [[Kategoria:Njerëz nga Peja]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Tetovës]] [[Kategoria:Vdekje 2023]] 0kfq1wfk11gyrludgpcq91dnu8eqt8e Kundërthënia 0 337354 3022672 3009028 2026-08-05T18:25:41Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022672 wikitext text/x-wiki '''Kundërthënia'''<ref>{{Cite web|title=Kundërthënie|url=https://fjalorthi.com/Kund%C3%ABrth%C3%ABnie|language=sq}}</ref> është një gjendje e mosmarrëveshjes ose [[Debati|debatit]] të zgjatur publik, zakonisht në lidhje me një çështje të [[Mendimi|mendimeve]] ose pikëpamjeve kundërthënëse. Fjala u krijua nga [[Gjuha latine|latinishtja]] ''controversia'', si një përbërje e ''controversus'' - "kthyer në një drejtim të kundërt". == Ligjore == Në teorinë e së drejtës, një polemikë ndryshon nga një çështje juridike; ndërsa çështjet ligjore përfshijnë të gjitha paditë, penale dhe civile, një polemikë është një proces thjesht civil. Për shembull, Klauzola e Çështjes ose e Kundërthënies së Nenit Tre të Kushtetutës së Shteteve të Bashkuara (Seksioni 2, Klauzola 1) thotë se "pushteti gjyqësor do të shtrihet në polemikat në të cilat Shtetet e Bashkuara do të jenë palë". Kjo klauzolë është konsideruar se imponon një kërkesë që gjykatat federale të Shteteve të Bashkuara të mos lejohen për rastet që nuk paraqesin një polemikë aktuale - domethënë një mosmarrëveshje aktuale midis palëve kundërshtare që mund të zgjidhet nga [gjykata]. Përveç përcaktimit të fushës së juridiksionit të gjyqësorit federal, ai gjithashtu i ndalon gjykatat të japin opinione këshillimore, ose të dëgjojnë çështje që ose janë të papjekura, që do të thotë se mosmarrëveshja nuk ka lindur ende, ose e diskutueshme, që do të thotë se polemika ka tashmë është zgjidhur. == Shiko edhe == * [[Polemika]] == Referime == [[Kategoria:Disonancë njohëse]] [[Kategoria:Propozime]] 1d8blri621j5em1p1qrgl1qd7pw0650 Kategoria:Bibla hebreje 14 337882 3022629 2840275 2026-08-05T16:08:16Z Leutrim.P 113691 removed [[Category:Tekste jahude]]; added [[Category:Tekste judeje]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022629 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Bibël]] [[Kategoria:Tekste judeje]] [[Kategoria:Tekste fetare]] [[Kategoria:Tekste të lashta hebreje]] [[Kategoria:Besëlidhja e Vjetër]] mjzb2vb6ycxo4skkz1xk31g1m92buxf Anton Berishaj (1965) 0 338207 3022673 3022035 2026-08-05T18:33:56Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022673 wikitext text/x-wiki '''Anton Berishaj''' (1965) është poet, prozator, kritik i letërsisë, përkthyes dhe profesor universitar.<ref name="FEK1">{{cite encyclopedia|editor-last=Kraja|editor-first=Mehmet|editor-link=Mehmet Kraja|encyclopedia=(Encyclopedic Dictionary of Kosova)|title=Fjalori Enciklopedik i Kosovës|url=https://books.google.com/books?id=WHo-wAEACAAJ|language=sq|year=2018|publisher=[[Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës]]|volume=1|location=[[Prishtinë]]|isbn=9789951615846|oclc=1080379844|page=172 - 173}}</ref> == Biografia == Anton Berishaj u lind në vitin 1965 në [[Podgoricë]]. Arsimin fillor e kreu në vendlindje, arsimin e mesëm në [[Tuzi|Tuz]] ndërsa studimet për letërsi në [[Fakulteti i Filologjisë i Universitetit të Prishtinës|Fakultetin Filologjik të Universitetit të Prishtinës]]. Është profesor i letërsisë së vjetër shqipe, teorisë së vargut, prozës bashkëkohore shqipe dhe i historisë komparative të letërsisë shqipe në Fakultetin e Filologjisë të Universitetit të Prishtinës. Për një kohë ka qenë sekretar shkencor i [[Seminari Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare|Seminarit Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare]]. Në fokus të studimeve të tij letrare janë letërsia mesjetare shqiptare dhe letërsia e barokut, por edhe letërsia moderniste dhe neoavangarde.<ref>{{Cite web|url=https://pen-kosovacenter.org/anton-berishaj-pg/|title=Kopje e arkivuar|access-date=15 gusht 2023|archive-date=15 gusht 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815144234/https://pen-kosovacenter.org/anton-berishaj-pg/|url-status=dead}}</ref> == Publikimet == * Lule mëngjesi (Podgoricë 1986) * Retorika dhe letrarësia (Prishtinë 2005) * Letërsia performative (Prishtinë 2010), * Fenomenologjia e vdekjes (Podgoricë 2019) == Referime == [[Kategoria:Lindje 1965]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Njerëz nga Podgorica]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Prishtinës]] [[Kategoria:Profesorë të Universitetit të Prishtinës]] itq0l6rh1ja73nyudjnv3ye2v0il2xb Diskutim:Haqif Mulliqi 1 339135 3022524 2827030 2026-08-05T14:07:30Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022524 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Haqif Mulliqi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2583771 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230726103537/http://www.altcine.com/person.php?id=12861 për lidhjen http://www.altcine.com/person.php?id=12861. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2023 15:42 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Haqif Mulliqi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2827029 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230726110543/https://www.fekt.org/haqif-mulliqi/ për lidhjen https://www.fekt.org/haqif-mulliqi/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 gusht 2025 12:20 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Haqif Mulliqi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022523 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230726103539/https://pen-kosovacenter.org/haqif-mulliqi-pg/ për lidhjen https://pen-kosovacenter.org/haqif-mulliqi-pg/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 gusht 2026 16:07 (CEST) 38kzmx41nvhg09clef9f6agy83ahbgm Kushtetuta e Sllovenisë 0 339856 3022795 2964116 2026-08-06T04:18:56Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022795 wikitext text/x-wiki '''Kushtetuta e Republikës së Sllovenisë''' ([[Gjuha sllovene|Sllovenisht]]: ''Ustava Republike Slovenije'') është [[Kushtetuta|ligji themelor]] i Republikës së [[Sllovenia|Sllovenisë]]. == Shkrimi dhe ndryshimet == Përgatitja e dokumentit filloi në gusht të vitit 1987 në Shoqatën e Shkrimtarëve Sllovenë dhe pasi koalicioni DEMOS fitoi shumicën në Kuvendin e Republikës Socialiste të Sllovenisë në prill të vitit 1990, vazhdoi në Kuvend.<ref>{{cite news|last=Žerdin|first=Ali|date=16 shtator 2012|title=Omrežje, ki je pletlo ustavo|language=sl|trans-title=The Network that Weaved the Constitution|newspaper=Slovenske novice [Slovene News]|url=http://www.slovenskenovice.si/novice/slovenija/omrezje-ki-je-pletlo-ustavo}}</ref> Pjesa më e madhe e punës përfundoi në Kalanë e Podvinit pranë Radovljicës në gusht të vitit 1990 nën drejtimin e avokatit Peter Jambrek.<ref name="RTV2012-12-032">{{cite news|date=23 dhjetor 2012|title=Slovenska ustava je stara 21 let|language=sl|trans-title=The Slovene Constitution Has 21 Years|work=MMC RTV Slovenija|publisher=RTV Slovenija|url=http://www.rtvslo.si/slovenija/slovenska-ustava-je-stara-21-let/298665|issn=1581-372X}}</ref> Kushtetuta u miratua nga Asambleja Kombëtare e Republikës së Sllovenisë më 23 dhjetor 1991.<ref>{{cite web|author=Matjaž Albreht|date=13 dhjetor 2011|title=Dvajset let slovenske ustave: nasprotovanja so ogrozila osamosvojitev|trans-title=Twenty Years of the Slovenian Constitution: The Oppositions Have Endangered the Independence|url=http://www.delo.si/novice/politika/dvajset-let-slovenske-ustave-nasprotovanja-so-ogrozila-osamosvojitev.html|publisher=Delo.si|language=sl|access-date=19 shtator 2023|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304112451/http://www.delo.si/novice/politika/dvajset-let-slovenske-ustave-nasprotovanja-so-ogrozila-osamosvojitev.html|url-status=dead}}</ref> Që nga shpallja e saj, Kushtetuta është ndryshuar 7 herë, me 4 amendamente kryesore:<ref name="RTV2012-12-03">{{cite news|date=23 dhjetor 2012|title=Slovenska ustava je stara 21 let|language=sl|trans-title=The Slovene Constitution Has 21 Years|work=MMC RTV Slovenija|publisher=RTV Slovenija|url=http://www.rtvslo.si/slovenija/slovenska-ustava-je-stara-21-let/298665|issn=1581-372X}}</ref> * Në korrik 1997, kompromisi spanjoll legalizoi shitjen e pasurive të paluajtshme për të huajt si pjesë e konvergjencës me Bashkimin Evropian. * Në korrik 2000, sistemi i votimit proporcional u fut drejtpërdrejt në kushtetutë për të shmangur boshllëkun ligjor që kërcënohej të ndodhte pasi Asambleja Kombëtare nuk miratoi ligjin për këtë çështje sipas rezultateve disi të paqarta të referendumit: njerëzve iu propozuan tre sisteme votimi, por asnjë. prej tyre fituan shumicën absolute të votuesve. Në një vendim të kontestuar, Gjykata Kushtetuese e Sllovenisë vendosi se nëse ndonjë ligj do të miratohet, ai duhet të jetë ligji sipas opsionit që ka marrë shumicën relative. Në ngjarjet politike që pasuan koha po mbaronte dhe ndryshimi i kushtetutës dukej si një arratisje e mirë nga status quo-ja. * Në mars të vitit 2003 u miratua amendamenti kushtetues që mundësoi transmetimin e disa kompetencave ligjore te organizatat ndërkombëtare. Kjo do t'i mundësonte Sllovenisë hyrjen në Bashkimin Evropian dhe [[NATO]], nëse është vullneti i popullit.<ref>[http://www.electionguide.org/results.php?ID=329 Results] IFES</ref> Një referendum për këtë u mbajt më 23 mars 2003. * Në qershor 2006, tre nene të kushtetutës u ndryshuan për të qartësuar përkufizimin e Autoritetit Publik, për të qartësuar transferimin e funksioneve shtetërore tek autoritetet komunale dhe për të sqaruar se si janë krijuar dhe autorizuar [[Rajoni|rajonet]] për të kryer funksione shtetërore. Që nga prilli 2020, këto nuk janë krijuar ende. == Përmbajtja == Dokumenti është i ndarë në 10 kapituj: # Dispozitat e përgjithshme # Të drejtat e njeriut dhe liritë themelore # Marrëdhëniet Ekonomike dhe Sociale # Organizimi i Shtetit (sipas kësaj dispozite, dy nga vendet në Asamblenë Kombëtare janë të rezervuara, nga një për anëtarët e komuniteteve kombëtare italiane dhe hungareze të vendit) # Vetëqeverisja # Financa Publike # Kushtetutshmëria dhe Ligjshmëria # Gjykata Kushtetuese # Procedura për ndryshimin e Kushtetutës # Dispozitat kalimtare dhe përfundimtare == Shiko edhe == * [[Sllovenia]] == Referime == [[Kategoria:Kushtetuta sipas vendit]] [[Kategoria:Politika e Sllovenisë]] idne45xy7tnnxwxroc3zwcqgz4tpomh Gjuha telugu 0 340455 3022685 3017555 2026-08-05T19:30:21Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022685 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Telugu|pronunciation=/ˈteluɡu/|shtetet=[[India]]|region=[[Andhra Pradesh]]<br> [[Telangana]]<br>[[Yanam]]|speakers=Folësit amtarë: {{sigfig|82.040340|2}} milionë|date=2011|ref=<ref name="Ethnologue_tel">{{e22|tel}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues – 2011|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=censusindia.gov.in|access-date=2018-07-07|archive-date=16 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716072837/http://censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|url-status=live}}</ref>|speakers2=Gjuhë e dytë: {{sigfig|11|2}} milionë<ref name="Ethnologue_tel"/>|familycolor=Dravidian|fam2=Jug-Qëndrore|ancestor=Telugu e vjetër|script=[[Shkrimi telugu]]|nation={{flag|India}} *[[Andhra Pradesh]] *[[Telangana]] *[[Puducherry|Puducherry]] ([[Distrikti Yanam|Yanam]]) *[[Bengali Perëndimor]] (shtesë)<ref>{{cite web|date=2020-12-24|title=West Bengal shows 'Mamata' to Telugus|url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/west-bengal-shows-mamata-to-telugus-663381|url-status=live|access-date=2020-12-31|website=[[The Hans India]]|language=en|archive-date=23 dhjetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201223184833/https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/west-bengal-shows-mamata-to-telugus-663381}}</ref>|iso1=te|iso2=tel|iso3=tel|lc1=wbq|ld1=Vadari|lingua=49-DBA-aa|image=Telugu.svg|notice=IPA|glotto=telu1262|glottoname=Telugu|glotto2=oldt1249|glottoname2=Old Telugu|dia1=Gjuhët telugu|linglist=tel|map=Idioma telugu.png|mapcaption=Blu e thellë - Telugu flitet nga një shumicë.<br> E kaltër - Telugu flitet nga një pakicë e konsiderueshme.}} '''Gjuha telugu''', '''Telugu''' ose '''Telugishtja''' është një [[Gjuhët dravidiane|gjuhë dravidiane]], vendase në shtetet [[Andra Pradesh|Andhra Pradesh]] dhe [[Telangana]], ku gjithashtu është [[Gjuha zyrtare|gjuhë zyrtare]]. E folur nga 96 milionë njerëz (2022), telugishtja është gjuha më e folur e familjes dravidiane dhe një nga 22 gjuhët e planshtruara [[India|të Republikës së Indisë]]. Është një nga gjuhët e pakta që ka status zyrtar në më shumë se dy shtete së bashku me gjuhët [[hindi]] dhe [[bengali]]. Telugu është një nga gjashtë gjuhët klasike të Indisë. Është gjuha amtare e 14-të më e folur në botë. Telugu standarde bazohet në dialektet e Andhrës Bregdetare (Krishna dhe Godavari) Gjuha telugu flitet gjithashtu në shtetet [[Karnataka]], [[Tamil Nadu]], [[Maharashtra]], [[Çatisgar|Chhattisgarh]], [[Orissa|Odisha]] dhe territoret e bashkimit të [[Puducherry (territori i bashkimit)|Puducherry]] dhe [[Ishujt Andaman dhe Nicobar|Andaman dhe Ishujt Nicobar]] . Ajo flitet gjithashtu nga anëtarët e diasporës Telugu të përhapur në vende si Shtetet e Bashkuara, Australia, Malajzia, [[Mauritiusi|Mauriciusi]], [[Emiratet e Bashkuara Arabe]], [[Arabia Saudite]] dhe të tjera.<ref name=":10">{{Cite book|last=Oonk|first=Gijsbert|url=https://books.google.com/books?id=BkwsMTyShi8C&dq=telugu+diaspora&pg=PA92|title=Global Indian Diasporas: Exploring Trajectories of Migration and Theory|date=2007|publisher=Amsterdam University Press|isbn=978-90-5356-035-8|pages=92–116|language=en|access-date=14 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013130853/https://books.google.com/books?id=BkwsMTyShi8C&dq=telugu+diaspora&pg=PA92|archive-date=13 tetor 2022|url-status=live}}</ref><ref name=":11">{{Cite book|last=Rajan|first=S. Irudaya|url=https://books.google.com/books?id=jm21DwAAQBAJ&dq=telugu+people+gulf&pg=PA281|title=India's Low-Skilled Migration to the Middle East: Policies, Politics and Challenges|last2=Saxena|first2=Prem|date=2019-10-10|publisher=Springer Nature|isbn=978-981-13-9224-5|language=en|access-date=14 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013130925/https://books.google.com/books?id=jm21DwAAQBAJ&dq=telugu+people+gulf&pg=PA281|archive-date=13 tetor 2022|url-status=live}}</ref> Telugu është gjuha me rritjen më të shpejtë në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]] .<ref>{{Cite news|date=2018-10-20|title=Do you speak Telugu? Welcome to America|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-45902204|url-status=live|access-date=2022-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213071110/https://www.bbc.com/news/world-45902204|archive-date=13 dhjetor 2019}}</ref> Është gjithashtu një gjuhë e mbrojtur në [[Republika Jugafrikane|Afrikën e Jugut]] dhe ofrohet si gjuhë e tretë opsionale në shkollat e provincës [[KwaZulu-Natal]] .<ref name=":12">{{Cite web|date=2014-03-21|title=Telugu to be an official subject in South African schools|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Education-and-Careers/2014-03-21/Telugu-to-be-an-official-subject-in-South-African-schools/89751|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013130925/https://www.thehansindia.com/posts/index/Education-and-Careers/2014-03-21/Telugu-to-be-an-official-subject-in-South-African-schools/89751|archive-date=13 tetor 2022|access-date=2022-08-12|website=[[The Hans India]]|language=en}}</ref> Sipas Mikhail S. Andronov, gjuha telugu u nda nga gjuha proto-dravidiane rreth vitit 1000 pes.<ref name=":7">{{Cite book|last=Andronov|first=Mikhail Sergeevich|url=https://books.google.com/books?id=vhB60gYvnLgC&q=Telugu|title=A Comparative Grammar of the Dravidian Languages|publisher=[[Harrassowitz Verlag]]|year=2003|isbn=978-3-447-04455-4|pages=22, 23|language=en}}</ref><ref name=":8">"Indian Encyclopaedia – Volume 1", p. 2067, by Subodh Kapoor, Genesis Publishing Pvt Ltd, 2002</ref> Mbishkrimet më të hershme me fjalë telugu datojnë në {{Rreth|400 BCE}} në Bhattiprolu, Andhra Pradesh.<ref name="protohistory2">{{Citation|last=Agrawal|first=D. P.|title=Essays in Indian protohistory|url=https://books.google.com/books?id=KwJuAAAAMAAJ|page=326|year=1979|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013131442/https://books.google.com/books?id=KwJuAAAAMAAJ|publisher=The Indian Society for Prehistoric and Quaternary Studies/B.R. Pub. Corp.|isbn=9780391018662|access-date=15 nëntor 2015|archive-date=13 tetor 2022|last2=Chakrabarti|first2=Dilip K.|author-link=D. P. Agrawal|author-link2=Dilip K. Chakrabarti}}</ref><ref name=":18">{{Cite news|last=Akbar|first=Syed|date=2017-12-12|title=Brahmi Footprint Triggers Centuries-Old Telugu Enigma|work=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/brahmi-footprint-triggers-centuries-old-telugu-enigma/articleshow/62031758.cms|access-date=2023-04-06|issn=0971-8257|quote=Telugu is at least two millennia and a half old with the earliest recorded evidence thus far available, pointing to the existence of Telugu language as far back as 400 BCE. Written in Brahmi script, the rock edict contains Telugu words indicating that Telugu was spoken when inscribed. The Battiprolu edict, which is believed to date back to 400 BCE, was produced as one of the evidences to claim classical language status for Telugu.}}</ref> Fjalë teluge u gjetën gjithashtu në mbishkrimet e perandorit [[Ashoka]] (257 pes), Satavahanasve dhe Vishnukundinasve .<ref name=":42">{{Cite news|date=18 dhjetor 2017|title=How Telugu won legal battle for 'classical' tag|work=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/how-telugu-won-legal-battle-for-classical-tag/articleshow/62110737.cms|url-status=live|access-date=15 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190727190444/https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/how-telugu-won-legal-battle-for-classical-tag/articleshow/62110737.cms|archive-date=27 korrik 2019}}</ref> Mbishkrime në shkrimin e vjetër telugu janë gjetur deri në [[Indonezia|Indonezi]] dhe [[Birmania|Mianmar]]. Telugu ishte gjuha e oborrit të dinastive të ndryshme të Indisë Jugore, përkatësisht Chalukyas Lindore, Ganga Lindore, Kakatiyas, [[Perandoria Vijayanagara|Perandorisë Vijayanagara]], Qutb Shahis, Madurai Nayaks, Thanjavur Nayaks . [29] Telugu u përdor zyrtarisht si gjuhë e burokracisë jashtë atdheut të saj edhe nga dinastitë jo-telugu si Thanxhavur Maratët në Tamil Nadu.<ref>{{Cite web|title=The Dance Traditions of Thanjavur|url=https://www.oberlinlibstaff.com/acceleratedmotion/dancehistory/bharatanatyam/section4.php|access-date=2023-03-16|website=[[Oberlin College Library|Oberlin College Libraries]]|quote=As Marathi-speaking people running a kingdom administered in the Telugu language, and ruling over a Tamil-speaking population, the Maratha kings developed a uniquely hybrid and innovative courtly culture.|archive-date=4 prill 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404215739/https://www.oberlinlibstaff.com/acceleratedmotion/dancehistory/bharatanatyam/section4.php|url-status=dead}}</ref> Telugu ka një traditë letrare të pandërprerë, pjellore dhe të larmishme mbi një mijë vjet.<ref>{{Cite book|last=Greene|first=Roland|url=https://books.google.com/books?id=dC7FCgAAQBAJ&dq=Telugu+literature+thousand+years&pg=PA541|title=The Princeton Handbook of World Poetries|last2=Cushman|first2=Stephen|date=2016-11-22|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-8063-8|pages=541|language=en|author-link=Roland Greene}}</ref><ref>{{Cite book|last=Harder|first=Hans|url=https://books.google.com/books?id=NlsvDwAAQBAJ&dq=Telugu+literature+thousand+years&pg=PT87|title=Literature and Nationalist Ideology: Writing Histories of Modern Indian Languages|date=2017-08-03|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-38435-3|language=en}}</ref> ''Sāra Sangraha Ganitamu'' e Pavuluri Mallana ( rr. shek. 11 ) është traktati i parë shkencor mbi matematikën në çdo gjuhë dravidiane.<ref>{{Cite book|last=Radhakrishna Murthy|first=Kothapalli|url=https://books.google.com/books?id=PkAuAAAAMAAJ&q=Pavuluri+Mallana|title=The Economic Conditions of Mediaeval Āndhradēsa: A.D. 1000-A.D. 1500|date=1987|publisher=Sri Venkateswara Publications|pages=10|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Yadav|first=B. S.|url=https://books.google.com/books?id=nwrw0Lv1vXIC&q=mathematician+andhra&pg=PA206|title=Ancient Indian Leaps into Mathematics|last2=Mohan|first2=Man|date=2011-01-20|publisher=[[Springer Science+Business Media]]|isbn=978-0-8176-4695-0|pages=206|language=en}}</ref> Avadhānaṃ, një shfaqje letrare që kërkon një fuqi të jashtëzakonshme kujtese dhe një njohuri të thellë të letërsisë dhe [[Metrika|prozodisë]], filloi dhe u kultivua posaçërisht midis poetëve telugu për më shumë se pesë shekuj.<ref>{{Cite book|last=Datta|first=Amaresh|url=https://books.google.com/books?id=ObFCT5_taSgC&dq=Avadhanam+telugu&pg=PA292|title=Encyclopaedia of Indian Literature|date=1987|publisher=[[Sahitya Akademi]]|isbn=978-81-260-1803-1|volume=1|pages=292, 293|language=en|author-link=Amaresh Datta}}</ref><ref>{{Cite book|last=Mukherjee|first=Sujit|url=https://books.google.com/books?id=YCJrUfVtZxoC&dq=Avadhanam+telugu&pg=PA31|title=A Dictionary of Indian Literature|date=1998|publisher=[[Orient Blackswan]]|isbn=978-81-250-1453-9|pages=31|language=en|author-link=Sujit Mukherjee}}</ref> Rreth 10,000 mbishkrime parakoloniale ekzistojnë në Telugu.<ref name="Morrison 1997 218">{{Cite journal|last=Morrison|first=Kathleen D.|last2=Lycett|first2=Mark T.|year=1997|title=Inscriptions as Artifacts: Precolonial South India and the Analysis of Texts|url=https://instructure-uploads.s3.amazonaws.com/account_11160000000081823/attachments/42567515/Morrison%20and%20Lycett%201997_Inscriptions%20as%20Artifacts%20in%20Vijayanagara.pdf?response-content-disposition=attachment%3B%20filename%3D%22Morrison%20and%20Lycett%201997_Inscriptions%20as%20Artifacts%20in%20Vijayanagara.pdf%22%3B%20filename%2A%3DUTF-8%27%27Morrison%2520and%2520Lycett%25201997%255FInscriptions%2520as%2520Artifacts%2520in%2520Vijayanagara.pdf&X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Credential=AKIAJFNFXH2V2O7RPCAA%2F20170219%2Fus-east-1%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Date=20170219T040950Z&X-Amz-Expires=86400&X-Amz-SignedHeaders=host&X-Amz-Signature=169465afbba6ed9475c43780668095b81c9b8a8ff3b01b54af9aeeb7919a3326|url-status=dead|journal=Journal of Archaeological Method and Theory|publisher=Springer|volume=4|issue=3/4|page=218|doi=10.1007/BF02428062|archive-url=https://web.archive.org/web/20170219180727/https://instructure-uploads.s3.amazonaws.com/account_11160000000081823/attachments/42567515/Morrison%20and%20Lycett%201997_Inscriptions%20as%20Artifacts%20in%20Vijayanagara.pdf?response-content-disposition=attachment%3B%20filename%3D%22Morrison%20and%20Lycett%201997_Inscriptions%20as%20Artifacts%20in%20Vijayanagara.pdf%22%3B%20filename%2A%3DUTF-8%27%27Morrison%2520and%2520Lycett%25201997%255FInscriptions%2520as%2520Artifacts%2520in%2520Vijayanagara.pdf&X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Credential=AKIAJFNFXH2V2O7RPCAA%2F20170219%2Fus-east-1%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Date=20170219T040950Z&X-Amz-Expires=86400&X-Amz-SignedHeaders=host&X-Amz-Signature=169465afbba6ed9475c43780668095b81c9b8a8ff3b01b54af9aeeb7919a3326|archive-date=19 shkurt 2017}}</ref> Në epokën parakoloniale, telugu u bë gjuha e kulturës së lartë në të gjithë Indinë Jugore. Vijaya Ramaswamy e krahasoi atë me dominimin dërrmues të [[Gjuha frënge|frëngjishtes]] si gjuhë kulturore e [[Evropa|Evropës]] moderne gjatë përafërsisht së njëjtës epokë. Telugishtja gjithashtu mbizotëron në evolucionin e muzikës karnatike, një nga dy nënzhanret kryesore të muzikës klasike indiane dhe mësohet gjerësisht në kolegjet e muzikës duke u fokusuar në traditën karnatike. Njerëz të ndryshëm jo-telugu gjatë shekujve kanë vërejtur muzikalitetin natyror të ligjërimit telugu, duke iu referuar asaj si një gjuhë e këndshme dhe eufonike .<ref>{{Cite book|last=Fox-Strangways|first=Arthur Henry|url=https://books.google.com/books?id=oWc-HoAXdYkC&dq=musical+language+telugu&pg=PA84|title=The Music of Hindostan|date=1914|publisher=Mittal Publications|pages=84|language=en|author-link=A. H. Fox Strangways}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GdKcAAAAQBAJ&dq=mellifluous+telugu&pg=PA296|title=The Geography of India: Sacred and Historic Places|date=2010-04-01|publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.|Britannica Educational Publishing]]|isbn=978-1-61530-202-4|editor-last=Pletcher|editor-first=Kenneth|pages=296|language=en}}</ref> == Shiko edhe == * [[Gjuha]] == Referime == [[Kategoria:Gjuhë të lashta]] [[Kategoria:Gjuhë indiane]] [[Kategoria:Gjuhë dravidiane]] 7xya536cp1as7glreyhqmevjru2tjim Stadiumi Kamëz 0 341237 3022689 3011857 2026-08-05T19:42:10Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022689 wikitext text/x-wiki {{Infobox venue||stadium_name=Stadiumi i Kamzës|nickname=Stadiumi Fuat Toptani|image=Kamza Satdium.jpg|image_size=250px|caption=|Capacity=|former_names=Fusha Sportivë Kamëz<br>(2008–2010)<ref name="Soccerway"/>|location=|coordinates={{coord|41|23|5|N|19|45|41|E|display=inline,title}}|built=2007–2008|opened=2008|renovated=2011, 2012–2013, 2015, 2016|architect=|construction_cost=|owner=[[Kamëz|Bashkia e Kamzës]]|operator=Bashkia e Kamzës|seating_capacity=5,500|record_attendance=|surface=Bar|dimensions={{convert|101|x|65|m}}|tenants={{Infobox stadium/tenantlist |tenant_clubs = [[AF Kamza 05|Kamza 05]]<br/>[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |tenant_years = }}}} '''Stadiumi i Kamzës''' është një stadium sportiv në [[Kamza|Kamëz]], [[Qarku i Tiranës]], [[Shqipëria|Shqipëri]] . Toka është në pronësi dhe administrim të [[Kamza|Bashkisë Kamëz]] dhe është objekti i Kamzës 05 dhe [[KS Kastrioti|Kastriotit]] .<ref name="Soccerway">{{Cite news|date=20 gusht 2016|title=Stadiumi Kamza Soccerway profile|publisher=Soccerway|url=https://int.soccerway.com/teams/albania/ks-dajti-kamze/10049/venue/|access-date=20 gusht 2016}}</ref><ref name="Sportal">{{Cite news|date=22 gusht 2015|title=Stadiumi i Kamëz ndërron "look"|language=sq|publisher=Sportal|url=http://sportal.al/shqiperi/kategoria-i/item/10900-stadiumi-i-kamzes-nderron-look|access-date=20 gusht 2016|archive-date=21 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160821052040/http://sportal.al/shqiperi/kategoria-i/item/10900-stadiumi-i-kamzes-nderron-look|url-status=dead}}</ref>{{Wide image|Stadiumi Kamez Panorama.jpg|700px|Një foto panoramike e Stadiumit të Kamzës në vitin 2010.}} == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kamëz]] [[Kategoria:Stadiume futbolli në Shqipëri]] [[Kategoria:Koordinatat në Wikidata]] 1syfon8v5w7jrn04v0qjarqe2ga216w Asllan Rusi 0 341244 3022690 3022148 2026-08-05T19:42:20Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022690 wikitext text/x-wiki   '''Asllan Rusi''' (4 tetor 1944—1983) ishte një ish- volejbollist [[Shqipëria|shqiptar]] që luajti për [[KS Dinamo|Tiranën dhe Dinamon e Tiranës e më pas Studentin]] dhe [[Kombëtarja shqiptare e volejbollit për meshkuj|kombëtaren shqiptare të meshkujve]] . Ai përkujtohet në emrin e [[Pallati i sportit Asllan Rusi|Pallatit të Sportit Asllan Rusi]], arena kryesore sportive e brendshme në Shqipëri. Ai ka qenë 12 herë kampion kombëtar dhe 7 herë fitues i kupës në Shqipëri dhe ka bërë 40 ndeshje ndërkombëtare me Shqipërinë.<ref>{{Cite web|title=Asllan Rusin pasi e shtruan ne psikiatri me police u semur nga tumori i nje nishani ne kurriz|language=sq|url=http://gazetatelegraf.com/asllan-rusin-pasi-e-shtruan-ne-psikiatri-me-police-u-semur-nga-tumori-i-nje-nishani-ne-kurriz/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228234607/http://gazetatelegraf.com/asllan-rusin-pasi-e-shtruan-ne-psikiatri-me-police-u-semur-nga-tumori-i-nje-nishani-ne-kurriz/|archive-date=28 shkurt 2014|access-date=14 shtator 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1099790605&USER=user_264517&threadid=2|title=Dosja Asllan Rusi, Enverit ia fshehen dashurin|access-date=14 tetor 2023|archive-date=14 tetor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231014212555/https://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1099790605&USER=user_264517&threadid=2|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Sportistë nga Tirana]] [[Kategoria:Vdekje 1983]] [[Kategoria:Lindje 1944]] 5fsu0vxfolz1l7kzv32t8a5szbb88ax Urani i pasuruar 0 341433 3022692 3011352 2026-08-05T19:52:56Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022692 wikitext text/x-wiki '''Uraniumi i pasuruar''' është një lloj [[Urani (element kimik)|uraniumi]] në të cilin përbërja në përqindje e uraniumit-235 (shkruhet <sup>235</sup> U) është rritur përmes procesit të [[Ndarja e izotopeve|ndarjes së izotopeve]] . Uraniumi natyral përbëhet nga tre izotope kryesore: uraniumi-238 (<sup>238</sup> U me 99,2739-99,2752% bollëk natyror ), uraniumi-235 (<sup>235</sup> U, 0,7198-0,7202%) dhe uraniumi-243 (<sup>234</sup>U , 0.0050-0.0059%). <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[wikipedia:Citim i duhur|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2023)">citimi i nevojshëm</span>]]'' &#x5D;</sup> <sup>235</sup> U është i vetmi nuklid që ekziston në natyrë (në çdo sasi të konsiderueshme) që është i zbërthyeshëm me neutrone termike.<ref>{{Cite book|last=OECD Nuclear Energy Agency|url=https://books.google.com/books?id=PvL7twdmK9sC&pg=PA25|title=Nuclear Energy Today|publisher=OECD Publishing|year=2003|isbn=9789264103283|page=25}}</ref> [[Skeda:Uranium_enrichment_proportions.svg|parapamje| Përqindjet e uraniumit-238 (blu) dhe uraniumit-235 (e kuqe) të gjetura natyrshëm kundrejt klasave të pasuruara]] Uraniumi i pasuruar është një përbërës kritik si për prodhimin [[Energjia bërthamore|e energjisë bërthamore]] civile ashtu edhe [[Arma bërthamore|për armët bërthamore]] ushtarake. [[Agjencia Ndërkombëtare për Energjinë Atomike|Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike]] përpiqet të mbikqyrë dhe kontrollojë furnizimet dhe proceset e uraniumit të pasuruar në përpjekjet e saj për të garantuar sigurinë e prodhimit të energjisë bërthamore dhe për të frenuar përhapjen e armëve bërthamore . Gjënden rreth 2000&nbsp;[[ton]] uranium shumë të pasuruar në botë,<ref>{{Cite web|last=Cochran ([[Natural Resources Defense Council]])|first=Thomas B.|date=12 qershor 1997|title=Safeguarding Nuclear Weapon-Usable Materials in Russia|url=http://docs.nrdc.org/nuclear/files/nuc_06129701a_185.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120722184311/http://docs.nrdc.org/nuclear/files/nuc_06129701a_185.pdf|archive-date=22 korrik 2012|publisher=Proceedings of international forum on illegal nuclear traffic}}</ref> të prodhuar kryesisht për [[Energjia bërthamore|energjinë bërthamore]], armë bërthamore, [[Lëvizja bërthamore detare|shtytje detare]] dhe sasi më të vogla për [[Reaktor kërkimor|reaktorët kërkimorë]] . <sup>238</sup> U që mbetet pas pasurimit njihet si [[Uraniumi i varfëruar|urani i varfëruar]] (DU) dhe është dukshëm më pak [[Radioaktivitet|radioaktiv]] se edhe uraniumi natyror, megjithëse ende shumë i dendur. Uraniumi i varfëruar përdoret si material [[Mbrojtja nga rrezatimi|mbrojtës ndaj rrezatimit]] dhe për armë depërtuese të forcave të blinduara. == Shiko edhe == * [[Urani (element kimik)]] * [[Urani i varfëruar]] == Referime == [[Kategoria:Uran (element kimik)]] [[Kategoria:Materiale bërthamore]] 7smlogp2v7b8dfb80x1nshkh43vvmlu I huaj (ligj) 0 343926 3022604 2964827 2026-08-05T15:53:52Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022604 wikitext text/x-wiki [[Skeda:World Citizen Symbol.svg|parapamje|Simboli i Qytetarit Botëror në formatin vektor.]] Në [[Ligji|ligj]], një i '''huaj''' ose një '''alien''' është çdo [[person]] (përfshirë një [[Organizata|organizatë]]) që nuk është [[Shtetësia|shtetas]] ose [[Kombësia|shtetas]] i një [[shtet|vendi]] të caktuar,<ref name="Britannica">{{Cite web|title=Alien|url=https://www.britannica.com/topic/alien-law|access-date=2021-02-12|publisher=Britannica|quote=Alien, in national and international law, a foreign-born resident who is not a citizen by virtue of parentage or naturalization and who is still a citizen or subject of another country.}}</ref><ref name="Garner">{{Cite book|last=Garner|first=Bryan A.|url=https://www.amazon.com/s?search-alias=stripbooks&field-isbn=0314199497|title=alien|date=25 qershor 2009|publisher=Black's Law Dictionary|isbn=978-0-314-19949-2|edition=9th|page=84|quote=A person who resides within the borders of a country but is not a citizen or subject of that country; a person not owing [[allegiance]] to a particular nation. - In the United States, an alien is a person who was born outside the jurisdiction of the United States, who is subject to some foreign government, and who has not been naturalized under [[Immigration and Nationality Act|U.S. law]].|access-date=2018-08-17}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=alien|url=https://law.en-academic.com/171/alien|access-date=2018-08-17|publisher=law.academic.com}}</ref> edhe pse përkufizimet dhe terminologjia ndryshojnë në një farë mase në varësi të [[Kontinentet|kontinentit]] ose rajonit. Megjithatë, në përgjithësi, termi "i huaj" perceptohet si sinonim i [[Shtetas i huaj|shtetasit të huaj]]. == Leksikologjia == Termi "alien" rrjedh nga [[Gjuha latine|latinishtja]] ''{{Lang|la|alienus}}''. Latinishtja më vonë do të thotë i huaj, i huaj ose dikush që nuk ka lidhje gjaku.<ref>Oxford Latin Dictionary entry for ''Alienus''</ref> Termat e ngjashëm me "i huaj" në këtë kontekst përfshijnë ''të huajin'' dhe ''tokësorin''.<ref>Van Houtum, Henk. "The mask of the border." The Routledge Research Companion to Border Studies. Routledge, 2016. 71-84.</ref> === Kategoritë === Vende të ndryshme në mbarë botën përdorin terma të ndryshëm për të huajt. Më poshtë janë disa lloje të të huajve: * '''i huaj ligjor''' — çdo [[shtetas i huaj]], i cili sipas ligjit lejohet të jetë në vendin pritës. Kjo është një kategori shumë e gjerë që përfshin mbajtësit [[Viza e udhëtimit|e vizave të udhëtimit]] ose turistët e huaj, [[refugjatët]] e regjistruar, [[Banor i përkohshëm|banorët e përkohshëm]], [[Banorë të përhershëm|banorët e përhershëm]] dhe ata që kanë [[Heqja dorë nga shtetësia|hequr dorë nga shtetësia]] dhe/ose shtetësia. Kategoritë e të huajve ligjorë përfshijnë ** '''i huaj rezident i përkohshëm''' — çdo shtetas i huaj të cilit i është dhënë leja ligjërisht nga qeveria për të vozitur, fluturuar, udhëtuar, banuar, banuar, studiuar ose punuar për një numër të caktuar vitesh dhe më pas të aplikojë për një zgjatje ose të largohet nga vendi përpara skadimit të kësaj leje.<ref>{{Cite web|date=23 tetor 2020|title=Conditional Permanent Residence|url=https://www.uscis.gov/green-card/after-we-grant-your-green-card/conditional-permanent-residence|access-date=2021-02-10|website=[[United States Citizenship and Immigration Services]]}}</ref> ** '''I huaj me banim të përhershëm''' — çdo [[Imigrimi|emigrant]] që është pranuar ligjërisht në një vend dhe i është dhënë e drejta ligjore për të qëndruar atje si rezident i përhershëm në përputhje me [[Ligjet e imigracionit|ligjet e vendit të imigracionit]].<ref name="immigrant">{{Cite journal|last=Rosenberg|first=Michael|last2=Rich|first2=Mark D.|date=prill 1995|title=Foreign Investment In U.S. Real Estate-Beyond FIRPTA: Regulatory Requirements and Planning StrategiesRequirements and Planning Strategies|journal=University of Miami Business Law Review Unive|volume=5|issue=1|page=107}}</ref> ** '''i huaj jorezident''' — çdo shtetas i huaj që është ligjërisht brenda një kombi, por [[Vendbanimi (ligji)|vendbanimi ligjor]] i të cilit është në një komb tjetër.<ref>{{Cite journal|last=Hennig|first=Cherie J.|last2=Wang|first2=Ningkun|last3=Yuan|first3=Xiaoli|date=2006|title=Cross‐Border Taxation of Employee Stock Options|journal=The ATA Journal of Legal Tax Research|volume=4|issue=1|pages=59–75|doi=10.2308/jltr.2006.4.1.59}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Shuntich|first=Louis S.|date=korrik 2012|title=Estate Planning Strategies for Resident and Nonresident Aliens|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-financial-service-professionals_2012-07_66_4/page/55|journal=Journal of Financial Service Professionals|volume=66|issue=4|pages=55–60}}</ref> * '''armik i huaj''' (ose [[I huaj armik|armik alien]]) — çdo shtetas i huaj i çdo vendi që është në luftë me vendin pritës.<ref name="alien_enemy">{{Cite web|title=alien enemy|url=https://blacks_law.en-academic.com/1418/alien_enemy|access-date=2021-02-12|publisher=law.academic.com}}</ref> * '''i huaj pa dokumente''' (ose i huaj i paligjshëm) — çdo person që është i nënshtruar [[Dëbimi|deportimit]] për shkak se prania e tyre në një komb është në kundërshtim me ligjet e imigracionit të atij vendi.<ref>{{Cite journal|last=Kelly|first=Charles B.|date=dhjetor 1977|title=Counting the Uncountable: Estimates of Undocumented Aliens in the United States|url=https://archive.org/details/sim_population-and-development-review_1977-12_3_4/page/473|journal=Population and Development Review|volume=3|issue=4|pages=473–481|doi=10.2307/1971686|jstor=1971686}}</ref> == Juridiksionet e së drejtës së përbashkët == Një "alien" në [[e drejta angleze|të drejtën angleze]] nënkuptonte çdo person të lindur jashtë sundimit të monarkut dhe që nuk i detyrohej besnikëri monarkut. Të huajt nuk lejoheshin të zotëronin tokë dhe u nënshtroheshin taksave të ndryshme ndaj [[subjekt britanik|subjekteve]].<ref>William Blackstone, ''Commentaries on the Laws of England'' (1753), Book 1, Chapter 10</ref> Kjo ide u kalua në [[Komonuelthi|Komonuelth]] në juridiksione të tjera të ligjit të zakonshëm. === Australia === Në [[Australia|Australi]], shtetësia përcaktohet në [[Ligji i shtetësisë Australiane|ligjin e shtetësisë Australiane]]. Joqytetarët në Australi janë banorë të përhershëm, banorë të përkohshëm ose banorë të paligjshëm (teknikisht të quajtur "joqytetarë të paligjshëm"). Shumica e joshtetasve (përfshirë ata të cilëve u mungojnë dokumentet e shtetësisë) që udhëtojnë në Australi duhet të marrin [[Politika e vizave e Australisë|vizë]] përpara udhëtimit. Përjashtimet e vetme nga rregulli janë mbajtësit e pasaportave dhe shtetësisë [[Zelanda e Re|së Zelandës së Re]], të cilët mund të aplikojnë për vizë pas mbërritjes sipas [[Organizimi i udhëtimit Trans-Tasman|Marrëveshjes së Udhëtimit Trans-Tasman]].<ref>{{Cite web|date=27 shtator 1999|title=Australia's Visitor and Temporary Entry Provisions|url=http://www.aph.gov.au/house/committee/mig/report/olympics/Chap2.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629154251/http://www.aph.gov.au/house/committee/mig/report/olympics/Chap2.pdf|archive-date=29 qershor 2011|access-date=20 korrik 2011|publisher=Joint Standing Committee on Migration, Parliament of Australia}}</ref> Në vitin 2020, në ''[[Dashuria kundër Commonwealth|Love v Commonwealth]]'', [[Gjykata e Lartë e Australisë]] vendosi që [[Australianë aborigjenë|Australianët Aborigjenë]] (siç përcaktohen në ''[[Mabo v Queensland (Nr 2)|Mabo kundër Queensland (Nr. 2)]]'') nuk mund të konsiderohen të huaj sipas [[Kushtetuta e Australisë|Kushtetutës së Australisë]], pavarësisht nëse ata kanë lindur në Australi ose janë shtetas australianë.<ref>{{Cite web|date=11 shkurt 2020|title=High Court rules Aboriginal Australians cannot be 'aliens' under the constitution|url=https://www.sbs.com.au/news/high-court-rules-aboriginal-australians-cannot-be-aliens-under-the-constitution|website=SBS News}}</ref><ref name="karp">{{Cite web|last=Karp|first=Paul|date=11 shkurt 2020|title=High court rules Aboriginal Australians are not 'aliens' under the constitution and cannot be deported|url=http://www.theguardian.com/australia-news/2020/feb/11/high-court-rules-aboriginal-australians-are-not-aliens-under-the-constitution-and-cannot-be-deported|access-date=11 shkurt 2020|website=The Guardian}}</ref><ref name="byrne">{{Cite web|last=Byrne|first=Elizabeth|last2=Robertson|first2=Josh|date=11 shkurt 2020|title=Man released from detention as High Court rules Aboriginal people cannot be deported|url=https://www.abc.net.au/news/2020-02-11/high-court-rules-aboriginal-people-cant-be-deported/11953012|access-date=11 shkurt 2020|website=ABC News|publisher=Australian Broadcasting Corporation}}</ref> === Kanadaja === Në Kanada, termi "i huaj" nuk përdoret në statutet federale. Në vend të kësaj, termi "[[shtetas i huaj]]" shërben si ekuivalent i tij dhe gjendet në dokumentet ligjore. ''[[Ligji për Emigracionin dhe Mbrojtjen e Refugjatëve|Ligji për Imigracionin dhe Mbrojtjen e Refugjatëve]]'' përkufizon "shtetas të huaj" si "një person që nuk është [[shtetas kanadez]] ose rezident i përhershëm, dhe përfshin një person pa shtetësi".<ref>[http://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/I-2.5/page-1.html#h-2 Immigration and Refugee Protection Act (S.C. 2001, c. 27)]</ref> === Mbretëria e Bashkuar === {{Shih|Akti i Kombësisë Britanike}} Në [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretërinë e Bashkuar]], [[Akti i Kombësisë Britanike 1981|Akti i Kombësisë Britanike të vitit 1981]] përcakton një të huaj si një person që nuk është [[shtetas britanik]], shtetas i Irlandës, [[Qytetar i Commonwealth|shtetas i Komonuelthit]] ose [[Personi i mbrojtur britanik|person i mbrojtur britanik]].<ref>[http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1981/61/section/51 section 51], British Nationality Act 1981</ref> [[Ligji për të huajt i vitit 1905|Akti për të huajt i vitit 1905]], [[Historia e ligjit të shtetësisë britanike|ligji britanik i kombësisë dhe statusit të të huajve i vitit 1914]] dhe [[Akti i Kufizimit (Amendamentit) të të Huajve i 1919-ës|Akti i kufizimit (ndryshimit) të të huajve i vitit 1919]] ishin të gjitha produkte të turbulencës në fillim të shekullit të 20-të. === Shtetet e Bashkuara === {{Shih|Akti i Refugjatëve|Personi i Shteteve të Bashkuara}} [[Skeda:"WARNING_-_ALIENS_-_ARMY_SERVICE_FORCES"._(Provost_Marshall_General)_-_NARA_-_516037.jpg|parapamje| Poster [[Lufta e Dytë Botërore|i Luftës së Dytë Botërore]]]] Sipas [[Ligji i Emigracionit dhe Kombësisë|Aktit të Emigracionit dhe Shtetësisë]] (INA) të Shteteve të Bashkuara, "[t] termi 'i huaj' nënkupton çdo person që nuk është [[Shtetësia e Shteteve të Bashkuara|shtetas]] ose [[shtetas i Shteteve të Bashkuara]]."<ref name="Garner"/> Njerëzit e lindur në [[Samoa Amerikane]] ose në [[Ishulli Swains|ishullin Swains]] janë ligjërisht "shtetas jo-shtetas".<ref>{{Cite web|date=5 qershor 2015|title=Tuaua v. United States, 788 F.3d 300|url=https://cite.case.law/f3d/788/300/4230126/#p302|website=D.C. Circuit|publisher=Harvard Law School|page=302|access-date=3 nëntor 2023|archive-date=12 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211112052306/https://cite.case.law/f3d/788/300/4230126/#p302|url-status=dead}}</ref> Të tjerë, të tillë si vendasit e [[Palau]] dhe [[Ishujt Marshall]], janë emigrantë të ligjshëm dhe të huaj për qëllime të INA-s.<ref>{{Cite journal|last=McElfish|first=Pearl Anna|last2=Hallgren|first2=Emily|last3=Yamada|first3=Seiji|date=prill 2015|title=Effect of US Health Policies on Health Care Access for Marshallese Migrants|journal=American Journal of Public Health|volume=105|issue=4|pages=637–643|doi=10.2105/AJPH.2014.302452|pmc=4358182|pmid=25713965}}</ref> Çdo [[Refugjatët|refugjat]] që pranohet në Shtetet e Bashkuara nën 8 USC § 1157 bëhet automatikisht "emigrant" dhe më pas "imigrant special" pasi merr një [[kartë jeshile]].<ref name="immigrant"/> [[Skeda:Naturalization_ceremony_at_Kennedy_Space_Center.jpg|majtas|parapamje| Njerëzit me prejardhje të ndryshme u natyralizuan në [[Qendra Hapësinore Kennedy|Qendrën Hapësinore Kennedy]] në [[Florida]] (2010). Para [[Natyralizimi|natyralizimit]] ata pranoheshin ligjërisht të huaj me qëndrim të përhershëm.]] Përdorimi i termit "alien" daton në vitin 1798, kur u përdor në [[Veprat e të huajve dhe rebelimit|Aktet e të huajve dhe rebelimit]].<ref>{{Cite web|title=Alien and Sedition Acts|url=http://www.ourdocuments.gov/doc.php?doc=16|access-date=23 nëntor 2011|publisher=Ourdocuments.gov}}</ref> Megjithëse INA nuk ofron një përkufizim gjithëpërfshirës të qartë të termit "i huaj ilegal", ai përmendet në një numër dispozitash nën titullin 8 të kodit të SHBA. Disa dispozita madje përmendin termin "i huaj i paautorizuar". Sipas [[PolitiFact]], termi "i huaj ilegal" gjendet në ligjin federal, por e bën këtë me zor.<ref name=":0">{{Cite web|last=Selby|first=W. Gardner|date=9 maj 2018|title=Is 'illegal alien' a term in federal law?|url=https://www.politifact.com/texas/statements/2018/may/09/steve-mccraw/illegal-alien-legal-term-federal-law/|access-date=2019-02-26|website=PolitiFact|language=en|archive-date=21 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221101642/https://www.politifact.com/texas/statements/2018/may/09/steve-mccraw/illegal-alien-legal-term-federal-law/|url-status=dead}}</ref> PolitiFact mendon se, "aty ku shfaqet ky term, është i papërcaktuar ose pjesë e një titulli hyrës ose i kufizuar për t'u zbatuar për individë të caktuar të dënuar për krime".<ref name=":0" /> Meqenëse ligji amerikan thotë se një [[Personaliteti i korporatës|korporatë është një person]], termi i huaj nuk kufizohet vetëm tek njerëzit natyrorë, sepse ato që quhen në gjuhën e folur korporata të huaja quhen teknikisht korporata të huaja. Për shkak se korporatat janë krijime të ligjit vendor të shtetit, një korporatë e huaj është një korporatë jashtë shtetit. Ekzistojnë një mori ligjesh dhe rregulloresh të taksave të brendshme unike dhe shumë komplekse të SHBA-së që ndikojnë në rezidencën tatimore në SHBA të shtetasve të huaj, si të huajt jorezidentë ashtu edhe të huajt rezidentë, përveç traktateve të tatimit mbi të ardhurat dhe taksave të sigurimeve shoqërore dhe [[Marrëveshjet totalizimi|marrëveshjeve të totalizimit]].<ref>{{Cite web|title=Foreign Nationals: Non-Resident Aliens and Resident Aliens|url=https://www.protaxconsulting.com/foreign-nationals-nonresident-resident-aliens/|publisher=Protax Consulting Services}}</ref> "Tjetërsimi", dmth., statusi i shtetësisë, është i ndaluar që nga viti 1989 në [[Nju Jork (qytet)|Nju Jork Siti]] të konsiderohet për punësim, sipas legjislacionit të atij qyteti për të drejtat e njeriut.<ref>{{Cite news|last=Tyler Blint-Welsh|date=25 shtator 2019|title=New York City Employers Who Say 'Go Back to Your Country' Could Face Fines|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/new-york-city-employers-who-say-go-back-to-your-country-could-face-fines-11569438201|url-access=subscription|access-date=30 shtator 2019|quote=Since 1989, the city's human-rights law has banned discrimination based on citizenship status or "alienage" in employment, housing and public accommodations.}}</ref><ref>"[https://www1.nyc.gov/site/cchr/law/in-housing.page The protected classes covered under the New York City Human Rights Law are:Age Alienage or Citizenship Status]"</ref> == Juridiksione të tjera == === Shtetet arabe === Në [[Këshilli i Bashkëpunimit të Gjirit|Këshillin e Bashkëpunimit të Gjirit]] (Emiratet e Bashkuara Arabe, Arabia Saudite, Kuvajti, Omani, Bahreini dhe Katari), shumë jovendas kanë jetuar në rajon që nga lindja. Megjithatë, këto shtete arabe nuk u japin lehtësisht shtetësinë jovendasve.<ref>{{Cite news|last=Habboush|first=Mahmoud|date=10 tetor 2013|title=Call to naturalise some expats stirs anxiety in the UAE|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/uk-emirates-citizenship-feature/call-to-naturalise-some-expats-stirs-anxiety-in-the-uae-idUKBRE99904J20131010}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 nëntor 2013|title=Say no to expats calling for Saudi citizenship|url=http://www.arabnews.com/news/482086|website=[[Arab News]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Harrison|first=Ryan|date=5 janar 2014|title=GCC Citizenship Debate: A Place To Call Home|url=http://gulfbusiness.com/2014/01/gcc-citizenship-debate-a-place-to-call-home/#.VKfqDxA4Lw8|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901125525/http://gulfbusiness.com/2014/01/gcc-citizenship-debate-a-place-to-call-home/#.VKfqDxA4Lw8|archive-date=1 shtator 2014|access-date=3 janar 2015|website=Gulf Business}}</ref> Shumica e Bedoon-ve pa shtetësi në Kuvajt u përkasin fiseve indigjene veriore.<ref>{{Cite news|last=Elbasnaly|first=Dina|date=21 korrik 2019|title=Bedoons: Kuwait's stateless minority|work=Deutsche Welle|url=https://www.dw.com/en/the-bedoons-kuwaits-stateless-minority/a-49674107}}</ref> == Shiko gjithashtu == * [[Ligjet e tokës së huaj]] * [[Statuti i dëmtimeve të huaja]] * [[Ligji për tokën e huaj të Kalifornisë i vitit 1913]] * [[Gaijin]] * [[Laowai]] * [[Persona non grata]] * [[Fëmijë të huaj të pashoqëruar]] == Shënime dhe referenca == [[Kategoria:Kombësi]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] h0d8ryjffi77v04rwlosn4xyezfcw0f Persona non grata 0 343927 3022510 2964828 2026-08-05T13:51:50Z Leutrim.P 113691 3022510 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|la|Persona non grata|nocat=y}}''}} Në [[Diplomacia|diplomaci]], një '''''{{Lang|la|persona non grata}}''''' ([[Gjuha latine|Latinisht]]: "person jo i mirëpritur", [[shumës|shumësi]]: ''{{Lang|la|personae non gratae}}'') është një diplomat i huaj të cilit i kërkohet nga vendi pritës të tërhiqet në vendin e tij të origjinës. Nëse personi nuk tërhiqet siç kërkohet, shteti pritës mund të refuzojë ta njohë personin në fjalë si anëtar të misionit diplomatik (duke përfshirë heqjen e [[Imuniteti diplomatik|imunitetit diplomatik]]). Vendi pritës mund të shpallë ''{{Lang|la|persona non grata}}'' status për çdo anëtar të stafit diplomatik në çdo kohë pa asnjë shpjegim. == Diplomacia == Sipas nenit 9 të [[Konventa e Vjenës për Marrëdhëniet Diplomatike|Konventës së Vjenës për Marrëdhëniet Diplomatike]], një shtet pritës mundet "në çdo kohë dhe pa pasur nevojë të shpjegojë vendimin e tij" të shpallë çdo anëtar të stafit diplomatik ''{{Lang|la|persona non grata}}''.<ref name="DW">{{Cite news|last=VanOpdorp|first=Davis|date=6 mars 2019|title=What does it mean to be declared persona non grata?|work=[[Deutsche Welle]]|url=https://www.dw.com/cda/en/what-does-it-mean-to-be-declared-persona-non-grata/a-47800884|access-date=23 maj 2019}}</ref> Një person i deklaruar kështu konsiderohet i papranueshëm dhe zakonisht kthehet në vendin e tij të origjinës. Nëse nuk tërhiqet, shteti pritës "mund të refuzojë të njohë personin në fjalë si anëtar të misionit".<ref>{{Cite web|title=Vienna Convention on Diplomatic Relations|url=http://www.ediplomat.com/nd/treaties/diplomatic_relations.htm|access-date=18 shkurt 2014|website=eDiplomat|at=Article 9}}</ref> Një person mund të shpallet {{Lang|la|persona non grata}} edhe para se ai person të hyjë në vend.<ref name="DW" /> Me mbrojtjen e personelit të misionit nga ndjekja penale për shkelje [[E drejta penale|të ligjeve civile dhe penale]], në varësi të gradës, sipas neneve 41 dhe 42 të Konventës së Vjenës, ata janë të detyruar të respektojnë ligjet dhe rregulloret kombëtare. Shkeljet e këtyre artikujve mund të çojnë në një deklaratë {{Lang|la|persona non grata}} që përdoret për të ndëshkuar stafin që ka gabuar. Përdoret gjithashtu për të dëbuar diplomatët e dyshuar për [[Spiunazhi|spiunazh]], të përshkruar si "aktivitete të papajtueshme me statusin diplomatik",<ref>{{Cite news|last=Eaton|first=William J.|date=20 tetor 1986|title=Soviets Oust 5 U.S. Diplomats as Spies : Shultz Promises Action in Response to Unprecedented Mass Expulsion|work=[[Los Angeles Times]]|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1986-10-20-mn-6499-story.html|access-date=23 maj 2019|quote=The Soviet Foreign Ministry accused the five Americans of engaging in "actions which are incompatible with their official status"--the normal diplomatic jargon for espionage.}}</ref><ref>{{Cite news|date=6 mars 2012|title=Spain-Russia spy row leads to diplomats' expulsion|work=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-12086186|access-date=23 maj 2019|quote=The Spanish foreign ministry spokesman said the two Russians had been expelled "for activities incompatible with their status as diplomats" - the diplomatic term for spying.}}</ref> ose ndonjë akt kriminal të hapur si [[Trafikut të drogës|trafikimi i drogës]]. Deklarata mund të jetë gjithashtu një tregues simbolik i pakënaqësisë.<ref>{{Cite news|last=Cavell|first=Anna|date=14 nëntor 2012|title='Persona non grata' in South Sudan|work=[[Al Jazeera]]|url=https://www.aljazeera.com/blogs/africa/2012/11/47543.html|access-date=23 maj 2019|quote="Persona non grata" (PNG), is the most serious form of censure a government can take against a person with diplomatic immunity and often used by governments as symbolic expressions of displeasure.}}</ref> Kanë ndodhur shkëmbime të ashtuquajtura "[[Tit për tat|grup për gjyq]]" (ku vendet e përfshira në një mosmarrëveshje dëbojnë secili ambasadorin ose diplomatët e tjerë të vendit tjetër), veçanërisht gjatë [[Lufta e Ftohtë|Luftës së Ftohtë]]. Një dukuri e dukshme jashtë Luftës së Ftohtë ishte një shkëmbim midis [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shteteve të Bashkuara]] dhe [[Ekuadori|Ekuadorit]] në vitin 2011: qeveria ekuadoriane dëboi ambasadorin e Shteteve të Bashkuara, si rezultat i rrjedhjes së kabllogrameve diplomatike ([[WikiLeaks]]); Shtetet e Bashkuara u përgjigjën duke dëbuar ambasadorin e Ekuadorit.<ref>{{Cite news|date=4 prill 2011|title=US expels Ecuadorian ambassador in diplomatic tit-for-tat|work=[[France 24]]|agency=[[Agence France-Presse]]|url=https://www.france24.com/en/20110407-ecuador-usa-ambassador-expulsion-over-wikileaks-cable-diplomacy|access-date=23 maj 2019}}</ref>{{IPA|}} == Përdorim tjetër == Persona të ndryshëm nga diplomatët mund të shpallen ''{{Lang|la|persona non grata}}'' nga një vend.<ref name="DW">{{Cite news|last=VanOpdorp|first=Davis|date=6 mars 2019|title=What does it mean to be declared persona non grata?|work=[[Deutsche Welle]]|url=https://www.dw.com/cda/en/what-does-it-mean-to-be-declared-persona-non-grata/a-47800884|access-date=23 maj 2019}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFVanOpdorp2019">VanOpdorp, Davis (6 March 2019). [https://www.dw.com/cda/en/what-does-it-mean-to-be-declared-persona-non-grata/a-47800884 "What does it mean to be declared persona non grata?"]. ''[[Deutsche Welle]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 May</span> 2019</span>.</cite></ref> Në përdorim jodiplomatik, duke iu referuar dikujt si ''{{Lang|la|persona non grata}}'' do të thotë që personi nuk është i popullarizuar apo i pranuar nga të tjerët.<ref>{{Cite web|title=Persona non grata definition in the Cambridge English Dictionary|url=https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/persona-non-grata|access-date=23 maj 2019|website=[[Cambridge Dictionary]]}}</ref> Në Filipine, legjislaturat lokale të provincave, qyteteve dhe qyteteve mund të deklarojnë njerëz ose grupe të caktuara, duke përfshirë jodiplomatë dhe shtetas filipinas, si ''[[Persona non grata (Filipine)|persona non grata]]'' për të shprehur një ndjenjë negative ndaj një personi të caktuar nëpërmjet një [[Rezolutë jodetyruese|rezolute jodetyruese]]. Kjo mund të jetë si përgjigje ndaj personit që shkel urdhëresat ose ligjet lokale.<ref>{{Cite news|last=Dumlao|first=Artemio|date=28 qershor 2017|title=Fariñas declared persona non grata by his home province|work=The Philippine Star|url=https://www.philstar.com/headlines/2017/06/28/1714407/farias-declared-persona-non-grata-his-home-province|access-date=13 dhjetor 2020}}</ref> Kjo ka ndodhur edhe në Spanjë.<ref>{{Cite news|date=30 tetor 2018|title=Pozoblanco (Córdoba) declara personas 'non gratas' a los miembros de 'La Manada'|language=es-ES|publisher=Europa Press|url=https://www.europapress.es/andalucia/noticia-ayuntamiento-pozoblanco-cordoba-declara-personas-non-gratas-miembros-manada-20181030111549.html|access-date=6 nëntor 2018}}</ref> == Shiko gjithashtu == * [[Mërgimi]] * [[Jo person]] * [[I jashtëligjshëm]] * [[Refugjatët|Refugjat]] == Referime == [[Kategoria:E drejta ndërkombëtare]] [[Kategoria:Fjalë dhe shprehje latine]] [[Kategoria:Terminologji juridike latine]] [[Kategoria:Diplomaci]] 9z676v78m91n4sz0piaxrsetkqml1kx Paul Giera 0 345219 3022701 3006638 2026-08-05T20:40:25Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022701 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Paul Giéra | image = Paul Giéra 1854.jpg | caption = Paul Giéra in 1854 | other_names = | birth_name = | birth_date = 22 Janar 1816 | birth_place = [[Avignon]], [[Vaukluza|Vaukluzë]], [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]], Francë | death_date = {{death date and age |26|4|1861|22|1|1816|df=yes}} | death_place = Avinjon, Vaukluzë, Provenca-Alpet-Bregu i Kaltër, Francë | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | nationality = | education = | alma_mater = | occupation = Poet | employer = | known_for = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | spouse = | children = | parents = | relatives = }} [[Kategoria:Artikuj me hKarta]] '''Paul Giéra''' (22 janar 1816 - 26 prill 1861) ishte një poet francez [[Provençal|provansal]] . == Jeta e hershme == Paul Giéra lindi më 22 janar 1816 në [[Avinjoni|Avignon]] .<ref name="geneanet">[http://gw.geneanet.org/gntstargieraa?lang=en&p=antonin+paul+louis+ange+francois&n=giera&oc=0 Antonin Paul Louis Ange François Giéra], GeneaNet</ref> Babai i tij ishte Jean Baptiste Joseph Giéra dhe nëna e tij, Marie Madeleine Marguerite Crillon.<ref name="geneanet" /> == Karriera == Giéra ishte pronar i [[Château de Font-Ségugne]] në [[Châteauneuf-de-Gadagne]] . Më 21 maj 1854, ai ftoi [[Joseph Roumanille]], [[Frederic Mistral|Frédéric Mistral]], [[Theodore Aubanel|Théodore Aubanel]], [[Alphonse Tavan]], [[Jean Brunet]] dhe [[Anselme Mathieu]], ku themeluan lëvizjen [[Félibrige]] .<ref>Joep Leerssen, Ann Rigney, ''Commemorating Writers in Nineteenth-Century Europe: Nation-Building and Centenary Fever'', London: Palgrave Macmillan, 2014, chapter 7</ref> == Vdekja == Ai vdiq më 26 prill 1861 në qytetin e tij të lindjes, Avignon.<ref name="geneanet"/> == Trashëgimia == '''Kolegji Paul Giéra''' në Avignon u emërtua në nder të tij. Ajo u mbyll në vitin 2009 për shkak të mungesës së fondeve publike.<ref name="vauclusematin">[http://www.ledauphine.com/vaucluse/2009/09/27/unanimite-surprise-pour-le-college-giera-d-avignon Unanimité surprise pour le collège Giéra d'Avignon], ''Vaucluse Matin'', 27/09/2009</ref> '''Gymnase Paul Giéra''' në Avignon u emërua gjithashtu në nder të tij.<ref name="mappy">{{Cite web|url=http://fr.mappy.com/poi/4d6dee0eb9eb250749d0d0c3#/1/M2/TGeoentity/F4d6dee0eb9eb250749d0d0c3/N151.12061,6.11309,4.79863,43.93421/Z8/|title=Mappy|access-date=21 nëntor 2023|archive-date=22 nëntor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231122225108/https://fr.mappy.com/poi/4d6dee0eb9eb250749d0d0c3#/1/M2/TGeoentity/F4d6dee0eb9eb250749d0d0c3/N151.12061,6.11309,4.79863,43.93421/Z8/|url-status=dead}}</ref> [[Kategoria:Vdekje 1861]] [[Kategoria:Lindje 1816]] shu50pfkignftwvsm2zi91txtgkh3mi Kalvinizmi 0 345684 3022528 3017701 2026-08-05T14:14:46Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Kalvinizëm]]; +[[Kategoria:Trinitarizëm]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022528 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Geneva_Cathedral.jpg|parapamje|djathtas|312px|Kalvini predikoi në Katedralen e Shën Pjetrit në [[Gjeneva|Gjenevë]].]] '''Kalvinizmi''', i quajtur gjithashtu '''Krishtërimi i Reformuar''',<ref>{{Cite news|first=Scott M.|last=Manetsch|date=23 maj 2022|title=Switzerland's Original Reformer Was Creative, Combative, and Frequently Controversial|url=https://www.christianitytoday.com/ct/2022/may-web-only/zwingli-gods-armed-prophet-swiss-reformation-bruce-gordon.html|website=[[Christianity Today]]|language=en|access-date=22 nëntor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221122060335/https://www.christianitytoday.com/ct/2022/may-web-only/zwingli-gods-armed-prophet-swiss-reformation-bruce-gordon.html|archive-date=22 nëntor 2022|url-status=live}}</ref>{{Efn|In addition, Calvinism can also be referred to as '''Reformed Protestantism''', the '''Reformed tradition''', or simply '''Reformed'''.{{sfn|Muller|2004|p=130}}}} është një degë kryesore e [[Protestantizmi|protestantizmit]] që ndjek traditën teologjike dhe format e praktikës së [[Krishtërimi|krishterë]] të përcaktuara nga [[Gjon Kalvini|Johan Kalvini]] dhe teologë të tjerë të ndryshëm të epokës së reformacionit. Ajo thekson sovranitetin e Perëndisë dhe autoritetin e [[Bibla|Biblës]]. Kalvinistët u shkëputën nga [[Kisha Katolike|Kisha Katolike]] në [[shekulli XVI|shekullin e XVI]]-të. Kalvinistët ndryshojnë nga [[Luteranizmi|luteranët]], një tjetër degë kryesore e [[Reformimi protestant|Reformacionit]], në praninë reale shpirtërore të Krishtit në Darkën e Zotit, teoritë e adhurimit, qëllimin dhe kuptimin e pagëzimit dhe përdorimin e ligjit të Zotit për besimtarët, ndër të tjera.<ref>{{Cite book|first=Philip|last=Schaff|chapter=Protestantism|chapter-url=http://www.ccel.org/ccel/schaff/encyc09.protestantism.html#protestantism-p89.1|title=New Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge|volume=IX|publisher=Ccel.org|language=en|pages=297–299}}</ref><ref name="muller">{{Cite book|first=Richard A.|last=Muller|title=Dictionary of Latin and Greek Theological Terms: Drawn Principally from Protestant Scholastic Theology|url=https://archive.org/details/dictionaryoflati0000rich|year=2006|publisher=Baker Book House|language=en|isbn=978-0-8010-2064-3|edition=i I-rë|pages=[https://archive.org/details/dictionaryoflati0000rich/page/320 320]–321}}</ref> [[Skeda:ReformationWallGeneva.JPG|parapamje|majtas|381px|Statujat e [[William Farel|Guijem Farelit]], [[Gjon Kalvini|John Calvin]], [[Theodore Beza|Teodor Bezës]] dhe [[John Knox|Gjon Knoksit]], teologët më me ndikim në zhvillimin e besimit të reformuar, në [[Muri i Reformimit|Murin e Reformimit]] në [[Gjeneva|Gjenevë]]]] Hiri i emrit dhe themeluesi i lëvizjes, reformatori francez [[Gjon Kalvini|Johan Kalvin]], përqafoi besimin protestant në fund të viteve [[1520]] ose në fillim të viteve [[1530]], pasi nocionet më të hershme të traditës së mëvonshme reformuese u përkrahën tashmë nga [[Huldrych Zwingli|Huldrih Cvingili]]. Lëvizja u quajt për herë të parë "Kalvinizëm" në fillim të viteve [[1550]] nga luteranët që e kundërshtuan atë, megjithatë shumë në traditë e shohin atë ose një term të papërshkrueshëm ose të papërshtatshëm dhe preferojnë termin ''Reformuar''.<ref>{{Cite book|first=Bengt|last=Hägglund|title=Teologins Historia|translator=Gene J. Lund|year=2007|publisher=Concordia Publishing House|language=de|edition=i katërt i rishikuar|location=Saint Louis|trans-title=Historia e Teologjisë}}</ref>{{Sfn|Muller|2004}} Teologët më të rëndësishëm të reformuar përfshijnë [[Gjon Kalvini|Kalvinin]], [[Huldrych Zwingli|Zvinglin]], [[Martin Bucer]], Guijem Farelin, Heinrich Bullinger, Thomas Cranmer, Nicholas Ridley, Peter Martyr Vermigli, [[Theodore Beza|Teodor Bezën]], John Knoksit dhe John à Lasco. Në [[shekulli XX|shekullin e XX-të]], Abraham Kuyper, Herman Bavinck, B. B. Warfield, J. Gresham Machen, Louis Berkhof, Karl Barth, Martyn Lloyd-Jones, Cornelius Van Til, R. C. Sproul dhe J. I. Packer ishin me ndikim. Teologët më bashkëkohorë të reformuar përfshijnë të ndjerin Tim Keller, themeluesin e Ministrive të Deshiring God John Piper, si dhe Joel Beeke dhe Michael Horton. Tradita e reformuar përfaqësohet kryesisht nga emërtimet e Reformuara Kontinentale, Presbiteriane, Anglikane të Reformuara, Kongregacionale dhe Baptiste të Reformuara. Disa forma të politikës kishtare ushtrohen nga një grup kishash të reformuara, duke përfshirë presbiteriane, kongregacioniste dhe disa episkopale. Shoqata më e madhe e Reformuar është Kungimi Botëror i Kishave të Reformuara, me më shumë se 100 milionë anëtarë në 211 kisha anëtare në mbarë botën.<ref>{{Cite web|title=Theology and Communion|publisher=Wcrc.ch|url=http://wcrc.ch/theology/|language=en|access-date=5 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220021929/http://wcrc.ch/theology/|archive-date=20 dhjetor 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131220021929/http://wcrc.ch/theology/ |date=20 dhjetor 2013}}</ref><ref>{{Cite web|title=Member Churches|publisher=Wcrc.ch|url=http://wcrc.ch/wcrc-member-churches/|language=en|access-date=5 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140412134752/http://wcrc.ch/wcrc-member-churches/|archive-date=12 prill 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131221035027/http://wcrc.ch/wcrc-member-churches/ |date=21 dhjetor 2013}}</ref> Federatat më konservatore të reformuara përfshijnë Shoqërinë e Reformuar Botërore dhe Konferencën Ndërkombëtare të Kishave të Reformuara. [[Skeda:Interior_of_the_Oude_kerk_in_Amsterdam_(south_nave),_by_Emanuel_de_Witte.jpg|parapamje|djathtas|334px|Kalvinizmi i hershëm ishte i njohur për kishat e thjeshta dhe të pazbukuruara siç përshkruhet në këtë portret të vitit [[1661]] të brendësisë së [[Oude Kerk, Amsterdam]]]] == Etimologjia == Kalvinizmi është emëruar sipas [[Gjon Kalvini|Johan Kalvinit]]. Kalvini vetë e denoncoi përcaktimin: {{Quote|text=Ata nuk mund të na vinin ndonjë fyerje më të madhe se kjo fjalë, Kalvinizëm. Nuk është e vështirë për të hamendësuar se nga mund të vijë kjo urrejtje e thellë që ata kanë me mua.|author =John Calvin, ''Leçons ou commentaires et expositions sur les révélations du prophète Jeremie'', 1565<ref name="Cottret2003">{{cite book|last=Cottret|first=Bernard|date=22 maj 2003|title=Calvin, A Biography|url=https://books.google.com/books?id=Nn-xAwAAQBAJ&pg=PA239|publisher=A&C Black|language=en|isbn=978-0-567-53035-6|page=239|via=[[Google Books]]}}</ref>}} Që nga polemikat Arminiane, tradita e reformuar si degë e [[Protestantizmi|protestantizmit]] dallohet nga [[luteranizmi]] dhe ndahet në dy grupe, [[armenët|arministe]] dhe kalviniste.<ref>{{Cite web|title=Reformed Churches|website=[[Christian Cyclopedia]]|url=http://cyclopedia.lcms.org/display.asp?t1=r&word=REFORMEDCHURCHES|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|first=Justo L.|last=Gonzalez|year=2008|title=The Story of Christianity|publisher=[[HarperCollins]]|language=en|edition=rishtypje e Peabody: Prince Press|volume=Two: The Reformation to the Present Day|orig-date=1985|location=Nju Jork|page=180}}</ref> === Përhapja === [[Skeda:CalvinInstitutio.jpg|parapamje|majtas|Kopertina e [[Kryevepra|magnum opusit]] të Kalvinit, ''Institutet e Fesë së Krishterë'', botuar në vitin [[1536]]]] Megjithëse pjesa më e madhe e punës së Kalvinit ishte në [[Gjeneva|Gjenevë]], botimet e tij përhapën idetë e tij për një kishë të reformuar saktë në shumë pjesë të [[Evropa|Evropës]]. Në [[Zvicra|Zvicër]], disa kantone janë ende të reformuara, ndërsa disa të tjera janë katolike. Kalvinizmi u bë doktrina dominuese brenda [[Kisha e Skocisë|Kishës së Skocisë]], [[Republika Holandeze|Republikës Holandeze]], disa komuniteteve në [[Flandra|Flandër]] dhe pjesë të [[Gjermania|Gjermanisë]], veçanërisht ato ngjitur me [[Holanda|Holandën]] në Palatinat, [[Kaseli|Kassel]] dhe Lippe, të përhapura nga Olevianus dhe Zacharias Ursinus, ndër të tjerë. I mbrojtur nga fisnikëria vendase, kalvinizmi u bë një fe e rëndësishme në [[Hungaria|Hungarinë Lindore]] dhe zonat hungarisht-folëse të [[Transilvania|Transilvanisë]]. Sot ka rreth 3.5 milionë besimtarë të reformuar hungarezë në mbarë botën.<ref name="The Reformed Church">{{Cite web|title=The Reformed Church|url=http://www.bocskaihall.org.au/reformed-church.htm|publisher=Hungarian Reformed Church of Australia|language=en|access-date=8 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222135525/http://www.bocskaihall.org.au/reformed-church.htm|archive-date=22 shkurt 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222135525/http://www.bocskaihall.org.au/reformed-church.htm |date=22 shkurt 2014 }}</ref> [[Skeda:Łapczyna_Wola_-_zbór_kalwiński.JPG|parapamje|372px|Një kishë kalviniste e braktisur në Łapczyna Wola, Poloni]] Kalvinizmi ishte me ndikim në [[Franca|Francë]], [[Lituania|Lituani]] dhe [[Polonia|Poloni]], përpara se të fshihej kryesisht gjatë [[Kundër-Reforma|Kundërreformimit]]. Një nga teologët më të rëndësishëm polakë të reformuar, ishte [[Jan Łaski|Jan Laski]], i cili gjithashtu ishte i përfshirë në organizimin e kishave në Frizinë Lindore dhe Kishën e Strangerit në [[Londra|Londër]].<ref>{{Cite journal|first=Richard Glen|last=Eaves|last2=Carter|first2=William A.|year=1979|title=John à Lasco: A Polish Religious Reformer in England, 1550–1553|journal=Journal of Thought|volume=Journal of Thought|issue=14|jstor=42588808|language=en|pages=311–323}}</ref> Më vonë, një fraksion i quajtur Vëllezërit Polakë u shkëput nga kalvinizmi më 22 janar [[1556]], kur Piotr i Goniądz-it, një student polak, foli kundër [[Trinia|doktrinës së Trinisë]] gjatë sinodit të përgjithshëm të kishave të reformuara të Polonisë të mbajtur në fshatin Secemin.<ref>{{Cite book|first=Phillip|last=Hewett|url=https://archive.org/details/racoviaearlylibe0000hewe|title=Racovia: An Early Liberal Religious Community|year=2004|publisher=Blackstone Editions|language=en|isbn=978-0-9725017-5-0|pages=[https://archive.org/details/racoviaearlylibe0000hewe/page/21 21]–22}}</ref> Kalvinizmi fitoi njëfarë popullariteti në [[Skandinavia|Skandinavi]], veçanërisht në [[Suedia|Suedi]], por u refuzua në favor të [[Luteranizmi|Luteranizmit]] pas [[Sinodi i Upsalës|Sinodit të Uppsalës]] në vitin [[1593]].<ref name="Vlib.iue.it">{{Cite web|publisher=Vlib.iue.it|title=The Reformation in Germany And Scandinavia|url=http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/gilbert/12.html|language=en|access-date=5 dhjetor 2013|archive-date=19 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219195346/http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/gilbert/12.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150219195346/http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/gilbert/12.html |date=19 shkurt 2015 }}</ref> [[Skeda:Interior_of_Blenduk_Church,_Semarang,_2014-06-19_2.jpg|parapamje|majtas|379px|Një kishë kalviniste në [[Semarang]], [[Indonezia|Indonezi]]{{Efn|[[Protestantizmi në Indonezi|Protestantism in Indonesia]] is largely a result of Calvinist and [[Luteranizmi|Lutheran]] missionary efforts during the colonial period.<ref>{{cite book|first=Robbie B. H.|last=Goh|title=Christianity in Southeast Asia|year=2005|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|language=en|isbn=981-230-297-2|page=80}}</ref>}}]] Shumë kolonë evropianë të [[shekulli XVII|shekullit të XVII-të]] në [[Trembëdhjetë Kolonitë]] në [[Amerika britanike|Amerikën Britanike]] ishin kalvinistë, të cilët emigruan për shkak të argumenteve mbi strukturën e kishës, duke përfshirë [[puritanët|Etërit Pelegrinë]]. Të tjerët u detyruan në mërgim, duke përfshirë [[Hygenotët]] francezë. Kolonistët holandezë dhe francezë kalvinistë ishin gjithashtu ndër kolonizatorët e parë evropianë të [[Republika e Afrikës së Jugut|Afrikës së Jugut]], duke filluar nga [[shekulli XVII|shekulli i XVII-të]], të cilët u bënë të njohur si [[Boerët|Boerë]] ose [[Kalvinizmi Afrikan|Afrikanerë]]. Një raport i vitit [[2011]], i Forumit Pew mbi Jetën Fetare dhe Publike vlerësoi se anëtarët e kishave presbiteriane ose të reformuara përbëjnë 7% të 801 milionë protestantëve të vlerësuar në mbarë botën, ose afërsisht 56 milionë besimtarë.<ref name="Pew Research Center's Forum on Religion and Public Life 21, 70">{{Cite book|author=[[Pew Research Center]]'s Forum on Religion and Public Life|date=19 dhjetor 2011|url=http://www.pewforum.org/uploadedFiles/Topics/Religious_Affiliation/Christian/Christianity-fullreport-web.pdf|title=Global Christianity|publisher=Pew Forum|language=en|access-date=20 nëntor 2015|pages=21, 70|archive-url=https://web.archive.org/web/20130723134849/http://www.pewforum.org/uploadedFiles/Topics/Religious_Affiliation/Christian/Christianity-fullreport-web.pdf|archive-date=23 korrik 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723134849/http://www.pewforum.org/uploadedFiles/Topics/Religious_Affiliation/Christian/Christianity-fullreport-web.pdf |date=23 korrik 2013 }}</ref> Megjithëse besimi i reformuar i përkufizuar gjerësisht është shumë më i madh, pasi përbën kongregacionist (0,5%), shumicën e kishave të bashkuara dhe bashkuese (sindikatat e besimeve të ndryshme) (7,2%) dhe ka shumë të ngjarë disa nga besimet e tjera protestante (38,2%). Të treja janë kategori të ndryshme nga Presbiterianët ose Reformat (7%) në këtë raport. Kisha e [[Tuvalu]]t është një kishë shtetërore e themeluar zyrtarisht në traditën kalviniste. ==Shiko edhe== * [[Reformimi protestant]] * [[Protestantizmi]] * [[Gjon Kalvini|Johan Kalvini]] * [[Martin Luther]] * [[Huldrych Zwingli]] * [[Luteranizmi]] * [[Anglikanizmi]] * [[Metodizmi]] * [[Kuakerët]] * [[Puritanët]] * [[Hygenotët]] * [[Kundër-Reformimi]] ==Sqarime== <references group="lower-alpha"/> == Referime == <references/> [[Kategoria:Protestantizëm]] [[Kategoria:Degë të krishtërimit]] [[Kategoria:Kalvinizëm]] [[Kategoria:Trinitarizëm]] m2rbs354rm7ukde3hlhd3fig0slhaai Demonimi 0 348197 3022707 3010948 2026-08-05T21:37:17Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022707 wikitext text/x-wiki Një '''demonim''' ( /''dɛmənɪm''/ ;nga greqishtja e lashtë δῆμος ) ose '''gentilik''' ( nga latinishta gentilis 'i një klani ose fisi)<ref>{{Cite web|title=Definition of GENTILIC|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/gentilic|archive-url=https://web.archive.org/web/20150725063643/http://www.merriam-webster.com/dictionary/gentilic|archive-date=25 korrik 2015|access-date=25 korrik 2015|language=en}}.</ref> është një fjalë që identifikon një grup njerëzish (banorë, vendas) në lidhje me një vend të caktuar. Demonimet zakonisht rrjedhin nga emri i vendit (katund, fshat, qytet, qytet, rajon, krahinë, shtet, vend dhe kontinent).<ref name="Scheetz2">{{Cite book|last=Scheetz|first=George H.|title=Names' Names: A Descriptive and Pervasive Onymicon|publisher=Schütz Verlag|year=1988|language=en}}</ref> Demonimet përdoren për të përcaktuar të gjithë njerëzit (popullsinë e përgjithshme) të një vendi të caktuar, pavarësisht nga dallimet etnike, gjuhësore, fetare ose të tjera kulturore që mund të ekzistojnë brenda popullsisë së atij vendi. Shembuj demonimesh përfshijnë ''Cochabambino'', për dikë nga qyteti i [[Cochabamba]]; Francez për një person nga Franca; dhe ''[[popull Suahili|suahili]]'', për një person të [[Bregdeti suahili|bregdetit suahili]], Shkodran për një person nga Shkodra. Si një nënfushë e [[Antroponimia|antroponimisë]], studimi i demonimeve quhet ''demonimi'' ose ''demonimika'' . Meqenëse u referohen grupeve të njerëzve të përcaktuar territorialisht, demonimet janë [[semantikisht]] të ndryshëm nga [[Etnonimi|etnonimet]] (emrat e [[etnitet|grupeve etnike]] ). Në [[Gjuha angleze|gjuhën angleze]], ka shumë fjalë [[polisemike]] që kanë disa kuptime (duke përfshirë përdorime demonimike dhe etnonimike), dhe për këtë arsye një përdorim i veçantë i çdo fjale të tillë varet nga konteksti. Për shembull, fjala ''Thai'' mund të përdoret si një demonim, duke përcaktuar çdo banor të [[Tajlanda|Tajlandës]], ndërsa e njëjta fjalë mund të përdoret gjithashtu si një etnonim, duke përcaktuar anëtarët e [[Tai|popullit tajlandez]] . Anasjelltas, disa grupe njerëzish mund të lidhen me demonime të shumta. Për shembull, një vendas i [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretërisë së Bashkuar]] mund të quhet një ''[[person britanik]]'', një ''britanik'' ose, joformalisht, një ''britanez''. Disa demonime mund të kenë disa kuptime. Për shembull, demonimi ''Maqedonas'' mund t'i referohet popullsisë së [[Maqedonia e Veriut|Maqedonisë së Veriut]], ose më në përgjithësi të gjithë popullsisë së [[Maqedonia (rajon)|rajonit të Maqedonisë]], një pjesë e së cilës është në [[Greqia|Greqi]] . Në disa gjuhë, një demonim mund të huazohet nga një gjuhë tjetër si një pseudonim ose mbiemër përshkrues për një grup njerëzish: për shembull, ''Québécois'', ''Québécoise (femër)'' përdoret zakonisht në anglisht për një vendas të provincës ose qytetit të [[Kebeku (provincë)|Quebec]] (megjithëse ''Quebecer'', ''Quebecker'' janë gjithashtu në dispozicion). Shpesh, demonimet janë të njëjta me formën mbiemërore të vendit, p.sh. ''[[Egjipti|egjiptian]]'', ''[[Japonezët|japonez]]'' ose ''grek'' . Megjithatë, ato nuk janë domosdoshmërisht të njëjta, siç ilustrohet nga spanjolli në vend të spanjollit ose britaniku në vend të briton.<ref>{{Cite web|last=Costa|first=Daniel|title=demonym|url=https://www.britannica.com/topic/demonym|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> English commonly uses national demonyms such as ''Ethiopian'' or ''Guatemalan'', while the usage of local demonyms such as ''[[Chicago]]an'', ''[[Okie]]'' or ''[[Paris]]ian'' is less common. Many local demonyms are rarely used and many places, especially smaller towns and cities, lack a commonly used and accepted demonym altogether.<ref>{{cite web|title=Google Ngram Viewer|url=https://books.google.com/ngrams/graph?content=from+Russia%2CRussian&year_start=1808&year_end=2008&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2Cfrom%20Russia%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CRussian%3B%2Cc0|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150907084731/https://books.google.com/ngrams/graph?content=from+Russia%2CRussian&year_start=1808&year_end=2008&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2Cfrom%20Russia%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CRussian%3B%2Cc0|archive-date=2015-09-07|access-date=2015-03-28|work=google.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Google Ngram Viewer|url=https://books.google.com/ngrams/graph?content=from+Kentucky%2CKentuckian&year_start=1808&year_end=2008&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2Cfrom%20Kentucky%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CKentuckian%3B%2Cc0|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910061912/https://books.google.com/ngrams/graph?content=from+Kentucky%2CKentuckian&year_start=1808&year_end=2008&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2Cfrom%20Kentucky%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CKentuckian%3B%2Cc0|archive-date=2015-09-10|access-date=2015-03-28|work=google.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Google Ngram Viewer|url=https://books.google.com/ngrams/graph?content=from+Perth%2CPerthite&year_start=1808&year_end=2008&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2Cfrom%20Perth%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CPerthite%3B%2Cc0|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910050932/https://books.google.com/ngrams/graph?content=from+Perth%2CPerthite&year_start=1808&year_end=2008&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2Cfrom%20Perth%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CPerthite%3B%2Cc0|archive-date=2015-09-10|access-date=2015-03-28|work=google.com|language=en}}</ref> == Etimologjia == ''[[National Geographic]]'' ia atribuon termin ''demonim'' redaktorit të [[Merriam-Webster]] [[Paul Dickson]] në një vepër të vitit 1990.<ref>{{Cite journal|date=shkurt 1990|title=Gentilés, Demonyms: What's in a Name?|url=https://books.google.com/books?id=krIOAAAAIAAJ&q=demonym|url-status=live|journal=[[National Geographic Magazine]]|language=en|publisher=National Geographic Society (U.S.)|volume=177|page=170|archive-url=https://web.archive.org/web/20210816233025/https://books.google.com/books?id=krIOAAAAIAAJ&q=demonym|archive-date=2021-08-16|access-date=2020-06-18}}</ref> Fjala nuk u shfaq për emrat, mbiemrat dhe foljet e prejardhura nga emrat gjeografikë në Fjalorin Kolegjial Merriam-Webster dhe as në manualet e stilit të shquar si ''[[Manuali i stilit të Çikagos|Manuali i Stilit të Çikagos]]'' . Më pas u popullarizua në këtë kuptim në 1997 nga Dickson në librin e tij ''Etiketat për vendasit'' .<ref>{{Cite news|last=William Safire|author-link=William Safire|date=1997-12-14|title=On Language; Gifts of Gab for 1998|language=en|work=[[The New York Times]]|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F04EEDB143CF937A25751C1A961958260&scp=1|url-status=live|access-date=2017-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214231614/https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F04EEDB143CF937A25751C1A961958260&scp=1|archive-date=2019-12-14}}</ref> Megjithatë, në nga ''çfarë e quani një person...?'' ''A Dictionary of Resident Names'' (botimi i parë i ''Labels for Locals'' )<ref>''What Do You Call a Person From...? A Dictionary of Resident Names'' by Paul Dickson (Facts on File, February 1990). {{ISBN|978-0-8160-1983-0}}.</ref> Dickson ia atribuoi termin George H. Scheetz, në ''Emrat e tij të Emrave: Një Onymicon Descriptive and Rescriptive'' (1988),<ref name="Scheetz3">{{Cite book|last=Scheetz|first=George H.|title=Names' Names: A Descriptive and Pervasive Onymicon|publisher=Schütz Verlag|year=1988|language=en}}</ref> që me sa duket është ku termi shfaqet fillimisht. Termi mund të jetë krijuar pas ''demonimit'', të cilin ''[[Fjalori anglisht i Oksfordit|Fjalori anglez i Oksfordit]]'' e përcakton si emrin e një [[Shtetësia|qytetari]] [[Athina|athinas]] sipas [[Deme|popullit]] të cilit i përket qytetari, me përdorimin e tij të parë të gjurmuar në 1893.<ref name="OED2">{{Cite web|title=Oxford English Dictionary|url=http://www.oed.com/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080111125659/http://www.oed.com/|archive-date=2008-01-11|access-date=2008-06-16|publisher=Oxford University Press|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|year=1912|title=Aristotle's ''Constitution of Athens'', edited by J.E. Sandy, at the Internet Archive|url=https://archive.org/details/constitutionofat00arisuoft|page=116|language=en}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Demonime]] [[Kategoria:Semantikë]] 6zaa9sy42dq5rh27xv2poauzekb0bj0 School is Dead 0 348234 3022708 3010214 2026-08-05T21:37:27Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022708 wikitext text/x-wiki '''''School is Dead''''' ose shqip '''Shkolla është e vdekur''' është një libër i shkruar nga [[Everett Reimer]] në të cilin autori që shqyrton në mënyrë kritike sistemin arsimor, propozon një vizion alternativ për arsimin. Libri u botua në vitin 1971, por shumë nga idetë e paraqitura vazhdojnë të jenë aktuale edhe sot. == Vështrim == Reimer shpreh shqetësimin e tij për sistemin tradicional të arsimit, duke e quajtur atë "e vdekur" për shkak të mënyrës se si shkolla ka tendencë të mbjellë dhe forcojë një model të caktuar mendimi dhe kulturë. Ai shfaq shqetësimin se sistemi arsimor nuk ka arritur të përgatisë nxënësit për një botë që ndryshon shpejt. Në pjesën tjetër të librit, Reimer shpalos idenë e një shkolle që ka një fokus më të lirë dhe më fleksibël, duke lejuar nxënësit të zhvillojnë interesat e tyre unike dhe të gjejnë vetëmësimin. Ai flet për nevojën për një arsim që inkurajon kreativitetin, vetëpërgjegjësinë dhe aftësinë për të mësuar nga përvoja e vërtetë. Gjithashtu, Reimer shpreh bindjen se shkolla duhet të jetë një vend ku nxënësit marrin pjesë aktivisht në procesin e zgjedhjes së kurrikulës dhe zhvillojnë aftësi sociale dhe kritike. Kritika e tij ndaj sistemit tradicional të arsimit ka influencuar diskutimet mbi reformën arsimore dhe thellimin e angazhimit të nxënësve në procesin e mësimit. Përmbledhtuar, "School is Dead" është një libër që sfidon parimet e sistemit arsimor dhe propozon një vizion alternativ për të ardhmen e arsimit, duke theksuar lirinë, kreativitetin dhe pjesëmarrjen e nxënësve. Në përmbledhje, “Shkolla është e vdekur” është një libër që sfidon parimet e sistemit arsimor dhe propozon një vizion alternativ për të ardhmen e arsimit, duke theksuar lirinë, kreativitetin dhe pjesëmarrjen e nxënësve.<ref name="Reimer1971">{{Cite book|last=Reimer|first=Everett|title=School is Dead: An Essay on Alternatives in Education|url=https://archive.org/details/schoolisdeadessa0000reim|publisher=Penguin|year=1971}}</ref> == Lidhjet e jashtme == * https://archive.org/stream/SchoolIsDead-EverettReimer/dead_djvu.txt == Referime == [[Kategoria:Libra mbi arsimin]] sggpmdnpciy4u5ssytwsugsfq6fxxla Fletoret 0 348271 3022709 3021714 2026-08-05T21:37:37Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022709 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__{{Infobox website|emri=Fletoret|url=https://fletoret.com/|gjuha=Shqip|data_e_lëshimit=11 Nëntor 2023|logo=[[File:Fletoret.svg|thumb|Logo: fletoret.com]]}} '''Fletoret''' është nismë vullnetare për dixhitalizimin e veprave letrare në gjuhën shqipe që gjenden në [[Domeni publik|domenin publik]], me qëllim shpërndarjen e lirë të tyre. Veprat botohen si tekst i plotë dhe pa pagesë tek fletoret.com, të transkriptuara e të redaktuara nga vullnetarë. Kriteri i përzgjedhjes është ligjor: sipas ligjit ''Nr. 35/2016: Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to''<ref name="autori">{{Cite web|date=24.11.2023|title=E Drejta e Autorit - Ministria e Kulturës|url=https://kultura.gov.al/e-drejta-e-autorit/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215071316/https://kultura.gov.al/e-drejta-e-autorit/|archive-date=15 dhjetor 2023|access-date=15 dhjetor 2023|language=sq}}</ref>, veprat e shkrimtarëve që kanë vdekur para më shumë se 70 vjetësh janë pasuri publike, dhe pikërisht këta shkrimtarë përbëjnë subjektin e nismës.<ref name="faq">{{Cite web|title=Cilët shkrimtarë mund të jenë pjesë e fletoreve?|url=https://fletoret.com/|access-date=3 gusht 2026|website=Fletoret|language=sq}}</ref> Deri në gusht të vitit 2026, tek Fletoret ishin botuar 17 vepra. Faqja liston 13 shkrimtarë, nga të cilët 12 kanë vepra të botuara: [[Migjeni]], [[Faik Konica]], [[Gjergj Fishta]], [[Lekë Dukagjini]], [[Sami Frashëri]], [[Naim Frashëri]], [[Fan Noli]], [[Frang Bardhi]], [[Ndre Mjeda]], [[Haki Stërmilli]], [[Zef Serembe]] dhe [[Mihal Grameno]]. E gjithë përmbajtja e Fletoreve është e hapur nën liçensën [[Creative Commons]] CC BY 4.0, me kushtin e vetëm të citimit të burimit.<ref name="opensource">{{Cite web|date=21 tetor 2024|title=Fletoret - Open Source|url=https://fletoret.com/blog/fletoret-open-source/|access-date=3 gusht 2026|website=Fletoret|language=sq}}</ref> == Emri == ''Novelat e qytetit të veriut'' e Migjenit janë shkruar në një fletore, në kopertinën e së cilës shkruhet me germa të mëdha ''QUADERNO'' — fjala italiane për fletore. Nisma e ka marrë emrin nga kjo detaj, me idenë që "fletoret e vyera shqip" të ndahen e të mirëmbahen.<ref name="faq" /> Nisma përdor trajtën ''dixhitalizim'' (dhe jo ''digjitalizim''), me argumentin që shqipja shkruhet siç flitet.<ref name="bkd">{{Cite web|date=26 dhjetor 2023|title=Biblioteka Dixhitale|url=https://fletoret.com/blog/biblioteka-dixhitale/|access-date=3 gusht 2026|website=Fletoret|language=sq}}</ref> == Historia == Fletoret u themelua në 11 Nëntor 2023.<ref name="opensource" /> Puna e para u përqendrua tek ''Mrizi i Zânavet'' i Gjergj Fishtës, i transkriptuar nga skanimet e [[Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë|Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë]]; vepra u botua e plotë në 7 Mars 2024.<ref name="bkd" /><ref>{{Cite web|date=7 mars 2024|title=Mrizi i Zânavet|url=https://fletoret.com/blog/mrizi-i-zanavet/|access-date=3 gusht 2026|website=Fletoret|language=sq}}</ref> Në 20 Tetor 2024, pak para një vjetorit të nismës, e gjithë përmbajtja e Fletoreve u hap për publikun nën liçensën CC BY 4.0.<ref name="opensource" /> == Veprat == Veprat e botuara shtrihen në më se tre shekuj, nga ''Apologjia e Skënderbeut'' e Frang Bardhit (1636) deri tek ''Albumi'' i Fan Nolit (1948), dhe përfshijnë poezi, prozë, ese, kujtime, satirë dhe të drejtë zakonore. Të përfaqësuar janë njësoj autorë gegë e toskë, si edhe [[letërsia arbëreshe]] me vjershat e Zef Serembes. Tekstet ruajnë drejtshkrimin e botimit të parë, përfshirë germat e gegnishtes së pastandardizuar si ''â'', ''ê'', ''î'', ''û'' e ''ý''.<ref name="bkd" /> Në poezi mbizotëron vargu atdhetar dhe lirik: poema baritore ''Bagëti e Bujqësija'' (1886) e Naim Frashërit, ''Mrizi i Zânavet'' (1913) i Fishtës, ''Juvenilja'' e ''Lirija'' e Ndre Mjedës, ''Vjersha'' e Zef Serembes — vargje malli e humbjeje, botuar në Milano një çerek shekulli pas vdekjes së poetit — dhe ''Vargjet e lira'' (1936) e Migjenit, ku vend zë aspirata për një botë të re për njerëzit e thjeshtë e të varfër. Në prozë gjenden ''Novelat e qytetit të veriut'' (1936) të Migjenit, romani në formë ditari ''Sikur t'isha djalë'' (1936) i Haki Stërmillit, dhe proza satirike ''Doktor Gjilpëra'' (1924) e Faik Konicës. Publicistika dhe eseistika përfaqësohen nga ''Ese'' e Konicës, një pjesë e të cilave u botuan në revistën ''Albania'', dhe nga ''Shqipëria - ç'ka qënë, ç'është e ç'do të bëhetë?'' (1899) e Sami Frashërit. Grupit të veprave dokumentare e satirike i bashkohen kujtimet e Mihal Gramenos nga vitet e çetërisë krah Çerçiz Topullit, ''Kryengritja shqiptare'' (1925), dhe satira politike ''Gomari i Babatasit'' (1923) e Fishtës. Përveç letërsisë, tek Fletoret botohen edhe ''Proverba'' (''Emsâl'', 1878) e Sami Frashërit dhe ''Kanuni'' i Lekë Dukagjinit — ligjësitë zakonore të Shqipërisë së Veriut, të kodifikuara dhe të botuara më 1933. === Lista e veprave === {| class="wikitable sortable" |+ !Libri !Shkrimtari !Botuar !Tek Fletoret |- |[[Vargjet e lira]] |[[Migjeni]] |1936 |[https://fletoret.com/migjeni/vargjet-e-lira/ lexo] |- |Novelat e qytetit të veriut |[[Migjeni]] |1936 |[https://fletoret.com/migjeni/novelat-e-qytetit-te-veriut/ lexo] |- |Doktor Gjilpëra |[[Faik Konica]] |1924 |[https://fletoret.com/konica/doktor-gjilpera/ lexo] |- |Ese |[[Faik Konica]] |1932–1938 |[https://fletoret.com/konica/ese/ lexo] |- |Mrizi i Zânavet |[[Gjergj Fishta]] |1913 |[https://fletoret.com/fishta/mrizi-i-zanave/ lexo] |- |[[Gomari i Babatasit]] |[[Gjergj Fishta]] |1923 |[https://fletoret.com/fishta/gomari-i-babatasit/ lexo] |- |[[Kanuni i Lekë Dukagjinit|Kanuni]] |[[Lekë Dukagjini]] |1933 |[https://fletoret.com/leke-dukagjini/kanuni/ lexo] |- |[[Shqipëria ç'ka qenë, ç'është e ç'do të bëhet|Shqipëria - ç'ka qënë, ç'është e ç'do të bëhetë?]] |[[Sami Frashëri]] |1899 |[https://fletoret.com/sami-frasheri/shqiperia/ lexo] |- |Proverba (Emsâl) |[[Sami Frashëri]] |1878 |[https://fletoret.com/sami-frasheri/proverba/ lexo] |- |[[Bagëti e Bujqësi|Bagëti e Bujqësija]] |[[Naim Frashëri]] |1886 |[https://fletoret.com/naim-frasheri/bageti-e-bujqesi/ lexo] |- |Albumi |[[Fan Noli]] |1948 |[https://fletoret.com/fan-noli/albumi/ lexo] |- |[[Apologjia e Skënderbeut]] |[[Frang Bardhi]] |1636 |[https://fletoret.com/frang-bardhi/skenderbeu/ lexo] |- |Juvenilja |[[Ndre Mjeda]] |1917 |[https://fletoret.com/ndre-mjeda/juvenilja/ lexo] |- |Lirija |[[Ndre Mjeda]] |1901–1911 |[https://fletoret.com/ndre-mjeda/lirija/ lexo] |- |[[Sikur t'isha djalë]] |[[Haki Stërmilli]] |1936 |[https://fletoret.com/haki-stermilli/sikur-te-isha-djale/ lexo] |- |Vjersha |[[Zef Serembe]] |1926 |[https://fletoret.com/zef-serembe/vjersha/ lexo] |- |Kryengritja shqiptare |[[Mihal Grameno]] |1925 |[https://fletoret.com/grameno/kryengritja-e-shqiptareve/ lexo] |} == Burimi i teksteve == Burimi kryesor i materialit është koleksioni i skanimeve të Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë, i ofruar nëpërmjet Bibliotekës Kombëtare Dixhitale. Ajo që ofrohet atje janë imazhet e faqeve të skanuara, e nuk përfshihet teksti i veprave; pa nxjerrjen e tekstit, vepra mbetet formalisht publike, por praktikisht e palexueshme e e pakërkueshme.<ref name="bkd" /><ref name="udhezues">{{Cite web|date=2 gusht 2026|title=Si të shtosh një libër nga BKSH Dixhitale|url=https://fletoret.com/blog/si-te-shtosh-nje-liber-nga-bksh-dixhitale/|access-date=3 gusht 2026|website=Fletoret|language=sq}}</ref> Për këtë arsye nisma ka ndërtuar mjete që lehtësojnë transkriptimin e faqeve të skanuara në tekst, të cilat vullnetarët e redaktojnë përpara botimit. Procesi është dokumentuar publikisht, që të mund të përsëritet nga kushdo për vepra të tjera nga i njëjti katalog.<ref name="bkd" /><ref name="udhezues" /> == Kontributi == Nisma është vullnetare dhe e hapur për kontribute. Sipas faqes, mënyrat e ndihmës përfshijnë rregullimin e gabimeve në përmbajtjen ekzistuese, dërgimin e veprave që mungojnë nga shkrimtarët e listuar, përhapjen e fjalës, si edhe diskutimin në komunitetin tek reddit.com/r/fletoret.<ref name="opensource" /> == Referime == {{reflist}} == Lidhjet e jashtme == Llogaritë zyrtare të Fletoreve janë: * Faqja: https://fletoret.com/ * Blogu: https://fletoret.com/blog/ * X (Twitter): https://twitter.com/FletoretSQ * Reddit: https://www.reddit.com/r/fletoret/ * GitHub: https://github.com/Fletoret tihrgsce98vout3sn7gxh7cm33ccs7x Gjysmë e vërteta 0 348617 3022501 2965795 2026-08-05T12:28:19Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022501 wikitext text/x-wiki Një '''gjysmë e vërtetë''' është një [[Mashtrimi|deklaratë mashtruese]] që përfshin disa elemente të [[E vërteta|së vërtetës]]. Deklarata mund të jetë pjesërisht e vërtetë, thënia mund të jetë plotësisht e vërtetë, por vetëm një pjesë e të gjithë së vërtetës, ose mund të përdorë ndonjë element mashtrues, siç janë shenjat e gabuara [[Shenjat e pikësimit|të pikësimit]], ose [[kuptimi i dyfishtë]], veçanërisht nëse qëllimi është të mashtrojë, [[Evazioni (etika)|shmangë]], [[fajësojnë|fajësojë]] ose të keqinterpretojnë të vërtetën.<ref>{{Cite web|date=2012-08-31|title=Merriam Webster Definition of Half-truth, August 1, 2007|url=http://www.m-w.com/dictionary/Half-truth|access-date=2013-10-02|publisher=M-w.com}}</ref> == Qëllimi == Qëllimi dhe ose pasoja e një gjysmë të vërtetë është të bëjë diçka që në të vërtetë është vetëm një [[Besimi (epistemologji)|besim]] të duket si [[Dituria|njohuri]], ose një deklaratë e vërtetë për të përfaqësuar të gjithë të vërtetën ose ndoshta të çojë në një përfundim të rremë. Rendi në të cilin informacioni i vërtetë dhe i rremë paraqitet në një "gjysmë të vërtetë" mund të bëjë një ndryshim në besueshmërinë përfundimtare.<ref>{{Cite journal|last=Barchetti|first=Alberto|last2=Neybert|first2=Emma|last3=Mantel|first3=Susan Powell|last4=Kardes|first4=Frank R.|date=2022|title=The Half-Truth Effect and Its Implications for Sustainability|journal=Sustainability|language=en|publisher=MDPI|volume=14|issue=11|page=6943|doi=10.3390/su14116943|doi-access=free}}</ref> Barchetti dhe kolegët tregojnë se kur dy pohime të palidhura janë por së bashku me sintaksën që sugjeron kauzalitetin, pohimi besohet nëse premisa është e vërtetë (edhe nëse përfundimi është i palidhur ose i rremë). Në të kundërt, nëse deklarata e rreme vendoset në premisë, deklarata e kombinuar ka më pak gjasa të besohet. Kështu, rendi i paraqitjes mund të ndikojë në besueshmërinë e një deklarate gjysmë të vërtetë dhe është quajtur efekti i gjysmë të vërtetës.<ref>{{Cite web|title=MDPI – Publisher of Open Access Journals|url=https://www.mdpi.com/search?q=half+truth+effect&journal=sustainability&volume=14&issue=11}}</ref> Sipas teorisë [[Besimi i vërtetë i justifikuar|së justifikuar të besimit të vërtetë]] të dijes, për të ditur se një propozim i caktuar është i vërtetë, nuk duhet të besohet vetëm në propozimin e vërtetë përkatës, por duhet të ketë edhe një arsye të mirë për ta bërë këtë. Një gjysmë e vërtetë e mashtron marrësin duke paraqitur diçka të besueshme dhe duke përdorur ato aspekte të deklaratës që mund të tregohen të jenë të vërteta si një arsye e mirë për të besuar se deklarata është e vërtetë në tërësinë e saj, ose se deklarata përfaqëson të gjithë të vërtetën. Një person i mashtruar nga një gjysmë e vërtetë e konsideron propozimin si njohuri dhe vepron në përputhje me rrethanat. == Shembuj == * Në janar 2018, presidenti i SHBA-së, [[Donald Trump|Donald Trump,]] pohoi në Twitter se "për shkak të politikave të mia, papunësia e zezakëve sapo është raportuar të jetë në normën më të ulët të regjistruar ndonjëherë!" Edhe pse shkalla e papunësisë për amerikanët me ngjyrë ishte me të vërtetë në një rekord të ulët, norma kishte rënë vazhdimisht që nga viti 2010, shtatë vjet përpara se Trump të merrte detyrën.<ref>{{Cite web|title=Donald Trump is partly correct in rejoinder to Jay-Z|url=http://www.politifact.com/truth-o-meter/statements/2018/jan/30/donald-trump/donald-trump-partly-correct-rejoinder-jay-z/|website=@politifact|access-date=24 dhjetor 2023|archive-date=30 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030053546/https://www.politifact.com/truth-o-meter/statements/2018/jan/30/donald-trump/donald-trump-partly-correct-rejoinder-jay-z/|url-status=dead}}</ref> * Duke përdorur një [[Teknikiteti|teknikë]]: Ish-presidenti i SHBA [[Bill Klinton]] u angazhua në mënyrë të famshme në një gjysmë të vërtetë kur dha dëshminë se "Unë nuk kam pasur marrëdhënie seksuale me atë grua, zonjushën Lewinsky". Këtu ai u përfshi në një gabim [[Ekuivokimi|ekuivokues]] për të treguar qëllimisht një kuptim të veçantë të frazës "marrëdhënie seksuale", ndërsa synonte një kuptim tjetër, në mënyrë që të mashtronte me dashje gjykatën, ndërkohë që ishte në gjendje të pretendonte më vonë se "deklaratat e mia ishin teknikisht të sakta". * Historia klasike për [[Të verbër dhe një elefant|të verbërit dhe një elefant]]. Çdo njeri i verbër prek një pjesë të ndryshme të elefantit dhe arrin një përfundim të ndryshëm për natyrën e elefantit; ndonëse përvoja e çdo njeriu me elefantin është e saktë, asnjëri prej tyre nuk ka një kuptim të plotë të natyrës së bishës. Dikush mund të jetë duke prekur bishtin dhe të besojë se elefanti është i gjatë dhe i hollë, një tjetër mund të jetë duke prekur barkun dhe të thotë se është i rrumbullakët dhe i madh. == Politika == Disa forma të gjysmë të vërtetave janë një pjesë e pashmangshme e politikës në [[Demokracia përfaqësuese|demokracitë përfaqësuese]]. Reputacioni i një kandidati politik mund të dëmtohet në mënyrë të pariparueshme nëse ai ekspozohet në gënjeshtër, kështu që një stil kompleks i gjuhës ka evoluar për të minimizuar mundësinë që kjo të ndodhë. Nëse dikush nuk ka thënë diçka, nuk mund të akuzohet për gënjeshtër. Si pasojë, politika është bërë një botë ku priten gjysmë të vërteta dhe deklaratat politike rrallë pranohen në vlerën nominale.<ref name="htpolitics">{{Cite book|last=Crystal, David|title=The Cambridge Encyclopedia of the English Language|publisher=Cambridge University Press|year=2003|page=378|author-link=David Crystal}}</ref> [[William Safire]] përkufizon një gjysmë të vërtetë, për qëllime politike, si "një deklaratë mjaft të saktë për të kërkuar një shpjegim; dhe sa më i gjatë të jetë shpjegimi, aq më shumë ka gjasa një reagim publik i gjysmëbesimit".<ref>{{Cite book|last=William Safire|url=https://archive.org/details/newlanguageofpol00safi|title=The New Language of Politics: An Anecdotal Dictionary of Catchwords, Slogans, and Political Usage|publisher=[[Random House]]|year=1968|author-link=William Safire|url-access=registration}}</ref> Është treguar se rendi i gjysmës së së vërtetës bën një ndryshim në besimin e raportuar në deklaratë. Kjo është kur një deklaratë fillon me një deklaratë të vërtetë e ndjekur nga një deklaratë tjetër e palidhur (ose e vërtetë ose e rreme), deklarata besohet. Sidoqoftë, kur deklarimi i rremë vihet përpara, atëherë e gjithë paketa besohet më pak, pavarësisht nëse pjesa e dytë e argumentit është e vërtetë apo e rreme.<ref>{{Cite journal|last=Barchetti|first=Alberto|last2=Neybert|first2=Emma|last3=Mantel|first3=Susan Powell|last4=Kardes|first4=Frank R.|date=2022|title=The Half-Truth Effect and Its Implications for Sustainability|journal=Sustainability|language=en|publisher=MDPI|volume=14|issue=11|page=1-19|doi=10.3390/su14116943|doi-access=free}}</ref> Në veprën e tij të vitit 1990 ''The Magic Lantern: Revolucioni i 1989-ës, i dëshmuar në Varshavë, Budapest, Berlin dhe Pragë'', [[Timothy Garton Ash]] iu përgjigj thirrjes së [[Václav Havel]] për "të jetuarit në të vërtetën": {{Cquote|Tani presim shumë gjëra nga politikanët në një demokraci parlamentare që funksionon mirë. Por "të jetosh në të vërtetën" nuk është një prej tyre. Në fakt, thelbi i politikës demokratike mund të përshkruhet më tepër si "të punosh në gjysmë të vërtetën". Demokracia parlamentare është, në zemër të saj, një sistem i mashtrimeve të kufizuara kundërshtare, në të cilin secila palë përpiqet të paraqesë një pjesë të së vërtetës sikur të ishte e tëra.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=R1rRfwR-l8MC&q=havel+half.truth&pg=PA134|title=The Revolutions of 1989|author=Vladimir Tismaneanu|year=1999|publisher=Routledge|isbn=0-415-16949-6}}</ref>}} Filozofi [[Alfred North Whitehead]] u citua të thoshte: "Nuk ka të vërteta të plota; të gjitha të vërtetat janë gjysmë të vërteta. Po përpiqet t'i trajtojë ato si të vërteta të tëra që luajnë djallin".<ref>Alfred North Whitehead, ''Dialogues'', 1954: Prologue.</ref> Nëse kjo është e vërtetë, deklaratat ose të vërtetat, të cilat sipas Whitehead janë të gjitha gjysmë të vërteta, janë të prirura për të krijuar përfundime mashtruese dhe të rreme. == Teoria e memeve == [[Richard Brodie]] i lidh gjysmë të vërtetat me [[Meme|memet]], duke shkruar, "e vërteta e çdo propozimi varet nga supozimet që bëni kur e konsideroni atë - memet e veçanta që përdorni për të menduar për të".<ref name="brodie">{{Cite book|last=Brodie, Richard|title=Virus of the Mind: The New Science of the Meme|publisher=Integral Press, Seattle|year=1996|page=51}}</ref> Brodie i konsideron gjysmë të vërtetat një pjesë të domosdoshme të ndërveprimit njerëzor, sepse ato lejojnë zbatimin praktik të ideve kur është jopraktike të përçohet i gjithë informacioni i nevojshëm për të marrë një vendim plotësisht të informuar, megjithëse disa gjysmë të vërteta mund të çojnë në përfundime ose konkluzione të rreme në botë. të [[Logjika|logjikës]]. == Citatet == Nocioni i gjysmë të vërtetave ka ekzistuar në kultura të ndryshme, duke shkaktuar disa thënie [[Epigrami|epigramatike]]. * [[Karl Kraus]], një gazetar, kritik, dramaturg dhe poet austriak vuri në dukje: "Një [[Aforizmi|aforizëm]] nuk mund të jetë kurrë e vërteta e plotë; është ose një gjysmë e vërtetë ose një e vërtetë e gjysmë".<ref>As quoted in [[Thomas Szasz]], ''Anti-Freud: Karl Kraus's Criticism of Psychoanalysis and Psychiatry'', 1990, p. 157.</ref> * [[Arthur Koestler]], një autor dhe gazetar hungarez-britanik, shkroi: "Dy gjysmë të vërteta nuk bëjnë një të vërtetë, dhe dy gjysmë kultura nuk bëjnë një kulturë".<ref>As quoted in [[Jonathon Green]], ''Says who?: a guide to the quotations of the century'', 1988, p. 451.</ref> == E vërteta selektive == E vërteta selektive është një akt i të treguarit të një pjese të së vërtetës në mënyrë selektive, me dashje ose pa dashje.<ref name="GillotCommSelectiveTruth">{{Cite web|title=Selective Truth-Telling|url=https://www.gillottcommunications.com/selective-truth-telling/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230316125718/https://www.gillottcommunications.com/selective-truth-telling/|archive-date=2023-03-16|publisher=Gillott Communication}}</ref> E vërteta selektive e qëllimshme dhe e paqëllimshme nuk janë aspak të vërteta.<ref name="bbcdeviousart">{{Cite web|title=The devious art of lying by telling the truth|url=https://www.bbc.com/future/article/20171114-the-disturbing-art-of-lying-by-telling-the-truth|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230309164112/https://www.bbc.com/future/article/20171114-the-disturbing-art-of-lying-by-telling-the-truth|archive-date=2023-03-09|publisher=BBC}}</ref> === Etika dhe morali === Ndërsa informacioni selektiv i së vërtetës nuk është informacion i vërtetë, nëse thënia e së vërtetës selektive konsiderohet si [[Mashtrimi|mashtruese]] apo [[Gënjeshtra|gënjeshtare]] dhe morali janë objekt debati. Disa dijetarë mendojnë se është mashtruese dhe gënjeshtare dhe disa dijetarë mendojnë se nuk janë. Disa filozofë e konsiderojnë të vërtetën selektive mashtruese, por jo gënjeshtare.<ref name="bbcdeviousart"/><ref name="missouritruth">{{Cite web|title=TRUTH TELLING|url=https://medicine.missouri.edu/centers-institutes-labs/health-ethics/faq/truth-telling|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310121646/https://medicine.missouri.edu/centers-institutes-labs/health-ethics/faq/truth-telling|archive-date=2023-03-10|publisher=Center of Health Ethics, School of Medicine, University of Missouri}}</ref> Disa filozof thjesht konsiderojnë se nuk është gënjeshtër.<ref name="GillotCommSelectiveTruth"/> == Shiko gjithashtu == {{div col|colwidth=22em}} * [[Fakte alternative]] * [[Kazuistry]] * [[Shkalla e së vërtetës]] * ''[[Ekonomike me të vërtetën]]'' * [[Gabimi i shkakut të vetëm]] * [[Logjika e paqartë]] * Përgjigje [[Jezuitike]] * [[Duke nxituar në përfundime]] * [[Gënjeshtra]] * [[Hangout e kufizuar]] * [[Minimizim (psikologji)]] * [[Hangout i kufizuar i modifikuar]] * [[Logjika me shumë vlera]] * [[Paragjykimi i lëshimit]] * [[ Korrektësia politike]] * [[Parimi i bivalencës]] * [[Duke cituar jashtë kontekstit]] * [[Sofiste]] * [[E vërteta]] * [[Fjalë nuselalë]] * [[Zgjidhja e qershisë]] {{div col end}} == Referime == [[Kategoria:Terma poshtërues]] [[Kategoria:Mashtrim]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] ign2bsha7fc7yfgxbm6ns2u04jk6avm Diskutim:Kalvinizmi 1 350818 3022525 2791853 2026-08-05T14:12:03Z Leutrim.P 113691 Faqja u zëvendësua me '{{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kalvinizmi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}}' 3022525 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kalvinizmi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} og1mu8lbjarsa2by8j4hdxgchjhdlnh Rrjeti i Grave të Kosovës 0 351327 3022712 3017614 2026-08-05T22:16:04Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022712 wikitext text/x-wiki '''Rrjeti i Grave të Kosovës''' (RrGK) është një [[Organizata joqeveritare|organizatë joqeveritare]], [[Organizata jofitimprurëse|jofitimprurëse]] që inkuadron organizata [[Gratë në Kosovë|të grave në Kosovë.]] Misioni i RrGK-së është të mbështesë, mbrojë dhe promovojë [[Të drejtat e grave|të drejtat]] dhe interesat e grave dhe vajzave në [[Kosova|Kosovë]], si dhe për arritjen e [[Barazia gjinore në Kosovë|barazisë gjinore]] në jetën publike, politike, ekonomike dhe shoqërore, pa dallim të bindjeve politike, religjionit, moshës, nivelit të arsimit, orientimit seksual apo aftësisë. RrGK bashkon organizata të udhëhequra nga gratë, të cilat i përkasin etnive të ndryshme si shqiptare, serbe, rome, ashkali dhe egjiptase, të cilat veprojnë në [[Komunat e Kosovës|komuna]] dhe komunitete të ndryshme të Kosovës. RrGK angazhohet në avokim, hulumtim, ngritje kapacitetesh, dhënie grantesh për organizata anëtare, bashkëpunim me institucione vendore e ndërkombëtare. Njëherit, rrjeti organizon protesta dhe marshe në mbrojtje të viktimave të dhunës, duke përfshirë fushatën "Nuk ka arsyetim!", instalacionin "Këpucët e Kuqe", reagimet emergjente para institucioneve të drejtësisë për të kërkuar llogaridhënie, si dhe aktivitete të tjera të ngjashme.<ref>{{Cite web|title=Kosovo Women's Network|url=https://womensnetwork.org/sq/|access-date=2026-07-28|website=womensnetwork.org|language=sq-AL}}</ref> == Sfondi historik i organizatës == RrGK u themelua në vitin 1996, si një rrjet joformal i grupeve të grave dhe organizatave nga rajone të ndryshme të Kosovës. Në fillimet e tij, rrjeti u zhvillua në një kontekst politik dhe shoqëror të vështirë, kur organizatat e grave luanin rol të rëndësishëm në solidaritet komunitar, ndihmë humanitare dhe përfaqësim qytetar. Që nga themelimi, RrGK u zhvillua gradualisht në një rrjet që avokon në emër të grave dhe vajzave në nivel lokal, rajonal dhe ndërkombëtar. Pas vitit 1999, me ndryshimet politike në Kosovë dhe me krijimin e institucioneve të reja, roli i organizatave të grave u zgjerua. RrGK filloi të vepronte më qartë si strukturë koordinuese e organizatave të grave, duke ngritur çështje si, pjesëmarrja e grave në vendimmarrje, [[dhuna në familje]], qasja në shëndetësi, arsimi, punësimi dhe fuqizimi ekonomik.<ref>{{Cite web|date=2021-11-03|title=Kosovo Women’s Network: We want to ensure women's representation in decision-making processes|url=https://givingbalkans.org/kosovo_en/content/kosovo-womens-network-we-want-ensure-womens-representation-decision-making-processes|access-date=2026-07-28|website=Giving Balkans|language=en}}</ref> Në vitin 2006, RrGK u bë organizata e parë jofitimprurëse dhe joqeveritare në Kosovë që miratoi një kod të mirësjelljes, duke e paraqitur këtë si pjesë të angazhimit për transparencë dhe përgjegjësi institucionale.<ref>{{Cite web|title=KWN Launches New Ethical and Accountability Code|url=https://womensnetwork.org/kwn-launches-new-ethical-and-accountability-code/|access-date=2026-07-28|language=en-US}}</ref> Në vitin 2012, RrGK themeloi Fondin e Grave të Kosovës, me mbështetjen e [[Kvinna till Kvinna|Fondacionit Kvinna till Kvinna.]] Ky fond u krijua për të ofruar grante të vogla dhe fleksibile për organizatat e grave, sidomos për ato që kanë më pak qasje në burime të tjera financimi. Faqja zyrtare e RrGK-së, për Fondin e Grave të Kosovës, thekson se fondi u krijua për të mbështetur iniciativat e organizatave të grave në nivel lokal.<ref>{{Cite web|title=Kosovo Women's Network|url=https://womensnetwork.org/sq/|access-date=2026-07-28|website=womensnetwork.org|language=sq-AL}}</ref> == Struktura e organizatës == RrGK është rrjet i organizatave të grave dhe funksionon përmes një strukture që përfshin anëtaret, Kuvendin e Anëtareve, Bordin dhe stafin ekzekutiv. Kuvendi i Anëtareve përmendet si organi më i lartë qeverisës i rrjetit, i cili mbikëqyr dhe vlerëson punën e organizatës. Përmes kësaj strukture, organizatat anëtare kanë rol në orientimin strategjik dhe në vlerësimin e punës së RrGK-së. Numri i organizatave anëtare ka ndryshuar në vite dhe burimet publike nuk japin gjithmonë të njëjtin numër, sepse anëtarësia është proces dinamik. Organizata të reja mund të anëtarësohen, derisa disa mund të largohen, ndërsa disa mund të bëhen joaktive. Burimet e vitit 2025 e paraqesin RrGK-në si rrjet me 139 organizata anëtare, të udhëhequra nga gratë dhe të shpërndara në gjithë Kosovën. Brenda rrjetit bëjnë pjesë organizata si Shoqata e Grave “Aureola”, Qendra për Mbrojtjen e Grave dhe Fëmijëve, Iniciativa e Grave të Kosovës, [[Medica Kosova|“Medica Kosova”]], “Open Door” (Dera e Hapur), [[Qendra Kosovare për Studime Gjinore|Qendra Kosovare për Studime Gjinore (QKSG),]] shoqata “Hareja” në Rahovec, si dhe “Prehja” në Skenderaj, RROGRAEK (Rrjeti i Organizatave të Grave Rome, Ashkali dhe Egjiptiane të Kosovës), Mitrovica Women Association for Human Rights (MWAHR), “Svet Andjela”, si dhe shumë organizata të tjera.<ref>{{Cite web|title=Members|url=https://womensnetwork.org/members-main/|access-date=2026-07-28|language=en-US}}</ref> == Qëllimi dhe misioni i organizatës == Qëllimi kryesor i RrGK-së është avancimi i të drejtave të grave dhe vajzave në Kosovë. Rrjeti synon një shoqëri ku gratë dhe burrat kanë mundësi të barabarta në arsimim, punësim, pjesëmarrje politike, kujdes shëndetësor dhe jetë pa dhunë. Në praktikë, RrGK e realizon këtë qëllim përmes disa formave veprimi: avokimit institucional, organizimit të fushatave publike, hartimit të analizave dhe raporteve, mbështetjes së organizatave lokale, ngritjes së kapaciteteve të aktivisteve dhe bashkëpunimit me institucione publike, donatorë dhe organizata ndërkombëtare. Qëllimi i rrjetit nuk kufizohet vetëm në përfaqësimin formal të grave, por lidhet edhe me ndryshimin e politikave publike dhe praktikave shoqërore. RrGK kërkon që barazia gjinore të përfshihet në institucione, buxhete, ligje, programe zhvillimore dhe në jetën e përditshme të qytetarëve.<ref>{{Cite web|title=Përmirësimi i barazisë gjinore përmes sundimit të ligjit|url=https://womensnetwork.org/sq/programet/grate-ne-politike-dhe-vendimmarrje/|access-date=2026-07-28|language=sq-AL}}</ref> === Strategjitë e organizatës === RrGK ka vepruar përmes strategjive shumëvjeçare, të cilat përcaktojnë drejtimet kryesore të punës së organizatës. Strategjia 2015–2018 synonte forcimin e rrjetit dhe zbatimin e programeve të lidhura me barazinë gjinore. Në vitin 2014, RrGK lansoi strategjinë e re për periudhën 2015–2018, duke e paraqitur atë si dokument orientues për punën e ardhshme të rrjetit.[https://womensnetwork.org/wp-content/uploads/2018/10/kwn_strategy_2015_2018_eng.pdf] Strategjia 2019–2022 u përqendrua në gjashtë fusha programatike. Fusha e parë ishte fuqizimi i lëvizjes feministe në Kosovë, që kishte për qëllim rritjen e solidaritetit dhe bashkëpunimit mes organizatave të grave. Fusha e dytë ishte pjesëmarrja e grave në politikë dhe vendimmarrje, me synim që gratë të mos jenë vetëm të pranishme numerikisht, por edhe të kenë ndikim real në vendimmarrje.<ref>{{Cite web|title=KWN finalizes New 2019-2022 Strategy|url=https://womensnetwork.org/kwn-finalizes-new-2019-2022-strategy/|access-date=2026-07-28|language=en-US}}</ref> Fusha e tretë lidhej me të drejtat e grave në kujdesin shëndetësor, duke përfshirë qasjen në shërbime cilësore dhe të ndjeshme gjinore. Fusha e katërt përqendrohej në jetën pa dhunë me bazë gjinore, duke përfshirë avokimin për mbrojtje më të mirë institucionale dhe shërbime më të forta për viktimat. Fusha e pestë ishte fuqizimi ekonomik i grave, ndërsa fusha e gjashtë lidhej me qasjen në edukim cilësor dhe të ndjeshëm gjinor. Strategjia 2023–2026 është strategjia aktuale e Rrjetit të Grave të Kosovës (RrGK). Ajo u hartua përmes konsultimeve me organizatat anëtare, Bordin e Drejtorëve, partnerët dhe palë të tjera të interesit. Fushat strategjike të saj fokusohen në avancimin e barazisë gjinore përmes sundimit të ligjit, luftimin e dhunës me bazë gjinore, fuqizimin ekonomik të grave dhe edukimin transformues gjinor. Gjithashtu, ajo përfshin forcimin e lëvizjes feministe dhe mbrojtjen e mjedisit.[https://womensnetwork.org/wp-content/uploads/2023/10/KWN-Strategy-2023-2026.pdf] == Fondi i Grave të Kosovës == Fondi i Grave të Kosovës është një mekanizëm i rëndësishëm i RrGK-së, i krijuar në vitin 2012. Fondi ofron grante të vogla për organizata të grave, veçanërisht për ato që punojnë në nivel lokal, në zona rurale ose me grupe të margjinalizuara.Ky fond ka rëndësi të veçantë sepse shumë organizata lokale të grave nuk kanë qasje të lehtë në donatorë të mëdhenj ndërkombëtarë. Përmes granteve të vogla, RrGK synon të forcojë organizatat lokale dhe të mbështesë nisma konkrete në komunitete. Fondi ka mbështetur qindra iniciativa, duke kontribuar në forcimin e organizatave të grave dhe në rritjen e ndikimit të tyre në nivel lokal.<ref>{{Cite web|title=Kosovo Women’s Fund|url=https://womensnetwork.org/kosovo-womens-fund/|access-date=2026-07-28|language=en-US}}</ref> == Veprimtaria dhe ndikimi i organizatës == RrGK vepron në fusha të ndryshme që lidhen me të drejtat e grave dhe barazinë gjinore, përfshirë pjesëmarrjen politike, dhunën me bazë gjinore, fuqizimin ekonomik, shëndetin, arsimin dhe buxhetimin e përgjegjshëm gjinor. Organizata ka publikuar raporte, analiza dhe rekomandime për institucione vendore dhe ndërkombëtare, me fokus në politikat publike dhe zbatimin e legjislacionit për barazi gjinore. Në fushën e dhunës me bazë gjinore, RrGK ka monitoruar institucionet përgjegjëse dhe ka kërkuar zbatim më efektiv të ligjeve dhe mekanizmave mbrojtës për viktimat. Organizata ka trajtuar gjithashtu çështje që lidhen me qasjen në drejtësi, funksionimin e strehimoreve dhe përgjegjësinë institucionale në rastet e dhunës në familje dhe dhunës seksuale.<ref>{{Cite web|title=Gender-Based Discrimination And Labour in Western Balkans|url=https://womensnetwork.org/gender-based-discrimination-and-labour-in-western-balkans-2/|access-date=2026-07-28|language=en-US}}</ref> Në aspektin e pjesëmarrjes politike, RrGK ka avokuar për përfshirje më të madhe të grave në institucione publike dhe procese vendimmarrëse. Aktivitetet e organizatës kanë përfshirë monitorimin e përfaqësimit gjinor në institucione, analiza mbi pjesëmarrjen politike të grave dhe rekomandime për politika më gjithëpërfshirëse.RrGK ka punuar gjithashtu në promovimin e buxhetimit të përgjegjshëm gjinor, duke kërkuar që politikat fiskale dhe buxhetet publike të marrin parasysh ndikimin e tyre mbi gratë dhe burrat. Përmes hulumtimeve dhe avokimit institucional, organizata ka trajtuar çështje që lidhen me pabarazitë ekonomike dhe qasjen në shërbime publike.[https://womensnetwork.org/wp-content/uploads/2025/12/KWN_Zero_Tolerance_2025_Eng-1.pdf] === Rëndësia e organizatës === RrGK konsiderohet një nga rrjetet më të mëdha të organizatave të grave në Kosovë. Përmes bashkëpunimit ndërmjet organizatave anëtare, rrjeti ka marrë pjesë në debate publike dhe procese institucionale që lidhen me të drejtat e grave dhe barazinë gjinore. RrGK ka funksionon gjithashtu si platformë bashkëpunimi ndërmjet organizatave lokale të grave dhe institucioneve vendore dhe ndërkombëtare. Përmes strategjive shumëvjeçare, hulumtimeve, avokimit dhe Fondit të Grave të Kosovës, RrGK ka mbështetur iniciativa të ndryshme të shoqërisë civile që lidhen me të drejtat e grave, pjesëmarrjen publike dhe drejtësinë shoqërore.[https://womensnetwork.org/wp-content/uploads/2025/02/Updated-statute-of-the-KWN.pdf] == Shiko edhe == * [[Të drejtat e grave]] == Referime == [[Kategoria:Organizata joqeveritare]] rmw8zjvabd7tfjrv39ihexxl847nrnn Maskimi 0 353954 3022520 2966848 2026-08-05T13:57:29Z Leutrim.P 113691 removed [[Category:Maskim]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022520 wikitext text/x-wiki [[File:Disguise_hat_glasses_scarf.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Disguise_hat_glasses_scarf.jpg|parapamje|Maskimi.|293x293px]] Një '''maskim'''<ref>{{Cite web|title=Kuptimi i fjalës Maskim ‹ FJALË|url=https://fjale.al/maskim|access-date=2024-05-02|website=fjale.al|language=sq}}</ref> mund të jetë çdo gjë e fshehtë që fsheh identitetin e dikujt ose ndryshon pamjen fizike të një personi, duke përfshirë një parukë, [[syzet]], [[Kozmetika|kozmetikë]]<nowiki/>n, mustaqet e rreme, kostumet ose sende të tjera. [[Kamuflazhi]] është një lloj maskimi për njerëzit, për kafshët dhe për sendet. Përdoren gjithashtu kapele, syze, ndryshime në stilin e flokëve apo paruke, operacione plastike dhe kozmetikë. Maskimet mund të përdoren nga [[Krimi|kriminelë]], [[Terrorizmi|terroristë]], [[Spiunazhi|agjentë sekretë]] dhe [[Forca Delta|operatorë të forcave speciale]] që kërkojnë të shmangin identifikimin. Një person që punon për një agjenci që përpiqet të marrë informacion mund të shkojë "i fshehtë" për të marrë informacion pa u njohur nga publiku; një personazh i famshëm mund të kalojë "fshehtësisht" për të shmangur vëmendjen e padëshiruar të shtypit. Në [[Libri komik|librat dhe në filmat komikë]], maskimet shpesh përdoren nga [[Superhero|superheronjtë]], dhe në [[Shkenca fiktive|fantashkencë]] ato mund të përdoren nga alienët. Veshja me kostume është një traditë e [[Halloween|Halloween-it]]. == Shiko edhe == * [[Fshehja]] == Referime == [[Kategoria:Mashtrim]] gkw5g63p3lkkmv704g0u4b2pj98aruz 3022521 3022520 2026-08-05T13:58:24Z Leutrim.P 113691 /* Shiko edhe */ 3022521 wikitext text/x-wiki [[File:Disguise_hat_glasses_scarf.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Disguise_hat_glasses_scarf.jpg|parapamje|Maskimi.|293x293px]] Një '''maskim'''<ref>{{Cite web|title=Kuptimi i fjalës Maskim ‹ FJALË|url=https://fjale.al/maskim|access-date=2024-05-02|website=fjale.al|language=sq}}</ref> mund të jetë çdo gjë e fshehtë që fsheh [[Identiteti (kthjellim)|identitetin]] e dikujt ose ndryshon pamjen fizike të një personi, duke përfshirë një parukë, [[syzet]], [[Kozmetika|kozmetikë]]<nowiki/>n, mustaqet e rreme, kostumet ose sende të tjera. [[Kamuflazhi]] është një lloj maskimi për njerëzit, për kafshët dhe për sendet. Përdoren gjithashtu kapele, syze, ndryshime në stilin e flokëve apo paruke, operacione plastike dhe kozmetikë. Maskimet mund të përdoren nga [[Krimi|kriminelë]], [[Terrorizmi|terroristë]], [[Spiunazhi|agjentë sekretë]] dhe [[Forca Delta|operatorë të forcave speciale]] që kërkojnë të shmangin identifikimin. Një person që punon për një agjenci që përpiqet të marrë informacion mund të shkojë "i fshehtë" për të marrë informacion pa u njohur nga publiku; një personazh i famshëm mund të kalojë "fshehtësisht" për të shmangur vëmendjen e padëshiruar të shtypit. Në [[Libri komik|librat dhe në filmat komikë]], maskimet shpesh përdoren nga [[Superhero|superheronjtë]], dhe në [[Shkenca fiktive|fantashkencë]] ato mund të përdoren nga alienët. Veshja me kostume është një traditë e [[Halloween|Halloween-it]]. == Shiko edhe == * [[Maska]] * [[Mashtrimi]] * [[Identiteti (kthjellim)]] == Referime == [[Kategoria:Mashtrim]] 8c92do1h10nvy3cs7vq011vbdy97txl Kodiku 0 354591 3022714 3008806 2026-08-05T22:39:23Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022714 wikitext text/x-wiki [[File:Devil_codex_Gigas.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Devil_codex_Gigas.jpg|parapamje|''[[Kodeksi Gigas|Kodiku Gigas]]'', shekulli i 13-të, Bohemi.]] '''Kodiku<ref>{{Cite book|title=The Chambers Dictionary|url=https://archive.org/details/chambersdictiona0000unse_x2v6|publisher=Chambers|year=2003|isbn=0-550-10105-5|edition=9th|chapter=codex}}</ref>''' ishte paraardhësi historik i librit modern. Në vend që të përbëhej nga fletë letre, ai përdorte fletë velumi, papirusi ose materiale të tjera. Termi kodik përdoret shpesh për librat e lashtë të dorëshkrimeve, me përmbajtje të shkruar me dorë.<ref>''[[Oxford English Dictionary]]'', 2nd ed.: Codex: "a manuscript volume"</ref> Një kodik, njësoj si libri modern, lidhet duke grumbulluar faqet dhe duke siguruar një grup skajesh me metoda të ndryshme gjatë shekujve, por në një formë analoge me libërlidhjen moderne. Librat modernë ndahen në dërrasa me kapak (ose fletë të buta) dhe ato të lidhura me dërrasa të forta, të quajtura kuti të forta. Lidhjet e përpunuara historike quhen lidhje thesari.<ref>[[Michelle P. Brown]], ''Understanding Illuminated Manuscripts, revised: A Guide to Technical Terms'', 2018, Getty Publications, {{ISBN|1606065785}}, 9781606065785 [https://books.google.com/books?id=a4Z1DwAAQBAJ&pg=PA109 p. 109].</ref>{{sfn|Lyons|2011|p=22}} Të paktën në botën perëndimore, alternativa kryesore ndaj formatit të kodikut të faqezuar për një dokument të gjatë ishte rrotulla e vazhdueshme, e cila ishte forma dominuese e dokumentit në botën antike. Disa kode palosen vazhdimisht si një koncertinë, veçanërisht kodikët e Majave dhe kodet Aztec, të cilët në fakt janë fletë të gjata letre ose lëkurë kafshësh të palosur në faqe. Në Japoni, kodikët e stilit të koncertinës të quajtur orihon u zhvilluan gjatë periudhës Heian (794–1185) u bënë prej letre.<ref>{{Cite web|title=CBAA the Association for Book Art Education - A HISTORY OF THE ACCORDION BOOK: PART II // Peter Thomas|url=https://www.collegebookart.org/bookarttheory/10634352|access-date=2023-10-26|website=www.collegebookart.org}}</ref> Romakët e lashtë e zhvilluan formën nga tabletat e dyllit. Zëvendësimi gradual i rrotullës nga kodiku është quajtur përparimi më i rëndësishëm në krijimin e librave përpara shpikjes së [[Shtypshkronjësi|shtypshkronjës]].<ref>{{harvnb|Roberts|Skeat|1983|p=1}}</ref> Kodiku transformoi formën e vetë librit dhe ofroi një formë që ka zgjatur që atëherë. Përhapja e kodikut shoqërohet shpesh me ngritjen e krishterimit, i cili në fillim adoptoi formatin e Biblës. I përshkruar për herë të parë në shekullin e parë të epokës së zakonshme, kur poeti romak Martial vlerësoi përdorimin e tij të përshtatshëm, kodiku arriti barazinë numerike me rrotullën rreth vitit 300 të e.s. shekulli i 6-të.<ref name="Oxf">"Codex" in the ''[[Oxford Dictionary of Byzantium]]'', Oxford University Press, New York & Oxford, 1991, p. 473. {{ISBN|0195046528}}.</ref><ref>{{harvnb|Roberts|Skeat|1983|p=75}}</ref> == Shiko edhe == * [[Rrotulla]] * [[Libri]] == Referime == [[Kategoria:Libra sipas llojit]] [[Kategoria:Kodikologji]] [[Kategoria:Shpikje italiane]] [[Kategoria:Dorëshkrime sipas llojit]] ehvh4ns938p8hvvr3q41809tb9gmvrg Policia Mbretërore e Malajzisë 0 356350 3022961 3021783 2026-08-06T11:57:30Z Arianit 106 rregullime 3022961 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Royal Malaysian Police.svg|parapamje|Stema e Policisë Mbretërore të Malajzisë]] '''Policia Mbretërore e Malajzisë''' (shpesh e shkurtuar '''PMM''') ({{Lang-ms|Polis Diraja Malaysia (PDRM)}}), është një forcë [[Agjencia e zbatimit të ligjit|policore (kryesisht) e uniformuar kombëtare dhe federale]] në [[Malajzia|Malajzi]]. Policia është një organizatë e centralizuar dhe selia e saj është e vendosur në Bukit Aman, [[Kuala Lumpur]]. Forca policore udhëhiqet nga një Inspektor i Përgjithshëm i Policisë (IPP) i cili, është Razarudin Husejn. Kushtetuta, kontrolli, punësimi, rekrutimi, financimi, disiplina, detyrat dhe kompetencat e forcës policore janë të specifikuara dhe të rregulluara nga Ligji i Policisë i vitit 1967. PMM-ja bashkëpunon vazhdimisht me forcat policore në mbarë botën, duke përfshirë nga ato gjashtë vende fqinje që Malajzia ndan një kufi me: [[Policia Kombëtare e Indonezisë|Policinë Kombëtare të Indonezisë]], Policinë Kombëtare të Filipineve,<ref>{{Cite web|date=21 mars 2002|title=RP, Malaysia intensify joint effort vs terrorism, transnational crimes|url=http://www.philstar.com/headlines/154650/rp-malaysia-intensify-joint-effort-vs-terrorism-transnational-crimes|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512131018/http://www.philstar.com/headlines/154650/rp-malaysia-intensify-joint-effort-vs-terrorism-transnational-crimes|archive-date=12 maj 2016|access-date=12 maj 2016|publisher=The Philippine Star}}</ref> [[Forca e Policisë Mbretërore të Bruneit|Forcat e Policisë Mbretërore të Bruneit]],<ref>{{Cite web|last=Izam Said Ya'akub|date=2 dhjetor 2010|title=Multilateral cooperation needed to counter transnational crime|url=http://www.bt.com.bn/news-national/2010/12/02/multilateral-cooperation-needed-counter-transnational-crime|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512132349/http://www.bt.com.bn/news-national/2010/12/02/multilateral-cooperation-needed-counter-transnational-crime|archive-date=12 maj 2016|access-date=12 maj 2016|publisher=The Brunei Times}}</ref>Policinë Mbretërore Thai,<ref>{{Cite web|date=14 maj 2015|title=Thai, Malaysian police agree cooperation|url=http://www.nationmultimedia.com/national/Thai-Malaysian-police-agree-cooperation-30260033.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512132050/http://www.nationmultimedia.com/national/Thai-Malaysian-police-agree-cooperation-30260033.html|archive-date=12 maj 2016|access-date=12 maj 2016|publisher=The Nation}}</ref> Singaporen Forca e Policisë<ref>{{Cite web|date=5 maj 2012|title=Malaysia, Singapore police to work closely in combating cybercrime|url=http://www.theborneopost.com/2012/05/05/malaysia-singapore-police-to-work-closely-in-combating-cybercrime/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512131715/http://www.theborneopost.com/2012/05/05/malaysia-singapore-police-to-work-closely-in-combating-cybercrime/|archive-date=12 maj 2016|access-date=12 maj 2016|website=Bernama|publisher=The Borneo Post}}</ref> dhe Siguria Publike Popullore e Vietnamit.<ref>{{Cite web|date=20 gusht 2015|title=Vietnam People's Police Force's 70th anniversary marked abroad|url=http://vovworld.vn/en-us/News/Vietnam-Peoples-Police-Forces-70th-anniversary-marked-abroad/361307.vov|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512125005/http://vovworld.vn/en-us/News/Vietnam-Peoples-Police-Forces-70th-anniversary-marked-abroad/361307.vov|archive-date=12 maj 2016|access-date=12 maj 2016|publisher=[[Voice of Vietnam]] 5}}</ref><ref>{{Cite web|date=1 tetor 2015|title=Vietnam, Malaysia sign agreement on transnational crimes|url=http://en.nhandan.org.vn/society/item/3667802-vietnam-malaysia-sign-agreement-on-transnational-crimes.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512124638/http://en.nhandan.org.vn/society/item/3667802-vietnam-malaysia-sign-agreement-on-transnational-crimes.html|archive-date=12 maj 2016|access-date=12 maj 2016|publisher=Nhân Dân}}</ref> Aktualisht ka më shumë se 130,000 oficerë nën Policinë Mbretërore të Malajzisë. PMM-ja shpesh punon ngushtë me agjencitë e tjera të zbatimit të ligjit në vend, si departamenti i doganave, departamenti i imigracionit, agjencia e zbatimit të detit dhe shumë të tjera. ==Referime== fbinc9exil3pk6r6wiqxboxkdpyfpwd Rodrygo 0 356360 3022716 3012366 2026-08-05T23:07:31Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022716 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Rodrygo | image = POST-CARD-MONTAGEM-RODRYGO (cropped).png | image_size = | caption = Rodrygo në vitin 2023 | full_name = Rodrygo Silva de Goes<ref name="FIFA 2022">{{cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=FIFA World Cup Qatar 2022 – Squad list: Brazil (BRA)|publisher=[[FIFA]]|language=en|page=4|date=15 nëntor 2022|access-date=15 nëntor 2022}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|9|1|2001|df=y}}<ref name="GE1">{{cite web|url=http://globoesporte.globo.com/sp/santos-e-regiao/futebol/times/santos/noticia/2016/08/inspiracao-em-neymar-e-pai-jogador-conheca-rodrygo-nova-joia-do-santos.html|title=Inspiração em Neymar e pai jogador: conheça Rodrygo, nova joia do Santos|publisher=[[Globo Esporte]]|language=pt|date=16 gusht 2016|access-date=2 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416101445/http://globoesporte.globo.com/sp/santos-e-regiao/futebol/times/santos/noticia/2016/08/inspiracao-em-neymar-e-pai-jogador-conheca-rodrygo-nova-joia-do-santos.html|archive-date=16 prill 2019|url-status=live}}</ref> | birth_place = [[Osasco]], Brazil | height = 1.74 m<ref>{{Cite web|url=https://www.realmadrid.com/en/football/squad/rodrygo-goes|title=Real Madrid profile|publisher=Real Madrid C.F.|language=en|access-date=2 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191224022639/https://www.realmadrid.com/en/football/squad/rodrygo-goes|archive-date=24 dhjetor 2019|url-status=live}}</ref> | position = [[Sulmuesi (futboll)|Anësor]], [[Sulmuesi (futboll)|Sulmues]] | currentclub = [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] | clubnumber = 11 | youthyears1 = 2011–2017 | youthclubs1 = [[Santos FC Reserves and Academy|Santos]] | years1 = 2017–2019 | clubs1 = [[Santos FC|Santos]] | caps1 = 63 | goals1 = 13 | years2 = 2019 | clubs2 = [[Real Madrid Castilla|Real Madrid Castilla]] | caps2 = 3 | goals2 = 2 | years3 = 2019– | clubs3 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | caps3 = 191 | goals3 = 33 | nationalyears1 = 2017–2018 | nationalteam1 = [[Kombëtarja braziliane nën-17 e futbollit|Brazili U17]] | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 3 | nationalyears2 = 2018–2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja braziliane nën-20 e futbollit|Brazili U20]] | nationalcaps2 = 10 | nationalgoals2 = 3 | nationalyears3 = 2019–2021 | nationalteam3 = [[Kombëtarja braziliane nën-23 e futbollit|Brazili U23]] | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2019– | nationalteam4 = [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazili]] | nationalcaps4 = 37 | nationalgoals4 = 9 | club-update = 20:57, 3 mars 2026 (UTC) | nationalteam-update = 02:41, 18 nëntor 2025 (UTC) }} '''Rodrygo Silva de Goes''' (lindur më 9 janar 2001), i njohur si '''Rodrygo''' është një [[futbolli]]st profesionist brazilian i cili luan si [[Sulmuesi (futboll)|anësor]] ose [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] për klubin spanjoll [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] dhe [[Kombëtarja braziliane e futbollit|kombëtaren braziliane]]. Ai njihet për shpjetësinë, nivelin e punës, driblimet dhr finalizimin, duke u konsideruar një nga anësorët më të mirë në botë.<ref name="best wingers1">{{Cite web|author=Daniel Hepburn|date=5 mars 2024|title=The 10 best wingers in world football have been ranked|url=https://www.givemesport.com/10-best-wingers-in-world-football-ranked/|access-date=16 prill 2024|website=GiveMeSport|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref name="best wingers2">{{Cite web|date=11 nëntor 2022|title=The 25 best right wingers in world football - ranked|url=https://www.90min.com/posts/the-25-best-right-wingers-in-world-football-ranked|access-date=9 prill 2024|website=90min.com|language=en}}</ref> Rodrygo e nisi karrierën në Brazil me [[Santos FC|Santosin]], duke shënuar 17 gola në 80 ndeshje. Në vitin 2019, ai u transferua në Spanjë te Real Madridi për 46 milion €. Ai ka luajtur më shumë se 200 ndeshje në të gjitha kompeticionet për ''Los Blancos'', duke fituar 11 trofe, përfshirë edhe dy tituj të [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligës së Kampioneve]]. Rodrygo debutoi me kombëtaren braziliane në vitin 2019 dhe që atëherë ka luajtur në [[2022 FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupën e Botës 2022]] dhe [[Copa América 2024|Kupën e Amerikës 2024]]. ==Karriera me klube== ===Santos=== [[Skeda:RodrygoGoes.jpg|parapamje|majtas|Rodrygo duke luajtur me [[Santos FC|Santosin]] në vitin 2018.|262x262px]] Rodrygo i'u bashkua akademisë së Santosit në vitin 2011, në moshën 10 vjeç, duke u bërë pjesë e sektorit të futsallës.<ref name="GE1"/> Gjatë kohë së tij me ekipin e futsallës, ai u stërvit nga trajneri Barata, i cili më parë kishte stërvitur [[Neymar]]in. Në mars 2017, Rodrygo u thirr nga [[Dorival Júnior]] në ekipin e parë dhe u stërvit para ndeshjes së [[Copa Libertadores|Kupës Libertadores]] kundër [[Sporting Cristal]] në Peru.<ref>{{cite web|url=http://www.lance.com.br/santos/promessa-rodrygo-ganha-chance-aproxima-profissional.html|title=Na mira europeia, jogador de 16 anos faz treinos no profissional do Santos|publisher=[[Lance!]]|language=pt|date=10 mars 2017|access-date=2 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416101447/https://www.lance.com.br/santos/promessa-rodrygo-ganha-chance-aproxima-profissional.html|archive-date=16 prill 2019|url-status=live}}</ref> Më 21 korrik 2017, Rodrygo firmosi kontratën e parë si profesionist pasi ra dakord për një marrëveshje pesë-vjeçare.<ref>{{cite web|url=http://www.santosfc.com.br/rodrygo-revelacao-da-base-assina-o-primeiro-contrato-profissional-com-o-santos-fc/|title=Rodrygo, revelação da base, assina o primeiro contrato profissional com o Santos FC|publisher=Santos FC|language=pt|date=21 korrik 2017|access-date=2 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327183806/https://www.santosfc.com.br/rodrygo-revelacao-da-base-assina-o-primeiro-contrato-profissional-com-o-santos-fc/|archive-date=27 mars 2019|url-status=live}}</ref> Më 1 nëntor, ai u bë pjesë e ekipit të parë nga trajneri i përkohëshëm [[Elano]].<ref>{{cite web|url=http://espn.uol.com.br/noticia/739868_elano-anuncia-promocao-de-rodrygo-e-yuri-alberto-ao-time-profissional-do-santos|title=Elano anuncia promoção de Rodrygo e Yuri Alberto ao time profissional do Santos|publisher=ESPN Brasil|language=pt|date=1 nëntor 2017|access-date=2 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171117122544/http://espn.uol.com.br/noticia/739868_elano-anuncia-promocao-de-rodrygo-e-yuri-alberto-ao-time-profissional-do-santos|archive-date=17 nëntor 2017|url-status=live}}</ref> Tre ditë më pas, ai bëri debutimin e tij si profesionist në [[Campeonato Brasileiro Série A|Série A]] duke u aktivizuar si zëvëndësues në fitoren 3–1 kundër [[Clube Atlético Mineiro|Atlético Mineiros]].<ref>{{cite web|url=http://globoesporte.globo.com/sp/santos-e-regiao/futebol/brasileirao-serie-a/jogo/04-11-2017/santos-atletico-mg/|title=Santos sofre, mas vence Atlético-MG de Robinho e fica a três pontos do líder|publisher=Globo Esporte|language=pt|date=4 nëntor 2017|access-date=4 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327161620/http://globoesporte.globo.com/sp/santos-e-regiao/futebol/brasileirao-serie-a/jogo/04-11-2017/santos-atletico-mg/|archive-date=27 mars 2019|url-status=live}}</ref> Më 25 janar 2018, Rodrygo shënoi golin e parë për klubin, duke i dhënë ekipit fitoren 2–1 kundër [[Associação Atlética Ponte Preta|Ponte Pretas]] në [[Campeonato Paulista]] falë një goli të shënuar në minutën e fundit.<ref>{{cite web|url=https://esporte.uol.com.br/futebol/campeonatos/paulista/ultimas-noticias/2018/01/25/sasha-e-nova-joia-do-santos-viram-o-jogo-e-dao-vitoria-contra-a-ponte.htm|title=Sasha e 'nova promessa' do Santos viram o jogo e dão vitória contra a Ponte|publisher=[[Universo Online|UOL Esporte]]|language=pt|date=25 janar 2018|access-date=26 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416101441/https://esporte.uol.com.br/futebol/campeonatos/paulista/ultimas-noticias/2018/01/25/sasha-e-nova-joia-do-santos-viram-o-jogo-e-dao-vitoria-contra-a-ponte.htm|archive-date=16 prill 2019|url-status=live}}</ref> Dy muaj më pas, ai debutoi në Kupën Libertadores në humbjen 2–0 në transfertë kundër [[Real Garcilaso]]; ai u bë lojtari më i ri i Santosit që debuton në këtë kompeticion, në moshën 17 vjeç e 50 ditë.<ref>{{cite web|url=https://www.gazetaesportiva.com/times/santos/rodrygo-e-o-mais-novo-jogar-libertadores-na-historia-do-santos/|title=Rodrygo é o mais novo a jogar Libertadores na história do Santos|publisher=Gazeta Esportiva|language=pt|date=1 mars 2018|access-date=1 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416101443/https://www.gazetaesportiva.com/times/santos/rodrygo-e-o-mais-novo-jogar-libertadores-na-historia-do-santos/|archive-date=16 prill 2019|url-status=live}}</ref> Goli i tij i parë në këtë kompeticion erdhi pesëmbëdhjetë ditë më pas në suksesin 3–1 kundër [[Club Nacional de Football|Nacional]] në stadiumin Pacaembu. Ai u bë braziliani më i ri që shënon në këtë kompeticion, në moshën 17 vjeç e 65 ditë,<ref>{{cite web|url=https://globoesporte.globo.com/sp/santos-e-regiao/futebol/times/santos/noticia/em-post-sobre-rodrygo-santos-exalta-sua-tradicao-em-revelar-jovens-talentos.ghtml|title=Em post sobre Rodrygo, Santos exalta sua tradição em revelar jovens talentos|publisher=Globo Esporte|language=pt|date=16 mars 2018|access-date=16 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191208144606/https://globoesporte.globo.com/sp/santos-e-regiao/futebol/times/santos/noticia/em-post-sobre-rodrygo-santos-exalta-sua-tradicao-em-revelar-jovens-talentos.ghtml|archive-date=8 dhjetor 2019|url-status=live}}</ref> por rekordi i tij u thye më vonë nga [[Kaiky Fernandes|Kaiky]] dhe [[Ângelo Gabriel|Ângelo]], të dy lojtar të dalë nga akademia e Santosit.<ref>{{cite web|url=https://globoesporte.globo.com/sp/santos-e-regiao/futebol/times/santos/noticia/noticias-santos-angelo-mais-novo-gol-libertadores.ghtml|title=Ângelo, do Santos, faz história e se torna jogador mais novo a fazer um gol na Libertadores|publisher=Globo Esporte|language=pt-BR|date=6 prill 2021|accessdate=7 prill 2021}}</ref> Më 14 prill, Rodrygo shënoi golin e tij të parë në elitën e futbollit brazilian në fitoren 2–0 kundër [[Ceará Sporting Club|Ceará]].<ref>{{cite web|url=https://globoesporte.globo.com/sp/santos-e-regiao/futebol/brasileirao-serie-a/jogo/14-04-2018/santos-ceara.ghtml|title=Santos bate Ceará e volta a vencer em estreia de Brasileirão depois de 13 anos|publisher=Globo Esporte|language=pt|date=14 prill 2018|access-date=15 prill 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416013035/https://globoesporte.globo.com/sp/santos-e-regiao/futebol/brasileirao-serie-a/jogo/14-04-2018/santos-ceara.ghtml|archive-date=16 prill 2018|url-status=live}}</ref> Më 3 qershor, ai shënoi një tregolësh ai dhe asistoi golin e [[Gabriel Barbosa|Gabriel Barbosës]] në fitoren 5–2 kundër [[Esporte Clube Vitória|Vitórias]].<ref>{{cite web|url=https://esporte.uol.com.br/futebol/campeonatos/brasileiro/serie-a/ultimas-noticias/2018/06/03/santos-x-vitoria.htm|title=Com show de Rodrygo, Santos goleia o Vitória na Vila e dá fôlego a Jair|publisher=UOL Esporte|language=pt|date=3 qershor 2018|access-date=4 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612144046/https://esporte.uol.com.br/futebol/campeonatos/brasileiro/serie-a/ultimas-noticias/2018/06/03/santos-x-vitoria.htm|archive-date=12 qershor 2018|url-status=live}}</ref> Pas kësaj, Rodrygo ndryshoi numrin e fanellës, duke kaluar nga numri 43 në numrin 9 (një numër që ai e kishte mbajtur në ndeshjet e Kupës Libertadores).<ref>{{cite web|url=https://www.gazetaesportiva.com/times/santos/rodrygo-recebe-surpresa-e-e-oficialmente-o-novo-camisa-9-do-santos/|title=Rodrygo recebe surpresa e é, oficialmente, o novo camisa 9 do Santos|publisher=Gazeta Esportiva|language=pt|date=26 korrik 2018|access-date=26 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191208144524/https://www.gazetaesportiva.com/times/santos/rodrygo-recebe-surpresa-e-e-oficialmente-o-novo-camisa-9-do-santos/|archive-date=8 dhjetor 2019|url-status=live}}</ref> Për sezonin 2019, ai e ndërroi numrin sërisht, duke marrë numrin 11.<ref>{{cite web|url=https://esporte.uol.com.br/futebol/campeonatos/copa-sul-americana/ultimas-noticias/2019/02/12/lista-da-sul-americana-revela-que-rodrygo-abandona-camisa-9-e-assume-a-11.htm|title=Lista da Sul-Americana revela que Rodrygo abandona camisa 9 e assume a 11|publisher=UOL Esporte|language=pt-BR|date=12 shkurt 2019|access-date=19 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717140953/https://esporte.uol.com.br/futebol/campeonatos/copa-sul-americana/ultimas-noticias/2019/02/12/lista-da-sul-americana-revela-que-rodrygo-abandona-camisa-9-e-assume-a-11.htm|archive-date=17 korrik 2019|url-status=live}}</ref> ===Real Madrid=== [[Skeda:Rodrygo Silva de Goes (cropped).jpg|parapamje|djathtas|190px|Rodrygo në stërvitje me Real Madridin, shtator 2019.]] Më 15 qershor 2018, Real Madridi arriti një marrëveshje për blerjen e kartonit të Rodrygos, i cili do t'i bashkohej klubit spanjoll në qershor 2019;<ref>{{cite web|url=https://www.santosfc.com.br/nota-oficial-3/|title=Nota oficial|publisher=Santos FC|language=pt|date=15 qershor 2018|access-date=15 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709164515/https://www.santosfc.com.br/nota-oficial-3/|archive-date=9 korrik 2018|url-status=live}}</ref> ai firmosi një kontratë deri në vitin 2025.<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en/news/2018/06/official-announcement-rodrygo-goes|title=Official Announcement: Rodrygo Goes|publisher=Real Madrid C.F.|language=en|date=15 qershor 2018|access-date=15 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328101649/https://www.realmadrid.com/en/news/2018/06/official-announcement-rodrygo-goes|archive-date=28 mars 2019|url-status=live}}</ref> Shuma e transferimit ishte 45 milion €,<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-ng/news/real-madrid-agree-45m-deal-for-santos-wonderkid-rodrygo/1q0uvjdo7i5yr1cw4frmubp3i4|title=Real Madrid transfer news: €45 million deal agreed for Santos wonderkid Rodrygo|publisher=Goal.com|language=en|date=15 qershor 2018|access-date=15 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191107122304/https://www.goal.com/en-ng/news/real-madrid-agree-45m-deal-for-santos-wonderkid-rodrygo/1q0uvjdo7i5yr1cw4frmubp3i4|archive-date=7 nëntor 2019|url-status=live}}</ref> 40 prej të cilave i kaluan Santosit, që zotëronte 80% të kartonit të lojtarit, kurse pjesa tjetër agjentëve të tij.<ref>{{cite web|url=https://www.sport-english.com/en/news/real-madrid/santos-striker-rodrygo-signs-for-real-madrid-until-2025-6878340|title=Santos striker Rodrygo signs for Real Madrid until 2025|publisher=[[Sport (gazetë spanjolle)|Sport]]|language=en|date=15 qershor 2018|access-date=15 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615163236/https://www.sport-english.com/en/news/real-madrid/santos-striker-rodrygo-signs-for-real-madrid-until-2025-6878340|archive-date=15 qershor 2018|url-status=live}}</ref> Rodrygo bëri debutimin e tij me Realin më 25 shtator 2019 në fitoren 2–0 kundër [[CA Osasuna|Osasunës]], duke shënuar më pak se një minutë pasi kishte hyrë si zëvëndësues.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2019/09/25/5d8be1efca474112558b45a4.html|title=Rodrygo becomes Real Madrid's first 21st century scorer|publisher=Marca|language=en|location=Spanjë|date=25 shtator 2019|access-date=25 shtator 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001200012/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2019/09/25/5d8be1efca474112558b45a4.html|archive-date=1 tetor 2019|url-status=live}}</ref> Ai shënoi tregolëshin e parë me klubin si dhe asistin e parë më 6 nëntor në suksesin 6–0 kundër [[Galatasaray S.K.|Galatasarayt]] në fazën e grupeve të UEFA Ligës së Kampioneve.<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en-us/news/rodrygo-makes-champions-league-history-with-quickfire-madrid/s41v7oj8qzl1pv50ot9f40bt|title=Rodrygo makes Champions League history with quickfire Real Madrid double|publisher=Goal.com|language=en|date=6 nëntor 2019|access-date=6 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191106222217/https://www.goal.com/en-us/news/rodrygo-makes-champions-league-history-with-quickfire-madrid/s41v7oj8qzl1pv50ot9f40bt|archive-date=6 nëntor 2019|url-status=live}}</ref> Në moshën 18 vjeç e 301 ditë, ai u bë lojtari i dytë më i ri që në shënon tre gola në një ndeshje në këtë kompeticion, si dhe lojtari i parë i lindur në shekullin e 21të.<ref>{{cite web|url=https://en.as.com/en/2019/11/06/football/1573071750_168543.html|title=Rodrygo scores perfect hat-trick in Real Madrid UCL rout|website=AS.com|language=en|date=6 nëntor 2019|access-date=6 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191110132213/https://en.as.com/en/2019/11/06/football/1573071750_168543.html|archive-date=10 nëntor 2019|url-status=live}}</ref> Në sezonin e tij të parë në [[Madrid]], ai shënoi dy gola në 19 ndeshje në [[La Liga]], e cila u fitua për herë të 34të nga Reali; ky ishte trofeu i tij i parë në karrierë.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2020/07/17/5f10db2146163f3c2c8b45d7.html|title=Real Madrid win the longest LaLiga Santander season|date=17 korrik 2020|access-date=17 korrik 2020|publisher=Marca|location=Spanjë|language=en}}</ref> Më 12 prill 2022, Rodrygo u aktivizua si zëvëndësues në minutat e fundit të ndeshjes së dytë çerek-finale të Ligës së Kampioneve kundër [[Chelsea F.C.|Çelsit]], duke shënuar një gol në minutat shtesë të kohës së rregullt, gjë që e dërgoi ndeshjen në kohën shtesë, aty ku [[Karim Benzema]] shënoi golin që dërgoi ekipin në gjysëm-finale.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/61067661|title=Real Madrid 3–2 Chelsea|publisher=BBC Sport|language=en|date=12 prill 2022}}</ref> Më 30 prill, ai shënoi një dopietë në fitoren 4–0 kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]] që i siguroi Realit titullin e 35të të La Ligës.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/61284264|title=Real Madrid 4–0 Espanyol|publisher=BBC Sport|language=en|date=30 prill 2022}}</ref> Katër ditë më pas, gjatë kohës që Reali ishte duke humbur 0–1 kundër [[Manchester City F.C.|Manchester Cityt]] (rezultati i përgjithshëm 3–5) në ndeshjen e dytë të gjysëm-finales së Ligës së Kampioneve, Rodrygo shënoi dy gola në minutat 89të dhe 91të dhe e dërgoi ndeshjen në kohën shtesë. Benzema më pas shënoi me penallti dhe e dërgoi ekipin në finale,<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2022/may/04/real-madrid-manchester-city-champions-league-semi-final-second-leg-match-report|title=Real Madrid in final after Rodrygo and Karim Benzema stun Manchester City|publisher=The Guardian|language=en|date=4 maj 2022}}</ref> aty ku mposhti me rezultatin 1–0 [[Liverpool F.C.|Liverpoolin]]; ky ishte trofeu i parë evropian i Rodrygos.<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en/news/2022/06/03/la-decimocuarta/amp|title=La Decimocuarta!|publisher=Real Madrid C.F.|language=en|date=7 qershor 2022}}</ref> Përgjatë këtij sezoni, Rodrygo u vlerësua për kontributin dhe golat e tij në ndeshjet vendimtare të sezonit, duke u bërë një nga lojtarët e preferuar të tifozëve.<ref>{{cite web|url=https://www.planetfootball.com/trending/rodrygo-real-madrid-champions-league-man-city-goals-semi-final-assassin/|title=Rodrygo is the silent assassin who drips with Madrid's terrible purpose|website=Planet Football|language=en|date=7 qershor 2022}}</ref> Më 18 prill 2023, Rodrygo shënoi një dopietë në fitoren 2–0 kundër Çelsit në [[Stamford Bridge]], duke ndihmuar Realin të kualifikohet në gjysëm-finalen e Ligës së Kampioneve 2022–23 me rezultatin e përgjithshëm 4–0.<ref>{{cite web|author=Nick Wright|url=https://www.skysports.com/football/chelsea-vs-real-madrid/report/481694|title=Chelsea 0-2 Real Madrid (agg 0-4): Rodrygo scores twice as Blues outclassed by holders in Champions League quarter-final|publisher=Sky Sports|language=en|date=18 prill 2023}}</ref> Ai gjithashtu shënoi një dygolësh në finalen e [[Copa del Rey|Kupës së Mbretit]] kundër Osasunës, me Realin që e fitoi këtë kompeticion për herën e 20të.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/copa-rey/cronica/2023/05/07/6456ce98ca4741bb6c8b45d5.html|title=Rodrygo stars as Real Madrid win the Copa del Rey against spirited Osasuna|publisher=Marca|language=en|date=6 maj 2023}}</ref> Më 2 nëntor 2023, Rodrygo firmosi një kontratë të re me klubin deri në qershor 2028.<ref>{{Cite web|date=2 nëntor 2023|title=Official Announcement: Rodrygo signs extension until 2028|url=https://www.realmadrid.com/en/news/2023/11/02/official-announcement-rodrygo-signs-extension-until-2028|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20231126070705/https://www.realmadrid.com/en/news/2023/11/02/official-announcement-rodrygo-signs-extension-until-2028|archive-date=26 nëntor 2023|access-date=2 nëntor 2023|website=Real Madrid C.F.|language=en}}</ref> Më 2 mars 2026, Rodrygo këputi ligamentin kryqëzor anterior gjatë një ndeshje në kampionat kundër [[Getafe CF|Getafes]]. Ai u operua dhe koha e rikuperimit u raportua të ishte rreth 10 muaj.<ref>{{Cite web|date=3 mars 2025|title=The Storm Continues at Real Madrid! Rodrygo Tears ACL and Says Goodbye to the Season… and the World Cup|url=https://www.beinsports.com/en-us/soccer/la-liga/articles/the-storm-continues-at-real-madrid-rodrygo-tears-acl-and-says-goodbye-to-the-season-and-the-world-cup-2026-03-03|access-date=3 mars 2026|publisher=Bein Sports|language=en}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Më 30 mars 2017, Rodrygo u thirr në [[Kombëtarja braziliane nën-17 e futbollit|ekipin nën-17]] për të luajtur në [[Turnamenti Montaigu|Turnamentin Montaigu]].<ref>{{cite web|url=https://selecao.cbf.com.br/noticias/selecao-base-masculina/selecao-sub-17-convocada-para-torneio-de-montaigu|title=Seleção Sub-17 convocada para Torneio de Montaigu|publisher=[[Confederação Brasileira de Futebol|CBF]]|language=pt|date=30 mars 2017|access-date=2 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180326141447/https://selecao.cbf.com.br/noticias/selecao-base-masculina/selecao-sub-17-convocada-para-torneio-de-montaigu#.WfqSpVtSzDc|archive-date=26 mars 2018|url-status=live}}</ref> Ai debutoi në turnament duke shënuar golin e vetëm të ekipit të tij në humbjen 2–1 kundër [[Kombëtarja daneze nën-17 e futbollit|Danimarkës]]. Ai gjithashtu shënoi në ndeshjet kundër [[Kombëtarja kamerunase nën-17 e futbollit|Kamerunit]] dhe [[Kombëtarja amerikane nën-17 e futbollit|Shteteve të Bashkuara]].<ref>{{cite web|url=http://www.lance.com.br/santos/oito-gols-quatro-jogos-quarteto-peixe-destaca-selecao-sub.html|title=Oito gols em quatro jogos: quarteto do Peixe se destaca na Seleção sub-17|publisher=Lance!|language=pt|date=17 prill 2017|access-date=2 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20191208145501/https://www.lance.com.br/santos/oito-gols-quatro-jogos-quarteto-peixe-destaca-selecao-sub.html|archive-date=8 dhjetor 2019|url-status=live}}</ref> Më 7 mars 2018, Rodrygo dhe shoku i tij te Santosi [[Yuri Alberto]] u thirrën në [[Kombëtarja braziliane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]],<ref>{{cite web|url=https://globoesporte.globo.com/futebol/selecao-brasileira/noticia/rodrygo-e-yuri-alberto-do-santos-substituem-joias-do-flamengo-na-selecao-sub-20.ghtml|title=Rodrygo e Yuri Alberto, do Santos, substituem joias do Flamengo na seleção sub-20|publisher=Globo Esporte|language=pt|date=7 mars 2018|access-date=11 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191107044044/https://globoesporte.globo.com/futebol/selecao-brasileira/noticia/rodrygo-e-yuri-alberto-do-santos-substituem-joias-do-flamengo-na-selecao-sub-20.ghtml|archive-date=7 nëntor 2019|url-status=live}}</ref> megjithatë ata u lanë të lirë disa ditë më pas me kërkesë të presidentit të klubit.<ref>{{cite web|url=http://www.lance.com.br/santos/apos-ida-peres-rio-cbf-libera-rodrygo-yuri-alberto-selecao.html|title=Após ida de Peres ao Rio, CBF libera Rodrygo e Yuri Alberto da seleção|publisher=Lance!|language=pt|date=13 mars 2018|access-date=11 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191107044047/https://www.lance.com.br/santos/apos-ida-peres-rio-cbf-libera-rodrygo-yuri-alberto-selecao.html|archive-date=7 nëntor 2019|url-status=live}}</ref> Në nëntor 2019, Rodrygo mori ftesën e parë në [[Kombëtarja braziliane e futbollit|ekipin e parë]] për ''[[Superclásico de las Américas]]'' kundër ekipit rival [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]].<ref>{{cite news|author=Billy Munday|title=Rodrygo gears up for his Brazil bow against Argentina|url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2019/11/11/5dc9c70d268e3e4e3e8b4647.html|access-date=15 nëntor 2019|publisher=Marca|language=en|location=Spanjë|date=11 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191115234104/https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2019/11/11/5dc9c70d268e3e4e3e8b4647.html|archive-date=15 nëntor 2019|url-status=live}}</ref> Ai u aktivizua në 20 minutat e fundit me Brazilin që u mposht 1–0 në [[Rijad]] të [[Arabia Saudite|Arabisë Saudite]].<ref>{{cite news|author=Rob Train|title=Real Madrid: Rodrygo makes full debut for Brazil against Argentina|url=https://en.as.com/en/2019/11/15/football/1573844470_031298.html|access-date=15 nëntor 2019|publisher=Diario AS|language=en|date=15 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191129010722/https://en.as.com/en/2019/11/15/football/1573844470_031298.html|archive-date=29 nëntor 2019|url-status=live}}</ref> Më 7 nëntor 2022, Rodrygo ishte pjesë e ekipit që do të luante në [[2022 FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupën e Botës 2022]] në [[Katar]].<ref>{{cite web|title=Seleção Brasileira está convocada para a Copa do Mundo FIFA Qatar 2022|url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/selecao-brasileira-esta-convocada-para-a-copa-do-mundo-fifa-qatar-2022|publisher=[[Confederação Brasileira de Futebol|CBF]]|access-date=7 nëntor 2022|date=7 nëntor 2022|language=pt}}</ref> Në ndeshjen e dytë të grupit kundër [[Kombëtarja zvicerane e futbollit|Zvicrës]], ai asistoi golin e vetëm të takimit të shënuar nga [[Casemiro]].<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2022/nov/28/brazil-switzerland-world-cup-group-g-match-report|title=Casemiro stunner ends Switzerland resistance to fire Brazil into last 16|newspaper=The Guardian|language=en|location=Londër|date=28 nëntor 2022}}</ref> Brazili u eliminua në çerek-finale nga [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacia]] pas gjuajtjeve të penalltive; Rodrygo ishte i pari që gjuajti penalltinë nga Brazili, por gjuajtja e tij u prit nga portieri [[Dominik Livaković]].<ref>{{cite web|author=Shamoon Hafez|title=World Cup 2022: Croatia 1-1 Brazil (4-2 pens): Tite's men knocked out|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63830320|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=26 shkurt 2025|date=9 dhjetor 2022|language=en}}</ref> Ai regjistroi 5 ndeshje, 1 asist dhe asnjë gol. Në mars 2026, Rodrygo pësoi një dëmtim në ligamentin kryqëzor anterior gjatë kohës që po luante me Real Madridin, duke i dhënë fund mundësisë të të qënit pjesë në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2026|Kupën e Botës 2026]].<ref>{{cite news|title=‘Life has been cruel’: Rodrygo opens up on heartbreak as Real Madrid star accepts World Cup dream is over with massive injury blow|url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/life-has-been-cruel-rodrygo-opens-up-on-heartbreak-as-real-madrid-star-accepts-world-cup-dream-is-over-with-massive-injury-blow|publisher=Fox Sports|language=en|date=3 mars 2026|access-date=4 mars 2026}}</ref> ==Profili i lojtarit== Rodrygo konsiderohet si një nga talentet më të mëdhenjë dhe premtues në media si dhe një nga anësorët më të mirë në botë.<ref name="best wingers3">{{Cite web|author1=Ed McCambridge|author2=Tom Hancock|date=14 prill 2023|title=Ranked! The 10 best right-wingers in the world right now|url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-best-right-wingers-in-the-world-right-now|access-date=16 prill 2024|publisher=FourFourTwo|language=en}}</ref><ref name="best wingers5">{{Cite web|date=8 prill 2024|title=Ranking the five best right-wingers in the world right now|url=https://thefootballfaithful.com/ranking-the-five-best-right-wingers-in-the-world-right-now/|access-date=4 qershor 2024|website=The Football Faithful|language=en}}</ref> Ai njihet për shpejtësinë, teknikën dhe sulmet direkte, duke fituar krahasime me bashkëkombasin dhe shokun te Reali, [[Vinícius Júnior]].<ref>{{cite news|url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/opinion/2019/10/23/5db01c3de2704ee7498b4598.html|title=Rodrygo and Vinicius, so similar yet so different|publisher=Marca|language=en|date=23 tetor 2019|access-date=2 qershor 2024}}</ref> Pavarësisht se nuk zotëron forcë fizike për shkak të fizikut të vogël, Rodrygo shquhet për driblimet dhe shkathtësinë e tij, duke ndryshuar pozicionin në fushë, gjë që e bënë një lojtar efikas në duelet një-kundër-një.<ref>{{cite web|url=https://breakingthelines.com/data-analysis/rodrygo-what-makes-him-one-of-the-hottest-prospects-in-world-football/|title=Rodrygo: What Makes Him One of the Hottest Prospects in World Football|publisher=Breaking The Lines|language=en|date=16 maj 2023|access-date=2 qershor 2024}}</ref> Në sulm, Rodrygo dallohet për pozicionimin e tij, finalizimin dhe vendimmarrjen, duke rezultuar shumë herë vendimtar për Real Madridin.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/38234460/vinicius-junior-frustration-dilemma-real-madrid|title=Vinicius Júnior's frustration at his new role another dilemma for Real Madrid|publisher=ESPN FC|language=en|date=22 gusht 2023|access-date=2 qershor 2024}}</ref> Ai gjithashtu merr pjesë në krijimin e aksioneve sulmuese, kjo falë kombinimeve dhe krijueshmërisë, duke krijuar raste shënimi për shokët e ekipit. Rodrygo gjithashtu është vlerësuar nga analistët për nivelin e punës dhe vullnetin për t'i bërë presion kundërshtarëve gjatë kohës që ekipi i tij nuk është në zotërim të topit.<ref>{{cite news|title=Five Brazilian football experts explain what makes Rodrygo so special|url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2019/04/20/5cba0fc2ca474129128b45d5.html|access-date=4 qershor 2024|publisher=Marca|date=20 prill 2019|language=en}}</ref> Edhe pse roli i tij natyral është anësor, Rodrygo mund të luajë edhe në pozicione të tjera në sulm;<ref>{{cite news|url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2023/10/15/652bf568268e3ef3768b4577.html|title=Rodrygo sends message to Ancelotti: I don't like playing as a No.9 but I have to at Real Madrid|publisher=Marca|language=en|date=15 tetor 2023|access-date=2 qershor 2024}}</ref> ai u aktivizua në një rol të lirë si sulmues i djathtë në formacionin 4–3–1–2 të trajnerit [[Carlo Ancelotti]] në sezonin 2023–24.<ref>{{cite news|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/13144511/carlo-ancelotti-s-real-madrid-success-is-triumph-of-man-management-but-a-tactical-idea-too-in-his-own-way|title=Carlo Ancelotti's Real Madrid success is triumph of man-management but a tactical idea, too, in its own way|publisher=Sky Sports|author=Adam Bate|language=en|date=29 maj 2024|access-date=30 maj 2024}}</ref> Në këtë rol, edhe pse ai luajti më shumë në qëndër, kishte lirinë për të ndërruar krahët me Vinícius.<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en-US/news/football/first-team/latest-news/nacho-vini-jr-and-rodrygo-are-pure-magic|title=Nacho: 'Vini Jr. and Rodrygo are pure magic'|publisher=Real Madrid C.F.|language=en|date=11 nëntor 2023|access-date=2 qershor 2024}}</ref> ==Jeta personale== Rodrygo është në një marrëdhënje me brazilianen Pamella Cristina Costa; në shkurt 2022, ai lindi binjakët Ravy dhe Ryan.<ref>{{cite web|url=http://en.as.com/soccer/real-madrids-rodrygo-surprises-fans-with-images-of-his-twin-sons-n/|title=Real Madrid’s Rodrygo surprises fans with images of his twin sons|publisher=Diario AS|language=en|date=23 dhjetor 2022|access-date=23 dhjetor 2022}}</ref> Babai i tij, [[Eric Goes]], është një ish futbollist profesionist i cili luajti si [[Mbrojtësi (futboll)|mbrojtës i djathtë]] në disa kategori të futbollit brazilian, më e larta e të cilit ishte [[Campeonato Brasileiro Série B|Série B]].<ref>{{cite web|url=http://globoesporte.globo.com/ce/futebol/times/ceara/noticia/2013/02/filho-de-eric-se-destaca-na-base-do-santos-e-e-chamado-de-neymarzinho.html|title=Filho de Eric se destaca na base do Santos e é chamado de Neymarzinho|publisher=Globo Esporte|language=pt|date=27 shkurt 2013|access-date=2 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20191107044048/http://globoesporte.globo.com/ce/futebol/times/ceara/noticia/2013/02/filho-de-eric-se-destaca-na-base-do-santos-e-e-chamado-de-neymarzinho.html|archive-date=7 nëntor 2019|url-status=live}}</ref> Rodrygo është i krishterë.<ref>{{Cite web|date=25 dhjetor 2023|title=Rodrygo Goes Spreads Festive Joy and Reflects on Meaningful Christmas|url=https://www.inkl.com/news/rodrygo-goes-spreads-festive-joy-and-reflects-on-meaningful-christmas|access-date=29 dhjetor 2023|website=inkl|language=en}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|1 qershor 2024}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/-/520774/|title=Rodrygo|publisher=Soccerway|language=en|access-date=14 qershor 2024}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |- !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Liga e Shtetit !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Kontinenti !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="4"|[[Santos FC|Santos]] |[[2017 Santos FC season|2017]] |[[Campeonato Brasileiro Série A|Série A]] |2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||2||0 |- |[[2018 Santos FC season|2018]] |Série A |35||8||12||3||3||0||8{{efn|Të gjitha ndeshjet në [[Copa Libertadores|Kupën Libertadores]]}}||1||colspan="2"|—||58||12 |- |[[2019 Santos FC season|2019]] |Série A |4||1||10||1||6||3||0||0||colspan="2"|—||20||5 |- !colspan="2"|Gjithsej !41!!9!!22!!4!!9!!3!!8!!1!!colspan="2"|—!!80!!17 |- |[[Real Madrid Castilla]] |[[2019–20 Segunda División B|2019–20]] |[[Segunda División B]] |3||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||3||2 |- |rowspan=6|[[Real Madrid CF|Real Madrid]] |[[2019–20 Real Madrid CF season|2019–20]] |[[La Liga]] |19||2||colspan="2"|—||1||1||5{{efn|name=UCL|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]}}||4||1{{efn|name=SDE|Ndeshje në [[Supercopa de España]]}}||0||26||7 |- |[[2020–21 Real Madrid CF season|2020–21]] |La Liga |22||1||colspan="2"|—||0||0||11{{efn|name=UCL}}||1||0||0||33||2 |- |[[2021–22 Real Madrid CF season|2021–22]] |La Liga |33||4||colspan="2"|—||3||0||11{{efn|name=UCL}}||5||2{{efn|name=SDE}}||0||49||9 |- |[[2022–23 Real Madrid CF season|2022–23]] |La Liga |34||9||colspan="2"|—||6||4||12{{efn|name=UCL}}||5||5{{efn|Dy ndeshje në Supercopa de España, një ndeshje në [[UEFA Super Kupa|UEFA Super Kupë]], dy ndeshje dhe një gol në [[FIFA Kupa e Botës për Klube|FIFA Kupën e Botës për Klube]]}}||1||57||19 |- |[[2023–24 Real Madrid CF season|2023–24]] |La Liga |34||10||colspan="2"|—||2||1||13{{efn|name=UCL}}||5||2{{efn|name=SDE}}||1||51||17 |- !colspan="2"|Gjithsej !142||26||colspan="2"|—||12||6||52||20||10||2||216||54 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !186!!37!!22!!4!!21!!9!!60!!21!!10!!2!!299!!73 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|12 qershor 2024}}<ref name="NFT">{{cite web|url=https://www.national-football-teams.com/player/76199/Rodrygo.html|title=Rodrygo|publisher=National Football Teams|language=en|author=Benjamin Strack-Zimmermann|access-date=29 tetor 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golas sipas ekipit kombëtar dhe vitit !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="5"|[[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazili]] |2019||2||0 |- |2020||1||0 |- |2022||9||1 |- |2023||8||3 |- |2024||3||2 |- !colspan="2"|Gjithsej||23||6 |} ====Golat me kombëtaren==== {{updated|12 qershor 2024}} :''Rezultatet e Brazilit të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Rodrygo.''<ref name="NFT"/> {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Rodrygo |- !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- | align="center" | 1 || 1 shkurt 2022 || [[Mineirão|Estádio Mineirão]], [[Belo Horizonte]], Brazil || align=center | 4 || {{fb|Paraguay}} || align="center" | '''4'''–0 || align="center" | 4–0 || Kualifikueset e [[2022 FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës 2022]] |- | align="center" | 2 || 17 qershor 2023 || [[Stadiumk RCDE]], [[Barcelonë]], Spanjë || align=center | 14 || {{fb|GUI}} || align="center" | '''2'''–0 || align="center" | 4–1 || Ndeshje miqësore |- | align="center" | 3 || rowspan="2" | 8 shtator 2023 || rowspan="2" | [[Mangueirão|Estádio Mangueirão]], [[Belém]], Brazil || rowspan="2" align=center | 15 || rowspan="2" | {{fb|Bolivia}} || align="center" | '''1'''–0 || rowspan="2" align="center"| 5–1 || rowspan="2" | Kualifikueset e [[2026 FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës 2026]] |- | align="center" | 4 || align="center" | '''3'''–0 |- | align="center" | 5 || 26 mars 2024 || [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]], [[Madrid]], Spanjë || align=center | 22 || {{fb|ESP}} || align="center" | '''1'''–2 || align="center" | 3–3 || Ndeshje miqësore |- | align="center" | 6 || 12 qershor 2024 || [[Camping World Stadium]], [[Orlando, Florida|Orlando]], Shba || align=center | 23 || {{fb|USA}} || align="center" | '''1'''–0 || align="center" | 1–1 || Ndeshje miqësore |} ==Trofe== ;Real Madrid<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/rodrygo/erfolge/spieler/412363|title=Rodrygo|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=14 qershor 2024|archive-date=14 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240614133132/https://www.transfermarkt.us/rodrygo/erfolge/spieler/412363|url-status=dead}}</ref> *[[La Liga]]: [[2019–20 La Liga|2019–20]], [[2021–22 La Liga|2021–22]], [[2023–24 La Liga|2023–24]] *[[Copa del Rey]]: [[2022–23 Copa del Rey|2022–23]] *[[Supercopa de España]]: [[2020 Supercopa de España|2020]], [[2022 Supercopa de España|2022]], [[2024 Supercopa de España|2024]] *[[UEFA Liga e Kampionëve]]: [[2021–22 UEFA Champions League|2021–22]], [[2023–24 UEFA Champions League|2023–24]] *[[UEFA Super Kupa]]: [[2022 UEFA Super Cup|2022]] *[[FIFA Kupa e Botës për Klube]]: [[FIFA Kupa e Botës për Klube 2022|2022]] ;Çmime personale *Debutuesi më i mirë i [[Campeonato Paulista]]: 2018<ref>{{cite web|url=http://futebolpaulista.com.br/Noticias/Detalhe.aspx?Noticia=7158|title=Com domínio do Palmeiras, Seleção é premiada recheada de finalistas|publisher=[[Federação Paulista de Futebol]]|language=pt|date=9 prill 2018|access-date=10 prill 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612142958/http://futebolpaulista.com.br/Noticias/Detalhe.aspx?Noticia=7158|archive-date=12 qershor 2018|url-status=live}}</ref> *Talenti më i mirë i [[Goal.com]]: 2020<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en/news/rodrygo-oberdorf-win-nxgn-2020-worlds-best-teenager/1kujo5cpk2ehr17x4mfgp3ng90|title=Rodrygo and Oberdorf win NxGn 2020 awards for world's best teenage talents|publisher=Goal.com|language=en|access-date=1 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403221100/https://www.goal.com/en/news/rodrygo-oberdorf-win-nxgn-2020-worlds-best-teenager/1kujo5cpk2ehr17x4mfgp3ng90|archive-date=3 prill 2020|url-status=live}}</ref> *Ekipi i ri (nën-20) më i mirë në botë i [[IFFHS]]: 2020,<ref>{{cite web|url=https://www.iffhs.com/posts/1036%26ved%3D2ahUKEwjYi-TBkNb0AhUIUWwGHecyBNkQFnoECAQQAQ%26usg%3DAOvVaw1KsuRLOkdvcpMgQgM2DzGA|title=THE WORLD'S YOUTH MEN TEAM OF THE YEAR 2020 (U20) by IFFHS|publisher=[[International Federation of Football History & Statistics|IFFHS]]|language=en|date=3 prill 2021|access-date=14 qershor 2024|archive-date=25 shtator 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925103448/https://www.iffhs.com/posts/1036%26ved%3D2ahUKEwjYi-TBkNb0AhUIUWwGHecyBNkQFnoECAQQAQ%26usg%3DAOvVaw1KsuRLOkdvcpMgQgM2DzGA|url-status=dead}}</ref> 2021<ref>{{cite web|title=IFFHS MEN'S YOUTH (U20) WORLD TEAM OF THE YEAR 2021|url=https://www.iffhs.com/posts/1514|website=iffhs.com|publisher=IFFHS|language=en|date=9 dhjetor 2021|access-date=10 dhjetor 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209090816/https://www.iffhs.com/posts/1514|archive-date=9 dhjetor 2021}}</ref> *Lojtari i Muajit nën-23 i La Ligas: nëntor 2023<ref>{{cite news|url=https://www.laliga.com/en-ES/news/rodrygo-named-laliga-ea-sports-under-23-player-of-the-month-for-november|publisher=La Liga|language=en|date=29 nëntor 2023|title=Rodrygo named LALIGA EA SPORTS Under-23 Player of the Month for November|access-date=29 nëntor 2023}}</ref> == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons}} * [https://www.realmadrid.com/en/football/squad/rodrygo-goes Profili] te Real Madrid C.F. * [https://www.un1quefootball.com.br/project/rodrygo/ Profili te Un1que Football] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190703143613/https://www.un1quefootball.com.br/project/rodrygo/ |date=3 korrik 2019 }} * [https://www.santosfc.com.br/elenco/rodrygo/ Profili] te Santos FC [[Kategoria:Lindje 2001]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë brazilianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren braziliane]] [[Kategoria:Futbollistë në Santos FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Real Madrid C.F.]] [[Kategoria:Futbollistë në Campeonato Brasileiro Série A]] [[Kategoria:Futbollistë në La Liga]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2022]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të UEFA Ligës së Kampionëve]] 9eo56860946ia9kjm7ekv720axm3371 Thomas Lawton 0 357524 3022719 3007287 2026-08-05T23:17:09Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022719 wikitext text/x-wiki '''Thomas Lawton''' (rreth 1558–1606) ishte një avokat dhe [[Gjyqtari|gjykatës]] anglez që u ul për një kohë të shkurtër në [[Dhoma e Komunave të Anglisë|Dhomën e Komunave]] në vitin 1584 dhe nga 1604 deri në 1606. Lawton ishte djali i tretë i John Lawton nga Church Lawton, dhe gruaja e tij Margaret Dutton, vajza e Fulke Dutton nga Chester . Ai u arsimua në St Alban Hall, Oxford në 1575 dhe hyri në Inner Temple në 1576. Ai u thirr në stekë në 1584. Në vitin 1584, ai u zgjodh anëtar i Parlamentit për selinë e sapopërfituar të Callington .<ref name="HOP">{{Cite web|title=LAWTON, Thomas (c.1558-1606), of Church Lawton, Cheshire and Smithfield, London. - History of Parliament Online|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/lawton-thomas-1558-1606|website=www.historyofparliamentonline.org|access-date=8 korrik 2024|archive-date=8 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708183846/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1558-1603/member/lawton-thomas-1558-1606|url-status=dead}}</ref> Lawton vdiq [[Intestacia|pa trashëgim]] në 1606.<ref name="HOP" /> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Vdekje 1606]] [[Kategoria:Lindje – Vitet 1550]] psvsb8kfi7mmvmhhc5xbc4asg57hoh6 Diskutim:Ergenekon/Arkivi 1 1 361489 3022801 3004851 2026-08-06T04:21:31Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Ergenekon]] 3022801 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 12 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ergenekon (organizatë)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2069681 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080906195904/http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&link=152326 për lidhjen http://todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&link=152326. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141006140208/http://www.eurozine.com/articles/2007-06-06-freely-en.html për lidhjen http://www.eurozine.com/articles/2007-06-06-freely-en.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://swap.stanford.edu/20090109131715/http%3A//www.todayszaman.com/tz%2Dweb/detaylar.do?load%3Ddetay%26link%3D163637 për lidhjen http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&link=163637. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160313111439/http://www.thenational.ae/article/20080829/REVIEW/607415999/-1/ART për lidhjen http://www.thenational.ae/article/20080829/REVIEW/607415999/-1/ART. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120427163058/http://www.silkroadstudies.org/new/inside/turkey/2011/110404B.html për lidhjen http://www.silkroadstudies.org/new/inside/turkey/2011/110404B.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081017112440/http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&link=154262 për lidhjen http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&link=154262. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090111030357/http://www.bugun.com.tr/haber_detay.asp?haberID=50231 për lidhjen http://www.bugun.com.tr/haber_detay.asp?haberID=50231. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090121150027/http://www.sabah.com.tr/haber,53F384A2EA144996AC8690BCEE5596F4.html për lidhjen http://www.sabah.com.tr/haber,53F384A2EA144996AC8690BCEE5596F4.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090121234024/http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&link=159936&bolum=101 për lidhjen http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&link=159936&bolum=101. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081214130208/http://www.zaman.com.tr/haber.do?haberno=770095&title=tuncay-guneyin-cip-davasinin-ergenekonla-birlestirilmesi-gundemde për lidhjen http://zaman.com.tr/haber.do?haberno=770095&title=tuncay-guneyin-cip-davasinin-ergenekonla-birlestirilmesi-gundemde. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20130418171758/http://zaman.com.tr/haber.do?haberno=771670&title=tuncay-guneyin-ifadesi-icin-hukuki-islem-baslatilacak për lidhjen http://zaman.com.tr/haber.do?haberno=771670&title=tuncay-guneyin-ifadesi-icin-hukuki-islem-baslatilacak. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110512063422/http://www.medyatava.com/haber.asp?id=49050 për lidhjen http://www.medyatava.com/haber.asp?id=49050. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 janar 2020 05:10 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ergenekon]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2377356 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121001030516/http://yenisafak.com.tr/arsiv/2001/NISAN/30/tkivanc.html për lidhjen http://yenisafak.com.tr/arsiv/2001/NISAN/30/tkivanc.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 dhjetor 2021 03:05 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ergenekon]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2553019 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210125045855/https://www.cnnturk.com/2008/turkiye/10/27/guneye.dair.davalar.icin.ergenekon.incelenecek/498284.0/index.html për lidhjen http://www.cnnturk.com/2008/turkiye/10/27/guneye.dair.davalar.icin.ergenekon.incelenecek/498284.0/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2023 07:57 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ergenekon]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2643142 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160313132602/http://www.mit.gov.tr/basin39.html për lidhjen http://www.mit.gov.tr/basin39.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 shkurt 2024 08:27 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ergenekon]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997677 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110710224729/http://www.farukarslan.com/articles/publish/article_669.shtml për lidhjen http://www.farukarslan.com/articles/publish/article_669.shtml. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 qershor 2026 13:37 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ergenekon]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3013030 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081215061449/http://yenisafak.com.tr/Gundem/?t=12.12.2008&i=155593 për lidhjen http://yenisafak.com.tr/Gundem/?t=12.12.2008&i=155593. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 korrik 2026 12:26 (CEST) t1odwwl4bk5x41mt4kn1mzizu8ew9et Diskutim:Dorothy Hodgkin/Arkivi 1 1 361706 3022805 2873128 2026-08-06T04:22:47Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Dorothy Hodgkin]] 3022805 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dorothy Crowfoot Hodgkin]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2210418 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120112214431/http://www.sdsc.edu/ScienceWomen/hodgkin.html për lidhjen http://www.sdsc.edu/ScienceWomen/hodgkin.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190323234904/http://www.iotasigmapi.info/awards/professionalawards.html për lidhjen http://www.iotasigmapi.info/awards/professionalawards.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 mars 2021 07:44 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dorothy Hodgkin]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2211307 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190624100951/http://agrobiodiversityplatform.org/database/expert/toby-hodgkin/ për lidhjen http://agrobiodiversityplatform.org/database/expert/toby-hodgkin/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 mars 2021 22:39 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dorothy Hodgkin]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2219042 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180419102400/http://riftvalley.net/directors-governance për lidhjen http://riftvalley.net/directors-governance. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 prill 2021 06:45 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dorothy Hodgkin]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2226786 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121125012450/http://www.bbc.co.uk/programmes/b01jxs2c/features/about për lidhjen http://www.bbc.co.uk/programmes/b01jxs2c/features/about. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 qershor 2021 21:19 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dorothy Hodgkin]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2501350 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191009010530/https://oxfordinternationalwomensfestival.co.uk/2019-festival/ për lidhjen https://oxfordinternationalwomensfestival.co.uk/2019-festival/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 dhjetor 2022 09:22 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dorothy Hodgkin]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2668372 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160621153928/http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/awards/CCB-2015_Awardees.php për lidhjen http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/awards/CCB-2015_Awardees.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 qershor 2024 23:10 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dorothy Hodgkin]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2670685 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160919190522/http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/awards/Citations/2015%20-%20Crowfoot%20plaque.pdf për lidhjen http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/awards/Citations/2015%20-%20Crowfoot%20plaque.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 qershor 2024 08:46 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dorothy Hodgkin]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2868263 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170823121537/http://www.brown.edu/Research/Breaking_Ground/results.php?d=1&first=Grace&last=Crowfoot për lidhjen http://www.brown.edu/Research/Breaking_Ground/results.php?d=1&first=Grace&last=Crowfoot. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 nëntor 2025 00:37 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dorothy Hodgkin]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3012396 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170506002326/http://news.biharprabha.com/2014/04/the-biography-of-dorothy-mary-hodgkin/ për lidhjen http://news.biharprabha.com/2014/04/the-biography-of-dorothy-mary-hodgkin/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170506002326/http://news.biharprabha.com/2014/04/the-biography-of-dorothy-mary-hodgkin/ për lidhjen http://news.biharprabha.com/2014/04/the-biography-of-dorothy-mary-hodgkin/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 korrik 2026 06:50 (CEST) d3gfpqkx4h1umulyt0c3j1ne7f7vk8g Lestelle-de-Saint-Martory 0 362321 3022721 2699646 2026-08-05T23:52:26Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#kategori|kategori dorazi]] 3022721 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze|name=Stelë e Shën Mërtirit|coordinates={{coord|43.1217|0.9119|format=dms|display=inline,title}}|population_footnotes={{France metadata Wikidata|population_footnotes}}|image=Mairie_de_Lestelle-de-Saint-Martory_(31).JPG|caption=Bashkia|image coat of arms=Blason_ville_fr_Lestelle-de-Saint-Martory_(Haute-Garonne).svg}} '''Lestelle-de-Saint-Martory''' ( {{Lang-oc|Era Estela de Sent Martòri}} ; {{Lang-sq|Stela e Shën Mërtirit}} ) është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Garonë e Epërme|Haute-Garonne]] në [[Franca|Francën]] jugperëndimore. == Popullsia == {{Historical populations|1962|397|1968|417|1975|394|1982|388|1990|356|1999|378|2008|404|2018|438}} [[Kategoria:Komuna në Haute-Garonne]] [[Kategoria:Koordinatat në Wikidata]] mzthxmim7zwowrnhgsrsah0hyccecq5 Esperce 0 362322 3022722 2694779 2026-08-05T23:52:36Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#kategori|kategori dorazi]] 3022722 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze|name=Spercë|coordinates={{coord|43.2975|1.4019|format=dms|display=inline,title}}|population_footnotes={{France metadata Wikidata|population_footnotes}}|commune status=[[Komunat e Francës|Komunë]]|image=Mairie_d'Esperce.JPG|caption=Bashkia e Spercës|image coat of arms=Blason_ville_fr_Esperce_(Haute-Garonne).svg}}'''Esperce''' ( {{Lang-oc|Espèrça}} ; {{Lang-sq|Sperca}} ) është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Garonë e Epërme|Haute-Garonne]] në [[Franca|Francën]] jugperëndimore. == Gjeografia == Komuna e Spercës kufizohet me tetë komuna të tjera, shtatë prej tyre është në [[Garonë e Epërme|Haute-Garonne]], dhe njëra prej tyre është në [[Ariège]] : [[Lagrâce-Dieu]] në veri, [[Puydaniel]] dhe [[Mauressac]] në verilindje, [[Grazac, Haute-Garonne|Grazac]] në lindje, [[Saint-Sulpice-sur-Lèze|Saint-Sulpice-sur. -Lèze]] në veriperëndim, [[Gaillac-Toulza]] në jug dhe në fund nga departamenti i [[Ariège]] në jugperëndim nga komuna [[Lézat-sur-Lèze]] në jugperëndim. == Popullsia == {{Historical populations|1962|137|1968|220|1975|201|1982|176|1990|186|1999|210|2008|239}} [[Kategoria:Komuna në Haute-Garonne]] [[Kategoria:Koordinatat në Wikidata]] jeys7kih3uajzv369qqctlb8fp1q7ec Gommersdorf 0 362549 3022723 2696058 2026-08-05T23:53:55Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#kategori|kategori dorazi]] 3022723 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze|name=Gomersdorf|coordinates={{coord|47.6408|7.13|format=dms|display=inline,title}}|population_footnotes={{France metadata Wikidata|population_footnotes}}|native_name_lang=Gummerschdorf|caption=Bashkia dhe shkolla|image coat of arms=Blason_de_la_ville_de_Gommersdorf_(68).svg|commune status=[[Komunat e Francës|Komunë]]|image=Gommersdorf,_Mairie-école.jpg}}'''Gommersdorf''' ( [[alzasisht]]: ''Gummerschdorf'' ; {{Lang-de|Gommersdorf}} ; {{Lang-sq|Gomersdorf}}) është aktualisht një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Departamentet e Francës|departamentin]] Haut-Rhin në [[Alzasa|Alsace]] në [[Franca|Francën]] verilindore. [[Kategoria:Komuna në Haut-Rhin]] [[Kategoria:Koordinatat në Wikidata]] axy5n09itp255x60gqm2oqklv40k03p Diskutim:I huaj (ligj) 1 362585 3022605 2696663 2026-08-05T15:53:53Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022605 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[I huaj (ligj)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2696662 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211112052306/https://cite.case.law/f3d/788/300/4230126/ për lidhjen https://cite.case.law/f3d/788/300/4230126/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 shtator 2024 11:34 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[I huaj (ligj)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022604 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191221101642/https://www.politifact.com/texas/statements/2018/may/09/steve-mccraw/illegal-alien-legal-term-federal-law/ për lidhjen https://www.politifact.com/texas/statements/2018/may/09/steve-mccraw/illegal-alien-legal-term-federal-law/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 gusht 2026 17:53 (CEST) gkz5w15ns63gxtpmguahhlydyx9g2e5 E Ardhmja e Njerëzimit 0 362696 3022724 3007006 2026-08-05T23:54:05Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022724 wikitext text/x-wiki '''''E Ardhmëja e Njerëzimit: Transformimi i Marsit, Udhëtimi Ndëryjor, Pavdekëshmëria dhe Fati ynë Përtej Tokës''''' është një libër shkencor me popullaritet nga [[futurist]]i dhe [[Fizikanti|fizikani]] [[Michio Kaku]]. Libri fillimisht u botua në 20 shkurt 2018 nga Doubleday. Libri ishte në [[The New York Times Best Seller list|listën e librave më të shitur të New York Times]] për katër javë.<ref>{{Cite news|date=1 prill 2018|title=Best Sellers|language=en|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/2018/04/01/hardcover-nonfiction|access-date=7 maj 2019}}</ref> == Përmbajtja == Kaku diskuton të ardhmen dhe mbijetesën e njerëzimit dhe diskuton tema të tilla si transformimi i Marsit dhe udhëtimi ndëryjor. Duke pasur parasysh që mund të duhen shekuj të tërë për të arritur yjet dhe [[Ekzoplaneti|ekzoplanetet]] më të afërta, Kaku gjithashtu eksploron rrugë alternative për të siguruar mbijetesën e njerëzimit, duke përfshirë mundësinë e [[Inxhinieria gjenetike|inxhinierisë gjenetike]] dhe transferimin [[Vetëdija|e vetëdijes njerëzore]] në makina jo biologjike.<ref name="nyt_review">{{Cito web|last=Frank|first=Adam|date=25 maj 2018|title=Downloadable Neurons, Life on Mars: A Physicist’s View of Where We’re Headed|url=https://www.nytimes.com/2018/05/25/books/review/the-future-of-humanity-michio-kaku.html|accessdate=7 maj 2019|website=[[The New York Times]]|language=en}}</ref> ''Kirkus Rishikimet'' përshkroi pikëpamjet e Kakus si "optimistë të rrugëve" dhe se "Kaku jep një seri skenarësh tërheqës dhe shpërndarës në të cilat njerëzit tejkalojnë pengesat aktuale pa shkelur ligjet natyrore për të udhëtuar në univers".<ref>{{Cito web|title=THE FUTURE OF HUMANITY by Michio Kaku|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/michio-kaku/the-future-of-humanity/|accessdate=7 maj 2019|website=[[Kirkus Reviews]]|language=en}}</ref> ''[[The New York Times|New York Times]]'' e lavdëroi Kakun që u tregua "i aftë për të nxjerrë nga leksiku i fantashkencës popullore" dhe vuri në dukje se "fuqia e shkrimit të Kakus është të dish se cilat ide të fantashkencës ia vlen të ndiqen".<ref>{{Cite web|last=Frank|first=Adam|date=25 maj 2018|title=Downloadable Neurons, Life on Mars: A Physicist's View of Where We're Headed|url=https://www.nytimes.com/2018/05/25/books/review/the-future-of-humanity-michio-kaku.html|access-date=7 maj 2019|website=[[The New York Times]]|language=en}}</ref> == Referime == {{Reflist}} hpoakq5nyyhxe36r8ij5j6sdvdmhg8x E gjelbra në Islam 0 362794 3022725 3010880 2026-08-05T23:57:02Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022725 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Muhammad_SAW_in_Islamic_calligraphy_green_version.png|parapamje| "Muhammed SAW në versionin e gjelbër të kaligrafisë islame" nga Calligraphical është licencuar sipas CC BY-SA 4.0.]] [[Skeda:Ralamb-40.jpg|parapamje| Në [[Perandoria Osmane|Perandorinë Osmane]], veshja e një [[Çallma|çallmë jeshile]] ishte një privilegj që u jepej [[Pasardhësit e Muhamedit|pasardhësve të Muhamedit]] (vizatim nga [[Claes Rålamb]], 1657).]] '''Ngjyra [[e gjelbër]]''' ka një sërë shoqërimesh tradicionale në [[Islami|Islam]]. Ai mban shoqërime të thella tradicionale brenda Islamit, duke mishëruar tema të parajsës, pastërtisë dhe begatisë. Në [[Kurani|Kuran]], jeshilja është e lidhur me [[Xhenneti|imazhet parajsore]], që simbolizojnë qetësinë e parajsës. E gjelbërta u adoptua nga [[Islami Shia|shiitët]] dhe mbetet veçanërisht e popullarizuar në ikonografinë shiite, por përdoret gjithashtu gjerësisht nga shtetet [[Islami Suni|synite]], veçanërisht në [[Flamuri i Arabisë Saudite|flamurin e Arabisë Saudite]] dhe [[Flamuri i Pakistanit|flamurin e Pakistanit]]. Përfshirja e mëvonshme e së gjelbrës në flamujt kombëtarë nxjerr në pah rëndësinë e qëndrueshme në [[Ikonografi|ikonografinë]] islame.<ref name=":2">{{Cite journal|last=Kamali|first=Mohammad Hashim|last2=Kamali|first2=Muhammad Hashim|date=1993|title=Characteristics of the Islamic State|url=https://www.jstor.org/stable/20840105|journal=Islamic Studies|volume=32|issue=1|pages=17–40|issn=0578-8072}}</ref> == Kurani == [[Skeda:Khizr.JPG|parapamje|Piktura Mughale e shekullit të 17-të e el-Hidr]] Vargjet nga [[Kurani|Kur'ani]] që përshkruajnë mbështetjen mbi jastëkë të gjelbër dhe veshje prej mëndafshi të hollë e mbushin ngjyrën me një ndjenjë qetësie dhe paqeje. Besimtarët janë stolisur me rroba të gjelbra prej mëndafshi të hollë dhe brokadë të rëndë, që simbolizojnë pastërtinë dhe favorin hyjnor.<ref>{{Cite journal|last=Burge|first=S.R.|date=2015-03-04|title=The Search for Meaning: Tafsīr, Hermeneutics, and Theories of Reading|url=https://brill.com/view/journals/arab/62/1/article-p53_3.xml|journal=Arabica|volume=62|issue=1|pages=53–73|doi=10.1163/15700585-12341336|issn=0570-5398}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Sharifah M. AlOboudi|date=2015-07-01|title=Najd, the Heart of Arabia|url=http://dx.doi.org/10.13169/arabstudquar.37.3.0282|journal=Arab Studies Quarterly|volume=37|issue=3|doi=10.13169/arabstudquar.37.3.0282|issn=0271-3519}}</ref> [[Hidri]] (''Al-Khidr'' - "I Gjelbri") është një figurë [[Kurani|kuranore]] që u takua dhe udhëtoi me [[Moisiu]]n.<ref>{{Cite web|last=Catherine|first=David|title=Al-Khidr, The Green Man|url=http://khidr.org/|access-date=2007-11-30}}</ref> [[Kubeja e Gjelbër|Kupola e Gjelbër]], vendi tradicional i varrit të [[Muhammedi|Muhamedit]], u pikturua jeshile me urdhër të Sulltan [[Abdyl Hamiti II|Abdyl Hamid II]] (r. 1876–1909). <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[wikipedia:Citim i duhur|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2013)">citim i nevojshëm</span>]]'' &#x5D;</sup> == flamujt islamikë == Flamujt e gjelbër u miratuan nga [[Islami Shia|shiitët]] në periudhën e hershme islame, edhe pse ngjyra më e zakonshme shiite ishte e bardha, në kundërshtim simbolik me të zezën [[Abasitët|abaside]].<ref>{{Cite book|last=Hathaway|first=Jane|url={{Gbook|L-lPC7DgepEC|plainurl=y}}|title=A Tale of Two Factions: Myth, Memory, and Identity in Ottoman Egypt and Yemen|publisher=State University of New York Press|year=2003|isbn=978-0-7914-5883-9|location=Albany, New York|page=97|quote=The Ismaili Shi'ite counter-caliphate founded by the Fatimids took white as its dynastic color, creating a visual contrast to the Abbasid enemy.}}</ref> Kështu, në vitin 817, kur kalifi abasid [[el-Ma'mun]] caktoi Alid [[Ali er-Riza|Ali el-Ridha]] si trashëgimtarin e tij, ai gjithashtu ndryshoi ngjyrën dinastike nga e zeza në jeshile. Ndryshimi u rikthye el-Ma'mun pasi Aliu u vra dhe u kthye në [[Bagdadi|Bagdad]] në 819.  <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The material near this tag is possibly inaccurate or nonfactual. (October 2023)">e dyshimtë</span></nowiki>&#x20;&#x2013; diskutoni'' &#x5D;</sup> Në të gjithë botën islame, jeshilja gjen shprehje në [[Flamuri kombëtar|flamujt kombëtarë]], duke shërbyer si një simbol i fuqishëm i besimit dhe unitetit. Nga flamujt e [[Arabia Saudite|Arabisë Saudite]]<ref name=":1">{{Cite journal|last=Salamé|first=Ghassan|date=1987|title=Islam and Politics in Saudi Arabia|url=https://www.jstor.org/stable/41857933|journal=Arab Studies Quarterly|volume=9|issue=3|pages=306–326|issn=0271-3519}}</ref> dhe [[Pakistani]]t e deri te ato të [[Algjeria|Algjerisë]] dhe [[Azerbajxhani]]t, jeshilja qëndron si një shenjë përbashkuese, duke pasqyruar trashëgiminë e përbashkët të [[Bota myslimane|kombeve myslimane]]. Disa flamuj të tjerë kombëtarë si simbol i Islamit që përfshijnë: [[Flamuri i Algjerisë|Algjerinë]], [[Flamuri i Azerbajxhanit|Azerbajxhanin]], Komoret, Mauritaninë, [[Flamuri i Pakistanit|Pakistanin]], [[Flamuri i Bangladeshit|Bangladeshin]], [[Flamuri i Arabisë Saudite|Arabinë Saudite]], Sri Lanka dhe [[Flamuri i Taxhikistanit|Taxhikistanin]].<ref name="CIAfactbook-1">{{Cite web|title=Field Listing :: Flag Description|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/320.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190109073259/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/320.html|archive-date=9 janar 2019|access-date=12 mars 2019|website=[[The World Factbook]]|publisher=Central Intelligence Agency}}</ref><ref name="Information about national flag of Tajikistan">{{Cite web|title=Information about national flag of Tajikistan|url=https://www.advantour.com/tajikistan/flag.htm|access-date=2017-10-25|website=www.advantour.com|language=en}}</ref> Disa [[Bota arabe|vende arabe]] përdorin gjithashtu [[Ngjyrat panarabe|ngjyra pan-arabe]], të cilat përfshijnë jeshile. Këto përfshijnë: [[Iraku]]n, [[Jordani]]në, [[Kuvajti]]n, [[Libani]]n, [[Sudani]]n, Sirinë dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, si dhe disa shtete të kontestuara duke përfshirë [[Flamuri i Palestinës|Palestinën]], [[Flamuri i Somallandës|Somalilandin]] dhe Saharën Perëndimore. Edhe [[Flamuri i Libisë (1977–2011)|Libia]] më parë ndoqi këtë parim, duke shfaqur jeshile si ngjyrën e vetme përbërëse (në atë kohë flamuri i vetëm në botë që përdorte vetëm një ngjyrë) deri në vitin 2011. === Galeria === <gallery widths="200" heights="140"> Skeda:Flag_of_Saudi_Arabia.svg|alt=Flag of Saudi Arabia|[[Flamuri i Arabisë Saudite]] Skeda:Flag_of_Pakistan.svg|alt=Flag of Pakistan|[[Flamuri i Pakistanit]] Skeda:Flag_of_Bangsamoro.svg|alt=Flag of Bangsamoro, Philippines|[[Flamuri i Bangsamoros]], filipinase Skeda:Flag_of_Aceh,_Indonesia.svg|alt=Flag of Aceh, Indonesia|[[Aqeh|Flamuri i Acehut]], Indonezi </gallery> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Kulturë islame]] [[Kategoria:Ngjyra]] cvv9gujkb3waqufte0kutlkwt63r4w3 Hénonville 0 363594 3022726 2783935 2026-08-06T00:18:59Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#kategori|kategori dorazi]] 3022726 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze|name=Henonvilë|coordinates={{coord|49.2078|2.0539|format=dms|display=inline,title}}|population_footnotes={{France metadata Wikidata|population_footnotes}}|native name=Hénonville|commune status=[[Komunat e Francës|Komunë]]|image=Mairie Hénonville.jpg|caption=Bashkia e Henonvilës}}'''Hénonville''' ( {{Lang-sq|Henonvila}} ) është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Oise]] në [[Franca|Francën]] veriore. [[Kategoria:Komuna në Oise]] [[Kategoria:Koordinatat në Wikidata]] sajc5lurj8j8ro9k2haxt0fmvhje6ud Mariglen Disha 0 363925 3022955 2701618 2026-08-06T11:23:47Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022955 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ '''Mariglen Disha''' është Kryetari i [[Bashkia Librazhd|Bashkisë Librazhd]].{{Infobox person | name = Kryetar i Bashkise Librazhd | image = [[File:Kryetari.jpg|thumb|]] ''Mariglen Disha'' }} == Biografia == Mariglen Disha lindi më 25 qershor 1980 në fshatin [[Dranovicë]] të Librazhdit. Pas përfundimit të arsimit të mesëm ndoqi studimet e Larta pranë Fakultetit të Inxhinierisë së Ndërtimit, ne Universitetin Politeknik te Tiranës, në degën Inxhinieri Ndërtimi, Profili Infrastrukture Transporti. == Karriera == Në vitin 2004 fillon ushtrimin e profesionit si zbatues i projekteve inxhinierike si dhe duke vijuar me ushtrimin e profesionit në institucione të ndryshme shtetërore. Mariglen Disha per vite me radhë ka drejtuar disa nga sektoret me te veshtire me probleme te mbartura nder vite sic jane Legalizimet. Ai ka drejtuar me sukses Drejtoritë e Agjencisë Shtetërore të Kadastrës, si Drejtoria Vendore e ASHK-së Korçë, Elbasan dhe Tiranë. Falë punes se palodhur dhe perkushtimit maksimal si dhe menaxhimit te duhur arriti te finalizonte me sukses nje numer te pafund aplikimesh dhe dosjesh të mbetura pezull prej shumë vitesh. Në zgjedhjet vendore të 14 majit 2023, Z. Disha propozohet si kandidat i [https://ps.al Partise Socialiste] ku fiton zgjedhjet vendore me nje diference shumë te madhe votash ndaj koalicionit opozitar. Që nga Qershori i vitit 2023 ai ka drejtuar Bashkinë Librazhd duke dhënë kontributin e tij të cmuar në zhvillimin e qytetit dhe jo vetëm. Politikat e duhura të ndjekura prej tij për zhvillimin e zonës kane lehtësuar jashtë mase jetesën e banorëve duke krijuar infrastukurë të re, duke ndërtuar shkolla dhe qendra shendetësore, ujësjellësa. Një vemendje të vecantë Kryetari Mariglen Disha i ka dhënë zhvillimit të turizmit në zonen e Librazhdit, ku me mbeshtetjen e tij janë ndërtuar dhe vazhdojnë të ndertohen bujtina në zona të ndryshme të Librazhdit, kryesisht në zonen e Parkut Kombëtar Shebenik. Si rrjedhojë Librazhdi sot vizitohet nga turistë te pafund vendas dhe të huaj ku shijojnë atraksionet e zonës, kulinarinë e larmishme dhe pamjet panorameske. Një tjetër element i vecante i Z. Disha është përkrahja dhe ndihma e pakursyer që vetë Kryetari Mariglen Disha jep për shtresat në nevojë duke krijuar mundesira qe jetesa e kesaj shtrese ne nevoje te lehtesohet sadopak. Ndër objektivat konkrete që Kryetari Mariglen Disha është dhe rikthimi i banoreve qe kane braktisur zonat, tashme me një infrastrukture të re, dhe me perkrahjen e tij këta banore të investojne në zonat e tyre duke e zhvilluar akoma më shume turizmin malor, një pike e forte kjo per zonën e Librazhdit.<ref>{{Cite web |url=https://bashkialibrazhd.gov.al/profili-i-kryetarit/ |title=Kopje e arkivuar |access-date=3 tetor 2024 |archive-date=7 tetor 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007105052/https://bashkialibrazhd.gov.al/profili-i-kryetarit/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Librazhd</ref> == Shikoni dhe == <!-- www.bashkialibrazhd.gov.al --> == Referimet == {{reflist}} {{NIA}} <!-- Këtu do të renditen automatikisht referimet e burimet e përdorura gjatë artikullit. Referimet duhet të vendosen në trupin e artikullit duke përdorur butonin "Citoni", jo këtu. Fshijeni këtë koment përpara se të publikoni ndryshimet por jo stampat {{reflist}} dhe {{NIA}} më sipër. --> 2ae32nk3lako233j5s7bvbbrk3huc6q Primeira Divisão 1938-39 0 364296 3022730 3022208 2026-08-06T00:23:34Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022730 wikitext text/x-wiki Statistika të [[Primeira Liga|Primeira Divisão]] në sezonin [[1938]]/[[1939]]. == Tabela finale == {{#invoke:sports table|main|style=WDL |res_col_header=Q |winpoints=2 |team1=POR|name_POR=[[FC Porto|Porto]] |team2=SCP|name_SCP=[[Sporting CP]] |team3=BEN|name_BEN=[[S.L. Benfica|Benfica]] |team4=BEL|name_BEL=[[C.F. Os Belenenses|Belenenses]] |team5=ACA|name_ACA=[[Associação Académica de Coimbra – O.A.F.|Académica]] |team6=BAR|name_BAR=[[F.C. Barreirense|Barreirense]] |team7=ACO|name_ACO=[[Académico F.C.|Académico]] |team8=CPI|name_CPI=[[Casa Pia A.C.|Casa Pia]] |win_POR=10|draw_POR=3|loss_POR=1|gf_POR=57|ga_POR=20|status_POR=C |win_SCP=10|draw_SCP=2|loss_SCP=2|gf_SCP=44|ga_SCP=17 |win_BEN=9|draw_BEN=3|loss_BEN=2|gf_BEN=44|ga_BEN=24 |win_BEL=6|draw_BEL=1|loss_BEL=7|gf_BEL=38|ga_BEL=29 |win_ACA=4|draw_ACA=3|loss_ACA=7|gf_ACA=27|ga_ACA=39 |win_BAR=4|draw_BAR=2|loss_BAR=8|gf_BAR=21|ga_BAR=27 |win_ACO=5|draw_ACO=0|loss_ACO=9|gf_ACO=30|ga_ACO=61 |win_CPI=1|draw_CPI=0|loss_CPI=13|gf_CPI=12|ga_CPI=56 |update=complete|source=[[RSSSF]]<ref name=":0">{{Cite web|last=Teixeira|first=Jorge Miguel|date=1999-08-14|title=Portugal 1938-39|url=https://www.rsssf.org/tablesp/porthist193839.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250226050824/https://www.rsssf.org/tablesp/porthist193839.html|archive-date=2025-02-26|access-date=2026-03-11|website=[[RSSSF]]}}</ref> }} == Rezultatet == <div style="text-align: center;"> {{#invoke:Sports results|main |team1=ACA |team2=ACD |team3=BAR |team4=BEL |team5=BEN |team6=CPI |team7=POR |team8=SCP |matches_style=FBR|solid_cell=grey |name_ACA=[[Associação Académica de Coimbra – O.A.F.|Académica]] |name_ACD=[[Académico F.C.|Académico]] |name_BAR=[[F.C. Barreirense|Barreirense]] |name_BEL=[[C.F. Os Belenenses|Belenenses]] |name_BEN=[[S.L. Benfica|Benfica]] |name_CPI=[[Casa Pia A.C.|Casa Pia]] |name_POR=[[FC Porto|Porto]] |name_SCP=[[Sporting CP]] |match_ACA_ACD=5-4 |match_ACA_BAR=3-1 |match_ACA_BEL=0-0 |match_ACA_BEN=3-3 |match_ACA_CPI=4-0 |match_ACA_POR=1-2 |match_ACA_SCP=2-2 |match_ACD_ACA=6-2 |match_ACD_BAR=3-2 |match_ACD_BEL=3-1 |match_ACD_BEN=3-4 |match_ACD_CPI=1-0 |match_ACD_POR=1-12 |match_ACD_SCP=2-5 |match_BAR_ACA=3-2 |match_BAR_ACD=6-0 |match_BAR_BEL=0-2 |match_BAR_BEN=1-1 |match_BAR_CPI=3-1 |match_BAR_POR=0-0 |match_BAR_SCP=0-3 |match_BEL_ACA=8-1 |match_BEL_ACD=7-2 |match_BEL_BAR=1-2 |match_BEL_BEN=2-3 |match_BEL_CPI=7-1 |match_BEL_POR=1-3 |match_BEL_SCP=0-2 |match_BEN_ACA=4-0 |match_BEN_ACD=5-2 |match_BEN_BAR=1-0 |match_BEN_BEL=3-4 |match_BEN_CPI=10-1 |match_BEN_POR=4-1 |match_BEN_SCP=1-4 |match_CPI_ACA=0-2 |match_CPI_ACD=1-3 |match_CPI_BAR=2-1 |match_CPI_BEL=2-3 |match_CPI_BEN=0-1 |match_CPI_POR=1-2 |match_CPI_SCP=2-4 |match_POR_ACA=3-1 |match_POR_ACD=4-0 |match_POR_BAR=6-1 |match_POR_BEL=5-2 |match_POR_BEN=3-3 |match_POR_CPI=10-0 |match_POR_SCP=2-1 |match_SCP_ACA=3-1 |match_SCP_ACD=7-0 |match_SCP_BAR=2-1 |match_SCP_BEL=2-0 |match_SCP_BEN=0-1 |match_SCP_CPI=5-1 |match_SCP_POR=4-4 |update=complete |source=RSSSF<ref name=":0" /> }} </div> == Referime == {{reflist}} {{Sezonet e Primeira Liga}} [[Kategoria:Futboll]] 4c0k001u2dff9iebb5y6r5fad8fd9r6 Snapchat 0 369564 3022747 3007739 2026-08-06T01:57:00Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022747 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = Snapchat | logo = Snapchat logo.svg | logo_caption = Logo used since August 2019 | logo size = 100px | collapsible = yes <!-- The discover screen in Snapchat has since changed, do not use this one --> <!-- | screenshot [[File:Snapchat-logo-svgrepo-com.svg | thumb | right]]= Snapchat Discover iOS 9.2.1.png | screenshot size = 265 | caption = Snapchat's Discover screen, updated on the last night of the forts week of August on [[iOS]]. -->| author = {{flat list| * [[Snap Inc.#Controversy|Reggie Brown]] * [[Bobby Murphy (businessman)|Bobby Murphy]] * [[Evan Spiegel]] }} | developer = [[Snap Inc.]] | released = {{Start date and age|2011|9}} | ver layout = stacked | operating system = {{plainlist| *[[Android Lollipop|Android 5.0]] or later *[[iOS 14]] or later *[[Web browser]] *[[watchOS|watchOS 9]] or later *:App Size: *:64 [[Megabyte|MB]] (Android)<ref>{{Cite web|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.snapchat.android&hl=en_US|title=Snapchat|publisher=Google Play|language=en|access-date=15 dhjetor 2019|archive-date=March 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200316013455/https://play.google.com/store/apps/details?id=com.snapchat.android&hl=en_US|url-status=live}}</ref> *:258 MB (iOS)<ref>{{Cite web|url=https://apps.apple.com/app/id447188370|title=Snapchat|date=22 maj 2023|publisher=App Store|language=en-us|access-date=15 maj 2021|archive-date=April 23, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423033350/https://apps.apple.com/app/id447188370|url-status=live}}</ref> }} | language = English, Arabic, Bengali, Danish, Dutch, Filipino, Finnish, French, German, Greek, Gujarati, Hindi, Indonesian, Italian, Japanese, Kannada, Korean, Malay, Malayalam, Marathi, Norwegian, Polish, Portuguese, Punjabi, Romanian, Russian, Simplified Chinese, Spanish, Swedish, Tamil, Telugu, Thai, Traditional Chinese, Turkish, Urdu, Vietnamese<ref>{{Cite web|title=Snapchat|date=22 maj 2023|url=https://apps.apple.com/app/id447188370|publisher=App Store|language=en-US|access-date=15 maj 2021|archive-date=April 23, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423033350/https://apps.apple.com/app/id447188370|url-status=live}}</ref> | language count = 37 | genre = {{flat list| * [[Photo sharing]] * [[instant messaging]] * [[Videotelephony|video chat]] * [[multimedia]] }} | license = [[Proprietary software]] | website = {{URL|https://www.snapchat.com/|snapchat.com}} }} '''Snapchat''' (shqiptuar "SNEP-çet") është një aplikacion multimedial amerikan i zhvilluar nga Snap Inc., fillimisht Snapchat Inc. Një nga veçoritë kryesore të Snapchat-it është se fotografitë dhe mesazhet zakonisht disponohen vetëm për një kohë të shkurtër përpara se të bëhen të paarritshme për marrësit e tyre. Aplikacioni ka evoluar nga fokusimi fillimisht te ndarja e fotografive nga personi në person tek shfaqja e ''Story'' të përdoruesve me përmbajtje [[Kronologjia|kronologjike]] 24-orëshe. Opsioni "discover" i lejon markat të shfaqin [[Video copa|video të shkurtra]] të përdoruesve të paguara nga to. Aplikacioni i lejon përdoruesit të ruajnë fotot në një zonë të mbrojtur me fjalëkalim të quajtur "My Eyes Only". Snapchat u krijua nga Evan Spiegel, Bobby Murphy dhe Reggie Brown,<ref name="settlement">{{Cite news|last=Gillette|first=Felix|date=10 shtator 2014|title=Snapchat Reaches Settlement With Its Disappearing Co-Founder|language=en|work=[[Bloomberg L.P.]]|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-09-09/snapchat-settles-reggie-brown-suit-credits-him-with-original-idea|url-status=live|access-date=27 prill 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209060031/https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-09-09/snapchat-settles-reggie-brown-suit-credits-him-with-original-idea|archive-date=9 dhjetor 2019}}</ref> ish-studentë në [[Universiteti Stanford|Universitetin Stanford]] . Në vitin 2023, Snapchat kishte mbi 300 milionë përdorues aktivë mujorë.<ref name="similarweb2024">{{Cite web|title=Most Popular Messaging Apps Worldwide 2023|url=https://www.similarweb.com/blog/research/market-research/worldwide-messaging-apps/|access-date=2024-11-19|website=Similarweb|language=en}}</ref> Më shumë se katër miliardë mesazhe në Snapchat dërgoheshin çdo ditë në vitin 2020.<ref name=":0">{{Cite web|title=Snap Inc. Announces First Quarter 2020 Financial Results|url=https://investor.snap.com/news-releases/2020/04-21-2020-210949737|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922221454/https://investor.snap.com/news/default.aspx|archive-date=22 shtator 2020|access-date=2020-04-26|publisher=investor.snap.com|language=en}}</ref> Snapchat-in e përdorin më shumë gjenerata e re, ku shumica e përdoruesve janë midis 18 dhe 24.<ref name="similarweb2024" /> Përdoruesit e Snapchat-it pranojnë se kanë shqetësime rreth privatësisë së aplikacionit. == Historia == === Prototipi === Sipas dokumenteve dhe deklaratave të depozitimit, Reggie Brown ia solli idenë e një aplikacioni të fotove zhdukëse sipërmarrësit Evan Spiegel meqë Spiegel pati përvojë paraprake me tregti. Brown dhe Spiegel morën me vete edhe Bobby Murphy, që pati përvojë kodimi. Të tretë punuan ngushtë për disa muaj dhe e lansuan Snapchat-in si "Picaboo" në shërbimin operativ [[iOS]] më 8 korrik 2011.<ref>{{cite web|last=Edwards|first=Jim|date=3 shkurt 2017|title=The alleged betrayal described in these photos, texts, and emails cost Snapchat $158 million|url=http://nordic.businessinsider.com/snapchat-founders-lawsuit-internal-photos-texts-emails-2017-2|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127121652/https://nordic.businessinsider.com/snapchat-founders-lawsuit-internal-photos-texts-emails-2017-2|archive-date=27 nëntor 2018|access-date=27 prill 2017|website=[[Business Insider]]|publisher=[[Axel Springer SE]]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Gallagher|first=Billy|date=1 korrik 2013|title=Snapchat's Spiegel Admits Brown "Came Up With The Idea For Disappearing Picture Messages" In New Court Documents|url=https://techcrunch.com/2013/07/01/new-snapchat-docs/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128193401/https://techcrunch.com/2013/07/01/new-snapchat-docs/|archive-date=28 nëntor 2020|access-date=27 prill 2017|website=[[TechCrunch]]|publisher=[[AOL]]|language=en}}</ref> Reggie Brown u nxorr nga kompania disa muaj pas lansimit.<ref>{{Cite news|author=Masunaga, Samantha|date=1 mars 2017|title=What Happened to Ousted Snapchat Founder Reggie Brown? No, Really, We Don't Know|language=en|work=Sun-Sentinel|location=Deerfield Beach, FL|url=https://www.sun-sentinel.com/business/la-fi-live-updates-snap-ipo-what-happened-to-ousted-snapchat-1488401913-htmlstory.html|url-status=dead|access-date=28 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728161048/https://www.sun-sentinel.com/business/la-fi-live-updates-snap-ipo-what-happened-to-ousted-snapchat-1488401913-htmlstory.html|archive-date=28 korrik 2019}}</ref><ref>{{cite news|last1=Masunaga|first1=Samantha|date=1 mars 2017|title=The guy who came up with the idea for Snapchat got $158 million and vanished from public life|language=en|work=Los Angeles Times|url=https://www.latimes.com/business/la-fi-tn-reggie-brown-20170301-story.html|url-status=live|access-date=10 mars 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203165525/https://www.latimes.com/business/la-fi-tn-reggie-brown-20170301-story.html|archive-date=3 dhjetor 2020}}</ref> Aplikacioni u rilansua me emrin Snapchat në shtator të vitit 2011, dhe ekipi u përqëndrua më shumë tek lehtësimin e përdorimit dhe aspektet teknike sesa tek brendimi i tij.<ref name="Forbes, touch">{{cite web|last=Colao|first=J.J.|date=27 nëntor 2012|title=Snapchat: The Biggest No-Revenue Mobile App Since Instagram|url=https://www.forbes.com/sites/jjcolao/2012/11/27/snapchat-the-biggest-no-revenue-mobile-app-since-instagram/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121205018/http://www.forbes.com/sites/jjcolao/2012/11/27/snapchat-the-biggest-no-revenue-mobile-app-since-instagram/|archive-date=21 nëntor 2013|access-date=10 prill 2017|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Një përjashtim ishte vendimi i mbajtjes së një maskote të dizajnuar nga Brown, "Ghostface Chillah", të emërtuar sipas [[Ghostface Killah]] të grupit të hip-hopit [[Wu-Tang Clan]].<ref name="Forbes, touch" /> Më 8 maj 2012, Reggie Brown i dërgoi një email Evan Spiegelit gjatë vitit të fundit në universitetin Stanford, në të cilin ofroi të rinegocionte pjesën aksionin e tij të barabartë në pronësinë e kompanisë. Avokatët e Snapchat-it deklaruan që Reggie Brown nuk kishte bërë kontribute me vlerë ndaj kompanisë, prandaj nuk do t'i takonte asgjë.<ref>Original document, [http://www.documentcloud.org/documents/725391-151160912-snapchat-reggie-brown-declaration.html "151160912 Snapchat Reggie Brown Declaration"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200123165838/http://www.documentcloud.org/documents/725391-151160912-snapchat-reggie-brown-declaration.html|date=January 23, 2020}}, ''Sam Biddle Documentcloud'', July 10, 2013. Retrieved March 27, 2016.</ref><ref>{{cite web|last=Gallagher|first=Billy|date=31 korrik 2013|title=Evan Spiegel And Bobby Murphy Say Alleged Snapchat Co-Founder Never Had Equity|url=https://techcrunch.com/2013/07/31/spiegel-murphy-say-alleged-snapchat-co-founder-never-had-equity/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111205646/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_e504ae58-52b5-48b2-819c-7643bbab4de0|archive-date=11 nëntor 2020|access-date=10 prill 2017|website=[[TechCrunch]]|publisher=[[AOL]]|language=en}}</ref> Në shtator 2014, Spiegel dhe Murphy paguan 157.5 milionë dollarë amerikanë<ref>{{cite web|last=Etehad|first=Melissa|date=3 shkurt 2017|title=Two of these guys run Snap now. The third sued them.|url=http://www.latimes.com/business/la-fi-live-updates-snap-ipo-the-dispute-with-snapchat-s-founders-1486156050-htmlstory.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328142053/https://www.latimes.com/business/la-fi-live-updates-snap-ipo-the-dispute-with-snapchat-s-founders-1486156050-htmlstory.html|archive-date=28 mars 2019|access-date=10 prill 2017|website=[[Los Angeles Times]]|language=en}}</ref> dhe u emërtua si njëri prej autorëve origjinalë të Snapchat-it.<ref name="settlement" /><ref>{{cite web|last=Shontell|first=Alyson|date=9 shtator 2014|title=Snapchat Settles Lawsuit Filed By Ousted Co-Founder And Fraternity Brother, Reggie Brown|url=http://www.businessinsider.com/snapchat-settles-the-lawsuit-with-the-ousted-co-founder-and-fraternity-brother-reggie-brown-2014-9|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191202055010/https://www.businessinsider.com/snapchat-settles-the-lawsuit-with-the-ousted-co-founder-and-fraternity-brother-reggie-brown-2014-9|archive-date=2 dhjetor 2019|access-date=27 prill 2017|website=[[Business Insider]]|publisher=[[Axel Springer SE]]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Crook|first=Jordan|date=9 shtator 2014|title=Snapchat Finally Settles Lawsuit With Ousted Co-Founder Reggie Brown|url=https://techcrunch.com/2014/09/09/snapchat-finally-settles-lawsuit-with-ousted-co-founder-reggie-brown/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122041332/https://techcrunch.com/2014/09/09/snapchat-finally-settles-lawsuit-with-ousted-co-founder-reggie-brown/|archive-date=22 janar 2021|access-date=10 prill 2017|website=[[TechCrunch]]|publisher=[[AOL]]|language=en}}</ref> Në [[blog]] postimin e tyre të parë më 9 maj 2012, [[Kryeshefi ekzekutiv|kryeshefi]] Evan Spiegel përshkroi misionin e kompanisë: "Snapchat nuk është vetëm për kapjen e një momenti me vlerë. Është për komunikim me gamën e plotë të emocioneve njerëzore—jo vetëm atë që duket e bukur apo perfekte."<ref name="let's chat">{{cite web|last=Spiegel|first=Evan|date=9 maj 2012|title=Let's chat.|url=https://www.snap.com/en-US/news/post/lets-chat/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108183032/https://www.snap.com/en-US/news/post/lets-chat|archive-date=8 nëntor 2020|access-date=27 prill 2017|website=Snap News|publisher=[[Snap Inc.]]|language=en}}</ref> Ai prezantoi Snapchat-in si zgjidhja ndaj streseve të shkaktuara prej jetëgjatësisë së informatave personale në rrjete sociale, evidente nga "çetiketimi urgjent i fotove të [[Facebook|Facebook-ut]] para intervistave të punës dhe fshirjes së njollave nga fotot e sinqerta para se të hyjnë në internet.<ref name="let's chat"/> == Referime == <references /> {{cung}} [[Kategoria:Themelime në Kaliforni në 2011]] [[Kategoria:Softuer i Android-it]] [[Kategoria:Komunikim instant]] [[Kategoria:Softuer i iOS-it]] [[Kategoria:Prona të internetit të themeluara në 2011]] [[Kategoria:Faqe interneti për ndarjen e fotografive]] [[Kategoria:Kompani private me seli në Kaliforni]] [[Kategoria:Snapchat]] [[Kategoria:Kompani teknologjike të Los Anxhelosit]] [[Kategoria:Video vertikale]] [[Kategoria:Aplikacione për mobil]] [[Kategoria:Shërbime për video sipas dëshirës]] ndi049dczwh3567bqqv970yvs0m6c4a Sindroma e Parisit 0 370188 3022748 3007624 2026-08-06T02:01:48Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022748 wikitext text/x-wiki [[File:Eiffel_tower_at_dawn_horizontal.jpg|alt=The Eiffel Tower silhouetted by a sunrise.|parapamje|[[Kulla Eiffel|Kulla Eifel]] në [[Parisi|Paris]].|220x220px]] '''Sindroma e Parisit''' është një ndjenjë e zhgënjimit ekstrem që shfaqet nga disa individë kur vizitojnë [[Parisi|Parisin]], të cilët mendojnë se qyteti nuk ishte ai që prisnin. Gjendja zakonisht shihet si një formë e rëndë e shokut kulturor. Është vërejtur veçanërisht në mesin e turistëve japonezë, ndoshta për shkak të mënyrës se si Parisi është idealizuar në kulturën japoneze. Sindroma karakterizohet nga simptoma të tilla si: gjendje [[Deliri|delirante]] akute, [[Halucinacioni|halucinacione]], ndjenja persekutimi (perceptime për të qenë viktimë e [[Paragjykimi|paragjykimit]], [[Agresioni|agresionit]], [[Armiqësia|armiqësisë]] nga të tjerët),<ref>{{Cite web|date=2015-07-08|title=Another Japanese celebrity claims discrimination in France; netizens not so sympathetic|url=https://japantoday.com/category/entertainment/another-japanese-celebrity-claims-discrimination-in-france-netizens-not-so-sympathetic|access-date=2025-01-06|website=Japan Today|language=en}}</ref> derealizimi, depersonalizimi, [[ankthi]], si dhe manifestimet psikosomatike si: [[Marramendja|marrje mendsh]], takikardi, [[Djersitja|djersitje]], por edhe të tjera, si të vjellat.<ref name="TA">{{Cite web|last=Fagan|first=Chelsea|date=18 tetor 2011|title=Paris Syndrome: A First-Class Problem for a First-Class Vacation|url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2011/10/paris-syndrome-a-first-class-problem-for-a-first-class-vacation/246743/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210219224113/https://www.theatlantic.com/health/archive/2011/10/paris-syndrome-a-first-class-problem-for-a-first-class-vacation/246743/|archive-date=19 shkurt 2021|access-date=20 shkurt 2020|website=theatlantic.com|publisher=[[The Atlantic]]}}</ref> == Shkaqet == Një punim i vitit 2004 nga Viala et al<ref>{{Cite web|title=Les japonais en voyage pathologique à Paris : un modèle original de prise en charge transculturelle.|url=https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http://www.minkowska.com/content/les-japonais-en-voyage-pathologique-%25C3%25A0-paris-un-mod%25C3%25A8le-original-de-prise-en-charge#federation=archive.wikiwix.com&tab=url|access-date=2025-01-06|website=archive.wikiwix.com|language=fr}}</ref> në revistën mjekësore franceze ''Nervure''<ref>{{Cite news|title="Paris Syndrome" leaves tourists in shock|language=en|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/lifestyle/paris-syndrome-leaves-tourists-in-shock-idUSL22809247/}}</ref> sugjeron një numër faktorësh që mund të shkaktojnë sindromën midis turistëve japonezë: ; Barriera gjuhësore : Pak turistë japonezë flasin frëngjisht dhe pak francezë flasin japonisht. Dallimet midis këtyre dy gjuhëve paraqesin pengesa serioze për komunikimin, duke rritur konfuzionin e individit dhe ndjenjën e ankthit dhe izolimit. ; Marrëdhëniet ndërpersonale : Japonezët preferojnë të jenë pjesë e një grupi. Një udhëtar që është i ndarë nga komuniteti i tyre mund të ndihet veçanërisht i shkëputur dhe i izoluar. ; Dallimet kulturore : Francezët gëzojnë një temperament më informal, në kontrast të plotë me [[Kultura e Japonisë|kulturën japoneze]], dhe ndryshimi i vazhdueshëm në humor i parizienëve mund të keqinterpretohet. ; Idealizimi i Parisit : Sindroma është gjithashtu për shkak të ndryshimit të vërejtur midis vizionit të idealizuar të Parisit dhe të realitetit . Qyteti shpesh portretizohet si një vend i bukurisë, dashurisë dhe mallrave luksoze. Realiteti është shpesh i ndryshëm dhe më i ngjashëm me Japoninë sesa mund të presin turistët. ; Lodhja : Udhëtimi ndërkontinental, i cili shpesh nuk është për kënaqësi, por për biznes, i kombinuar me pasojat e jet lag, rrit destabilizimin psikologjik të udhëtarëve japonezë. == Historia == Hiroaki Ota, një psikiatër japonez që punonte në Qendrën Spitalore Sainte-Anne në Francë, e shpiku termin në vitet 1980 dhe botoi një libër të tilluar "Sindroma e Parisit" në 1991.<ref>{{Cite news|date=2006-12-20|title='Paris Syndrome' strikes Japanese|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/6197921.stm|access-date=2025-01-06}}</ref><ref name="Ota">{{Cite book|last=Ota|first=Hiroaki|date=1991|publisher={{ill|TRAJAL Books|ja|トラベルジャーナル}}|isbn=978-489559233-8|language=ja|script-title=ja:パリ症候群|trans-title=Pari shōkōgun}}</ref> Katada Tamami e Spitalit Nissei shkroi për një pacient japonez me [[Çrregullimi bipolar|çrregullim bipolar]], i cili përjetoi sindromën e Parisit në 1998.<ref name="000019991499A0260258.Katada.Tamami">{{Cite journal|last=Tamami|first=Katada|year=1998|script-title=ja:パリ症候群の1症例についての考察|trans-title=Reflexions on a case of Paris syndrome|url=http://sciencelinks.jp/j-east/article/199914/000019991499A0260258.php|url-status=dead|journal=Nissei Byoin Igaku Zasshi = the Journal of the Nissey Hospital|language=ja|publisher=Science Links Japan|volume=26|issue=2|pages=127–132|issn=0301-2581|archive-url=https://web.archive.org/web/20131030034543/http://sciencelinks.jp/j-east/article/199914/000019991499A0260258.php|archive-date=30 tetor 2013|access-date=5 nëntor 2009}}</ref> Puna e mëvonshme e Dr. Youcef Mahmoudia, një psikiatër në spitalin Hôtel-Dieu de Paris, tregon se sindroma e Parisit është "psikopatologji e lidhur me udhëtimin, sesa një sindromë e udhëtarit".<ref>{{Cite web|date=2011-09-29|title=Actualité > Le magazine > Voyage pathologique|url=http://www.aphp.fr/site/actualite/mag_voyage_pathologique.htm|access-date=2025-01-06|website=web.archive.org|archive-date=29 shtator 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929021336/http://www.aphp.fr/site/actualite/mag_voyage_pathologique.htm|url-status=dead}}</ref> Ai teorizoi se gëzimi që vjen nga vizita në Paris shkakton që zemra të përshpejtohet, duke shkaktuar marrje mendsh dhe gulçim, gjë që rezulton në [[Halucinacioni|halucinacione]] në një mënyrë të ngjashme me sindromën Stendhal, megjithëse nxitet nga shkaqe të kundërta, të përshkruara nga psikiatrja italiane Graziella Magherini në librin e saj {{Lang|it|La sindrome di Stendhal}} .<ref name="Magherini.book">{{Cite book|last=Magherini|first=Graziella|title=La sindrome di Stendhal|publisher=Ponte alle Grazie|year=1995|isbn=88-7928-308-1|edition=1995|language=it|author-link=Graziella Magherini}}</ref> Edhe pse [[BBC]] raportoi në vitin 2006 se ambasada japoneze në Paris kishte një "linjë telefonike 24-orëshe për ata që vuanin nga shoku i rëndë kulturor",<ref>{{Cite news|date=2006-12-20|title='Paris Syndrome' strikes Japanese|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/6197921.stm|access-date=2025-01-06}}</ref> ambasada japoneze deklaroi se një linjë e tillë telefonike nuk ekziston.<ref>{{Cite web|date=21 prill 2019|title=Contacts|url=https://www.fr.emb-japan.go.jp/itpr_fr/contacts.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101081029/https://www.fr.emb-japan.go.jp/itpr_fr/contacts.html|archive-date=2020-01-01|access-date=12 prill 2020|publisher=Ministry of Foreign Affairs of Japan|language=fr|quote=En dépit d'informations erronées publiées/citées dans (par) divers médias, l'Ambassade du Japon en France vous informe ne disposer d'aucun service téléphonique dévolu au soi-disant "syndrome de Paris" et ne répondra à aucune sollicitation de quelque nature que ce soit concernant ce sujet.}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-11-16|script-title=ja: ご意見・ご相談 {{!}} 在フランス日本国大使館|url=https://www.fr.emb-japan.go.jp/itpr_ja/contacts.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716000350/https://www.fr.emb-japan.go.jp/itpr_ja/contacts.html|archive-date=2019-07-16|access-date=12 prill 2020|website=Embassy of Japan in Paris|publisher=Ministry of Foreign Affairs of Japan|language=ja|quote=※複数のメディアにおいて間違った報道がなされているようですが、在仏大使館では「パリ症候群」のホットラインやこれに関するいかなる対応もしておりません。御理解のほど宜しくお願いいたします}}</ref> Në vitin 2006, Miyuki Kusama, nga ambasada japoneze në Paris, i tha ''[[The Guardian]]'' se "ka rreth 20 raste në vit të sindromës dhe kjo ka ndodhur prej disa vitesh", dhe se ambasada kishte riatdhesuar të paktën katër shtetas japonezë atë vit.<ref>{{Cite news|last=Chrisafis|first=Angelique|date=2006-10-25|title=Paris syndrome hits Japanese|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2006/oct/25/japan.france|access-date=2025-01-06|issn=0261-3077}}</ref> Në vitin 2011, ambasada japoneze deklaroi se, pavarësisht raporteve të mediave për të kundërtën, ajo nuk riatdhesonte shtetasit japonezë me sindromën e Parisit.<ref name="Slate.fr">{{Cite web|last=Georgen|first=Annabelle|date=26 dhjetor 2011|title=Paris ou le choc de la réalité|trans-title=Paris or the shock of reality|url=https://www.slate.fr/story/47495/folies-voyage-paris-choc-realite|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831040358/https://www.slate.fr/story/47495/folies-voyage-paris-choc-realite|archive-date=2019-08-31|access-date=12 prill 2020|website=Slate|language=fr}}</ref> == Shih edhe == * [[Sindroma e Savantit]] == Referime == [[Kategoria:Psikologji]] [[Kategoria:Numër lidhjesh të shabllonit të lidhjeve ndërgjuhësore]] pdo6w3plycnvobkaflfxuoy9jovzmeq Kategoria:Tekste judeje 14 372923 3022628 2758345 2026-08-05T16:08:11Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Kategoria:Tekste jahude]] te [[Kategoria:Tekste judeje]] pa lënë një ridrejtim 2758345 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Tekste fetare]] [[Kategoria:Judaizëm]] 901z3p7si76xct51bx7jvju0mnmqxnu Ylber Idrizi 0 373198 3022749 3010242 2026-08-06T02:10:17Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022749 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name=Ylber Idrizi |alt= |caption= |birth_date={{Birth date and age|12|09|1984}} |birth_place=[[Shkupi|Shkup]], [[Maqedonia e Veriut]] |occupations={{hlist|Këngëtar|kompozitor|producent}} |instruments={{Hlist|Piano|kitara|[[çiftelia]]}} |label=[[Produksioni ALBENI]] |website={{URL|https://ylberidrizi.com}} |image=Ylber Idrizi.jpg}} '''Ylber Idrizi''' (lindur më 12 shtator 1984) është këngëtar shqiptar nga [[Maqedonia e Veriut]] i zhanrit [[Muzika pop|pop]], kompozitor, producent, politikan, sipërmarrës dhe drejtor i festivalit Duflla.<ref>{{Cite web|title=Ylber Idrizi - Biografia|url=https://www.teksteshqip.com/ylber-idrizi|access-date=19 shkurt 2025|website=bioshqip.com|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|title=DUFLLA|url=https://festivali.duflla.org/|access-date=19 shkurt 2025|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bexheti mirëpriti në takim kryetarin e Sh.K.A “Duflla” Ylber Idrizi » Gazeta.mk|url=https://gazeta.mk/bexheti-mirepriti-ne-takim-kryetarin-e-sh-k-a-duflla-ylber-idrizi/|access-date=19 shkurt 2025|website=Gazeta.mk|language=sq|archive-date=2 mars 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250302123011/https://gazeta.mk/bexheti-mirepriti-ne-takim-kryetarin-e-sh-k-a-duflla-ylber-idrizi/|url-status=dead}}</ref> == Jeta dhe karriera == Ylber Idrizi lindi më 12 shtator 1984 në [[Shkupi|Shkup, Maqedoni]] (tani Maqedonia e Veriut)<ref>{{Cite web|title=Ylber Idrizi - Webfaqja oficiale|url=https://ylberidrizi.com/|language=sq|access-date=19 shkurt 2025|archive-date=2 mars 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250302123013/https://ylberidrizi.com/|url-status=dead}}</ref> Ai e ka trashëguar muzikën nga babai i tij rapsodi [[Idriz Çilafi]].<ref>{{Cite web|title=Idriz Çilafi|url=https://www.duflla.org/idriz-cilafi/|website=Idriz Çilafi|language=sq}}</ref> Pas përfundimit të shkollës fillore regjistrohet në shkollën e mesme të muzikës dhe baletit Ilija Nikollovski Luj<ref>{{Citation|title=ДМБУЦ „Илија Николовски Луј“ - Скопје|date=2025-01-26|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%9C%D0%91%D0%A3%D0%A6_%E2%80%9E%D0%98%D0%BB%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%9B%D1%83%D1%98%E2%80%9C_-_%D0%A1%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D1%98%D0%B5|work=Википедија|language=mk|access-date=2025-02-19}}</ref> për të vazhduar në akademinë e arteve pranë [[Universiteti Shtetëror i Tetovës|Univerzitetit Shtetëror të Tetovës]]. dhe [[Universiteti Kirili dhe Metodi|Univerziteti Kirili dhe Metodi]]. Është themelues dhe kryetar i Shoqatës Kulturore Artistike Duflla nga viti 2016 dhe drejtor i festivalit burimor Duflla që organizohet në [[Komuna e Sarajit|komunën e Sarajit]], [[Shkupi|Shkup.]] Që në moshë të re fillon të merret me [[Kultura rinore|aktivitete kulturore]] duke u bërë pjesë e [[Ansambli Vokalo-Instrumental|Shoqërive Kulturore Artistike]] dhe aty shfaq talentin e tij duke marrë pjesë në shumë [[Festivalet Folklorike Tipologjike Kombëtare|festivale]] folklorike dhe burimore. Pas përfundimit të shkollës së mesme të muzikës fillon me mbrëmje muzikore duke u paraqitur me një [[Repertori|repertor]] të bukur popullor nga ku vazhdon të performoj edhe nëpër ahengje të ndryshme familjare. Albumi i tij i parë i u publikua në vitin 2011 nga produksioni Ximi [[Ferizaji|Ferizaj]] dhe produksioni Jehona [[Tetova|Tetovë]] të punuar në studion e Xhenit në [[Shkupi|Shkup]] me tekste të Hazbi Ametit, Ejup Shabanit dhe vet këngëtarit, ndërsa muzika dhe orkestrimi nga Argjend Meçe Xheni. Albumi i dytë tashmë i shumëpritur u publikua në korrik të vitit 2012 nga i njejti produksion me të njejtët bashkëpuntor. Përpos albumeve Ylber Idrizi rrjedhimisht publikon videoklipe<ref>{{Cite web|title=Shiko videoklipe nga Ylber Idrizi|url=https://www.youtube.com/results?search_query=Ylber+Idrizi|language=sq}}</ref> dhe është pjesëmarrës në xhirimet e fundvitit të produksioneve dhe televizioneve të ndryshme në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]], [[Kosova|Kosovë]] e [[Shqipëria|Shqipëri]]. Në vitin 2013 krijon [[Produksioni ALBENI|produksionin ALBENI]] nga ku fillon të merret me prodhimin dhe publikimin e albumeve për veten dhe artist të tjerë. Poashtu këtë vit ka qenë pjesëmarrës në festivalin e muzikës moderne dhe asaj popullore shqiptare në [[Prishtina|Prishtinë]], "Çelësi Muzikor" edicioni i shtatë, nga ku shpërblehet me dy çmime ndërsa në festivalin [[Etno Fest]] është shpallur instrumentalist më i mirë duke interpretuar [[Melodia|melodi]] me [[Çiftelia|çifteli]]. Albumi i katër me radhë i titulluar "Urime Ditëlindjen" u publikua nga [[produksioni ALBENI]] në verën e vitit 2015. Në Prill të vitit 2016 themelon Ansamblin DUFLLA nga ku edhe zgjidhet kryetar i saj. Poashtu verën e këtij viti organizon festivalin e folklorit burimor DUFLLA - që vazhdon të mbahet tradicionalisht çdo vit.<ref>{{Cite web|title=SHKA “Duflla” e fshatit Rashçe festoi një vjetorin e themelimit|url=https://arkiv.portalb.mk/396080-sh-k-a-duflla-e-fshatit-rashce-festoi-nje-vjetorin-e-themelimit/|access-date=23 prill 2017|language=sq}}</ref> Në vitin 2026 aktivitet profesionale i zhvendos në [[Partia Demokratike Shqiptare|Partinë Demokratike Shqiptare]] fillimisht duke u zgjedhur në krye të Nëndegës së Sarajit dhe më pas në kryesinë qëndrore të partisë. Pas kongresit të IX-të të Partisë emërohet nënkryetar i PDSH-së<ref>{{Cite web|title=Kuvendi Qendror i PDSH-së zgjedh Kryetarin e Kuvendit Qendror, Kryesinë Qendrore dhe Sekretarin Gjeneral|url=https://mia.mk/al/story/kuvendi-qendror-i-pdshs%C3%AB-zgjedh-kryetarin-e-kuvendit-qendror-kryesin%C3%AB-qendrore-dhe-sekretarin-gjeneral|access-date=20 qershor 2026|website=Mia.mk|language=sq}}</ref> dhe njëkohësisht udhëheq me departamentin e [[Arsimi|Arsimit]], [[Kultura|Kulturës]], [[Rinia (moshë)|Rinisë]] dhe [[Sporti|Sportit]].<ref>{{Cite web|title=Kryesia Qendrore e PDSH-së miratoi udhëheqësit e departamenteve dhe kryetarët e komisioneve të partisë|url=https://mia.mk/story/kryesia-qendrore-e-pdshs%C3%AB-miratoi-udh%C3%ABheq%C3%ABsit-e-departamenteve-dhe-kryetar%C3%ABt-e-komisioneve-t%C3%AB-partis%C3%AB|access-date=12 korrik 2026|website=Mia.mk|language=sq}}</ref> == Diskografia == === Albume === {| class="wikitable" |+ !Viti !Titulli !Lista e këngëve !Nderimet |- |2010 |''Knaqu zemër'' | # "Knaqu zemër" # "Shok shok del dashni" # "Të vjen dita" # "Her si terr her si dritë" # "Eja eja" # "Pendohu zemër" # "Nan mori nan" # "Është e kotë" |Teksti: Hazbi Ameti, Ejup Shabani, Ylber Idrizi Muzika dhe orkestrimi: Argjend Meçe Xheni Prodhimi: Produksioni Ximi |- |2012 |''Jeta vazhdon'' | # "Të kam mbyll në zemër" # "Ky gurbet" # "Dasma jonë e madhe" # "Fati im në dorë të huaj" # "Sot ose nesër" # "Jeta vazhdon" # "Sa të du" # "Jetoje jetën" |Teksti: Hazbi Ameti, Ejup Shabani, Ylber Idrizi Muzika dhe orkestrimi: Argjend Meçe Xheni Prodhimi: Produksioni Ximi |- |2013 |''Ylber Idrizi - Live'' | # "Tungatjeta o shqiptar" # "Mihane" # "Ti në zemrën time" # "Edhe e bukur edhe tradhëtare" # "Reth e reth i rash Gostivarit" # "Kur e pash vajzën te shkolla" # "Emine Emine" # "Kajranfil në bafçe" # "Dy përpara tre përmas" # "Moj e mira në derë të stanit" # "Bjen tupani e çiftelia" |Inçizuar në studio Xheni - Shkup Sint: Argjend Meçe - Xheni Prodhimi: Produksioni Albeni |- |2015 |''Urime Ditëlindjen'' | # "Fraerat e Gurbetit" # "Vajzë Shkupjane" # "Urime Ditëlindjen" # "Loçka jem" # "Eja ti" # "Këngë synetie" # "Mos qaj bijë e nanës" # "Ajo nuse shkon" # "Zemër e djegur" # "Sa të du" # "Pendohu" |Teksti: Ylber Idrizi Muzika dhe orkestrimi: Argjend Meçe Xheni Prodhimi: Produksioni Albeni |} === Single === {| class = "wikitable prettytable" ! width="40"| Viti ! width="200"| Titulli ! width="100"| Produksioni ! width="250"| Shënim |- | 2010 | ''' Është e kotë ''' | MAF | Teksti: Hazbi Ameti Muzika dhe orkestrimi: Xheni |- | 2012 | ''' Knaqu zemër ''' | MAF | Teksti: Ylber Idrizi Muzika dhe orkestrimi: Xheni |- | 2015 | ''' Mos qaj bijë e nanës ''' |Albeni |Teksti: Ylber Idrizi Muzika dhe orkestrimi: Xheni |- | 2021 | ''' Hajt mashalla'''{{Efn|Bashkëpunim me Ezo Menicin, Gjyle Qollakun, Lendita Mjekiqin, Naser Maqedoncin dhe Dritëro Shaqirin.|group=collab}} |Labia |Teksti: Popullore Muzika dhe orkestrimi: Dritëro Shaqiri |- | 2021 | ''' Dashni me interes ''' | Arboni |Teksti: Avni Qahili Muzika dhe orkestrimi: Dritëro Shaqiri |- | 2021 | ''' Luj luj ''' |Zico Company |Teksti: Avni Qahili Muzika dhe orkestrimi: Dritëro Shaqiri |- | 2022 | ''' Po bien tupanat'''{{Efn|Bashkëpunim me Gjyle Qollakun, Naser Maqedoncin, Lindita Selimin, Meti Malokun dhe Qendresa Demajn.|group=collab}} | Labia | Teksti: Blin Tërmkolli Muzika dhe orkestrimi: Beni Baksi |} {{Notelist|group=collab}} {| class="wikitable" |+Festivale !Këngë Jeho, Sharri Këndon, [[Çelësi Muzikor]], Anadrinia Jehon, Folk Fest, Hasi Jehon, [[Etno Fest]] |} === '''Këngët''' === # Është e kotë # Eja eja # Her si terr her si dritë # Nan mori nan # Pendohu zemër # Të vjen dita # Knaqu zemër # Shok shok del dashni # Jetoje jetën # Fati im në dorë të huaj # Dasma jonë e madhe # Jeta vazhdon # Sa të du # Kur e pash vajzën te shkolla # Karajnfil në bafçe # Moj e mira në der të stanit # Bjen tupani e çiftelia # Dy përpara tre përmas # Emine Emine # Ky gurbet # Të kam mbyll në zemër # Sot ose nesër # Zemër e djegur # Mihane # Ti në zemrën time # Rreth e rreth i rash Gostivarit # Edhe e bukur edhe tradhëtare # Tungatjeta o Shqiptar # Mos qaj bijë e nanës # Vajzë Shkupjane # Urime Ditëlindjen # Loçka jem # Eja ti # Këngë synetie # Ajo nuse shkon # Pendohu # Fraerat e gurbetit # Dashni me interes == Referime == <references /> {{DEFAULTSORT:Idrizi, Ylber}} [[Kategoria:Lindje 1984]] [[Kategoria:Muzikantë nga Shkupi]] [[Kategoria:Shqiptarë të Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Këngëtarë shqiptarë]] 0fxve3po98how3j3e2el5346gpoo41g Tigres UANL 0 373365 3022750 3007003 2026-08-06T02:10:27Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022750 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | fullname = Club Tigres de la Universidad Autónoma de Nuevo León | clubname = Tigres UANL | image = Escudo_del_Club_de_Fútbol_Tigres_UANL.svg | upright = 0.6 | nickname = ''Los Tigres'' (Tigrat)<br />''La U de Nuevo León'' (U-ja e Nuevo León)<br />''Los Auriazules'' <br />''Los Tigres de México'' (Tigrat e Meksikës) | founded = [[7 mars]] [[1960]] | ground = [[Estadio Universitario (UANL)|Estadio Universitario]] | capacity = 41,615 | owner = {{Flagicon|Mexico}} [[CEMEX]] | chairman = {{Flagicon|Mexico}} Mauricio Culebro | manager = {{Flagicon|Serbia}} [[Veljko Paunović]] | season = Apertura 2024 | position = Faza e rregullt: 3të<br>Faza finale: Çerekfinalet | league = [[Liga MX]] | website = {{url|http://www.tigres.com.mx/|tigres.com.mx}} | pattern_la1 = _tigres2425h | pattern_b1 = _tigres2425h | pattern_ra1 = _tigres2425h | pattern_sh1 = _tigres2425h | pattern_so1 = _tigres2425hl | leftarm1 = FFCB09 | body1 = FFCB09 | rightarm1 = FFCB09 | shorts1 = FFCB09 | socks1 = FFCB09 | pattern_la2 = _tigres2425a | pattern_b2 = _tigres2425a | pattern_ra2 = _tigres2425a | pattern_sh2 = _tigres2425a | pattern_so2 = _tigres2425al | leftarm2 = 1b43e4 | body2 = 1b43e4 | rightarm2 = 1b43e4 | shorts2 = 1b43e4 | socks2 = 1b43e4 | pattern_la3 = _tigres2425t | pattern_b3 = _tigres2425t | pattern_ra3 = _tigres2425t | pattern_sh3 = _tigres2425t | pattern_so3 = _tigres2425tl | leftarm3 = FFFFFF | body3 = FFFFFF | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = FFFFFF | socks3 = FFFFFF | current = 2024–25 Tigres UANL season }}'''Club Tigres de la Universidad Autónoma de Nuevo León''', shkurtuar si '''Tigres UANL''' dhe i njohur thjesht si '''Tigres''' ose ndërkombëtarisht si '''Tigres de México''', është një klub futbolli meksikan me bazë në [[Monterrey]] me qendër në mesin Meksika. E themeluar në vitin 1960 si '''Club Deportivo Universitario de Nuevo León''' dhe më pas u ndryshua në emrin aktual në 1967. Klubi ka kaluar 60 vjet në [[Liga MX]], niveli më i lartë i sistemi i ligës së futbollit meksikan. Klubi pati suksesin e parë të madh në sezonin 1975–76, duke u bërë skuadra e parë nga [[Nuevo León]] që fitoi një trofe duke pushtuar [[Copa MX]] kundër [[Club América]]. Tigres ka qenë kampion i ligës tetë herë dhe ka fituar Copa MX tre herë. Në garat ndërkombëtare, Tigres fitoi një titull [[CONCACAF Kupa e Kampionëve|Kupë të Kampionëve]] në 2020 (duke përfunduar tre herë si nënkampione), dhe ishte nënkampion i [[Copa Libertadores 2015|Finalet e Copa Libertadores 2015]] kundër [[Club Atlético River Plate|River Plate]]. Në 2020 FIFA Kupën e Botës për Klube, Tigres përfundoi nënkampion kundër [[FC Bayern Munich|Bayern Mynihut]] pasi ata u bënë klubi i parë i CONCACAF që arrin në një finale të Kupës së Botës për Klube.<ref>{{Cite web|url=https://www.plus.fifa.com/en/content/bayern-munchen-tigres-uanl-finale-coppa-del-mondo-per-club-fifa-qatar-2020-highlights/aa222a5a-db09-441f-8a98-935163198204?gl=al|title=Bayern Munich v Tigres UANL|access-date=21 shkurt 2025|archive-date=2 qershor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250602193821/https://www.plus.fifa.com/en/content/bayern-munchen-tigres-uanl-finale-coppa-del-mondo-per-club-fifa-qatar-2020-highlights/aa222a5a-db09-441f-8a98-935163198204?gl=al|url-status=dead}}</ref> == Nderimet == === '''Kombëtare''' === * '''[[Liga MX]]: 8''' ** 1978, 1982, Apertura 2011, Apertura 2015, Apertura 2016, Clausura 2017, Clausura 2019, Clausura 2023 * '''[[Liga de Ascenso]]: 2''' ** Invierno 1996, Verano 1997 * '''Segunda División de México: 2''' ** 1974, 1996 * '''[[Copa MX|Copa México]]: 3''' ** 1976, 1996, Clausura 2014 * '''Campeón de Campeones: 4''' ** 2016, 2017, 2018, 2023 * '''InterLiga: 1''' ** 2005, 2006 === Ndërkombëtare === * '''[[CONCACAF Kupa e Kampionëve|Kupa e Kampionëve]]: 1''' ** 2020 * '''[[Campeones Cup]]: 1''' ** 2018 * '''[[North American SuperLiga]]: 1''' ** 2009 == Lojtarët == === Skuadra e parë === ''Redaktuar më 28 korrik 2024''{{Fs start|nonumber=|bg=FFCC00|color=0000ff}} {{Fs player|no=1|nat=ARG|name=[[Nahuel Guzmán]]|pos=GK}} {{Fs player|no=2|nat=BRA|name=[[Joaquim Henrique|Joaquim]]|pos=DF}} {{Fs player|no=4|nat=MEX|name=[[Juanjo Purata]]|pos=DF}} {{Fs player|no=5|nat=BRA|name=[[Rafael Carioca]]|pos=MF}} {{Fs player|no=6|nat=MEX|name=[[Juan Vigón (footballer)|Juan Vigón]]|pos=MF}} {{Fs player|no=8|nat=URU|name=[[Fernando Gorriarán]]|pos=MF}} {{Fs player|no=9|nat=ARG|name=[[Nicolás Ibáñez (footballer, born 1994)|Nicolás Ibáñez]]|pos=FW}} {{Fs player|no=10|nat=FRA|name=[[André-Pierre Gignac]]|pos=FW}} {{Fs player|no=11|nat=ARG|name=[[Juan Brunetta (footballer)|Juan Brunetta]]|pos=MF}} {{Fs player|no=13|nat=MEX|name=[[Diego Reyes]]|pos=DF}} {{Fs player|no=14|nat=MEX|name=[[Jesús Garza]]|pos=DF}} {{Fs player|no=15|nat=MEX|name=[[Eduardo Tercero]]|pos=DF}} {{Fs player|no=16|nat=MEX|name=[[Diego Lainez]]|pos=MF}} {{Fs player|no=17|nat=MEX|name=[[Sebastián Córdova]]|pos=MF}} {{Fs player|no=18|nat=MEX|name=[[David Ayala (footballer, born 2000)|David Ayala]]|pos=MF}} {{Fs mid|nonumber=|bg=FFCC00|color=0000ff}} {{Fs player|no=19|nat=ARG|name=[[Guido Pizarro]]|pos=MF|other=[[Captain (association football)|kapiteni]]}} {{Fs player|no=20|nat=MEX|name=[[Javier Aquino]]|pos=DF}} {{Fs player|no=22|nat=MEX|name=[[Uriel Antuna]]|pos=MF}} {{Fs player|no=23|nat=BRA|name=[[Rômulo Zwarg]]|pos=MF}} {{Fs player|no=24|nat=MEX|name=[[Marcelo Flores]]|pos=MF}} {{Fs player|no=25|nat=MEX|name=[[Carlos Felipe Rodríguez]]|pos=GK}} {{Fs player|no=27|nat=MEX|name=[[Jesús Alberto Angulo]]|pos=DF}} {{Fs player|no=28|nat=MEX|name=Fernando Ordóñez|pos=DF}} {{Fs player|no=30|nat=MEX|name=[[Raymundo Fulgencio]]|pos=MF}} {{Fs player|no=31|nat=MEX|name=[[Fernando Tapia]]|pos=GK|other=në huazim nga [[Querétaro F.C.|Querétaro]]}} {{Fs player|no=32|nat=MEX|name=[[Vladimir Loroña]]|pos=DF}} {{Fs player|no=33|nat=MEX|name=[[Rafael Guerrero]]|pos=DF}} {{Fs player|no=34|nat=MEX|name=Bernardo Parra|pos=MF}} {{Fs player|no=35|nat=MEX|name=[[Osvaldo Rodríguez (footballer, born 1996)|Osvaldo Rodríguez]]|pos=DF}} {{Fs player|no=77|nat=MEX|name=[[Ozziel Herrera]]|pos=MF}} {{Fs end|nonumber=|bg=FFCC00|color=0000ff}} === Në huazim === {{Fs start|nonumber=|bg=FFCC00|color=0000ff}} {{Fs player|no=|nat=MEX|name=Rolando Flores|pos=DF|other=tek [[Atlético La Paz]]}} {{Fs player|no=|nat=BRA|name=[[Samir (footballer, born 1994)|Samir]]|pos=DF|other=tek [[Mazatlán F.C.|Mazatlán]]}} {{Fs player|no=|nat=MEX|name=Kevin Mariscal|pos=MF|other=tek [[Tlaxcala F.C.|Tlaxcala]]}} {{Fs mid|nonumber=|bg=FFCC00|color=0000ff}} {{Fs player|no=|nat=COL|name=[[Luis Quiñones (footballer)|Luis Quiñones]]|pos=MF|other=tek [[Club Puebla|Puebla]]}} {{Fs player|no=|nat=MEX|name=Leonardo Flores|pos=FW|other=tek [[Atlas F.C.|Atlas]]}} {{Fs end|nonumber=|bg=FFCC00|color=0000ff}} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == {{Commons category}} * {{Official website|https://www.tigres.com.mx/es/}} [[Kategoria:Klube futbolli në Meksikë]] iz5zcyuegvpvmxkesztzof16p2o8ah1 Gjuha angleze kanadeze 0 373681 3022752 3010716 2026-08-06T02:10:59Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022752 wikitext text/x-wiki '''Gjuha angleze kanadeze''' apo '''anglishtja kanadeze''' përfshin varietetet e [[Gjuha angleze|gjuhës angleze]] të përdorura në [[Kanadaja|Kanada]]. Sipas regjistrimit të vitit 2016, anglishtja ishte gjuha e parë e 19.4 milionë kanadezëve ose 58.1% e popullsisë së përgjithshme; pjesa tjetër fliste frëngjisht (20.8%) ose gjuhë të tjera (21.1%). Në provincën kanadeze të Quebec, vetëm 7.5% e popullsisë flasin anglisht si gjuhën e tyre amtare, ndërsa shumica e banorëve të Quebec janë folës amtare të frëngjishtes së Quebec.<ref>{{Cite web|date=2009-03-10|title=Population by mother tongue and age groups, 2006 counts, for Canada, provinces and territories – 20% sample data|url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/language/Table401.cfm|access-date=2025-02-25|website=web.archive.org|archive-date=10 mars 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090310155903/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/language/Table401.cfm|url-status=dead}}</ref> Shumëllojshmëria më e përhapur e anglishtes kanadeze është anglishtja standarde kanadeze, e folur në të gjitha provincat perëndimore dhe qendrore të Kanadasë (duke ndryshuar pak nga Kanadaja Qendrore në Kolumbinë Britanike), plus në shumë provinca të tjera midis folësve urbanë të klasës së mesme ose të lartë nga familje që flasin anglisht. Anglishtja standarde kanadeze është e dallueshme nga anglishtja kanadeze Atlantike, nëngrupi i saj më i dukshëm është anglishtja e Newfoundland dhe nga anglishtja e Quebec. Dallimet e theksit mund të dëgjohen gjithashtu midis atyre që jetojnë në qendra urbane kundrejt atyre që jetojnë në mjedise rurale. Ndërsa anglishtja kanadeze priret të jetë afër anglishtes amerikane në shumicën e aspekteve, e klasifikuar së bashku si anglishtja e Amerikës së Veriut, anglishtja kanadeze gjithashtu posedon elemente nga anglishtja britanike, si dhe disa karakteristika unike kanadeze. Ndikimi i saktë i anglishtes amerikane, angleze britanike dhe burimeve të tjera në varietetet e anglishtes kanadeze ka qenë fokusi i vazhdueshëm i studimeve sistematike që nga vitet 1950. Anglishtja standarde kanadeze dhe e përgjithshme amerikane ndajnë inventarë fonemikë identikë ose pothuajse identikë, megjithëse realizimet e tyre të sakta fonetike ndonjëherë mund të ndryshojnë. Kanadezët dhe vetë amerikanët shpesh kanë probleme në dallimin e dy thekseve të tyre, veçanërisht pasi anglishtja standarde kanadeze dhe ajo perëndimore e Shteteve të Bashkuara kanë kaluar një ndryshim të ngjashëm zanoresh që nga vitet 1980.<ref>{{Cite web|last=updated|first=James Harbeck last|date=2014-01-07|title=Why it's difficult to tell a Canadian accent from a Californian one|url=https://theweek.com/articles/453616/why-difficult-tell-canadian-accent-from-californian|access-date=2025-02-25|website=theweek|language=en}}</ref> == Shiko edhe == * [[Gjuha angleze]] * [[Gjuha angleze amerikane]] == Referime == [[Kategoria:Gjuha angleze kanadeze]] e99bkwj7c0lj52u9mr3kw6iiraoitek Lev Polugaevsky 0 375698 3022755 3018081 2026-08-06T02:18:43Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022755 wikitext text/x-wiki {{Infobox chess biography | name = Lev Polugaevsky | image = Lev Polugaevsky 1972 (cropped).jpg | caption = Polugaevsky më 1972 | birthname = Lev Abramovich Polugaevsky | birth_date = {{birth date and age|20|11|1934}} | birth_place = [[Mahilyow|Mogilev]], [[Republika Socialiste Sovjetike e Bjellorusisë|RSS Bjellorusia]], [[Bashkimi Sovjetik]] | death_date = {{death date and age|30|8|1995|20|11|1934|df=y}} | death_place = [[Paris]], Francë | country = Bashkimi Sovjetik → Rusia | title = [[Mjeshtër i madh (shah))|Mjeshtër i madh]] (1962) | peakrating = 2645 (korrik 1972) | peakranking = Nr. 3 (korrik 1972) }} '''Lev Abramovich Polugaevsky''' ([[Gjuha ruse|Rusisht]]: Лев Абрамович Полугаевский; 20 nëntor 1934 - 30 gusht 1995) ishte një shahist sovjetik. Atij iu dha titulli [[Mjeshtër i Madh Ndërkombëtar]] nga [[FIDE]] në vitin 1962 dhe ishte një pretendent i shpeshtë për [[Kampionati Botëror i Shahut|Kampionatin Botëror]], megjithëse nuk e arriti kurrë atë titull. Ai ishte një nga lojtarët më të fortë në botë nga fillimi i viteve 1960 deri në fund të viteve 1980, si dhe një autor i shquar dhe teoricien i hapjes, kontributet e të cilit në këtë fushë mbeten të rëndësishme deri në ditët e sotme. == Karriera == Lev Polugaevsky lindi në [[Mahilyow|Mogilev]], në Bashkimin Sovjetik (tani [[Mahilyow]], [[Bjellorusi]]) dhe, pasi u evakuua gjatë Luftës së Dytë Botërore, u rrit në [[Samara|Kuybyshev]] (Samara e sotme). Ai filloi të luante shah rreth moshës 10-vjeçare. Në vitin 1948, ai tërhoqi vëmendjen e Kandidatit Mjeshtër Alexy Ivashin, i cili u bë mësuesi i tij i parë. Mjeshtri Ndërkombëtar [[Lev Aronin]], i cili jetonte në Moskë, por kishte familje në Kuybyshev, përfundimisht u bë mësuesi të cilit Polugaevsky e vlerësoi më shumë për zhvillimin e tij. Përveç kësaj, ndërmjet viteve 1950 dhe 1953 ai u stërvit me [[Rashid Nezhmetdinov]].<ref>Polugaevsky, L, Piket, J, & Guéneau, C, ''Sicilian Love'', Interchess BV 1995. pp. 33-35</ref> Ndryshe nga shumë kolegë të tij mjeshtër, zhvillimi i tij në shah erdhi ngadalë dhe ai nuk mori titullin mjeshtër sovjetik derisa u rrit. Progresi i tij më pas u përshpejtua me shpejtësi, megjithatë, dhe nga fundi i viteve 1960 ai ishte një nga lojtarët më të fortë në botë, siç u dallua nga pjesëmarrja e tij në ndeshjen e famshme "[[BRSS kundër Pjesës tjetër të Botës]]" të vitit 1970. Në këtë ndeshje ai zuri tabelën e katërt, duke humbur një lojë nga [[Vlastimil Hort]] dhe duke [[Barazimi (shah)|barazuar]] tre të tjerat e tij. Deri në vitin 1973, Polugaevsky nuk e ndoqi shahun si karrierë, duke punuar si inxhinier dhe duke marrë pushim për turne.<ref>''Sicilian Love'', p. 35</ref> Polugaevsky fitoi në [[Mar del Plata]] më 1962<ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=45420 Mar del Plata 1962]</ref> dhe 1971<ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=41817 Mar del Plata 1971]</ref>. Ai fitoi ose barazoi në [[Kampionati i Shahut i Bashkimit Sovjetik|Kampionatin e Shahut të BRSS]] tre herë<ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79545 Kampionatin të BRSS 1967]</ref><ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=79546 Kampionatin të BRSS 1968]</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ajedrezdeataque.com/talentos_olvidados/torneos/URSS_1969.htm|title=Kampionatin të BRSS 1969|access-date=20 maj 2026|archive-date=31 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331065931/http://www.ajedrezdeataque.com/talentos_olvidados/torneos/URSS_1969.htm|url-status=dead}}</ref>. Ai luajti rregullisht në garat kualifikuese për të zgjedhur një sfidues për kampionatin botëror, duke u kualifikuar në [[Turneu i Kandidatëve|Turneun e Kandidatëve]] në katër raste. Përparimi i tij më i madh drejt titullit erdhi gjatë cikleve 1977 dhe 1980, kur ai mposhti [[Henrique Mecking]] dhe ish-kampionin e botës [[Mikhail Tal]], përkatësisht, në ndeshjet e çerekfinales së Kandidatëve, përpara se të humbej të dyja herë në gjysmëfinale ndaj sfiduesit përfundimtar, [[Viktor Korchnoi]].<ref>{{cite news|last=Peters|first=Jack|title=Chess: Polugaevsky Dies|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-09-10-mn-44299-story.html|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=1995-09-10|access-date=2016-04-05|issn=0458-3035|language=en-US}}</ref> Turne të tjera që ai fitoi: [[Marianske Lazne]] 1959<ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=42511 Marianske Lazne 1959]</ref>, [[Sochi]] 1963<ref>[https://www.365chess.com/tournaments/Sochi_1963/ Sochi 1963]</ref>, [[Sarajevo]] 1964<ref>[https://chessgames.com/perl/chess.pl?tid=42561 Sarajevo 1964]</ref>, [[Beverwijk]] 1966<ref>[https://chessgames.com/perl/chess.pl?tid=40043 Beverwijk 1966]</ref>, [[Beograd]] 1969<ref>[https://chessgames.com/perl/chess.pl?tid=42582 Beograd 1969]</ref>, [[Amsterdam]] 1970<ref>[https://chessgames.com/perl/chess.pl?tid=61301 Amsterdam 1970]</ref>, [[Skopje]] 1971<ref>[https://chessgames.com/perl/chess.pl?tid=41312 Skopje 1971]</ref>, [[Amsterdam]] 1972<ref>[https://chessgames.com/perl/chess.pl?tid=83283 Amsterdam 1972]</ref>, [[Sochi]] 1974<ref>[https://www.365chess.com/tournaments/Sochi_1974/ Sochi 1974]</ref>, [[Solingen]] 1974<ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=127580 Solingen 1974]</ref>, [[Montilla]] 1975<ref>{{Cite web|url=https://historiadelajedrezespanol.es/torneos/montilla/75.htm|title=Montilla 1975|access-date=20 maj 2026|archive-date=17 mars 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260317131402/http://www.historiadelajedrezespanol.es/torneos/montilla/75.htm|url-status=dead}}</ref>, [[Sochi]] 1976<ref>[https://www.365chess.com/tournaments/Sochi_1976/24140 Sochi 1976]</ref>, [[Wijk aan Zee]] 1979<ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89171 Wijk aan Zee 1979]</ref>, [[Biel/Bienne]] 1986<ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=90319 Biel/Bienne 1986]</ref>, 1989<ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=42475 Biel/Bienne 1989]</ref>, [[Haninge]] 1988<ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=87144 Haninge 1988]</ref>, [[Reykjavik]] 1990<ref>[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=89761 Reykjavik 1990]</ref>. Polugaevsky luajti në ekipin kombëtar sovjetik në shtatë [[Olimpiada e Shahut|Olimpiada Shahu]], në 1966, 1968, 1970, 1978, 1980, 1982 dhe 1984. Skuadra e tij fitoi medaljen e artë në çdo rast, përveç në vitin 1978, kur BRSS përfundoi e dyta pas Hungarisë. == Vdekja == Për të festuar ditëlindjen e 60-të të Polugaevsky, u mbajt një turne me temën e [[Mbrojtja Siçiliane|Mbrojtjes Siçiliane]] në njohje të kontributit të tij në hapje. Veprimtaria u financua nga Luis Rentero dhe u zhvillua në Buenos Aires në tetor 1994. Polugaevsky ishte shumë i sëmurë për të marrë pjesë, por mori pjesë si një mysafir nderi. Ai vdiq nga një [[Tumori i trurit|tumor në tru]] më 30 gusht 1995.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-09-10-mn-44299-story.html|work=[[Los Angeles Times]]|title=CHESS : POLUGAEVSKY DIES|author=Jack Peters|date=10 shtator 1995|language=en}}</ref> == Libra nga Polugaevsky == *''Queen's Gambit: Orthodox Defence'' *''Grandmaster Preparation'', {{ISBN|0-08-024098-4}} *''Grandmaster Performance'', {{ISBN|0-08-029749-8}} *''Grandmaster Achievement'' *''Art of Defence in Chess'' *''The Sicilian Labyrinth'' *''Sicilian Love&nbsp;– Lev Polugaevsky Chess Tournament 1994 (Buenos Aires)'', with Jeroen Piket, the New in Chess Editorial team, 1995, 240 p., {{ISBN|90-71689-99-9}} == Në memoriam == Federata e shahut e Samara (Rusi) ka organizvar një turne të hapur vjetor në nder të Lev Polugaevsky që nga viti 2011. Është një turne me nëntë raunde që luhet duke përdorur sistemin zviceran. {|class="wikitable" ! # !! Viti !! Fitues |- | I<ref>[https://theweekinchess.com/html/twic871.html#53 Memoriali i Polugaevsky 2011]</ref> || 2011 || Semen Dvoirys {{RUS}} |- | II<ref>[https://theweekinchess.com/html/twic923.html#9 Memoriali i Polugaevsky 2012]</ref> || 2012 || Alexey Goganov {{RUS}} |- | III<ref>[https://theweekinchess.com/html/twic975.html#3 Memoriali i Polugaevsky 2013]</ref> || 2013 || Igor Kovalenko {{LAT}} |- | IV<ref>[https://theweekinchess.com/html/twic1027.html#24 Memoriali i Polugaevsky 2014]</ref> || 2014 || Sanan Sjugirov {{RUS}} |- | V<ref>[https://theweekinchess.com/html/twic1079.html#3 Memoriali i Polugaevsky 2015]</ref> || 2015 || Kirill Alekseenko {{RUS}} |- | VI<ref>[https://theweekinchess.com/html/twic1131.html#9 Memoriali i Polugaevsky 2016]</ref> || 2016 || Mikhail Demidov {{RUS}} |- | VII<ref>[https://theweekinchess.com/html/twic1184.html#7 Memoriali i Polugaevsky 2017]</ref> || 2017 || Dmitry Frolyanov {{RUS}} |- | VIII<ref>[https://theweekinchess.com/html/twic1237.html#10 Memoriali i Polugaevsky 2018]</ref> || 2018 || Alexey Mokshanov {{RUS}} |- | IX<ref>[https://theweekinchess.com/html/twic1289.html#29 Memoriali i Polugaevsky 2019]</ref> || 2019 || Alexey Goganov {{RUS}} |- | X<ref>[https://ratings.fide.com/report.phtml?event=261645 Memoriali i Polugaevsky 2021]</ref> || 2021 || Alexey Mokshanov {{RUS}} |- | XI<ref>[https://s1.chess-results.com/tnr651876.aspx?lan=11&art=1&rd=9&SNode=SO Memoriali i Polugaevsky 2022]</ref> || 2022 || Alexey Mokshanov {{RUS}} |- | XII<ref>[https://ratings.fide.com/report.phtml?event=332452 Memoriali i Polugaevsky 2023]</ref> || 2023 || Vadim Bobkov {{RUS}} |- | XIII<ref>[https://ratings.fide.com/report.phtml?event=376883 Memoriali i Polugaevsky 2024]</ref> || 2024 || Vadim Bobkov {{RUS}} |- | XIV<ref>[https://ratings.fide.com/report.phtml?event=426548&t=0 Memoriali i Polugaevsky 2025]</ref> || 2025 || Dmitry Frolyanov {{RUS}} |- |} == Referime == {{reflist}} '''Bibliografia''' *{{cite book|editor=Golombek, Harry|editor-link=Harry Golombek|title=Golombek's Encyclopedia of Chess|url=https://archive.org/details/golombeksencyclo0000golo|publisher=Crown Publishers|year=1977|language=en|isbn=0-517-53146-1}} *{{cite book|last=Polugayevsky|first=Lev|title=The Sicilian Labyrinth Volume 2|publisher=Pergamon Chess|year=1991|series=Pergamon Russian Chess Series|language=en|isbn=0-08-037796-3}} == Lidhje të jashtme == *[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=13741 Lev Polugaevsky] profili i lojtarit dhe lojërat në [[Chessgames.com]] *[https://www.365chess.com/players/Lev_Polugaevsky Lev Polugaevsky] lojërat e shahut në 365chess.com *[http://www.xs4all.nl/~timkr/chess2/diary_6.htm GM Genna Sosonko's reminiscences on the Polugaevsky-Tal game] *[http://theweekinchess.com/html/twic51.html Tribute to Lev Polugaevsky - TWIC 51] [[Kategoria:Lindje 1934]] [[Kategoria:Vdekje 1995]] [[Kategoria:Mjeshtra të mëdhenj shahu]] [[Kategoria:Shahistë rusë]] [[Kategoria:Shahistë sovjetikë]] [[Kategoria:Shkrimtarë sovjetikë të shahut]] [[Kategoria:Teoricienë të shahut]] [[Kategoria:Garues të Olimpiadës së Shahut]] 03ar3w8xq82k9p9brmggesq9vd177ps Ciklet biogjeokimike detare 0 376849 3022710 3002597 2026-08-05T21:47:33Z InternetArchiveBot 115207 Adding 2 books for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20260805)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3022710 wikitext text/x-wiki {{multiple image | header = Ciklet biogjeokimike detare | total_width = 396 | image1 = Earth viewed from space.jpg | caption1 = Toa e mbizotëruar nga uji, parë nga hapsira – ndërsa uji avullon në re, polet janë të mbushura me akuj. Në tërësi, oqeanet formojnë një sistem të vetëm detar, ku uji –"tretësi universal" – tret ushyesit dhe substancat me elemente si oksigjeni, karboni, azoti dhe fosfori. Këto qarkullohen dhe riciklohen pafundësisht, kombinohen kimikisht dhe shpërbëhen prapë, treten e pastaj precipitojnë ose avullojnë, importohen dhe eksportohen në Tokë dhe atmosferë dhe shtratin e oqeaneve. Të shtytura nga si nga veprimtaria biologjike e organizmave detare ashtu dhe nga forcat natyrore të diellit, baticat dhe lëvizjet brenda kores së Tokës, duke përbërë ciklet biogjeokimike detare. }} '''Ciklet biogjeokimike detare''' janë ciklet biogjeokimike që zhvillohen brenda mjediseve detare, do me thënë, në ujin e kripur të deteve ose oqeaneve ose [[laguna]] dhe grykëderdhjet lumore. Këto cikle biogjeokimike janë rrugët e zhvendosjes së [[substanca]]ve dhe [[Lista e elementeve kimikë|elementeve kimike]] përgjatë mjediseve detare. Gjithashtu, substancat dhe and elementet mund të importohen në mjedisin detar ose të eksportohen nga ky i fundit. Këto importe dhe eksporte mund të zhvillohen si shkëmbime me atmosferën sipër, shtratin e oqeaneve poshtë, ose si rrjedhje nga tokësore. Elementet si [[kalciumi]], [[karboni]], [[hidrogjeni]], [[zhiva|mërkuri]], [[azoti]], [[oksigjeni]], [[fosfori]], [[seleni]] dhe [[sulfuri]] zhvillojnë cikle biogjeokimike; ciklet molekulare për [[cikli i Ujit|ujin]] dhe [[silici]]n; ciklet makroskopike si cikli shkëmbor; ashtu si dhe ciklet e formuara nga njerëzit për përbërësit sintetikë si poliklorinat bifenilet (PCB). Në disa cikle ka depozita ku një substancë mund të depozitohet për një kohë të gjatë. Qarkullimi i këtyre elementeve është i ndërlidhur. [[Jeta detare|Organizmat detare]] dhe veçanërisht mikroorganizmat detarë janë thelbësorë për funksionimin e shumë prej këtyre cikleve. Forcat shtytëse të cikleve biogjeokimike përfshijnë [[metabolizmi|proceset metabolike]] brenda organizmave, proceset gjeologjike që përfshijnë koren e Tokës, ashtu si dhe [[reaksioni kimik|reaksionet kimike]] midis vetë [[substanca]]ve, që është arsyeja pse këto quhen cikle biogjeokimike. Ndërsa substancat kimike mund të shpërbëhen dhe ribashkohen, elementet kimike vetë, as nuk mund të krijohen, as të shkatërrohen nga këto forca, kështu që përveç disa humbjeve dhe marrjeve nga hapsira e jashtme, elementet riciklohen ose depozitohen (sekuestrohen) diku ose brenda planetit.<ref group="Shpjegim">Këtu duhen përjashtuar proceset bërthamore, që kanë mundësinë ti formojnë ose ti shpërbëjnë elementet.</ref> ==Përmbledhja== Energjia rrjedh e drejtuar përmes ekosistemeve, duke hyrë si dritë dielli (ose molekula inorganike për kimioautotrofinë) dhe largohet si nxehtësi gjatë shumë transferimeve midis niveleve trofike. Gjithësesi, lënda që formon organizmat e gjalla konservohet dhe riciklohet. Gjashtë elementet më të zakonshme të lidhura me molekulat organike—[[karboni]], [[azoti]], [[hidrogjeni]], [[oksigjeni]], [[fosfori]] dhe [[sulfuri]]—marin një larmi formash kimike dhe mund të ekzistojnë për periudha të gjata në atmosferë, tokë, ujë, ose nën sipërfaqen e tokës. Proceset gjeologjike, si degradimi meteorologjik, [[erozioni]], drenazhimi i ujit dhe lëvizjae pllakave kontinentale, të gjitha luajnë një rol në këtë riciklim të materialeve. Pasi [[gjeologjia]] dhe [[kimia]] kanë role të rëndësishme në studimin e këtij procesi, riciklimi i lëndës inorganike midis organizmave të gjallë dhe mjedisit të tyre quhet cikël biogjeokimik.<ref name="OpenStax">[https://cnx.org/contents/ZdFkREJc@7/Biogeochemical-Cycles Biogeochemical Cycles], ''OpenStax'', 9 maj 2019. [[File:CC-BY icon.svg|50px]].</ref> Gjashtë elementet e sipërpërmendura përdoren nga organizmat në një larmi mënyrash. [[Hidrogjeni]] dhe [[oksigjeni]] gjenden në ujë dhe molekulat organike, të cilët janë thelbësorë për jetën. [[Karboni]] gjendet në të gjitha molekulat organike, ndërsa [[azoti]] është një përbërës i rëndësishëm i [[acidi nukleik|acideve nukleike]] dhe [[proteina]]ve. [[Fosfori]] përdoret për të formuar acide nukleike dhe fosfolipide që përfshijnë membrana biologjike. [[Sulfuri]] është thelbësor për formën tre-përmasore të proteinave. Qarkullimi i këtyre elementet është i ndërlidhur. Për shembull, [[cikli i Ujit|qarkullimi i ujit]] është kritik për filtrimin e sulfurit dhe fosforit në lumenj, që pastaj mund të rrjedhin në oqeane. Cikli i mineraleve përmes biosferës midis përbërësve biotikë dhe abiotikë si dhe nga një organizët te tjetri.<ref name="Fisher2019">Fisher M. R. (Ed.) (2019) ''Environmental Biology'', [https://openoregon.pressbooks.pub/envirobiology/chapter/3-2-biogeochemical-cycles/ 3.2 Biogeochemical Cycles], OpenStax. [[File:CC-BY icon.svg|50px]].</ref> ==Cikli i ujit== [[File:Water cycle.png|thumb|left|upright=1.5|Ndërveprimi i cikleve tokësore dhe atmosferike të ujit me ciklin detar të ujit]] {{see also|Cikli i Ujit|Rryma e Golfit}} [[Uji]] është përbërësi i oqeaneve, mjeti që bart të gjitha [[substanca]]t dhe elementet e përfshira nga ciklet biogjeokimike detare. Ai i gjendur në natyrë pothuajse gjithmonë përfshinë substanca të tretura, kështu që ai është përshkruar si "tretësi i përbotshëm" për aftësinë e tij për të tretur aq shumë substanca.<ref>{{cite web|title=Water, the Universal Solvent|url=http://water.usgs.gov/edu/solvent.html|website=USGS|access-date=27 qershor 2017|lang=en|url-status=live|archive-date=9 korrik 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709141251/https://water.usgs.gov/edu/solvent.html}}</ref> Kjo aftësi i lejon atij të jetë "[[tretësi]] i jetës".<ref>{{Cite book|lang=en|author=Jane B. Reece|title=Campbell Biology|date=31 tetor 2013|publisher=Pearson Education|isbn=978-032177565-8|edition=i 10-të|page=48}}</ref> Uji është gjithashtu substanca e vetme e zakonshme që ekziston [[akulli|i ngurtë]], i lëngshëm dhe si [[gazi|gaz]] në kushte normale tokësore.<ref>{{Cite book|title=Campbell Biology|last=Reece|first=Jane B.|date=31 tetor 2013|publisher=Pearson Education|isbn=978-032177565-8|lang=en|page=44|edition=i 10-të}}</ref> Meqë uji i lëngshëm rrjedh, cikli ujor rrjedhë në [[rrymat oqeanike]] përreth botës. Meqë uji e ndryshon lehtësisht gjendjen e tij, ai mund të bartet në atmosferë si avull ose i ngrirë si një ajsberg. Ai pastaj mund të bier si shi ose të shkrijë për tu bërë prapë i lëngshëm. E gjithë [[jeta detare]] është e zhytur në ujë, lënda bazë dhe mitra e vetë jetës.<ref>Collins J. C. (1991) [https://books.google.com/books?id=Rm_wAAAAMAAJ ''The Matrix of Life: A View of Natural Molecules from the Perspective of Environmental Water''] Molecular Presentations. {{ISBN|9780962971907}}</ref> Ai mund të shpërbëhet në përbërësit e tij, [[hidrogjeni]]n dhe [[oksigjeni]]n nëpërmjet proceseve metabolike ose abiotike dhe më vonë të ribashkohet për tu bërë prapë ujë. Ndërsa cikli i ujit është vetë një cikël biogjeokimik, rrjedhja e tij edhe nën tokë është një përbërës kyç i cikleve të tjera biogjeokimike.<ref>{{cite web|url=http://www.enviroliteracy.org/subcategory.php/198.html|lang=en|title=Biogeochemical Cycles|publisher=The Environmental Literacy Council|url-status=live|archive-date=30 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150430133927/http://enviroliteracy.org/subcategory.php/198.html}}</ref> Rrjedhja është përgjegjëse për gati të gjithë transportimin e sedimenteve të [[erozioni|eroduara]] dhe [[fosfori]]n nga toka në [[uji|ujë]].<ref>{{Cite web|url=https://enviroliteracy.org/air-climate-weather/biogeochemical-cycles/phosphorus-cycle/|title=Phosphorus Cycle|publisher=The Environmental Literacy Council|access-date=15 janar 2018|lang=en|url-status=live|archive-date=20 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820012731/http://enviroliteracy.org/air-climate-weather/biogeochemical-cycles/phosphorus-cycle/}}</ref> [[Eutrofizimi]] kulturor i liqeneve është kryesisht për shkak të fosforit, të përdorur me tepri si [[plehu|fertilizues]] në fushat bujqësore dhe pastaj i transportuar përgjatë tokës në rrjedhën e lumenjve. Si rrjedhjet nga toka, ashtu dhe rrjedhat ujore luajnë role domethënëse në transportimin e [[azoti]]t nga toka në masat ujore.<ref>{{cite web|publisher=Ohio State University|website=Extension Fact Sheet|url=http://ohioline.osu.edu/aex-fact/0463.html|lang=en|title=Nitrogen and the Hydrologic Cycle|access-date=24 tetor 2006|url-status=dead|archive-date=1 shtator 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060901071850/http://ohioline.osu.edu/aex-fact/0463.html}}</ref> Zona e vdekur në derdhjen e [[lumi i Misisipit|Misisipit]] është rrjedhojë e [[nitrati|nitrateve]] nga [[fertilizuesi]]t e bartur nga fushat bujqësore dhe të transportuar nga sistemi lumor në [[Gjiri i Meksikës|Gjirin e Meksikës]]. Rrjedhjet luajnë gjithashtu një rol në ciklin e karbonit, përsëri nëpërmjet transportit të shkëmbinjëve të eroduar dhe dherave.<ref>{{cite web|publisher=NASA|date=16 qershor 2011|website=Earth Observatory|url=http://earthobservatory.nasa.gov/Library/CarbonCycle/|lang=en|title=The Carbon Cycle|url-status=dead|archive-date=28 shtator 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060928223836/http://earthobservatory.nasa.gov/Library/CarbonCycle/}}</ref> [[File:SeaSurfaceSalinity.jpg|thumb|422px|Kripësia minimale vjetore e sipërfaqes detare, e matur në v. [[2009]], në njësi kripësie praktike<ref>{{cite web|date=9 tetor 2009|url=https://svs.gsfc.nasa.gov/vis/a000000/a003600/a003652/|title=Sea Surface Temperature, Salinity and Density|lang=en|website=NASA Scientific Visualization Studio|access-date=12 prill 2025|archive-date=23 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423181616/https://svs.gsfc.nasa.gov/vis/a000000/a003600/a003652/|url-status=dead}}</ref>]] ===Kripësia Oqeanike=== [[Kripshmëria|Kripësia Oqeanike]] rrjedh kryesisht nga degradimi natyror i shkëmbinjve dhe transporti i kripërave të tretura nga toka, me më pak kontribute nga burimet hidrotermale në shtratin detar. Avullimi i ujit oqeanik dhe formimi i akullit detar e rrit më tej [[kripshmëria|kripësinë oqeanike]]. Gjithësesi këto procese, që rrisin kripësinë kundërpeshohen vazhdimisht nga procese që e ulin kripësinë, si hyrja e vazhdueshme e ujit të ëmbël nga lumenjtë, rreshjet dhe shkrirja e akujve.<ref name="nasasalt">{{cite web|date=7 prill 2021|title=Salinity|lang=en|url=https://science.nasa.gov/earth-science/oceanography/physical-ocean/salinity#:~:text=Evaporation%20of%20ocean%20water%20and,snow%2C%20and%20melting%20of%20ice.|website=NASA|access-date=12 prill 2025|archive-date=28 shtator 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928212519/https://science.nasa.gov/earth-science/oceanography/physical-ocean/salinity#:~:text=Evaporation%20of%20ocean%20water%20and,snow%2C%20and%20melting%20of%20ice.|url-status=dead}}</ref> Dy [[joni|jonet]] mbizotëruese në ujin e detit janë kloridi dhe [[natriumi]]. Së bashku, ata përbëjnë rreth 85 përqind të të gjithë joneve të tretur oqeanikë. Jonet e [[magnezi]]t dhe [[sulfat]]it përbëjnë pjesën më të madhe të pjesës tjetër. [[Kripshmëria]] varion me temperaturën, avullimin dhe reshjet. Përgjithësisht, është më e ulët në [[ekuatori|ekuator]] dhe në [[rajonet polare|pole]], ndërsa në [[gjerësia gjeografike|gjerësitë]] e mesme më e lartë.<ref name="noaasalt">{{cite web|lang=en|date=26 shkurt 2021|url=https://oceanservice.noaa.gov/facts/whysalty.html|website=NOAA|title=Why is the ocean salty?}}</ref> ===Spërklat detare=== [[File:Vertical differences in ocean salinity (0 to 300m).png|thumb|left|379px|Diferencat vertikale të kripësisë detare midis sipërfaqes dhe thellësisë 300 metra. Kripësia rritet me thellësinë në rajonet me të kuqe dhe ulet në rajonet me blu.<ref name="Sundby2015">{{cite journal|author1=S. Sundby|author2=T. Kristiansen|year=2015|title=The principles of buoyancy in marine fish eggs and their vertical distributions across the world oceans|journal=PLOS ONE|volume=10|issue=10|page=e0138821|lang=en|doi=10.1371/journal.pone.0138821}}; [[File:CC-BY icon.svg|50px]]</ref>]] Një rrjedhë [[mikroorganizmi|mikroorganizmash]] ajrore qarkullon përgjatë planetit, sipër sistemeve meteorologjike, por poshtë rrugëve ajrore komerciale.<ref>{{cite journal|date=11 janar 2016|url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/living-bacteria-are-riding-earths-air-currents-180957734/|journal=Smithsonian Magazine|title=Living Bacteria Are Riding Earth’s Air Currents|lang=en}}</ref> Disa mikroorganizma peripatetike ngrihen nëpërmjet pluhurit të stuhive tokësore, por shumica rrjedhin nga mikroorganizmat detare të spërklave detare. Në vitin [[2018]], shkencëtarët raportuan se qindra miliona viruse dhe dhjetëra miliona bakterie depozituar për ditë në çdo metër katror të planetit.<ref>{{cite news|author=Jim Robbins|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2018/04/13/science/virosphere-evolution.html|access-date=14 prill 2018|title=Trillions Upon Trillions of Viruses Fall From the Sky Each Day|date=13 prill 2018|lang=en}}</ref><ref name="ISME-2018">{{cite journal|last1=Reche|first1=Isabel|last2=D’Orta|first2=Gaetano|last3=Mladenov|first3=Natalie|last4=Winget|first4=Danielle M.|last5=Suttle|first5=Curtis A.|title=Deposition rates of viruses and bacteria above the atmospheric boundary layer|journal=ISME Journal|volume=12|issue=4|doi=10.1038/s41396-017-0042-4|pmid=29379178|pmc=5864199|pages=1154–1162|lang=en|date=29 janar 2018}}</ref> Ky është një tjetër shembull i lehtësimit nga uji i transportit të materlialeve organike përgjatë largësive të mëdha, në këtë rast në formën e [[mikroorganizmi|mikroorganizmave]] të gjallë. [[File:Ocean mist and spray 2.jpg|thumb|upright=1.3|Spërklat që përmbajnë mikroorganizma detare dhe të gjitha substancat dhe elementet e përfshira në masën e tyre, mund të ngrihen lartë në atmosferë. Aty ato kthehen në aeroplanktone dhe mund të udhëtojnë përgjatë globit para se të bien prapë në tokë]] Kripa e tretur nuk avullon drejtë atmosferës si [[uji]], por formon grimca ajrore detare në spërklat detare. Shumë procese fizike përgjatë sipërfaqes oqeanike gjenerojnë grimca ajrore kripe. Një shkak i zakonshëm është shpërthimi i flluskave të ajrit, që barten nga shtytja e erës gjatë formimit të [[valët e detit|suprinës së bardhë]]. Një tjetër është shpërndarja e piklave nga suprina e valëve.<ref name="levin">{{Cite book|editor=Zev Levin|title=Aerosol Pollution Impact on Precipitation|doi=10.1007/978-1-4020-8690-8|editor-last2=Cotton|editor-first2=William R.|year=2009|lang=en|isbn=978-1-4020-8689-2}}</ref> Fluksi i përgjithshëm i kripës detare nga oqeani në atmosferë është rreth 3300 Tg (3.3 miliardë tonë) në vit.<ref>IPCC Third Assessment Report: Climate Change 2001 (TAR)</ref> ===Qarkullimi oqeanik=== [[File:Convection cycle.png|thumb|left|Fazat e ciklit]] Rrezatimi diellor i ndikon oqeanet: uji i ngrohtë nga [[ekuatori]] priret të qarkulloi drejtë [[rajonet polare|poleve]], ndërsa uji i ftohtë polar drejtohet nga ekuatori. Rrymat sipërfaqësore fillimisht diktohen nga kushtet sipërfaqësore të erës. [[Pasatet]] fryjnë drejtë perëndimit në tropikë,<ref>{{cite web|title=trade winds|year=2009|lang=en|website=Glossary of Meteorology|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=trade-winds1|publisher=American Meteorological Society|access-date=8 shtator 2008|url-status=dead|archive-date=11 dhjetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211050708/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=trade-winds1}}</ref> ndërsa erërat perëndimore fryjnë dretjë lindjes në [[gjerësia gjeografike|gjerësitë]] e mesme.<ref>{{cite web|website=Glossary of Meteorology|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=westerlies1|title=Westerlies|year=2009|lang=en|publisher=American Meteorological Society|url-status=dead|archive-date=22 qershor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100622073904/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=westerlies1}}</ref> Ky model erërash ushtron trysni në sipërfaqen subtropikale oqeanike me përdredhje negative përgjatë [[hemisfera veriore|hemisferës veriore]],<ref>{{cite book|author1=Matthias Tomczak|author2=J. Stuart Godfrey|lang=en|url=http://www.es.flinders.edu.au/~mattom/regoc/pdffiles/colour/double/04P-Ekman-left.pdf|title=Regional Oceanography: an Introduction|year=2001|isbn=81-7035-306-8|page=42|archive-url=https://web.archive.org/web/20090914120630/http://www.es.flinders.edu.au/~mattom/regoc/pdffiles/colour/double/04P-Ekman-left.pdf|archive-date=14 shtator 2009}}</ref> dhe anasjelltas përgjatë [[hemisfera jugore|hemisferës jugore]]. Transporti rezultues Sverdrup drejtohet nga ekuatori.<ref>Earthguide. (2007) [http://earthguide.ucsd.edu/parkerprogram/berger/pdf/OcnBasLesson06.pdf Lesson 6: Unraveling the Gulf Stream Puzzle - On a Warm Current Running North.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723104316/http://earthguide.ucsd.edu/parkerprogram/berger/pdf/OcnBasLesson06.pdf|date=23 korrik 2008}}, University of California, San Diego</ref> Për shkak të konservimit të rrotullimit potencial, të shkaktuar nga lëvizja e erërave drejtë poleve në periferinë perëndimore të kurrizeve subtropikale dhe vorticitetit relativisht të rritur të ujit lëvizës drejtë poleve, transporti baraspeshohet nga një rrymë e ngushtë përshpejtuese drejtë poleve, e cila rrjedh përgjatë kufirit perëndimor të basenit oqeanik, duke kundërpeshuar efektet e fërkimit me rrymën e ftohtë kufitare perëndimore, e cila formohet nga gjerësitë e mëdha.<ref>{{cite book|author=Angela Colling|year=2001|title=Ocean circulation|url=https://books.google.com/books?id=tFJRLhSez_YC&pg=PA90|publisher=Butterworth-Heinemann|lang=en|page=96}}</ref> Procesi i përgjithshëm, i njohur si intesifikimi perëndimor, bënë që rryma në kufirin perëndimor të basenit oqeanik të jetë më e fortë sesa ato në kufirin lindor.<ref>{{cite web|title=Investigating the Gulf Stream|url=http://www.science-house.org/nesdis/gulf/background.html|website=National Environmental Satellite, Data, and Information Service|lang=en|year=2009|publisher=North Carolina State University|archive-date=3 maj 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100503013457/http://www.science-house.org/nesdis/gulf/background.html}}</ref> {{multiple image | align = right | header = Efekti ngjitës | total_width = 507px | image1 = Figure 44 02 04.png | caption1 = Efekti ngjitës i shkaktuar nga fërkimi i një ere bregdetare me sipërfaqen oqeanike | image2 = Upwelling-labels-en.svg | caption2 = Efekti ngjitës mund të shkaktohet nëse një erë përgjatë brigjeve lëviz drejtë ekuatorit, duke përfshirë Transportin e Ekmanit | footer = Dy mekanizmat që shkaktojnë efektin ngjitës. Në çdo rast, nëse drejtimi i erës kthehet nga e kundërta kjo do të shkaktonte efektin zbritës.<ref>{{cite web|access-date=17 qershor 2020|lang=en|url=http://oceanmotion.org/html/background/upwelling-and-downwelling.htm|website=NASA|title=Wind Driven Surface Currents: Upwelling and Downwelling}}</ref> }} Duke udhëtuar drejtë poleve, uji i ngrohtë i bartur nga rrymat e forta me ujë të ngrohtë pëson [[avullimi|avullim]] ftohës. Ftohja drejtohet nga era: ajo duke lëvizuar përgjatë ujit e ftohë atë dhe shkakton edhe [[avullimi]]n, duke lënë një ujë më të kripur. Në këtë proçes, uji bëhet më i kripur, më i dendur dhe më i ftohtë. Sapo [[akulli]] detar formohet, kripërat lihen jashtë tij, një proçes i njohur si përjashtimi i kripës.<ref>{{cite web|author=Randy Russel|lang=en|title=Thermohaline Ocean Circulation|url=http://www.windows.ucar.edu/tour/link=/earth/Water/thermohaline_ocean_circulation.html|publisher=University Corporation for Atmospheric Research|url-status=dead|archive-date=25 mars 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325062339/http://www.windows.ucar.edu/tour/link=/earth/Water/thermohaline_ocean_circulation.html}}</ref> Këto dy proçese prodhojnë ujë që është më i dendur dhe më i ftohtë. Uji përgjatë veriut të [[Oqeani Atlantik|Oqeanit Atlantik]] bëhet aq i dendur sa fillon të zhytet poshtë ujit me më pak kripë dhe më pak të dendur. Kjo zbritje e ujit më të rëndë, më të ftohtë dhe më të dendur bëhet pjesë e Ujërave të Thella të Atlantikut Verior, një rrymë që shkon drejtë jugut.<ref>{{cite web|last=Behl|first=R.|publisher=California State University|lang=en|title=Atlantic Ocean water masses|url=http://seis.natsci.csulb.edu/rbehl/NADW.htm|place=Long Biç|url-status=dead|archive-date=23 maj 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080523170145/http://seis.natsci.csulb.edu/rbehl/NADW.htm}}</ref> {{multiple image | align = left | header = Ventilimi i oqeanit të thellë | total_width = 516px | image1 = Antarctic bottom water.svg | caption1 = Uji i fundit detar të Antarktidës | image2 = Antarctic Circumpolar Current.png | caption2 = Rryma Cirkumpolare Antarktide, me degë që lidhin brezin e global të transportit }} Erërat drejtojnë [[rrymat oqeanike]] në 100 metrat e sipërm të sipërfaqes oqeanike. Megjithatë, rrymat oqeanike rrjedhin edhe mijëra metra poshtë sipërfaqes. Këto rryma të thellësive oqeanike drejtohen nga diferencat e dendësisë së ujit, e cila kontrollohet nga [[temperatura]] (termo) dhe [[kripshmëria]] (haline). Ky proçes njihet si qarkullimi termohaline. Në [[rajonet polare]] të Tokës uji i oqeanit bëhet shumë i ftohtë, duke formuar akullin detar. Si pasojë, uji rrethues i detit bëhet më i kripur, pasi kur formohet akulli i detit, kripa lihet jashtë. Pasi uji i detit bëhet më i kripur, dendësia e tij rritet dhe fillon të zhytet. Uji i sipërfaqes tërhiqet për të zëvendësuar ujin e fundosur, i cili nga ana tjetër në vijim bëhet i ftohtë dhe i kripur mjaftueshëm për tu zhytur. Kjo shkakton rrymat e thella oqeanike duke formuar brezin global të transportit.<ref>{{cite web|publisher=National Ocean Service, NOAA|title=Thermohaline Circulation|lang=en|url=https://oceanservice.noaa.gov/education/tutorial_currents/05conveyor1.html|access-date=20 maj 2020}}</ref> {| class="wikitable" style="margin-left:1em; text-align:center" align="right" width=327px ! colspan=2 | Koha mesatare e qëndrimit i depozituar<ref name="PHYS">{{Cite book|author=M. Pidwirny|date=2006|lang=en|chapter-url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8b.html|chapter=Chapter 8: Introduction to the Hydrosphere|edition=i 2-të|title=Fundamentals of Physical Geography|via=PhysicalGeography.net|at=8(b) The Hydrologic Cycle|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126072955/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8b.html|url-status=live|archive-date=26 janar 2016}}</ref> |- ! style="text-align:left" | Depozita ! Koha mesatare e qëndrimit |- | style="text-align:left" | [[Antarktis]] | 20,000 vjetë |- | style="text-align:left" | Oqeanet | 3,200 vjetë |- | style="text-align:left" | Akullnajat | 20 deri në 100 vjetë |- | style="text-align:left" | Mbulimi stinor me dëborë | 2 deri në 6 muaj |- | style="text-align:left" | Lagështia tokësore | 1 deri në 2 muaj |- | style="text-align:left" | Uji tokësor: i cekët | 100 deri në 200 vjetë |- | style="text-align:left" | Uji tokësor: i thellë | 10,000 vjetë |- | style="text-align:left" | Liqenet | 50 deri në 100 vjetë |- | style="text-align:left" | Lumenjtë | 2 deri në 6 muaj |- | style="text-align:left" | [[Atmosfera]] | 9 ditë |} Qarkullimi termohalin drejton një sistem në shkallë rruzullore të rrymave i quajtur “brezi i transporit global”. Brezi i transportit nis në sipërfaqen e oqeanit afër polit në Atlantikun Verior. Aty, ujë ftohet nga temperaturat [[arktiku|arktike]]. Ai gjithashtu bëhet më i kripur pasi kur formohet akulli detar, kripa nuk ngrinë dhe lihet jashtë, në ujin përreth. Uji i ftohtë tani bëhet më i dendur, si pasojë e kripës së shtuar dhe zhytet drejtë fundit të oqeanit. Uji i sipërfaqes zhvendoset për të zëvendësuar ujin e fundosur, duke krijuar kështu një rrymë. Ky ujë i thellë zhvendoset drejtë jugut, midis kontinenteve, duke kaluar në ekuator, deri në skajin e Afrikës dhe [[Amerika Jugore|Amerikës Jugore]]. Rryma udhëton përreth skajit të [[Antarktis]]it, ku uji ftohet dhe zhytet prapë, siç bënë në Atlantikun Verior. Në këtë mënyrë, brezi i transportit "rikarikohet". Duke u zhvendosur përreth [[Antarktida|Antarktidës]], dy seksionet ndahen nga brezi dhe kthehen drejtë veriut. Një seksion udhëton në [[Oqeani Indian|Oqeanin Indian]], ndërsa tjetri në [[Oqeani Paqësor|Oqeanin Paqësor]]. Këto dy seksione që ndahen ngrohen dhe bëhen më pak të dendura duke udhëtuar drejtë veriut dhe [[ekuatori]]t, kështu që ngrihen në sipërfaqe (ngjitja). Ato pastaj mund të rrotullohen prapë drjetë jugut dhe drejtë perëndimit në Atlantikun Jugor, në vijim duke u kthyer në Atlantikun Verior, ku cikli nis nga e para. [[File:Overturning circulation of the global ocean.jpg|thumb|left|426px|{{center|Brezi i transportit global}}]] Brezi i transportit lëviz me shpejtësi më të ngadalta (pak centimetra për sekondë) sesa rrymat baticore të drejtuara nga era (dhjetra deri në qindra centimetra për sekondë). Vlerësohet se çdo metër kub ujë merr rreth 1,000 vjet për të përfunduar udhëtimin përgjatë brezit global të transportit. Gjithashtu, brezi i transportit lëviz një volum të stërmadh uji—100 herë më shumë sesa rrjedhja e Lumit Amazona<ref>Ross, 1995</ref> Ai është gjithashtu një përbërës jetësor i ushqyesve oqeanikë dhe cikleve të [[dioksidi i karbonit|dioksidit të karbonit]]. Kur ujërat më të ngrohtë të sipërfaqes mbushen me ushqyes dhe dioksid karboni, por ato pasurohen prapë duke udhëtuar përmes brezit të transportit si shtresa të thella ose fundore. Baza e zinxhirit ushqimor botëror varet nga ujërat e ftohtë të pasur me ushqyes që mbështesin rritjen e algave dhe [[alga e detit|makroalgat]].<ref>{{cite web|access-date=20 maj 2020|url=https://oceanservice.noaa.gov/education/tutorial_currents/05conveyor2.html|title=The Global Conveyor Belt|lang=en|publisher=National Ocean Service, NOAA}}</ref> Koha mesatare e qëndrimit të një molekule uji në oqean është rreth 3,200 vjetë. Në krahasim, koha mesatare e qëndrimit në atmosferë është rreth nëntë ditë. Nëse ai ngrin në [[Antarktis]] ose zhytet në thellësi, mund të qëndroi për rreth dhjetë mijë vjetë.<ref name="PHYS"/><ref>{{cite journal|author1=R. J. Van Der Ent|year=2017|lang=en|author2=O. A. Tuinenburg|title=The residence time of water in the atmosphere revisited|journal=Hydrology and Earth System Sciences|volume=21|issue=2|doi=10.5194/hess-21-779-2017|pages=779–790}}</ref> {{clear}} ==Riciklimi i elementeve kyç== {| class="wikitable collapsible" |- ! colspan=3|Disa elemente kyç të përfshira në ciklet biogjeokimike detare |- ! Elementi ! Diagrama ! Përshkrimi |- ! [[Karboni]] | [[File:Marine carbon cycle.jpg|220px]] | [[Cikli karbonik detar]] përfshin proçese që shkëmbejnë karbon midis pellgjeve të ndryshme brenda oqeaneve, ashtu dhe midis atmosferës, brendësisë së Tokës dhe shtratit detar. Cikli i karbonit është rrjedhojë e shumë forcave ndërvepruese përgjatë shumë herëve dhe shkallëve hapsinore që e qarkullojnë karbonin përreth planetit, duke siguruar që [[karboni]] të jetë i disponueshëm në mënyrë të përbotshme. Cikli karbonik detar është qëndror për ciklin karbonik global dhe përmban si karbon inorganik (karbon jo i lidhur me një gjë të gjallë, si [[dioksidi i karbonit]]), ashtu dhe karbon organik (karbon që është ose ka qenë i përfshirë në një organizëm të gjallë). Një pjesë e ciklit karbonik detar e shndërron [[karboni]]n midis lëndës inorganike dhe lëndës së gjallesave. Tre proçese kryesor (ose pompime) që formojnë ciklin karbonik detar, sjellin [[dioksidi i karbonit|dioksid karbonik]] atmosferik (CO<sub>2</sub>) në brendësi të oqeaneve dhe e shpërndajnë atë përmes oqeaneve. Këto tre pompa janë: (1) pompa e tretshmërisë, (2) pompa e karbonatit dhe (3) pompa biologjike. Depozita e përgjithsme e [[karboni]]t në sipërfaqen e Tokës për zgjatje më pak se 10,000 vite është rreth 40,000 gigatonë C (Gt C, një gigaton është një miliardë tonë, ose sa pesha e afërsisht 6 milionë [[balena e kaltër|balena blu]]) dhe rreth 95% (~38,000 Gt C) depozitohet në oqeane, kryesisht si karbon i tretur inorganik.<ref name="H. 2013">{{Cite book|title=Biogeochemistry: an analysis of global change|url=https://archive.org/details/isbn_2900123858749|last=Schlesinger|first=William H.|last2=Bernhardt|first2=Emily S.|date=2013|lang=en|publisher=Academic Press|oclc=827935936|edition=i 3-të|isbn=978-012385874-0|place=Ualtham}}</ref><ref name="Falkowski 291–296">{{Cite journal|last1=Falkowski|first1=P.|last2=Scholes|first2=R. J.|last3=Boyle|first3=E.|last4=Canadell|first4=J.|last5=Canfield|first5=D.|last6=Elser|first6=J.|last7=Gruber|first7=N.|last8=Hibbard|first8=K.|last9=Högberg|first9=P.|date=13 tetor 2000|title=The Global Carbon Cycle: A Test of Our Knowledge of Earth as a System|url=https://archive.org/details/sim_science_2000-10-13_290_5490/page/290|journal=Science|lang=en|volume=290|issue=5490|doi=10.1126/science.290.5490.291|pmid=11030643|bibcode=2000Sci...290..291F|issn=0036-8075|pages=291–296}}</ref> Diferencimi i joneve të karbonit të tretur inorganik në ciklin karbonik detar është kontrollori parësor i [[Acidet dhe Bazat|kiminë acid-bazë]] në oqeane. |- ! [[Oksigjeni]] | [[File:Oxygen Cycle.jpg|220px]] | Cikli i oksigjenit përfshin trnzicione biogjeokimike të atomeve të [[oksigjeni]]t midis gjendjeve të ndryshme të gjendje oksidimi në [[joni|jone]], [[oksidet|okside]] dhe [[molekula]] përmes [[reaksionet redoks|reaksioneve redoks]] brenda dhe midis rruzullit/depozitës tokësore. Fjala oksigjen në literaturë zakonisht i referohet oksigjenit molekular (O<sub>2</sub>), duke qenë se ai është një produkt i zakonshëm ose [[Reagenti|reagent]] i shumë reaksioneve biogjeokimike redoks brenda ciklit. Proçeset brenda ciklit të [[oksigjeni]]t konsiderohen si [[Biologjia|biologjikë]] ose [[Gjeologjia|gjeologjikë]] dhe vlerësohen si burim (prodhim O<sub>2</sub>) ose konsumues (konsumim O<sub>2</sub>).<ref name="Andrew2012">{{cite book|year=2012|author1=Andrew H. Knoll|author2=Donald E. Canfield|author3=Kurt Konhauser|title=Fundamentals of geobiology|url=https://archive.org/details/fundamentalsofge0000unse_y0a3|lang=en|publisher=John Wiley & Sons|place=Chichester, West Sussex|pages=[https://archive.org/details/fundamentalsofge0000unse_y0a3/page/n108 93]–104|chapter=7|isbn=978-1-118-28087-4|oclc=793103985}}</ref><ref name="Petsch2014">{{cite book|author=S. T. Petsch|chapter=The Global Oxygen Cycle|year=2014|doi=10.1016/b978-0-08-095975-7.00811-1|title=Treatise on Geochemistry|publisher=Elsevier|lang=en|isbn=978-0-08-098300-4|pages=437–473}}</ref> |- ! [[Hidrogjeni]] | [[File:CHO-cycles.svg|220px]] | Cikli i hidrogjenit konsiston në shkëmbimet e [[hidrogjeni]]t midis burimeve [[jeta|biotike]] (organizma jetosore) dhe abiotike (jo jetosore) dhe pakësimi i përbërjeve që kanë hidrogjen. [[Hidrogjeni]] (H) është elementi më me shumicë në univers.<ref>{{cite journal|author=A. G. Cameron|year=1973|lang=en|volume=15|issue=1|journal=Space Science Reviews|issn=0038-6308|doi=10.1007/BF00172440|bibcode=1973SSRv...15..121C|s2cid=120201972|title=Abundances of the elements in the solar system|url=https://archive.org/details/space-science-review_1973-09_15_1/page/121|page=121}}</ref> Në Tokë, molekulat e zakonshme inorganike që përmbajnë hindrogjen (H) përfshijnë [[uji]]n (H<sub>2</sub>O), hidrogjen të gaztë (H<sub>2</sub>), [[metani]]n (CH<sub>4</sub>), [[Acidi Sulfhidrik]] (H<sub>2</sub>S) dhe [[amoniaku]]n (NH<sub>3</sub>). Shumë kompozime organike përmbajnë edhe atome H, si [[hidrokarburet]] dhe lënda organike. Duke parë kudo-gjetjen e atomeve të hidrogjenit në kompozitat kimike inorganike dhe organike, cikli hidrogjenik përqëndrohet në hidrogjenin molekular (H<sub>2</sub>). |- ! [[Azoti]] | [[File:Marine Nitrogen Cycle.jpg|220px]] | Cikli i azotit është proçesi nëpërmjet të cilit [[azoti]] shndërrohet në forma të shumë-fishta kimike, duke qarkulluar mes [[atmosfera|atmosferës]], [[ekosistemi|eksositemeve]] tokësore dhe detare. Shndërrimi i azotit mund të zhvillohet si [[biologjia|biologjikisht]] ashtu dhe [[fizika|fizikisht]]. Proçese të rëndësishme në ciklin e azotit përfshijnë ngulitjen, amonifikimin, nitrifikimin dhe denitrifikimin. 78% e [[atmosfera e Tokës|atmosferës tokësore]] përbëhet nga azot molekular (N<sub>2</sub>),<ref name="CarrollSalt2004p93">{{Cite book|author1=Steven B. Carroll|author2=Steven D. Salt|title=Ecology for gardeners|publisher=Timber Press|url=https://books.google.com/books?id=aM4W9e5nmsoC&pg=PA93|lang=en|isbn=978-0-88192-611-8|year=2004|page=93}}</ref> duke e bërë atë burimin më të madh të [[azoti]]t. Megjithatë, azoti atmosferik ka disponueshmëri të kufizuar për përdorimin biologjik, duke çuar në rrallësinë e azotit të përdorueshëm në shumë lloje [[ekosistemi|ekosistemesh]]. Cikli i azotit ka rëndësi të veçantë për ekologjistët, pasi disponueshmëria e azotit mund të ndikoi raportin e proçeseve kyç të [[ekosistemi]]t, duke përfshirë prodhimin parësorë dhe [[dekompozimi]]n. Veprimtaritë njerëzore si djegia e karburanteve fosile, përdorimi i fertilizantëve artificialë azotikë dhe lëshimi i azotit në [[ujërat e zeza]] e kanë ndryshuar në mënyrë dramatike ciklin e azotit.<ref name="Kuypers 2011">{{cite journal|author1=M. M. M. Kuypers|author2=H. K. Marchant|last3=Kartal|first3=B.|title=The Microbial Nitrogen-Cycling Network|journal=Nature Reviews Microbiology|volume=1|issue=1|year=2011|pages=1–14|pmid=29398704|lang=en|doi=10.1038/nrmicro.2018.9|hdl=21.11116/0000-0003-B828-1|hdl-access=free|s2cid=3948918}}</ref><ref name="Galloway 2004">{{cite journal|author1=J. N. Galloway|title=Nitrogen cycles: past, present, and future generations|journal=Biogeochemistry|volume=70|issue=2|pages=153–226|year=2004|lang=en|doi=10.1007/s10533-004-0370-0|s2cid=98109580|display-authors=etal}}</ref><ref name="Reis 2016">{{Cite journal|date=1 dhjetor 2016|author1=Stefan Reis|last2=Bekunda|first2=Mateete|last3=Howard|first3=Clare M.|last4=Karanja|first4=Nancy|last5=Winiwarter|first5=Wilfried|last6=Yan|first6=Xiaoyuan|last7=Bleeker|first7=Albert|last8=Sutton|first8=Mark A.|title=Synthesis and review: Tackling the nitrogen management challenge: from global to local scales|journal=Environmental Research Letters|volume=11|issue=12|page=120205|doi=10.1088/1748-9326/11/12/120205|issn=1748-9326|lang=en|bibcode=2016ERL....11l0205R|doi-access=free}}</ref> Modifikim njerëzor i ciklit rruzullor të azotit mund ta ndikoi negativisht sistemin e [[mjedisi natyror|mjedisit natyror]], bashkë me shëndetin njerëzor.<ref name="Gu 2012">{{Cite journal|date=17 gusht 2012|first1=Baojing|last1=Gu|last2=Ge|first2=Ying|last3=Ren|first3=Yuan|last4=Xu|first4=Bin|last5=Luo|first5=Weidong|last6=Jiang|first6=Hong|last7=Gu|first7=Binhe|last8=Chang|first8=Jie|lang=en|title=Atmospheric Reactive Nitrogen in China: Sources, Recent Trends, and Damage Costs|journal=Environmental Science & Technology|volume=46|issue=17|pmid=22852755|issn=0013-936X|doi=10.1021/es301446g|bibcode=2012EnST...46.9420G|pages=9420–9427}}</ref><ref name="Kim 2017">{{Cite journal|author1=Haryun Kim|lang=en|date=11 maj 2017|last2=Lee|first2=Kitack|last3=Lim|first3=Dhong-Il|author4=Seung-Il Nam|author5=Tae-Wook Kim|last6=Yang|first6=Jin-Yu T.|last7=Ko|first7=Young Ho|last8=Shin|first8=Kyung-Hoon|last9=Lee|first9=Eunil|title=Widespread Anthropogenic Nitrogen in Northwestern Pacific Ocean Sediment|issn=0013-936X|journal=Environmental Science & Technology|pmid=28462990|pages=6044–6052|volume=51|issue=11|doi=10.1021/acs.est.6b05316|bibcode=2017EnST...51.6044K}}</ref> |- ! [[Fosfori]] | [[File:Phosphorus cycle.png|220px]] | Cikli i fosforit është qarkullimi i [[fosfori]]t përgjatë [[litosfera|litosferës]], [[hidrosfera|hidrosferës]] dhe [[biosfera|biosferës]]. Ndryshe nga shumë cikle të tjera biogjeokimike, [[atmosfera e Tokës|atmosfera]] nuk luan një rol të rëndësishëm në qarkullimin e fosforit, pasi ai dhe kompozitat me bazë fosfori zakonisht në Tokë gjenden solide në gamat tipike të temperaturave dhe trysnisë. Prodhimi i gazit fosfin ndodh vetëm në kushte të veçanta lokale. Në këtë mënyrë, cikli i fosforit duhet të shihet në të gjithë sistemet tokësore dhe pastaj i përqëndruar veçanërisht në sistemet e cikleve tokësore dhe ujore. Lokalisht, shndërrimet e fosforit janë kimike, biologjike dhe mikrobiologjike: trasferimet kryesore aftatgjata në ciklin global, gjithësesi, drejtohen nga lëvizjet [[pllaka tektonike|tektonike]] në [[historia gjeologjike e Tokës|kohën gjeologjike]].<ref name="Schlesinger_1991">{{cite book|author=Ë. H. Schlesinger|title=Biogeochemistry: An analysis of global change|url=https://archive.org/details/biogeochemistrya0000schl|year=1991|lang=en}}</ref> Njerëzit kanë shkaktuar ndryshime të rëndësishme në ciklin global të fosforit nëpërmjet transportit të mineraleve të fosforit dhe përdorimit të tij si [[plehu|fertilizues]], si dhe transportit të ushqimit nga fermat dhe në qytete, ku humbet nëpërmjet derdhjes së [[ujërat e zeza|ujërave të zeza]]. |- ! [[Sulfuri]] | [[File:Schematic-figure-of-the-sulfur-cycle.jpg|220px]] | Cikli i sulfurit është grupi i proçeseve nëpërmjet të cilave [[sulfuri]] qarkullon midis shkëmbinjve, rrugëve ujore dhe sistemeve jetësore. Cikle të tilla biogjeokimike janë të rëndësishme në [[gjeologjia|gjeologji]], pasi ato prekin shumë minerale. Ciklet biokimike janë gjithashtu të rëndësishme për jetën, pasi [[sulfuri]] është një element thelbësor, duke qenë përbërësi i shumë [[proteina]]ve dhe [[kofaktor (biokimi)|kofaktorëve]], si dhe kompozitat e sulfurit mund të përdoren si [[Oksido-Reduktimi|oksidantë ose reduktantë]] në frymëmarrjen mikrobike.<ref name="Brock">{{cite book|author=M. T. Madigan|title=Brock Biology of Microorganisms|url=https://archive.org/details/brockbiologyofmi0011madi|author2=J. M. Martino|year=2006|edition=i 11-të|isbn=978-0-13-196893-6|publisher=Pearson|lang=en|page=[https://archive.org/details/brockbiologyofmi0011madi/page/136 136]}}</ref> Cikli global i sulfurit përfshin shndërrimin e llojeve të sulfurit përmes gjendjeve të ndryshme oksiduese, të cilat luajnë një rol të rëndësishëm në proçeset gjeologjike dhe biologjike. Depozita kryesore tokësore e [[sulfuri]]t janë SO<sub>4</sub><sup>2−</sup> të oqeaneve, ku ai është agjenti kryesor oksidues.<ref>{{cite journal|author1=M. J. Bickle|author2=J. C. Alt|author3=D. A. Teagle|date=1994|title=Sulfur transport and sulphur isotope fractionations in ocean floor hydrothermal systems|journal=Mineralogical Magazine|doi=10.1180/minmag.1994.58A.1.49|volume=58A|issue=1|lang=en|bibcode=1994MinM...58...88B|pages=88–89}}</ref> |- ! [[Hekuri]] | [[File:Iron cycle.svg|220px]] | Cikli i hekurit (Fe) është cikli biogjeokimik i [[hekuri]]t përgjatë [[atmosfera|atmosferës]], [[hidrosfera|hidrosferës]], [[biosfera|biosferës]] dhe [[litosfera|litosferës]]. Ndërsa Fe gjendet me shumicë në koren e Tokës,<ref name="Taylor1964">{{cite journal|date=1964|author=S. R. Taylor|title=Abundance of chemical elements in the continental crust: a new table|url=https://archive.org/details/geochimica-et-cosmochimica-acta_1964-08_28_8/page/1273|pages=1273–1285|journal=Geochimica et Cosmochimica Acta|lang=en|doi=10.1016/0016-7037(64)90129-2|volume=28|issue=8|bibcode=1964GeCoA..28.1273T}}</ref> ai është më pak i zakonshëm në sipërfaqen e oksigjenuar të ujërave. [[Hekuri]] është një mikroushqyes kyç në prodhimtarinë parësore,<ref name="Tagliabue_2017">{{cite journal|s2cid=2897283|author1=A. Tagliabue|author2=A. R. Bowie|lang=en|author3=P. W. Boyd|author4=K. N. Buck|author5=K. S. Johnson|author6=M. A. Saito|title=The integral role of iron in ocean biogeochemistry|journal=Nature|url=https://eprints.utas.edu.au/24469/2/115577%20-%20postprint.pdf|volume=543|issue=7643|bibcode=2017Natur.543...51T|pmid=28252066|doi=10.1038/nature21058|date=mars 2017|pages=51–59}}</ref> dhe një ushqyes i kufizuar në Oqeanin Jugor, Paqësorin tropikal lindor dhe në Paqësorin subarktik referuar si rajone tepër ushqyese, por me pak klorofil të oqeanit.<ref name="Iron deficiency limits phytoplankto">{{cite journal|date=1988|author1=J. H. Martin|author2=S. E. Fitzwater|title=Iron deficiency limits phytoplankton growth in the north-east Pacific subarctic|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1988-01-28_331_6154/page/340|s2cid=4325562|journal=Nature|volume=331|issue=6154|pages=341–343|lang=en|doi=10.1038/331341a0|bibcode=1988Natur.331..341M}}</ref> Hekuri ekziston në një gamë [[Oksido-Reduktimi|gjendjesh oksidimi]], nga -2 deri në +7; gjithësesi, në Tokë gjendet kryesisht në [[numri i oksidimit|numrat oksidues]] redoks +2 ose +3 dhe është kryesisht një matal parësor [[reaksionet redoks|redokso-akti]] në Tokë.<ref>{{cite journal|author1=E. D. Melton|author2=E. D. Swanner|author3=S. Behrens|author4=C. Schmidt|author5=A. Kappler|title=The interplay of microbially mediated and abiotic reactions in the biogeochemical Fe cycle|journal=Nature Reviews. Microbiology|volume=12|issue=12|date=dhjetor 2014|pmid=25329406|doi=10.1038/nrmicro3347|s2cid=24058676|pages=797–808|lang=en}}</ref> Qarkullimi i hekurit midis [[numri i oksidimit|gjendjeve të oksidimit]] +2 dhe +3 referohet si cikli i hekurit. Ky proçes mund të jetë tërësisht abiotik ose i lehtësuar nga [[mikroorganizmat]], veçanërisht bakteret hekur-oksiduese. Proçeset abiotike përfshijnë ndryshkjen e metaleve hekur-bartëse, kur Fe<sup>2+</sup> oksidohet abiotikisht në Fe<sup>3+</sup> në prani të [[oksigjeni]]t dhe reduktimit të Fe<sup>3+</sup> në Fe<sup>2+</sup> nga mineralet hekur-sulfide. Qarkullimi biologjik i Fe<sup>2+</sup> kryhet nga oksidimi i hekurit dhe reduktimi i mikrobeve.<ref>{{cite journal|date=2010|author1=C. Schmidt|author2=S. Behrens|author3=A. Kappler|lang=en|title=Ecosystem functioning from a geomicrobiological perspective – a conceptual framework for biogeochemical iron cycling|journal=Environmental Chemistry|volume=7|issue=5|page=399|doi-access=free|doi=10.1071/EN10040}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Andreas Kappler|author2=Kristina L. Straub|date=1 janar 2005|title=Geomicrobiological Cycling of Iron|lang=en|journal=Reviews in Mineralogy and Geochemistry|volume=59|issue=1|doi=10.2138/rmg.2005.59.5|issn=1529-6466|pages=85–108}}</ref> |- ! [[Kalciumi]] | [[File:Equilibrium of carbonic acid in the oceans .png|220px]] | Cikli i kalciumit është transferimi i kalciumit midis fazave të tretura dhe të ngurta. Ka një furnizim të vazhdueshëm me jone [[kalciumi]] në rrugët ujore nga [[shkëmbi]]njtë, [[organizmi|organizmat]] dhe [[dheu|dherat]].<ref>{{Cite journal|last=Berner|first=R. A.|date=1 maj 2004|title=A model for calcium, magnesium and sulfate in seawater over Phanerozoic time|journal=American Journal of Science|volume=304|issue=5|lang=en|pages=438–453|doi=10.2475/ajs.304.5.438|issn=0002-9599|bibcode=2004AmJS..304..438B|doi-access=free}}</ref> Jonet e kalciumit konsumohen dhe largohen nga mjediset ujore pasi ata reagojnë për të formuar struktura si karbonati i kalciumit dhe silikati i kalciumit,<ref name="Walker1981">{{Cite journal|last1=Walker|first1=James C. G.|last2=Hays|first2=P. B.|date=1981|last3=Kasting|first3=J. F.|title=A negative feedback mechanism for the long-term stabilization of Earth's surface temperature|lang=en|journal=Journal of Geophysical Research|volume=86|issue=C10|doi=10.1029/jc086ic10p09776|page=9776|bibcode=1981JGR....86.9776W|issn=0148-0227}}</ref><ref>{{Cite journal|author1=Andy Ridgwell|last2=Zeebe|first2=Richard E.|date=15 qershor 2005|title=The role of the global carbonate cycle in the regulation and evolution of the Earth system|journal=Earth and Planetary Science Letters|volume=234|issue=3–4|doi=10.1016/j.epsl.2005.03.006|lang=en|issn=0012-821X|pages=299–315}}</ref> i cili mund të depozitohet për të formuar sedimente ose [[ekzoskeleti|ekzoskeletet]] e organizmave. Jonet e kalciumit mund të përdoren edhe biologjikisht, pasi [[kalciumi]] është thelbësor për funksionet biologjike si prodhimi i [[kocka]]ve dhe [[dhëmbi|dhëmbëve]] ose funksionet qelizore.<ref name="Nordin 1988">{{Cite book|author=B. E. C. Nordin|date=1988|lang=en|title=Calcium in Human Biology|url=https://archive.org/details/calciuminhumanbi0000unse|publisher=Springer London|isbn=978-144711437-6|oclc=853268074|doi=10.1007/978-1-4471-1437-6|s2cid=9765195|series=ILSI Human Nutrition Reviews|place=Londër}}</ref><ref name="Calcium in Biological Systems">{{Cite book|author1=Ronald P. Rubin|url=https://books.google.com/books?id=gdrTBwAAQBAJ&pg=PR5|title=Calcium in Biological Systems|author2=George B. Weiss|last3=Putney|first3=James W. Jr.|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-146132377-8|lang=en|date=11 nëntor 2013}}</ref> Cikli i kalciumit është një cikël i zakonshëm midis proçeseve tokësore, detare, gjeologjike dhe biologjike.<ref>{{Cite journal|author1=Matthew S. Fantle|author2=Edward T. Tipper|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825213001700|journal=Earth-Science Reviews|volume=131|date=2014|lang=en|title=Calcium isotopes in the global biogeochemical Ca cycle: Implications for development of a Ca isotope proxy|via=Elsevier ScienceDirect|doi=10.1016/j.earscirev.2014.02.002|issn=0012-8252|pages=148–177}}</ref> Cikli detar i kalciumit ndikohet nga ndryshimi i dioksidit karbonik atmosferik, si rrjedhojë e [[Acidifikimi i oqeanit|acidifikimit oqeanik]].<ref name="Raisman2013">{{Cite book|author1=Scott Raisman|title=Ocean acidification: Elements and Considerations|last2=Murphy|first2=Daniel T.|year=2013|lang=en|publisher=Nova Science Publishers, Inc|isbn=978-162948295-8|place=Hauppauge, Nju Jork}}</ref> |- ! [[Silici]] | [[File:Silica cycle-draft.jpg|220px]] | Cikli i silicit përfshin transportimin e [[silici]]t midis sistemeve të Tokës. Silici i opalit (SiO<sub>2</sub>), i quajtur edhe dioksit silici, është një kompozitë kimike e [[silici]]t. Silici është një element bioesencial dhe një nga elementet më të bollshme në Tokë.<ref>{{cite journal|author1=J. W. Hunt|last2=Dean|first2=A. P.|last3=Webster|first3=R. E.|last4=Johnson|first4=G. N.|last5=Ennos|first5=A. R.|date=2008|title=A Novel Mechanism by which Silica Defends Grasses Against Herbivory|journal=Annals of Botany|volume=102|issue=4|issn=1095-8290|doi=10.1093/aob/mcn130|pmid=18697757|pmc=2701777|lang=en|pages=653–656}}</ref><ref>{{cite journal|last=Conley|first=Daniel J.|date=dhjetor 2002|title=Terrestrial ecosystems and the global biogeochemical silica cycle|lang=en|journal=Global Biogeochemical Cycles|volume=16|issue=4|doi=10.1029/2002gb001894|bibcode=2002GBioC..16.1121C|doi-access=free|issn=0886-6236|s2cid=128672790|pages=68–1, 68–8}}</ref> Cikli i silicit ka mbivendosje domethënëse me ciklin e karbonit (i quajtur cikli karbonat–silikat) duke luajtur një rol të rëndësishëm në depozitimin e [[karboni]]t nëpërmjet [[erozioni]]t kontinental, eksporit biogjenik dhe fundosjes së sedimenteve silicore në shkallët kohore gjeologjike.<ref>{{cite journal|author1=Marc J. Defant|author2=Mark S. Drummond|date=tetor 1990|title=Derivation of some modern arc magmas by melting of young subducted lithosphere|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1990-10-18_347_6294/page/662|journal=Nature|volume=347|issue=6294|doi=10.1038/347662a0|lang=en|bibcode=1990Natur.347..662D|issn=0028-0836|s2cid=4267494|pages=662–665}}</ref> |} [[File:Simple box model.png|thumb|upright=1|'''Modeli bazë me një kuti''', përdorur gjerësisht për të ilustruar flukset në ciklet biogjeokimike hsp.<ref name="Bianchi2007">{{cite book|author=Thomas S. Bianchi|year=2007|title=Biogeochemistry of Estuaries|isbn=978-019516082-6|url=https://books.google.com/books?id=3no8DwAAQBAJ|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|page=9}}</ref>]] ==Modelet kuti == Modelet kutiore përdoren gjerësisht për të modeluar sistemet biogjeokimike.<ref name="Sarmiento1984">{{cite journal|author=J. L. Sarmiento|author2=J. R. Toggweiler|year=1984|title=A new model for the role of the oceans in determining atmospheric P CO 2|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1984-04-12_308_5960/page/620|journal=Nature|volume=308|issue=5960|doi=10.1038/308621a0|bibcode=1984Natur.308..621S|s2cid=4312683|lang=en|pages=621–24}}</ref> Ato janë modele të versioneve të thjeshtëzuara të sistemeve komplekse, duke i reduktuar ato në kuti (ose [[Termodinamika|rezervuarë]] depozitues) për materialet kimike, të lidhur nga [[fluksi|flukset]] materiale (rrjedhjet). Modelet e thjeshta kuti kanë një numër të vogël kutish me veti, si volumi, që nuk ndryshon me kohën. Kutitë merren se sillen sikur janë përzier në mënyrë homogjene.<ref name="Bianchi2007"/> Këto modele shpesh përdoren për të nxjerr formulat analitike që përshkruajnë gjendjet dinamike dhe të qëndrueshme të shumësisë së llojeve kimike të përfshira. Diagrama në të djathtë tregon një model bazik me një kuti. Rezervuari përmban sasinë e materialit ''M'' të konsideruar, pasi përcaktohet nga vetitë kimike, fizike apo biologjike. Burimi ''Q'' është [[fluksi]] i materialit në rezervuar, ndërsa dalja ''S'' është [[fluksi]] i materialit jashtë rezervuarit. Buxheti është kontrolli dhe baraspeshimi i burimeve dhe daljeve që prekin llogarinë materiale në një rezervuar. Rezervuari është në një gjendje të qëndrueshme nëse ''Q'' = ''S'', d.m.th., nëse burimet baraspeshojnë daljet dhe në këtë mënyrë, përgjatë kohës, nuk ka ndryshim.<ref name="Bianchi2007"/> {{Cquote|quote=Meletet kuti globale biogjeokimike zakonisht masin:<br/>{{space|12}}— ''masat e rezervuarëve'' në petagramë (Pg)<br/>{{space|12}}— ''flukest e rrjedhjes'' në petagramë në vit (Pg v.<sup>−1</sup>)<br/>{{space|11}}Diagramet në këtë artikull përdorin kryesisht këto njësi<br/>________________________________________________<br/><small>&nbsp;1 petagram = 10<sup>15</sup> gramë = 1 gigatonë = 1 miliard (10<sup>9</sup>) tonë</small> |source = |float=left |width = 30% }} Koha e daljes (e quajtur edhe koha e rinovimit) është koha mesatare që materiali shpenzon në rezervuar. Nëse rezervuari është në gjendje të qëndrueshme, kjo është e njëjtë me kohën që ai merr për të mbushur ose shkarkuar rezervuarin. Kështu, nëse τ është koha e daljes, atëherë τ = M/S.<ref name="Bianchi2007"/> Ekuacioni që përshkruan raportin e ndryshimit të përmbajtjes në një rezervuar është: :: <math chem>\frac{dM}{dt} = Q - S = Q - \frac{M}{\tau}</math> [[File:Simplified budget of carbon flows in the ocean.png|thumb|left|upright=0.9|{{center|'''Buxheti i thjeshtëzuar i rrjedhjeve të karbonit oqeanik'''; <small>shembull i një modeli me tre kuti.<ref name="Middelburg2019">{{cite book|author=J. J. Middelburg|year=2019|title=Marine carbon biogeochemistry: a primer for earth system scientists|publisher=Springer Nature|isbn=978-303010822-9|lang=en|doi=10.1007/978-3-030-10822-9|page=5}}. [[File:CC-BY icon.svg|50px]]</ref></small>}}]] Kur dy ose më shumë rezervuarë janë të lidhur, materiali mund të konsiderohet si qarkullues midis rezervuarëve dhe aty mund të ketë modele të parashikueshme të rrjedhjes ciklike.<ref name="Bianchi2007"/> Modele më të ndërlikuara shumë-kutish zakonisht zgjidhen duke përdorur teknika numerike. Masat e rezervuareve këtu përfaqësojnë ''depozitat e karbonit'', të maturanë Pg C. Flukset e shkëmbimit të karbonit, maten në Pg C v.<sup>−1</sup>, zhvillohet midis atmosferës dhe dy daljeve të saj madhore, tokës dhe oqeanit. Numrat e zinjë dhe shigjetat tregojnë masën e rezervuarit dhe shkëmbimet e flukseve të vlerësuara për vitin 1750, pak para [[Revolucioni Industrial|Revolucionit Industrial]]. Shigjetat e kuqe (dhe numrat e lidhur) tregojnë shkëmbimet vjetore të flukseve, si rrjedhojë e veprimtarive antropogjenike, të mesatarizuara përgjatë periudhës kohore 2000–2009. Ato përfaqësojnë mënyrën si cikli i karbonit ka ndryshuar që nga viti 1750. Numrat e kuq në rezervuare përfaqësojnë ndryshimet kumulative në karbonin antropogjenik që nga fillimi i Periudhës Industriale, 1750–2011.<ref>{{cite journal|author1=Jorge L. Sarmiento|year=2002|lang=en|doi=10.1063/1.1510279|title=Sinks for Anthropogenic Carbon|last2=Gruber|first2=Nicolas|journal=Physics Today|volume=55|issue=8|bibcode=2002PhT....55h..30S|pages=30–36|s2cid=128553441|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite book|lang=en|author=Abha Chhabra|doi=10.13140/2.1.1081.8883|year=2013|chapter=Carbon and Other Biogeochemical Cycles|title=Climate Change 2013: The Physical Science Basis; Working Group I Contribution to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change|editor1=T. F. Stocker|editor2=D. Qin|editor3=G.-K. Plattner|editor4=M. Tignor|editor5=S. K. Allen|editor6=J. Boschung|editor7=A. Nauels|editor8=Y. Xia|editor9=V. Bex|publisher=[[Cambridge University Press]]|editor10=P. M. Midgley|pages=465–570}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Selvaraj Kandasamy|doi=10.3389/fmars.2016.00259|lang=en|title=Perspectives on the Terrestrial Organic Matter Transport and Burial along the Land-Deep Sea Continuum: Caveats in Our Understanding of Biogeochemical Processes and Future Needs|year=2016|last2=Nagender Nath|first2=Bejugam|journal=Frontiers in Marine Science|volume=3|s2cid=30408500|doi-access=free}} [[File:CC-BY icon.svg|50px]]</ref> [[File:Simplified diagram of the global carbon cycle.jpg|thumb|upright=1.7|{{center|'''Raporti i eksportit dhe groposjes së karbonit organik tokësor në oqean'''; <small>shembull i një modeli më të ndërlikuar kutish ndërvepruese</small>}}</br>]] Diagrama e mësipërme tregon një buxhet të thjeshtëzuar të rrjedhjeve të karbonit oqeanik. Ajo është e përbërë nga tre modele kutish të ndërlidhura, një për zonën eufotike, një për zonën afotike ose oqeanin e errët dhe një për sedimentet oqeanike. Në zonën eufotike, prodhimi neto fitoplanktonik është rreth 50 Pg C në vit. Rreth 10 Pg eksportohet në oqeanin e errët, ndërsa pjesa tjetër prej 40 Pg shërben për frymëmarrjen. Degradimi i karbonit organik zhvillohet pasi grimcat (bora detare) vendosen përgjatë oqeanit të errët. Vetëm 2 Pg në vijim mbërrin në shtratin oqeanik, ndërsa 8 Pg të tjera ajrosin oqeanin e errët. Në sedimente, shkalla kohore e disponueshme për degradimin rritet nga rendi i magnitudës me rezultatin që 90% e karbonit organik të prurë degradohet dhe vetëm 0.2 Pg C v.<sup>−1</sup> në vijim groposet dhe transferohet nga [[biosfera]] në gjeosferë.<ref name="Middelburg2019"/> {{multiple image | align = right | direction = vertical | caption_align = center | width1 = 379 | image1 = Forms of organic matter.webp | caption1 = '''Lënda e tretur organike (DOM)'''. | image2 = Size and classification of marine particles.png | width2 = 432 | caption2 = '''Madhësia dhe klasifikimi i grimcave detare'''<ref>{{cite journal|author1=P. Monroy|year=2017|author2=E. Hernández-García|author3=V. Rossi|author4=C. López|title=Modeling the dynamical sinking of biogenic particles in oceanic flow|journal=Nonlinear Processes in Geophysics|volume=24|issue=2|lang=en|pages=293–305|doi=10.5194/npg-24-293-2017}}. [[File:CC-BY icon.svg|50px]]</ref><small>Adaptuar nga Simon et al.; 2002.<ref>{{cite journal|author1=M. Simon|author2=H. Grossart|year=2002|lang=en|author3=B. Schweitzer|author4=H. Ploug|journal=Aquatic microbial ecology|doi=10.3354/ame028175|title=Microbial ecology of organic aggregates in aquatic ecosystems|volume=28|pages=175–211}}</ref></small> }} ==Lënda e tretur dhe grimcuar== Diagrami i Venn-it përfaqëson format e ndryshme të lëndës së tretur organike ({{lang|en|dissolved organic matter}}, DOM) i gjetur në ujë. Lënda e përgjithshme organike ({{lang|en|total organic matter}}, TOM), karboni i përgjithshëm organik ({{lang|en|total organic carbon}}, TOC), karboni i tretur organik {{lang|en|dissolved organic carbon}}, DOC), karboni i grimcuar organik ({{lang|en|particulate organic carbon}}, POC), azoti i tretur organik {{lang|en|dissolved organic nitrogen}}, DON), dhe fosfori i tretur organik {{lang|en|dissolved organic phosphorus}}, DOP). DOC mund të ndahet më tej në lëndë humike (acid humik, acid fulvik dhe huminë) dhe lëndë jo humik.<ref>{{cite journal|author1=T. Pagano|author2=M. Bida|year=2014|author3=J. E. Kenny|title=Trends in levels of allochthonous dissolved organic carbon in natural water: a review of potential mechanisms under a changing climate|journal=Water|volume=6|issue=10|lang=en|pages=2862–2897|doi=10.3390/w6102862}}. [[File:CC-BY icon.svg|50px]]</ref> {{multiple image | align = left | direction = vertical | total_width = 372 | caption_align = center | image1 = DOC net production, transport and export in the ocean.png | caption1 = '''Prodhimi neto DOC, transporti dhe eksporti në oqean'''. }} Rajonet me prodhim domethënës DOC ({{lang|en|Dissolved organic carbon}}, karboni i tretur organik) neto (shigjetat e gjera) përfshijnë rajonet bregdetare dhe ekuatoriale ngjitëse që mbështesin shumë nga prodhimi i ri global. DOC transportohet drejtë dhe përreth gjiraqve subtropikale me qarkullimin sipërfaqësor të shtytur nga era. Eksporti zhvillohet nëse DOC i eksportueshëm (përqëndrime të larta tregohen nga fusha blu të errëta) është i pranishëm gjatë përmbysjes së kolonës ujore. Pararendës i formimit të masës së thellë dhe të ndërmjetme ujore. DOC eksportohet edhe me poshtvendosjen në gjira. Në rajonet kur ujërat subtropikale të pasura me DOC parandalohen nga sistemet frontale polare nga shërbyerja si një pararendës për qarkullimin përmbysës (si në sitet e formimit të ujërave fundore antarktike në Oqeanin Jugor) eksporti i DOC është një përbërës i dobët i pompës biologjike. Ujërave në jug të Frontit Polar Antarktik u mungon DOC domethënës i eksportueshëm (i paraqitur nga fushat blu të çelura) gjatë dimrit.<ref>{{cite journal|author1=D. A. Hansell|author2=A. C. Craig|title=Marine Dissolved Organic Matter and the Carbon Cycle|journal=Oceanography|date=2015|volume=14|issue=4|lang=en|doi=10.5670/oceanog.2001.05|pages=41–49}}. [[File:CC-BY icon.svg|50px]]</ref> {{clear}} [[File:Importance of Antarctic krill in biogeochemical cycles.png|thumb|417px|{{center|'''Proçeset në pompën biologjike'''}} <small>Numrat e dhënë janë flukset e karbonit (Gt C v.−1) në kuti të bardha dhe masat e karbonit (Gt C) në kuti të errëta</small>]] ==Pompat biologjike== Fitoplanktoni shndërron {{CO2}}, që është tretur nga atmosfera në sipërfaqen e oqeaneve në karbon të grimcuar organik (POC) gjatë prodhimit parësor. Fitoplanktonet pastaj konsumohen nga krilli dhe [[zooplanktoni|zooplanktonet]] e vegjël, që nga ana tjetër hahen nga nivele më të larta trofike. Ndonjë fitoplankton i pakonsumuar formon agregate dhe bashkë me pelletet fekale të [[zooplanktoni]]ke, depozitohen me shpejtësi dhe eksportohen larg shtresës së përzier. Krilli, [[zooplanktoni dhe mikrobet gjuajnë fitoplanktone në sipërfaqen e oqeanit dhe duke i larguar grimcat detritale në thellësi, duke konsumuar dhe ajrosur këtë POC në {{CO2}} (karbon i tretur inorganik – dissolved inorganic carbon, DIC), vetëm një pjesë e vogël e karbonit të prodhuar në sipërfaqe zhytet në thellësinë oqeanike (d.m.th., thellësitë > 1000 m). Pasi krillët dhe zooplanktonet më të vogla ushqehen, ato gjithashtu e fragmentojnë grimcat në pjesë më të vogla, më të ngadalta ose që nuk zhyten (nëpërmjet ushqimit të përciptë, koprorheksi nëse feçet fragmentohen), duke e vonuar eksportimin e POC. Kjo çliron karbonin e tretur organik (DOC) ose drejtpërdrejtë nga qelizat ose indirekt nëpërmjet përthithjes bakteriale (rrethi i verdh rreth DOC). Bakteret pastaj mund ta rimineralizojnë DOC në DIC ({{CO2}}, kopështaria mikrobike). Krilli Diel duke mërguar vertikalisht, zooplanktonet dhe peshqit mund ta transportojnë aktivisht karbonin në thellësi duke konsumuar POC në shtresën sipërfaqësore natën dhe duke e metabolizuar atë gjatë ditës, në rezidencën e tyre mezopelagjike të thellësive. Varësisht nga historia jetësore e species, transporti aktiv mund të zhvillohet në një bazë stinore gjithashtu.<ref>{{cite journal|author=E. L. Cavan|author2=A. Belcher|author3=A. Atkinson|year=2019|author4=S. L. Hill|author5=S. Kawaguchi|author6=S. McCormack|author7=Meyer|author8=S. Nicol|lang=en|author9=L. Ratnarajah|author10=K. Schmidt|author11=D. K. Steinberg|title=The importance of Antarctic krill in biogeochemical cycles|journal=Nature communications|volume=10|issue=1|pages=1–13|doi=10.1038/s41467-019-12668-7}}. [[File:CC-BY icon.svg|50px]]</ref> Pompa biologjike, në formën e saj më të thjeshtë, është depozitimi biologjikisht i karbonit të oqeanit nga atmosfera në brendësinë e oqeanit dhe sedimetet e shtratit oqeanik.<ref name="Sigman DM 2006. pp. 491-528">{{cite book|author1=D. M. Sigman|author2=G. H. Haug|date=2006|chapter=The biological pump in the past|title=Treatise on Geochemistry|volume=6|lang=en|publisher=Pergamon Press|pages=491–528}}</ref> Është pjesë e [[cikli karbonik detar|ciklit karbonik detar]] përgjegjës për qarkullimin e lëndës organike të formuar kryesisht nga fitoplanktonet gjatë [[fotosinteza|fotosintezës]] (pompa e indeve të buta), ashtu si dhe qarkullimi i karbonatit të kalciumit (CaCO<sub>3</sub>) të formuar nga disa organizma si [[planktoni|planktonet]] dhe [[molusqet]] (pompa e larbonatit).<ref name="Hain et al 2014 ToG">{{cite book|author1=M. P. Hain|chapter=The Biological Pump in the Past|author2=D. M. Sigman|lang=en|url=https://earth-system-biogeochemistry.net/wp-content/uploads/2021/05/Hain_et_al_2014_ToG.pdf|title=Treatise on Geochemistry|edition=i 2-të|year=2014|author3=G. H. Haug|volume=8|doi=10.1016/B978-0-08-095975-7.00618-5|isbn=978-008098300-4|pages=485–517}}</ref> {{multiple image | align = left | total_width = 567 | caption_align = center | image1 = CO2 pump hg.svg | caption1 = Pompa biologjike | image2 = WhalePump.jpg | caption2 = Pompa oqeanike balenore, kur balenat qarkullojnë ushqyesit përgjatë kolonës ujore }} Pompa biologjike mund të ndahet në tre faza të dallueshme,<ref name="Rocha CL 2006. pp. 83-111">De La Rocha CL. 2006. The Biological Pump. In: Treatise on Geochemistry; vol. 6, (ed.). Pergamon Press, pp. 83-111</ref> e para nga të cilat është prodhimi i karbonit të fiksuar nga fototrofet [[planktoni]]ke në rajonet me sipërfaqe eufotike (drita e diellit) të oqeanit. Në këto ujëra sipërfaqësore, fitoplanktoni përdor [[dioksidi i karbonit|dioksid karboni]] (CO<sub>2</sub>), [[azoti|azot]] (N), [[fosfori|fosfor]] (P) dhe gjurmë të tjera elementesh ([[bariumi]], [[hekuri]], [[zinku]], etj.) gjatë fotozintezës për të formuar [[karbohidratet]], [[lipidet]] dhe [[proteina]]t. Disa [[planktoni|planktone]], (p.sh.: coccolithophores dhe foraminifera) kombinojnë [[kalciumi]]n (Ca) dhe tresin karbonatet (acidi karbonik dhe [[acid karbonik-bikarbonat|bicarbonatet]]) për të formuar një mbulim mbrojtës karbonati kalciumi (CaCO<sub>3</sub>). Kur ky karbon ngulitet në indet e buta ose të forta, organizmat ose qëndrojnë në zonën eufotike për tu ricikluar si pjesë e ciklit ushqyes rigjenerativ ose kur ngordhin, vijojnë drejtë fazës së dytë të pompës biologjike duke nisur të zhyten në shtratin e oqeanit. Grimcat e zhytura shpesh do të formojnë agregate pasi ato zhyten, duek e rritur shumë raportin e zhytjes. Është ky agregim që u jep grimcave një shans më të mirë ti largohen ngrënies dhe dekompozimit në kolonën ujore dhe në vijim të formojnë atë në shtratin detar. Karboni i fiksuar që është ose i dekompozuar nga bakteret gjatë zhytjes ose kur vendosen në shtratin e detit, pastaj duke hyrë në fazën fundore të pompës duke u rimeneralizuar për tu përdorur prapë në prodhimin parësor. Grimcat që i shpëtojnë këtyre proçeseve tërësisht sekuestrohen në sedimente dhe mund të qëndrojnë aty për miliona vjetë. Është pikërisht ky karbon i sekuestruar që është përgjegjës për pakësimin e dioksidit të karbonit atmosferik.<ref>{{cite conference|author1=J. R. Brum|author2=J. J. Morris|author3=M. Décima|author4=M. R. Stukel|year=2014|title=Mortality in the oceans: Causes and consequences|chapter=2|conference=Eco-DAS IX Symposium Proceedings|publisher=Association for the Sciences of Limnology and Oceanography|lang=en|isbn=978-0-9845591-3-8|pages=16–48}}; * {{cite journal|author=M. D. Mateus|year=2017|title=Bridging the gap between knowing and modeling viruses in marine systems—An upcoming frontier|lang=en|journal=Frontiers in Marine Science|volume=3|issue=284|doi=10.3389/fmars.2016.00284}}; * {{cite journal|author1=S. J. Beckett|author2=J. S. Weitz|date=2017|title=Disentangling niche competition from grazing mortality in phytoplankton dilution experiments|journal=PLOS ONE|volume=12|issue=5|lang=en|page=e0177517|doi=10.1371/journal.pone.0177517}}</ref> ==Roli i mikroorganizmave== {{multiple image | align = center | direction = horizontal | total_width = 723 | header = DOM, POM dhe shpërndarja virale | header_align = center | image1 = Marine connections between the living and the nonliving.png | caption1 = Lidhjet mes pjesëve të ndryshme të mjediseve të gjalla (baktere/viruse dhe fito-/zoo-planktone) dhe jo të gjalla (DOM/POM dhe lënda inorganike)<ref>{{cite journal|author1=M. E. Heinrichs|author2=C. Mori|author3=L. Dlugosch|title=Complex Interactions Between Aquatic Organisms and Their Chemical Environment Elucidated from Different Perspectives|year=2020|journal=YOUMARES 9-The Oceans: Our Research, Our Future|publisher=Springer|lang=en|doi=10.1007/978-3-030-20389-4_15|pages=279–297}}</ref> | image2 = Viral shunt.jpg | caption2 = Rruga e shpërndarjes virale lehtëson rrjedhjen e lëndës së tretur organike (DOM) dhe lëndës së grimcuar organike (POM) përmes rrjetit ushqimor detar }} {{clear}} {{multiple image | align = right | direction = vertical | header = | caption_align = center | total_width = 258px | image1 = OceanCarbonCycle.jpg | caption1 = [[Cikli karbonik detar]]<ref name="Prentice_etal_2001">{{Cite web|author=I.C. Prentice|title=The carbon cycle and atmospheric carbon dioxide|url=http://ir.anet.ua.ac.be/irua/handle/10067/381670151162165141?show=full|publisher=Climate change 2001: the scientific basis: contribution of Working Group I to the Third Assessment Report of the Intergouvernmental Panel on Climate Change|year=2001|lang=en|editor=J. T. Houghton|access-date=12 prill 2025|archive-date=27 shtator 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927203243/http://ir.anet.ua.ac.be/irua/handle/10067/381670151162165141?show=full|url-status=dead}}</ref> | image2 = Oxygen cycle.svg | caption2 = Cikli i oksigjenit }} ==Ciklet e karbonit, oksigjenit dhe hidrogjenit== {{see also|Cikli karbonik detar}} [[Cikli karbonik detar]] është i përbërë nga proçeset që e shkëmbejnë [[karboni]]n midis pellgjeve të ndryshme brenda oqeanit, ashtu si dhe midis atmosferës, brendësisë së Tokës dhe shtratit detar. Cikli karbonik është rezultat i shumë forcave ndërvepruese përgjatë kohëve të shumëfishta dhe shkallëve hapsinore, që qarkullon karbonin përreth planetit, duke siguruar që ai të jetë i disponueshëm globalisht. Cikli karbonik oqeanik është proçesi qëndror i ciklit karbonik rruzullor dhe përmban si karbon inorganik (karbon që s’është i lidhur me një gjë të gjallë, si [[dioksidi i karbonit]]), ashtu dhe karbon organik (karbon që është, ose ka qenë, i përfshirë në një gjë të gjallë). Pjesë të ciklit karbonik detar e shndërrojnë karbonin midis lëndës jetësore dhe asaj jo jetësore. Tre proçeset (ose pompat) kryesore që përbëjnë ciklin karbonik detar e sjellin [[dioksidi i karbonit|dioksidin karbonik]] atmosferik (CO<sub>2</sub>) në brendësinë e oqeanit dhe e shpërndajnë përmes oqeaneve. Këto tre pompa janë: (1) pompa e tretshmërisë, (2) pompa e karbonatit dhe (3) pompa biologjike. Rezervuari i përgjithshëm aktiv i karbonit në sipërfaqen e Tokës për kohëzgjatje më pak se 10,000 vjetë është afërsisht 40,000 gigatonë C (Gt C, një gigaton është 1 miliard tonë, ose sa pesha e afërsisht 6 milionë [[balena e kaltër|balena blu) dhe rreth 95% (~38,000 Gt C) depozitohet në oqean, kryesisht si karbon i tretur inorganik.<ref name="H. 2013"/><ref name="Falkowski 291–296"/> Diferencimi jonik i karbonit të tretur inorganik në ciklin karbonik detar është një kontrollor parësor i [[Acidet dhe Bazat|kiminë acide-baza]] në oqeane. {{clear}} {| class="wikitable collapsible" |- ! colspan=4| Format e karbonit<ref>{{cite web|title=CK-12 Biology|title=Biogeochemical Cycles|access-date=2 qershor 2020|url=https://www.ck12.org/book/cbse_biology_book_class_xii/section/18.7/|lang=en}}</ref> |- ! Forma e karbonit ! Formula kimike ! Gjendja ! Rezervuari kryesor |- | [[dioksidi i karbonit]] | CO<sub>2</sub> | i gaztë | atmosferë |- | [[acid karbonik-bikarbonat|acid karbonik]] | H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> | i lëngshëm | oqean |- | jon bikarbonati | HCO<sub>3</sub>− | i lëngshëm<br/>(jon i tretur) | oqean |- | kompozita organike | ''shembuj:''<br/>C<sub>6</sub>H<sub>12</sub>O<sub>6</sub> ([[glukoza]])<br />CH<sub>4</sub> ([[metani]]) | i ngurtë<br />i gaztë | [[jeta detare|organizmat detare]]<br/>sedimentet organike<br/>([[lënda djegëse fosile]]) |- | kompozita të tjera korboni | ''shembuj:''<br/>CaCO<sub>3</sub> (karbonat kalciumi)<br/ >CaMg(CO<sub>3</sub>)<sub>2</sub>< br/>(karbonat kalcium-magnez) | e ngurtë | guacka<br/>shkëmbinj sedimentarë |} {{clear}} [[File:Interactions between marine biogeochemical carbon, nitrogen and phosphorus cycles.pdf|thumb|upright=1.6|{{center|Ndërveprimet biogjeokimik detar mes cikleve të karbonit, azotit dhe fosforit}} <small>RDOC: recalcitrant dissolved organic carbon (karbon i tretur organik rikalçifikues)<br />DOM: dissolved organic material (lëndë organike e tretur)<br />POM: particulate organic material (lëndë e grimcuar organike)</small>]] ==Ciklet azotike dhe fosforike== Cikli i azotit është po aq i rëndësishëm në det, sa dhe në tokë. Ndërsa cikli i përgjithshëm është i ngjashëm në të dy rastet, ka faktorë dhe mënyra të ndryshme transferimi për [[azoti]]n në det.<ref name="Moulton 2016">{{cite journal|last1=Moulton|first1=Orissa M.|last2=Altabet|first2=Mark A.|last3=Beman|first3=J. Michael|last4=Deegan|first4=Linda A.|last5=Lloret|first5=Javier|last6=Lyons|first6=Meaghan K.|last7=Nelson|first7=James A.|last8=Pfister|first8=Catherine A.|title=Microbial associations with macrobiota in coastal ecosystems: patterns and implications for nitrogen cycling|journal=Frontiers in Ecology and the Environment|date=maj 2016|lang=en|volume=14|issue=4|doi=10.1002/fee.1262|issn=1540-9295|hdl=1912/8083|hdl-access=free|pages=200–208}}</ref> Azoti hyn në oqean nëpërmjet precipitimit, rrjedhjeve, ose so N<sub>2</sub> nga [[atmosfera]]. Ai nuk mund të përdoret nga fitoplanktonet si N<sub>2</sub>, kështu që duhet të pësoi azotofiksimin, i cili kryehet më së shumti nga [[algat blu të gjelbra|cianobakteret]].<ref name="Miller 2008"/> Pa furnizimet e azotit të fiksuar që hyn në ciklin detar, azoti i fiksuar do të ishte përdorur në rreth 2000 vjetë.<ref name="Gruber2008">{{cite book|last=Gruber|first=Nicolas|lang=en|title=Nitrogen in the Marine Environment|year=2008|publisher=Elsevier|place=Burlington, MA|isbn=978-0-12-372522-6|pages=1–35}}</ref> Fitoplanktonet kanë nevojë për azot në forma biologjikisht të disponueshme për sintezën fillestare të lëndës organike. [[Amoniaku]] dhe [[urea]] çlirohen në ujë nga ekskrecionet nga [[planktoni|planktonet]]. Burimet e [[azoti]]t hiqen nga zona eufotike nga lëvizja zhytëse e lëndës organike. Kjo mund të ndodh nga zhytja e fitoplanktoneve, përzierja vertikale, ose zhytja e mbetjeve të mërgimtarëve vertikalë. Zhytja bënë që amoniaku të futet në thellësitë e mëdha, poshtë zonës eufotike. [[Bakteri]]et janë të afta ta shndërrojnë amoniakun në nitrit dhe [[nitrati|nitrat]], por ato pengohen nga drita, kështu që kjo duhet të ndodh poshtë zonës eufotike.<ref name="Miller 2008">{{cite book|last=Miller|first=Charles|title=Biological oceanography|url=https://archive.org/details/biologicaloceano0000mill|year=2008|publisher=Blackwell Publishing|lang=en|place=Malden, MA|isbn=978-0-632-05536-4|pages=[https://archive.org/details/biologicaloceano0000mill/page/60 60]–62}}</ref> Amoniakifikimi ose mineralizimi kryhet nga bakteret për ta shndërruar azotin organik në amoniak. Nitrifikimi mund të ndodh për të shndërruar [[amoniaku]]n në nitrit dhe nitrat.<ref name="Boyes2011">{{cite web|last=Boyes|first=Susan|lang=en|last2=Elliot|first2=Michael|title=Learning Unit: Nitrogen Cycle Marine Environment|url=http://www.chemgapedia.de/vsengine/vlu/vsc/en/ch/16/uc/vlus/nitrogenmarine.vlu.html|access-date=22 tetor 2011|url-status=dead|archive-date=15 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415123617/http://www.chemgapedia.de/vsengine/vlu/vsc/en/ch/16/uc/vlus/nitrogenmarine.vlu.html}}</ref> [[Nitrati]] mund të rikthehet në zonën eufotike nëpërmjet përzierjes vertikale dhe proçesit të ngjitjes, ku ai mund të merret nga fitoplanktonet për ta vijuar ciklin. N<sub>2</sub> mund të rikthehet në atmosferë nëpërmjet denitrifikimit. [[File:Aquatic Dead Zones.jpg|thumb|upright=1.7|left|Zonat e vdekura në oqean, ku [[fosfori]] dhe [[azoti]] nga [[fertilizuesi]]t e rrjedhur nga toka, që shkakton tejrritje të mikro-organizmave, duke shteruar oksigjenin dhe shuar faunën. Zona të mëdha të vdekura gjenden në zonat bregdetare me dendësi të lartë popullsie njerëzore.<ref name="OpenStax"/>]] [[Amoniaku]] mendohet se është burimi i parapëlqyer i [[azoti]]t të fiksuar për fitoplanktonet, pasi përthithja e tij nuk përfshin një [[reaksionet redoks|reaksion redoks]] dhe kështu kërkon pak energji. [[Nitrati]] kërkon një [[reaksionet redoks|reaksion redoks]] për përthithjen, por është më me shumicë, kështu që shumica e fitoplanktoneve janë adaptuar për të pasur enzimat e nevojshme për të ndërmarrë këtë reaksion redoks (reaksioni i redoksit të nitratit). Ka pak përjashtime të shqura dhe mirënjohura që përfshijnë shumicën e ''prochlorococcus'' dhe disa ''synechococcus'', që mundin vetëm ta marrin azotin si amoniak.<ref name="Gruber2008"/> {{multiple image | align = right | direction = vertical | caption_align = center | total_width = 365px | image1 = Marine Nitrogen Cycle.jpg | caption1 = Cikli detar i azotit | image2 = Phosphorus cycle.png | caption2 = Cikli detar i fosforit }} [[Fosfori]] është një ushqyes thelbësor për bimët dhe kafshët. Ai është një faktor kufizues për organizmat ujore. Fosfori formon pjesë të rëndësishme të molekulave jetë-mbështetëse, që janë shumë të zakonshme në [[biosfera|biosferë]]. Ai hyn në atmosferë në sasi shumë të ulëta, kur pluhuri tretet në ujin e shiut dhe spërklat detare, por qëndron kryesisht në tokë, në shkëmbinj dhe dherat minerale. Tetëdhjetë përqind e fosforit të nxjerrë në miniera përdoret për të prodhuar fertilizues. Fosfatet nga fertilizatorët, ujërat e zeza dhe detergjentët mund të shkaktojnë ndotje në liqene dhe rrjedha. Tej pasurimi i fosfatit, si në ujërat e ëmbla ashtu dhe në ujërat bregdetare mund të çoi në rritje masive të algave, të cilat, kur shuhen dhe dekompozohen çojnë drejtë [[eutrofizimi]]t vetëm të ujërave të ëmbla. Studime të fundit sugjerojnë se ndotësi mbizotërues përgjegjës për mbizhvillimin e algave në ujin e kripur të grykëderdhjeve dhe habitatet bregdetare është [[azoti]].<ref>{{cite web|work=soils.org|lang=en|url=https://www.soils.org/discover-soils/soils-in-the-city/green-infrastructure/important-terms/eutrophication|title=Eutrophication - Soil Science Society of America|url-status=dead|archive-date=16 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140416123353/https://www.soils.org/discover-soils/soils-in-the-city/green-infrastructure/important-terms/eutrophication}}</ref> [[Fosfori]] gjendet më me shumicë në natyrë si pjesë e joneve të ortofosfatit (PO<sub>4</sub>)<sup>3−</sup>, të përbërë nga një atom P dhe 4 atome oksigjen. Në tokë shumica e fosforit gjendet në shkëmbinj dhe minerale. Depozita të pasura me fosfor janë formuar përgjithësisht në oqeane ose nga ekskrementet guano dhe përgjatë kohës, proçeset gjeologjike i sjellin sedimentet detare në tokë. [[Erozioni]] i shkëmbinjve dhe mineraleve çliron fosfor në një formë të tretshme, që merret nga bimët dhe shndërrohet në kompozita organike. Bimët mund pastaj, të konsumohen nga [[barngrënësit]] dhe [[fosfori]] në këtë mënyrë përfshihet në indet e tyre ose jashtëqitet. Pas ngordhjes, kafsha ose bima dekompozohet dhe fosfori rikthehet në dhe, ku një pjesë e madhe e tij shndërrohet në kompozita të patretshme. Rrjedhjet mund të bartin një pjesë të vogël të fosforit prapë në oqean.<ref>{{cite journal|author1=D. A. Peltzer|author2=D. A. Wardle|author3=V. J. Allison|author4=W. T. Baisden|author5=R. D. Bardgett|lang=en|author6=O. A. Chadwick|author7=L. M. Condron|author8=R. L. Parfitt|author9=S. Porder|author10=S. J. Richardson|author11=B. L. Turner|display-authors=6|title=Understanding ecosystem retrogression|url=https://archive.org/details/ecological-monographs_2010-11_80_4/page/509|journal=Ecological Monographs|date=nëntor 2010|volume=80|issue=4|doi=10.1890/09-1552.1|pages=509–29}}</ref> ==Cikli i ushqyesve == [[File:Nutrient cycle.jpg|thumb|left|upright=1.47|{{center|'''Rrjedhja e energjisë dhe qarkullimi i ushqyesve'''}} Vijat e gjelbra të errëta përfaqësojnë lëvizjen e ushqyesve, ndërsa vijat e ndërprera përfaqësojnë lëvizjen e energjisë. Ushqyesit qëndrojnë brenda sistemit, ndërsa energjia hyn nëpërmjet fotosintezës dhe e lë sistemin kryesisht si nxehtësi, një formë energjie e padobishme biologjikisht.<ref>{{cite book|author1=R. Bear|author2=D. Rintoul|chapter=Biogeochemical Cycles|year=2018|url=https://cnx.org/contents/24nI-KJ8@27.4:D-ygu4Ty@13/Biogeochemical-Cycles|editor1=R. Bear|editor2=D. Rintoul|lang=en|via=OpenStax|editor3=B. Snyder|editor4=M. Smith-Caldas|editor5=C. Herren|editor6=E. Horne|title=Principles of Biology}}</ref>]] Një cikël ushqyes është qarkullimi dhe shkëmbimi i lëndës organike dhe inorganike përsëri në prodhimin e lëndës. Proçesi rregullohet nëpërmjet rrugëve të disponueshme në rrjetet ushqimore detare, të cilat në fund e dekompozojnë prapë lëndën organike në ushqyes inorganikë. Ciklet e ushqyesve zhvillohen brenda ekosistemeve. Rrjedhja e energjisë ndjek një rrugë një drejtimëshe dhe jo ciklike, ndërsa lëvizja e ushqyesve mineralë është ciklike. Ciklet minerale përfshijnë ciklin e karbonit, të oksigjenit, azotit, fosforit dhe sulfurit, mes të tjerëve, që riciklohen vazhdimisht bashkë me ushqyesit mineralë në ushqimin prodhimtar ekologjik. Ka mbivendosje të konsiderueshme midis termave për ciklin biogjeokimik dhe ciklin e ushqyesve. Disa libra i integrojnë të dy dhe duket se i trajtojnë si terma sinonime.<ref name="Levin09">{{cite book|last1=Levin|first1=Simon A.|last2=Carpenter|first2=Stephen R.|last3=Godfray|first3=Charles J.|last4=Kinzig|first4=Ann P.|last5=Loreau|first5=Michel|last6=Losos|first6=Jonathan B.|last7=Walker|first7=Brian|last8=Wilcove|first8=David S.|title=The Princeton Guide to Ecology|publisher=Princeton University Press|date=27 korrik 2009|url=https://books.google.com/books?id=4MS-vfT89QMC&pg=PA330|isbn=978-0-691-12839-9|lang=en|page=330|display-editors=etal}}</ref> Gjithësesi, shpesh termat shfaqen të pavarur. Cikli ushqyes përdoret më shpesh në referencë të drejtpërdrejtë për idenë e një cikli ndër-sistemor, ndërsa një ekosistem funksionon si një njësi. Nga një këndvështrim praktik, nuk ka kuptim të pohosh një ekosistem tokësor duke e konsideruar kolonën e përgjithshme të ajrit mbi të ashtu dhe thellësitë e tokës poshtë tij. Ndërsa një ekosistem shpesh nuk ka kufij të qartë, si një model punimi është praktike të konsiderosh bashkësinë funksionale ku zhvillohet transferimi i pjesës më të madhe të lëndës dhe energjisë.<ref name="Bormann67">{{cite journal|author1=F. H. Bormann|author2=G. E. Likens|year=1967|title=Nutrient cycling|url=http://www.biology.duke.edu/upe302/pdf%20files/Emily_BormannLikens1967.pdf|journal=Science|volume=155|issue=3761|doi=10.1126/science.155.3761.424|lang=en|pmid=17737551|bibcode=1967Sci...155..424B|s2cid=35880562|pages=424–429|url-status=dead|archive-date=27 shtator 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927182833/http://www.biology.duke.edu/upe302/pdf%20files/Emily_BormannLikens1967.pdf}}</ref> cikli i ushqyesve zhvillohet në ekosisteme që marrin pjesë në "ciklet më të mëdha biogjeokimike të Tokës nëpërmjet një sistemi hyrjesh dhe daljesh".<ref>{{cite journal|author1=F. H. Bormann|author2=G. E. Likens|year=1967|url=http://www.biology.duke.edu/upe302/pdf%20files/Emily_BormannLikens1967.pdf|title=Nutrient cycling|journal=Science|volume=155|issue=3761|lang=en|pmid=17737551|doi=10.1126/science.155.3761.424|bibcode=1967Sci...155..424B|s2cid=35880562|page=425|url-status=dead|archive-date=27 shtator 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927182833/http://www.biology.duke.edu/upe302/pdf%20files/Emily_BormannLikens1967.pdf}}</ref> {{multiple image | align = right | total_width = 448 | image1 = Nutrient-cycle hg.png | caption1 = Cikli detar i ushqyesve | image2 = Nutrient flux.png | caption2 = Fluksi i ushqyesve detar }} ===Ushqyesit e tretur=== Ushqyesit e tretur në ujin e detit janë thelbësor për mbijetesën e [[jeta detare|jetës detare]]. Veçanërisht të rëndësishëm janë [[azoti]] dhe [[fosfori]]. Ata konsiderohen si ushqyes kufizues në shumë mjedise detare, pasi prodhuesit parësorë, si algat dhe bimët detare, nuk mund të rriten pa ta. Ata janë kritikë për stimulimin e prodhimit parësor detar nga fitoplanktonet. Ushqyes të tjerë të rëndësishëm janë [[silici]], [[hekuri]] dhe [[zinku]].<ref name="PenState-NASSA">{{cite book|chapter=Dissolved Nutrients|url=https://www.e-education.psu.edu/earth103/node/838|title=Earth in the Future|lang=en|publisher=PenState/NASSA|access-date=18 qershor 2020}}</ref> {{multiple image | align = left | total_width = 432 | header = Rrjedhjet tokësore i largojnë ushqyesit dhe ndotësit drejtë detit | header_align = center | image1 = Ocean drainage.png | caption1 = Baseni i largimit të oqeaneve dhe deteve kryesore janë shënuar nga ndarjet kontinentale. Zonat gri janë basenet endorreike që nuk shkarkohen në oqean. }} Proçesi ciklimit të ushqyesve në det, nis me pompimin biologjik, kur ushqyesit nxiren nga ujërt sipërfaqësore nga fitoplanktonet për tu bërë pjesë e formimit të tyre organik. Fitoplanktonet nga ana tjetër haen nga organizma të tjera, ose shuhen dhe zhyten si precipitim detar. Aty ato dekompozohen dhe rikthehen në gjendjen e tretur, por në thellësitë e mëdha të oqeanit. Pjelloria e oqeaneve varet nga bollëku i ushqyesve dhe matet nga prodhimi parësor detar, i cili është raporti i fiksimit të [[karboni]]t për njësi ujë për njësi kohe. "Prodhimi parësor shpesh hartografohet nga satelitët duke përdorur shpërndarjen e [[klorofili]]t, i cili është një pigment i prodhuar nga bimët që përthithin energji gjatë [[fotosinteza|fotosintezës]]. Shpërndarja e klorofilit tregohet në figurën e mësipërme. Siç mund të shihet, bollëku më i madh gjendet pranë vijës bregdetare, ku ushqyesit nga toka furnizohen nëpërmjet lumenjve. Vendndodhje të tjera ku nivelet e [[klorofili]]t janë të larta janë zonat e ngjitjes, ku ushqyesit sillen në sipërfaqen e oqeanit nga proçesi i ngjitjes..."<ref name="PenState-NASSA"/> [[File:Global_N-P_Ratio.gif|thumb|upright=1.74|right|Raporti i azotit me fosforin në sipërfaqen oqeanike. Ushqyesit janë të disponueshëm në tre rajonet HNLC ({{lang|en|High-nutrient, low-chlorophyll regions|high-nutrient, low-chlorophyll}}) në raportet Redfield për veprimtarinë biologjike.]] "Një tjetër element kritik për shëndetin e oqeaneve është përmbajtjaq e [[oksigjeni]]t të tretur. [[Oksigjeni]] në sipërfaqen e oqeanit shtohet vazhdimisht përgjatë ndërlidhjes ajër-det, ashtu si dhe nga [[fotosinteza]]; përdoret në frymëmarrjen e organizmave detare dhe gjatë dekompozimit ose [[oksidimi]]t të lëndës organike, që precipiton në oqean dhe dipozitohet në fundin oqeanik. Shumica e organizmave kërkojnë oksigjen, kështu që shterimi i tij ka efekte kundërvepruese ndaj jetës detare. Temperatura i ndikon gjithashtu nivelet e oksigjenit, pasi ujëraqt e ngrohta mund të mbajnë më pak oksigjen të tretur sesa ujërat e ftohta. Kjo marrëdhënie do të ketë ndikime të rëndësishme për të ardhmen e oqeaneve, ashtu siç mund të shihet... Vetia përfundimtare e ujit të detit mund të konsiderohet përmbajtja e [[dioksidi i karbonit|dioksidit karbonik]] të tretur. {{CO2}} është pothuajse i kundërt me oksigjenin në shumë proçese kimike dhe biologjike; ai përdoret nga [[planktoni|planktonet]] gjatë fotosintezës dhe nxirret gjatë frymëmarrjes ashtu si dhe gjatë oksidimit të lëndës organike. Siç do të shihet më vonë, përmbajtja e {{CO2}} ka rëndësi për studimin e moshës së ujërave të thella".<ref name="PenState-NASSA"/> {{clear}} ==Cikli sulfurik detar== [[File:Biogeochemical sulfur cycle of marine sediments.jpg|thumb|left|upright=1.6|{{center|'''Cikli biogjeokimik i sulfurit të sedimenteve detare'''}} Shigjetat tregojnë flukset dhe rrugët e proçeseve biologjike ose kimike]] Reduktimi mikrobik i sulfatit disimilator në sulfid është më së shumti rruga fundore e mineralizimit të lëndës orgaqnike në shtratin detar anoksik. Oksidimi kimik ose mikrobik i sulfidit të prodhuar vendos një rrjet të ndërlikuar rrugësh në ciklin sulfurik, duke çuar në lloje të ndërmjetme sulfurore dhe pjesërisht prapë në sulfat. Të ndërmjetmet përfshijnë sulfurin elementar, polisulfidet, thiosulfatin dhe sulfitin, që janë të gjitha substrate për oksidimin e mëtejshmë mikrobial, reduktimin ose shpërpjesëtimin. Zbulimet e reja [[mikrobiologjia|mikrobiologjike]], si transferimi në distancë të madhe i elektroneve nëpërmjet oksidimit të sulfidit të bakterieve kabëll, i shtohen ndërlikimit. Reaksionet e shkëmbimit të izotopeve luajnë një rol të rëndësishëm për gjeokiminë e qëndrueshme të izotopeve dhe për studimin eksperimental të shndërrimeve të sulfurit duke përdorur radio-gjurmues. Proçeset e katalizuara në mënyrë mikrobike janë pjesërisht të kthyeshëm ndërsa reaksioni prapësues ndikon interpretimin tonë të eksperimeteve radio-gjurmuese, duke mundësuar një mekanizëm për fraksionimin e izotopeve.<ref name="Jørgensen2019">{{cite journal|author1=B. B. Jørgensen|author2=A. J. Findlay|author3=A. Pellerin|year=2019|title=The biogeochemical sulfur cycle of marine sediments|journal=Frontiers in microbiology|volume=10|issue=849|lang=en|doi=10.3389/fmicb.2019.00849}}. [[File:CC-BY icon.svg|50px]]</ref> Reduktimi i sulfatit në shtratin detar përqëndrohet fortësisht afër sedimenteve sipërfaqësore me nivele të larta depozituese përgjatë skajeve oqeanike. Cikli detaro-bentonik i sulfurit është në këtë mënyrë i ndjeshëm ndaj ndikimit antropogjenik, si ngrohja oqeanike dhe rritja e ngarkesës ushqyese në detet e afërt. Kjo stimulon produktivitetin fotosintetik duke rezultuar në eksportin e intensifikuar të lëndës organike në shtratin detar, shpesh i kombinuar me përqëndrim të ulët oksigjenik në fundin e ujërave.<ref>Rabalais et al. - 2014; Breitburg et al - 2018</ref> Zonimi biogjeokimik, në këtë mënyrë, ngjeshet drejtë sipërfaqes sedimentare dhe baraspesha e mineralizimit të lëndës organike zhvendoset nga proçeset oksike dhe suboksike drejtë reduktimit të sulfatit dhe metanogjenezës.<ref>Middelburg & Levin - 2009</ref><ref name="Jørgensen2019"/> [[File:Sulfur cycle - English.jpg|thumb|upright=1.4| {{center|Cikli Sulfurik}}]] Cikli i squfurit në mjediset detare është studiuar mirë nëpërmjet mjeteve sistematikës së izotopeve të sulfurit të shprehur si δ<sup>34</sup>S. Oqeanet moderne kanë depozita squfuri prej 1.3 × 10<sup>21</sup> g,<ref>{{Cite book|author1=Peter Brimblecombe|title=Treatise on Geochemistry|publisher=Elsevier|year=2014|isbn=978-008098300-4|volume=10|place=Amsterdam|chapter=The global sulfur cycle|lang=en|doi=10.1016/B978-0-08-095975-7.00814-7|pages=559–591}}</ref> që haset kryesisht si sulfat me vlerë δ<sup>34</sup>S prej +21‰. [[Fluksi]] i përgjithshëm hyrës është 1.0 × 10<sup>14</sup> g/vit me kompozimin e izotopeve të [[sulfuri]]t prej ~3‰. [[Sulfat]]i lumor i dalë nga erozioni tokësor i mineraleve sulfide (δ<sup>34</sup>S = +6‰) është hyrja kryesore e sulfurit në oqeane. Burime të tjera janë çgazimi metamorfik e vullkanik si dhe veprimtaria hidrotermale (δ<sup>34</sup>S = 0‰), e cila lëshon lloje të reduktuara sulfuri (p.sh.: H<sub>2</sub>S dhe S<sup>0</sup>). Ka dy dalje kryesore të sulfurit nga oqeanet. Dalja e parë është groposja e [[sulfat]]it ose si avullime detare (p.sh.: [[gipsi]]) ose sulfati i lidhur me karbonat, që llogaritet nëpërmjet 6 × 10<sup>13</sup> g/vit (δ<sup>34</sup>S = +21‰). Dalja e dytë e sulfurit është groposja e piritit në sedimentet e shelfit ose sedimentet shtratit të thellë detar (4 × 10<sup>13</sup> g/vit; δ<sup>34</sup>S = -20‰).<ref>{{Cite journal|author=D. E. Canfield|date=2004|title=The evolution of the Earth surface sulfur reservoir|journal=American Journal of Science|lang=en|volume=304|issue=10|doi=10.2475/ajs.304.10.839|bibcode=2004AmJS..304..839C|doi-access=free|pages=839–861}}</ref> Dalja e përgjithshme e fluksit të sulfurit detar është 1.0 × 10<sup>14</sup> g/vit, që përputhet me flukset hyrëse, duke nënkuptuar gjendjen e qëndrueshme të buxhetit të sulfurit detar.<ref name="Fike_2015">{{Cite journal|last1=Fike|first1=David A.|date=2015|last2=Bradley|first2=Alexander S.|last3=Rose|first3=Catherine V.|title=Rethinking the Ancient Sulfur Cycle|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|volume=43|issue=1|lang=en|doi=10.1146/annurev-earth-060313-054802|bibcode=2015AREPS..43..593F|s2cid=140644882|pages=593–622}}</ref> Koha e qëndrimit të sulfurit në oqeanet e tanishme është 13,000,000 vjetë.<ref>{{cite journal|author1=L. C. Kah|author2=T. W. Lyons|author3=T. D. Frank|title=Low marine sulphate and protracted oxygenation of the Proterozoic biosphere|journal=Nature|volume=431|date=tetor 2004|url=https://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1098&context=geosciencefacpub|issue=7010|pmid=15483609|doi=10.1038/nature02974|s2cid=4404486|bibcode=2004Natur.431..834K|lang=en|pages=834–8}}</ref> Në oqeanet e tanishme, ''Hidrogjenovibrio krunoxhenusi'', ''Halothiobacillusi'' dhe ''Bexhatoa'' janë bakteret kryesore sulfur oksiduese,<ref name="Sievert_2008"/><ref>{{cite journal|author1=L. Jiang|author2=J. Lyu|author3=Z. Shao|year=2017|title=Sulfur metabolism of ''Hydrogenovibrio thermophilus'' strain s5 and its adaptations to deep-sea hydrothermal vent environment|journal=Frontiers in microbiology|volume=8|issue=2513|lang=en|doi=10.3389/fmicb.2017.02513}}</ref> duke formuar simbioza kimiosintetike me bujtinarët shtazorë.<ref>{{cite journal|author1=M. G. Klotz|date=2011|author2=D. A. Bryant|author3=T. E. Hanson|title=The microbial sulfur cycle|journal=Frontiers in Microbiology|volume=2|lang=en|page=241|pmid=22144979|doi=10.3389/fmicb.2011.00241|doi-access=free|pmc=3228992}}</ref> Bujtinari mundëson substratet metabolike (p.sh.: CO<sub>2</sub>, O<sub>2</sub>, H<sub>2</sub>O) për simbiotin, ndërsa simbioti gjeneron karbon organik për mbështetjne e veprimtarive metabolike të bujtinarit. Sulfati i prodhuar zakonisht kombinohet me jonet e rrjedhura të [[kalciumi]]t për të formuar [[gipsi|gips]], që mund të krijoi depozita të mëdha të shpërndara afër qendrave në zgjerim të mesit të oqeanit.<ref>{{cite journal|author1=R. B. Pedersen|author2=H. T. Rapp|author3=I. H. Thorseth|author4=M. D. Lilley|author5=F. J. Barriga|author6=T. Baumberger|author7=K. Flesland|author8=R. Fonseca|author9=G. L. Früh-Green|author10=S. L. Jorgensen|display-authors=6|title=Discovery of a black smoker vent field and vent fauna at the Arctic Mid-Ocean Ridge|journal=Nature Communications|volume=1|issue=8|date=nëntor 2010|lang=en|pmid=21119639|pmc=3060606|doi=10.1038/ncomms1124|bibcode=2010NatCo...1..126P|page=126}}</ref> [[File:Iron cycle7.png|alt=Iron cycle|thumb|upright=1.74|Cikli biogjeokimik i hekurit: hekuri qarkullon përmes atmosferës, litosferës dhe oqeaneve. Shigjetat e etiketuara tregojnë fluksin vjetor të hekurit në Tg.<ref name="osch">{{cite journal|author1=L. Nickelsen|author2=D. Keller|author3=A. Oschlies|date=12 maj 2015|title=A dynamic marine iron cycle module coupled to the University of Victoria Earth System Model: the Kiel Marine Biogeochemical Model 2 for UVic 2.9|journal=Geoscientific Model Development|volume=8|issue=5|doi=10.5194/gmd-8-1357-2015|bibcode=2015GMD.....8.1357N|doi-access=free|pages=1357–1381|lang=en}}</ref><ref name="Jickells_2005">{{cite journal|author1=T. D. Jickells|author2=Z. S. An|author3=K. K. Andersen|author4=A. R. Baker|author5=G. Bergametti|author6=N. Brooks|author7=J. J. Cao|author8=P. W. Boyd|author9=R. A. Duce|author10=K. A. Hunter|author11=H. Kawahata|author12=N. Kubilay|author13=J. laRoche|author14=P. S. Liss|author15=N. Mahowald|author16=J. M. Prospero|author17=A. J. Ridgwell|author18=I. Tegen|author19=R. Torres|display-authors=6|title=Global iron connections between desert dust, ocean biogeochemistry, and climate|url=https://archive.org/details/sim_science_2005-04-01_308_5718/page/n66|journal=Science|volume=308|issue=5718|date=prill 2005|pmid=15802595|lang=en|s2cid=16985005|doi=10.1126/science.1105959|bibcode=2005Sci...308...67J|pages=67–71}}</ref><ref>{{cite journal|author1=R. Raiswell|author2=D. E. Canfield|date=2012|lang=en|title=The iron biogeochemical cycle past and present|url=https://www.geochemicalperspectives.org/wp-content/uploads/2011/12/GPv1n1_online.pdf|journal=Geochemical Perspectives|volume=1|issue=1|doi=10.7185/geochempersp.1.1|bibcode=2012GChP....1....1R|pages=1–232}}</ref><ref name ="Wang_2007">{{cite journal|author1=T. Wang|author2=D. B. Müller|author3=T. E. Graedel|date=1 korrik 2007|title=Forging the Anthropogenic Iron Cycle|journal=Environmental Science & Technology|volume=41|issue=14|lang=en|doi=10.1021/es062761t|pmid=17711233|bibcode=2007EnST...41.5120W|pages=5120–5129}}</ref>]] Burimet hidrotermale nxjerrin sulfid hidrogjeni që mbështet fiksimin e karbonit të bakterieve kimiolitotrofike që oksidon sulfidin e hidrogjenit me oksigjenin për të prodhuar sulfur elementar ose sulfat.<ref name="Sievert_2008">{{Cite book|last1=Sievert|first1=Stefan M.|last2=Hügler|first2=Michael|last3=Taylor|first3=Craig D.|last4=Wirsen|first4=Carl O.|title=Microbial Sulfur Metabolism|chapter=Sulfur Oxidation at Deep-Sea Hydrothermal Vents|date=2008|editor-last=Dahl|editor-first=Christiane|editor2-last=Friedrich|editor2-first=Cornelius G.|lang=en|publisher=Springer Berlin Heidelberg|doi=10.1007/978-3-540-72682-1_19|isbn=978-3-540-72679-1|pages=238–258}}</ref> ==Cikli i hekurit dhe pluhuri== {{see also|pluhuri}} Cikli i hekurit (Fe) është cikli biogjeokimik i [[hekuri]]t përgjaqtë atmosferës, [[hidrosfera|hidrosferës]], [[biosfera|biosferës]] dhe [[litosfera|litosferës]]. Ndërsa Fe është i shumtë në koren e Tokës,<ref>{{cite journal|author1=S. R. Taylor|date=1964|lang=en|title=Abundance of chemical elements in the continental crust: a new table|url=https://archive.org/details/geochimica-et-cosmochimica-acta_1964-08_28_8/page/1273|journal=Geochimica et Cosmochimica Acta|volume=28|issue=8|lang=en|doi=10.1016/0016-7037(64)90129-2|bibcode=1964GeCoA..28.1273T|pages=1273–1285}}</ref> është më pakë i zakonshëm në sipërfaqen e oksigjenuar të ujërave. Hekuri ëshë një mikronutrient kyç në produktivitetin parësor,<ref name ="Tagliabue_2017"/> dhe një ushqyes kufizues në Oqeanin Jugor, Paqësorin ekuatorial lindor dhe në Paqësorin Subarktik të referuara si rajone me ushqyes të shumtë dhe klorofil të paktë ({{lang|en|High-Nutrient, Low-Chlorophyll}}, HNLC) të oqeaneve.<ref name="Iron deficiency limits phytoplankto"/> [[File:Trichodesmium interact with bacteria to acquire iron from dust.webp|thumb|upright=1.8|left| {{center|'''Kolonitë detare të [[algat blu të gjelbra|cianobaktereve]] ''Trichodesmium'', ndërveprojnë me bakteret për të përfituar hekur nga pluhuri'''}}]] Hekuri oqeanik qarkullon midis [[planktoni|planktoneve]], grimcave të agreguara (hekur i padisponueshëm biologjikisht) dhe i tretur (hekur i disponueshëm biologjikisht), duke u bërë sediment nëpërmjet groposjes.<ref name="osch"/><ref>{{cite journal|author1=C. Völker|url=https://epic.awi.de/id/eprint/36980/1/Voelker14MC_preprint.pdf|author2=A. Tagliabue|title=Modeling organic iron-binding ligands in a three-dimensional biogeochemical ocean model|journal=Marine Chemistry|date=korrik 2015|volume=173|lang=en|bibcode=2015MarCh.173...67V|doi=10.1016/j.marchem.2014.11.008|pages=67–77}}</ref> Burimet hidrotermale çlirojnë hekur ferroz në oqean<ref>{{cite journal|author1=D. Emerson|title=The Irony of Iron - Biogenic Iron Oxides as an Iron Source to the Ocean|journal=Frontiers in Microbiology|volume=6|page=1502|date=2016|lang=en|pmid=26779157|pmc=4701967|doi=10.3389/fmicb.2015.01502|doi-access=free}}</ref> përveç hyrjeve oqeanik nga burimet tokësore. Hekuri nëpërmjet vullkanizmit arrin në atmosferë,<ref>{{cite journal|author1=N. Olgun|author2=S. Duggen|author3=P. L. Croot|author4=P. Delmelle|author5=H. Dietze|author6=U. Schacht|date=2011|author7=N. Oskarsson|author8=C. Siebe|author9=A. Auer|author10=D. GarbeSchnberg|display-authors=6|url=http://oceanrep.geomar.de/10133/1/2009GB003761.pdf|lang=en|title=Surface ocean iron fertilization: The role of airborne volcanic ash from subduction zone and hot spot volcanoes and related iron fluxes into the Pacific Ocean|journal=Global Biogeochemical Cycles|volume=25|issue=4|doi=10.1029/2009GB003761|bibcode=2011GBioC..25.4001O|s2cid=53356668}}</ref> [[Pluhuri]] eolik,<ref>{{cite journal|author1=Y. Gao|author2=Y. J. Kaufman|author3=D. Tanre|author4=D. Kolber|author5=P. G. Falkowski|date=1 janar 2001|title=Seasonal distributions of aeolian iron fluxes to the global ocean|lang=en|journal=Geophysical Research Letters|volume=28|issue=1|doi=10.1029/2000GL011926|s2cid=128762758|doi-access=free|bibcode=2001GeoRL..28...29G|pages=29–32}}</ref> dhe disa nëpërmjet djegies nga njerëzit. Gjatë [[Antropoceni]]t, [[hekuri]] është nxjerë nga minierat në kore dhe një pjesë është ridepozituar në vend-depozitimet e mbeturinave.<ref name="Wang_2007"/><ref name ="Matsui_2018">{{cite journal|author1=H. Matsui|author2=N. M. Mahowald|author3=N. Moteki|author4=D. S. Hamilton|author5=S. Ohata|author6=A. Yoshida|author7=M. Koike|date=prill 2018|author8=R. A. Scanza|author9=M. G. Flanner|title=Anthropogenic combustion iron as a complex climate forcer|journal=Nature Communications|volume=9|issue=1|pmid=29686300|pmc=5913250|doi=10.1038/s41467-018-03997-0|bibcode=2018NatCo...9.1593M|lang=en|page=1593}}</ref> [[File:Role of marine animals in the cycling of iron in the Southern Ocean.jpg|thumb|upright=1.9|Roli i kafshëve detare në qarkullimin e hekurit në Oqeanin Jugor.<ref name="Ratnarajah2018">{{cite journal|doi=10.3389/fmars.2018.00109|title=Pelagic Iron Recycling in the Southern Ocean: Exploring the Contribution of Marine Animals|year=2018|last1=Ratnarajah|first1=Lavenia|last2=Nicol|first2=Steve|last3=Bowie|first3=Andrew R.|journal=Frontiers in Marine Science|volume=5|s2cid=4376458|lang=en|doi-access=free}} [[File:CC-BY icon.svg|50px]]</ref>]] Figura majtas tregon:</br>'''a.''' spp. ''Trichodesmium'' N<sub>2</sub>-fiksuese, që zakonisht hasen në ujëra tropikale dhe sub-tropikale. Këto specie kanë rëndësi të madhe mjedisore në fertilizimin oqeanik me ushqyes të rëndësishëm.<br/>'''b.''' ''Trichodesmium'' mund të krijoi lulëzime masive në rajonet e varfra oqeanike me depozitime të larta [[pluhuri]], pjesërisht për shkak të aftësisë së tyre unike për të kapur pluhurin, ta qëndërzojnë dhe në vijim për ta tretur atë.<br/>'''c.''' Rrugët e propozuara të lidhura përfitimin e pluhurit ferroz: baktere që qëndrojnë brenda kolonive prodhojnë siderofore (C-I), reagojnë me grimcat e pluhurit në bërthamën e kolonisë dhe gjenerojnë hekur të tretur (C-II). Ky hekur i tretur, i ndërlikuar nga sideroforet, pastaj merret si nga ''trichodesmium'' ashtu dhe bakteret e saj rezidente (C-III), duke rezultuar në përfitim të ndërsjelltë për të dy partnerët e konsociumit.<ref>{{cite journal|doi=10.1038/s42003-019-0534-z|title=Colonies of marine cyanobacteria Trichodesmium interact with associated bacteria to acquire iron from dust|year=2019|lang=en|last1=Basu|first1=Subhajit|last2=Gledhill|first2=Martha|last3=De Beer|first3=Dirk|last4=Prabhu Matondkar|first4=S. G.|last5=Shaked|first5=Yeala|journal=Communications Biology|volume=2|page=284|pmid=31396564|pmc=6677733}}; [[File:CC-BY icon.svg|50px]]</ref> {{multiple image | align = left | header = Pluhuri global | caption_align = center | total_width = 579 | image1 = Dust2017.png | caption1 = Hartë e pluhurit në 2017 | image2 = DustDeposition.png | caption2 = Shpërndarja oqeanike e depozitimit të pluhurit }} [[Hekuri]] është një mikronutrient thelbësor për pothuajse çdo formë jete. Ai është një përbërës kyç i [[hemoglobina|hemoglobinës]], i rëndësishëm për fiksimin e [[azoti]]t si pjesë e familjes së enzimave nitrogjenaze dhe si pjesë e bërthamës hekur-sulfur të ferredoksinës duke lehtësuar transportin e elektroneve në [[kloroplasti|kloroplaste]], [[mitokondri]]të eukarjotike dhe [[bakteri]]e. Për shkak të reagueshmërisë së lartë të Fe<sup>2+</sup> me [[oksigjeni]]n dhe tretshmërisë së ulët të Fe<sup>3+</sup>, hekuri është një ushqyes kufizues në shumicën e rajoneve të botës. {{clear}} [[File:Carbonate-Silicate Cycle (Carbon Cycle focus).jpg|thumb|upright=1.8|Cikli karbonat-silikat (përqëndruar në ciklin karbonik)]] ==Ciklet e kalciumit dhe silicit== {{see also|acidifikimi i oqeanit}} Cikli i kalciumit është zhvendosja e kalciumit midis fazave të tretura dhe të ngurta. Ka një furnizim të vazhdueshëm të [[kalciumi|joneve të kalciumit]] në rrugët ujore nga [[shkëmbi|shkëmbinjtë]], [[organizmi|organizmat]] dhe [[dheu|dherat]].<ref name = ":23">{{Cite journal|author=R. A. Berner|date=1 maj 2004|title=A model for calcium, magnesium and sulfate in seawater over Phanerozoic time|journal=American Journal of Science|volume=304|issue=5|lang=en|issn=0002-9599|doi=10.2475/ajs.304.5.438|bibcode=2004AmJS..304..438B|doi-access=free|pages=438–453}}</ref> Jonet e kalciumit konsumohen dhe largohen nga mjediset ujore pasi reagojnë për të krijuar struktura të patretshme, si karbonati i kalciumit dhe silikati i kalciumit,<ref name="Walker1981"/><ref name=":8">{{Cite journal|last1=Ridgwell|first1=Andy|last2=Zeebe|first2=Richard E.|date=15 qershor 2005|title=The role of the global carbonate cycle in the regulation and evolution of the Earth system|journal=Earth and Planetary Science Letters|volume=234|issue=3–4|lang=en|doi=10.1016/j.epsl.2005.03.006|issn=0012-821X|pages=299–315}}</ref> që mund të depozitohet për të formuar sedimente ose [[ekzoskeleti|ekzoskelete]]t e [[organizmi|organizmave]]. Jonet e kalciumit mund të përdoren edhe biologjikisht, pasi [[kalciumi]] është thelbësor për funksionet biologjike si formimi i [[kocka]]ve dhe [[dhëmbi|dhëmbëve]] ose funksionet qelizore.<ref name="Nordin 1988"/><ref name="Calcium in Biological Systems"/> Cikli i kalciumit është një hallkë e zakonshme midis proçeseve tokësore, detare, gjeologjike dhe biologjike.<ref name=":62"/> Ai zhvendoset përmes këtyre proçeseve të ndryshme kur qarkullon përgjatë Tokës. Cikli detar i kalciumit ndikohet nga ndryshimi dioksidit karbonik të atmosferës, si pasojë e [[acidifikimi i oqeanit|acidifikimit oqeanik]].<ref name="Raisman2013"/> [[File:Equilibrium of carbonic acid in the oceans .png|thumb|upright=1.5|left|Ekuilibri i [[acid karbonik-bikarbonat|acidit karbonik]] në oqeane]] Karbonati i kalciumit biogjenik formohet kur [[jeta detare|organizmat detare]], si kokolitoforët, [[korali|koralet]], pteropodët dhe [[Molusqet|molusqe]] të tjera i shndërrojnë jonet e kalciumit dhe [[acid karbonik-bikarbonat|bikarbonatit]] në [[guaska]] dhe [[ekzoskeleti|ekzoskelete]] prej kalçiti ose aragoniti, të dy forma të karbonatit të kalciumit. Kjo është zhytja mbizotëruese për kalciumin e tretur në oqean.<ref name=":62">{{Cite journal|last1=Fantle|first1=Matthew S.|last2=Tipper|first2=Edward T.|journal=Earth-Science Reviews|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825213001700|date=2014|volume=131|lang=en|title=Calcium isotopes in the global biogeochemical Ca cycle: Implications for development of a Ca isotope proxyy|doi=10.1016/j.earscirev.2014.02.002|issn=0012-8252|via=Elsevier ScienceDirect|pages=148–177}}</ref> Organizmat e ngordhura zhyten në fundin oqeanik, duke depozituar shtresa [[guaska]]sh, të cilat përgjatë kohës çimentohen për të formuar gëlqerorët. Kjo është prejardhja e gëlqerorëve si detar ashtu dhe tokësorë.<ref name="Raisman2013"/> [[File:The carbonate cycle in the water environment.jpg|thumb|upright=1.7|Cikli i karbonatit në mjedisin ujor.<ref>{{cite journal|doi=10.1016/j.jprot.2013.09.016|title=Carbon acquisition and accumulation in microalgae Chlamydomonas: Insights from "omics" approaches|year=2013|last1=Winck|first1=Flavia Vischi|last2=Páez Melo|first2=David Orlando|last3=González Barrios|first3=Andrés Fernando|journal=Journal of Proteomics|volume=94|pmid=24120529|lang=en|pages=207–218}}</ref><ref>{{cite journal|doi=10.3390/w9110859|title=Effects of Climate Change on 2-Methylisoborneol Production in Two Cyanobacterial Species|year=2017|last1=Zhang|first1=Junzhi|last2=Li|first2=Luwei|last3=Qiu|first3=Lijia|last4=Wang|first4=Xiaoting|last5=Meng|first5=Xuanyi|last6=You|first6=Yu|last7=Yu|first7=Jianwei|last8=Ma|first8=Wenlin|journal=Water|lang=en|volume=9|issue=11|page=859|doi-access=free}}; [[File:CC-BY icon.svg|50px]]</ref>}}]] [[Kalciumi]] precipiton në karbonat kalciumi sipas ekuacionit vijues: Ca<sup>2+</sup> + 2HCO<sub>3</sub><sup>−</sup> → CO<sub>2</sub>+ H<sub>2</sub>O + CaCO<sub>3</sub><ref name=":23"/> Marrëdhënia midis kalciumit të tretur dhe karbonatit të kalciumit ndikohet shumë nga nivelet e [[dioksidi i karbonit|dioksidit karbonik]] (CO<sub>2</sub>) në atmosferë. Shtimi i dioksidit karbonik çdon në më shumë [[acid karbonik-bikarbonat|bikarbonat]] në oqean sipas ekuacionit vijues: CO<sub>2</sub> + CO<sub>3</sub><sup>2−</sup> + H<sub>2</sub>O → 2HCO<sub>3</sub><sup>−</sup><ref>{{Cite book|title=Ocean Acidification: Elements and Considerations|last1=Raisman|first1=Scott|last2=Murphy|first2=Daniel T.|publisher=Nova Science Publishers, Inc.|year=2013|lang=en|isbn=978-162948295-8|place=Hauppauge, Nju Jork}}</ref> [[File:Oceanic Silicon Cycle Budget.svg|thumb|upright=1.3|left|'''Cikli modern oqeanik i silicit'''; duke paraqitur rrjedhjet dhe magnitudat kryesore. <small>Flukset në T mol Si y<sup>−1</sup> = 28 milionë tonë silikon në vit</small>]] Me marrëdhënien e tij të ngushtë me ciklin e karbonit dhe efektet e gazeve serë, si cikli i kalciumit ashtu dhe ai i karbonit janë të parashikueshëm në vitet në vijim.<ref>{{Cite journal|author1=N. Komar|author2=R. E. Zeebe|date=janar 2016|title=Calcium and calcium isotope changes during carbon cycle perturbations at the end-Permian|lang=en|journal=Paleoceanography|volume=31|issue=1|doi=10.1002/2015pa002834|issn=0883-8305|bibcode=2016PalOc..31..115K|s2cid=15794552|doi-access=free|pages=115–130}}</ref> Gjurmimi i izotopeve të kalciumit mundëson parashikimin e ndryshimeve mjedisore, me shumë burime që sugjerojnë rritjen e temperaturave si në atmosferë ashtu dhe në mjedisin detar. Si pasojë, kjo do ta ndryshonte në mënyrë drastike thërrmimin e shkëmbinjve, pehazhi (pH) i oqeaneve dhe rrugëve ujore dhe në këtë mënyrë sedimentimin e kalciumit, duke bujtur një grup implikimesh në ciklin e kalciumit. [[File:Pterapod shell dissolved in seawater adjusted to an ocean chemistry projected for the year 2100.jpg|thumb|upright=1.7|Efektet e një oqeani acidik (me pH të projektuar për vitin 2100) në një guackë pteropodi të përbërë prej kalçiti – gucka tretet në mënyrë progresive në pH të ulët pasi kalciumi është hequr nga ajo]] Si rrjedhojë e ndërveprimeve të ndërlikuara të kalciumit me shumë aspekte të jetës, efektet e kushteve të ndryshuara mjedisore nuk ka gjasa të njihen deri sa të ndodhin. Parashikimet gjithësesi mund të tentohet të kryhen, bazuar në kërkime të bazuara në dëshmi. Nivelet e rritura të dioksidit të karbonit dhe ulja e pH oqeanik do ta ndryshojnë tretshmërinë e kalciumit, duke i penguar koralet dhe organizmat me guacka të zhvillojnë [[ekzoskeleti]]n e tyre me bazë kalciumi, duke i bërë në këtë mënyrë ata të prekshëm ose të paaftë për të mbijetuar.<ref>{{Cite web|work=pmel.noaa.gov|title=PMEL {{CO2}} - Carbon Dioxide Program|url=https://www.pmel.noaa.gov/co2/story/What+is+Ocean+Acidification|access-date=29 tetor 2018|lang=en|archive-date=29 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129094825/https://www.pmel.noaa.gov/co2|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://ocean.si.edu/ocean-life/invertebrates/ocean-acidification|title=Ocean Acidification|website=Smithsonian Ocean|date=30 prill 2018|lang=en|access-date=29 tetor 2018}}</ref> Shumica e prodhimit biologjik të silicit biogjenik në oqean kontrollohet nga diatometë, me kontribute të mëtejshme nga radiolarianët. Këto [[mikroorganizmi|mikroorganizmat]] nxjerin acid silicik të tretur nga sipërfaqja e ujërave gjatë rritjes dhe e rikthejnë atë duke e ricikluar përgjatë kolonës ujore, pasi ngordhin. Hyrjet e [[silici]]t në oqean nga lartë arrijnë nëpërmjet lumenjve dhe [[pluhuri|pluhurit eolik]], ndërsa ato nga poshtë përfshijnë riciklimin e sedimenteve të shtratit detar, [[erozioni]]n dhe veprimtarinë hidrotermale.<ref name="AAAS1">{{cite journal|author1=P. Treguer|year=1995|author2=D. M. Nelson|doi=10.1126/science.268.5209.375|lang=en|title=The Silica Balance in the World Ocean: A Reestimate|url=https://archive.org/details/sim_science_1995-04-21_268_5209/page/374|journal=Science|volume=268|issue=5209|author3=A. J. Van Bennekom|author4=D. J. Demaster|author5=A. Leynaert|author6=B. Queguiner|s2cid=5672525|pmid=17746543|bibcode=1995Sci...268..375T|pages=375–9}}</ref> {{clear}} ===Biomineralizimi=== [[File:LimestoneWithFossilUSGOV.jpg|thumb|left|Depozitim i organizmave/guackave kalçifikuese në shtratin oqeanik]] «''Veprimtaria Biologjike është një forcë mbizotëruese në formimin e strukturës kimike dhe evolucionin e mjedisit të sipërfaqes së Tokës. Prania e një atmosfere-hidrosfere të oksigjenuar rrethuese, një mjedis tepër reduktues i tokës së ngurtë është rrjedhoja më mbresëlënëse e ngritjes së jetës në Tokë. Evolucioni biologjik dhe funksionimi i ekosistemeve, nga ana tjetër, ja në një shkallë të madhe të kushtëzuara nga proçeset gjeofizike dhe gjeologjike. Kuptimi i ndërveprimeve midis organizmave dhe mjedisit të tyre abiotik, si dhe evolucioni e kombinuar rezultues i [[biosfera|biosferës]] dhe gjeosferës, është një temë qëndrore kërkimore në biogjeologji. Biogjeokimistët kontribuojnë në këtë kuptim duke studjuar shndërrimet dhe zhvendosjet e substateve kimike dhe produkteve të veprimtarisë biologjike në mjedis''».<ref name="VanCappellen2003">{{cite journal|author=P. Van Cappellen|date=2003|title=Biomineralization and global biogeochemical cycles|journal=Reviews in mineralogy and geochemistry|volume=54|issue=1|doi=10.2113/0540357|pages=357–381|lang=en}}</ref> "Që nga Shpërthimi Kambrian, pjesë të mineralizuara trupash janë sekretuar në sasi të mëdha nga biota. Si rrjedhojë e karbonatit të kalciumit, fosfatit të silicit dhe kalciumit janë fazat kryesore minerale që përbëjnë këto pjesë të forta. Biomineralizimi luan një rol të rëndësishëm në ciklet biogjeokimike të karbonit, kalciumit, silicit dhe fosforit".<ref name="VanCappellen2003"/> {{clear}} [[File:Reservoirs and fluxes of carbon in deep Earth.png|thumb|upright=1.8|Karboni i thellësisë së Tokës]] ==Qarkullimi i thellë== Qarkullimi i thellë përfshin shkëmbimin e materialeve me mantelin e Tokës. Cikli ujor i thellësisë përfshin shkëmbimin e ujit me mantelin, me ujin e bartur poshtë nga nën-vendosja e pllakave oqeanike dhe rikthehet nëpërmjet veprimtarisë [[vullkani]]ke, i veçuar nga proçesi i ciklit ujor, që zhvillohet sipër dhe në sipërfaqen e Tokës. Një pjesë e ujit arrin deri në mantelin e poshtëm të Tokës, dhe mund të arrijë bërthamën e jashtme të Tokës. Në këndvështrimin tradicional të ciklit ujor (i njohur edhe si ''cikli hidrologjik''), uji zhvendoset midis rezervuarëve në [[Atmosfera e Tokës|atmosferë]] dhe sipërfaqen e Tokës ose afër sipërfaqes (duke përfshirë oqeanet, lumenjtë dhe liqenet, [[akullnaja]]t dhe shtresën e akullit polar, [[biosfera|biosferën]] dhe [[ujërat nëntokësorë]]). Gjithësesi, përveç ciklit sipërfaqësor, uji luan gjithashtu një rol të rëndësishëm në proçeset gjeologjike, duke arritur poshtë në [[korja (gjeologji)|koren]] dhe mantelin e Tokës. përmbajtja e ujit në [[magma|magmë]] përcakton se sa shpërthyes një vullkan është; ujëri i nxehtë është bartësi kryesore për mineralet e rëndësishme ekonomikisht për tu përqëndruar në depozitat minerale hidrotermale; gjithashtu uji luan një rol të rëndësishëm në formimin dhe zhvendosjen e [[nafta e papërpunuar|naftës]].<ref name="Bodnar">{{cite book|author1=R. J. Bodnar|author2=T. Azbej|author3=S. P. Becker|author4=C. Cannatelli|author5=A. Fall|author6=M. J. Severs|chapter=Whole Earth geohydrologic cycle, from the clouds to the core: The distribution of water in the dynamic Earth system|doi=10.1130/2013.2500(13)|chapter-url=https://gsa.confex.com/gsa/2013AM/webprogram/Handout/Paper219836/2013_Bodnar_GSA_125th.pdf|editor1=M. E. Bickford|lang=en|title=The Web of Geological Sciences: Advances, Impacts, and Interactions: Geological Society of America Special Paper 500|publisher=The Geological Society of America|date=2013|isbn=978-081372500-0|access-date=19 prill 2019|pages=431–461}}</ref> Nafta është një [[lënda djegëse fosile|lëndë djegëse fosile]] e rrjedhur nga lëndët e vjetra organike të [[fosilet|fosilizuara]], si [[zooplanktoni|zoo-planktonet]] dhe algat.<ref>{{cite journal|author=Keith A. Kvenvolden|lang=en|title=Organic geochemistry – A retrospective of its first 70 years|doi=10.1016/j.orggeochem.2005.09.001|year=2006|url=https://zenodo.org/record/1000677|journal=Organic Geochemistry|volume=37|issue=1|bibcode=2006OrGeo..37....1K|s2cid=95305299|pages=1–11}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|author=Harold H. Schobert|year=2013|title=Chemistry of fossil fuels and biofuels|url=https://archive.org/details/chemistryoffossi0000scho|publisher=[[Cambridge University Press]]|lang=en|oclc=795763460|isbn=978-0-521-11400-4|place=Kembrixh|pages=[https://archive.org/details/chemistryoffossi0000scho/page/n126 103]–130}}</ref> Uji nuk është thjesht i pranishëm si një fazë e veçuar në tokë. Uji i detit filtron në koren oqeanike dhe hidraton shkëmbinjtë magmatikë si olivinë dhe piroksenë, duke i shndërruar ata në minerale hidroze si serpentinat, talku dhe bruciti.<ref>{{cite journal|last1=Peacock|first1=Simon M.|last2=Hyndman|first2=Roy D.|title=Hydrous minerals in the mantle wedge and the maximum depth of subduction thrust earthquakes|lang=en|journal=Geophysical Research Letters|volume=26|issue=16|doi=10.1029/1999GL900558|date=15 gusht 1999|bibcode=1999GeoRL..26.2517P|s2cid=128800787|doi-access=free|pages=2517–2520}}</ref> Në këtë formë, uji bartet poshtë në mantel. Në mantelin e sipërm, nxehtësia dhe trysnia i dehidraton këto minerale, duke çliruar shumë nga ai në pykën e sipërme të mantelit, duke shkaktuar shkrirjen e shkëmbit që ngjitet për të formuar harqet vullkanike.<ref name="Rupke2004">{{cite journal|date=qershor 2004|author1=L. Rüpke|last2=Morgan|first2=Jason Phipps|last3=Hort|first3=Matthias|last4=Connolly|first4=James A. D.|lang=en|title=Serpentine and the subduction zone water cycle|journal=Earth and Planetary Science Letters|volume=223|issue=1–2|doi=10.1016/j.epsl.2004.04.018|bibcode=2004E&PSL.223...17R|pages=17–34}}</ref> Megjithatë, disa nga "mineralet nominalisht anhidroze" që janë të qëndrueshme më thellë në mantel mund të depozitojnë përqëndrime të vogla uji në formë hidroksili (OH<sup>−</sup>),<ref name="Bell">{{cite journal|author1=D. R. Bell|author2=G. R. Rossman|title=Water in Earth's Mantle: The Role of Nominally Anhydrous Minerals|journal=Science|date=13 mars 1992|url=https://www.researchgate.net/publication/6039715|volume=255|issue=5050|lang=en|doi=10.1126/science.255.5050.1391|pmid=17801227|access-date=23 prill 2019|bibcode=1992Sci...255.1391B|s2cid=26482929|pages=1391–1397}}</ref> dhe se ata zënë volume të mëdha të Tokës, janë të aftë të depozitojnë të paktën po aq sa oqeanet.<ref name="Bodnar"/> [[File:Carbon Outgassing (Dasgupta 2011).png|thumb|upright=2.1|left|Proçeset e nxjerrjes së karbonit të gaztë<ref>{{Cite conference|last=Dasgupta|first=Rajdeep|date=10 dhjetor 2011|url=http://www.deep-earth.org/postAGU2011/Dasgupta-cider-agu2011.ppt|conference=Post-AGU 2011 CIDER Workshop|title=The Influence of Magma Ocean Processes on the Present-day Inventory of Deep Earth Carbon|lang=en|access-date=20 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424031155/http://www.deep-earth.org/postAGU2011/Dasgupta-cider-agu2011.ppt|archive-date=24 prill 2016}}</ref>}}]] Këndvështrimi tradicional i origjinës së oqeaneve është se ata u mbushën nga dalja e gaztë nga manteli në Eonin e hershëm Arkean dhe manteli, që atëherë, ka ngelur i dehidratuar.<ref name="KepplerP22">{{cite book|first=Hans|last=Keppler|chapter=Volatiles under high pressure|editor-last=Karato|editor-first=Shun'ichirō|title=Physics and chemistry of the deep Earth|date=2013|publisher=John Wiley & Sons|doi=10.1002/9781118529492.ch1|isbn=978-047065914-4|lang=en|pages=22–23}}</ref> Gjithësesi, nënvendosja bart ujë poshtë në një nivel që do ta zbrazte oqeanin në 1–2 miliardë vjetë. Megjithatë, ndryshimet në nivelin global të deteve përgjatë 3–4 miliardë vjetëve të shkuara ka qenë vetëm pak qindra metra, shumë më pak sesa thellësia mesatare oqeanike prej 4 kilometrash. Kështu, flukset hyrëse dhe dalëse të ujit në mantel pritet të jenë pak a shumë të barazpeshuara dhe përmbajtja e ujit të mantelit e qëndrueshme. Uji i bartur në mantel në vijim kthehet në sipërfaqe nga shpërthimet e kurrizeve mes-oqeanike dhe pikat e nxehta.<ref name="Hirschmann2006">{{cite journal|last1=Hirschmann|first1=Marc M.|title=Water, melting, and the deep Earth H<sub>2</sub>O cycle|url=https://www.researchgate.net/publication/228364911|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|volume=34|doi=10.1146/annurev.earth.34.031405.125211|date=2006|lang=en|bibcode=2006AREPS..34..629H|pages=629–653}}</ref> Vlerësimet e sasisë së ujit në mantel variojnë nga {{frac|4}} deri në 4 fishin e ujit në oqean.<ref>{{cite journal|last1=Hirschmann|first1=Marc M.|title=Water, melting, and the deep Earth H<sub>2</sub>O cycle|url=https://www.researchgate.net/publication/228364911|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|volume=34|doi=10.1146/annurev.earth.34.031405.125211|date=2006|lang=en|bibcode=2006AREPS..34..629H|pages=630–634}}</ref> Cikli i thellë i karbonit është qarkullimi i [[karboni]]t përgjatë mantelit dhe bërthamës së Tokës. Ai bënë pjesë në ciklin e karbonit dhe është i lidhur ngushtësisht me qarkullimin e karbonit në sipërfaqen e Tokës dhe atmosferë. Duke e rikthyer karbonin në thellësinë e Tokës, ai luan një rol kritik në ruajtjen e kushteve të nevojshme tokësore për ekzistencën e jetës. Pa të, karboni do të grumbullohej në atmosferë, duke arritur përqëndrime skajshmërisht të larta përgjatë periudhave të mëdha kohore.<ref>{{Cite web|url=https://deepcarbon.net/feature/deep-carbon-cycle-and-our-habitable-planet|title=The Deep Carbon Cycle and our Habitable Planet|website=Deep Carbon Observatory|date=3 dhjetor 2015|lang=en|access-date=19 shkurt 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727084309/https://deepcarbon.net/feature/deep-carbon-cycle-and-our-habitable-planet|url-status=dead|archive-date=27 korrik 2020}}</ref> [[File:Rock cycle nps.PNG|thumb|358px|Cikli shkëmbor dhe pllakat tektonike]] ==Cikli shkëmbor== ==Lëndët fosile== {{see also|Lënda djegëse fosile}} Fitoplanktonet dhe [[zooplanktoni|zooplanktonet]] ujore që ngordhin dhe sedimentohen në sasi të mëdha nën kushte anoksike miliona vjetë më parë fillojnë të formojnë naftë dhe gaz natyror, si pasojë e dekompozimit anaerobik (në dallim, bimët tokësore priren të formojnë [[qymyri|qymyr]] dhe [[metani|metan]]). Përgjatë [[Historia gjeologjike e Tokës|kohës gjeologjike]] kjo lëndë organike, përzihet me baltë, pasi groposet nën shtresa të tjera të rënda sedimentesh inorganike. [[Temperatura]]t e larta rezultuese dhe [[trysnia]] shkaktojnë që lënda organike ndryshoi kimikisht, në fillim në një material të dylltë të njohur si kerogjen, e cila gjendet në shistet bituminoze dhe pastaj me më shumë nxehtësi në [[hidrokarburet|hidrokarbure]] të lëngshme dhe të gazta në një proçes të njohur si katagjenezë. Këto organizma dhe [[lënda djegëse fosile|lënda e tyre fosile]] në mënyrë tipike kanë një moshë prej miliona vjetësh, bile ndonjëherë më shumë se 650 milionë vjetë,<ref>{{cite book|author1=Paul Mann|author2=Lisa Gahagan|author3=Mark B. Gordon|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=mrghwzjeU-AC&pg=PA50|chapter=Tectonic setting of the world's giant oil and gas fields|editor=Michel T. Halbouty|title=Giant Oil and Gas Fields of the Decade, 1990–1999|publisher=American Association of Petroleum Geologists|place=Tulsa, Okla|page=50}}</ref> energjia e çliruar në djegie është akoma fotosintetike në origjinë.<ref name="thermochemistry of formation">{{cite web|title=thermochemistry of fossil fuel formation|url=http://www.geochemsoc.org/files/6214/1261/1770/SP-2_271-284_Sato.pdf|work=geochemsoc.org|lang=en|access-date=12 prill 2025|archive-date=20 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150920172448/http://www.geochemsoc.org/files/6214/1261/1770/SP-2_271-284_Sato.pdf|url-status=dead}}</ref> ==Cikle të tjera== Gjurmë të tilla mineralesh, mikronutrientësh, ciklet e nxitura nga njeriu për kompozitat sintetike si poliklorinati bifenil (PCB). <gallery mode=packed heights=180px> File:Lead Cycle.jpg|Cikli i plumbit File:MercuryFoodChain.svg|Cikli i Merkurit </gallery> {{clear}} == Shiko edhe == * [[Kimia detare]] * [[Acidifikimi i oqeanit]] * [[Biologjia detare]] * [[Oqeanografia fizike]] * [[Oqeanografia biologjike]] * [[Kalçifikimi biogjenik detar]] * [[Cikli karbonik detar]] * [[Ç'oksigjenimi oqeanik]] * [[Gjeologjia detare]] == Referime == ===Shpjegime=== <references group=Shpjegim/> === Referime === <references/> ==Bibliografia== * {{cite journal|last1=Basu|first1=Subhajit|last2=Gledhill|first2=Martha|year=2019|doi=10.1038/s42003-019-0534-z|last3=De Beer|first3=Dirk|title=Colonies of marine cyanobacteria Trichodesmium interact with associated bacteria to acquire iron from dust|lang=en|last4=Prabhu Matondkar|first4=S. G.|last5=Shaked|first5=Yeala|journal=Communications Biology|volume=2|page=284|pmid=31396564|pmc=6677733}} * {{cite book|author1=R. Bear|author2=D. Rintoul|year=2018|lang=en|via=OpenStax|url=https://cnx.org/contents/24nI-KJ8@27.4:D-ygu4Ty@13/Biogeochemical-Cycles|chapter=Biogeochemical Cycles|editor1=R. Bear|editor2=D. Rintoul|editor3=B. Snyder|editor4=M. Smith-Caldas|editor5=C. Herren|editor6=E. Horne|title=Principles of Biology}} * {{cite journal|author1=S. J. Beckett|author2=J. S. Weitz|year=2017|title=Disentangling niche competition from grazing mortality in phytoplankton dilution experiments|journal=PLOS ONE|volume=12|issue=5|lang=en|page=e0177517|doi=10.1371/journal.pone.0177517}} * {{cite journal|author1=D. R. Bell|author2=G. R. Rossman|title=Water in Earth's Mantle: The Role of Nominally Anhydrous Minerals|journal=Science|lang=en|date=13 mars 1992|url=https://www.researchgate.net/publication/6039715|volume=255|issue=5050|access-date=23 prill 2019|doi=10.1126/science.255.5050.1391|pmid=17801227|s2cid=26482929|bibcode=1992Sci...255.1391B|pages=1391–1397}} * {{Cite journal|author=R. A. Berner|date=1 maj 2004|title=A model for calcium, magnesium and sulfate in seawater over Phanerozoic time|journal=American Journal of Science|volume=304|issue=5|doi=10.2475/ajs.304.5.438|bibcode=2004AmJS..304..438B|lang=en|issn=0002-9599|doi-access=free|pages=438–453}} * {{cite book|author=Thomas S. Bianchi|year=2007|title=Biogeochemistry of Estuaries|url=https://books.google.com/books?id=3no8DwAAQBAJ|lang=en|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-019516082-6}} * {{cite journal|author1=M. J. Bickle|author2=J. C. Alt|author3=D. A. Teagle|date=1994|title=Sulfur transport and sulphur isotope fractionations in ocean floor hydrothermal systems|journal=Mineralogical Magazine|doi=10.1180/minmag.1994.58A.1.49|volume=58A|issue=1|lang=en|bibcode=1994MinM...58...88B|pages=88–89}} * {{cite book|author1=R. J. Bodnar|author2=T. Azbej|author3=S. P. Becker|author4=C. Cannatelli|author5=A. Fall|author6=M. J. Severs|chapter=Whole Earth geohydrologic cycle, from the clouds to the core: The distribution of water in the dynamic Earth system|chapter-url=https://gsa.confex.com/gsa/2013AM/webprogram/Handout/Paper219836/2013_Bodnar_GSA_125th.pdf|doi=10.1130/2013.2500(13)|editor1=M. E. Bickford|lang=en|title=The Web of Geological Sciences: Advances, Impacts, and Interactions: Geological Society of America Special Paper 500|publisher=The Geological Society of America|date=2013|isbn=978-081372500-0|access-date=19 prill 2019|pages=431–461}} * {{cite journal|author1=F. H. Bormann|author2=G. E. Likens|year=1967|lang=en|url=http://www.biology.duke.edu/upe302/pdf%20files/Emily_BormannLikens1967.pdf|title=Nutrient cycling|journal=Science|volume=155|issue=3761|pmid=17737551|doi=10.1126/science.155.3761.424|bibcode=1967Sci...155..424B|s2cid=35880562|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927182833/http://www.biology.duke.edu/upe302/pdf%20files/Emily_BormannLikens1967.pdf|url-status=dead|archive-date=27 shtator 2011}} * {{Cite book|author1=Peter Brimblecombe|title=Treatise on Geochemistry|publisher=Elsevier|year=2014|isbn=978-008098300-4|volume=10|place=Amsterdam|chapter=The global sulfur cycle|lang=en|doi=10.1016/B978-0-08-095975-7.00814-7|pages=559–591}} * {{cite conference|author1=J. R. Brum|author2=J. J. Morris|author3=M. Décima|author4=M. R. Stukel|year=2014|title=Mortality in the oceans: Causes and consequences|chapter=2|conference=Eco-DAS IX Symposium Proceedings|publisher=Association for the Sciences of Limnology and Oceanography|lang=en|isbn=978-0-9845591-3-8|pages=16–48}} * {{cite journal|author=A. G. Cameron|year=1973|lang=en|volume=15|issue=1|journal=Space Science Reviews|doi=10.1007/BF00172440|bibcode=1973SSRv...15..121C|issn=0038-6308|s2cid=120201972|title=Abundances of the elements in the solar system|url=https://archive.org/details/space-science-review_1973-09_15_1/page/121|page=121}} * {{Cite journal|author=D. E. Canfield|date=2004|title=The evolution of the Earth surface sulfur reservoir|journal=American Journal of Science|lang=en|volume=304|issue=10|doi=10.2475/ajs.304.10.839|bibcode=2004AmJS..304..839C|doi-access=free|pages=839–861}} * {{cite journal|author=P. Van Cappellen|date=2003|title=Biomineralization and global biogeochemical cycles|journal=Reviews in mineralogy and geochemistry|volume=54|issue=1|doi=10.2113/0540357|lang=en|pages=357–381}} * {{Cite book|author1=Steven B. Carroll|author2=Steven D. Salt|publisher=Timber Press|url=https://books.google.com/books?id=aM4W9e5nmsoC|lang=en|title=Ecology for gardeners|isbn=978-0-88192-611-8|year=2004}} * {{cite journal|author=E. L. Cavan|author2=A. Belcher|author3=A. Atkinson|author4=S. L. Hill|year=2019|author5=S. Kawaguchi|author6=S. McCormack|author7=Meyer|author8=S. Nicol|lang=en|author9=L. Ratnarajah|author10=K. Schmidt|author11=D. K. Steinberg|title=The importance of Antarctic krill in biogeochemical cycles|journal=Nature communications|volume=10|issue=1|doi=10.1038/s41467-019-12668-7|pages=1–13}} * {{cite book|author=Abha Chhabra|doi=10.13140/2.1.1081.8883|lang=en|year=2013|title=Climate Change 2013: The Physical Science Basis; Working Group I Contribution to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change|chapter=Carbon and Other Biogeochemical Cycles|editor1=T. F. Stocker|editor2=D. Qin|editor3=G.-K. Plattner|editor4=M. Tignor|editor5=S. K. Allen|editor6=J. Boschung|editor7=A. Nauels|editor8=Y. Xia|editor9=V. Bex|editor10=P. M. Midgley|publisher=[[Cambridge University Press]]|pages=465–570}} * {{cite book|author=Angela Colling|year=2001|lang=en|title=Ocean circulation|url=https://books.google.com/books?id=tFJRLhSez_YC|publisher=Butterworth-Heinemann}} * {{cite book|author=J. C. Collins|year=1991|publisher=Molecular Presentations|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=Rm_wAAAAMAAJ|title=The Matrix of Life: A View of Natural Molecules from the Perspective of Environmental Water|ISBN=978-096297190-7}} * {{cite journal|last=Conley|first=Daniel J.|date=dhjetor 2002|title=Terrestrial ecosystems and the global biogeochemical silica cycle|lang=en|journal=Global Biogeochemical Cycles|volume=16|issue=4|doi=10.1029/2002gb001894|s2cid=128672790|bibcode=2002GBioC..16.1121C|doi-access=free|issn=0886-6236|pages=68–1, 68–8}} * {{Cite conference|last=Dasgupta|first=Rajdeep|date=10 dhjetor 2011|lang=en|url=http://www.deep-earth.org/postAGU2011/Dasgupta-cider-agu2011.ppt|conference=Post-AGU 2011 CIDER Workshop|title=The Influence of Magma Ocean Processes on the Present-day Inventory of Deep Earth Carbon|access-date=20 mars 2019|archive-date=24 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424031155/http://www.deep-earth.org/postAGU2011/Dasgupta-cider-agu2011.ppt}} * {{cite journal|author1=Marc J. Defant|author2=Mark S. Drummond|date=tetor 1990|title=Derivation of some modern arc magmas by melting of young subducted lithosphere|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1990-10-18_347_6294/page/662|journal=Nature|volume=347|issue=6294|doi=10.1038/347662a0|lang=en|s2cid=4267494|bibcode=1990Natur.347..662D|issn=0028-0836|pages=662–665}} * {{cite journal|author1=D. Emerson|title=The Irony of Iron - Biogenic Iron Oxides as an Iron Source to the Ocean|journal=Frontiers in Microbiology|volume=6|date=2016|lang=en|pmid=26779157|pmc=4701967|doi=10.3389/fmicb.2015.01502|doi-access=free|page=1502}} * {{cite journal|author1=R. J. Van Der Ent|year=2017|author2=O. A. Tuinenburg|title=The residence time of water in the atmosphere revisited|journal=Hydrology and Earth System Sciences|volume=21|issue=2|lang=en|doi=10.5194/hess-21-779-2017|pages=779–790}} * {{Cite journal|last1=Falkowski|first1=P.|last2=Scholes|first2=R. J.|last3=Boyle|date=13 tetor 2000|first3=E.|last4=Canadell|first4=J.|last5=Canfield|first5=D.|last6=Elser|first6=J.|last7=Gruber|first7=N.|last8=Hibbard|first8=K.|last9=Högberg|first9=P.|title=The Global Carbon Cycle: A Test of Our Knowledge of Earth as a System|url=https://archive.org/details/sim_science_2000-10-13_290_5490/page/290|journal=Science|lang=en|volume=290|issue=5490|doi=10.1126/science.290.5490.291|issn=0036-8075|pmid=11030643|bibcode=2000Sci...290..291F|pages=291–296}} * {{Cite journal|last1=Fantle|first1=Matthew S.|last2=Tipper|first2=Edward T.|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825213001700|journal=Earth-Science Reviews|date=2014|volume=131|lang=en|title=Calcium isotopes in the global biogeochemical Ca cycle: Implications for development of a Ca isotope proxyy|doi=10.1016/j.earscirev.2014.02.002|issn=0012-8252|via=Elsevier ScienceDirect|pages=148–177}} * {{Cite journal|last1=Fike|first1=David A.|date=2015|last2=Bradley|first2=Alexander S.|last3=Rose|first3=Catherine V.|title=Rethinking the Ancient Sulfur Cycle|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|volume=43|issue=1|lang=en|doi=10.1146/annurev-earth-060313-054802|bibcode=2015AREPS..43..593F|s2cid=140644882|pages=593–622}} * {{cite book|editor=M. R. Fisher|year=2019|title=Environmental Biology|lang=en|url=https://openoregon.pressbooks.pub/envirobiology/chapter/3-2-biogeochemical-cycles/|chapter=3.2. Biogeochemical Cycles|via=OpenStax}} * {{cite journal|author1=J. N. Galloway|title=Nitrogen cycles: past, present, and future generations|journal=Biogeochemistry|volume=70|issue=2|year=2004|lang=en|doi=10.1007/s10533-004-0370-0|s2cid=98109580|display-authors=etal|pages=153–226}} * {{cite journal|author1=Y. Gao|author2=Y. J. Kaufman|author3=D. Tanre|date=1 janar 2001|author4=D. Kolber|author5=P. G. Falkowski|title=Seasonal distributions of aeolian iron fluxes to the global ocean|lang=en|journal=Geophysical Research Letters|volume=28|issue=1|doi=10.1029/2000GL011926|s2cid=128762758|bibcode=2001GeoRL..28...29G|doi-access=free|pages=29–32}} * {{cite book|author=Nicolas Gruber|year=2008|lang=en|title=Nitrogen in the Marine Environment|publisher=Elsevier|isbn=978-0-12-372522-6|place=Burlington, MA|pages=1–35}} * {{Cite journal|author1=Baojing Gu|last2=Ge|first2=Ying|lang=en|last3=Ren|first3=Yuan|last4=Xu|first4=Bin|last5=Luo|first5=Weidong|last6=Jiang|first6=Hong|last7=Gu|first7=Binhe|last8=Chang|first8=Jie|title=Atmospheric Reactive Nitrogen in China: Sources, Recent Trends, and Damage Costs|journal=Environmental Science & Technology|doi=10.1021/es301446g|bibcode=2012EnST...46.9420G|volume=46|issue=17|date=17 gusht 2012|issn=0013-936X|pmid=22852755|pages=9420–9427}} * {{cite book|author1=M. P. Hain|chapter=The Biological Pump in the Past|author2=D. M. Sigman|year=2014|lang=en|url=https://earth-system-biogeochemistry.net/wp-content/uploads/2021/05/Hain_et_al_2014_ToG.pdf|title=Treatise on Geochemistry|edition=i 2-të|author3=G. H. Haug|volume=8|doi=10.1016/B978-0-08-095975-7.00618-5|isbn=978-008098300-4|pages=485–517}} * {{cite journal|author1=D. A. Hansell|author2=A. C. Craig|title=Marine Dissolved Organic Matter and the Carbon Cycle|journal=Oceanography|date=2015|volume=14|issue=4|doi=10.5670/oceanog.2001.05|lang=en|pages=41–49}} * {{cite journal|author1=M. E. Heinrichs|author2=C. Mori|author3=L. Dlugosch|title=Complex Interactions Between Aquatic Organisms and Their Chemical Environment Elucidated from Different Perspectives|year=2020|journal=YOUMARES 9-The Oceans: Our Research, Our Future|publisher=Springer|lang=en|doi=10.1007/978-3-030-20389-4_15|pages=279–297}} * {{cite journal|last1=Hirschmann|first1=Marc M.|title=Water, melting, and the deep Earth H<sub>2</sub>O cycle|url=https://www.researchgate.net/publication/228364911|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|volume=34|date=2006|lang=en|doi=10.1146/annurev.earth.34.031405.125211|bibcode=2006AREPS..34..629H|pages=629–653}} * {{cite journal|author1=J. W. Hunt|author2=A. P. Dean|author3=R. E. Webster|author4=G. N. Johnson|author5=A. R. Ennos|date=2008|title=A Novel Mechanism by which Silica Defends Grasses Against Herbivory|journal=Annals of Botany|volume=102|issue=4|issn=1095-8290|doi=10.1093/aob/mcn130|pmid=18697757|pmc=2701777|lang=en|pages=653–656}} * {{cite book|author=Rachael James|year=2005|title=Marine Biogeochemical Cycles|url=https://books.google.com/books?id=jiQ6Gjdn_7oC|publisher=Open University; Butterworth-Heinemann|lang=en|isbn=978-075066793-7}} * {{cite journal|author1=L. Jiang|author2=J. Lyu|author3=Z. Shao|year=2017|title=Sulfur metabolism of ''Hydrogenovibrio thermophilus'' strain s5 and its adaptations to deep-sea hydrothermal vent environment|journal=Frontiers in microbiology|volume=8|issue=2513|lang=en|doi=10.3389/fmicb.2017.02513}} * {{cite journal|author1=T. D. Jickells|author2=Z. S. An|author3=K. K. Andersen|author4=A. R. Baker|author5=G. Bergametti|author6=N. Brooks|author7=J. J. Cao|author8=P. W. Boyd|author9=R. A. Duce|author10=K. A. Hunter|author11=H. Kawahata|author12=N. Kubilay|author13=J. laRoche|author14=P. S. Liss|author15=N. Mahowald|author16=J. M. Prospero|author17=A. J. Ridgwell|author18=I. Tegen|author19=R. Torres|title=Global iron connections between desert dust, ocean biogeochemistry, and climate|url=https://archive.org/details/sim_science_2005-04-01_308_5718/page/n66|journal=Science|volume=308|issue=5718|date=prill 2005|pmid=15802595|lang=en|s2cid=16985005|doi=10.1126/science.1105959|bibcode=2005Sci...308...67J|pages=67–71}} * {{cite journal|author1=B. B. Jørgensen|author2=A. J. Findlay|author3=A. Pellerin|year=2019|title=The biogeochemical sulfur cycle of marine sediments|journal=Frontiers in microbiology|volume=10|issue=849|lang=en|doi=10.3389/fmicb.2019.00849}} * {{cite journal|author1=L. C. Kah|author2=T. W. Lyons|author3=T. D. Frank|title=Low marine sulphate and protracted oxygenation of the Proterozoic biosphere|journal=Nature|url=https://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1098&context=geosciencefacpub|volume=431|date=tetor 2004|issue=7010|pmid=15483609|doi=10.1038/nature02974|s2cid=4404486|bibcode=2004Natur.431..834K|lang=en|pages=834–8}} * {{cite journal|author1=Selvaraj Kandasamy|doi=10.3389/fmars.2016.00259|lang=en|title=Perspectives on the Terrestrial Organic Matter Transport and Burial along the Land-Deep Sea Continuum: Caveats in Our Understanding of Biogeochemical Processes and Future Needs|year=2016|last2=Nagender Nath|first2=Bejugam|journal=Frontiers in Marine Science|volume=3|s2cid=30408500|doi-access=free}} * {{cite journal|author1=Andreas Kappler|author2=Kristina L. Straub|lang=en|date=1 janar 2005|title=Geomicrobiological Cycling of Iron|doi=10.2138/rmg.2005.59.5|journal=Reviews in Mineralogy and Geochemistry|volume=59|issue=1|issn=1529-6466|pages=85–108}} * {{cite book|author=Hans Keppler|chapter=Volatiles under high pressure|editor-last=Karato|editor-first=Shun'ichirō|title=Physics and chemistry of the deep Earth|lang=en|date=2013|publisher=John Wiley & Sons|doi=10.1002/9781118529492.ch1|isbn=978-047065914-4|pages=22–23}} * {{Cite journal|author1=Haryun Kim|last2=Lee|first2=Kitack|last3=Lim|first3=Dhong-Il|lang=en|author4=Seung-Il Nam|author5=Tae-Wook Kim|last6=Yang|first6=Jin-Yu T.|last7=Ko|first7=Young Ho|last8=Shin|first8=Kyung-Hoon|last9=Lee|first9=Eunil|date=11 maj 2017|title=Widespread Anthropogenic Nitrogen in Northwestern Pacific Ocean Sediment|journal=Environmental Science & Technology|pmid=28462990|lang=en|issn=0013-936X|doi=10.1021/acs.est.6b05316|bibcode=2017EnST...51.6044K|volume=51|issue=11|pages=6044–6052}} * {{cite journal|author1=M. G. Klotz|date=2011|author2=D. A. Bryant|author3=T. E. Hanson|title=The microbial sulfur cycle|journal=Frontiers in Microbiology|volume=2|lang=en|page=241|pmid=22144979|doi=10.3389/fmicb.2011.00241|doi-access=free|pmc=3228992}} * {{cite book|author1=Andrew H. Knoll|year=2012|author2=Donald E. Canfield|author3=Kurt Konhauser|title=Fundamentals of geobiology|url=https://archive.org/details/fundamentalsofge0000unse_y0a3|isbn=978-1-118-28087-4|publisher=John Wiley & Sons|chapter=7|lang=en|oclc=793103985|place=Chichester, West Sussex|pages=[https://archive.org/details/fundamentalsofge0000unse_y0a3/page/n108 93]–104}} * {{Cite journal|author1=N. Komar|author2=R. E. Zeebe|date=janar 2016|title=Calcium and calcium isotope changes during carbon cycle perturbations at the end-Permian|lang=en|journal=Paleoceanography|volume=31|issue=1|doi=10.1002/2015pa002834|issn=0883-8305|bibcode=2016PalOc..31..115K|s2cid=15794552|doi-access=free|pages=115–130}} * {{cite journal|author1=M. M. M. Kuypers|author2=H. K. Marchant|last3=Kartal|first3=B.|title=The Microbial Nitrogen-Cycling Network|journal=Nature Reviews Microbiology|volume=1|issue=1|year=2011|pmid=29398704|lang=en|doi=10.1038/nrmicro.2018.9|hdl=21.11116/0000-0003-B828-1|hdl-access=free|s2cid=3948918|pages=1–14}} * {{cite journal|author=Keith A. Kvenvolden|lang=en|title=Organic geochemistry – A retrospective of its first 70 years|doi=10.1016/j.orggeochem.2005.09.001|year=2006|url=https://zenodo.org/record/1000677|journal=Organic Geochemistry|volume=37|issue=1|bibcode=2006OrGeo..37....1K|s2cid=95305299|pages=1–11}} * {{cite book|last1=Levin|first1=Simon A.|last2=Carpenter|first2=Stephen R.|last3=Godfray|first3=Charles J.|last4=Kinzig|first4=Ann P.|last5=Loreau|first5=Michel|last6=Losos|first6=Jonathan B.|last7=Walker|first7=Brian|last8=Wilcove|first8=David S.|title=The Princeton Guide to Ecology|publisher=Princeton University Press|date=27 korrik 2009|url=https://books.google.com/books?id=4MS-vfT89QMC&pg=PA330|isbn=978-0-691-12839-9|lang=en|page=330|display-editors=etal}} * {{Cite book|editor1=Zev Levin|title=Aerosol Pollution Impact on Precipitation|lang=en|doi=10.1007/978-1-4020-8690-8|editor-last2=Cotton|editor-first2=William R.|year=2009|isbn=978-1-4020-8689-2}} * {{cite book|author=M. T. Madigan|title=Brock Biology of Microorganisms|url=https://archive.org/details/brockbiologyofmi0011madi|author2=J. M. Martino|year=2006|edition=i 11-të|lang=en|isbn=978-0-13-196893-6|publisher=Pearson}} * {{cite book|author1=Paul Mann|author2=Lisa Gahagan|author3=Mark B. Gordon|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=mrghwzjeU-AC|chapter=Tectonic setting of the world's giant oil and gas fields|editor=Michel T. Halbouty|title=Giant Oil and Gas Fields of the Decade, 1990–1999|publisher=American Association of Petroleum Geologists|place=Tulsa, Okla}} * {{cite journal|author1=J. H. Martin|date=1988|author2=S. E. Fitzwater|title=Iron deficiency limits phytoplankton growth in the north-east Pacific subarctic|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1988-01-28_331_6154/page/340|s2cid=4325562|lang=en|doi=10.1038/331341a0|volume=331|issue=6154|bibcode=1988Natur.331..341M|journal=Nature|pages=341–343}} * {{cite journal|author=M. D. Mateus|year=2017|title=Bridging the gap between knowing and modeling viruses in marine systems—An upcoming frontier|lang=en|journal=Frontiers in Marine Science|volume=3|issue=284|doi=10.3389/fmars.2016.00284}} * {{cite journal|author1=H. Matsui|author2=N. M. Mahowald|author3=N. Moteki|author4=D. S. Hamilton|author5=S. Ohata|author6=A. Yoshida|author7=M. Koike|date=prill 2018|author8=R. A. Scanza|author9=M. G. Flanner|title=Anthropogenic combustion iron as a complex climate forcer|journal=Nature Communications|volume=9|issue=1|pmid=29686300|pmc=5913250|doi=10.1038/s41467-018-03997-0|bibcode=2018NatCo...9.1593M|lang=en|page=1593}} * {{cite journal|author1=E. D. Melton|author2=E. D. Swanner|author3=S. Behrens|author4=C. Schmidt|author5=A. Kappler|title=The interplay of microbially mediated and abiotic reactions in the biogeochemical Fe cycle|journal=Nature Reviews. Microbiology|lang=en|volume=12|issue=12|date=dhjetor 2014|pmid=25329406|doi=10.1038/nrmicro3347|s2cid=24058676|pages=797–808}} * {{cite book|author=J. J. Middelburg|year=2019|title=Marine carbon biogeochemistry: a primer for earth system scientists|publisher=Springer Nature|isbn=978-303010822-9|lang=en|doi=10.1007/978-3-030-10822-9}} * {{cite book|last=Miller|first=Charles|title=Biological oceanography|url=https://archive.org/details/biologicaloceano0000mill|year=2008|publisher=Blackwell Publishing|lang=en|place=Malden, MA|isbn=978-0-632-05536-4|pages=[https://archive.org/details/biologicaloceano0000mill/page/60 60]–62}} * {{cite journal|author1=P. Monroy|year=2017|author2=E. Hernández-García|author3=V. Rossi|author4=C. López|title=Modeling the dynamical sinking of biogenic particles in oceanic flow|journal=Nonlinear Processes in Geophysics|volume=24|issue=2|doi=10.5194/npg-24-293-2017|lang=en|pages=293–305}} * {{cite journal|last1=Moulton|first1=Orissa M.|last2=Altabet|first2=Mark A.|last3=Beman|first3=J. Michael|last4=Deegan|first4=Linda A.|last5=Lloret|first5=Javier|last6=Lyons|first6=Meaghan K.|last7=Nelson|first7=James A.|last8=Pfister|first8=Catherine A.|title=Microbial associations with macrobiota in coastal ecosystems: patterns and implications for nitrogen cycling|journal=Frontiers in Ecology and the Environment|date=maj 2016|lang=en|volume=14|issue=4|doi=10.1002/fee.1262|issn=1540-9295|hdl=1912/8083|hdl-access=free|pages=200–208}} * {{cite journal|author1=L. Nickelsen|author2=D. Keller|author3=A. Oschlies|date=12 maj 2015|title=A dynamic marine iron cycle module coupled to the University of Victoria Earth System Model: the Kiel Marine Biogeochemical Model 2 for UVic 2.9|journal=Geoscientific Model Development|volume=8|issue=5|doi=10.5194/gmd-8-1357-2015|bibcode=2015GMD.....8.1357N|doi-access=free|pages=1357–1381|lang=en}} * {{Cite book|author=B. E. C. Nordin|date=1988|lang=en|title=Calcium in Human Biology|url=https://archive.org/details/calciuminhumanbi0000unse|publisher=Springer London|isbn=978-144711437-6|oclc=853268074|doi=10.1007/978-1-4471-1437-6|s2cid=9765195|series=ILSI Human Nutrition Reviews|place=Londër}} * {{cite journal|author1=N. Olgun|author2=S. Duggen|author3=P. L. Croot|author4=P. Delmelle|author5=H. Dietze|author6=U. Schacht|date=2011|author7=N. Oskarsson|author8=C. Siebe|author9=A. Auer|author10=D. GarbeSchnberg|s2cid=53356668|lang=en|url=http://oceanrep.geomar.de/10133/1/2009GB003761.pdf|title=Surface ocean iron fertilization: The role of airborne volcanic ash from subduction zone and hot spot volcanoes and related iron fluxes into the Pacific Ocean|journal=Global Biogeochemical Cycles|volume=25|issue=4|doi=10.1029/2009GB003761|bibcode=2011GBioC..25.4001O}} * {{cite journal|author1=T. Pagano|author2=M. Bida|year=2014|lang=en|author3=J. E. Kenny|title=Trends in levels of allochthonous dissolved organic carbon in natural water: a review of potential mechanisms under a changing climate|journal=Water|volume=6|issue=10|doi=10.3390/w6102862|pages=2862–2897}} * {{cite journal|last1=Peacock|first1=Simon M.|last2=Hyndman|first2=Roy D.|title=Hydrous minerals in the mantle wedge and the maximum depth of subduction thrust earthquakes|lang=en|journal=Geophysical Research Letters|volume=26|issue=16|doi=10.1029/1999GL900558|date=15 gusht 1999|bibcode=1999GeoRL..26.2517P|s2cid=128800787|doi-access=free|pages=2517–2520}} * {{cite book|author=S. T. Petsch|chapter=The Global Oxygen Cycle|year=2014|lang=en|doi=10.1016/b978-0-08-095975-7.00811-1|title=Treatise on Geochemistry|isbn=978-0-08-098300-4|publisher=Elsevier|pages=437–473}} * {{cite journal|author1=R. B. Pedersen|author2=H. T. Rapp|author3=I. H. Thorseth|author4=M. D. Lilley|author5=F. J. Barriga|author6=T. Baumberger|author7=K. Flesland|author8=R. Fonseca|author9=G. L. Früh-Green|author10=S. L. Jorgensen|display-authors=6|title=Discovery of a black smoker vent field and vent fauna at the Arctic Mid-Ocean Ridge|journal=Nature Communications|volume=1|issue=8|date=nëntor 2010|lang=en|pmid=21119639|pmc=3060606|doi=10.1038/ncomms1124|bibcode=2010NatCo...1..126P|page=126}} * {{cite journal|author1=D. A. Peltzer|author2=D. A. Wardle|author3=V. J. Allison|author4=W. T. Baisden|author5=R. D. Bardgett|author6=O. A. Chadwick|author7=L. M. Condron|author8=R. L. Parfitt|author9=S. Porder|author10=S. J. Richardson|author11=B. L. Turner|display-authors=6|title=Understanding ecosystem retrogression|url=https://archive.org/details/ecological-monographs_2010-11_80_4/page/509|journal=Ecological Monographs|date=nëntor 2010|volume=80|issue=4|doi=10.1890/09-1552.1|pages=509–29|lang=en}} * {{Cite book|author=M. Pidwirny|date=2006|via=PhysicalGeography.net|lang=en|edition=i 2-të|chapter-url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8b.html|chapter=Chapter 8: Introduction to the Hydrosphere|title=Fundamentals of Physical Geography|at=8(b) The Hydrologic Cycle|url-status=live|archive-date=26 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126072955/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8b.html}} * {{Cite book|last1=Raisman|first1=Scott|last2=Murphy|first2=Daniel T.|title=Ocean Acidification: Elements and Considerations|publisher=Nova Science Publishers, Inc.|year=2013|lang=en|isbn=978-162948295-8|place=Hauppauge, Nju Jork}} * {{cite journal|author1=R. Raiswell|author2=D. E. Canfield|date=2012|lang=en|title=The iron biogeochemical cycle past and present|url=https://www.geochemicalperspectives.org/wp-content/uploads/2011/12/GPv1n1_online.pdf|journal=Geochemical Perspectives|volume=1|issue=1|doi=10.7185/geochempersp.1.1|bibcode=2012GChP....1....1R|pages=1–232|access-date=12 prill 2025|archive-date=22 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722005611/http://www.geochemicalperspectives.org/wp-content/uploads/2011/12/GPv1n1_online.pdf|url-status=dead}} * {{cite journal|last1=Ratnarajah|first1=Lavenia|last2=Nicol|first2=Steve|year=2018|doi=10.3389/fmars.2018.00109|title=Pelagic Iron Recycling in the Southern Ocean: Exploring the Contribution of Marine Animals|last3=Bowie|first3=Andrew R.|journal=Frontiers in Marine Science|volume=5|s2cid=4376458|lang=en|doi-access=free}} * {{Cite book|author=Jane B. Reece|title=Campbell Biology|url=https://archive.org/details/isbn_9781269601894|lang=en|date=31 tetor 2013|publisher=Pearson Education|isbn=978-032177565-8|edition=i 10-të}} * {{cite journal|last1=Reche|first1=Isabel|last2=D’Orta|first2=Gaetano|lang=en|date=29 janar 2018|last3=Mladenov|first3=Natalie|last4=Winget|first4=Danielle M.|last5=Suttle|first5=Curtis A.|title=Deposition rates of viruses and bacteria above the atmospheric boundary layer|journal=ISME Journal|volume=12|issue=4|doi=10.1038/s41396-017-0042-4|pmid=29379178|pmc=5864199|pages=1154–1162}} * {{Cite journal|author1=Stefan Reis|last2=Bekunda|first2=Mateete|last3=Howard|first3=Clare M.|last4=Karanja|first4=Nancy|last5=Winiwarter|first5=Wilfried|date=1 dhjetor 2016|last6=Yan|first6=Xiaoyuan|last7=Bleeker|first7=Albert|last8=Sutton|first8=Mark A|title=Synthesis and review: Tackling the nitrogen management challenge: from global to local scales|doi=10.1088/1748-9326/11/12/120205|journal=Environmental Research Letters|volume=11|issue=12|issn=1748-9326|lang=en|bibcode=2016ERL....11l0205R|doi-access=free|page=120205}} * {{Cite journal|last1=Ridgwell|first1=Andy|last2=Zeebe|first2=Richard E.|date=15 qershor 2005|title=The role of the global carbonate cycle in the regulation and evolution of the Earth system|journal=Earth and Planetary Science Letters|volume=234|issue=3–4|lang=en|doi=10.1016/j.epsl.2005.03.006|issn=0012-821X|pages=299–315}} * {{cite book|author=C. L. De La Rocha|year=2006|chapter=The Biological Pump|title=Treatise on Geochemistry|volume=6|publisher=Pergamon Press|lang=en|pages=83-111}} * {{Cite book|author1=Ronald P. Rubin|title=Calcium in Biological Systems|date=11 nëntor 2013|url=https://books.google.com/books?id=gdrTBwAAQBAJ|lang=en|author2=George B. Weiss|last3=Putney|first3=James W. Jr.|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-146132377-8}} * {{cite journal|author1=L. Rüpke|last2=Morgan|first2=Jason Phipps|last3=Hort|first3=Matthias|last4=Connolly|first4=James A. D.|lang=en|title=Serpentine and the subduction zone water cycle|journal=Earth and Planetary Science Letters|volume=223|issue=1–2|doi=10.1016/j.epsl.2004.04.018|bibcode=2004E&PSL.223...17R|date=qershor 2004|pages=17–34}} * {{cite journal|author1=Jorge L. Sarmiento|doi=10.1063/1.1510279|year=2002|title=Sinks for Anthropogenic Carbon|last2=Gruber|first2=Nicolas|journal=Physics Today|volume=55|issue=8|lang=en|bibcode=2002PhT....55h..30S|s2cid=128553441|doi-access=free|pages=30–36}} * {{cite journal|author=Jorge L. Sarmiento|author2=J. R. Toggweiler|year=1984|title=A new model for the role of the oceans in determining atmospheric P CO 2|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1984-04-12_308_5960/page/620|journal=Nature|volume=308|issue=5960|doi=10.1038/308621a0|bibcode=1984Natur.308..621S|s2cid=4312683|lang=en|pages=621–24}} * {{cite book|author=William H. Schlesinger|year=1991|title=Biogeochemistry: An analysis of global change|url=https://archive.org/details/biogeochemistrya0000schl|lang=en}} * {{Cite book|last=Schlesinger|first=William H.|title=Biogeochemistry: an analysis of global change|url=https://archive.org/details/isbn_2900123858749|last2=Bernhardt|first2=Emily S.|date=2013|lang=en|publisher=Academic Press|edition=i 3-të|isbn=978-012385874-0|place=Ualtham|oclc=827935936}} * {{cite journal|author1=C. Schmidt|date=2010|author2=S. Behrens|author3=A. Kappler|title=Ecosystem functioning from a geomicrobiological perspective – a conceptual framework for biogeochemical iron cycling|lang=en|journal=Environmental Chemistry|volume=7|issue=5|page=399|doi-access=free|doi=10.1071/EN10040}} * {{Cite book|author=Harold H. Schobert|year=2013|title=Chemistry of fossil fuels and biofuels|url=https://archive.org/details/chemistryoffossi0000scho|publisher=[[Cambridge University Press]]|lang=en|oclc=795763460|isbn=978-0-521-11400-4|place=Kembrixh}} * {{Cite book|last1=Sievert|first1=Stefan M.|last2=Hügler|first2=Michael|last3=Taylor|first3=Craig D.|last4=Wirsen|first4=Carl O.|title=Microbial Sulfur Metabolism|chapter=Sulfur Oxidation at Deep-Sea Hydrothermal Vents|date=2008|editor-last=Dahl|editor-first=Christiane|editor2-last=Friedrich|editor2-first=Cornelius G.|lang=en|publisher=Springer Berlin Heidelberg|doi=10.1007/978-3-540-72682-1_19|isbn=978-3-540-72679-1|pages=238–258}} * {{cite book|author1=D. M. Sigman|author2=G. H. Haug|date=2006|chapter=The biological pump in the past|title=Treatise on Geochemistry|volume=6|lang=en|publisher=Pergamon Press|pages=491–528}} * {{cite journal|author1=M. Simon|author2=H. Grossart|year=2002|lang=en|author3=B. Schweitzer|author4=H. Ploug|journal=Aquatic microbial ecology|title=Microbial ecology of organic aggregates in aquatic ecosystems|doi=10.3354/ame028175|volume=28|pages=175–211}} * {{cite journal|author1=S. Sundby|author2=T. Kristiansen|year=2015|title=The principles of buoyancy in marine fish eggs and their vertical distributions across the world oceans|journal=PLOS ONE|volume=10|issue=10|lang=en|doi=10.1371/journal.pone.0138821|page=e0138821}} * {{cite journal|author1=A. Tagliabue|author2=A. R. Bowie|s2cid=2897283|lang=en|author3=P. W. Boyd|author4=K. N. Buck|author5=K. S. Johnson|author6=M. A. Saito|title=The integral role of iron in ocean biogeochemistry|journal=Nature|pmid=28252066|date=mars 2017|url=https://eprints.utas.edu.au/24469/2/115577%20-%20postprint.pdf|volume=543|issue=7643|bibcode=2017Natur.543...51T|doi=10.1038/nature21058|pages=51–59}} * {{cite journal|author1=S. R. Taylor|date=1964|lang=en|title=Abundance of chemical elements in the continental crust: a new table|url=https://archive.org/details/geochimica-et-cosmochimica-acta_1964-08_28_8/page/1273|journal=Geochimica et Cosmochimica Acta|volume=28|issue=8|lang=en|doi=10.1016/0016-7037(64)90129-2|bibcode=1964GeCoA..28.1273T|pages=1273–1285}} * {{cite book|author1=Matthias Tomczak|year=2001|lang=en|author2=J. Stuart Godfrey|url=http://www.es.flinders.edu.au/~mattom/regoc/pdffiles/colour/double/04P-Ekman-left.pdf|title=Regional Oceanography: an Introduction|isbn=81-7035-306-8|archive-url=https://web.archive.org/web/20090914120630/http://www.es.flinders.edu.au/~mattom/regoc/pdffiles/colour/double/04P-Ekman-left.pdf|archive-date=14 shtator 2009}} * {{cite journal|author1=P. Treguer|year=1995|author2=D. M. Nelson|lang=en|doi=10.1126/science.268.5209.375|title=The Silica Balance in the World Ocean: A Reestimate|url=https://archive.org/details/sim_science_1995-04-21_268_5209/page/374|journal=Science|volume=268|issue=5209|author3=A. J. Van Bennekom|author4=D. J. Demaster|author5=A. Leynaert|author6=B. Queguiner|s2cid=5672525|pmid=17746543|bibcode=1995Sci...268..375T|pages=375–9}} * {{cite journal|author1=T. Wang|author2=D. B. Müller|author3=T. E. Graedel|date=1 korrik 2007|title=Forging the Anthropogenic Iron Cycle|journal=Environmental Science & Technology|volume=41|issue=14|doi=10.1021/es062761t|pmid=17711233|bibcode=2007EnST...41.5120W|lang=en|pages=5120–5129}} * {{Cite journal|last1=Walker|first1=James C. G.|last2=Hays|first2=P. B.|date=1981|last3=Kasting|first3=J. F.|title=A negative feedback mechanism for the long-term stabilization of Earth's surface temperature|lang=en|journal=Journal of Geophysical Research|volume=86|issue=C10|doi=10.1029/jc086ic10p09776|bibcode=1981JGR....86.9776W|issn=0148-0227|page=9776}} * {{cite journal|author1=C. Völker|author2=A. Tagliabue|title=Modeling organic iron-binding ligands in a three-dimensional biogeochemical ocean model|journal=Marine Chemistry|url=https://epic.awi.de/id/eprint/36980/1/Voelker14MC_preprint.pdf|date=korrik 2015|volume=173|bibcode=2015MarCh.173...67V|doi=10.1016/j.marchem.2014.11.008|lang=en|pages=67–77}} * {{cite journal|last1=Zhang|first1=Junzhi|last2=Li|first2=Luwei|last3=Qiu|first3=Lijia|doi=10.3390/w9110859|title=Effects of Climate Change on 2-Methylisoborneol Production in Two Cyanobacterial Species|year=2017|last4=Wang|first4=Xiaoting|last5=Meng|first5=Xuanyi|last6=You|first6=Yu|last7=Yu|first7=Jianwei|last8=Ma|first8=Wenlin|journal=Water|volume=9|issue=11|lang=en|page=859|doi-access=free}} [[Kategoria:Oqeanografi]] [[Kategoria:Biokimi]] [[Kategoria:Ekologji]] [[Kategoria:Gjeologji]] [[Kategoria:Shkenca detare]] [[Kategoria:Mjedise]] [[Kategoria:Biologji]] [[Kategoria:Gjeokimi]] [[Kategoria:Procese biologjike]] [[Kategoria:Procese kimike]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] m2ogwhwgxsi85e6iseomi8fwnsoj3no Dinakëria 0 377433 3022765 3010922 2026-08-06T03:00:55Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022765 wikitext text/x-wiki '''Dinakëria'''<ref>{{Cite web|title=Fjalorthi|url=https://fjalorthi.com/dinak%C3%ABri|access-date=2026-07-19|website=fjalorthi.com|language=en}}</ref> është [[aftësia]] ose prirja për të arritur një qëllim duke përdorur zgjuarsi, finesë, planifikim dhe, në disa raste, mashtrim ose manipulim. Në gjuhën shqipe, fjala përdoret si në kuptim pozitiv, kur përshkruan zgjuarsinë dhe shkathtësinë për të zgjidhur probleme, ashtu edhe në kuptim negativ, kur nënkupton veprime të pandershme për përfitim personal. Në psikologji dhe sociologji, dinakëria shihet si një mënyrë sjelljeje që lidhet me aftësinë për të kuptuar motivet e të tjerëve dhe për t'i përdorur ato në favor të vetes. Individët dinakë shpesh planifikojnë veprimet me kujdes, shmangin konfliktet e drejtpërdrejta dhe përdorin strategji të tërthorta për të arritur objektivat e tyre. Megjithatë, përdorimi i tepruar i kësaj sjelljeje mund të dëmtojë besimin dhe marrëdhëniet shoqërore. Në letërsi, folklor dhe histori, dinakëria është një tipar që u atribuohet si heronjve ashtu edhe kundërshtarëve. Shumë tregime popullore paraqesin personazhe që, falë zgjuarsisë dhe dinakërisë, arrijnë të mposhtin kundërshtarë më të fortë fizikisht. Në raste të tjera, dinakëria paraqitet si mjet mashtrimi që sjell pasoja negative. Në jetën e përditshme, dinakëria mund të shfaqet në negociata, politikë, biznes ose marrëdhënie ndërpersonale. Vlerësimi moral i saj varet nga mënyra dhe qëllimi i përdorimit. Kur shoqërohet me ndershmëri dhe mençuri, mund të konsiderohet aftësi strategjike, ndërsa kur mbështetet në mashtrim ose manipulim, shihet si tipar negativ. == Shiko edhe == * [[Mashtrimi]] * [[Djallëzia]] == Referime == [[Kategoria:Psikologji]] [[Kategoria:Sjellje njerëzore]] nhaynleuiehk6u7jmlss2d3kctfkcl8 Marija Strojnik Scholl 0 377668 3022957 2971162 2026-08-06T11:25:35Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022957 wikitext text/x-wiki {{Infobox shkencëtar|honorific_prefix=|name=Marija Strojnik Scholl|honorific_suffix=|native_name=|native_name_lang=|image=<!--(filename only, i.e. without "File:" prefix)-->|image_size=|image_upright=|alt=|caption=|birth_name=|birth_date={{birth date and age|1950|07|13|df=yes}}|birth_place=|death_date=<!--{{death date and age |YYYY|MM|DD |YYYY|MM|DD}} (death date then birth date)-->|death_place=|residence=|citizenship=|nationality=[[Slovenes|Sllovene]]|fields=[[astrofizikë]], [[infra të kuqe]] teknologji, sensorë në distancë me rreze infra të kuqe|workplaces=[[Rockwell International]]<br/>[[Honeywell]]<br/>[[Laboratori i Lëvizjes Reaktiv]]<br/>[[Qendra për Kërkime Optike]]|alma_mater=[[Universiteti Shtetëror i Arizonës]]<br/>[[Universiteti i Arizonës]]|doctoral_advisor=<!--(or | doctoral_advisors = )-->|known_for=Zhvillimin e një sistemi autonom për navigimin optik|spouse=<!--(or | spouses = )-->|partner=<!--(or | partners = )-->|children=}} '''Marija Strojnik Scholl''' (e lindur më 13 Korrik 1950 në [[Lubjana|Lubjanë]]) është një [[Astrofizika|astro-fizikane]] [[Sllovenët|sllovene]] që aktualisht punon si profesoreshë e shquar në Qendrën e Kërkimeve Optike në León, [[Meksika|Meksikë]]. Ajo është më e njohur për zhvillimin e një sistemi autonom për navigimin optik bazuar në teknologjinë CCD, i cili aktualisht përdoret në pothuajse të gjithë avionët komercialë dhe anijet e shumta kozmike, duke përfshirë këtu edhe misionin Cassini [[NASA|të NASA-s]].<ref name="OSA_profile">{{Cite web|last=Gass|first=Jeanette|title=Marija Strojnik|url=https://www.osa.org/en-us/awards_and_grants/fellow_members/fellow_profiles/marija_strojnik/|access-date=2018-10-15|publisher=[[The Optical Society]]}}</ref><ref name="STA">{{Cite news|date=2017-11-23|title=Marija Strojnik, the astrophysicist who sees beyond the solar system|work=STAznanost|publisher=[[Slovenian Press Agency]]|url=http://znanost.sta.si/2443397/marija-strojnik-the-astrophysicist-who-sees-beyond-the-solar-system|access-date=2019-04-24}}</ref> == Jeta e hershme dhe edukimi == Strojnik Scholl zhvilloi një interes për [[Optika|optikën]] në moshë të re, kur shoqëroi babain e saj, Aleš Strojnik në punë. Pas mbarimit të shkollës së mesme, ajo u regjistrua në programin e [[Fizika|fizikës]] në [[Universiteti i Lubjanës|Universitetin e Lubjanës]]. Menjëherë pas kësaj, prindërit e saj emigruan në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]], dhe ajo i ndoqi ata në Tempe, Arizona. Atje, Strojnik Scholl përfundoi studimet universitare në Universitetin Shtetëror të Arizonës në vetëm dy vjet, si e vetmja grua në klasën e saj. Ajo vazhdoi studimet pasuniversitare në të njëjtin universitet dhe mori gradën Master Shkencor në Fizikë në vitin 1974. Ajo mori një gradë Master Shkencor në Optikë në vitin 1977 në Universitetin e Arizonës dhe një gradë Master Shkencor në Inxhinieri (Programi Ekzekutiv Inxhinierik) në vitin 1981 në Universitetin e Kalifornisë, Los Anxhelos. Ajo përfundoi doktoraturën në Shkenca Optike në vitin 1979 në Kolegjin e Shkencave Optike në Universitetin e Arizonës, si gruaja e parë në historinë e departamentit të optikës.<ref name="STA"/><ref name="Delo">{{Cite news|last=Bandur|first=Simona|date=2018-05-23|title=Znanstvenica, ki sledi svoji otroški želji po odkrivanju prostora|language=sl|trans-title=A scientist who follows her childhood wish to explore space|work=[[Delo (Slovenia)|Delo]]|url=https://www.delo.si/magazin/zanimivosti/znanstvenica-ki-sledi-svoji-otroski-zelji-po-odkrivanju-prostora-53268.html|access-date=2019-04-24}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBandur2018">Bandur, Simona (2018-05-23). [https://www.delo.si/magazin/zanimivosti/znanstvenica-ki-sledi-svoji-otroski-zelji-po-odkrivanju-prostora-53268.html "Znanstvenica, ki sledi svoji otroški želji po odkrivanju prostora"] &#x5B;A scientist who follows her childhood wish to explore space&#x5D;. ''[[Delo (newspaper)|Delo]]'' (in Slovenian)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-04-24</span></span>.</cite> [[Category:CS1 Slovenian-language sources (sl)]]</ref><ref>{{Cite web|title=Marija Strojnik|url=https://www.cio.mx/investigadores/marija_strojnik/site/|access-date=2020-09-13|website=www.cio.mx|language=es}}</ref> == Karriera == E specializuar në fizikën [[Rrezet infra të kuqe|infra të kuqe]], ajo u bë menaxhere e departamentit të optikës në korporatën Rockwell International. Më pas, inxhiniere e lartë në Honeywell dhe në Laboratorin e Lëvizjes Reaktive (JPL). Në JPL, ajo projektoi, zhvilloi dhe zbatoi një sistem të ri për navigim optik autonom duke përdorur grafikët e yjeve dhe një kamerë inteligjente të bazuar në CCD. Ky sistem është baza për navigimin autonom në të gjithë avionët komercialë, në satelitët që formojnë rrjetin [[Sistemi i Pozicionimit Global|GPS]] dhe të tjerë. Sistemi autonom i navigimit u përdor për të lehtësuar lundrimin e sondës ''[[Cassini–Huygens]]'' të [[NASA]] -s drejt [[Saturni|Saturnit]] në vitin 2005.<ref name="STA"/><ref name="Delo"/> Strojnik Scholl mori disa Certifikata të NASA-s për zhvillimin krijues dhe inovacione teknologjike<ref>{{Cite web|title=Marija Strojnik|url=https://www.cio.mx/investigadores/marija_strojnik/site/NASA_certificates_for_creative_development_and_technological_innovations.php|access-date=2020-09-13|website=www.cio.mx}}</ref> Bazuar në meritat e saj, Strojnik Scholl u bë një profesoreshë e shquar në Qendrën e Kërkimeve Optike (''Centro de Investigaciones en Optica'') në Meksikë, ku ajo ka punuar për një metodë për zbulimin e drejtpërdrejtë të [[Ekzoplaneti|ekzoplaneteve]] duke përdorur interferometrinë.<ref name="OSA_profile"/> Ajo është anëtare e <nowiki><i>Shoqërisë Optike (OSA)</i></nowiki> dhe <nowiki><i>SPIE</i></nowiki>. Gjithashtu, ajo ishte edhe redaktore e revistës ''Applied Optics, Infrared'' për dy mandate<ref name="SPIE">{{Cite web|title=Marija Strojnik-Scholl|url=https://spie.org/membership/student-services/visiting-lecturers/lecturer-directory/strojnik-scholl-marija?SSO=1|access-date=2019-04-24|publisher=The International Society for Optics and Photonics}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://spie.org/membership/student-services/visiting-lecturers/lecturer-directory/strojnik-scholl-marija?SSO=1 "Marija Strojnik-Scholl"]. The International Society for Optics and Photonics<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-04-24</span></span>.</cite></ref> përveç <nowiki><a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Infrared_Physics_and_Technology" rel="mw:ExtLink" title="Infrared Physics and Technology" class="cx-link" data-linkid="104"><i>Infrared Physics and Technology</i></nowiki><nowiki></a></nowiki> dhe <nowiki><i>The Scientific World Journal</i></nowiki>. Në Dhjetor të vitit 2022, Fondacioni Kombëtar Meksikan për Shkencën dhe Teknologjinë (''Concejo Nacional de Ciencia y Tecnologia'') dhe Instituti i Kërkimeve Optike (''Centro de Investigaciones en Optica'') emëruan bibliotekën e Institutit në Leon, Meksikë, në nder të Marija Strojnik. Biblioteka mban koleksionin më të madh të materialeve bibliografike në Optikë dhe Fotonikë në Amerikën Latine. Marija nderohet për faktin se është një shkencëtare e dalluar kombëtare dhe ndërkombëtare, dhe në shenjë mirënjohjeje për ngrohtësinë e saj, bujarinë me dijen dhe për ndarjen e përvojave si grua, kolege dhe mentore. Mbiemri i dytë, Pogaçar (''Pogačar''), është përfshirë në pllakën përkujtimore në traditën e kulturës latine, ku një fëmijë njihet me mbiemrin e babait dhe nënës.<ref>{{Cite news|last=Horta|first=HortaRosario|date=9 dhjetor 2022|title=Immortalizan a la doctora Marija Strojnik Pogacar en biblioteca de CIO|work=El Sol de León}}</ref><ref>{{Cite news|date=19 dhjetor 2022|title=Largest optical science library in Latin America named after Slovenian researcher|work=Slovenian Times|url=https://english.sta.si/3119231/largest-optical-science-library-in-latin-america-named-after-slovenian-researcher}}</ref> Në Korrik 2022, Marija Strojnik u zgjodh Presidente e Sigma Xi, Shoqëria e Nderit të Kërkimeve Shkencore (ΣΞ), me afro 60,000 anëtarë në SHBA dhe ndërkombëtarisht. Misioni i saj, si një shoqëri ndërdisiplinore është të promovojë etikën dhe përsosmërinë në kërkimin shkencor dhe inxhinierik. Ajo boton një revistë multidisiplinare (''American Scientist)'', e dedikuar për të sjellë shkencën në çdo nivel të shoqërisë. Dr. Strojnik mori detyrën e Presidentit të Sigma Xi në Korrik 2023. Gjatë mandatit të Dr. Strojnik, Shoqata rriti anëtarësimin, shkurtoi dy herë tejkalimin e buxhetit dhe regjistroi nivelet më të larta të pjesëmarrjes dhe pjesëmarrjes në 10 vjet në takimin vjetor në Long Beach, Kaliforni. == Çmimet == * Në vitin 1996 ajo mori çmimin ''"The International Society for Optics and Photonics"'' (SPIE) George W. Goddard, si gruaja e parë.<ref name="STA"/><ref name="SPIE"/> * Në vitin 1999 ajo u bë anëtare e OSA-s . * Ajo është, gjithashtu, anëtare e Akademisë së Shkencave Meksikane që nga viti 2001. * Në vitin 1994 ajo u bë anëtare e SPIE.<ref>{{Cite web|title=SPIE Fellow|url=https://spie.org/profile/Marija.Strojnik-5634}}</ref> * Në vitin 2018, Profesor Strojnik Scholl iu dha statusi ''Emerita'' në ''Sistema Nacional de Investigadores (Regjistri Kombëtar Meksikan i Kërkuesve'').<ref>{{Cite web|last=Jiménez|first=Arturo Sánchez|date=2018-12-06|title=Reconocen a 20 académicos como investigadores eméritos - Sociedad y Justicia - La Jornada|url=https://www.jornada.com.mx/ultimas/sociedad/2018/12/06/reconocen-a-20-academicos-como-investigadores-emeritos-195.html|access-date=2020-06-13|website=www.jornada.com.mx|language=es}}</ref> * Ajo ishte pjesë e një ekspozite të përkohshme të quajtur "Dituria pa Kufij" të organizuar nga [[:sl:Tehniški_muzej_Slovenije|Muzeu Slloven i Teknologjisë (Tehniški muzej Slovenije,TMS)]].<ref>{{Cite web|last=Žibret|first=Andreja|date=2018-03-01|title=Štirinajst slovenskih znanstvenikov na ogled|url=https://www.delo.si/novice/slovenija/stirinajst-slovenskih-znanstvenikov-na-ogled.html|access-date=2020-06-13|website=www.delo.si|language=sl-si|archive-date=7 maj 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250507161308/https://www.delo.si/novice/slovenija/stirinajst-slovenskih-znanstvenikov-na-ogled.html|url-status=dead}}</ref> == Jeta personale == Marija Strojnik Scholl ka tre vajza të cilat i rriti vetë pasi burri i saj vdiq për shkak të sklerozës anësore, e cila prek qelizat nervore të trurit dhe shtyllës kurrizore. Dy prej tyre u bënë vetë shkencëtare. Në vitin 2008, Strojnik Scholl u diagnostikua me [[Kanceri|kancer]] të cilin e ka mundur disa herë me terapi.<ref name="STA"/><ref name="Delo"/> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Fizikane]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1950]] [[Kategoria:Gra në optikë]] [[Kategoria:Anëtarë të shoqatës së optikës]] [[Kategoria:Studentë të Universitetit Shtetëror të Arizonës]] [[Kategoria:Astrofizikane]] [[Kategoria:Fizikane sllovene]] [[Kategoria:Astrofizikane sllovene]] [[Kategoria:Artikuj nga CEE Spring 2025]] qa300zep209rk6iudlvakb7jjwnqhut Kisha Ortodokse Shqiptare në Kosovë 0 378148 3022766 3013058 2026-08-06T03:08:55Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022766 wikitext text/x-wiki {{Infobox Christian denomination | icon = | icon_width = 90px | name = Kisha Ortodokse Autoqefale e Kosovës | native_name_lang = sq | image = | imagewidth = 300px | alt = | caption = | abbreviation = KOAK | main_classification = Krishtërimi | orientation = [[Ortodoksia Lindore]] | scripture = Bibla | theology = Teologji ortodokse | leader_title = Kryepeshkop | leader_name = [[Nikolla Xhufka]] | founder = H. Nikolla, H. Pavli dhe H. Teostir | fellowships_type = Priftërinj | fellowships = | division_type = Famulli | division = | division_type2 = Manastire | division2 = | language = [[Gjuha shqipe|Shqip]] | liturgy = Liturgjia bizantine | headquarters = [[Kosovë]] | recognition = | separated_from = | members = | website = https://www.facebook.com/profile.php?id=61573999136580 | other_names = | footnotes = {{notelist}} }} '''Kisha Ortodokse Autoqefale e Kosovës''' ('''KOAK''') në [[Kosova|Kosovë]] është një kishë e re [[Ortodoksia|ortodokse]] e cila është themeluar në [[Kosova|Kosovë]].<ref>{{Citation|last=KosovaPress|title=Përurohet Mitropolia e parë Ortodokse shqiptare në Kosovë|date=2025-04-20|url=https://www.youtube.com/watch?v=p1mLvsxa_4s&feature=youtu.be|access-date=2025-05-04}}</ref><ref name=":0">{{Citation|last=TV ARBERIA|title=Historike, si u bë Kosova me Kishën Ortodokse Shqiptare|date=2025-04-24|url=https://www.youtube.com/watch?v=YlJymrhuyVc&feature=youtu.be|access-date=2025-05-04}}</ref> Ajo synon të ofrojë shërbime [[Feja|fetare]] për besimtarët ortodoksë që nuk identifikohen me [[Kisha Ortodokse Serbe në Kosovë|Kishën Ortodokse Serbe]]. Kjo kishë është themeluar nga Sinodi i Shenjtë i KOAK dhe nga besimtarët vendas me mbështetje nga qarqe të ndryshme brenda dhe jashtë vendit. Themelimi i saj është përshëndetur nga disa komunitete për përpjekjet për pavarësi fetare dhe përfaqësim vendor. Selia e përkohshme e Kishës ndodhet në [[Prishtina|Prishtinë]], ndërsa pritet ndërtimi i një [[Katedralja|katedraleje]] që do të shërbejë si qendër kryesore. Kisha Ortodokse Autoqefale e Kosovës promovon bashkëjetesën paqësore ndërfetare dhe identitetin ortodoks të komuniteteve jo-serbe. Ajo ndjek traditën [[Ortodoksia Lindore|lindore ortodokse]] dhe respekton kalendarin fetar të kishave të tjera ortodokse. Themeluesit kanë theksuar se nuk synojnë përçarje, por përfaqësim të drejtë dhe lokal të besimtarëve. Kisha ka filluar të organizojë meshët dhe shërbesa në disa zona të Kosovës. Aktivitetet e saj janë ende në zhvillim dhe po tërheqin interes në debatet publike dhe fetare në vend.<ref name=":0" /><ref>{{Citation|last=KlanKosova|title=Serbët ÇOJNË kërcënime, hapet Kisha Ortodokse SHQIPTARE! ‘Shqiptarët luteshin në kisha serbe?’|date=2025-04-24|url=https://www.youtube.com/watch?v=MPliTMRcwkE&feature=youtu.be|access-date=2025-05-04}}</ref> Udhëheqës i kishës është Krypeshkopi i Prishtinës, Pejës dhe Gjithë Kosovës,[[Nikolla Xhufka|Hirësi Nikolla Xhufka]]. == Aktivitetet == Kisha gjatë muajit prill të vitit 2025, mbajti një Meshë Sinodale, drejtuar nga Hirësi Nikolla, Hirësi Pavli (Mitropolit i Gjakovës) dhe Hirësi Teostir (Mitropolit i Prizrenit). Mesha u mbajt rreth 4 orë, drejtuar nga Sinodi i Shenjtë, ku gjithashtu, në Manastir u ngrit dhe si Mitropolit, Igumeni i Manastirit dhe themeluesi i njohur si Hirësi Teostir, Mitropolit i Prizrenit, nga Hirësi Nikolla dhe Hirësi Pavli. Po ashtu, Kisha e Kosovës (KOAK) ka 2 kandidat për Priftërinj, gjithashtu ka një Prift, i cili i'u bashkua Kryepeshkopatës së Prishtinës, Pejës dhe Gjithë Kosovës. Ai njihet me emrin Kishtar si At Paisi, me prejardhje nga [[Elbasani]]. == Mosmarrveshjet me Kishën Ortodokse Serbe == Që nga themelimi i saj, Kisha Ortodokse Autoqefale e Kosovës është përballur me kundërshtime nga [[Kisha Ortodokse Serbe]], e cila nuk e njeh legjitimitetin dhe statusin kishtar të saj. Mosmarrëveshjet janë përqendruar në çështje që lidhen me juridiksionin kishtar, përdorimin e objekteve të kultit, përfaqësimin e besimtarëve ortodoksë në Kosovë dhe pretendimet mbi trashëgiminë fetare. Përfaqësuesit e KOAK-ut kanë deklaruar se organizata synon t'u shërbejë besimtarëve ortodoksë në Kosovë që dëshirojnë një strukturë kishtare vendore, ndërsa Kisha Ortodokse Serbe ka kundërshtuar këtë qëndrim, duke e konsideruar Kosovën pjesë të juridiksionit të saj kanonik dhe duke e cilësuar veprimtarinë e KOAK-ut si të paligjshme nga këndvështrimi i së drejtës kishtare. Përplasjet mes dy palëve kanë marrë edhe karakter institucional dhe juridik. Pas zhvillimit të ceremonive fetare nga KOAK në disa objekte kishtare në Kosovë, [[Eparkia e Rashkës dhe Prizrenit]] e Kishës Ortodokse Serbe ka paraqitur kallëzime penale dhe kërkesa pranë institucioneve të [[Kosova|Republikës së Kosovës]], duke pretenduar uzurpim të pronës, hyrje të paautorizuar dhe cenim të të drejtave të saj. Nga ana tjetër, drejtuesit e KOAK-ut kanë kundërshtuar këto akuza, duke deklaruar se veprimtaria e tyre mbështetet në lirinë e fesë, të drejtën e organizimit fetar dhe legjislacionin në fuqi të Republikës së Kosovës. === Proceset gjyqësore === Mosmarrëveshjet ndërmjet KOAK-ut dhe Kishës Ortodokse Serbe kanë prodhuar edhe procese gjyqësore në institucionet e drejtësisë në Kosovë. Çështjet kanë përfshirë kallëzime penale, konteste mbi përdorimin e objekteve fetare dhe pretendime për ndërhyrje në pronën kishtare.<ref>{{Cite web|date=2024-10-14|title=Niko Blazhde and Lejdi Zagalli plead not guilty to charges of inciting sedition|url=https://www.koha.net/en/lajmet-e-mbremjes-ktv/niko-bllazhde-e-lejdi-zagalli-deklarohen-te-pafajshem-ne-akuzat-per-nxitje-te-percarjes|access-date=2026-07-21|website=KOHA.net|language=en}}</ref> Proceset gjyqësore kanë tërhequr vëmendje të konsiderueshme publike dhe mediatike, pasi lidhen me çështje të ndjeshme që prekin lirinë e besimit, statusin juridik të bashkësive fetare, mbrojtjen e trashëgimisë fetare dhe interpretimin e juridiksionit kishtar në Kosovë. Në këto procese, palët kanë mbajtur qëndrime të kundërta, ndërsa vendimet dhe procedurat janë zhvilluar në përputhje me legjislacionin e Republikës së Kosovës. Debati rreth statusit të KOAK-ut dhe marrëdhënieve të saj me Kishën Ortodokse Serbe mbetet pjesë e diskutimeve më të gjera mbi organizimin e komuniteteve fetare ortodokse në Kosovë dhe njohjen e tyre institucionale e kanonike. == Shiko edhe == * [[Nikolla Xhufka]] * [[Kisha Ortodokse e Shqipërisë]] * [[Kisha Ortodokse Serbe në Kosovë]] * [[Krishtërimi në Kosovë]] * [[Feja në Kosovë]] * [[Sekularizmi në Kosovë]] == Referime == [[Kategoria:Kisha Ortodokse e Shqipërisë]] [[Kategoria:Kisha Ortodokse Shqiptare në Kosovë]] [[Kategoria:Organizata fetare në Kosovë]] [[Kategoria:Krishtërimi në Kosovë]] [[Kategoria:Ortodoksë shqiptarë]] [[Kategoria:Ortodoksë shqiptarë të Kosovës]] humxbf7uhaii1o4wu9hs2kvodynfl7w Laura Unuk 0 380678 3022810 2938163 2026-08-06T05:14:43Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022810 wikitext text/x-wiki {{Infobox shahist | emri = Laura Unuk | image = Laura Unuk 2024 09 45 Chess Olympiad Budapest photo by Luka Rifelj (115 of 316).jpg | caption = Unuk më 2024 | emri_lindjes = | shteti = {{flagicon|SLO}} [[Sllovenia]] | ditëlindja = {{Birth date and age|year=1999|month=11|day=9}} | vendlindja = [[Lubjanë]], Slloveni | titulli = [[Mjeshtër Ndërkombëtar]] (2021)<br>[[Mjeshtre e Madhe Femër]] (2019) | vlerësimi = [https://ratings.fide.com/profile/14609215 2283] | vlerësimi_më_i_lartë = 2407 (korrik 2021) }} '''Laura Unuk''' (lindi më 9 nëntor 1999) është një shahiste sllovene që mban titullin [[Mjeshtre e Madhe Femër]] dhe [[Mjeshtre Ndërkombëtare]]. Ajo ka qenë dy herë kampione e botës për vajza në kategorinë e saj të moshës dhe ishte [[Kampionati Slloven i Shahut|kampione sllovene për femra]] në vitin 2013. Unuk është lojtarja më e mirë femër e Sllovenisë.<ref>[https://ratings.fide.com/topfed.phtml?tops=1&ina=1&country=SLO Federations Ranking - Slovenia. Only Women] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219193056/https://ratings.fide.com/topfed.phtml?tops=1&ina=1&country=SLO |date=19 dhjetor 2008 }} FIDE.</ref> ==Karriera e shahut== Unuk ka fituar disa herë kampionatin slloven të shahut për vajza në kategori të ndryshme moshash: U10 (2009), U12 (2011), U14 (2013), U16 (2014), U16 (2015), U18 (2016), U18 (2017). Ajo luajti për Slloveninë në Olimpiadën Botërore të Shahut për të rinj U16 në 2013 dhe 2014.<ref>{{cite web|url=http://www.olimpbase.org/playerswy/o4wcwwgb.html|title=OlimpBase :: World Youth U16 Chess Olympiads :: Laura Unuk|first=Wojciech|last=Bartelski|website=www.olimpbase.org|language=en}}</ref> Në kampionatin evropian të shahut për vajza U18, ajo ka luajtur për Slloveninë gjashtë herë (2012–2017), duke fituar një medalje ari ekipore dhe një medalje ari individuale në 2014 dhe një medalje argjendi individuale në 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.olimpbase.org/playerseg/o4wcwwgb.html|title=OlimpBase :: European Girls' U18 Team Chess Championship :: Laura Unuk|first=Wojciech|last=Bartelski|website=www.olimpbase.org|language=en}}</ref> Në vitin 2014, ajo fitoi divizionin e vajzave U16 të [[Kampionati Botëror i Shahut për të Rinj|Kampionatit Botëror të Shahut për të Rinj]] në Durban, Afrika e Jugut.<ref>{{Cite web|last=Silver|first=Albert|date=2014-10-01|title=WYCC 2014: The winners and the stories|url=https://en.chessbase.com/post/wycc-2014-the-winners-and-the-stories|access-date=2021-02-26|website=Chess News|publisher=ChessBase|language=en}}</ref> Për këtë fitore ajo u nderua me titullin [[Mjeshtre Ndërkombëtare Femër]] nga FIDE. Në edicionin 2017, të mbajtur në Montevideo, Uruguaj, ajo fitoi seksionin e vajzave U18 me rezultatin 9½/11 (+9–1=1), 1½ pikë përpara konkurrentit të saj më të afërt.<ref>[http://chess-results.com/tnr297055.aspx?lan=1&art=1&rd=11&flag=30&wi=821 World Youth Chess Championship 2017 U18 Girls] ''chess-results.com''</ref><ref>{{Cite web|date=2018-01-24|title=Laura Unuk, 18-Year Old Slovenian Chess Sensation|url=https://www.total-slovenia-news.com/lifestyle/487-laura-unuk-18-year-old-slovenian-chess-sensation|access-date=2021-02-26|website=Total Slovenia News|language=en|archive-date=18 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518224811/https://www.total-slovenia-news.com/lifestyle/487-laura-unuk-18-year-old-slovenian-chess-sensation|url-status=dead}}</ref> ==Jeta personale== Unuk ishte student nga viti 2014 deri në vitin 2018 në departamentin e sportit të [[Gjimnazi Bežigrad|Gjimnazin Bežigrad]] në Lubjanë.<ref>Saša Bojc (2017-10-03).[http://www.delo.si/prosti-cas/zanimivosti/sahovska-sampionka-laura-unuk.html "Šahovska šampionka Laura Unuk"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241208091750/https://www.delo.si/prosti-cas/zanimivosti/sahovska-sampionka-laura-unuk.html |date=8 dhjetor 2024 }}. ''Delo'' (në sllovenisht)</ref> Që nga tetori 2018, ajo studion për [[biokimi]] në [[Universiteti i Lubjanës|Universitetin e Lubjanës]].<ref>Maruša Novosel (2018-11-25). [https://onaplus.delo.si/laura-unuk-pravega-zura-se-nisem-dozivela "Pravega žura še nisem doživela"]. ''OnaPlus'' (në sllovenisht)</ref> == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== *[https://ratings.fide.com/profile/14609215 Laura Unuk] karta e vlerësimit në [[FIDE]] *[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=148084 Laura Unuk] profili dhe lojërat në [[Chessgames.com]] *[https://www.365chess.com/players/Laura_Unuk Laura Unuk] lojërat e shahut në 365chess.com [[Kategoria:Lindje 1999]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Garues të Olimpiadës së Shahut]] [[Kategoria:Mjeshtër Ndërkombëtarë të Shahut]] [[Kategoria:Mjeshtre të mëdha shahu]] [[Kategoria:Kampionë Botërorë të Shahut për të Rinj]] [[Kategoria:Shahiste sllovene]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Lublanës]] 3k92famy1xu9p0nmq8d02cveu853rjr Diskutim:Laura Unuk 1 380986 3022811 2902940 2026-08-06T05:14:44Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022811 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Laura Unuk]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2807737 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081219193056/https://ratings.fide.com/topfed.phtml?tops=1&ina=1&country=SLO për lidhjen https://ratings.fide.com/topfed.phtml?tops=1&ina=1&country=SLO. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 qershor 2025 11:23 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Laura Unuk]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2902939 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210518224811/https://www.total-slovenia-news.com/lifestyle/487-laura-unuk-18-year-old-slovenian-chess-sensation për lidhjen https://www.total-slovenia-news.com/lifestyle/487-laura-unuk-18-year-old-slovenian-chess-sensation. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 shkurt 2026 15:55 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Laura Unuk]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022810 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241208091750/https://www.delo.si/prosti-cas/zanimivosti/sahovska-sampionka-laura-unuk.html për lidhjen http://www.delo.si/prosti-cas/zanimivosti/sahovska-sampionka-laura-unuk.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 07:14 (CEST) f3d0168inrv1dqjl36emneq5gkkwrdl Lëvizja shoqërore 0 381422 3022944 2971573 2026-08-06T10:03:34Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022944 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Chartist meeting on Kennington Common by William Edward Kilburn 1848 - restoration1.jpg|parapamje|Takimi i Madh i Çartistëve në Kennington Common, Londër në vitin 1848.]] Një '''lëvizje shoqërore''' është një përpjekje e organizuar lirshëm ose me kujdes nga një [[Grupi|grup]] i madh njerëzish për të arritur një [[Qëllimi|qëllim]] të caktuar, zakonisht një qëllim [[Çështja shoqërore|shoqëror]] ose [[Lëvizja politike|politik]].<ref>{{Citation|last=Scott|first=John|title=social movements|date=2009|url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199533008.001.0001/acref-9780199533008-e-2148|work=A Dictionary of Sociology|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/acref/9780199533008.001.0001/acref-9780199533008-e-2148|isbn=978-0-19-953300-8|access-date=2025-06-16|last2=Marshall|first2=Gordon}}</ref> Kjo mund të jetë kryerja e një ndryshimi shoqëror, ose rezistenca ose zhbërja e një ndryshimi. Është një lloj veprimi në grup dhe mund të përfshijë individë, organizata ose të dyja. Lëvizjet shoqërore janë përshkruar si "struktura dhe strategji organizative që mund të fuqizojnë popullatat e shtypura për të ngritur sfida efektive dhe për t'i rezistuar elitave më të fuqishme dhe të favorizuara". Ato përfaqësojnë një metodë të ndryshimit shoqëror nga poshtë brenda kombeve. Nga ana tjetër, disa lëvizje shoqërore nuk synojnë ta bëjnë shoqërinë më egalitare, por të ruajnë ose përforcojnë marrëdhëniet ekzistuese të pushtetit. Për shembull, studiuesit e kanë përshkruar fashizmin si një lëvizje shoqërore.<ref>{{Cite web|url=http://ndl.ethernet.edu.et/bitstream/123456789/47903/1/37.Stefan%20Berger.pdf|language=sq|title=Kopje e arkivuar|access-date=16 qershor 2025|archive-date=17 janar 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240117151953/http://ndl.ethernet.edu.et/bitstream/123456789/47903/1/37.Stefan%20Berger.pdf|url-status=dead}}</ref> Shkenca politike dhe sociologjia kanë zhvilluar një sërë teorish dhe kërkimesh empirike mbi lëvizjet shoqërore. Për shembull, disa kërkime në shkencat politike nxjerrin në pah marrëdhënien midis lëvizjeve popullore dhe formimit të partive të reja politike, si dhe diskutojnë funksionin e lëvizjeve shoqërore në lidhje me përcaktimin e axhendës dhe ndikimin në politikë. Sociologët dallojnë midis disa llojeve të lëvizjes shoqërore duke shqyrtuar gjëra të tilla si fushëveprimi, lloji i ndryshimit, metoda e punës, diapazoni dhe afati kohor.<ref>{{Cite web|last=Antje|date=2023-12-12|title=What is a Social Movement? Social Movement Definitions|url=https://commonslibrary.org/what-is-a-social-movement-social-movement-definitions/|access-date=2025-06-16|website=The Commons|language=en-AU}}</ref> Disa studiues kanë argumentuar se lëvizjet shoqërore moderne perëndimore u bënë të mundura nëpërmjet arsimit (shpërndarjes më të gjerë të letërsisë) dhe rritjes së lëvizshmërisë së punës për shkak të industrializimit dhe urbanizimit të shoqërive të shekullit të 19-të. Ndonjëherë argumentohet se liria e shprehjes, arsimi dhe pavarësia relative ekonomike mbizotëruese në kulturën moderne perëndimore janë përgjegjëse për numrin dhe fushëveprimin e paparë të lëvizjeve të ndryshme shoqërore bashkëkohore. Shumë nga lëvizjet shoqërore të njëqind viteve të fundit u rritën, si Mau Mau në Kenia, për t'iu kundërvënë kolonializmit perëndimor. Lëvizjet shoqërore kanë qenë dhe vazhdojnë të jenë të lidhura ngushtë me sistemet politike demokratike. Herë pas here, lëvizjet shoqërore kanë qenë të përfshira në demokratizimin e kombeve, por më shpesh ato kanë lulëzuar pas demokratizimit. Gjatë 200 viteve të fundit, ato janë bërë pjesë e një shprehjeje popullore dhe globale të mospajtimit. Lëvizjet moderne shpesh përdorin teknologjinë dhe internetin për të mobilizuar njerëzit globalisht. Përshtatja me trendet e komunikimit është një temë e zakonshme midis lëvizjeve të suksesshme. Hulumtimet po fillojnë të eksplorojnë se si organizatat e avokimit të lidhura me lëvizjet shoqërore në SHBA dhe Kanada përdorin mediat sociale për të lehtësuar angazhimin qytetar dhe veprimin kolektiv. == Shiko edhe == * [[Lëvizja politike]] * [[Të drejtat e njeriut]] == Referime == [[Kategoria:Lëvizje shoqërore]] [[Kategoria:Ndryshim shoqëror]] thgmq48gffs7be372b57otiidzx3jnx Kufiri i shpejtësisë 0 384376 3022777 2971855 2026-08-06T03:41:54Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022777 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Expwy Spdlmt CHN.jpg|parapamje|Një tabelë rrugore tregon shpejtësinë maksimale dhe minimale për lloje të ndryshme automjetesh në autostradën në Kinë. Tabelat e kufizimit të shpejtësisë tregohen në kilometra në orë.]] '''Kufiri i shpejtësisë''' ose '''kufizimet e shpejtësisë''' në [[Trafiku rrugor|trafikun rrugor]], siç përdoren në shumicën e vendeve, përcaktojnë shpejtësinë maksimale ligjore me të cilën [[Automjeti|automjetet]] mund të udhëtojnë në një pjesë të caktuar të rrugës.<ref>{{Cite web|date=2024-07-04|title=Kann auch zu langsames Fahren bestraft werden?|url=https://www.autorevue.at/ratgeber/mindestgeschwindigkeit-autobahn-oesterreich|access-date=2025-08-09|website=autorevue.at|language=de}}</ref> Kufizimet e shpejtësisë në përgjithësi tregohen në një tabelë trafiku që pasqyron shpejtësinë maksimale të lejuar, të shprehur si kilometra në orë (km/orë). Kufizimet e shpejtësisë zakonisht përcaktohen nga organet legjislative të qeverive kombëtare ose provinciale dhe zbatohen nga policia dhe autoritetet gjyqësore kombëtare ose rajonale. Kufizimet e shpejtësisë mund të jenë gjithashtu të ndryshueshme, ose në disa vende joekzistente, siç është në shumicën e Autobahnen në Gjermani. Kufiri i parë numerik i shpejtësisë për automjetet rrugore me lëvizje mekanike ishte kufiri prej 16 km/orë i futur në Mbretërinë e Bashkuar në vitin 1861. Që nga viti 2018, kufiri më i lartë i shpejtësisë i postuar në botë është 160 km/orë, i aplikuar në dy autostrada në Emiratet e Bashkuara Arabe. Kufizimet e shpejtësisë dhe distanca e sigurisë zbatohen dobët në Emiratet e Bashkuara Arabe, konkretisht në autostradën Abu Dhabi-Dubai - gjë që rezulton në trafik të rrezikshëm, sipas një këshille udhëtimi të qeverisë franceze. Për më tepër, "shoferët shpesh ngasin me shpejtësi të lartë, praktikat e pasigurta të drejtimit janë të zakonshme, veçanërisht në autostradat ndërqytetase. Në autostrada, gropat e pashënuara të shpejtësisë dhe rëra që lëviz krijojnë rreziqe shtesë", sipas një këshille udhëtimi të lëshuar nga Departamenti i Shtetit i SHBA-së.<ref>{{Cite web|title=United Arab Emirates International Travel Information|url=https://travel.state.gov/content/travel/en/international-travel/International-Travel-Country-Information-Pages/UnitedArabEmirates.html|access-date=2025-08-09|website=travel.state.gov|language=en|archive-date=15 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191015014626/https://travel.state.gov/content/travel/en/international-travel/International-Travel-Country-Information-Pages/UnitedArabEmirates.html|url-status=dead}}</ref> Ka disa arsye për të rregulluar shpejtësinë në rrugë. Shpesh bëhet në një përpjekje për të përmirësuar sigurinë në trafikun rrugor dhe për të zvogëluar numrin e viktimave nga aksidentet rrugore. Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) identifikoi kontrollin e shpejtësisë si një nga një numër hapash që mund të ndërmerren për të zvogëluar viktimat në rrugë. Që nga viti 2021, OBSH vlerëson se afërsisht 1.3 milion njerëz vdesin nga aksidentet rrugore çdo vit.<ref>{{Cite web|title=Road traffic injuries|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/road-traffic-injuries|access-date=2025-08-09|website=www.who.int|language=en}}</ref> Autoritetet gjithashtu mund të vendosin kufij shpejtësie për të zvogëluar ndikimin mjedisor të trafikut rrugor (zhurma e automjeteve, dridhjet, emetimet) ose për të rritur sigurinë e këmbësorëve, çiklistëve dhe përdoruesve të tjerë të rrugës. Për shembull, një projekt-propozim nga Platforma Kombëtare e Gjermanisë për të Ardhmen e Lëvizshmërisë rekomandoi një kufi shpejtësie prej 130 km/orë në të gjithë Autobahnen për të frenuar konsumin e karburantit dhe emetimet e karbonit. Disa qytete i kanë ulur kufijtë e shpejtësisë në vetëm 30 km/orë për arsye sigurie dhe efikasiteti. Megjithatë, disa studime tregojnë se ndryshimet në kufirin e shpejtësisë nuk mund ta ndryshojnë gjithmonë shpejtësinë mesatare të automjetit. Kufijtë më të ulët të shpejtësisë mund të zvogëlojnë përdorimin e automjeteve të mbi-inxhinieruara. == Shiko edhe == * [[Përplasja në trafik]] * [[Shpejtësia]] == Referime == [[Kategoria:Zbatim i ligjit]] [[Kategoria:Menaxhim i trafikut rrugor]] hl7xlt0fqsm32rfpt4el8rwbf4ecjm0 Lista e kontëve dhe princave të Frizisë Lindore 0 385068 3022779 3021627 2026-08-06T03:48:53Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#thonjëza|thonjëza te referimet]] 3022779 wikitext text/x-wiki {{Short description|Sunduesit e Frizisë Lindore nga shekulli XV deri në vitin 1744}} '''Kontët dhe princët e Frizisë Lindore''' nga familja fisnike friziano lindore Sirksena rridhnin nga një vijë prijësish friziano-lindorë nga Gretsieli. Kontea u krijua kur perandori Frederiku III e ngriti Ulrikun e I, birin e prijësit vendor, në rangun e kontit perandorak në vitin [[1464]].<ref name="Ulrich">{{Cite book|author=Hajo van Lengen|volume=2|year=1997|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2741/Ulrich-I.pdf|chapter=Ulrich I (Graf zu Ostfriesland)|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=376–383}}</ref> Sunduesi më i rëndësishëm nga Dera Sirksena qe Edzardi i Madh ([[1462]]–[[1528]]), në udhëheqjen e të cilit Kontea Perandorake e Frizisë Lindore arrit shtrirjen më të madhe. Gjatë sundimit të tij, përgjatë Frizisë Lindore do të përhapej [[Reformimi protestant|Reformacioni]].<ref name ="Edzard">{{Cite book|author=Heinrich Schmidt|year=2001|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2024/Edzard-I.pdf|chapter=Edzard (Graf von Ostfriesland)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|volume=3|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220622-1|pages=123–128}}</ref> [[Skeda:Ostfriesland hervorgehoben.svg|parapamje|majtas|354px|Harta e Frizisë Lindore]] Megjithëse sunduan në Kontenë e Frizisë Lindore, ata nuk qenë ndonjëherë të aftë të vendosnin një sundim të fortë në Frizinë Lindore. Shpesh herë shpërthenin përplasje për pushtet me zotërime të ndryshme me vetë-besim të lartë. Nga viti [[1581]], deri në vitin [[1600]], kontët e Frizisë Lindore qenë edhe sundues të Kontesë së Rietbergut, në [[Bashkimi personal|bashkim personal]], pasi Eno III u martua me trashëgimtaren e Rietbergut, Valburgën e Rietbergut. Megjithatë, në Marrëveshjen e Berumit ([[1600]], ai ia dorëzoi Kontenë e Rietbergut vajzave të tij.<ref name="Johann">{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2308/Johann-der-Juengere.pdf|chapter=Johann (d.J.) (Graf von Ostfriesland und Rietberg)|year=1997|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=193}}</ref> Në vitin [[1654]] Dera Sirksena u ngrit në rangun e princave nga perandori. Karl Edzardi, sunduesi i fundit i Derës Sirksena, vdiq pa fëmijë gjatë natës së 25/26 majit [[1744]] (i raportuar nga një gotë hirrë, të cilën thuhet se e piu pas një gjuetie). Menjëherë më pas, kontea i kaloi mbretit [[Frederiku i Madh|Frederiku II]] të [[Prusia|Prusisë]].<ref name="Karl Edzard"/> ==Prijësit mesjetarë në Frizinë Lindore == {{See also|Prijësit mesjetarë të Frizisë Lindore}} Deri në vitin [[1300]], ky rend barazitar qe i aftë të ruhej, megjithë rivalitetet midis familjeve të fuqishme. Afër fundit të [[shekulli XIV|shekullit të XIV]], megjithatë, filloi një ndryshim demografik: një numër i madh krizash (uri, mungesë e mallrave në treg, epidemitë etj.) çuan në humbjen e rendit publik, duke kulminuar në shpërthimin e epidemisë në vitin [[1349]]/[[1350|50]]. Përveç kësaj, nën përfshirjen nga stuhitë (për shembull Përmbytja e dytë e Marcellusit në vitin [[1362]]), digat e ndërtuar gjatë [[Mesjeta klasike|Mesjetës Klasike]] u çanë, duke përmbytur zonat më parë të banuara: U krijuan Gjiret e Lejit dhe Harles, ashtu si dhe Jades. Këto pasoja katastrofike në një riorganizim të hapsirës publike: "distriktet" më të vegjël si Stadlandi dhe Butjadingeni u shfaqën në lindje, Banti në jug-perëndimtë Gjirit të sapokrijuar të Jades. Këto çarje lanë gjithashtu shenjën e tyre në rendin politik të Frizisë Lindore. Në fundin e [[shekulli XIII|shekullit të XIII]] deri në mesin e [[shekulli XIV|shekullit të të XIV]], fuqia e fisnikëve u bë gjithmonë e më e madhe dhe filluan të marin formë feudalët friziano-lindorë: prijësit mësuan shpejtë për mos ta bazuar autoritetin e tyre nga vullneti i bashkësive, por nga kuptimi dhe mbrojtja e tij si si zotërime dinastike.{{Sfn|Schmidt|2005|p=87}} Për shumë "''frizianë të lirë''" në këtë kohë, ishte një çështje themelore mbijetese, pjesëmarrje e tyre në punët e bashkësisë u zbeh.<ref>{{Cite journal|author=Heinrich Schmidt|title=Piraten gern gesehen|journal=Damals: Das Magazin für Geschichte und Kultur|volume=38|date=4 prill 2006|language=de|page=32}}</ref> Idealët bashkëpunuese të Lirisë Friziane nën këto rrethana nuk mund të mbaheshin. Familjet individuale, më para të privilegjuara si fisnike, filluan ta distancojnë veten e tyre gjithmonë e më shumë nga zotëruesit e fermave fshatare, duke formuar klasën sunduese. Nga mesi i [[shekulli XIV|shekullit të XIV]], titulli "prijës" u bë i zakonshëm dhe bartësit e tij, tani e kuptonin atë si një përcaktim klasor.{{Sfn|Schmidt|2006|p=32}} Pushteti i prijësve bazohej mbi zotërimet e tyre dinastike. Shtëpitë prej guri të ''redjeven'' tani u zhvilluan në kulla dhe kështjella. Kishat e gurit gjithashtu u instrumentalizuan si qendra të pushtetit.<ref>{{Cite book|author=Heinrich Schmidt|year=1999|chapter=Mittelalterliche Kirchengeschichte|editor=Rolf Schäfer|title=Oldenburgische Kirchengeschichte|publisher=Isensee|language=de|location=Oldenburg|ISBN=3-89598-624-0|page=120}}</ref> Gjithashtu për sa i përket përdorimit të tyre ushtarak, ndërtimi (zgjerimi) i kështjellave dëshmonte gjithashtu për ndjesinë në rritje të rangut: prijësit u vendosën më afër fisnikërisë që ekzistonte në pjesën tjetër të [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]], duke e zgjeruar më shumë diferencimin me fshatarët, të cilët tani konsideroheshin si subjeke.{{Sfn|Schmidt|2005|p=89}} I parë nga jashtë Frizisë, një prijës ishte një fisnik gjithësesi; kjo është mënyra se si Sibo Herringa i Atamansburgut përmendet në një dokument të nxjerë në [[Bremeni|Bremen]] në vitin [[1404]]. Prijësit mund të garonin lehtësisht me fisnikërinë e ulët jashtë Frizisë për sa i përket pasurisë, lirisë dhe pavarësisë.<ref>{{Cite journal|author=Almuth Salomon|title=Führungsschichten im Jeverland|year=2004|journal=Oldenburger Schriften|volume=19|publisher=Isensee|language=de|location=Oldenburg|page=80}}</ref> Gjithashtu, duhet marrë parasysh se në shtatëmbëdhjetë të zgjedhurit nga fundi i [[shekulli XI|shekullit të XI]], është pohuar shprehimisht në zgjedhjet e 7-ta, që mbreti Karl u dha të gjithë frizianëve {{lang|la|nobilitatem et libertatem}}, d.m.th. fisnikëri dhe liri. Kështu që çdo frizian i lindur i lirë ishte fisnik dhe i lirë.<ref>{{Cite journal|author=Almuth Salomon|title=Führungsschichten im Jeverland|year=2004|journal=Oldenburger Schriften|volume=19|publisher=Isensee|language=de|location=Oldenburg|page=7}}</ref> Në dallim nga fisnikët e Frizisë, fisnikëria e ulët në pjesën tjetër të [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]] ishte më së shumti me prejardhje jo të lirë ({{lang|la|ministeriales}}). Gjithësesi, [[taksa]]t mbetën të panjohura nën sundimin e prijësve, të cilët fituan një pjesë të madhe të jetesës së tyre nëpërmjet [[pirateria|piraterisë]].<ref>{{Cite book|author=Dieter Zimmerling|title=Störtebeker & Co. Die Blütezeit der Seeräuber in Nord-und Ostsee|publisher=Die Hanse|language=de|year=2000|location=Hamburg|ISBN=3-434-52573-4|page=223}}</ref> Gjithashtu, shpejtë filluan të zhvilloheshin luftërat hakmarrëse midis familjeve drejtuese, të cilat do të rriteshin në konflikte të armatosura. Për të financuar këto konflike, shërbyen edhe plaçkitja e anijeve ashtu si dhe shënjestrimi i tregtarëve nëpërmjet sinjaleve të gënjeshtërta. {{Lang|la|Jus naufragii}} i garantonte prijësve lejen për të zotëruar mbetjet e bregut. Burime të tjera të të ardhurave për prijësit ishin fshatarët vetë-kultivues ashtu si dhe dhënia me qira e fermave dhe tokave, pjesëmarrja në tregtinë e largësive të mëdha dhe, gjithmonë e më shumë, shitja e fuqisë së tyre mbrojtëse te shtresat e ulta.{{Sfn|Schmidt|2006|p=33}} ===Familjet prijëse=== {| class="wikitable float-right" |+Familjet më të rëndësishme prijëse të Frizisë Lindore rreth vitit 1400 ! Qendra kryesore !! Familja |- | Broke / Marienhafe || Tom Brok |- | Emden || Abdena |- | Faldern || Aildesna |- | Dornum dhe Nese || Atena |- | Gretsiel / Norden || Sirksena |- | Inhausen / Ostringen || Tjarksena |- | Langvarden / Inhausen / Kniphausen || Oneken, më vonë e emërtuar e Inhausenit dhe Kniphausenit |- | Lytetsburg / Pevsum || Maninga |- | Nermor / Ler || Ukena |- | North || Idzinga |- | Osterhusen || Alena |- | Rystringen / Bant || Viemken (Papinga) |- | Vitmund / Dornum || Kankena |- | Virdum || Beninga |- | Rodenkirshen / Stadland || Dide Lyben |} [[Skeda:Ostfriesland CoA.svg|parapamje|291px|Stema e Familjes Sirksena me moton friziane {{Lang|frs|Eala Frya Fresena}}]] * '''Familja Tom Brok:''' Një nga familjet më të mëdha feudale në gjysmën e parë të [[shekulli XIV|shekullit të XIV]] ishte Familja Tom Brok , e cila vinte nga Norderlandi dhe tashmë ishte një nga familjet kryesore në Frizinë Lindore, në kohën e Lirisë Friziane. Pushteti i tyre politik tejkalonte gjithëçka ishte njohur më parë në Frizinë Lindore: Nëpërmjet martesave, Familja Tom Brok fitoi mbizotërimin mbi Emsigerlandin dhe në fund mori prijësin e parë në Brokmerland, Keno I. Fuqia komanduese e Familjes Tom Brok në fund depërtoi edhe në pjesë të mëdha të [[Friesland]]it Lindor.{{Sfn|Schmidt|2006|p=33}} * [[1347]]–[[1376]]: Keno I Tom Brok<ref>{{Cite book|author=Ernst Friedländer|year=1878|url=http://www.cartago.nl/nl/oorkonde/oub0044.xml|title=Ostfriesisches Urkundenbuch I. Emden 1878, Urkunde Nr. 44|via=Cartago|language=de|page=41|access-date=23 gusht 2025|archive-date=6 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191006234628/http://www.cartago.nl/nl/oorkonde/oub0044.xml|url-status=dead}}</ref> * [[1376]]–[[1389]]: Oko I Tom Brok<ref>{{cite book|author=Heinrich Schmidt|year=1975|chapter=Politische Geschichte Ostfrieslands|title=Ostfriesland|editor=Schutze des Deiches|volume=5|publisher=Rautenberg|language=de|location=Leer|page=72}}</ref> * [[1389]]–[[1399]]: Vidzeld Tom Brok * [[1399]]–[[1417]]: Keno II Tom Brok (nën regjencën e nënës së tij Foelke Kampana)<ref>{{Cite book|author=Hajo van Lengen|volume=3|year=1997|editor=Martin Tielke|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2103/Folkeld-Kampana.pdf|chapter=Folkeld Kampana (Folkelde, Folkeldis, Folkelt to Broke, Folculda; volkstümlich: "Quade Foelke")|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220622-1|pages=140–144}}</ref> * [[1417]]–[[1427]]: Oko II Tom Brok (nën regjencën e gjyshes së tij, Foelke); i rrëzuar, vdiq në vitin [[1435]] * '''Familja Atena:''' * ?–[[1410]]: Hero Atena<ref name="Atena">{{Cite book|author=Almuth Salomon|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1391/Attena-familie.pdf|chapter=Attena (Häuptlingsfam)|year=2007|editor=Martin Tielke|volume=4|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220662-7|pages=18–21}}</ref> * ?–[[1410]]: Lutet Atena (në Norderburg)<ref name="Atena"/> ** ?: Eger Atena (në Uesterburg)<ref name="Atena"/> * ?–[[1433]]: Sibeti I Atena<ref name="Atena"/> * [[1433]]–[[1473]]: Sibeti II Atena<ref name="Atena"/> * ''Familja Abdena:''' Në veçanti, hakmarrjet midis Familjes Tom Brok nga një anë, dhe Folkmar Alenës së Grothusenit dhe Familjes Abdena nga Emdeni, në anën tjetër, përcaktuan historinë e Frizisë Lindore drejtë fundit të [[shekulli XIV|shekullit të XIV]] dhe fillimit të [[shekulli XV|shekullit të XV]]. Në krye të Familjes Abdena ishte Hisko, provosti i Emdenit.<ref>{{Cite journal|author=Anton Kappelhoff|title=Die Entwicklung der landesherrlichen Hoheitsrechte in Ostfriesland un ihr Niederschlag in der Münzprägung|journal=Emder Jahrbuch für historische Landeskunde Ostfrieslands|volume=46|year=1966|language=de|pages=5–110}}</ref><ref>{{Cite book|author=Matthias Puhle|title=Die Vitalienbrüder: Klaus Störtebeker und die Seeräuber der Hansezeit|volume=3|year=2012|publisher=Campus-Verlag|language=de|isbn=978-3-593-39801-3|page=118}}</ref> * '''Familja Aildesna:''' Familja Aildesna<ref>{{Cite book|author=Hajo van Lengen|title=Geschichte des Emsingerlandes vom frühen 13. bis zum späten 15. Jh.|year=1976|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|location=Aurik|page=210}}</ref><ref>{{Cite book|author=Otto Houtrouw|title=Ostfriesland: Eine geschihtlich-ortskundige Wanderung gegen Ende der Fürstenzeit|publisher=Dunkmann|language=de|year=1889|location=Aurik|page=50}}</ref> [[Skeda:EdzardCirksena1508.png|parapamje|422px|Shtrirja e Frizisë Lindore nën Edzardin e I, [[1508]]]] * '''Familja Sirksena:''' * [[1409]]?–[[1430]]: Liudvardi<ref name="Cirksena-Häuptlingsfam.">{{Cite book|author=Hajo van Lengen|volume=3|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1940/Cirksena-familie.pdf|editor=Martin Tielke|chapter=Cirksena (Häuptlingsfam)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=2001|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220622-1|pages=83–86}}</ref> * [[1430]]–[[1450]]: Eno Edzardisna, dhëndri i Liudvardit<ref>{{Cite book|author1=Karl-Ernst Behre|author2=Hajo van Lengen|title=Ostfriesland: Geschichte und Gestalt einer Kulturlandschapft|year=1995|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|language=de|page=131}}</ref><ref name="Cirksena-Häuptlingsfam."/> * [[1450]]–[[1466]]: Ulriku, i biri i Eno Edzardisnës, në vitin [[1464]] u ngrit në rangun e kontit.<ref name="CirksenaDinasti">{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|editor=Martin Tielke|year=1997|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1938/Cirksena-dynastie.pdf|chapter=Cirksena Dynastie|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-939220600-9|pages=60–62}}</ref><ref name="Ulrich"/> * '''Familja Tjarksena / Tiardesna:''' Kështjella e Inhausenit u ndërtua rreth vitit [[1350]] nga Ino Tjarksena, gjykatësi i Ostringenit. Biri i tij qe Popko Inen Tjarksena († [[1387]]), prijësi i Inhausenit. Popko fillimisht qe një aleat besnik i Edo Viemkenit († [[1415]]) dhe vjerrit të djalit të tij, Dodo.<ref>{{Cite book|author=Tileman Dothias Wiarda|title=Ostfriesische Geschichte|year=1791|volume=1|url=https://books.google.al/books?id=rIoAAAAAcAAJ&pg=PA441&lpg=PA441&dq=wappen+maninga|publisher=Aurich|language=de|page=342}}</ref> Përgjatë diskutimeve pas vdekjes së Dodos, Popko Ineni ndryshoi krahë dhe u lidh në aleancë me Oko të Vjetrin Tom Brok, i cili në atë kohë po përpiqet të bashkonte Frizinë Lindore nën sundimin e tij. Edo Viemkeni vrau Popko Inenin në një diskutim mbi të në vitin [[1387]] dhe zaptoi Kështjellën e Inhausenit.<ref name="Bran-Archenholz"/> * '''Familja Oneken, më vonë Inhausen dhe Kniphausen:''' Familja Oneken, më vonë u quajt Familja Inhausen dhe Knifausen<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=1|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3014/Inn-Kyphausen-familie.pdf|chapter=Zu Innhausen und Knyphausen Familie|year=1993|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-392536575-1|pages=196–198}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Në vitin [[1387]], Edo Viemkeni ia dha Kështjellën e Inhausenit Iko Onekenit të Vjetrit (†[[1454]]), prijësi i Sengvardenit fqinj, i cili gjithashtu u martua me Hilleda Tjarksenën, vajzën e pronarit të mëparshëm, Popko Inen Tjarksena. Në të njëjtën kohë, Iko Onekeni pasoi vjerrin e tij, Popko Inenin si prijës i Inhausenit. Iko Onekeni ishte nipi i Onekos (''Unico'', i dokumentuar rreth vitit [[1350]]) në Kështjellën e Godensit, prijësi i Langvardenit, Godensit dhe Silhuesit, i cili ishte një i afërm i Edo Viemkenit.<ref name="Bran-Archenholz">{{Cite book|author1=Friedrich Alexander Bran|author2=Johann Wilhelm von Archenholz|url=https://books.google.al/books?pg=PA224&lpg=PA223&dq=iko+von+langwarden&id=TYUrAAAAYAAJ&ots=zjLb_PuMq-|title=Minerva: Ein Journal historischen und politischen Inhalts|volume=2|publisher=Jena|year=1827|language=de|page=222}}</ref> Djali i Onekos ishte Oneko i Madh Onekeni († [[1405]]), i cili etiketohej si {{lang|de|Grote}} (i madhi) për shkak të shtatit të tij. Ai ishte prijësi i Sengvardenit, Langvardenit, Rodekerkenit, Godensit dhe Silhuesit. Djali i tij nga martesa me Tiaderën e Oldeborgut, vajza e Sibethit, ishte Iko Onekeni i Vjetri, babai i Alkosit të Evilit († [[1474]]), prijësi i Inhausenit. Djali i tij, Folef Alksen Onekeni († [[1531]]), prijësi i Inhausenit, trashëgoi zotërimin fqinj të Kniphausenit nga kushëriri i tij, Iko Onekeni i Riu, prijësi i Kniphausenit, në vitin [[1496]] dhe kështu i bashkoi të dy zotërimet, pas të cilës Familja Oneken e quajti veten Familja e Inhausenit dhe Kniphausenit.<ref>Bran/Archenholz, Minerva, fq. 223, dhe Genealogisches Handbuch des Adels, vëllimi 28 i Gesamtreihe (= Gräfliche Häuser A, vëllimi 4). C. A. Starke Verlag, Limburg (Lahn) [[1962]], fq. 216.</ref> * '''Familja Maninga''': Familja Maninga<ref>{{Cite book|author=Hidde Feenstra|volume=3|chapter=Manninga Familie|year=2001|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2597/Manninga-familie.pdf|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220622-1|pages=278–280}}</ref> * '''Familja Ukena''': * Beno * Uko * [[1427]]–[[1436]]: Foko Ukena<ref>{{Cite encyclopedia|author=Heinrich Schmidt|url=https://daten.digitale-sammlungen.de/0010/bsb00108175/images/index.html?seite=582|title=Ukena, Focko|year=2016|volume=26|encyclopedia=Neue Deutsche Biographie|publisher=Duncker & Humblot|language=de|location=Berlin|isbn=978-3-428-11207-4|page=556}}</ref> * [[1427]]–[[1432]]: Uko Fokena, i biri i Foko Ukenës * '''Familja Alena''': ?–[[1406]]: Djali i Kenosit të I Tom Brok , Oko i Vjetri, bashkoi pothuajse të gjithë Frizinë Lindore nën pushtetin e tij. Në vitin [[1381]], ai u betua për besnikëri ndaj dukës Albrehti i Bavarisë, [[Konti i Hollandës|kont i Hollandës]]. Pas një negocimi jo konkluziv me prijësin Folkmar Alena, i cili e rrethoi atë në Kështjellën e Aurikut, ai do të vritej ([[1391]]). Në vitet në vazhdim, gruaja e tij, Foelke, e ashtuquajtur Kuade Foelke (= "Foelke e Ligë"), mori regjencën për dy bijtë e saj nën moshë, Vidzeltin dhe Kenon e II. * '''Familja Viemken, e quajtur edhe Papinga, Beninga''': Rivali kryesor i Kenos ishte prijësi i frizianëve të Rystringerit ashtu dhe të Bantit dhe Vangerlandit, Edo Viemkeni i Vjetri. Në viitn [[1383]], ai ndërtoi Edenborkun në Bant, i cili më vonë do të bëhej Sibetsburgu. Ai ishte modeli për ndërtesat prej guri të Grimersumit të prijësve Beninga në Krumhorn dhe nga viti [[1395]] e në vijim fortifikimi shërbeu si një strehë dhe bazë operacionesh për lidhjen pirate të {{lang|de|Vitalienbrüder}},<ref name="Roder">{{Cite book|author=Hartmut Roder|year=2000|chapter=Klaus Störtebeker – Häuptling der Vitalienbrüder|url=https://books.google.al/books?id=ngISAQAAIAAJ|title=Piraten – Herren der Sieben Meere|publisher=Temmen|language=de|location=Bremen|isbn=978-386108536-2|pages=41}}</ref> për të cilën ekspedita e parë ndëshkimore e [[Lidhja Hanseatike|Lidhjes Hanseatike]] u drejtua veçanërisht kundër tyre: më 4 korrik [[1398]] ai u desh të siguronte Lybekun, Bremenin dhe Hamburgut që ata të tërhiqnin mbrojtjen e tyre ndaj {{lang|de|Vitalienbrüder}} dhe ti dëbonin ata nga territori i tyre. * '''Familja Beninga'''<ref>{{Cite book|author=Hajo van Lengen|volume=3|year=2001|editor=Martin Tielke|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1890/Beninga-familie.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|chapter=Beninga (Häuptlingsfam), Beningamannen|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220622-1|pages=35–40}}</ref> * '''Familja Lyben''': Emri i Familjes Lyben rrjedh nga Lube Onekeni, biri i "fisnikut Duden" dhe paraardhësi më i vjetër i njohur me këtë emër, sipas vullës së vitit [[1384]] me luanin heraldik të ngritur në të djathtë në shqytë dhe mbishkrimin: ''+ LVBBE ... KEN IN ◌ RODENKERKEN +''. Luani i ngritur nënkupton një familje të vjetër friziane dhe është një shenjë e familjeve të tijera që rrjedhin nga Familja Oneken, duke përfshirë Lube Onekenin e Langvardenit (më vonë prijësi i Kniphausenit). Lube Onekeni dhe i biri, Dide Lubeni (gjithashtu Dide Lubensone) përmenden nga viti [[1384]] deri në vitin [[1414]]. Djali dhe pasardhësi i Dide Lubenit qe Dude Didensone. Atij iu pre koka në vitin [[1419]] bashkë me vëllain e tij, Gerold në Bremen – me shpatë, pasi Edelingeni u titullua sipas zakonit të tyre. Sipas legjendës, Geroldi më i ri puthi kokën tashmë të prerë të vëllait të tij, Dudes. Ata u përpoqën më kot me frizianë dhe mercenarë të pushtonin Vredeborgun afër Atensit. Ata u kapën dhe u shpunë në Bremen.<ref>{{Cite book|author=Eilert Tantzen|title=700 Jahre Chronik der Familie Tantzen, 1300–2000: Herausgegeben vom Familienverband Hergen Tantzen|publisher=Isensee|year=1997|language=de|location=Oldenburg|page=101}}</ref> Në hyrjen e Kronikës së tij të Lytetsburgut, Udo von Alvensleben përmend baronë, kontë dhe princa të Inhausenit dhe Kniphausenit si familjen feudale të vetme të mbijetuar.<ref>{{Cite book|author=Eilert Tantzen|title=700 Jahre Chronik der Familie Tantzen, 1300–2000: Herausgegeben vom Familienverband Hergen Tantzen|publisher=Isensee|year=1997|language=de|location=Oldenburg|page=181}}</ref> Megjithatë, ishin dy degë të mbijetuara. Luani i shoqëroi akoma familjet e afërta në lulëzim Lyben dhe Tantzen si stemë heraldike. Të dyja familjet mund ta gjurmojnë prejardhjen e tyre nga Lube Onekeni, i biri i "fisnikut Duden". Përgjatë shekujve, kujtesa e ekzekutimit të Dudes dhe Geroldit do të zbehej. Në [[shekulli XIX|shekullin e XIX]], historiani vendor Hermann Allmers do ta rizbulonte historinë e Geroldit dhe Dudes. Nga atëherë e në vijim, legjenda e fatit të vëllezërve frizianë i përket standardit të shkollave në Vesermarsh.<ref>{{Cite web|title=Der Bruderkuss – Fresko im Stadtmuseum Nordenham|language=de|url=http://www.radiobremen.de/nordwestradio/serien/schauplatz-nordwest/bruderkuss-nordenham100.html|date=9 shtator 2014|publisher=Radio Bremen|archive-date=17 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160117202513/http://www.radiobremen.de/nordwestradio/serien/schauplatz-nordwest/bruderkuss-nordenham100.html}}</ref> Allmers gjithashtu rekomandoi të krijohej edhe një afresk që pikturonte "Puthjen e Vëllait" në fermën e Umo Lybenit, i cili vdiq në vitin [[1890]]. Në periudhën në vijim, ferma u bë një lloj vendi pelegrinazhi. Sot, pipktura e Hugo Zieger-it i është dhënë Muzeut të Nordenhamit nga Familja Lyben.<ref>{{Cite book|author=Eilert Tantzen|title=700 Jahre Chronik der Familie Tantzen, 1300–2000: Herausgegeben vom Familienverband Hergen Tantzen|publisher=Isensee|year=1997|language=de|location=Oldenburg|page=228}}</ref> ===Bashkëpunimi me Viktualenbryderët=== Viktualenbryderët,<ref group="Shpjegimi">{{lang|de|Vitalienbrüder}}, {{lang|de|Viktualenbrüder}} ose {{lang|de|Likedeeler}}, {{lang|la|Fratres Vitalienses}} ishte emri i një grupi detarësh që ndikonin tregtinë në [[Deti i Veriut|Detin e Veriut]] dhe [[Deti Baltik|Detin Balltik]]. Nga viti [[1389]] deri në vitin [[1394]], fillimisht ata donin të siguronin furnizimin me ushqime të [[Stokholmi]]t gjatë rrethimit të trupave daneze, si thyerës të bllokadës. Në vijim ata vepruan si korsarë në emër të [[Lidhja Hanseatike|qyteteve Hanseatike]]. Por më vonë ata do të angazhoheshin në veprimtari të pastra [[pirateria|piraterie]]. Emri i tyre rrjedh nga fjala [[gjuha gjermane|gjermane]] {{lang|de|Viktualien}} që do të thotë furnizim me ushqime, dhe {{lang|de|brüder}} që do të thotë vëllazëri. Ata ishin të organizuar në një gildë ose vëllazëri.</ref> të cilët ishin dëbuar nga ishulli baltik i Gotlandit nga [[Urdhri Teutonik]] në vitin [[1398]], i nxitën konfliket e tyre: ata u përdorën nga të gjithë krahët si trupa në betejë. Të gjitha krahët përfituan nga bashkëpunimi: Viktualenbryderët sollën përvojë lufte dhe fleksibilitet me vete, por mbi të gjitha, vendosja e tyre ishte me çmim më të lirë se mercenarët e zakonshëm, pasi ata bënin plaçkë për llogari të tyre dhe nuk kërkonin të paguheshin ose furnizoheshin. Prijësit, nga ana tjetër, u jepnin një strehim të sigurt nga përndjekja dhe një treg për sendet e plaçkitura—të dyja këto nevoja themelore për ndërtimin e një baze të re operacionesh. [[Pirateria]] në rritje në pjesën jugore të [[Deti i Veriut|Detin e Veriut]] dëmtoi gjithashtu edhe transportin detar të [[Lidhja Hanseatike|Lidhjes Hanseatike]], veçanërisht qytetet e [[Hamburgu]]t dhe [[Bremeni]]t.<ref>{{Cite book|author=Heinrich Schmidt|title=Politische Geschichte Ostfrieslands|year=1975|publisher=G. Rautenberg|language=de|location=Ler|page=79}}</ref> Konfliktet u intesifikuan: pasi secila familje feudale huazonte ''bukanirë'' për të forcuar pozicionin e tyre, askush nuk mund të bënte pa punuar me ta. ===Ekspeditat e Lidhjes Hanseatike kundër prijësve friziano-lindorë=== Edo Viemkeni, prijësi i frizianëve të Rystringut ashtu si dhe Bantit dhe Vangerlandit, e vuri në dukje veten veçanërisht si strehues i {{lang|de|Viktualenbrüder}}.<ref name="Roder"/> Rrjedhimisht, ekspedita e parë ndëshkimore e [[Lidhja Hanseatike|Lidhjes Hanseatike]] u drejtua veçanërisht kundër tij: më 4 korrik [[1398]], ai u desh të siguronte [[Lybeku]]n, [[Bremeni]]n dhe [[Hamburgu]]n që ai të tërhiqte mbrojtjen e tij nga ''Viktualenbryderët'', duke i dëbuar ata nga territori i tij: "''Të gjithë ata që e lexojnë këtë letër ose vihen në dijeni të saj duhet të informohen se unë, Edo Viemkeni, prijës në Distriktin e Rystringerit, rrëfej dhe dëshmojë në këtë letër [...] të distancohem nga Viktualenbryderët, të vjetër dhe të rinj, të cilët kam me vete në këtë kohë dhe të cilët i kam lënë me mua në këtë kohë dhe të cilët i kam lënë në kështjellën time dhe territorin tim [...]''."<ref>{{cite book|author=Matthias Puhle|title=Die Vitalienbruder: Klaus Störtebeker und die Seeräuber der Hansezeit|edition=i 2-të|publisher=Campus Verlag|language=de|location=Frankfurt mbi Main|year=1994|ISBN=3-593-34525-0|page=111}}</ref> Më 2 shkurt [[1400]], në një mbledhje të vogël në Hanseatike në [[Lybeku|Lybek]], u vendso të dërgoheshin njëmbëdhjetë [[Nau#Origjina|koga]] të armatosura me 950 veta drejtë [[Deti i Veriut|Detit të Veriut]].<ref>{{Cite book|title=Hanserecesse: Die Recesse und andere Atken der Hansetage 1256 – 1430|publisher=Hansischen Geschichtsverein|series=Abt. I|volume=4|issue=570|chapter=5|language=de|location=Lajpcig|page=522}}</ref> Keno II Tom Broku reagoi menjëherë, duke kërkuar falje në një letër ndaj [[Lidhja Hanseatike|qyteteve Hanseatike]] të datuar më 25 shkurt për strehimin e Viktualenbryderëve dhe duke premtuar përzënien e tyre të menjëhershme.<ref>{{Cite journal|title=Urkundenbuch der Stadt Lübeck|series=Abt. I|year=1873|journal=Verein für Lübeckesche Geschichte und Altertumskunde|volume=4|issue=692|language=de|page=788}}</ref> Kundërshtarët e Kenos, Hisko i Emdenit dhe Edo Viemkeni, gjithashtu si kont i Oldenburgut, u dhanë mënjëherë detyra të reja Viktualenbryderve të papunë,<ref>{{Cite book|title=Hanserecesse: Die Recesse und andere Atken der Hansetage 1256 – 1430|series=Abt. I|volume=4|issue=589|language=de|location=Lajpcig|page=534}}</ref> pikërisht prijësit që, më pak se dy vjetë më parë, ishin betuar solemnisht të mos bashkoheshin kurrë me piratët. Në vijim, Keno Tom Broku dhe aleatët e tij, veçanërisht Folkmar Alena, Eno Hajtatisna dhe Haro Aldesna, i morën prapë në shërbim piratët. Në këtë mënyrë u formua një ''spirale armatimi'', pasi ishte e vështirë për prijësit individualë të bënin pa ndihmën e Viktualenbryderve, pasi nuk mund të përballonte potencialin ushtarak të piratëve në dispozicion të kundërshtarëve të tij me fuqinë e vetë.{{Sfn|Puhle|1994|p=106}} [[Lidhja Hanseatike|Qyteti Hanseatik]] i [[Lybeku]]t kërkoi veprim: Më 22 prill, flota e dakordësuar Hanseatike u nis nga [[Hamburgu]] drejtë Frizisë Lindore. Më 5 maj, ajo u përballë me Viktualenbryderët në Osterems duke i mundur ata. 80 piratë u vranë, 34 u zunë robër dhe më vonë u ekzekutuan.<ref>{{Cite book|title=Hanserecesse: Die Recesse und andere Atken der Hansetage 1256 – 1430|series=Abt. I|publisher=Hansischen Geschichtsverein|volume=4|issue=591|language=de|location=Lajpcig|pages=538–546}}</ref> [[Lidhja Hanseatike]] e theksoi kërkesën e saj duke e transferuar qytetin dhe kështjellën e Emdenit në të nëpërmjet provostit Hisko më 6 maj. Kjo vendosi themelet për operacionet e ardhshme, nga ku kështjellat dhe pallatet e tjera do të pushtoheshin.<ref group="Shpjegimi">9 maj: Kështjella Larrelt; 12 maj: Kështjella Loquard (rrënuar më 14 qershor); midis 16 dhe 23 majit: Kulla e Marienfeldit (nisi të rrënohej në qershor), Kështjella e Vitmundit, Kështjella e Grothusenit (rrënuar më 14 qershor).</ref> Kjo intransigjencë e bëri ndërmarrjen një sukses të plotë për [[Lidhja Hanseatike|Lidhjen Hanseatike]] dhe më 23 mëja të gjithë prijësit dhe bashkësitë e Frizisë Lindore konfirmuan se ata nuk do ti pranonin kurrë prapë Viktualenbryderët.<ref>{{Cite journal|title=Urkundenbuch der Stadt Lübeck|series=Abt. I|volume=4|journal=Verein für Lübeckesche Geschichte und Altertumskunde|year=1873|issue=699|language=de|location=Lybek|page=793}}</ref> [[Skeda:Focko Ukena.png|parapamje|312px|Pas Betejës së Fushave të Egra, Oko Tom Brok i robëruar para Foko Ukenës. Pikturë romantizuese e historisë nga Tjarko Meyer Cramer, [[1803]].]] ===Rënia e prijësve=== Prania e armatosur e [[Lidhja Hanseatike|Lidhjes Hanseatike]] nuk mund ti shuante konfliktet e prijësve feudalë të Frizisë Lindore, madje ajo i ndërlikoi ato.{{Sfn|Schmidt|2005|p=92}} Në vitin [[1408]], [[Lidhja Hanseatike]] drejtoi një tjetër ekspeditë të armatosur kundër prijësve frizianë. Keno II Tom Broku kërkoi një aleancë me [[Lidhja Hanseatike|qytetet Hanseatike]], gjithashtu në mënyrë që të forconte pozicionin e tij në luftërat e vazhdueshme me prijësit e tjerë. Megjithatë, feudalët nuk mund të zhdukeshin nëpërmjet mjeteve ushtarake: Keno II Tom Broku e dëboi Hisko Abdenën nga Emdeni, por do të vdiste në mënyrë të parakohshme. Nën sundimin e të birit, Okos së II, Familja do ta humbiste rëndësinë. Në fillim të [[shekulli XV|shekullit të XV]], gjithësesi, feudet hasën në rezistencë në rritje nga klasa fshatare.{{Sfn|Schmidt|2006|p=34}} Kriza ekonomike përfundoi dhe me ekonominë e ztabilizuar, vetë-besimi i fermerëve rifitoi forcë. Foko Ukena nga Leri kuptoi se si ta përdorte vetë-besimin në rritje të klasës fshatare, duke i nxitur ata kundër Familjes Tom Brok: ai e mundi Okon dhe aleatët e tij në Betejën e Deternit ([[1426]]) dhe në Betejën e Fushave të Egra (afër Oldeborgut në vitin [[1427]]) dhe kështu i dha fund sundimit të Familjes Tom Brok. Feudet u vunë gjithmonë e më shumë nën trysni: [[Hamburgu]] krijoi një ekspeditë të tretë të rëndësishme ndëshkimore kundër Sibet Lubensonit, nipit të Edo Viemkenit. Simoni i Utrehtit u nis për në Emden në vitin [[1433]] me 21 anije, duke e pushtuar qytetin. Sibetsburgu u rrënua në vitin [[1435]]. Kundër Foko Ukenës, ndërkohë prijësi më i fuqishëm në Frizinë Lindore, u krijua një grup prijësisht dhe bashkësishë fshatare nën udhëheqjen e gretsielerit Edzard Sirksenës. Bashkësive fshatare në dukje u mungonte forca e brendshme për të luftuar feudalin tashmë të urryer.{{Sfn|Schmidt|2006|p=35}} Gjithësesi, prirja drejtë lirisë e nxitur në bashkësi, Foko kishte ditur se si ta përdorte atë në luftën kundër Oko Tom Brokut, tani ishte kthyer kundër tij. {{Sfn|Schmidt|2005|p=104}} Foko u mund dhe u dëbua. Ai do të vdiste në vitin [[1436]] në [[Groningen]]. Me ngjitjen e Familjes Sirksena, prijësit feudalë në Frizinë Lindore morën fund, pasi perandori Frederiku III e ngriti Ulrik Sirksenën në rangun e kontit perandorak duke i dhënë atij Frizinë Lindore si feud konte perandorake. Nën sundimin e tij, fshatarët dhe feudalët mund të konsideroheshin të paqësuar: koha e luftërave të brendshme feudale nën ndikimin e tij morën fund.{{Sfn|Schmidt|2005|p=109}} Disa familje feudale arritën të pranoheshin në shërbimin e fisnikërisë. Për shembull, Albert von Rhaude ose von Jemgum ([[1500]]–[[1545]]), një pasardhës i Evo Tamenës nga Jemgumi, u bë drost i kontit të Frizisë Lindore në Fridburg, në Aurik dhe në Berum. Një nga pasardhësit e tij u martua në fisnikërinë [[vestfalia]]ne. ==Kontët e Frizisë Lindore== ===Dera Sirksena=== ====Tabela e sunduesve==== {| class="wikitable sticky-header" ! colspan=2| Sunduesi !! Lindja !! Sundimi !!Pjesa e sunduar/<br>kontea !! Bashkëshortja !! Vdekja !!Shënime |- style="background:#fff;color:inherit| Ulriku I ||[[Skeda:Ulrich I (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|[[1408]]<br>Norden<br><small>I biri i Eno Edzardisnës dhe Gelës së Manslagtit</small> |align=center|[[1464]] – 26 shtator [[1466]]||Kontea e Frizisë Lindore||''Një grua e parë''<br>pa fëmijë<br><br>Theda Ukena<br>[[1455]]<br>gjashtë fëmijë |align=center|26 shtator [[1466]]<br>Emden<br><small>mosha 57–58</small>||Konti i parë i Frizisë Lindore. Perandori Frederiku III e ngriti Ulrikun në rangun e kontit perandorak në vitin [[1464]].<ref name=";color:#000"Ulrich""/> |- style="background:#fff;color:inherit|align=;color:#000"center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Theda Ukenës ([[1466]]-[[1480]])''</small><ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|year=1997|chapter=Theda (Gräfin von Ostfriesland)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2722/Theda.pdf|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=364–365}}</ref> |rowspan="2"| Nuk pati pasardhës. Kontea i shkoi vëllait të tij. |- style="background:#fff;color:inherit| Eno I ||[[Skeda:Enno I (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|1 qershor [[1460]]<br><small>Djali i parë i Ulrikut të I dhe Theda Ukenës</small><ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter=Enno I|year=1997|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2009/Enno-I.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=93–94}}</ref> |align=center|26 shtator [[1466]] – 19 shkurt [[1491]]||Kontea e Frizisë Lindore||''I pamartuar'' |align=center|19 shkurt [[1491]]<br>Fridburg<br><small>mosha 30</small> |- style=;color:#000"background:#fff;color:inherit| Edzardi I ''i Madhi'' ||[[Skeda:Jacob Cornelisz van Amsterdam.jpg|113px]] |align=center|15 janar [[1462]]<br>Gretsiel<br><small>Djali i dytë i Ulrikut të I dhe Theda Ukenës</small> |align=center|19 shkurt [[1491]] – 14 shkurt [[1528]]||Kontea e Frizisë Lindore||Elisabeta e Rietbergut<br>1498<br>tre fëmijë |align=center|14 shkurt [[1528]]<br>Emden<br><small>mosha 62</small>|| Sunduesi, nën të cilin Frizia Lindore pati shtrirjen më të madhe<ref name="Edzard"/> |- style="background:#fff;color:inherit| Eno II ||[[Skeda:Enno II (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|[[1505]]<br><small>I biri i Edzardit të I dhe Elisabetës së Rietbergut</small> |align=center|14 shkurt [[1528]] – 24 shtator [[1540]]||Kontea e Frizisë Lindore||Ana e Oldenburgut<br>[[1530]]<br>gjashtë fëmijë |align=center|24 shtator [[1540]]<br>Emden<br><small>mosha 34-35</small>||Djali i madh i Edzardit të I. Kishte një vëlla:<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2008/Enno-II.pdf|chapter=Enno II|year=1997|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=94–96}}</ref> *'''Johanin e I të Frizisë Lindore''': babai i tyre, Edzardi I kishte futur {{lang|la|primogenitura}} në kontenë e Frizisë Lindore, kështu që Eno II e trashëgoi kontenë i vetëm. Megjithë ambiciet e tij, Johani e njohu gjithmonë të drejtën e vëllait të tij dhe nuk e diskutoi trashëgiminë. Megjithë këtë, Johani llogaritet si i I.<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2310/Johann-der-Aeltere.pdf|chapter=Johann (d.Ä.) [Graf von Ostfriesland]|editor=Martin Tielke|year=1997|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|language=de|pages=191–192}}</ref> |- style=;color:#000"background:#fff;color:inherit|align="center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Anës së Oldenburgut ([[1540]]–[[1561]])''</small><ref>{{Cite book|author=Heiko Ebbel Janssen|volume=3|chapter=Anna (Gräfin von Ostfriesland)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1725/Anna.pdf|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=2001|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220622-1|pages=23–25}}</ref> |rowspan="3"| Bijtë e Enos së II, sunduan së bashku, deri në vitin [[1561]] nën regjencën e nënës së tyre. Kjo bashkë-regjencë nënkupton se ligji i {{lang|la|primogenitura}} i nxjerë nga babai i tyre, Edzardi i Madh, mund të ketë qenë shfuqizuar. |- style="background:#fff;color:inherit| Edzardi II ||[[Skeda:Edzard II (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|24 qershor [[1532]]<br>Gretsiel<br><small>Djali i madh i Enos së II dhe Anës së Oldenburgut</small> |align=center|24 shtator [[1540]] – 1 mars [[1599]] |rowspan=;color:#000"2"|Kontea e Frizisë Lindore|| Katerina e Suedisë<br>1 tetor [[1559]]<br>[[Stokholmi|Stokholm]]<br>dhjetë fëmijë<ref>{{Cite book|year=1997|author=Walter Deeters|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2023/Edzard-II.pdf|chapter=Edzard II|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=85–86}}</ref> |align=center|1 mars [[1599]]<br>Aurik<br><small>mosha 66</small> |- style="background:#fff;color:inherit| Johani II<ref group=";color:#000"Shpjegimi"">I llogaritur si i II-ti pas ungjit të tij, Johanit të I, i cili nuk sundoi.</ref> || |align=center|29 shtator [[1538]]<br>Aurik<br><small>Djali i dytë i Enos së II dhe Anës së Oldenburgut</small> |align=center|24 shtator [[1540]] – 29 shtator [[1591]]||''I pamartuar'' |align=center|29 shtator [[1591]]<br>Kështjella Stikhausen<br><small>mosha 53</small><ref>{{Cite book|author=Hajo van Lengen|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2309/Johann-der-Mittlere.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=1997|chapter=Johann (d.M.) (Graf von Ostfriesland)|volume=2|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=192}}</ref> |- style="background:#eff;color:inherit| Katerina e Suedisë ||[[Skeda:Katarinawasaofl.jpg|113px]] |align=center|6 qershor [[1539]]<br>[[Stokholmi|Stokholm]]<br><small>E bija e [[Gustav I i Suedisë|Gustavit të I të Suedisë]] dhe Margareta Leijonhufvudit</small> |align=center|1 mars [[1599]] – 21 dhjetor [[1610]]||Kontea e Frizisë Lindore<br><small>(në Berum dhe Norden)</small>|| Edzardi II<br>1 tetor [[1559]]<br>[[Stokholmi|Stokholm]]<br>dhjetë fëmijë |align=center|21 dhjetor [[1610]]<br>Berum<br><small>mosha 71</small>|| Trashëgoi nga i shoqi disa qytete në Frizinë Lindore, të cilat ajo i sundoi në mënyrë autonome. Pas vdekjes së saj, zotërimet e saj u ribashkuan me kontenë. |- style=;color:#000"background:#fff;color:inherit|rowspan="2"| Eno III |rowspan="2"|[[Skeda:Ennoeastfrisia-optimiert.jpg|113px]] |rowspan="2" align=center|30 shtator [[1563]]<br>Aurik<br><small>Djali i madh i Edzardit të II dhe Katerinës së Suedisë</small> |align=center style="background:#edf;color:inherit|26 maj [[1586]] – 28 janar [[1600]] |style=;color:#000"background:#edf;color:inherit|Kontea e Rietbergut |rowspan="2"| Valburgis, kontesha e Rietbergut<br>28 janar [[1581]]<br>tre fëmijë<br><br> Ana e Holshtajn-Gotorpit<br>28 janar [[1598]]<br>tre fëmijë |rowspan="2" align=center|19 gusht [[1625]]<br>Lerort<br><small>mosha 61</small> |rowspan="2"| Me gjasa e trashëgoi Rietbergun nga gruaja e tij e parë, ose e sundoi atë në emër të bijës së tij. Traktati i Berumit ([[1600]]) formalisht e ndau trashëgiminë e Valburgës midis bijave të saj dhe Sabina Katarina mori Kontenë e Rietbergut.<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|year=1997|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2007/Enno-III.pdf|chapter=Enno III. (Graf von Ostfriesland)|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=96-97}}</ref> |- style="background:#fff;color:inherit|align=center|1 mars [[1599]] – 19 gusht [[1625]]||Kontea e Frizisë Lindore |- style=;color:#000"background:#edf;color:inherit| Sabina Katarina || |align=center|11 gusht [[1582]]<br>Esens<br><small>Bija e Enos së III dhe Valburgis, konteshës së Rietbergut</small> |align=center|28 janar [[1600]] – 31 maj [[1618]]<ref group="Shpjegimi">Nominalisht sunduese që nga vdekja e së ëmës në vitin [[1586]].</ref>||Kontea e Rietbergut |rowspan=2| 3 mars [[1601]]<br>njëmbëdhjetë fëmijë |align=center|31 May 1618<br><small>aged 35</small>|| E trashëgoi Rietbergun nga e ëma dhe e sundoi atë në dukje vetëm nominalisht (ajo ishte minore në kohën e vdekjes së nënës së saj) deri në vitin [[1600]]. Kontea iu dha asaj vetëm nga Traktati i Berumit ([[1600]]).<ref name="Johan3">{{Cite book|author=Walter Deeters|year=1997|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2308/Johann-der-Juengere.pdf|chapter=Johann (d.J.) (Graf von Ostfriesland und Rietberg)|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|language=de|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|pages=193}}</ref> |- style="background:#edf;color:inherit| Johani III || |align=center|[[1566]]<br>Aurik<br><small>Djali i dytë i Edzardit të II dhe Katerinës së Suedisë</small> |align=center|31 maj [[1618]] – 23 janar [[1625]]||Kontea e Rietbergut |align=center|23 janar [[1625]]<br>Rietberg<br><small>mosha 58-59</small>|| Vëllai i Enos së III, e sundoi Rietbergun pas vdekjes së gruas dhe mbesës së tij, Sabina Katarinës.<ref name=";color:#000"Johan3""/> |- style="background:#edf;color:inherit| Ernest Kristofori || |align=center|1 prill [[1606]]<br><small>Djali i madh i Johanit të III dhe Sabina Katarinës</small> |align=center|23 janar [[1625]] – 31 dhjetor [[1640]]||Kontea e Rietbergut|| Albertina Maria e Shën Martinit<br>10 nëntor [[1626]]<br>pa fëmijë |align=center|31 dhjetor [[1640]]<br>[[Këlni|Këln]]<br><small>mosha 34</small>|| Nuk la pasardhës. Kontea i kaloi vëllait të tij. |- style=;color:#000"background:#fff;color:inherit| Rudolf Kristiani ||[[Skeda:Rudolf Christian (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|2 qershor [[1602]]<br>Hage<br><small>Djali i madh i Enos së III dhe Anës së Holshtajn-Gotorpit</small> |align=center|19 gusht [[1625]] – 17 prill [[1628]]||Kontea e Frizisë Lindore|| ''I pamartuar'' |align=center|17 prill [[1628]]<br>Hage<br><small>mosha 25</small>|| Gjysmë-vëllai i Sabina Katarinës, trashëgoi kontenë kryesore të Frizisë Lindore. Nuk la pasardhës. Kontea i kaloi të vëllait.<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|editor=Martin Tielke|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2673/Rudolf-Christian.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|chapter=Rudolf Christian (Graf von Ostfriesland)|year=1997|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=318}}</ref> |- style="background:#fff;color:inherit| Ulriku II ||[[Skeda:Ulrich II (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|6 korrik [[1605]]<br>Aurik<br><small>Djali i dytë i Enos së III dhe Anës së Holshtajn-Gotorpit</small> |align=center|17 prill [[1628]] – 1 nëntor [[1648]]||Kontea e Frizisë Lindore|| Juliana e Hese-Darmshtadtit<br>5 mars [[1631]]<br>tre fëmijë<ref>{{Cite book|year=1997|author=Walter Deeters|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2740/Ulrich-II.pdf|volume=2|chapter=Ulrich II (Graf zu Ostfriesland)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=383–384}}</ref> |align=center|1 nëntor [[1648]]<br>Aurik<br><small>mosha 43</small>|| |- style=;color:#000"background:#edf;color:inherit| Johani IV || |align=center|31 maj [[1618]]<br>Rietberg<br><small>Djali i dytë i Johanit të III dhe Sabina Katarinës</small> |align=center|31 dhjetor [[1640]] – 7 gusht [[1660]]||Kontea e Rietbergut|| Ana Katarina Ernestina e Salm-Rajfershajdit<br>3 mars [[1647]]<br>pesë fëmijë |align=center|7 gusht [[1660]]<br>Rietberg<br><small>mosha 42</small>|| |- style="background:#fff;color:inherit|align=;color:#000"center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Julianës së Hese-Darmshtadtit ([[1648]]–[[1651]])''</small><ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|year=1997|chapter=Juliane (Gräfin von Ostfriesland)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2304/Juliane.pdf|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=195–196}}</ref> |rowspan="2"| Në vitin [[1654]], kontea u ngrit në rangun e një principate. Johani IV nuk pati pasardhës meshkuj, kështu që principata i kaloi të vëllait. |- style="background:#fff;color:inherit| Eno Ludvigu ||[[Skeda:Enno Ludwig (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|29 tetor [[1632]]<br>Aurik<br><small>Djali i madh i Ulrikut të II dhe Julianës së Hese-Darmshtadtit</small> |align=center|1 nëntor [[1648]] – 4 prill [[1660]]||Kontea e Frizisë Lindore<br><small>(deri në vitin [[1654]])</small><br><br>Principata e Frizisë Lindore<br><small>(nga viti [[1654]])</small>||Justina Sofia e Barbi-Myhlingenit<br>7 nëntor [[1656]]<br>dy fëmijë |align=center|4 prill [[1660]]<br>Aurik<br><small>mosha 27</small><ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2006/Enno-Ludwig.pdf|chapter=Enno Ludwig (Graf, seit 1654 Fürst von Ostfriesland)|year=1997|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=97–98}}</ref> |- style=;color:#000"background:#fff;color:inherit| Xhorxh Kristiani ||[[Skeda:Georg Christian (Fürst von Ostfriesland) - Ostfriesischen Landschaft.jpg|113px]] |align=center|6 shkurt [[1634]]<br>Aurik<br><small>Djali i dytë i Ulrikut të II dhe Julianës së Hese-Darmshtadtit</small> |align=center|4 prill [[1660]] – 6 qershor [[1665]]|| Principata e Frizisë Lindore||Kristina Sharlota e Vyrtembergut<br>14 maj 1662<br>tre fëmijë |align=center|6 qershor [[1665]]<br>Aurik<br><small>mosha 31</small>|| Vëllai i Eno Ludvigut.<ref>{{Cite book|author=Sabine Heißler|volume=1|year=1993|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2184/Georg-Christian.pdf|chapter=Georg Christian (Graf, seit 1662 Fürst von Ostfriesland)|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-392536575-1|pages=159–160}}</ref> |- style="background:#edf;color:inherit|align=;color:#000"center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Ana Katarina Ernestinës së Salm-Rajfershajdit ([[1660]]-[[1666]])''</small> |rowspan="2"| Nuk la pasardhës. Kontea i kaloi të vëllait. |- style="background:#edf;color:inherit| Fridrish Vilhelmi || |align=center|16 shtator [[1650]]<br>Rietberg<br><small>Djali i madh i Johanit të IV dhe Ana Katarina Ernestinës së Salm-Rajfershajdit</small> |align=center|7 gusht [[1660]] – 7 tetor [[1677]]||Kontea e Rietbergut|| ''I pamartuar'' |align=center|7 tetor [[1677]]<br>afër [[Strasburg]]ut<br><small>mosha 27</small> |- style=;color:#000"background:#fff;color:inherit|align="center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Kristina Sharlotës së Vyrtembergut ([[1665]]–[[1690]])''</small><ref>{{Cite book|author=Sabine Heißler|volume=1|chapter=Christine Charlotte|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1942/Christine-Charlotte.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=1993|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-392536575-1|pages=75–77}}</ref> |rowspan="2"| |- style="background:#fff;color:inherit| Kristian Eberhardi ''Paqëtuesi'' ||[[Skeda:Christian Eberhard (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|1 tetor [[1665]]<br>Esens<br><small>I biri i Xhorxh Kristianit dhe Kristina Sharlotës së Vyrtembergut</small> |align=center|6 qershor [[1665]] – 30 qershor [[1708]]|| Principata e Frizisë Lindore||Eberhadina Sofia e Oetingen-Oetingenit<br>7 nëntor [[1656]]<br>dhjetë fëmijë<br><br>Ana Juliana e Kleinaut<br>[[1701]]<br><small>(''morganatike'')</small><br>një fëmijë<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter=Christian Eberhard|year=1997|editor=Martin Tielke|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1943/Christian-Eberhard.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|pages=59–60}}</ref> |align=center|30 qershor [[1708]]<br>Aurik<br><small>mosha 42</small> |- style=;color:#000"background:#edf;color:inherit| Franc Adolf Vilhelmi || |align=center|13 nëntor [[1651]]<br>Rietberg<br><small>Djali i dytë i Johanit të IV dhe Ana Katarina Ernestinës së Salm-Rajfershajdit</small> |align=center|7 tetor [[1677]] – 15 mars [[1680]]||Kontea e Rietbergut|| ''I pamartuar'' |align=center|15 mars [[1690]]<br>[[Strasburg]]<br><small>mosha 38</small>|| Vëllai i Fridrish Vilhelmit, abdikoi për bërë prift, por mbeti regjent për vëllain e tij të vogël (megjithëse tashmë një i rritur), si dhe do të rikthehej për regjencën e mbesës së tij. |- style="background:#edf;color:inherit|align=;color:#000"center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Franc Adolf Vilhelmit, konti i Rietbergut ([[1680]]–[[1685]])''</small> |rowspan="2"| |- style="background:#edf;color:inherit| Ferdinand Maksimiliani || |align=center|8 maj [[1653]]<br>Rietberg<br><small>Djali i tretë i Johanit të IV dhe Ana Katarina Ernestinës së Salm-Rajfershajdit</small> |align=center|15 mars [[1680]] – 10 qershor [[1687]]||Kontea e Rietbergut|| Johaneta Elizabeta Franciska e Mandershajd-Blankenhajmit<br><small>(26 shtator [[1663]]–29 prill [[1704]])</small><br>4 tetor [[1685]]<br>Blankenhajm<br>një fëmijë |align=center|10 qershor [[1687]]<br><small>mosha 34</small> |- style=;color:#000"background:#edf;color:inherit|align="center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Franc Adolf Vilhelmit, kontit të Rietbergut ([[1687]]–[[1690]])<br>Regjenca e Fridrish Kristianit të Pletenbergut dhe Herman Vernerit të Volf-Meternikut ([[1690]]-[[1702]], caktim perandorak)''</small> |rowspan="2"| U ngjit si e mitur. Pas vdekjes së saj kontea u trashëgua nga Familja Kaunitz. |- style="background:#edf;color:inherit| Maria Ernestina Franciska ||[[Skeda:Marie Ernestina z Rietbergu.jpg|113px]] |align=center|1 gusht [[1686]]<br>Rietberg<br><small>E bija e Ferdinand Maksimilianit dhe Johaneta Elizabeta Franziskës së Mandershajd-Blankenhajmit</small> |align=center|10 qershor [[1687]] – 1 janar [[1758]]||Kontea e Rietbergut|| Maksimilian Ulriku i Kaunitzit<br>6 gusht [[1699]]<br>gjashtëmbëdhjetë fëmijë |align=center|1 janar [[1758]]<br>[[Vjena|Vjenë]]<br><small>mosha 71</small> |- style=;color:#000"background:#edf;color:inherit|colspan=8 align=center|''Rietbergu u trashëgua nga Familja Kaunitz'' |- style="background:#fff;color:inherit| Xhorxh Alberti ||[[Skeda:Georg Albrecht Cirksena, by Johann Conrad Eichler (1680-1748).jpg|113px]] |align=center|13 qershor [[1690]]<br>Aurik<br><small>Djali i Kristian Eberhardit dhe Eberhardina Sofies së Oetingen-Oetingenit</small> |align=center|30 qershor [[1708]] – 12 qershor [[1734]]|| Principata e Frizisë Lindore||Kristina Luiza e Nasau-Idshtajnit<br>24 shtator [[1709]]<br>Idshtajn<br>pesë fëmijë<br><br>Sofia Karolina e Brandenburg-Kulmbahut<br>8 dhjetor [[1723]]<br>Berum<br>pa fëmijë<ref>{{Cite book|author=Rolf Uphoff|volume=2|chapter=Georg Albrecht (Fürst von Ostfriesland)|editor=Martin Tielke|year=1997|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2185/Georg-Albrecht.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9}}</ref> |align=center|12 qershor [[1734]]<br>Kështjella Sandhorst<br><small>mosha 43</small>|| |- style=;color:#000"background:#fff;color:inherit| Karl Edzardi ||[[Skeda:Carl Edzard (Fürst von Ostfriesland) – Porträt im Besitz der Ostfriesischen Landschaft (18. Jh.).jpg|113px]] |align=center|18 qershor [[1716]]<br>Aurik<br><small>I biri i Xhorxh Albertit dhe Kristina Luizës së Nasau-Idshtajnit</small> |align=center|12 qershor [[1734]] – 25 maj [[1744]]|| Principata e Frizisë Lindore||Sofia Vilhelmina e Brandenburg-Kulmbah-Bajrotit<br>25 qershor [[1734]]<br>një fëmijë |align=center|25 maj [[1744]]<br>Aurik<br><small>mosha 27</small>||Princi i fundit i Frizisë Lindore nga Dera Sirksena. Ai do të vdiste pa fëmijë. Pas vdekjes së tij, shteti u pushtua nga mbreti [[Frederiku i Madh|Frederiku II]] i [[Prusia|Prusisë]].<ref name="Karl Edzard">{{Cite book|author=Stefan Pötzsch|chapter=Carl Edzard|year=1997|editor=Martin Tielke|publisher=Ostfriesische Landschaft|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1946/Carl-Edzard.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|volume=2|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=57–59}}</ref> |- style="background:#fff;color:inherit| colspan=;color:#000"8" align="center"| ''Frizia Lindore u aneksua nga [[Prusia]]'' |} ==Zotërimet vasale== Para themelimit të kontesë perandorake në vitin [[1464]], Frizia Lindore përbëhej nga një grupim zonash nën pushtetin e familjeve të fuqishme dhe të dobëta. Këto familje e kishin fuqinë e tyre nga pronësia e tokave, ushtrimi i posteve publike dhe ndërtimi i kështjellave, fortesave dhe pallateve të shumta. Disa prijës fituan pushtet vetëm brenda fshatrave të tyre, ndërsa disa prijës të tjerë morën kontrollin e mjaft fshatrave ose madje edhe distrikteve të tëra. Kur Ulriku I u përurua si kont perandorak në vitin [[1464]], mjaft prijës u bënë vasalë të tij. Statusi i këtyre prijësve ishte shumë i paqartë për një kohë të gjatë. Disa prijës zotëronin vetëm një fortesë me tokat përreth. Prijës të tjerë, megjithatë, arritën të fitonin të drejta sovrane dhe autoritet mbi drejtësinë në zonën e tyre.<ref>{{cite journal|author=Harm Wiemann|title=Studien zur Entstehung der Häuptlingsherrschaft|journal=Emder Jahrbuch|volume=42|year=1962|language=de|pages=16–74}}</ref> Kjo i dha udhë dukurisë së ashtuquajtur të zotërimeve. Në vitin [[1728]], kishte dhjetë nga këto zotërime. Ato ishin nën kontrollin e një zoti, që nga ana e tij kishte një marrëdhënie varësie me sovranin e Frizisë Lindore. Numri i zotërimeve ndryshoi përgjatë kohës. Për shembull, zoti i fundit i Pevsumit dhe Vokuardit, Hojko Maninga, ra në vështirësi financiare dhe i shiti zotërimet e tij te konti Edzardi II, në vitin [[1565]]. Gjithashtu, zotërimet e Lokuardit dhe Kampenit u shitën te Edzardi II, në vitin [[1568]].<ref>{{Cite book|author=Otto Houtrouw|title=Ostfriesland: Eine geschichtlich-ortskundige Wanderung gegen Ende der Fürstenzeit|year=1889|language=de|publisher=Aurich|page=368}}</ref> Ndonjëherë krijoheshin edhe zotërime të reja. Në vitin [[1642]], Ulriku II i dha zotërimin e Logës, gjithashtu të quajtur Evenburg, si feud Erhardit të Ehrentroterit. Konti kishte borxhe ndaj kolonelit që ai nuk mund ta paguante. Erhardi i Ehrentroterit ndërtoi një kështjellë, Evenburgun, të emërtuar sipas gruas së tij, Evës së Ungnadit. Zotërimi përfshinte gjithashtu fshatin e Logabirumit.<ref>Braukmüller, Heide and Neumann, Detlev (1996). ''Zur Geschichte der Evenburg.'' Leer: Reinhard, {{ISBN|3-927139-24-6}}</ref> Në vitin [[1728]] Kontea e Frizisë Lindore përfshinte këto zotërime vasale:<ref>{{Cite book|author=Martin Jhering|title=Hofleben in Ostfriesland. Die Fürstenresidenz Aurich im Jahre 1728|year=2005|language=de|publisher=Hanover}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! Stema !! Vendndodhja !! Zotërimi !! Zot në vitin 1728 |- | align=center | {{Flagicon image|DEU Luetetsburg COA.svg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipLütetsburg1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Lytetsburgut || Karl Filipi i Inhausenit dhe Kniphausenit |- | align=center | {{Flagicon image|DEU Goedens COA.svg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipGödens1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Godensit || Burçard Filipi i Fridagut |- | align=center | {{Flagicon image|DEU Dornum COA.svg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipDornum1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Dornumit || Haro Joakimi i Klosterit <small>(Norderburgut)</small><br/>Beatriks Dorothea Beninga <small>(Beningaburgut)</small> |- | align=center | {{Flagicon image|Wappen Jennelt.jpg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipJennelt1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Jeneltit || Friedrish Ernsti i Inhausenit dhe Kniphausenit |- | align=center | {{Flagicon image|Ripperda.gif|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipPetkum1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Petkumit || Pieter Hieronimus Riperda |- | align=center | {{Flagicon image|Wappen Rysum.jpg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipRysum1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Risumit || Benjamin von Honstede |- | align=center | {{Flagicon image|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipUp-andWolthusen1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Uphausenit dhe Volthusenit || Qyteti i Lirë i Emdenit |- | align=center | {{Flagicon image|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipBorssum1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Borsumit || Qyteti i Lirë i Emdenit |- | align=center | {{Flagicon image|DEU Oldersum COA.svg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipOldersum1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Oldersumit || Qyteti i Lirë i Emdenit |- | align=center | {{Flagicon image|DEU Loga COA.svg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipLoga1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Logës || Erhard Friedrish i Vedel-Jarlsbergut |} ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Prijësit mesjetarë në Frizinë Lindore]] * [[Kompania e Emdenit]] * [[Saksonia e Ulët]] * [[Prusia]] * [[Frederiku i Madh]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] * [[Lista e kontëve të Burgundisë]] * [[Landgraviati i Brabantit]] * [[Kontët e Lovenit]] * [[Dukati i Jyliçit]] * [[Kontea e Loonit]] * [[Kontët dhe dukët e Gueldersit]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit]] * [[Lista e monarkëve të Luksemburgut]] * [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut]] * [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Monarkia e Belgjikës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Konti i Hollandës]] * [[Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut]] * [[Konti i Hainautit]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] * [[Konti i Zutfenit]] * [[Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] {{Div col end}} ==Shpjegimet== {{Reflist|group=Shpjegimi}} == Referime == {{Reflist|34 em}} ==Bibliografia== {{Refbegin|34 em}} {{Commons category|Counts of East Frisia|Kontët e Frizisë Lindore}} * {{Cite book|author1=Karl-Ernst Behre|author2=Hajo van Lengen|title=Ostfriesland: Geschichte und Gestalt einer Kulturlandschapft|year=1995|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|language=de|page=131}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|volume=1|year=1993|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3014/Inn-Kyphausen-familie.pdf|chapter=Zu Innhausen und Knyphausen Familie|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-392536575-1|pages=196–198}}{{Lidhje e vdekur}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|editor=Martin Tielke|year=1997|chapter=Cirksena Dynastie|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1938/Cirksena-dynastie.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|pages=60–62}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|year=1997|editor=Martin Tielke|chapter=Theda (Gräfin von Ostfriesland)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2722/Theda.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=364–365}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|chapter=Enno I|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2009/Enno-I.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=1997|volume=2|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=93–94}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|chapter=Enno II|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2008/Enno-II.pdf|year=1997|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|volume=2|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=94–96}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2310/Johann-der-Aeltere.pdf|chapter=Johann (d.Ä.) (Graf von Ostfriesland)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=1997|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|pages=191–192}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2308/Johann-der-Juengere.pdf|chapter=Johann (d.J.) (Graf von Ostfriesland und Rietberg)|year=1997|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=193}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|year=1997|volume=2|chapter=Edzard II|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2023/Edzard-II.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|editor=Martin Tielke|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=85–86}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|year=1997|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2007/Enno-III.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|chapter=Enno III. (Graf von Ostfriesland)|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=96-97}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|editor=Martin Tielke|year=1997|volume=2|publisher=Ostfriesische Landschaft|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2308/Johann-der-Juengere.pdf|chapter=Johann (d.J.) (Graf von Ostfriesland und Rietberg)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=193}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|year=1997|volume=2|chapter=Rudolf Christian (Graf von Ostfriesland)|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2673/Rudolf-Christian.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|editor=Martin Tielke|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|pages=318}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|editor=Martin Tielke|volume=2|year=1997|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2740/Ulrich-II.pdf|chapter=Ulrich II. (Graf zu Ostfriesland)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|pages=383–384}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|chapter=Juliane (Gräfin von Ostfriesland)|editor=Martin Tielke|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2304/Juliane.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=1997|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=195–196}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|year=1997|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2006/Enno-Ludwig.pdf|chapter=Enno Ludwig (Graf, seit 1654 Fürst von Ostfriesland)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=97–98}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter=Christian Eberhard|editor=Martin Tielke|year=1997|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1943/Christian-Eberhard.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|pages=59–60}} * Ernst Esselborn: ''Das Geschlecht Cirksena'', Berlin 1945 * {{Cite book|author=Hidde Feenstra|volume=3|chapter=Manninga Familie|editor=Martin Tielke|year=2001|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2597/Manninga-familie.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220622-1|pages=278–280}} * {{Cite book|author=Ernst Friedländer|year=1878|via=Cartago|language=de|url=http://www.cartago.nl/nl/oorkonde/oub0044.xml|title=Ostfriesisches Urkundenbuch I. Emden 1878, Urkunde Nr. 44|page=41|access-date=23 gusht 2025|archive-date=6 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191006234628/http://www.cartago.nl/nl/oorkonde/oub0044.xml|url-status=dead}} * {{Cite book|author=Sabine Heißler|publisher=Ostfriesische Landschaft|volume=1|editor=Martin Tielke|year=1993|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2184/Georg-Christian.pdf|chapter=Georg Christian. (Graf, seit 1662 Fürst von Ostfriesland)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|language=de|isbn=978-392536575-1|pages=159–160}} * {{Cite book|author=Sabine Heißler|volume=1|chapter=Christine Charlotte|editor=Martin Tielke|year=1993|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1942/Christine-Charlotte.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-392536575-1|pages=75–77}} * {{Cite book|author=Otto Houtrouw|title=Ostfriesland: Eine geschihtlich-ortskundige Wanderung gegen Ende der Fürstenzeit|publisher=Dunkmann|year=1889|language=de|location=Aurik}} * {{Cite book|author=Heiko Ebbel Janssen|volume=3|editor=Martin Tielke|chapter=Anna (Gräfin von Ostfriesland)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1725/Anna.pdf|year=2001|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220622-1|pages=23–25}} * Martin Jhering: ''Hofleben in East Frisia. Die Fürstenresidenz Aurich im Jahre 1728'', Hannover 2005 * {{Cite journal|author=Anton Kappelhoff|year=1966|journal=Emder Jahrbuch für historische Landeskunde Ostfrieslands|title=Die Entwicklung der landesherrlichen Hoheitsrechte in Ostfriesland un ihr Niederschlag in der Münzprägung|volume=46|language=de|pages=5–110}} * {{Cite book|author=Hajo van Lengen|title=Geschichte des Emsingerlandes vom frühen 13. bis zum späten 15. Jh.|year=1976|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|location=Aurik}} * {{Cite book|author=Hajo van Lengen|year=1997|editor=Martin Tielke|chapter=Johann (d.M.) (Graf von Ostfriesland)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2309/Johann-der-Mittlere.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|volume=2|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=192}} * {{Cite book|author=Hajo van Lengen|volume=2|year=1997|editor=Martin Tielke|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2741/Ulrich-I.pdf|chapter=Ulrich I (Graf zu Ostfriesland)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|pages=376–383}} * {{Cite book|author=Hajo van Lengen|volume=3|publisher=Ostfriesische Landschaft|year=2001|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1890/Beninga-familie.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|chapter=Beninga (Häuptlingsfam.), Beningamannen|language=de|isbn=978-393220622-1|pages=35–40}} * {{Cite book|author=Hajo van Lengen|volume=3|editor=Martin Tielke|year=2001|chapter=Cirksena (Häuptlingsfam.)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1940/Cirksena-familie.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220622-1|pages=83–86}} * {{Cite book|author=Hajo van Lengen|volume=3|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2103/Folkeld-Kampana.pdf|chapter=Folkeld Kampana (Folkelde, Folkeldis, Folkelt to Broke, Folculda; volkstümlich: "Quade Foelke")|language=de|year=1997|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220622-1|pages=140–144}} * {{Cite book|author=Stefan Pötzsch|chapter=Carl Edzard|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1946/Carl-Edzard.pdf|year=1997|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|volume=2|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=57–59}} * {{Cite book|author=Matthias Puhle|title=Die Vitalienbrüder: Klaus Störtebeker und die Seeräuber der Hansezeit|volume=3|year=2012|publisher=Campus-Verlag|language=de|isbn=978-3-593-39801-3}} * Heinrich Reimers: ''East Frisia bis zum Aussterben seines Fürstenhauses'', Bremen 1925 * {{Cite book|author=Almuth Salomon|chapter=Attena (Häuptlingsfam)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1391/Attena-familie.pdf|year=2007|editor=Martin Tielke|volume=4|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220662-7|pages=18–21}} * {{Cite encyclopedia|author=Heinrich Schmidt|title=Ukena, Focko|volume=26|url=https://daten.digitale-sammlungen.de/0010/bsb00108175/images/index.html?seite=582|year=2016|encyclopedia=Neue Deutsche Biographie|publisher=Duncker & Humblot|language=de|location=Berlin|isbn=978-3-428-11207-4|page=556}} * {{Cite book|author=Heinrich Schmidt|year=2001|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2024/Edzard-I.pdf|chapter=Edzard (Graf von Ostfriesland)|volume=3|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220622-1|pages=123–128}} * {{Cite book|author=Heinrich Schmidt|chapter=Politische Geschichte Ostfrieslands|year=1975|title=Ostfriesland|editor=Schutze des Deiches|publisher=Rautenberg|language=de|volume=5|location=Ler}} * {{Cite book|author=Rolf Uphoff|chapter=Georg Albrecht (Fürst von Ostfriesland)|editor=Martin Tielke|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2185/Georg-Albrecht.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=1997|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9}} * F. Wachter: ''Das Erbe der Cirksena. Ein Stück ostfriesischer Geschichte und des Kampfes um die Vorherrschaft in Norddeutschland.'', Aurich 1921 {{Refend}} [[Kategoria:Historia e Saksonisë]] [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 1464]] [[Kategoria:Themelime shekulli XV në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 1654]] [[Kategoria:Themelime shekulli XVII në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1744]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë]] [[Kategoria:Evropa gjatë mesjetës së vonë]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Lista (politikë)]] [[Kategoria:Historia e gjermanëve]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Principata të shuara]] m44dhxgk38wjf5aiqj7ranr1t47lgns Prijësit mesjetarë të Frizisë Lindore 0 385070 3022780 3021629 2026-08-06T03:49:03Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#thonjëza|thonjëza te referimet]] 3022780 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Ostfriesland um 1300.png|parapamje|372px|Frizia Lindore [[shekulli XIV|shek. XIV]], periudha e prijësve feudalë]] Prijësit feudalë të Frizisë Lindore ([[gjuha gjermane|gjermanisht]]: {{lang|de|Ostfriesischen Häuptilnge}}, [[gjuhët frisiane|frizisht]] {{lang|stq|Hovetlinge}} ose {{lang|stq|Hovedlinge}}) morën pozicione pushteti në Frizinë Lindore përgjatë [[shekulli XIV|shekullit të XIV]], pas kushtetutës së vjetër barazitare nga koha e Lirisë Friziane ishte dukshëm e degraduar. ==Historia e hershme== Frizia Lindore, ndryshe nga zakonisht në kohën e [[feudalizmi|sistemit feudal]], nuk qe subjekt i ndonjë autoriteti qendror në [[Mesjeta|mesjetë]]. Faktikisht, që nga [[shekulli XII|shekujt e XII]] dhe [[shekulli XIII|të XIII]], "frizianët e lirë", siç e quanin ata veten, e kishin organizuar veten në bashkësi rajonale gati si kooperativa famullitare, në të cilat secili anëtar kishte të drejta të barabarta, të paktën në parim. Kjo barazi themelore zbatohej mbi të gjithë zotëruesit e fermave dhe pronat e tyre të lidhura në fshatrat dhe famullitë përkatëse.<ref>{{Cite book|author=Heinrich Schmidt|language=de|url=https://books.google.al/books?id=UaV-AAAAMAAJ|chapter=Das östliche Friesland um 1400: Territorialpolitische Strukturen und Bewegungen|title=Störtebeker: 600 Jahre nach seinem Tod|editor=Wilfried Ehbrecht|publisher=Porta-Alba-Verlag|year=2005|location=Trir|ISBN=978-3-933701-14-5|pages=86}}</ref> Fuksionet publike të gjykatësve ose ''redjeven'' ([[gjuha latine|latinisht]]: {{lang|la|consules}}) caktoheshin nëpërmjet zgjedhjeve vjetore. [[de fakto|De facto]], disa fisnikë qëndruan jashtë këtij {{lang|la|universitas}}: në veçanti, anëtarët e familjeve të mëdha dhe të pasura mbanin poste publike. Nga [[shekulli XIII]] e në vazhdim, simbolet e statusit të këtyre fisnikëve ishin shtëpitë prej guri (''stins'', si pararendëse të kështjellave të prijësve të mëvonshëm) dhe ushtritë e vogla mercenare. ==Zhvillimi në familje fisnike== [[Skeda:Unico1.jpg|parapamje|majtas|Prijës në veshjen oborrtare, nga libri i Unico Manning, [[1561]]]] Deri në vitin [[1300]], ky rend barazitar qe i aftë të ruhej, megjithë rivalitetet midis familjeve të fuqishme. Afër fundit të [[shekulli XIV|shekullit të XIV]], megjithatë, filloi një ndryshim demografik: një numër i madh krizash (uri, mungesë e mallrave në treg, epidemitë etj.) çuan në humbjen e rendit publik, duke kulminuar në shpërthimin e epidemisë në vitin [[1349]]/[[1350|50]]. Përveç kësaj, nën përfshirjen nga stuhitë (për shembull Përmbytja e dytë e Marcellusit në vitin [[1362]]), digat e ndërtuar gjatë [[Mesjeta klasike|Mesjetës Klasike]] u çanë, duke përmbytur zonat më parë të banuara: U krijuan Gjiret e Lejit dhe Harles, ashtu si dhe Jades. Këto pasoja katastrofike në një riorganizim të hapsirës publike: "distriktet" më të vegjël si Stadlandi dhe Butjadingeni u shfaqën në lindje, Banti në jug-perëndimtë Gjirit të sapokrijuar të Jades. Këto çarje lanë gjithashtu shenjën e tyre në rendin politik të Frizisë Lindore. Në fundin e [[shekulli XIII|shekullit të XIII]] deri në mesin e [[shekulli XIV|shekullit të të XIV]], fuqia e fisnikëve u bë gjithmonë e më e madhe dhe filluan të marin formë feudalët friziano-lindorë: prijësit mësuan shpejtë për mos ta bazuar autoritetin e tyre nga vullneti i bashkësive, por nga kuptimi dhe mbrojtja e tij si si zotërime dinastike.{{Sfn|Schmidt|2005|p=87}} Për shumë "''frizianë të lirë''" në këtë kohë, ishte një çështje themelore mbijetese, pjesëmarrje e tyre në punët e bashkësisë u zbeh.<ref>{{Cite journal|author=Heinrich Schmidt|title=Piraten gern gesehen|journal=Damals: Das Magazin für Geschichte und Kultur|volume=38|date=4 prill 2006|language=de|page=32}}</ref> Idealët bashkëpunuese të Lirisë Friziane nën këto rrethana nuk mund të mbaheshin. Familjet individuale, më para të privilegjuara si fisnike, filluan ta distancojnë veten e tyre gjithmonë e më shumë nga zotëruesit e fermave fshatare, duke formuar klasën sunduese. Nga mesi i [[shekulli XIV|shekullit të XIV]], titulli "prijës" u bë i zakonshëm dhe bartësit e tij, tani e kuptonin atë si një përcaktim klasor.{{Sfn|Schmidt|2006|p=32}} Pushteti i prijësve bazohej mbi zotërimet e tyre dinastike. Shtëpitë prej guri të ''redjeven'' tani u zhvilluan në kulla dhe kështjella. Kishat e gurit gjithashtu u instrumentalizuan si qendra të pushtetit.<ref>{{Cite book|author=Heinrich Schmidt|year=1999|chapter=Mittelalterliche Kirchengeschichte|editor=Rolf Schäfer|title=Oldenburgische Kirchengeschichte|publisher=Isensee|language=de|location=Oldenburg|ISBN=3-89598-624-0|page=120}}</ref> Gjithashtu për sa i përket përdorimit të tyre ushtarak, ndërtimi (zgjerimi) i kështjellave dëshmonte gjithashtu për ndjesinë në rritje të rangut: prijësit u vendosën më afër fisnikërisë që ekzistonte në pjesën tjetër të [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]], duke e zgjeruar më shumë diferencimin me fshatarët, të cilët tani konsideroheshin si subjeke.{{Sfn|Schmidt|2005|p=89}} I parë nga jashtë Frizisë, një prijës ishte një fisnik gjithësesi; kjo është mënyra se si Sibo Herringa i Atamansburgut përmendet në një dokument të nxjerë në [[Bremeni|Bremen]] në vitin [[1404]]. Prijësit mund të garonin lehtësisht me fisnikërinë e ulët jashtë Frizisë për sa i përket pasurisë, lirisë dhe pavarësisë.<ref>{{Cite journal|author=Almuth Salomon|year=2004|title=Führungsschichten im Jeverland|journal=Oldenburger Schriften|volume=19|publisher=Isensee|language=de|location=Oldenburg|page=80}}</ref> Gjithashtu, duhet marrë parasysh se në shtatëmbëdhjetë të zgjedhurit nga fundi i [[shekulli XI|shekullit të XI]], është pohuar shprehimisht në zgjedhjet e 7-ta, që mbreti Karl u dha të gjithë frizianëve {{lang|la|nobilitatem et libertatem}}, d.m.th. fisnikëri dhe liri. Kështu që çdo frizian i lindur i lirë ishte fisnik dhe i lirë.<ref>{{Cite journal|author=Almuth Salomon|title=Führungsschichten im Jeverland|year=2004|journal=Oldenburger Schriften|volume=19|publisher=Isensee|language=de|location=Oldenburg|page=7}}</ref> Në dallim nga fisnikët e Frizisë, fisnikëria e ulët në pjesën tjetër të [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]] ishte më së shumti me prejardhje jo të lirë ({{lang|la|ministeriales}}). Gjithësesi, [[taksa]]t mbetën të panjohura nën sundimin e prijësve, të cilët fituan një pjesë të madhe të jetesës së tyre nëpërmjet [[pirateria|piraterisë]].<ref>{{Cite book|author=Dieter Zimmerling|title=Störtebeker & Co. Die Blütezeit der Seeräuber in Nord-und Ostsee|publisher=Die Hanse|language=de|year=2000|location=Hamburg|ISBN=3-434-52573-4|page=223}}</ref> Gjithashtu, shpejtë filluan të zhvilloheshin luftërat hakmarrëse midis familjeve drejtuese, të cilat do të rriteshin në konflikte të armatosura. Për të financuar këto konflike, shërbyen edhe plaçkitja e anijeve ashtu si dhe shënjestrimi i tregtarëve nëpërmjet sinjaleve të gënjeshtërta. {{Lang|la|Jus naufragii}} i garantonte prijësve lejen për të zotëruar mbetjet e bregut. Burime të tjera të të ardhurave për prijësit ishin fshatarët vetë-kultivues ashtu si dhe dhënia me qira e fermave dhe tokave, pjesëmarrja në tregtinë e largësive të mëdha dhe, gjithmonë e më shumë, shitja e fuqisë së tyre mbrojtëse te shtresat e ulta.{{Sfn|Schmidt|2006|p=33}} ==Familjet prijëse== {| class="wikitable float-right" |+Familjet më të rëndësishme prijëse të Frizisë Lindore rreth vitit 1400 ! Qendra kryesore !! Familja |- | Broke / Marienhafe || Tom Brok |- | Emden || Abdena |- | Faldern || Aildesna |- | Dornum dhe Nese || Atena |- | Gretsiel / Norden || Sirksena |- | Inhausen / Ostringen || Tjarksena |- | Langvarden / Inhausen / Kniphausen || Oneken, më vonë e emërtuar e Inhausenit dhe Kniphausenit |- | Lytetsburg / Pevsum || Maninga |- | Nermor / Ler || Ukena |- | North || Idzinga |- | Osterhusen || Alena |- | Rystringen / Bant || Viemken (Papinga) |- | Vitmund / Dornum || Kankena |- | Virdum || Beninga |- | Rodenkirshen / Stadland || Dide Lyben |} ===Tom Brok=== Një nga familjet më të mëdha feudale në gjysmën e parë të [[shekulli XIV|shekullit të XIV]] ishte Familja Tom Brok , e cila vinte nga Norderlandi dhe tashmë ishte një nga familjet kryesore në Frizinë Lindore, në kohën e Lirisë Friziane. Pushteti i tyre politik tejkalonte gjithëçka ishte njohur më parë në Frizinë Lindore: Nëpërmjet martesave, Familja Tom Brok fitoi mbizotërimin mbi Emsigerlandin dhe në fund mori prijësin e parë në Brokmerland, Keno I. Fuqia komanduese e Familjes Tom Brok në fund depërtoi edhe në pjesë të mëdha të [[Friesland]]it Lindor.{{Sfn|Schmidt|2006|p=33}} ===Viemken, të quajtur edhe Papinga, Beninga=== Rivali kryesor i Kenos ishte prijësi i frizianëve të Rystringerit ashtu dhe të Bantit dhe Vangerlandit, Edo Viemkeni i Vjetri. Në viitn [[1383]], ai ndërtoi Edenborkun në Bant, i cili më vonë do të bëhej Sibetsburgu. Ai ishte modeli për ndërtesat prej guri të Grimersumit të prijësve Beninga në Krumhorn dhe nga viti [[1395]] e në vijim fortifikimi shërbeu si një strehë dhe bazë operacionesh për lidhjen pirate të {{lang|de|Vitalienbrüder}},<ref name="Roder">{{Cite book|author=Hartmut Roder|year=2000|chapter=Klaus Störtebeker – Häuptling der Vitalienbrüder|url=https://books.google.al/books?id=ngISAQAAIAAJ|title=Piraten – Herren der Sieben Meere|publisher=Temmen|language=de|location=Bremen|isbn=978-386108536-2|pages=41}}</ref> për të cilën ekspedita e parë ndëshkimore e [[Lidhja Hanseatike|Lidhjes Hanseatike]] u drejtua veçanërisht kundër tyre: më 4 korrik [[1398]] ai u desh të siguronte Lybekun, Bremenin dhe Hamburgut që ata të tërhiqnin mbrojtjen e tyre ndaj {{lang|de|Vitalienbrüder}} dhe ti dëbonin ata nga territori i tyre. ===Tjarksena / Tiardesna=== Kështjella e Inhausenit u ndërtua rreth vitit [[1350]] nga Ino Tjarksena, gjykatësi i Ostringenit. Biri i tij qe Popko Inen Tjarksena († [[1387]]), prijësi i Inhausenit. Popko fillimisht qe një aleat besnik i Edo Viemkenit († [[1415]]) dhe vjerrit të djalit të tij, Dodo.<ref>{{Cite book|author=Tileman Dothias Wiarda|title=Ostfriesische Geschichte|year=1791|volume=1|url=https://books.google.al/books?id=rIoAAAAAcAAJ&pg=PA441&lpg=PA441&dq=wappen+maninga|publisher=Aurich|language=de|page=342}}</ref> Përgjatë diskutimeve pas vdekjes së Dodos, Popko Ineni ndryshoi krahë dhe u lidh në aleancë me Oko të Vjetrin Tom Brok, i cili në atë kohë po përpiqet të bashkonte Frizinë Lindore nën sundimin e tij. Edo Viemkeni vrau Popko Inenin në një diskutim mbi të në vitin [[1387]] dhe zaptoi Kështjellën e Inhausenit.<ref name="Bran-Archenholz"/> ===Oneken, më vonë Inhausen dhe Kniphausen=== Në vitin [[1387]], Edo Viemkeni ia dha Kështjellën e Inhausenit Iko Onekenit të Vjetrit († [[1454]]), prijësi i Sengvardenit fqinj, i cili gjithashtu u martua me Hilleda Tjarksenën, vajzën e pronarit të mëparshëm, Popko Inen Tjarksena. Në të njëjtën kohë, Iko Onekeni pasoi vjerrin e tij, Popko Inenin si prijës i Inhausenit. Iko Onekeni ishte nipi i Onekos (''Unico'', i dokumentuar rreth vitit [[1350]]) në Kështjellën e Godensit, prijësi i Langvardenit, Godensit dhe Silhuesit, i cili ishte një i afërm i Edo Viemkenit.<ref name="Bran-Archenholz">{{Cite book|author1=Friedrich Alexander Bran|author2=Johann Wilhelm von Archenholz|volume=2|url=https://books.google.al/books?pg=PA224&lpg=PA223&dq=iko+von+langwarden&id=TYUrAAAAYAAJ&ots=zjLb_PuMq-|title=Minerva: Ein Journal historischen und politischen Inhalts|publisher=Jena|year=1827|language=de|page=222}}</ref> Djali i Onekos ishte Oneko i Madh Onekeni († [[1405]]), i cili etiketohej si {{lang|de|Grote}} (i madhi) për shkak të shtatit të tij. Ai ishte prijësi i Sengvardenit, Langvardenit, Rodekerkenit, Godensit dhe Silhuesit. Djali i tij nga martesa me Tiaderën e Oldeborgut, vajza e Sibethit, ishte Iko Onekeni i Vjetri, babai i Alkosit të Evilit († [[1474]]), prijësi i Inhausenit. Djali i tij, Folef Alksen Onekeni († [[1531]]), prijësi i Inhausenit, trashëgoi zotërimin fqinj të Kniphausenit nga kushëriri i tij, Iko Onekeni i Riu, prijësi i Kniphausenit, në vitin [[1496]] dhe kështu i bashkoi të dy zotërimet, pas të cilës Familja Oneken e quajti veten Familja e Inhausenit dhe Kniphausenit.<ref>Bran/Archenholz, Minerva, fq. 223, dhe Genealogisches Handbuch des Adels, vëllimi 28 i Gesamtreihe (= Gräfliche Häuser A, vëllimi 4). C. A. Starke Verlag, Limburg (Lahn) [[1962]], fq. 216.</ref> ===Alena=== Djali i Kenosit të I Tom Brok , Oko i Vjetri, bashkoi pothuajse të gjithë Frizinë Lindore nën pushtetin e tij. Në vitin [[1381]], ai u betua për besnikëri ndaj dukës Albrehti i Bavarisë, [[Konti i Hollandës|kont i Hollandës]]. Pas një negocimi jo konkluziv me prijësin Folkmar Alena, i cili e rrethoi atë në Kështjellën e Aurikut, ai do të vritej ([[1391]]). Në vitet në vazhdim, gruaja e tij, Foelke, e ashtuquajtur Kuade Foelke (= "Foelke e Ligë"), mori regjencën për dy bijtë e saj nën moshë, Vidzeltin dhe Kenon e II. ===Abdena=== Në veçanti, hakmarrjet midis Familjes Tom Brok nga një anë, dhe Folkmar Alenës së Grothusenit dhe Familjes Abdena nga Emdeni, në anën tjetër, përcaktuan historinë e Frizisë Lindore drejtë fundit të [[shekulli XIV|shekullit të XIV]] dhe fillimit të [[shekulli XV|shekullit të XV]]. Në krye të Familjes Abdena ishte Hisko, provosti i Emdenit. ===Lyben=== Emri i Familjes Lyben rrjedh nga Lube Onekeni, biri i "fisnikut Duden" dhe paraardhësi më i vjetër i njohur me këtë emër, sipas vullës së vitit [[1384]] me luanin heraldik të ngritur në të djathtë në shqytë dhe mbishkrimin: ''+ LVBBE ... KEN IN ◌ RODENKERKEN +''. Luani i ngritur nënkupton një familje të vjetër friziane dhe është një shenjë e familjeve të tijera që rrjedhin nga Familja Oneken, duke përfshirë Lube Onekenin e Langvardenit (më vonë prijësi i Kniphausenit). Lube Onekeni dhe i biri, Dide Lubeni (gjithashtu Dide Lubensone) përmenden nga viti [[1384]] deri në vitin [[1414]]. Djali dhe pasardhësi i Dide Lubenit qe Dude Didensone. Atij iu pre koka në vitin [[1419]] bashkë me vëllain e tij, Gerold në Bremen – me shpatë, pasi Edelingeni u titullua sipas zakonit të tyre. Sipas legjendës, Geroldi më i ri puthi kokën tashmë të prerë të vëllait të tij, Dudes. Ata u përpoqën më kot me frizianë dhe mercenarë të pushtonin Vredeborgun afër Atensit. Ata u kapën dhe u shpunë në Bremen.<ref>{{Cite book|author=Eilert Tantzen|title=700 Jahre Chronik der Familie Tantzen, 1300–2000: Herausgegeben vom Familienverband Hergen Tantzen|publisher=Isensee|year=1997|language=de|location=Oldenburg|page=101}}</ref> Në hyrjen e Kronikës së tij të Lytetsburgut, Udo von Alvensleben përmend baronë, kontë dhe princa të Inhausenit dhe Kniphausenit si familjen feudale të vetme të mbijetuar.<ref>{{Cite book|author=Eilert Tantzen|title=700 Jahre Chronik der Familie Tantzen, 1300–2000: Herausgegeben vom Familienverband Hergen Tantzen|publisher=Isensee|year=1997|language=de|location=Oldenburg|page=181}}</ref> Megjithatë, ishin dy degë të mbijetuara. Luani i shoqëroi akoma familjet e afërta në lulëzim Lyben dhe Tantzen si stemë heraldike. Të dyja familjet mund ta gjurmojnë prejardhjen e tyre nga Lube Onekeni, i biri i "fisnikut Duden". Përgjatë shekujve, kujtesa e ekzekutimit të Dudes dhe Geroldit do të zbehej. Në [[shekulli XIX|shekullin e XIX]], historiani vendor Hermann Allmers do ta rizbulonte historinë e Geroldit dhe Dudes. Nga atëherë e në vijim, legjenda e fatit të vëllezërve frizianë i përket standardit të shkollave në Vesermarsh.<ref>{{Cite web|title=Der Bruderkuss – Fresko im Stadtmuseum Nordenham|language=de|url=http://www.radiobremen.de/nordwestradio/serien/schauplatz-nordwest/bruderkuss-nordenham100.html|date=9 shtator 2014|publisher=Radio Bremen|archive-date=17 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160117202513/http:/www.radiobremen.de/nordwestradio/serien/schauplatz-nordwest/bruderkuss-nordenham100.html}}</ref> Allmers gjithashtu rekomandoi të krijohej edhe një afresk që pikturonte "Puthjen e Vëllait" në fermën e Umo Lybenit, i cili vdiq në vitin [[1890]]. Në periudhën në vijim, ferma u bë një lloj vendi pelegrinazhi. Sot, pipktura e Hugo Zieger-it i është dhënë Muzeut të Nordenhamit nga Familja Lyben.<ref>{{Cite book|author=Eilert Tantzen|title=700 Jahre Chronik der Familie Tantzen, 1300–2000: Herausgegeben vom Familienverband Hergen Tantzen|publisher=Isensee|year=1997|language=de|location=Oldenburg|page=228}}</ref> ==Bashkëpunimi me Viktualenbryderët== Viktualenbryderët,<ref group="Shpjegimi">{{lang|de|Vitalienbrüder}}, {{lang|de|Viktualenbrüder}} ose {{lang|de|Likedeeler}}, {{lang|la|Fratres Vitalienses}} ishte emri i një grupi detarësh që ndikonin tregtinë në [[Deti i Veriut|Detin e Veriut]] dhe [[Deti Baltik|Detin Balltik]]. Nga viti [[1389]] deri në vitin [[1394]], fillimisht ata donin të siguronin furnizimin me ushqime të [[Stokholmi]]t gjatë rrethimit të trupave daneze, si thyerës të bllokadës. Në vijim ata vepruan si korsarë në emër të [[Lidhja Hanseatike|qyteteve Hanseatike]]. Por më vonë ata do të angazhoheshin në veprimtari të pastra [[pirateria|piraterie]]. Emri i tyre rrjedh nga fjala [[gjuha gjermane|gjermane]] {{lang|de|Viktualien}} që do të thotë furnizim me ushqime, dhe {{lang|de|brüder}} që do të thotë vëllazëri. Ata ishin të organizuar në një gildë ose vëllazëri.</ref> të cilët ishin dëbuar nga ishulli baltik i Gotlandit nga [[Urdhri Teutonik]] në vitin [[1398]], i nxitën konfliket e tyre: ata u përdorën nga të gjithë krahët si trupa në betejë. Të gjitha krahët përfituan nga bashkëpunimi: Viktualenbryderët sollën përvojë lufte dhe fleksibilitet me vete, por mbi të gjitha, vendosja e tyre ishte me çmim më të lirë se mercenarët e zakonshëm, pasi ata bënin plaçkë për llogari të tyre dhe nuk kërkonin të paguheshin ose furnizoheshin. Prijësit, nga ana tjetër, u jepnin një strehim të sigurt nga përndjekja dhe një treg për sendet e plaçkitura—të dyja këto nevoja themelore për ndërtimin e një baze të re operacionesh. [[Pirateria]] në rritje në pjesën jugore të [[Deti i Veriut|Detin e Veriut]] dëmtoi gjithashtu edhe transportin detar të [[Lidhja Hanseatike|Lidhjes Hanseatike]], veçanërisht qytetet e [[Hamburgu]]t dhe [[Bremeni]]t.<ref>{{Cite book|author=Heinrich Schmidt|title=Politische Geschichte Ostfrieslands|year=1975|publisher=G. Rautenberg|language=de|location=Ler|page=79}}</ref> Konfliktet u intesifikuan: pasi secila familje feudale huazonte ''bukanirë'' për të forcuar pozicionin e tyre, askush nuk mund të bënte pa punuar me ta. ==Ekspeditat e Lidhjes Hanseatike kundër prijësve friziano-lindorë== Edo Viemkeni, prijësi i frizianëve të Rystringut ashtu si dhe Bantit dhe Vangerlandit, e vuri në dukje veten veçanërisht si strehues i {{lang|de|Viktualenbrüder}}.<ref name="Roder"/> Rrjedhimisht, ekspedita e parë ndëshkimore e [[Lidhja Hanseatike|Lidhjes Hanseatike]] u drejtua veçanërisht kundër tij: më 4 korrik [[1398]], ai u desh të siguronte [[Lybeku]]n, [[Bremeni]]n dhe [[Hamburgu]]n që ai të tërhiqte mbrojtjen e tij nga ''Viktualenbryderët'', duke i dëbuar ata nga territori i tij: "''Të gjithë ata që e lexojnë këtë letër ose vihen në dijeni të saj duhet të informohen se unë, Edo Viemkeni, prijës në Distriktin e Rystringerit, rrëfej dhe dëshmojë në këtë letër [...] të distancohem nga Viktualenbryderët, të vjetër dhe të rinj, të cilët kam me vete në këtë kohë dhe të cilët i kam lënë me mua në këtë kohë dhe të cilët i kam lënë në kështjellën time dhe territorin tim [...]''."<ref>{{cite book|author=Matthias Puhle|title=Die Vitalienbruder: Klaus Störtebeker und die Seeräuber der Hansezeit|edition=i 2-të|publisher=Campus Verlag|language=de|location=Frankfurt mbi Main|year=1994|ISBN=3-593-34525-0|page=111}}</ref> Më 2 shkurt [[1400]], në një mbledhje të vogël në Hanseatike në [[Lybeku|Lybek]], u vendso të dërgoheshin njëmbëdhjetë [[Nau#Origjina|koga]] të armatosura me 950 veta drejtë [[Deti i Veriut|Detit të Veriut]].<ref>{{Cite book|title=Hanserecesse: Die Recesse und andere Atken der Hansetage 1256 – 1430|publisher=Hansischen Geschichtsverein|series=Abt. I|volume=4|issue=570|chapter=5|language=de|location=Lajpcig|page=522}}</ref> Keno II Tom Broku reagoi menjëherë, duke kërkuar falje në një letër ndaj [[Lidhja Hanseatike|qyteteve Hanseatike]] të datuar më 25 shkurt për strehimin e Viktualenbryderëve dhe duke premtuar përzënien e tyre të menjëhershme.<ref>{{Cite journal|title=Urkundenbuch der Stadt Lübeck|series=Abt. I|year=1873|journal=Verein für Lübeckesche Geschichte und Altertumskunde|volume=4|issue=692|language=de|page=788}}</ref> Kundërshtarët e Kenos, Hisko i Emdenit dhe Edo Viemkeni, gjithashtu si kont i Oldenburgut, u dhanë mënjëherë detyra të reja Viktualenbryderve të papunë,<ref>{{Cite book|title=Hanserecesse: Die Recesse und andere Atken der Hansetage 1256 – 1430|series=Abt. I|volume=4|issue=589|language=de|location=Lajpcig|page=534}}</ref> pikërisht prijësit që, më pak se dy vjetë më parë, ishin betuar solemnisht të mos bashkoheshin kurrë me piratët. Në vijim, Keno Tom Broku dhe aleatët e tij, veçanërisht Folkmar Alena, Eno Hajtatisna dhe Haro Aldesna, i morën prapë në shërbim piratët. Në këtë mënyrë u formua një ''spirale armatimi'', pasi ishte e vështirë për prijësit individualë të bënin pa ndihmën e Viktualenbryderve, pasi nuk mund të përballonte potencialin ushtarak të piratëve në dispozicion të kundërshtarëve të tij me fuqinë e vetë.{{Sfn|Puhle|1994|p=106}} [[Lidhja Hanseatike|Qyteti Hanseatik]] i [[Lybeku]]t kërkoi veprim: Më 22 prill, flota e dakordësuar Hanseatike u nis nga [[Hamburgu]] drejtë Frizisë Lindore. Më 5 maj, ajo u përballë me Viktualenbryderët në Osterems duke i mundur ata. 80 piratë u vranë, 34 u zunë robër dhe më vonë u ekzekutuan.<ref>{{Cite book|title=Hanserecesse: Die Recesse und andere Atken der Hansetage 1256 – 1430|series=Abt. I|publisher=Hansischen Geschichtsverein|volume=4|issue=591|language=de|location=Lajpcig|pages=538–546}}</ref> [[Lidhja Hanseatike]] e theksoi kërkesën e saj duke e transferuar qytetin dhe kështjellën e Emdenit në të nëpërmjet provostit Hisko më 6 maj. Kjo vendosi themelet për operacionet e ardhshme, nga ku kështjellat dhe pallatet e tjera do të pushtoheshin.<ref group="Shpjegimi">9 maj: Kështjella Larrelt; 12 maj: Kështjella Loquard (rrënuar më 14 qershor); midis 16 dhe 23 majit: Kulla e Marienfeldit (nisi të rrënohej në qershor), Kështjella e Vitmundit, Kështjella e Grothusenit (rrënuar më 14 qershor).</ref> Kjo intransigjencë e bëri ndërmarrjen një sukses të plotë për [[Lidhja Hanseatike|Lidhjen Hanseatike]] dhe më 23 mëja të gjithë prijësit dhe bashkësitë e Frizisë Lindore konfirmuan se ata nuk do ti pranonin kurrë prapë Viktualenbryderët.<ref>{{Cite journal|title=Urkundenbuch der Stadt Lübeck|series=Abt. I|volume=4|journal=Verein für Lübeckesche Geschichte und Altertumskunde|year=1873|issue=699|language=de|location=Lybek|page=793}}</ref> [[Skeda:Focko Ukena.png|parapamje|312px|Pas Betejës së Fushave të Egra, Oko Tom Brok i robëruar para Foko Ukenës. Pikturë romantizuese e historisë nga Tjarko Meyer Cramer, [[1803]].]] ==Rënia e prijësve== Prania e armatosur e [[Lidhja Hanseatike|Lidhjes Hanseatike]] nuk mund ti shuante konfliktet e prijësve feudalë të Frizisë Lindore, madje ajo i ndërlikoi ato.{{Sfn|Schmidt|2005|p=92}} Në vitin [[1408]], [[Lidhja Hanseatike]] drejtoi një tjetër ekspeditë të armatosur kundër prijësve frizianë. Keno II Tom Broku kërkoi një aleancë me [[Lidhja Hanseatike|qytetet Hanseatike]], gjithashtu në mënyrë që të forconte pozicionin e tij në luftërat e vazhdueshme me prijësit e tjerë. Megjithatë, feudalët nuk mund të zhdukeshin nëpërmjet mjeteve ushtarake: Keno II Tom Broku e dëboi Hisko Abdenën nga Emdeni, por do të vdiste në mënyrë të parakohshme. Nën sundimin e të birit, Okos së II, Familja do ta humbiste rëndësinë. Në fillim të [[shekulli XV|shekullit të XV]], gjithësesi, feudet hasën në rezistencë në rritje nga klasa fshatare.{{Sfn|Schmidt|2006|p=34}} Kriza ekonomike përfundoi dhe me ekonominë e ztabilizuar, vetë-besimi i fermerëve rifitoi forcë. Foko Ukena nga Leri kuptoi se si ta përdorte vetë-besimin në rritje të klasës fshatare, duke i nxitur ata kundër Familjes Tom Brok: ai e mundi Okon dhe aleatët e tij në Betejën e Deternit ([[1426]]) dhe në Betejën e Fushave të Egra (afër Oldeborgut në vitin [[1427]]) dhe kështu i dha fund sundimit të Familjes Tom Brok. Feudet u vunë gjithmonë e më shumë nën trysni: [[Hamburgu]] krijoi një ekspeditë të tretë të rëndësishme ndëshkimore kundër Sibet Lubensonit, nipit të Edo Viemkenit. Simoni i Utrehtit u nis për në Emden në vitin [[1433]] me 21 anije, duke e pushtuar qytetin. Sibetsburgu u rrënua në vitin [[1435]]. Kundër Foko Ukenës, ndërkohë prijësi më i fuqishëm në Frizinë Lindore, u krijua një grup prijësisht dhe bashkësishë fshatare nën udhëheqjen e gretsielerit Edzard Sirksenës. Bashkësive fshatare në dukje u mungonte forca e brendshme për të luftuar feudalin tashmë të urryer.{{Sfn|Schmidt|2006|p=35}} Gjithësesi, prirja drejtë lirisë e nxitur në bashkësi, Foko kishte ditur se si ta përdorte atë në luftën kundër Oko Tom Brokut, tani ishte kthyer kundër tij. {{Sfn|Schmidt|2005|p=104}} Foko u mund dhe u dëbua. Ai do të vdiste në vitin [[1436]] në [[Groningen]]. Me ngjitjen e Familjes Sirksena, prijësit feudalë në Frizinë Lindore morën fund, pasi perandori Frederiku III e ngriti Ulrik Sirksenën në rangun e kontit perandorak duke i dhënë atij Frizinë Lindore si feud konte perandorake. Nën sundimin e tij, fshatarët dhe feudalët mund të konsideroheshin të paqësuar: koha e luftërave të brendshme feudale nën ndikimin e tij morën fund.{{Sfn|Schmidt|2005|p=109}} Disa familje feudale arritën të pranoheshin në shërbimin e fisnikërisë. Për shembull, Albert von Rhaude ose von Jemgum ([[1500]]–[[1545]]), një pasardhës i Evo Tamenës nga Jemgumi, u bë drost i kontit të Frizisë Lindore në Fridburg, në Aurik dhe në Berum. Një nga pasardhësit e tij u martua në fisnikërinë [[vestfalia]]ne. ==Kontea dhe Principata e Frizisë Lindore== {{See also|Lista e kontëve dhe princave të Frizisë Lindore}} {{Excerpt|Lista e kontëve dhe princave të Frizisë Lindore|hat=no}} ===Kontët dhe princat e Frizisë Lindore=== {| class="wikitable sticky-header" ! colspan=2| Sunduesi !! Lindja !! Sundimi !!Pjesa e sunduar/<br>kontea !! Bashkëshortja !! Vdekja !!Shënime |- style="background:#fff;color:inherit| Ulriku I ||[[Skeda:Ulrich I (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|[[1408]]<br>Norden<br><small>I biri i Eno Edzardisnës dhe Gelës së Manslagtit</small> |align=center|[[1464]] – 26 shtator [[1466]]||Kontea e Frizisë Lindore||''Një grua e parë''<br>pa fëmijë<br><br>Theda Ukena<br>[[1455]]<br>gjashtë fëmijë |align=center|26 shtator [[1466]]<br>Emden<br><small>mosha 57–58</small>||Konti i parë i Frizisë Lindore. Perandori Frederiku III e ngriti Ulrikun në rangun e kontit perandorak në vitin [[1464]].<ref name=";color:#000"Ulrich"">{{Cite book|author=Hajo van Lengen|volume=2|year=1997|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2741/Ulrich-I.pdf|chapter=Ulrich I (Graf zu Ostfriesland)|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=376–383}}</ref> |- style="background:#fff;color:inherit|align=;color:#000"center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Theda Ukenës ([[1466]]-[[1480]])''</small><ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|year=1997|chapter=Theda (Gräfin von Ostfriesland)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2722/Theda.pdf|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=364–365}}</ref> |rowspan="2"| Nuk pati pasardhës. Kontea i shkoi vëllait të tij. |- style="background:#fff;color:inherit| Eno I ||[[Skeda:Enno I (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|1 qershor [[1460]]<br><small>Djali i parë i Ulrikut të I dhe Theda Ukenës</small><ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter=Enno I|year=1997|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2009/Enno-I.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=93–94}}</ref> |align=center|26 shtator [[1466]] – 19 shkurt [[1491]]||Kontea e Frizisë Lindore||''I pamartuar'' |align=center|19 shkurt [[1491]]<br>Fridburg<br><small>mosha 30</small> |- style=;color:#000"background:#fff;color:inherit| Edzardi I ''i Madhi'' ||[[Skeda:Jacob Cornelisz van Amsterdam.jpg|113px]] |align=center|15 janar [[1462]]<br>Gretsiel<br><small>Djali i dytë i Ulrikut të I dhe Theda Ukenës</small> |align=center|19 shkurt [[1491]] – 14 shkurt [[1528]]||Kontea e Frizisë Lindore||Elisabeta e Rietbergut<br>1498<br>tre fëmijë |align=center|14 shkurt [[1528]]<br>Emden<br><small>mosha 62</small>|| Sunduesi, nën të cilin Frizia Lindore pati shtrirjen më të madhe<ref name ="Edzard">{{Cite book|author=Heinrich Schmidt|year=2001|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2024/Edzard-I.pdf|chapter=Edzard (Graf von Ostfriesland)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|volume=3|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220622-1|pages=123–128}}</ref> |- style="background:#fff;color:inherit| Eno II ||[[Skeda:Enno II (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|[[1505]]<br><small>I biri i Edzardit të I dhe Elisabetës së Rietbergut</small> |align=center|14 shkurt [[1528]] – 24 shtator [[1540]]||Kontea e Frizisë Lindore||Ana e Oldenburgut<br>[[1530]]<br>gjashtë fëmijë |align=center|24 shtator [[1540]]<br>Emden<br><small>mosha 34-35</small>||Djali i madh i Edzardit të I. Kishte një vëlla:<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2008/Enno-II.pdf|chapter=Enno II|year=1997|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=94–96}}</ref> *'''Johanin e I të Frizisë Lindore''': babai i tyre, Edzardi I kishte futur {{lang|la|primogenitura}} në kontenë e Frizisë Lindore, kështu që Eno II e trashëgoi kontenë i vetëm. Megjithë ambiciet e tij, Johani e njohu gjithmonë të drejtën e vëllait të tij dhe nuk e diskutoi trashëgiminë. Megjithë këtë, Johani llogaritet si i I.<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2310/Johann-der-Aeltere.pdf|chapter=Johann (d.Ä.) [Graf von Ostfriesland]|editor=Martin Tielke|year=1997|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|language=de|pages=191–192}}</ref> |- style=;color:#000"background:#fff;color:inherit|align="center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Anës së Oldenburgut ([[1540]]–[[1561]])''</small><ref>{{Cite book|author=Heiko Ebbel Janssen|volume=3|chapter=Anna (Gräfin von Ostfriesland)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1725/Anna.pdf|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=2001|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220622-1|pages=23–25}}</ref> |rowspan="3"| Bijtë e Enos së II, sunduan së bashku, deri në vitin [[1561]] nën regjencën e nënës së tyre. Kjo bashkë-regjencë nënkupton se ligji i {{lang|la|primogenitura}} i nxjerë nga babai i tyre, Edzardi i Madh, mund të ketë qenë shfuqizuar. |- style="background:#fff;color:inherit| Edzardi II ||[[Skeda:Edzard II (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|24 qershor [[1532]]<br>Gretsiel<br><small>Djali i madh i Enos së II dhe Anës së Oldenburgut</small> |align=center|24 shtator [[1540]] – 1 mars [[1599]] |rowspan=;color:#000"2"|Kontea e Frizisë Lindore|| Katerina e Suedisë<br>1 tetor [[1559]]<br>[[Stokholmi|Stokholm]]<br>dhjetë fëmijë<ref>{{Cite book|year=1997|author=Walter Deeters|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2023/Edzard-II.pdf|chapter=Edzard II|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=85–86}}</ref> |align=center|1 mars [[1599]]<br>Aurik<br><small>mosha 66</small> |- style="background:#fff;color:inherit| Johani II<ref group=";color:#000"Shpjegimi"">I llogaritur si i II-ti pas ungjit të tij, Johanit të I, i cili nuk sundoi.</ref> || |align=center|29 shtator [[1538]]<br>Aurik<br><small>Djali i dytë i Enos së II dhe Anës së Oldenburgut</small> |align=center|24 shtator [[1540]] – 29 shtator [[1591]]||''I pamartuar'' |align=center|29 shtator [[1591]]<br>Kështjella Stikhausen<br><small>mosha 53</small><ref>{{Cite book|author=Hajo van Lengen|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2309/Johann-der-Mittlere.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=1997|chapter=Johann (d.M.) (Graf von Ostfriesland)|volume=2|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=192}}</ref> |- style="background:#eff;color:inherit| Katerina e Suedisë ||[[Skeda:Katarinawasaofl.jpg|113px]] |align=center|6 qershor [[1539]]<br>[[Stokholmi|Stokholm]]<br><small>E bija e [[Gustav I i Suedisë|Gustavit të I të Suedisë]] dhe Margareta Leijonhufvudit</small> |align=center|1 mars [[1599]] – 21 dhjetor [[1610]]||Kontea e Frizisë Lindore<br><small>(në Berum dhe Norden)</small>|| Edzardi II<br>1 tetor [[1559]]<br>[[Stokholmi|Stokholm]]<br>dhjetë fëmijë |align=center|21 dhjetor [[1610]]<br>Berum<br><small>mosha 71</small>|| Trashëgoi nga i shoqi disa qytete në Frizinë Lindore, të cilat ajo i sundoi në mënyrë autonome. Pas vdekjes së saj, zotërimet e saj u ribashkuan me kontenë. |- style=;color:#000"background:#fff;color:inherit|rowspan="2"| Eno III |rowspan="2"|[[Skeda:Ennoeastfrisia-optimiert.jpg|113px]] |rowspan="2" align=center|30 shtator [[1563]]<br>Aurik<br><small>Djali i madh i Edzardit të II dhe Katerinës së Suedisë</small> |align=center style="background:#edf;color:inherit|26 maj [[1586]] – 28 janar [[1600]] |style=;color:#000"background:#edf;color:inherit|Kontea e Rietbergut |rowspan="2"| Valburgis, kontesha e Rietbergut<br>28 janar [[1581]]<br>tre fëmijë<br><br> Ana e Holshtajn-Gotorpit<br>28 janar [[1598]]<br>tre fëmijë |rowspan="2" align=center|19 gusht [[1625]]<br>Lerort<br><small>mosha 61</small> |rowspan="2"| Me gjasa e trashëgoi Rietbergun nga gruaja e tij e parë, ose e sundoi atë në emër të bijës së tij. Traktati i Berumit ([[1600]]) formalisht e ndau trashëgiminë e Valburgës midis bijave të saj dhe Sabina Katarina mori Kontenë e Rietbergut.<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|year=1997|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2007/Enno-III.pdf|chapter=Enno III. (Graf von Ostfriesland)|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=96-97}}</ref> |- style="background:#fff;color:inherit|align=center|1 mars [[1599]] – 19 gusht [[1625]]||Kontea e Frizisë Lindore |- style=;color:#000"background:#edf;color:inherit| Sabina Katarina || |align=center|11 gusht [[1582]]<br>Esens<br><small>Bija e Enos së III dhe Valburgis, konteshës së Rietbergut</small> |align=center|28 janar [[1600]] – 31 maj [[1618]]<ref group="Shpjegimi">Nominalisht sunduese që nga vdekja e së ëmës në vitin [[1586]].</ref>||Kontea e Rietbergut |rowspan=2| 3 mars [[1601]]<br>njëmbëdhjetë fëmijë |align=center|31 May 1618<br><small>aged 35</small>|| E trashëgoi Rietbergun nga e ëma dhe e sundoi atë në dukje vetëm nominalisht (ajo ishte minore në kohën e vdekjes së nënës së saj) deri në vitin [[1600]]. Kontea iu dha asaj vetëm nga Traktati i Berumit ([[1600]]).<ref name="Johan3">{{Cite book|author=Walter Deeters|year=1997|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2308/Johann-der-Juengere.pdf|chapter=Johann (d.J.) (Graf von Ostfriesland und Rietberg)|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|language=de|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|pages=193}}</ref> |- style="background:#edf;color:inherit| Johani III || |align=center|[[1566]]<br>Aurik<br><small>Djali i dytë i Edzardit të II dhe Katerinës së Suedisë</small> |align=center|31 maj [[1618]] – 23 janar [[1625]]||Kontea e Rietbergut |align=center|23 janar [[1625]]<br>Rietberg<br><small>mosha 58-59</small>|| Vëllai i Enos së III, e sundoi Rietbergun pas vdekjes së gruas dhe mbesës së tij, Sabina Katarinës.<ref name=";color:#000"Johan3""/> |- style="background:#edf;color:inherit| Ernest Kristofori || |align=center|1 prill [[1606]]<br><small>Djali i madh i Johanit të III dhe Sabina Katarinës</small> |align=center|23 janar [[1625]] – 31 dhjetor [[1640]]||Kontea e Rietbergut|| Albertina Maria e Shën Martinit<br>10 nëntor [[1626]]<br>pa fëmijë |align=center|31 dhjetor [[1640]]<br>[[Këlni|Këln]]<br><small>mosha 34</small>|| Nuk la pasardhës. Kontea i kaloi vëllait të tij. |- style=;color:#000"background:#fff;color:inherit| Rudolf Kristiani ||[[Skeda:Rudolf Christian (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|2 qershor [[1602]]<br>Hage<br><small>Djali i madh i Enos së III dhe Anës së Holshtajn-Gotorpit</small> |align=center|19 gusht [[1625]] – 17 prill [[1628]]||Kontea e Frizisë Lindore|| ''I pamartuar'' |align=center|17 prill [[1628]]<br>Hage<br><small>mosha 25</small>|| Gjysmë-vëllai i Sabina Katarinës, trashëgoi kontenë kryesore të Frizisë Lindore. Nuk la pasardhës. Kontea i kaloi të vëllait.<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|editor=Martin Tielke|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2673/Rudolf-Christian.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|chapter=Rudolf Christian (Graf von Ostfriesland)|year=1997|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=318}}</ref> |- style="background:#fff;color:inherit| Ulriku II ||[[Skeda:Ulrich II (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|6 korrik [[1605]]<br>Aurik<br><small>Djali i dytë i Enos së III dhe Anës së Holshtajn-Gotorpit</small> |align=center|17 prill [[1628]] – 1 nëntor [[1648]]||Kontea e Frizisë Lindore|| Juliana e Hese-Darmshtadtit<br>5 mars [[1631]]<br>tre fëmijë<ref>{{Cite book|year=1997|author=Walter Deeters|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2740/Ulrich-II.pdf|volume=2|chapter=Ulrich II (Graf zu Ostfriesland)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=383–384}}</ref> |align=center|1 nëntor [[1648]]<br>Aurik<br><small>mosha 43</small>|| |- style=;color:#000"background:#edf;color:inherit| Johani IV || |align=center|31 maj [[1618]]<br>Rietberg<br><small>Djali i dytë i Johanit të III dhe Sabina Katarinës</small> |align=center|31 dhjetor [[1640]] – 7 gusht [[1660]]||Kontea e Rietbergut|| Ana Katarina Ernestina e Salm-Rajfershajdit<br>3 mars [[1647]]<br>pesë fëmijë |align=center|7 gusht [[1660]]<br>Rietberg<br><small>mosha 42</small>|| |- style="background:#fff;color:inherit|align=;color:#000"center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Julianës së Hese-Darmshtadtit ([[1648]]–[[1651]])''</small><ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|year=1997|chapter=Juliane (Gräfin von Ostfriesland)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2304/Juliane.pdf|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=195–196}}</ref> |rowspan="2"| Në vitin [[1654]], kontea u ngrit në rangun e një principate. Johani IV nuk pati pasardhës meshkuj, kështu që principata i kaloi të vëllait. |- style="background:#fff;color:inherit| Eno Ludvigu ||[[Skeda:Enno Ludwig (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|29 tetor [[1632]]<br>Aurik<br><small>Djali i madh i Ulrikut të II dhe Julianës së Hese-Darmshtadtit</small> |align=center|1 nëntor [[1648]] – 4 prill [[1660]]||Kontea e Frizisë Lindore<br><small>(deri në vitin [[1654]])</small><br><br>Principata e Frizisë Lindore<br><small>(nga viti [[1654]])</small>||Justina Sofia e Barbi-Myhlingenit<br>7 nëntor [[1656]]<br>dy fëmijë |align=center|4 prill [[1660]]<br>Aurik<br><small>mosha 27</small><ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2006/Enno-Ludwig.pdf|chapter=Enno Ludwig (Graf, seit 1654 Fürst von Ostfriesland)|year=1997|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=97–98}}</ref> |- style=;color:#000"background:#fff;color:inherit| Xhorxh Kristiani ||[[Skeda:Georg Christian (Fürst von Ostfriesland) - Ostfriesischen Landschaft.jpg|113px]] |align=center|6 shkurt [[1634]]<br>Aurik<br><small>Djali i dytë i Ulrikut të II dhe Julianës së Hese-Darmshtadtit</small> |align=center|4 prill [[1660]] – 6 qershor [[1665]]|| Principata e Frizisë Lindore||Kristina Sharlota e Vyrtembergut<br>14 maj 1662<br>tre fëmijë |align=center|6 qershor [[1665]]<br>Aurik<br><small>mosha 31</small>|| Vëllai i Eno Ludvigut.<ref>{{Cite book|author=Sabine Heißler|volume=1|year=1993|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2184/Georg-Christian.pdf|chapter=Georg Christian (Graf, seit 1662 Fürst von Ostfriesland)|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-392536575-1|pages=159–160}}</ref> |- style="background:#edf;color:inherit|align=;color:#000"center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Ana Katarina Ernestinës së Salm-Rajfershajdit ([[1660]]-[[1666]])''</small> |rowspan="2"| Nuk la pasardhës. Kontea i kaloi të vëllait. |- style="background:#edf;color:inherit| Fridrish Vilhelmi || |align=center|16 shtator [[1650]]<br>Rietberg<br><small>Djali i madh i Johanit të IV dhe Ana Katarina Ernestinës së Salm-Rajfershajdit</small> |align=center|7 gusht [[1660]] – 7 tetor [[1677]]||Kontea e Rietbergut|| ''I pamartuar'' |align=center|7 tetor [[1677]]<br>afër [[Strasburg]]ut<br><small>mosha 27</small> |- style=;color:#000"background:#fff;color:inherit|align="center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Kristina Sharlotës së Vyrtembergut ([[1665]]–[[1690]])''</small><ref>{{Cite book|author=Sabine Heißler|volume=1|chapter=Christine Charlotte|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1942/Christine-Charlotte.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=1993|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-392536575-1|pages=75–77}}</ref> |rowspan="2"| |- style="background:#fff;color:inherit| Kristian Eberhardi ''Paqëtuesi'' ||[[Skeda:Christian Eberhard (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|1 tetor [[1665]]<br>Esens<br><small>I biri i Xhorxh Kristianit dhe Kristina Sharlotës së Vyrtembergut</small> |align=center|6 qershor [[1665]] – 30 qershor [[1708]]|| Principata e Frizisë Lindore||Eberhadina Sofia e Oetingen-Oetingenit<br>7 nëntor [[1656]]<br>dhjetë fëmijë<br><br>Ana Juliana e Kleinaut<br>[[1701]]<br><small>(''morganatike'')</small><br>një fëmijë<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter=Christian Eberhard|year=1997|editor=Martin Tielke|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1943/Christian-Eberhard.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|pages=59–60}}</ref> |align=center|30 qershor [[1708]]<br>Aurik<br><small>mosha 42</small> |- style=;color:#000"background:#edf;color:inherit| Franc Adolf Vilhelmi || |align=center|13 nëntor [[1651]]<br>Rietberg<br><small>Djali i dytë i Johanit të IV dhe Ana Katarina Ernestinës së Salm-Rajfershajdit</small> |align=center|7 tetor [[1677]] – 15 mars [[1680]]||Kontea e Rietbergut|| ''I pamartuar'' |align=center|15 mars [[1690]]<br>[[Strasburg]]<br><small>mosha 38</small>|| Vëllai i Fridrish Vilhelmit, abdikoi për bërë prift, por mbeti regjent për vëllain e tij të vogël (megjithëse tashmë një i rritur), si dhe do të rikthehej për regjencën e mbesës së tij. |- style="background:#edf;color:inherit|align=;color:#000"center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Franc Adolf Vilhelmit, konti i Rietbergut ([[1680]]–[[1685]])''</small> |rowspan="2"| |- style="background:#edf;color:inherit| Ferdinand Maksimiliani || |align=center|8 maj [[1653]]<br>Rietberg<br><small>Djali i tretë i Johanit të IV dhe Ana Katarina Ernestinës së Salm-Rajfershajdit</small> |align=center|15 mars [[1680]] – 10 qershor [[1687]]||Kontea e Rietbergut|| Johaneta Elizabeta Franciska e Mandershajd-Blankenhajmit<br><small>(26 shtator [[1663]]–29 prill [[1704]])</small><br>4 tetor [[1685]]<br>Blankenhajm<br>një fëmijë |align=center|10 qershor [[1687]]<br><small>mosha 34</small> |- style=;color:#000"background:#edf;color:inherit|align="center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Franc Adolf Vilhelmit, kontit të Rietbergut ([[1687]]–[[1690]])<br>Regjenca e Fridrish Kristianit të Pletenbergut dhe Herman Vernerit të Volf-Meternikut ([[1690]]-[[1702]], caktim perandorak)''</small> |rowspan="2"| U ngjit si e mitur. Pas vdekjes së saj kontea u trashëgua nga Familja Kaunitz. |- style="background:#edf;color:inherit| Maria Ernestina Franciska ||[[Skeda:Marie Ernestina z Rietbergu.jpg|113px]] |align=center|1 gusht [[1686]]<br>Rietberg<br><small>E bija e Ferdinand Maksimilianit dhe Johaneta Elizabeta Franziskës së Mandershajd-Blankenhajmit</small> |align=center|10 qershor [[1687]] – 1 janar [[1758]]||Kontea e Rietbergut|| Maksimilian Ulriku i Kaunitzit<br>6 gusht [[1699]]<br>gjashtëmbëdhjetë fëmijë |align=center|1 janar [[1758]]<br>[[Vjena|Vjenë]]<br><small>mosha 71</small> |- style=;color:#000"background:#edf;color:inherit|colspan=8 align=center|''Rietbergu u trashëgua nga Familja Kaunitz'' |- style="background:#fff;color:inherit| Xhorxh Alberti ||[[Skeda:Georg Albrecht Cirksena, by Johann Conrad Eichler (1680-1748).jpg|113px]] |align=center|13 qershor [[1690]]<br>Aurik<br><small>Djali i Kristian Eberhardit dhe Eberhardina Sofies së Oetingen-Oetingenit</small> |align=center|30 qershor [[1708]] – 12 qershor [[1734]]|| Principata e Frizisë Lindore||Kristina Luiza e Nasau-Idshtajnit<br>24 shtator [[1709]]<br>Idshtajn<br>pesë fëmijë<br><br>Sofia Karolina e Brandenburg-Kulmbahut<br>8 dhjetor [[1723]]<br>Berum<br>pa fëmijë<ref>{{Cite book|author=Rolf Uphoff|volume=2|chapter=Georg Albrecht (Fürst von Ostfriesland)|editor=Martin Tielke|year=1997|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2185/Georg-Albrecht.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9}}</ref> |align=center|12 qershor [[1734]]<br>Kështjella Sandhorst<br><small>mosha 43</small>|| |- style=;color:#000"background:#fff;color:inherit| Karl Edzardi ||[[Skeda:Carl Edzard (Fürst von Ostfriesland) – Porträt im Besitz der Ostfriesischen Landschaft (18. Jh.).jpg|113px]] |align=center|18 qershor [[1716]]<br>Aurik<br><small>I biri i Xhorxh Albertit dhe Kristina Luizës së Nasau-Idshtajnit</small> |align=center|12 qershor [[1734]] – 25 maj [[1744]]|| Principata e Frizisë Lindore||Sofia Vilhelmina e Brandenburg-Kulmbah-Bajrotit<br>25 qershor [[1734]]<br>një fëmijë |align=center|25 maj [[1744]]<br>Aurik<br><small>mosha 27</small>||Princi i fundit i Frizisë Lindore nga Dera Sirksena. Ai do të vdiste pa fëmijë. Pas vdekjes së tij, shteti u pushtua nga mbreti [[Frederiku i Madh|Frederiku II]] i [[Prusia|Prusisë]].<ref name="Karl Edzard">{{Cite book|author=Stefan Pötzsch|chapter=Carl Edzard|year=1997|editor=Martin Tielke|publisher=Ostfriesische Landschaft|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1946/Carl-Edzard.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|volume=2|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=57–59}}</ref> |- style="background:#fff;color:inherit| colspan=;color:#000"8" align="center"| ''Frizia Lindore u aneksua nga [[Prusia]]'' |} ===Familjet vasale të Principatës së Frizisë Lindore=== Para themelimit të kontesë perandorake në vitin [[1464]], Frizia Lindore përbëhej nga një grupim zonash nën pushtetin e familjeve të fuqishme dhe të dobëta. Këto familje e kishin fuqinë e tyre nga pronësia e tokave, ushtrimi i posteve publike dhe ndërtimi i kështjellave, fortesave dhe pallateve të shumta. Disa prijës fituan pushtet vetëm brenda fshatrave të tyre, ndërsa disa prijës të tjerë morën kontrollin e mjaft fshatrave ose madje edhe distrikteve të tëra. Kur Ulriku I u përurua si kont perandorak në vitin [[1464]], mjaft prijës u bënë vasalë të tij. Statusi i këtyre prijësve ishte shumë i paqartë për një kohë të gjatë. Disa prijës zotëronin vetëm një fortesë me tokat përreth. Prijës të tjerë, megjithatë, arritën të fitonin të drejta sovrane dhe autoritet mbi drejtësinë në zonën e tyre.<ref>{{cite journal|author=Harm Wiemann|title=Studien zur Entstehung der Häuptlingsherrschaft|journal=Emden Jahrbuch|volume=42|year=1962|language=de|pages=16–74}}</ref> Kjo i dha udhë dukurisë së ashtuquajtur të zotërimeve. Në vitin [[1728]], kishte dhjetë nga këto zotërime. Ato ishin nën kontrollin e një zoti, që nga ana e tij kishte një marrëdhënie varësie me sovranin e Frizisë Lindore. Numri i zotërimeve ndryshoi përgjatë kohës. Për shembull, zoti i fundit i Pevsumit dhe Vokuardit, Hojko Maninga, ra në vështirësi financiare dhe i shiti zotërimet e tij te konti Edzardi II, në vitin [[1565]]. Gjithashtu, zotërimet e Lokuardit dhe Kampenit u shitën te Edzardi II, në vitin [[1568]].<ref>{{Cite book|author=Otto Houtrouw|title=Ostfriesland: Eine geschichtlich-ortskundige Wanderung gegen Ende der Fürstenzeit|year=1889|language=de|publisher=Aurich|page=368}}</ref> Ndonjëherë krijoheshin edhe zotërime të reja. Në vitin [[1642]], Ulriku II i dha zotërimin e Logës, gjithashtu të quajtur Evenburg, si feud Erhardit të Ehrentroterit. Konti kishte borxhe ndaj kolonelit që ai nuk mund ta paguante. Erhardi i Ehrentroterit ndërtoi një kështjellë, Evenburgun, të emërtuar sipas gruas së tij, Evës së Ungnadit. Zotërimi përfshinte gjithashtu fshatin e Logabirumit.<ref>Braukmüller, Heide and Neumann, Detlev ([[1996]]). ''Zur Geschichte der Evenburg.'' Leer: Reinhard, {{ISBN|3-927139-24-6}}</ref> Në vitin [[1728]] Kontea e Frizisë Lindore përfshinte këto zotërime vasale:<ref>{{Cite book|author=Martin Jhering|title=Hofleben in Ostfriesland. Die Fürstenresidenz Aurich im Jahre 1728|year=2005|publisher=Hanover|language=de}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! Stema !! Vendndodhja !! Zotërimi !! Zot në vitin 1728 |- | align=center | {{Flagicon image|DEU Luetetsburg COA.svg|size=113px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipLütetsburg1728.png|size=139px}} | Zotërimi i Lytetsburgut | Karl Filipi i Inhausenit dhe Kniphausenit |- | align=center | {{Flagicon image|DEU Goedens COA.svg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipGödens1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Godensit || Burçard Filipi i Fridagut |- | align=center | {{Flagicon image|DEU Dornum COA.svg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipDornum1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Dornumit || Haro Joakimi i Klosterit <small>(Norderburgut)</small><br/>Beatriks Dorothea Beninga <small>(Beningaburgut)</small> |- | align=center | {{Flagicon image|Wappen Jennelt.jpg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipJennelt1728.png|size=135px}} | Zotwrimi i Jeneltit || Friedrish Ernsti i Inhausenit dhe Kniphausenit |- | align=center | {{Flagicon image|Ripperda.gif|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipPetkum1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Petkumit || Pieter Hieronimus Riperda |- | align=center | {{Flagicon image|Wappen Rysum.jpg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipRysum1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Risumit || Benjamin von Honstede |- | align=center | {{Flagicon image|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipUp-andWolthusen1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Uphausenit dhe Volthusenit || Qyteti i Lirë i Emdenit |- | align=center | {{Flagicon image|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipBorssum1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Borsumit || Qyteti i Lirë i Emdenit |- | align=center | {{Flagicon image|DEU Oldersum COA.svg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipOldersum1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Oldersumit || Qyteti i Lirë i Emdenit |- | align=center | {{Flagicon image|DEU Loga COA.svg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipLoga1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Logës | Erhard Friedrish i Vedel-Jarlsbergut |} ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Lista e kontëve dhe princave të Frizisë Lindore]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Kompania e Emdenit]] * [[Saksonia e Ulët]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Lista e kontëve të Burgundisë]] * [[Kontët e Lovenit]] * [[Landgraviati i Brabantit]] * [[Kontea e Loonit]] * [[Kontët dhe dukët e Gueldersit]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Historia e Holandës]] * [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit]] * [[Lista e monarkëve të Luksemburgut]] * [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut]] * [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Konti i Hollandës]] * [[Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut]] * [[Konti i Hainautit]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] * [[Konti i Zutfenit]] * [[Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë]] {{Div col end}} ==Shpjegime== {{Reflist|group=Shpjegimi}} == Referime == {{Reflist|34 em}} ==Bibliografia== ===Burime parësore=== * {{Cite book|title=Hanserecesse: Die Recesse und andere Akten der Hansetage 1256 – 1430|date=1872–1877|publisher=Hansischen Geschichtsverein|language=de|series=Abt. I|volume=4|location=Lajpcig}} * {{Cite journal|title=Urkundenbuch der Stadt Lübeck|journal=Verein für Lübeckische Geschichte und Altertumskunde|year=1873|series=I|volume=4|language=de|location=Lybek}} * Ostfriesisches Urkundenbuch. red. Ernst Friedländer, vwllimet 1 dhe 2, Emden, 1878 dhe 1881. ===Burime dytësore=== {{Refbegin|34 em}} * {{Cite book|author=Dieter Zimmerling|title=Störtebeker & Co: Die Blütezeit der Seeräuber in Nord-und Ostsee|url=https://books.google.al/books?id=8C79AQAACAAJ|year=2000|publisher=Verlang Die Hanse|language=de|location=Hamburg|ISBN=978-3-434-52573-8}} * {{Cite book|author=Hartmut Roder|year=2000|chapter=Klaus Störtebeker – Häuptling der Vitalienbrüder|url=https://books.google.al/books?id=ngISAQAAIAAJ|title=Piraten – Herren der Sieben Meere|publisher=Temmen|language=de|location=Bremen|isbn=978-386108536-2|pages=36-43}} * {{Cite book|author=Heinrich Schmidt|title=Störtebeker: 600 Jahre nach seinem Tod|url=https://books.google.al/books?id=UaV-AAAAMAAJ|chapter=Das östliche Friesland um 1400: Territorialpolitische Strukturen und Bewegungen|editor=Wilfried Ehbrecht|publisher=Porta-Alba-Verlag|year=2005|language=de|location=Trir|ISBN=978-3-933701-14-5|pages=85–110}} * {{Cite book|author=Heinrich Schmidt|chapter=Mittelalterliche Kirchengeschichte|editor=Rolf Schäfer|title=Oldenburgische Kirchengeschichte|year=1999|publisher=Isensee|language=de|location=Oldenburg|ISBN=3-89598-624-0}} * {{cite journal|author=Heinrich Schmidt|title=Piraten gern gesehen|journal=Damals: Das Magazin für Geschichte und Kultur|volume=38|date=4 prill 2006|language=de|pages=30–36}} * {{cite book|author=Heinrich Schmidt|title=Politische Geschichte Ostfrieslands|year=1975|url=https://books.google.al/books?id=c0q_PgAACAAJ|publisher=G. Rautenberg|location=Ler|language=de}} * {{Cite book|author=Matthias Puhle|title=Die Vitalienbrüder: Klaus Störtebeker und die Seeräuber der Hansezeit|year=1994|edition=i 2-të|publisher=Campus Verlag|language=de|location=Frankfurt mbi Majn|ISBN=3-593-34525-0}} {{Refend}} [[Kategoria:Historia e Saksonisë]] [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1464]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XV në Evropë]] [[Kategoria:Evropa gjatë mesjetës së vonë]] [[Kategoria:Piratë mesjetarë]] [[Kategoria:Historia e gjermanëve]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] 3ivm8jd5frb0ceztoa1520lkqnnrjit Alexander McQueen (markë) 0 385839 3022781 3011639 2026-08-06T03:50:44Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022781 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Alexander McQueen | logo = McQueen 2024 logo.svg | logo_upright = 0.8 | logo_alt = Alexander McQueen logo | trade_name = Alexander McQueen | type = [[Filial]] | founded = {{Start date and age|1992}} in [[Londra]], [[Mbretëria e Bashkuar]] | founder = | area_served = | key_people = | industry = [[Industria e modës|Modë]] | products = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = [[Kering]] | divisions = | website = https://www.alexandermcqueen.com/ | footnotes = | location_city = [[Londra]] | location_country = [[Mbretëria e Bashkuar]] | locations = }} '''Alexander McQueen''' është një shtëpi mode e themeluar nga [[Alexander Mcqueen]] në vitin 1992.<ref>[https://www.vam.ac.uk/articles/alexander-mcqueen-an-introduction Alexander McQueen – an introduction]</ref> == Histori == Shtëpia e modës u themelua nga Alexander Mcqueen në vitin 1992<ref>[https://glamobserver.com/the-history-of-alexander-mcqueen/ The History Of Alexander McQueen]</ref>. Koleksioni i tij i parë, ''Taxi Driver'', i referohej filmit të [[Martin Scorsese]] me të njëjtin emër. Çdo shfaqje pasuese karakterizohej nga një qasje shumë teatrale, e cila, e kombinuar me dizajnin, shkaktoi polemika të mëdha. Kjo u bë tipar dallues i markës. Në vitin 2001, shtëpia e modës iu bashkua Grupit [[Gucci]] (tani [[Kering]] Group)<ref>[https://www.kering.com/en/houses/couture-and-leather-goods/mcqueen/history/ History]</ref>. McQueen më vonë shiti 51% të aksioneve të kompanisë.<ref>[https://pl.wikipedia.org/wiki/Alexander_McQueen_(dom_mody)#cite_note-:0-2 Alexander McQueen's Most Shocking Runway Moments]</ref> Në vitin 2006, debutoi marka [[Prêt-à-porter|prêt-à-porter]] e shtëpisë, McQ. Linja ishte e destinuar për të rinjtë.<ref>{{Cite web|url=https://www.voguebusiness.com/companies/alexander-mcqueen-suspends-mcq-line|title=Alexander McQueen “suspends” McQ line|access-date=2 shtator 2025|archive-date=12 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912075926/https://www.voguebusiness.com/companies/alexander-mcqueen-suspends-mcq-line|url-status=dead}}</ref> Në shkurt të vitit 2010, Alexander McQueen kreu vetëvrasje. Bashkëpunëtori i tij i gjatë, [[Sarah Burton]], u emërua drejtor krijues.<ref>[https://www.vogue.com/article/sarah-burton-alexander-mcqueen-tribute Before Her Final Bow at Alexander McQueen, a Tribute to Sarah Burton and Her Extraordinary Talent]</ref> Në tetor të vitit 2023, [[Seán McGirr]] u emërua drejtor krijues.<ref>[https://www.vogue.com/article/alexander-mcqueen-taps-jw-andersons-sean-mcgirr-as-creative-director Alexander McQueen Taps JW Anderson’s Seán McGirr as Creative Director]</ref> ==Burimi i te dhenave== [[Kategoria:Marka britanike]] 0784a53zjzdch4cyb9sgxfj3hg568uo Young Africans S.C. 0 387225 3022782 3006860 2026-08-06T04:01:04Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]] 3022782 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = Young Africans SC | image = Young Africans.png | fullname = Young Africans Sports Club | nickname = Wananchi <br/> Vijana Stars (The Young Stars)<br/> Wananchi (kiboko) | founded = {{start date and age|1935|2|11|df=y}}, as New Young | president = Eng Hersi Said<ref>{{Cite web|url=https://www.mwananchi.co.tz/mw/michezo/exclusive-hersi-atoboa-siri-msola-kuitanguliza-yanga-iko-hivi--3961012|title=EXCLUSIVE: Hersi atoboa siri, Msola kuitanguliza Yanga iko hivi...|date=25 shtator 2022|website=Mwananchi|language=sw|access-date=19 tetor 2022|archive-date=19 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221019114100/https://www.mwananchi.co.tz/mw/michezo/exclusive-hersi-atoboa-siri-msola-kuitanguliza-yanga-iko-hivi--3961012|url-status=live}}</ref> | chrtitle = | manager = [[Romain Folz]] | ground = [[Benjamin Mkapa Stadium]] | capacity = 60,000 | league = [[Ligi Kuu Bara]] | season = 2025–26 | position = 1rë nga 16 | pattern_la1 = _yanga2012h | pattern_b1 = _yanga2012h | pattern_ra1 = _yanga2012h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = FFFF00 | body1 = FFFF00 | rightarm1 = FFFF00 | shorts1 = FFFF00 | socks1 = FFFF00 | pattern_la2 = _yanga2012a | pattern_b2 = _yanga2012a | pattern_ra2 = _yanga2012a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = 009900 | body2 = 009900 | rightarm2 = 009900 | shorts2 = 009900 | socks2 = 009900 | website = {{URL|http://yanga-sc.en.uptodown.com/}} | current = 2024–25 Tanzanian Premier League }} '''Young Africans Sports Club''' është një klub futbolli tanzanianë që luan në [[Ligi Kuu Bara]], liga kryesore e futbollit në vend. U themelua në vitin 1935 në kryeqytetin [[Dar es Salaam]]. ==Skuadra aktuale== {{Updated|12 shtator 2025}} {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=TAN|name=[[Khomeny Abubakary]]|pos=GK|other=}} {{Fs player|no=39|nat=MLI|name=[[Djigui Diarra]]|pos=GK|other=}} {{Fs player|no=2|nat=TAN|name=[[Aziz Andabwile]]|pos=MF|other=}} {{Fs player|no=23|nat=COD|name=[[Shedrak Boka]]|pos=DF|other=}} {{Fs player|no=3|nat=TAN|name=[[Bakari Mwamnyeto]]|pos=DF|other=[[Captain (association football)|kapiteni]]}} {{Fs player|no=4|nat=TAN|name=[[Ibrahim Hamad]]|pos=DF|other=}} {{Fs player|no=5|nat=TAN|name=[[Dickson Job]]|pos=DF|other=[[captain (association football)|zv/kapiten]]}} {{Fs player|no=33|nat=TAN|name=[[Israel Mwenda]]|pos=DF|other=}} {{Fs player|no=36|nat=GHA|name=[[Frank Assinki]]|pos=DF|other=}} {{Fs player|no=27|nat=TAN|name=[[Mudathir Yahya]]|pos=MF|other=}} {{Fs player|no=7|nat=DRC|name=[[Maxi Nzengeli]]|pos=MF|other=}} {{Fs player|no=|nat=TAN|name=[[Abubakar Ninju]]|pos=DF|other=}} {{Fs player|no=15|nat=TAN|name=[[Mohamed Husseini]]|pos=DF|other=}} {{Fs player|no=8|nat=MLI|name=[[Lassine Kouma]]|pos=MF|other=}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=9|nat=DRC|name=[[Andey Boyeli]]|pos=FW|other=}} {{Fs player|no=38|nat=KEN|name=[[Duke Abuya]]|pos=MF|other=}} {{Fs player|no=31|nat=TAN|name=[[Offen Chikola]]|pos=FW|other=}} {{Fs player|no=14|nat=TAN|name=[[Denis Nkane]]|pos=FW|other=}} {{Fs player|no=22|nat=TAN|name=[[Sheikhan Ibrahim]]|pos=MF|other=}} {{Fs player|no=24|nat=TAN|name=[[Clement Mzize]]|pos=FW|other=}} {{Fs player|no=29|nat=ZIM|name=[[Prince Dube]]|pos=FW|other=}} {{Fs player|no=12|nat=TAN|name=[[Faridi Mussa]]|pos=FW|other=}} {{Fs player|no=20|nat=TAN|name=[[Kibwana Shomari]]|pos=DF|other=}} {{Fs player|no=16|nat=TAN|name=[[Abuutwalib Mshery]]|pos=GK|other=}} {{Fs player|no=6|nat=GUI|name=[[Balla Conte]]|pos=MF|other=}} {{Fs player|no=11|nat=CHA|name=[[Celectin Ecua]]|pos=FW|other=}} {{Fs player|no=19|nat=CIV|name=[[Mohamed Doumbia]]|pos=MF|other=}} {{Fs player|no=26|nat=TAN|name= Edmund John|pos=MF|other=}} {{Fs player|no=|nat=TAN|name=[[Abdulnassir Casemiro]]|pos=MF|other=}} {{Fs player|no=18|nat=TAN|name=[[Salum Abubakar]]|pos=MF|other=}} {{Fs end}} == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Klube futbolli në Tanzani]] lcpbpntj61hhmcqry28w1z0dhpg7mef Serie A 2015–16 0 388808 3022783 3022211 2026-08-06T04:02:19Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]] 3022783 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Serie A]] | season = [[2015–16 në futbollin italian|2015–16]] | dates = 22 gusht 2015 – <br>15 maj 2016 | winners = [[Juventus FC|Juventus]]<br/>titulli i 32-të | relegated = [[Carpi F.C. 1909|Carpi]]<br />[[Frosinone Calcio|Frosinone]]<br />[[Hellas Verona F.C.|Hellas Verona]] | continentalcup1 = [[2016–17 UEFA Liga e Kampionëve|Liga e Kampionëve]] | continentalcup1 qualifiers = Juventus<br />[[S.S.C. Napoli|Napoli]]<br />[[A.S. Roma|Roma]] | continentalcup2 = [[2016–17 UEFA Liga e Evropës|Liga e Evropës]] | continentalcup2 qualifiers = [[Inter Milan|Internazionale]]<br />[[ACF Fiorentina|Fiorentina]]<br />[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] | matches = 380 | total goals = 979 | league topscorer = [[Gonzalo Higuaín]] <br><small>(36 gola)</small><ref name="espnfc1">{{cite web|url=http://www.espn.com/soccer/stats/_/league/ITA.1/season/2015|title=Italian Serie A Statistics - ESPN FC|publisher=Espnfc.us|language=en|access-date=16 tetor 2015}}</ref> | best goalkeeper = [[Gianluigi Buffon]] <br>(21 ndeshje pa pësuar gol) | biggest home win = Napoli 6–0 [[Bologna F.C. 1909|Bologna]]<br />(19 prill 2016)<ref name="espnfc2">{{cite web|url=http://www.espnfc.us/italian-serie-a/12/statistics/performance|title=Italian Serie A Statistics - ESPN FC|publisher=Espnfc.us|language=en|access-date=16 tetor 2015}}</ref> | biggest away win = Diferencë golash 4<br />6 ndeshje<ref name="espnfc2"/> | highest scoring = [[U.C. Sampdoria|Sampdoria]] 5–2 Carpi<br />(23 gusht 2015)<ref name="espnfc2"/><br>[[S.S. Lazio|Lazio]] 5–2 Hellas Verona<br />(11 shkurt 2016)<ref name="espnfc2"/> | longest wins = 15 ndeshje<ref name="espnfc2"/><br />Juventus | longest unbeaten = 26 ndeshje<ref name="espnfc2"/><br />Juventus | longest winless = 22 ndeshje<ref name="espnfc2"/><br />Hellas Verona | longest losses = 5 ndeshje<ref name="espnfc2"/><br />[[Genoa C.F.C.|Genoa]] | highest attendance = 79,154<br />Internazionale 1–0 [[A.C. Milan|Milan]]<br />(13 shtator 2015)<ref name="espnfc2"/><br />Internazionale 0–0 Juventus<br />(18 tetor 2015)<ref>{{cite web|url=http://www.supersport.com/football/italy/news/151018/Inter_Juve_share_spoils_in_Derby_dItalia|title=Inter, Juve share spoils in 'Derby d'Italia'|publisher=SuperSport|language=en|date=18 tetor 2015|access-date=29 janar 2016}}</ref> | lowest attendance = 0 (pas dyerve të mbyllura)<br />[[U.S. Città di Palermo|Palermo]] 2–2 [[Atalanta B.C.|Atalanta]]<br />(20 prill 2016)<ref name="espnfc2"/><ref>{{cite web|url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/6981/files/allegati/7000/cu201.pdf|title=Comunicato Ufficiale n. 201 del 12 aprile 2016|language=it|publisher=Lega Serie A|date=12 prill 2016|access-date=2 maj 2016|archive-date=8 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160508235319/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/comunicati/comunicati_m/6981/files/allegati/7000/cu201.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/documentazione/documentazione_m/705/files/allegati/737/spettgiornata_modulo_34_giornata.pdf|title=Spettatori della 34ª giornata di Serie A TIM 2015-2016|language=it|publisher=Lega Serie A|access-date=2 maj 2016|archive-date=4 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604025741/http://www.legaseriea.it/uploads/default/attachments/documentazione/documentazione_m/705/files/allegati/737/spettgiornata_modulo_34_giornata.pdf|url-status=dead}}</ref> | average attendance = 22,199<ref name="espnfc2"/> | prevseason = [[Serie A 2014–15|2014–15]] | nextseason = [[Serie A 2016–17|2016–17]] }} '''Serie A 2015–16''' (e njohur si [[Serie A]] [[Telecom Italia Mobile|TIM]] për arsye sponsorizimi) ishte sezoni i 114-të i futbollit italian të kategorisë së parë, i 84-ti në një turne me rrotullim, dhe i 6-ti që nga organizimi nën një komitet ligash të veçantë nga [[Serie B]]. [[Juventus FC|Juventus]] ishin kampionët mbrojtës. Kampanja filloi më 22 gusht 2015 dhe përfundoi më 15 maj 2016. Më 25 prill 2016, Juventus arriti të mbrojë titullin e tyre për sezonin e pestë rradhazi, pasi vendi i dytë [[S.S.C. Napoli|Napoli]] humbi ndaj [[A.S. Roma|Roma]], duke i dhënë [[Juventus FC|Juventus]] një avantazh prej 12 pikësh me vetëm tre ndeshje të mbetura.<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/juventus/story/2858561/juventus-win-fifth-straight-serie-a-title-after-napoli-lose-to-roma|title=Juventus win fifth straight Serie A title after Napoli lose to Roma|publisher=ESPNFC|date=25 prill 2016|access-date=25 prill 2016|language=en}}</ref> ==Ngjarjet== Më 28 prill 2015 [[Carpi F.C. 1909|Carpi]] arriti promovimin e tij të parë në histori në [[Serie A]], pas debutimit në [[Serie B]] vitin e mëparshëm, duke u bërë ekipi i 64-të që merr pjesë në Serie A që nga sezoni [[1929–30 Serie A|1929–30]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2015/apr/29/italian-club-carpi-extraordinary-serie-a-promotion|title=Italian club Carpi celebrate clinching 'extraordinary' Serie A promotion &#124; Football|work=The Guardian|date=29 prill 2015|access-date=16 tetor 2015|language=en}}</ref> Më 16 maj, [[Frosinone Calcio|Frosinone]] gjithashtu arriti promovimin e tij të parë në Serie A, duke u bërë ekipi i 65-të që merr pjesë.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/10/italy/2015/05/16/11803592/frosinone-secure-historic-serie-a-promotion|title=Frosinone promoted to Serie A for first time|publisher=Goal.com|date=16 maj 2015|access-date=16 tetor 2015|language=en}}</ref> Më 9 qershor 2015 [[Bologna F.C. 1909|Bologna]] fitoi [[2014–15 Serie B#Promotion playoffs|play-off e Serie B]], duke u rikthyer në Serie A pas vetëm një viti. Ky sezon i Serie A ishte sezoni i parë ku u implementua goal-line technology pas ankesave të shumta nga menaxherët e përgjithshëm të ekipeve (fillimisht [[Adriano Galliani]]) lidhur me [[ghost goal]]-et kontroverse gjatë sezoneve të fundit të Serie A.<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.co.uk/italian-serie-a/story/2297461/serie-a-approves-goal-line-technology-for-next-season|title=Serie A approves goal-line technology for next season|publisher=Espn Fc|date=13 shkurt 2015|access-date=16 tetor 2015|language=en}}</ref> Më 20 mars 2016, [[Gianluigi Buffon]] thyen rekordin e mëparshëm të [[Sebastiano Rossi]] (929 minuta) duke vendosur një periudhë më të gjatë prej 974 minutash pa pranuar gol.<ref>{{cite web|url=http://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/notizie/info/record-di-imbattibilita-per-buffon-974|title=RECORD DI IMBATTIBILITA' PER BUFFON: 974' - News - Lega Serie A|access-date=16 maj 2016|archive-date=2 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802205651/http://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/notizie/info/record-di-imbattibilita-per-buffon-974|url-status=dead|language=it}}</ref> Më 14 maj, [[Gonzalo Higuaín]] thyen rekordin e [[Gunnar Nordahl]] për më shumë gola të shënuar në Serie A (kampionati me 20 ekipe) në një sezon (35 gola në [[1949–50 Serie A|1949–50]]) dhe barazoi rekordin e [[Gino Rossetti]] në [[1928–29 Divisione Nazionale|1928–29]] (që përbëhej nga 32 ekipe) duke shënuar 36 gola dhe duke fituar [[Capocannoniere]].<ref>{{cite web|url=http://www.football-italia.net/84347/higuain-i-am-so-happy|title=Higuain: 'I am so happy!'|publisher=Football Italia|date=14 maj 2016|access-date=14 maj 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/723/serie-a/2016/05/14/23529832/higuain-makes-serie-a-history-by-breaking-66-year-old|title=Higuain makes Serie A history by breaking 66-year-old goalscoring record|publisher=goal.com|author=Chris Davie|date=14 maj 2016|access-date=14 maj 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/notizie/info/higuain-nella-storia-del-calcio-italiano|title=HIGUAIN NELLA STORIA DEL CALCIO ITALIANO - News - Lega Serie A|access-date=16 maj 2016|archive-date=4 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161004150527/http://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/notizie/info/higuain-nella-storia-del-calcio-italiano|url-status=dead|language=it}}</ref> Tre ikonat e Serie A gjithashtu u pensionuan në fund të sezonit; kapiteni i [[Hellas Verona F.C.|Verona]] [[Luca Toni]], i cili shënoi 157 gola në 324 paraqitje në ligë dhe ishte dy herë golashënuesi më i mirë i ligës, si dhe [[Gianpaolo Bellini]], [[mbrojtës i majtë|left-back]] që kaloi gjithë karrierën e tij me [[Atalanta B.C.|Atalanta]], duke bërë 435 paraqitje me klubin. Të dy lojtarët gjithashtu shënuan në ndeshjet e tyre të fundit me klubet më 8 maj 2016, Toni në një fitore 2–1 ndaj kampionëve [[Juventus FC|Juventus]] dhe Bellini në një barazim 1–1 me [[Udinese Calcio|Udinese]];<ref>{{cite web|url=http://forzaitalianfootball.com/2016/05/toni-and-bellini-a-tale-of-two-serie-a-farewell-penalties/|title=Toni And Bellini: A Tale Of Two Serie A Farewell Penalties|publisher=forzaitalianfootball.com|date=10 maj 2016|access-date=11 maj 2016|language=en}}</ref>; dhe më 14 maj, [[Christian Abbiati]] për [[A.C. Milan|Milan]] në ndeshjen e fundit të sezonit në shtëpi ndaj [[A.S. Roma|Roma]], megjithatë nuk luajti aspak,<ref>{{cite web|url=http://www.football-italia.net/84353/abbiati-goodbye-not-what-i-expected|title=Abbiati: 'Goodbye not what I expected'|publisher=Football Italia|date=14 maj 2016|access-date=15 maj 2016|language=en}}</ref> duke arritur gjithsej 281 paraqitje në ligë për klubin.<ref name="Abbiati to retire">{{cite web|url=http://www.football-italia.net/84273/official-abbiati-retire|title=Official: Abbiati to retire|publisher=Football Italia|date=13 maj 2016|access-date=13 maj 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gazzettaworld.com/news/serie-a/milan/abbiati-set-to-retire/?refresh_ce-cp|title=AC Milan keeper readies for final San Siro bow|publisher=La Gazzetta dello Sport|author1=Ogo Sylla|date=13 maj 2016|access-date=13 maj 2016|language=it}}</ref> ==Ekipet== ===Stadiumet dhe vendndodhjet=== {{Location map+ |Italy |width=400 |float=right |caption=Vendndodhjet e ekipeve të Serie A 2015–16 |places= {{Location map~ |Italy |lat=45.709231 |long= 9.6808 |label=<div style="font-size:80%;">[[Atalanta B.C.|Atalanta]]</div>|position=right}} {{Location map~ |Italy |lat=44.5075 |long=11.351389 |label=<div style="font-size:80%;">[[Bologna F.C. 1909|Bologna]]</div>|position=right}} {{Location map~ |Italy |lat=44.7755983 |long=10.8796892 |label=<div style="font-size:80%;">[[Carpi F.C. 1909|Carpi]]</div>|position=right}} {{Location map~ |Italy |lat=45.433333 |long=10.983333 |label=<div style="font-size:80%;">[[Hellas Verona F.C.|Verona]]<br />[[A.C. ChievoVerona|Chievo]]</div>|position=right}} {{Location map~ |Italy |lat=43.726667 |long=10.95 |label=<div style="font-size:80%;">[[Empoli F.C.|Empoli]]</div>|position=left}} {{Location map~ |Italy |lat=43.78073 |long=11.28295 |label=<div style="font-size:80%;">[[ACF Fiorentina|Fiorentina]]</div>|position=right}} {{Location map~ |Italy |lat=41.633333 |long=13.35 |label=<div style="font-size:80%;">[[Frosinone Calcio|Frosinone]]</div>|position=right}} {{Location map~ |Italy |lat=45.47808 |long=9.124 |label=<div style="font-size:80%;">[[Inter Milan|Internazionale]]<br />[[A.C. Milan|Milan]]</div>|position=top}} {{Location map~ |Italy |lat=45.109569 |long=7.6390757 |label=<div style="font-size:80%;">[[Juventus FC|Juventus]]</div>|position=top}} {{Location map~ |Italy |lat=41.933886 |long=12.454786 |label=<div style="font-size:80%;">[[S.S. Lazio|Lazio]]<br />[[A.S. Roma|Roma]]</div>|position=top}} {{Location map~ |Italy |lat=40.833333 |long=14.25 |label=<div style="font-size:80%;">[[S.S.C. Napoli|Napoli]]</div>|position=left}} {{Location map~ |Italy |lat=38.1527423 |long=13.3400202 |label=<div style="font-size:80%;">[[U.S. Città di Palermo|Palermo]]</div>|position=left}} {{Location map~ |Italy |lat=44.411111 |long=8.932778 |label=<div style="font-size:80%;">[[Genoa C.F.C.|Genoa]]<br />[[U.C. Sampdoria|Sampdoria]]</div>|position=bottom}} {{Location map~ |Italy |lat=44.7145490 |long=10.6496880 |label=[[US Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |label_size=80 |position=right}} {{Location map~ |Italy |lat=45.0416472 |long=7.6499219 |label=<div style="font-size:80%;">[[Torino F.C.|Torino]]</div>|position=bottom}} {{Location map~ |Italy |lat=46.066667 |long=13.233333 |label=<div style="font-size:80%;">[[Udinese Calcio|Udinese]]</div>|position=left}} }} {|class="wikitable sortable" |- !Skuadra !Qyteti !Stadiumi !Kapaciteti |- | [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | [[Bergamo]] | [[Stadio Atleti Azzurri d'Italia]] | style="text-align:center;"| {{Nts|26,542}} |- | [[Bologna F.C. 1909|Bologna]] | [[Bologna]] | [[Stadio Renato Dall'Ara]] | style="text-align:center;"| {{Nts|38,279}} |- | [[Carpi F.C. 1909|Carpi]] | [[Carpi, Emilia-Romagna|Carpi]] | [[Stadio Alberto Braglia]] <small>([[Modena]])</small> | style="text-align:center;"| {{Nts|21,151}} |- | [[A.C. ChievoVerona|Chievo]] | [[Verona]] | [[Stadio Marc'Antonio Bentegodi]] | style="text-align:center;"| {{Nts|38,402}} |- | [[Empoli F.C.|Empoli]] | [[Empoli]] | [[Stadio Carlo Castellani]] | style="text-align:center;"| {{Nts|16,800}} |- | [[ACF Fiorentina|Fiorentina]] | [[Firencia|Firence]] | [[Stadio Artemio Franchi]] | style="text-align:center;"| {{Nts|47,282}} |- | [[Frosinone Calcio|Frosinone]] | [[Frosinone]] | [[Stadio Matusa]] | style="text-align:center;"| {{Nts|10,000}} |- | [[Genoa C.F.C.|Genoa]] | [[Gjenova]] | [[Stadio Luigi Ferraris]] | style="text-align:center;"| {{Nts|36,685}} |- | [[Hellas Verona F.C.|Hellas Verona]] | [[Verona]] | [[Stadio Marc'Antonio Bentegodi]] | style="text-align:center;"| {{Nts|38,402}} |- | [[Inter Milan|Internazionale]] | [[Milan]] | [[San Siro]] | style="text-align:center;"| {{Nts|80,018}} |- | [[Juventus FC|Juventus]] | [[Turin|Torino]] | [[Juventus Stadium]] | style="text-align:center;"| {{Nts|41,475}} |- | [[S.S. Lazio|Lazio]] | [[Rome|Romë]] | [[Stadio Olimpico]] | style="text-align:center;"| {{Nts|72,698}} |- | [[A.C. Milan|Milan]] | [[Milan]] | [[San Siro]] | style="text-align:center;"| {{Nts|80,018}} |- | [[S.S.C. Napoli|Napoli]] | [[Naples|Napoli]] | [[Stadio San Paolo]] | style="text-align:center;"| {{Nts|60,240}} |- | [[U.S. Città di Palermo|Palermo]] | [[Palermo]] | [[Stadio Renzo Barbera]] | style="text-align:center;"| {{Nts|36,349}} |- | [[A.S. Roma|Roma]] | [[Rome|Romë]] | [[Stadio Olimpico]] | style="text-align:center;"| {{Nts|72,698}} |- | [[U.C. Sampdoria|Sampdoria]] | [[Gjenova]] | [[Stadio Luigi Ferraris]] | style="text-align:center;"| {{Nts|36,685}} |- | [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] | [[Sassuolo]] | [[Mapei Stadium – Città del Tricolore]]<br /><small>([[Reggio Emilia]])</small> | style="text-align:center;"| {{Nts|23,717}} |- | [[Torino F.C.|Torino]] | [[Turin|Torino]] | [[Stadio Olimpico Grande Torino]] | style="text-align:center;"| {{Nts|27,994}} |- | [[Udinese Calcio|Udinese]] | [[Udine]] | [[Stadio Friuli|Dacia Arena]] | style="text-align:center;"| {{Nts|25,144}} |} ===Personeli dhe uniformat=== {| class="wikitable" |- ! rowspan="2" | Ekipi ! rowspan="2" | Trajneri kryesor ! rowspan="2" | Kapiteni ! rowspan="2" | Prodhuesi i uniformës ! colspan="5" | Sponsorët e fanellës |- ! Kryesor ! style="width: 140px;" | Tjetër |- | Atalanta | {{flagicon|ITA}} [[Edoardo Reja]] | {{flagicon|ITA}} [[Gianpaolo Bellini]] | [[Nike, Inc.|Nike]] | SuisseGas |{{Collapsible list | title = Front|Stone City | framestyle = border:none; padding:0; }}{{Collapsible list | title = Back|Elettrocanali | framestyle = border:none; padding:0; }} |- | Bologna | {{flagicon|ITA}} [[Roberto Donadoni]] | {{flagicon|ITA}} [[Archimede Morleo]] | [[Macron (sportswear)|Macron]] | FAAC |{{Collapsible list | title = Back|Illumia | framestyle = border:none; padding:0;| }} |- | Carpi | {{flagicon|ITA}} [[Fabrizio Castori]] | {{flagicon|ITA}} [[Filippo Porcari]] | [[Givova]] | [[Azimut Holding]] |{{Collapsible list | title = Back|Gaudì Jeans | framestyle = border:none; padding:0;| }} |- | Chievo | {{flagicon|ITA}} [[Rolando Maran]] | {{flagicon|ITA}} [[Sergio Pellissier]] | Givova | Paluani/Payexe/Nobis Assicurazioni/Italgreen/Cubi e Perina/Pescherie Viviani/Buccia di Mela/IM.COS/Midac Batteries/Salumi Negri/Alufer/I. Bis Trading/Ecoprogram/CF Costruzioni/Salumi Coati/Centro Atlante Verona/Contri Spumanti/SimetBus |{{Collapsible list | title = Front|Payexe/Paluani | framestyle = border:none; padding:0; }}{{Collapsible list | title = Back|Nobis Assicurazioni/Paluani/Authoitalia/Filo diretto Assicurazioni | framestyle = border:none; padding:0;| }} |- | Empoli | {{flagicon|ITA}} [[Marco Giampaolo]] | {{flagicon|ITA}} [[Massimo Maccarone]] | [[Joma]] | Gensan |{{Collapsible list | title = Front|Computer Gross | framestyle = border:none; padding:0; }}{{Collapsible list | title = Back|[[New Generation Mobile|NGM Mobile]] | framestyle = border:none; padding:0;| }} |- | Fiorentina | {{flagicon|POR}} [[Paulo Sousa]] | {{flagicon|ARG}} [[Gonzalo Javier Rodríguez|Gonzalo Rodríguez]] | [[Le Coq Sportif]] | [[Save the Children]] |{{Collapsible list | title = Back|[[Save the Children]] (në ndeshjet UEFA) | framestyle = border:none; padding:0;| }} |- | Frosinone | {{flagicon|ITA}} [[Roberto Stellone]] | {{flagicon|ITA}} [[Alessandro Frara]] | [[Legea]] | [[Banca Popolare del Frusinate]] |{{Collapsible list | title = Front|Gruppo GALA | framestyle = border:none; padding:0; }}{{Collapsible list | title = Back|7Sette Carburanti | framestyle = border:none; padding:0;| }} |- | Genoa | {{flagicon|ITA}} [[Gian Piero Gasperini]] | {{flagicon|ARG}} [[Nicolás Burdisso]] | [[Lotto Sport Italia|Lotto]] | AT.P.CO |{{Collapsible list | title = Back|[[LeasePlan]] | framestyle = border:none; padding:0;| }} |- | Hellas Verona | {{flagicon|ITA}} [[Luigi Delneri]] | {{flagicon|ITA}} [[Luca Toni]] | Nike | Metano Nord |{{Collapsible list | title = Front|Leaderform/SEC Events | framestyle = border:none; padding:0; }}{{Collapsible list | title = Back|Manila Grace/Jetcoin | framestyle = border:none; padding:0;| }} |- | Internazionale | {{flagicon|ITA}} [[Roberto Mancini]] | {{flagicon|ARG}} [[Mauro Icardi]] | Nike | [[Pirelli]] (H)/[[Driver Reifen und KFZ-Technik|Driver]] (A) |''Asnjë'' |- | Juventus | {{flagicon|ITA}} [[Massimiliano Allegri]] | {{flagicon|ITA}} [[Gianluigi Buffon]] | [[Adidas]] | [[Jeep]] |''Asnjë'' |- | Lazio | {{flagicon|ITA}} [[Simone Inzaghi]] | {{flagicon|ARG}} [[Lucas Biglia]] | Macron | Clinica Paideia |''Asnjë'' |- | Milan | {{flagicon|ITA}} [[Cristian Brocchi]] | {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Montolivo]] | Adidas | [[Emirates (airline)|Fly Emirates]] |''Asnjë'' |- | Napoli | {{flagicon|ITA}} [[Maurizio Sarri]] | {{flagicon|SVK}} [[Marek Hamšík]] | [[Kappa (company)|Kappa]] | Lete |{{Collapsible list | title = Front|Pasta Garofalo | framestyle = border:none; padding:0; }} |- | Palermo | {{flagicon|ITA}} [[Davide Ballardini]] | {{flagicon|ITA}} [[Stefano Sorrentino]] | Joma | ''Asnjë'' |''Asnjë'' |- | Roma | {{flagicon|ITA}} [[Luciano Spalletti]] | {{flagicon|ITA}} [[Francesco Totti]] | Nike | [[AS Roma|Football Cares]]/[[Telethon#Italy|Telethon]] |''Asnjë'' |- | Sampdoria | {{flagicon|ITA}} [[Vincenzo Montella]] | {{flagicon|ITA}} [[Angelo Palombo]] | Joma | Parà Tempotest/[[Samsung Galaxy]]/[[Samsung Galaxy S7]]/[[UNICEF]] |{{Collapsible list | title = Back|[[SsangYong Tivoli]]/[[SsangYong Tivoli|SsangYong XLV]] | framestyle = border:none; padding:0;| }} |- | Sassuolo | {{nobreak|{{flagicon|ITA}} [[Eusebio Di Francesco]]}} | {{nobreak|{{flagicon|ITA}} [[Francesco Magnanelli]]}} | Kappa | [[Mapei]] |''Asnjë'' |- | Torino | {{flagicon|ITA}} [[Giampiero Ventura]] | {{flagicon|POL}} [[Kamil Glik]] | Kappa | [[Suzuki Vitara]] |{{Collapsible list | title = Front|[[Fratelli Beretta]] | framestyle = border:none; padding:0; }}{{Collapsible list | title = Back|Tecnoalarm | framestyle = border:none; padding:0;| }} |- | Udinese | {{flagicon|ITA}} [[Luigi De Canio]] | {{flagicon|ITA}} [[Antonio Di Natale]] | HS Football | [[Automobile Dacia|Dacia]] |{{Collapsible list | title = Back|[[Udinese Calcio|Udinese TV]] (H) | framestyle = border:none; padding:0;| }} |} * <small>Për më tepër, uniformat e gjyqtarëve tani prodhohen nga [[Diadora]], dhe Nike ka një top të ri ndeshjeje, Ordem Serie A.</small> ===Ndryshimet e trajnerëve=== {| class="wikitable sortable" |- ! Ekipi ! Trajneri dalës ! Mënyra e largimit ! Data e vakancës ! Pozita në tabelë ! Zëvendësuesi ! Data e emërimit |- | Napoli | {{flagicon|ESP}} [[Rafael Benítez]] | Nënshkruar nga [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] | 25 maj 2015 | rowspan="6"|Para-sezoni | {{flagicon|ITA}} [[Maurizio Sarri]] | 12 qershor 2015<ref>{{cite web|url=http://www.thesirenssong.com/2015/6/6/8741495/report-maurizio-sarri-has-signed-and-is-planning-summer-transfers|title=Report: Maurizio Sarri has signed and is planning summer transfers - The Siren's Song|publisher=Thesirenssong.com|date=6 qershor 2015|access-date=16 tetor 2015|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304080512/http://www.thesirenssong.com/2015/6/6/8741495/report-maurizio-sarri-has-signed-and-is-planning-summer-transfers|url-status=dead}}</ref> |- | Udinese | {{flagicon|ITA}} [[Andrea Stramaccioni]] | Dorëhiqet | 1 qershor 2015<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11867/9872644/andrea-stramaccioni-set-to-leave-udinese-after-just-one-season|title=Andrea Stramaccioni to leave Udinese after just one season|publisher=Sky Sports|date=30 qershor 2015|access-date=16 tetor 2015}}</ref> | {{flagicon|ITA}} [[Stefano Colantuono]] | 4 qershor 2015<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/udinese/story/2478814/stefano-colantuono-named-new-udinese-manager|title=Stefano Colantuono named new Udinese manager|publisher=Espn Fc|date=4 qershor 2015|access-date=16 tetor 2015}}</ref> |- | Sampdoria | {{flagicon|SRB}} [[Siniša Mihajlović]] | Nënshkruar nga [[A.C. Milan|Milan]] | 1 qershor 2015 | {{flagicon|ITA}} [[Walter Zenga]] | 4 qershor 2015<ref>{{Cite web|url=https://www.vavel.com/en/international-football/2015/06/04/italy-calcio/497730-zenga-returns-to-sampdoria.html|title=Zenga returns to Sampdoria|date=2 korrik 2021}}</ref> |- | Milan | {{flagicon|ITA}} [[Filippo Inzaghi]] | Pushuar | 4 qershor 2015 | {{flagicon|SRB}} [[Siniša Mihajlović]] | 16 qershor 2015<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2015/jun/16/milan-sack-filippo-inzaghi|title=Milan appoint Sinisa Mihajlovic as coach after sacking Filippo Inzaghi|work=The Guardian|date=16 qershor 2015|access-date=16 tetor 2015}}</ref> |- | Empoli | {{flagicon|ITA}} [[Maurizio Sarri]] | Nënshkruar nga [[S.S.C. Napoli|Napoli]] | 5 qershor 2015 | {{flagicon|ITA}} [[Marco Giampaolo]] | 9 qershor 2015<ref>{{cite web|url=http://www.firenzetoday.it/sport/marco-giampaolo-empoli.html|title=Marco Giampaolo nuovo allenatore Empoli F.C|publisher=Firenzetoday.it|access-date=16 tetor 2015}}</ref> |- | Fiorentina | {{flagicon|ITA}} [[Vincenzo Montella]] | rowspan="9" | Pushuar | 8 qershor 2015<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/fiorentina/story/2483906/fiorentina-sack-manager-vincenzo-montella|title=Fiorentina sack manager Vincenzo Montella|publisher=Espn Fc|date=8 qershor 2015|access-date=16 tetor 2015}}</ref> | {{flagicon|POR}} [[Paulo Sousa]] | 21 qershor 2015<ref>{{cite web|url=http://www.football-italia.net/67631/report-sousa-agrees-viola-deal|title=Report: Sousa agrees Viola deal|publisher=Football Italia|date=10 qershor 2015|access-date=16 tetor 2015}}</ref> |- | Carpi | {{flagicon|ITA}} [[Fabrizio Castori]] | 28 shtator 2015<ref>{{cite web|url=http://www.carpifc1909.it/news-prima-squadra/comunicato-carpi-f-c-1909/|title=Carpi FC 1909 » Comunicato – Carpi F.C. 1909|publisher=Carpifc1909.it|access-date=16 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004025946/http://www.carpifc1909.it/news-prima-squadra/comunicato-carpi-f-c-1909/|archive-date=4 tetor 2015|url-status=dead}}</ref> | 20-të | {{flagicon|ITA}} [[Giuseppe Sannino]] | 29 shtator 2015<ref>{{cite web|url=http://www.carpifc1909.it/news-prima-squadra/giuseppe-sannino-e-lallenatore-biancorosso/|title=Carpi FC 1909 » Giuseppe Sannino è l'allenatore biancorosso|publisher=Carpifc1909.it|access-date=16 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151003231101/http://www.carpifc1909.it/news-prima-squadra/giuseppe-sannino-e-lallenatore-biancorosso/|archive-date=3 tetor 2015|url-status=dead}}</ref> |- | Bologna | {{flagicon|ITA}} [[Delio Rossi]] | 28 tetor 2015 | 18-të | {{flagicon|ITA}} [[Roberto Donadoni]] | 28 tetor 2015<ref>{{cite web|url=http://www.worldsoccer.com/news/bologna-fire-coach-rossi-365482|title=Bologna fire coach Rossi|date=28 tetor 2015}}</ref> |} ==Tabela e Ligës== <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://web.archive.org/web/20160528080454/http://www.legaseriea.it/en/serie-a-tim/league-table Serie A], [https://int.soccerway.com/national/italy/serie-a/20152016/regular-season/r31554/ Soccerway] <!--Update team positions here--> |team1=JUV |team2=NAP |team3=ROM |team4=INT |team5=FIO |team6=SAS |team7=MIL |team8=LAZ |team9=CHV |team10=EMP |team11=GEN |team12=TOR |team13=ATA |team14=BOL |team15=SAM |team16=PAL |team17=UDI |team18=CAR |team19=FRO |team20=HEL <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=CLGS |result2=CLGS |result3=CLPO |result4=ELGS |result5=ELGS |result6=ELQ3 |result18=REL |result19=REL |result20=REL <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=përfunduar |win_ATA=11|draw_ATA=12|loss_ATA=15|gf_ATA=41|ga_ATA=47<!-- Atalanta --> |win_BOL=11|draw_BOL=9 |loss_BOL=18|gf_BOL=33|ga_BOL=45<!-- Bologna --> |win_CAR=9 |draw_CAR=11|loss_CAR=18|gf_CAR=37|ga_CAR=57<!-- Carpi --> |win_CHV=13|draw_CHV=11|loss_CHV=14|gf_CHV=43|ga_CHV=45<!-- Chievo --> |win_EMP=12|draw_EMP=10|loss_EMP=16|gf_EMP=40|ga_EMP=49<!-- Empoli --> |win_FIO=18|draw_FIO=10|loss_FIO=10|gf_FIO=60|ga_FIO=42<!-- Fiorentina --> |win_FRO=8 |draw_FRO=7 |loss_FRO=23|gf_FRO=35|ga_FRO=76<!-- Frosinone --> |win_GEN=13|draw_GEN=7 |loss_GEN=18|gf_GEN=45|ga_GEN=48<!-- Genoa --> |win_HEL=5 |draw_HEL=13|loss_HEL=20|gf_HEL=34|ga_HEL=63<!-- Hellas Verona --> |win_INT=20|draw_INT=7 |loss_INT=11|gf_INT=50|ga_INT=38<!-- Internazionale --> |win_JUV=29|draw_JUV=4 |loss_JUV=5 |gf_JUV=75|ga_JUV=20<!-- Juventus --> |win_LAZ=15|draw_LAZ=9 |loss_LAZ=14|gf_LAZ=52|ga_LAZ=52<!-- Lazio --> |win_MIL=15|draw_MIL=12|loss_MIL=11|gf_MIL=49|ga_MIL=43<!-- Milan --> |win_NAP=25|draw_NAP=7 |loss_NAP=6 |gf_NAP=80|ga_NAP=32<!-- Napoli --> |win_PAL=10|draw_PAL=9 |loss_PAL=19|gf_PAL=38|ga_PAL=65<!-- Palermo --> |win_ROM=23|draw_ROM=11|loss_ROM=4 |gf_ROM=83|ga_ROM=41<!-- Roma --> |win_SAM=10|draw_SAM=10|loss_SAM=18|gf_SAM=48|ga_SAM=61<!-- Sampdoria --> |win_SAS=16|draw_SAS=13|loss_SAS=9 |gf_SAS=49|ga_SAS=40<!-- Sassuolo --> |win_TOR=12|draw_TOR=9 |loss_TOR=17|gf_TOR=52|ga_TOR=55<!-- Torino --> |win_UDI=10|draw_UDI=9 |loss_UDI=19|gf_UDI=35|ga_UDI=60<!-- Udinese --> <!--Head-to-head--> |hth_EMP=Empoli para Genoa bazuar në diferencën e golave ballë për ballë; Empoli +1, Genoa –1. |hth_GEN=EMP |hth_TOR=Torino para Atalanta bazuar në pikët ballë për ballë; Torino 6 pikë, Atalanta 0 pikë. |hth_ATA=TOR |hth_PAL=Palermo para Udinese bazuar në pikët ballë për ballë; Palermo 6 pikë, Udinese 0 pikë. |hth_UDI=PAL <!--Status--> |status_JUV=K |status_CAR=Z |status_FRO=Z |status_HEL=Z <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_ATA=[[Atalanta B.C.|Atalanta]] |name_BOL=[[Bologna F.C. 1909|Bologna]] |name_CAR=[[Carpi F.C. 1909|Carpi]] |name_CHV=[[A.C. ChievoVerona|Chievo]] |name_EMP=[[Empoli F.C.|Empoli]] |name_FIO=[[ACF Fiorentina|Fiorentina]] |name_FRO=[[Frosinone Calcio|Frosinone]] |name_GEN=[[Genoa C.F.C.|Genoa]] |name_HEL=[[Hellas Verona F.C.|Hellas Verona]] |name_INT=[[Inter Milan|Internazionale]] |name_JUV=[[Juventus FC|Juventus]] |name_MIL=[[A.C. Milan|Milan]] |name_LAZ=[[S.S. Lazio|Lazio]] |name_NAP=[[S.S.C. Napoli|Napoli]] |name_PAL=[[U.S. Città di Palermo|Palermo]] |name_ROM=[[A.S. Roma|Roma]] |name_SAM=[[U.C. Sampdoria|Sampdoria]] |name_SAS=[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |name_TOR=[[Torino F.C.|Torino]] |name_UDI=[[Udinese Calcio|Udinese]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Pikët; 2) Pikët ballë për ballë; 3) Diferenca e golave ballë për ballë; 4) Diferenca e golave; 5) Golat e shënuar; 6) Barazim.<ref>{{cite web|url=http://www.figc.it/Assets/contentresources_2/ContenutoGenerico/76.$plit/C_2_ContenutoGenerico_2531058_StrilloComunicatoUfficiale_lstAllegati_0_upfAllegato.pdf|title=Comunicato Ufficiale n. 262/A|language=it|publisher=[[Italian Football Federation|FIGC]]|date=27 janar 2016|access-date=25 prill 2016|archive-date=5 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805162754/http://www.figc.it/Assets/contentresources_2/ContenutoGenerico/76.$plit/C_2_ContenutoGenerico_2531058_StrilloComunicatoUfficiale_lstAllegati_0_upfAllegato.pdf|url-status=dead}}</ref> <!--Qualification and relegation column definitions--> |res_col_header=QR |col_CLGS=green1 |text_CLGS=Kualifikim në [[2016–17 UEFA Liga e Kampionëve#Faza grupore|fazën e grupeve të Ligës së Kampionëve]] |col_CLPO=green2 |text_CLPO={{nowrap|Kualifikim në [[2016–17 UEFA Liga e Kampionëve|raundin play-off e Ligës së Kampionëve]]}} |col_ELGS=blue1 |text_ELGS={{nowrap|Kualifikim në [[2016–17 UEFA Europa League#Group stage|fazën e grupeve të Ligës së Evropës]]}} |col_ELQ3=blue2 |text_ELQ3={{nowrap|Kualifikim në [[2016–17 UEFA Europa League#Third qualifying round|raundin e tretë kualifikues të Ligës së Evropës]]}} |col_REL=red1 |text_REL=Zbritje tek [[Serie B]] |note_res_ELGS=Pasi fituesit e [[2015–16 Coppa Italia]], [[Juventus FC|Juventus]], u kualifikuan për kompeticionet europiane bazuar në pozicionin në ligë, vendi i fituesve të Kupës ([[2016–17 UEFA Europa League#Group stage|fazën e grupeve të Europa League]]) iu kalua ekipit të pestë dhe vendi i ekipit të pestë ([[2016–17 UEFA Europa League#Third qualifying round|raundin e tretë kualifikues të Ligës së Evropës]]) iu kalua ekipit të gjashtë. |note_res_EL3Q=ELGS }}</onlyinclude> == Rezultatet == {{#invoke:sports results|main |matches_style=FBR|solid_cell=grey |team1=ATA|team2=BOL|team3=CRP|team4=CHV|team5=EMP |team6=FIO|team7=FRO|team8=GEN|team9=HEL|team10=INT |team11=JUV|team12=LAZ|team13=MIL|team14=NAP|team15=PAL |team16=ROM|team17=SAM|team18=SAS|team19=TOR|team20=UDI |name_ATA=[[Atalanta B.C.|Atalanta]] |match_ATA_BOL=2–0 |match_ATA_CRP=3–0 |match_ATA_CHV=1–0 |match_ATA_EMP=0–0 |match_ATA_FIO=2–3 |match_ATA_FRO=2–0 |match_ATA_GEN=0–2 |match_ATA_HEL=1–1 |match_ATA_INT=1–1 |match_ATA_JUV=0–2 |match_ATA_LAZ=2–1 |match_ATA_MIL=2–1 |match_ATA_NAP=1–3 |match_ATA_PAL=3–0 |match_ATA_ROM=3–3 |match_ATA_SAM=2–1 |match_ATA_SAS=1–1 |match_ATA_TOR=0–1 |match_ATA_UDI=1–1 |name_BOL=[[Bologna F.C. 1909|Bologna]] |match_BOL_ATA=3–0 |match_BOL_CRP=0–0 |match_BOL_CHV=0–1 |match_BOL_EMP=2–3 |match_BOL_FIO=1–1 |match_BOL_FRO=1–0 |match_BOL_GEN=2–0 |match_BOL_HEL=0–1 |match_BOL_INT=0–1 |match_BOL_JUV=0–0 |match_BOL_LAZ=2–2 |match_BOL_MIL=0–1 |match_BOL_NAP=3–2 |match_BOL_PAL=0–1 |match_BOL_ROM=2–2 |match_BOL_SAM=3–2 |match_BOL_SAS=0–1 |match_BOL_TOR=0–1 |match_BOL_UDI=1–2 |name_CRP=[[Carpi F.C. 1909|Carpi]] |match_CRP_ATA=1–1 |match_CRP_BOL=1–2 |match_CRP_CHV=1–2 |match_CRP_EMP=1–0 |match_CRP_FIO=0–1 |match_CRP_FRO=2–1 |match_CRP_GEN=4–1 |match_CRP_HEL=0–0 |match_CRP_INT=1–2 |match_CRP_JUV=2–3 |match_CRP_LAZ=1–3 |match_CRP_MIL=0–0 |match_CRP_NAP=0–0 |match_CRP_PAL=1–1 |match_CRP_ROM=1–3 |match_CRP_SAM=2–1 |match_CRP_SAS=1–3 |match_CRP_TOR=2–1 |match_CRP_UDI=2–1 |name_CHV=[[A.C. ChievoVerona|Chievo]] |match_CHV_ATA=1–0 |match_CHV_BOL=0–0 |match_CHV_CRP=1–0 |match_CHV_EMP=1–1 |match_CHV_FIO=0–0 |match_CHV_FRO=5–1 |match_CHV_GEN=1–0 |match_CHV_HEL=[[Derby della Scala|1–1]] |match_CHV_INT=0–1 |match_CHV_JUV=0–4 |match_CHV_LAZ=4–0 |match_CHV_MIL=0–0 |match_CHV_NAP=0–1 |match_CHV_PAL=3–1 |match_CHV_ROM=3–3 |match_CHV_SAM=1–1 |match_CHV_SAS=1–1 |match_CHV_TOR=1–0 |match_CHV_UDI=2–3 |name_EMP=[[Empoli F.C.|Empoli]] |match_EMP_ATA=0–1 |match_EMP_BOL=0–0 |match_EMP_CRP=3–0 |match_EMP_CHV=1–3 |match_EMP_FIO=2–0 |match_EMP_FRO=1–2 |match_EMP_GEN=2–0 |match_EMP_HEL=1–0 |match_EMP_INT=0–1 |match_EMP_JUV=1–3 |match_EMP_LAZ=1–0 |match_EMP_MIL=2–2 |match_EMP_NAP=2–2 |match_EMP_PAL=0–0 |match_EMP_ROM=1–3 |match_EMP_SAM=1–1 |match_EMP_SAS=1–0 |match_EMP_TOR=2–1 |match_EMP_UDI=1–1 |name_FIO=[[ACF Fiorentina|Fiorentina]] |match_FIO_ATA=3–0 |match_FIO_BOL=2–0 |match_FIO_CRP=2–1 |match_FIO_CHV=2–0 |match_FIO_EMP=2–2 |match_FIO_FRO=4–1 |match_FIO_GEN=1–0 |match_FIO_HEL=1–1 |match_FIO_INT=2–1 |match_FIO_JUV=1–2 |match_FIO_LAZ=1–3 |match_FIO_MIL=2–0 |match_FIO_NAP=1–1 |match_FIO_PAL=0–0 |match_FIO_ROM=1–2 |match_FIO_SAM=1–1 |match_FIO_SAS=3–1 |match_FIO_TOR=2–0 |match_FIO_UDI=3–0 |name_FRO=[[Frosinone Calcio|Frosinone]] |match_FRO_ATA=0–0 |match_FRO_BOL=1–0 |match_FRO_CRP=2–1 |match_FRO_CHV=0–2 |match_FRO_EMP=2–0 |match_FRO_FIO=0–0 |match_FRO_GEN=2–2 |match_FRO_HEL=3–2 |match_FRO_INT=0–1 |match_FRO_JUV=0–2 |match_FRO_LAZ=0–0 |match_FRO_MIL=2–4 |match_FRO_NAP=1–5 |match_FRO_PAL=0–2 |match_FRO_ROM=0–2 |match_FRO_SAM=2–0 |match_FRO_SAS=0–1 |match_FRO_TOR=1–2 |match_FRO_UDI=2–0 |name_GEN=[[Genoa C.F.C.|Genoa]] |match_GEN_ATA=1–2 |match_GEN_BOL=0–1 |match_GEN_CRP=1–2 |match_GEN_CHV=3–2 |match_GEN_EMP=1–0 |match_GEN_FIO=0–0 |match_GEN_FRO=4–0 |match_GEN_HEL=2–0 |match_GEN_INT=1–0 |match_GEN_JUV=0–2 |match_GEN_LAZ=0–0 |match_GEN_MIL=1–0 |match_GEN_NAP=0–0 |match_GEN_PAL=4–0 |match_GEN_ROM=2–3 |match_GEN_SAM=[[Derby della Lanterna|2–3]] |match_GEN_SAS=2–1 |match_GEN_TOR=3–2 |match_GEN_UDI=2–1 |name_HEL=[[Hellas Verona F.C.|Hellas Verona]] |match_HEL_ATA=2–1 |match_HEL_BOL=0–2 |match_HEL_CRP=1–2 |match_HEL_CHV=[[Derby della Scala|3–1]] |match_HEL_EMP=0–1 |match_HEL_FIO=0–2 |match_HEL_FRO=1–2 |match_HEL_GEN=1–1 |match_HEL_INT=3–3 |match_HEL_JUV=2–1 |match_HEL_LAZ=1–2 |match_HEL_MIL=2–1 |match_HEL_NAP=0–2 |match_HEL_PAL=0–1 |match_HEL_ROM=1–1 |match_HEL_SAM=0–3 |match_HEL_SAS=1–1 |match_HEL_TOR=2–2 |match_HEL_UDI=1–1 |name_INT=[[Inter Milan|Internazionale]] |match_INT_ATA=1–0 |match_INT_BOL=2–1 |match_INT_CRP=1–1 |match_INT_CHV=1–0 |match_INT_EMP=2–1 |match_INT_FIO=1–4 |match_INT_FRO=4–0 |match_INT_GEN=1–0 |match_INT_HEL=1–0 |match_INT_JUV=[[Derby d'Italia|0–0]] |match_INT_LAZ=1–2 |match_INT_MIL=[[Derby della Madonnina|1–0]] |match_INT_NAP=2–0 |match_INT_PAL=3–1 |match_INT_ROM=1–0 |match_INT_SAM=3–1 |match_INT_SAS=0–1 |match_INT_TOR=1–2 |match_INT_UDI=3–1 |name_JUV=[[Juventus FC|Juventus]] |match_JUV_ATA=2–0 |match_JUV_BOL=3–1 |match_JUV_CRP=2–0 |match_JUV_CHV=1–1 |match_JUV_EMP=1–0 |match_JUV_FIO=3–1 |match_JUV_FRO=1–1 |match_JUV_GEN=1–0 |match_JUV_HEL=3–0 |match_JUV_INT=[[Derby d'Italia|2–0]] |match_JUV_LAZ=3–0 |match_JUV_MIL=1–0 |match_JUV_NAP=1–0 |match_JUV_PAL=4–0 |match_JUV_ROM=1–0 |match_JUV_SAM=5–0 |match_JUV_SAS=1–0 |match_JUV_TOR=[[Derby della Mole|2–1]] |match_JUV_UDI=0–1 |name_LAZ=[[S.S. Lazio|Lazio]] |match_LAZ_ATA=2–0 |match_LAZ_BOL=2–1 |match_LAZ_CRP=0–0 |match_LAZ_CHV=4–1 |match_LAZ_EMP=2–0 |match_LAZ_FIO=2–4 |match_LAZ_FRO=2–0 |match_LAZ_GEN=2–0 |match_LAZ_HEL=5–2 |match_LAZ_INT=2–0 |match_LAZ_JUV=0–2 |match_LAZ_MIL=1–3 |match_LAZ_NAP=0–2 |match_LAZ_PAL=1–1 |match_LAZ_ROM=[[Derby della Capitale|1–4]] |match_LAZ_SAM=1–1 |match_LAZ_SAS=0–2 |match_LAZ_TOR=3–0 |match_LAZ_UDI=2–0 |name_MIL=[[A.C. Milan|Milan]] |match_MIL_ATA=0–0 |match_MIL_BOL=0–1 |match_MIL_CRP=0–0 |match_MIL_CHV=1–0 |match_MIL_EMP=2–1 |match_MIL_FIO=2–0 |match_MIL_FRO=3–3 |match_MIL_GEN=2–1 |match_MIL_HEL=1–1 |match_MIL_INT=[[Derby della Madonnina|3–0]] |match_MIL_JUV=1–2 |match_MIL_LAZ=1–1 |match_MIL_NAP=0–4 |match_MIL_PAL=3–2 |match_MIL_ROM=1–3 |match_MIL_SAM=4–1 |match_MIL_SAS=2–1 |match_MIL_TOR=1–0 |match_MIL_UDI=1–1 |name_NAP=[[S.S.C. Napoli|Napoli]] |match_NAP_ATA=2–1 |match_NAP_BOL=6–0 |match_NAP_CRP=1–0 |match_NAP_CHV=3–1 |match_NAP_EMP=5–1 |match_NAP_FIO=2–1 |match_NAP_FRO=4–0 |match_NAP_GEN=3–1 |match_NAP_HEL=3–0 |match_NAP_INT=2–1 |match_NAP_JUV=2–1 |match_NAP_LAZ=5–0 |match_NAP_MIL=1–1 |match_NAP_PAL=2–0 |match_NAP_ROM=[[Derby del Sole|0–0]] |match_NAP_SAM=2–2 |match_NAP_SAS=3–1 |match_NAP_TOR=2–1 |match_NAP_UDI=1–0 |name_PAL=[[U.S. Città di Palermo|Palermo]] |match_PAL_ATA=2–2 |match_PAL_BOL=0–0 |match_PAL_CRP=2–2 |match_PAL_CHV=1–0 |match_PAL_EMP=0–1 |match_PAL_FIO=1–3 |match_PAL_FRO=4–1 |match_PAL_GEN=1–0 |match_PAL_HEL=3–2 |match_PAL_INT=1–1 |match_PAL_JUV=0–3 |match_PAL_LAZ=0–3 |match_PAL_MIL=0–2 |match_PAL_NAP=0–1 |match_PAL_ROM=2–4 |match_PAL_SAM=2–0 |match_PAL_SAS=0–1 |match_PAL_TOR=1–3 |match_PAL_UDI=4–1 |name_ROM=[[A.S. Roma|Roma]] |match_ROM_ATA=0–2 |match_ROM_BOL=1–1 |match_ROM_CRP=5–1 |match_ROM_CHV=3–0 |match_ROM_EMP=3–1 |match_ROM_FIO=4–1 |match_ROM_FRO=3–1 |match_ROM_GEN=2–0 |match_ROM_HEL=1–1 |match_ROM_INT=1–1 |match_ROM_JUV=2–1 |match_ROM_LAZ=[[Derby della Capitale|2–0]] |match_ROM_MIL=1–1 |match_ROM_NAP=[[Derby del Sole|1–0]] |match_ROM_PAL=5–0 |match_ROM_SAM=2–1 |match_ROM_SAS=2–2 |match_ROM_TOR=3–2 |match_ROM_UDI=3–1 |name_SAM=[[U.C. Sampdoria|Sampdoria]] |match_SAM_ATA=0–0 |match_SAM_BOL=2–0 |match_SAM_CRP=5–2 |match_SAM_CHV=0–1 |match_SAM_EMP=1–1 |match_SAM_FIO=0–2 |match_SAM_FRO=2–0 |match_SAM_GEN=[[Derby della Lanterna|0–3]] |match_SAM_HEL=4–1 |match_SAM_INT=1–1 |match_SAM_JUV=1–2 |match_SAM_LAZ=2–1 |match_SAM_MIL=0–1 |match_SAM_NAP=2–4 |match_SAM_PAL=2–0 |match_SAM_ROM=2–1 |match_SAM_SAS=1–3 |match_SAM_TOR=2–2 |match_SAM_UDI=2–0 |name_SAS=[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |match_SAS_ATA=2–2 |match_SAS_BOL=0–2 |match_SAS_CRP=1–0 |match_SAS_CHV=1–1 |match_SAS_EMP=3–2 |match_SAS_FIO=1–1 |match_SAS_FRO=2–2 |match_SAS_GEN=0–1 |match_SAS_HEL=1–0 |match_SAS_INT=3–1 |match_SAS_JUV=1–0 |match_SAS_LAZ=2–1 |match_SAS_MIL=2–0 |match_SAS_NAP=2–1 |match_SAS_PAL=2–2 |match_SAS_ROM=0–2 |match_SAS_SAM=0–0 |match_SAS_TOR=1–1 |match_SAS_UDI=1–1 |name_TOR=[[Torino F.C.|Torino]] |match_TOR_ATA=2–1 |match_TOR_BOL=2–0 |match_TOR_CRP=0–0 |match_TOR_CHV=1–2 |match_TOR_EMP=0–1 |match_TOR_FIO=3–1 |match_TOR_FRO=4–2 |match_TOR_GEN=3–3 |match_TOR_HEL=0–0 |match_TOR_INT=0–1 |match_TOR_JUV=[[Derby della Mole|1–4]] |match_TOR_LAZ=1–1 |match_TOR_MIL=1–1 |match_TOR_NAP=1–2 |match_TOR_PAL=2–1 |match_TOR_ROM=1–1 |match_TOR_SAM=2–0 |match_TOR_SAS=1–3 |match_TOR_UDI=0–1 |name_UDI=[[Udinese Calcio|Udinese]] |match_UDI_ATA=2–1 |match_UDI_BOL=0–1 |match_UDI_CRP=1–2 |match_UDI_CHV=0–0 |match_UDI_EMP=1–2 |match_UDI_FIO=2–1 |match_UDI_FRO=1–0 |match_UDI_GEN=1–1 |match_UDI_HEL=2–0 |match_UDI_INT=0–4 |match_UDI_JUV=0–4 |match_UDI_LAZ=0–0 |match_UDI_MIL=2–3 |match_UDI_NAP=3–1 |match_UDI_PAL=0–1 |match_UDI_ROM=1–2 |match_UDI_SAM=1–0 |match_UDI_SAS=0–0 |match_UDI_TOR=1–5 |update=complete |source=[http://www.legaseriea.it/en/serie-a-tim/fixture-and-results Serie A] }} ==Statistikat e sezonit== ===Golashënuesit më të mirë=== {{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://web.archive.org/web/20160528080454/http://www.legaseriea.it/en/serie-a-tim/league-table Serie A], [https://int.soccerway.com/national/italy/serie-a/20152016/regular-season/r31554/ Soccerway] <!--Update team positions here--> |team1=JUV |team2=NAP |team3=ROM |team4=INT |team5=FIO |team6=SAS |team7=MIL |team8=LAZ |team9=CHV |team10=EMP |team11=GEN |team12=TOR |team13=ATA |team14=BOL |team15=SAM |team16=PAL |team17=UDI |team18=CAR |team19=FRO |team20=HEL <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=CLGS |result2=CLGS |result3=CLPO |result4=ELGS |result5=ELGS |result6=ELQ3 |result18=REL |result19=REL |result20=REL <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=complete |win_ATA=11|draw_ATA=12|loss_ATA=15|gf_ATA=41|ga_ATA=47<!-- Atalanta --> |win_BOL=11|draw_BOL=9 |loss_BOL=18|gf_BOL=33|ga_BOL=45<!-- Bologna --> |win_CAR=9 |draw_CAR=11|loss_CAR=18|gf_CAR=37|ga_CAR=57<!-- Carpi --> |win_CHV=13|draw_CHV=11|loss_CHV=14|gf_CHV=43|ga_CHV=45<!-- Chievo --> |win_EMP=12|draw_EMP=10|loss_EMP=16|gf_EMP=40|ga_EMP=49<!-- Empoli --> |win_FIO=18|draw_FIO=10|loss_FIO=10|gf_FIO=60|ga_FIO=42<!-- Fiorentina --> |win_FRO=8 |draw_FRO=7 |loss_FRO=23|gf_FRO=35|ga_FRO=76<!-- Frosinone --> |win_GEN=13|draw_GEN=7 |loss_GEN=18|gf_GEN=45|ga_GEN=48<!-- Genoa --> |win_HEL=5 |draw_HEL=13|loss_HEL=20|gf_HEL=34|ga_HEL=63<!-- Hellas Verona --> |win_INT=20|draw_INT=7 |loss_INT=11|gf_INT=50|ga_INT=38<!-- Internazionale --> |win_JUV=29|draw_JUV=4 |loss_JUV=5 |gf_JUV=75|ga_JUV=20<!-- Juventus --> |win_LAZ=15|draw_LAZ=9 |loss_LAZ=14|gf_LAZ=52|ga_LAZ=52<!-- Lazio --> |win_MIL=15|draw_MIL=12|loss_MIL=11|gf_MIL=49|ga_MIL=43<!-- Milan --> |win_NAP=25|draw_NAP=7 |loss_NAP=6 |gf_NAP=80|ga_NAP=32<!-- Napoli --> |win_PAL=10|draw_PAL=9 |loss_PAL=19|gf_PAL=38|ga_PAL=65<!-- Palermo --> |win_ROM=23|draw_ROM=11|loss_ROM=4 |gf_ROM=83|ga_ROM=41<!-- Roma --> |win_SAM=10|draw_SAM=10|loss_SAM=18|gf_SAM=48|ga_SAM=61<!-- Sampdoria --> |win_SAS=16|draw_SAS=13|loss_SAS=9 |gf_SAS=49|ga_SAS=40<!-- Sassuolo --> |win_TOR=12|draw_TOR=9 |loss_TOR=17|gf_TOR=52|ga_TOR=55<!-- Torino --> |win_UDI=10|draw_UDI=9 |loss_UDI=19|gf_UDI=35|ga_UDI=60<!-- Udinese --> <!--Head-to-head--> |hth_EMP=Empoli ahead of Genoa on head-to-head goal difference; Empoli +1, Genoa –1. |hth_GEN=EMP |hth_TOR=Torino ahead of Atalanta on head-to-head points; Torino 6 points, Atalanta 0 points. |hth_ATA=TOR |hth_PAL=Palermo ahead of Udinese on head-to-head points; Palermo 6 points, Udinese 0 points. |hth_UDI=PAL <!--Status--> |status_JUV=C |status_CAR=R |status_FRO=R |status_HEL=R <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_ATA=[[Atalanta B.C.|Atalanta]] |name_BOL=[[Bologna F.C. 1909|Bologna]] |name_CAR=[[Carpi F.C. 1909|Carpi]] |name_CHV=[[A.C. ChievoVerona|Chievo]] |name_EMP=[[Empoli F.C.|Empoli]] |name_FIO=[[ACF Fiorentina|Fiorentina]] |name_FRO=[[Frosinone Calcio|Frosinone]] |name_GEN=[[Genoa C.F.C.|Genoa]] |name_HEL=[[Hellas Verona F.C.|Hellas Verona]] |name_INT=[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |name_JUV=[[Juventus F.C.|Juventus]] |name_MIL=[[A.C. Milan|Milan]] |name_LAZ=[[S.S. Lazio|Lazio]] |name_NAP=[[S.S.C. Napoli|Napoli]] |name_PAL=[[U.S. Città di Palermo|Palermo]] |name_ROM=[[A.S. Roma|Roma]] |name_SAM=[[U.C. Sampdoria|Sampdoria]] |name_SAS=[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |name_TOR=[[Torino F.C.|Torino]] |name_UDI=[[Udinese Calcio|Udinese]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Points; 2) Head-to-head points; 3) Head-to-head goal difference; 4) Goal difference; 5) Goals scored; 6) Draw.<ref>{{cite web|url=http://www.figc.it/Assets/contentresources_2/ContenutoGenerico/76.$plit/C_2_ContenutoGenerico_2531058_StrilloComunicatoUfficiale_lstAllegati_0_upfAllegato.pdf|title=Comunicato Ufficiale n. 262/A|language=it|publisher=[[Federata Italiane e Futbollit|FIGC]]|date=27 janar 2016|access-date=25 April 2016|archive-date=5 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805162754/http://www.figc.it/Assets/contentresources_2/ContenutoGenerico/76.$plit/C_2_ContenutoGenerico_2531058_StrilloComunicatoUfficiale_lstAllegati_0_upfAllegato.pdf|url-status=dead}}</ref> <!--Qualification and relegation column definitions--> |res_col_header=QR |col_CLGS=green1 |text_CLGS=Qualification to [[2016–17 UEFA Champions League#Group stage|Champions League group stage]] |col_CLPO=green2 |text_CLPO={{nowrap|Qualification to [[2016–17 UEFA Champions League#Play-off round|Champions League play-off round]]}} |col_ELGS=blue1 |text_ELGS={{nowrap|Qualification to [[2016–17 UEFA Europa League#Group stage|Europa League group stage]]}} |col_ELQ3=blue2 |text_ELQ3={{nowrap|Qualification to [[2016–17 UEFA Europa League#Third qualifying round|Europa League third qualifying round]]}} |col_REL=red1 |text_REL=Relegation to [[2016–17 Serie B|Serie B]] |note_res_ELGS=Since the winners of the [[2015–16 Coppa Italia]], [[Juventus F.C.|Juventus]], qualified for European competition based on league position, the spot awarded to the cup winners ([[2016–17 UEFA Europa League#Group stage|Europa League group stage]]) was passed to fifth-placed team and the spot awarded to the fifth-placed team ([[2016–17 UEFA Europa League#Third qualifying round|Europa League third qualifying round]]) was passed to the sixth-placed team. |note_res_EL3Q=ELGS }} ===Hat-trick=== {{#invoke:sports results|main |matches_style=FBR|solid_cell=grey |team1=ATA|team2=BOL|team3=CRP|team4=CHV|team5=EMP |team6=FIO|team7=FRO|team8=GEN|team9=HEL|team10=INT |team11=JUV|team12=LAZ|team13=MIL|team14=NAP|team15=PAL |team16=ROM|team17=SAM|team18=SAS|team19=TOR|team20=UDI |name_ATA=[[Atalanta B.C.|Atalanta]] |match_ATA_BOL=2–0 |match_ATA_CRP=3–0 |match_ATA_CHV=1–0 |match_ATA_EMP=0–0 |match_ATA_FIO=2–3 |match_ATA_FRO=2–0 |match_ATA_GEN=0–2 |match_ATA_HEL=1–1 |match_ATA_INT=1–1 |match_ATA_JUV=0–2 |match_ATA_LAZ=2–1 |match_ATA_MIL=2–1 |match_ATA_NAP=1–3 |match_ATA_PAL=3–0 |match_ATA_ROM=3–3 |match_ATA_SAM=2–1 |match_ATA_SAS=1–1 |match_ATA_TOR=0–1 |match_ATA_UDI=1–1 |name_BOL=[[Bologna F.C. 1909|Bologna]] |match_BOL_ATA=3–0 |match_BOL_CRP=0–0 |match_BOL_CHV=0–1 |match_BOL_EMP=2–3 |match_BOL_FIO=1–1 |match_BOL_FRO=1–0 |match_BOL_GEN=2–0 |match_BOL_HEL=0–1 |match_BOL_INT=0–1 |match_BOL_JUV=0–0 |match_BOL_LAZ=2–2 |match_BOL_MIL=0–1 |match_BOL_NAP=3–2 |match_BOL_PAL=0–1 |match_BOL_ROM=2–2 |match_BOL_SAM=3–2 |match_BOL_SAS=0–1 |match_BOL_TOR=0–1 |match_BOL_UDI=1–2 |name_CRP=[[Carpi F.C. 1909|Carpi]] |match_CRP_ATA=1–1 |match_CRP_BOL=1–2 |match_CRP_CHV=1–2 |match_CRP_EMP=1–0 |match_CRP_FIO=0–1 |match_CRP_FRO=2–1 |match_CRP_GEN=4–1 |match_CRP_HEL=0–0 |match_CRP_INT=1–2 |match_CRP_JUV=2–3 |match_CRP_LAZ=1–3 |match_CRP_MIL=0–0 |match_CRP_NAP=0–0 |match_CRP_PAL=1–1 |match_CRP_ROM=1–3 |match_CRP_SAM=2–1 |match_CRP_SAS=1–3 |match_CRP_TOR=2–1 |match_CRP_UDI=2–1 |name_CHV=[[A.C. ChievoVerona|Chievo]] |match_CHV_ATA=1–0 |match_CHV_BOL=0–0 |match_CHV_CRP=1–0 |match_CHV_EMP=1–1 |match_CHV_FIO=0–0 |match_CHV_FRO=5–1 |match_CHV_GEN=1–0 |match_CHV_HEL=[[Derby della Scala|1–1]] |match_CHV_INT=0–1 |match_CHV_JUV=0–4 |match_CHV_LAZ=4–0 |match_CHV_MIL=0–0 |match_CHV_NAP=0–1 |match_CHV_PAL=3–1 |match_CHV_ROM=3–3 |match_CHV_SAM=1–1 |match_CHV_SAS=1–1 |match_CHV_TOR=1–0 |match_CHV_UDI=2–3 |name_EMP=[[Empoli F.C.|Empoli]] |match_EMP_ATA=0–1 |match_EMP_BOL=0–0 |match_EMP_CRP=3–0 |match_EMP_CHV=1–3 |match_EMP_FIO=2–0 |match_EMP_FRO=1–2 |match_EMP_GEN=2–0 |match_EMP_HEL=1–0 |match_EMP_INT=0–1 |match_EMP_JUV=1–3 |match_EMP_LAZ=1–0 |match_EMP_MIL=2–2 |match_EMP_NAP=2–2 |match_EMP_PAL=0–0 |match_EMP_ROM=1–3 |match_EMP_SAM=1–1 |match_EMP_SAS=1–0 |match_EMP_TOR=2–1 |match_EMP_UDI=1–1 |name_FIO=[[ACF Fiorentina|Fiorentina]] |match_FIO_ATA=3–0 |match_FIO_BOL=2–0 |match_FIO_CRP=2–1 |match_FIO_CHV=2–0 |match_FIO_EMP=2–2 |match_FIO_FRO=4–1 |match_FIO_GEN=1–0 |match_FIO_HEL=1–1 |match_FIO_INT=2–1 |match_FIO_JUV=1–2 |match_FIO_LAZ=1–3 |match_FIO_MIL=2–0 |match_FIO_NAP=1–1 |match_FIO_PAL=0–0 |match_FIO_ROM=1–2 |match_FIO_SAM=1–1 |match_FIO_SAS=3–1 |match_FIO_TOR=2–0 |match_FIO_UDI=3–0 |name_FRO=[[Frosinone Calcio|Frosinone]] |match_FRO_ATA=0–0 |match_FRO_BOL=1–0 |match_FRO_CRP=2–1 |match_FRO_CHV=0–2 |match_FRO_EMP=2–0 |match_FRO_FIO=0–0 |match_FRO_GEN=2–2 |match_FRO_HEL=3–2 |match_FRO_INT=0–1 |match_FRO_JUV=0–2 |match_FRO_LAZ=0–0 |match_FRO_MIL=2–4 |match_FRO_NAP=1–5 |match_FRO_PAL=0–2 |match_FRO_ROM=0–2 |match_FRO_SAM=2–0 |match_FRO_SAS=0–1 |match_FRO_TOR=1–2 |match_FRO_UDI=2–0 |name_GEN=[[Genoa C.F.C.|Genoa]] |match_GEN_ATA=1–2 |match_GEN_BOL=0–1 |match_GEN_CRP=1–2 |match_GEN_CHV=3–2 |match_GEN_EMP=1–0 |match_GEN_FIO=0–0 |match_GEN_FRO=4–0 |match_GEN_HEL=2–0 |match_GEN_INT=1–0 |match_GEN_JUV=0–2 |match_GEN_LAZ=0–0 |match_GEN_MIL=1–0 |match_GEN_NAP=0–0 |match_GEN_PAL=4–0 |match_GEN_ROM=2–3 |match_GEN_SAM=[[Derby della Lanterna|2–3]] |match_GEN_SAS=2–1 |match_GEN_TOR=3–2 |match_GEN_UDI=2–1 |name_HEL=[[Hellas Verona F.C.|Hellas Verona]] |match_HEL_ATA=2–1 |match_HEL_BOL=0–2 |match_HEL_CRP=1–2 |match_HEL_CHV=[[Derby della Scala|3–1]] |match_HEL_EMP=0–1 |match_HEL_FIO=0–2 |match_HEL_FRO=1–2 |match_HEL_GEN=1–1 |match_HEL_INT=3–3 |match_HEL_JUV=2–1 |match_HEL_LAZ=1–2 |match_HEL_MIL=2–1 |match_HEL_NAP=0–2 |match_HEL_PAL=0–1 |match_HEL_ROM=1–1 |match_HEL_SAM=0–3 |match_HEL_SAS=1–1 |match_HEL_TOR=2–2 |match_HEL_UDI=1–1 |name_INT=[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |match_INT_ATA=1–0 |match_INT_BOL=2–1 |match_INT_CRP=1–1 |match_INT_CHV=1–0 |match_INT_EMP=2–1 |match_INT_FIO=1–4 |match_INT_FRO=4–0 |match_INT_GEN=1–0 |match_INT_HEL=1–0 |match_INT_JUV=[[Derby d'Italia|0–0]] |match_INT_LAZ=1–2 |match_INT_MIL=[[Derby della Madonnina|1–0]] |match_INT_NAP=2–0 |match_INT_PAL=3–1 |match_INT_ROM=1–0 |match_INT_SAM=3–1 |match_INT_SAS=0–1 |match_INT_TOR=1–2 |match_INT_UDI=3–1 |name_JUV=[[Juventus F.C.|Juventus]] |match_JUV_ATA=2–0 |match_JUV_BOL=3–1 |match_JUV_CRP=2–0 |match_JUV_CHV=1–1 |match_JUV_EMP=1–0 |match_JUV_FIO=3–1 |match_JUV_FRO=1–1 |match_JUV_GEN=1–0 |match_JUV_HEL=3–0 |match_JUV_INT=[[Derby d'Italia|2–0]] |match_JUV_LAZ=3–0 |match_JUV_MIL=1–0 |match_JUV_NAP=1–0 |match_JUV_PAL=4–0 |match_JUV_ROM=1–0 |match_JUV_SAM=5–0 |match_JUV_SAS=1–0 |match_JUV_TOR=[[Derby della Mole|2–1]] |match_JUV_UDI=0–1 |name_LAZ=[[S.S. Lazio|Lazio]] |match_LAZ_ATA=2–0 |match_LAZ_BOL=2–1 |match_LAZ_CRP=0–0 |match_LAZ_CHV=4–1 |match_LAZ_EMP=2–0 |match_LAZ_FIO=2–4 |match_LAZ_FRO=2–0 |match_LAZ_GEN=2–0 |match_LAZ_HEL=5–2 |match_LAZ_INT=2–0 |match_LAZ_JUV=0–2 |match_LAZ_MIL=1–3 |match_LAZ_NAP=0–2 |match_LAZ_PAL=1–1 |match_LAZ_ROM=[[Derby della Capitale|1–4]] |match_LAZ_SAM=1–1 |match_LAZ_SAS=0–2 |match_LAZ_TOR=3–0 |match_LAZ_UDI=2–0 |name_MIL=[[A.C. Milan|Milan]] |match_MIL_ATA=0–0 |match_MIL_BOL=0–1 |match_MIL_CRP=0–0 |match_MIL_CHV=1–0 |match_MIL_EMP=2–1 |match_MIL_FIO=2–0 |match_MIL_FRO=3–3 |match_MIL_GEN=2–1 |match_MIL_HEL=1–1 |match_MIL_INT=[[Derby della Madonnina|3–0]] |match_MIL_JUV=1–2 |match_MIL_LAZ=1–1 |match_MIL_NAP=0–4 |match_MIL_PAL=3–2 |match_MIL_ROM=1–3 |match_MIL_SAM=4–1 |match_MIL_SAS=2–1 |match_MIL_TOR=1–0 |match_MIL_UDI=1–1 |name_NAP=[[S.S.C. Napoli|Napoli]] |match_NAP_ATA=2–1 |match_NAP_BOL=6–0 |match_NAP_CRP=1–0 |match_NAP_CHV=3–1 |match_NAP_EMP=5–1 |match_NAP_FIO=2–1 |match_NAP_FRO=4–0 |match_NAP_GEN=3–1 |match_NAP_HEL=3–0 |match_NAP_INT=2–1 |match_NAP_JUV=2–1 |match_NAP_LAZ=5–0 |match_NAP_MIL=1–1 |match_NAP_PAL=2–0 |match_NAP_ROM=[[Derby del Sole|0–0]] |match_NAP_SAM=2–2 |match_NAP_SAS=3–1 |match_NAP_TOR=2–1 |match_NAP_UDI=1–0 |name_PAL=[[U.S. Città di Palermo|Palermo]] |match_PAL_ATA=2–2 |match_PAL_BOL=0–0 |match_PAL_CRP=2–2 |match_PAL_CHV=1–0 |match_PAL_EMP=0–1 |match_PAL_FIO=1–3 |match_PAL_FRO=4–1 |match_PAL_GEN=1–0 |match_PAL_HEL=3–2 |match_PAL_INT=1–1 |match_PAL_JUV=0–3 |match_PAL_LAZ=0–3 |match_PAL_MIL=0–2 |match_PAL_NAP=0–1 |match_PAL_ROM=2–4 |match_PAL_SAM=2–0 |match_PAL_SAS=0–1 |match_PAL_TOR=1–3 |match_PAL_UDI=4–1 |name_ROM=[[A.S. Roma|Roma]] |match_ROM_ATA=0–2 |match_ROM_BOL=1–1 |match_ROM_CRP=5–1 |match_ROM_CHV=3–0 |match_ROM_EMP=3–1 |match_ROM_FIO=4–1 |match_ROM_FRO=3–1 |match_ROM_GEN=2–0 |match_ROM_HEL=1–1 |match_ROM_INT=1–1 |match_ROM_JUV=2–1 |match_ROM_LAZ=[[Derby della Capitale|2–0]] |match_ROM_MIL=1–1 |match_ROM_NAP=[[Derby del Sole|1–0]] |match_ROM_PAL=5–0 |match_ROM_SAM=2–1 |match_ROM_SAS=2–2 |match_ROM_TOR=3–2 |match_ROM_UDI=3–1 |name_SAM=[[U.C. Sampdoria|Sampdoria]] |match_SAM_ATA=0–0 |match_SAM_BOL=2–0 |match_SAM_CRP=5–2 |match_SAM_CHV=0–1 |match_SAM_EMP=1–1 |match_SAM_FIO=0–2 |match_SAM_FRO=2–0 |match_SAM_GEN=[[Derby della Lanterna|0–3]] |match_SAM_HEL=4–1 |match_SAM_INT=1–1 |match_SAM_JUV=1–2 |match_SAM_LAZ=2–1 |match_SAM_MIL=0–1 |match_SAM_NAP=2–4 |match_SAM_PAL=2–0 |match_SAM_ROM=2–1 |match_SAM_SAS=1–3 |match_SAM_TOR=2–2 |match_SAM_UDI=2–0 |name_SAS=[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |match_SAS_ATA=2–2 |match_SAS_BOL=0–2 |match_SAS_CRP=1–0 |match_SAS_CHV=1–1 |match_SAS_EMP=3–2 |match_SAS_FIO=1–1 |match_SAS_FRO=2–2 |match_SAS_GEN=0–1 |match_SAS_HEL=1–0 |match_SAS_INT=3–1 |match_SAS_JUV=1–0 |match_SAS_LAZ=2–1 |match_SAS_MIL=2–0 |match_SAS_NAP=2–1 |match_SAS_PAL=2–2 |match_SAS_ROM=0–2 |match_SAS_SAM=0–0 |match_SAS_TOR=1–1 |match_SAS_UDI=1–1 |name_TOR=[[Torino F.C.|Torino]] |match_TOR_ATA=2–1 |match_TOR_BOL=2–0 |match_TOR_CRP=0–0 |match_TOR_CHV=1–2 |match_TOR_EMP=0–1 |match_TOR_FIO=3–1 |match_TOR_FRO=4–2 |match_TOR_GEN=3–3 |match_TOR_HEL=0–0 |match_TOR_INT=0–1 |match_TOR_JUV=[[Derby della Mole|1–4]] |match_TOR_LAZ=1–1 |match_TOR_MIL=1–1 |match_TOR_NAP=1–2 |match_TOR_PAL=2–1 |match_TOR_ROM=1–1 |match_TOR_SAM=2–0 |match_TOR_SAS=1–3 |match_TOR_UDI=0–1 |name_UDI=[[Udinese Calcio|Udinese]] |match_UDI_ATA=2–1 |match_UDI_BOL=0–1 |match_UDI_CRP=1–2 |match_UDI_CHV=0–0 |match_UDI_EMP=1–2 |match_UDI_FIO=2–1 |match_UDI_FRO=1–0 |match_UDI_GEN=1–1 |match_UDI_HEL=2–0 |match_UDI_INT=0–4 |match_UDI_JUV=0–4 |match_UDI_LAZ=0–0 |match_UDI_MIL=2–3 |match_UDI_NAP=3–1 |match_UDI_PAL=0–1 |match_UDI_ROM=1–2 |match_UDI_SAM=1–0 |match_UDI_SAS=0–0 |match_UDI_TOR=1–5 |update=complete |source=[http://www.legaseriea.it/en/serie-a-tim/fixture-and-results Serie A] }} == Referime == {{reflist}} {{Sezonet e Serie A}} [[Kategoria:Serie A]] [[Kategoria:Sezonet e Serie A]] oy4gk1h2338eaoz6jt1l933nkh1on7c Alberto Alemanno 0 389218 3022784 3007846 2026-08-06T04:02:58Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022784 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = Alberto Alemanno | image = Alberto Alemanno.jpg | birth_date = {{DLM|30|04|1975}} | birth_place = [[Torino]], Italia | nationality = [[Italia|italiane]] | occupation = Politikan, autor, ekonomist | alma_mater = [[Harvard Law School]]<br>Bocconi University<br>College of Europe | known_for = Në vitin 2018 ai kandidoi për Senato della Repubblica në listën Più Europa. | notable_works = }} '''Alberto Alemanno''' (i lindur më 30 prill 1975 në [[Torino]]) është një avokat, studiues ligjor, aktivist politik dhe sipërmarrës me origjinë spanjolle-italiane<ref>[https://www.theguardian.com/profile/alberto-alemanno Alberto Alemanno]</ref>. Ai është Profesor [[Jean Monnet]] në [[HEC Paris]] dhe Profesor i Drejtësisë në [[Universiteti i Nju Jorkut]]<ref>{{Cite web|url=https://www.hec.edu/en/faculty-research/faculty-directory/faculty-member/alemanno-alberto|title=ALBERTO ALEMANNO|access-date=20 tetor 2025|archive-date=19 tetor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251019202531/https://www.hec.edu/en/faculty-research/faculty-directory/faculty-member/alemanno-alberto|url-status=dead}}</ref>. Ai gjithashtu jep mësim në Universitetin Georgetown dhe Universitetin e Tokios. Në vitin 2018, ai kandidoi për Senatin e Republikës në listën Più Europa.<ref>[https://www.coleurope.eu/fr/whoswho/person/alberto.alemanno Alberto ALEMANNO]</ref> == Libra == === Monografi === * ''Trade in Food. Regulatory and Judicial Approaches in the EC and the WTO''. Cameron May, London 2007, ISBN 978-1-905017-37-9. * ''EU Risk Regulation. Towards a European Government of Health, Safety and Environmental Risks''. Hart, Oxford 2015, ISBN 978-1-84946-168-9. * ''Lobbying for Change. Find Your Voice to Create a Better Society''. Icon, London 2017, ISBN 978-1-78578-285-5. === Editoriale === * ''Governing Disasters. The Challenges of Emergency Risk Regulation''. Elgar, Cheltenham 2011, ISBN 978-0-85793-572-4. * me Simone Gabbi: ''Foundations of EU Food law and Policy. Ten Years of the European Food Safety Authority''. Ashgate, Farnham 2013, ISBN 978-1-4094-6721-2. * me Amandine Garde: ''Regulating Lifestyle Risks. The EU, Alcohol, Tobacco and Unhealthy Diets''. Cambridge University Press, Cambridge 2015, ISBN 978-1-107-06342-6. * me Anne-Lise Sibony: ''Nudge and the Law. A European Perspective''. Hart, Oxford 2015, ISBN 978-1-84946-732-2. * me Adam Burgess, Jens Zinn: ''Routledge Handbook of Risk Studies''. Routledge, London/New York 2016, ISBN 978-1-138-02286-7. == Referime == <references /> {{Reflist}} [[Kategoria:Lindje 1975]] haz6slvfn6oi16e38k37kysjcxh6uqm François Baroin 0 389534 3022785 3017514 2026-08-06T04:03:08Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022785 wikitext text/x-wiki [[Skeda:François Baroin.JPG|thumb|right|François Baroin]] '''François Baroin''' (lindur më 1965) është gazetar dhe politikan francez për [[Les Républicains]].<ref>[https://www.parismatch.com/bio/francois-baroin François Baroin]</ref> François Baroin studioi në [[ISG Business School|ISG Paris]]. Në vitin 1988, ai u bë gazetar për kanalin televiziv [[Europe 1]]. Ai hyri në politikë si këshilltar bashkiak i Troyes për RPR. Në vitin 1993, ai u zgjodh në Asamblenë Kombëtare. Në vitin 1995, ai u bë kryetar bashkie i [[Troyes]]. Ai ishte aleat i [[Zhak Shirak]] dhe shërbeu si zëdhënës i tij gjatë zgjedhjeve presidenciale.<ref>[https://www.interieur.gouv.fr/ministere/lhistoire-du-ministere/ministres-de-linterieur-de-1790-a-nos-jours/depuis-1982/francois François BAROIN]</ref> Baroin mbajti pozicione të ndryshme ministrore. Ai ishte Ministër i Brendshëm për një periudhë në [[Dominique de Villepin|kabinetin Villepin]]. Nga 29 qershori 2011 deri më 16 maj 2012, ai ishte Ministër i Financave, duke pasuar [[Christine Lagarde]]. Baroin u pasua nga [[Pierre Moscovici]]. Në vitin 2012, pasi socialistët erdhën në pushtet, ai kandidoi përsëri për Asamblenë Kombëtare dhe u zgjodh. Në vitin 2022, ai u bë kryetar i bankës së investimeve Barclays France.<ref>[https://www.lefigaro.fr/societes/l-ancien-ministre-francois-baroin-nomme-president-de-barclays-france-20220120 L'ancien ministre François Baroin nommé président de la banque Barclays France]</ref> Që nga viti 2016, ai ka qenë profesor i asociuar i makroekonomisë, gjeopolitikës dhe menaxhimit të krizave në [[HEC Paris]].<ref>{{Cite web|url=https://www.hec.edu/en/faculty-research/faculty-directory/faculty-member/baroin-francois|title=FRANÇOIS BAROIN|access-date=22 tetor 2025|archive-date=18 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240618221659/https://www.hec.edu/en/faculty-research/faculty-directory/faculty-member/baroin-francois|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Politikanë francezë]] [[Kategoria:Lindje 1965]] ckcfnlpbq740558dht1hwr6583ugouf Përdoruesi:Leutrim.P/Krijo artikuj që mungojnë 2 390313 3022603 3022220 2026-08-05T15:50:47Z Leutrim.P 113691 3022603 wikitext text/x-wiki == Artikuj parësorë == * [[Giovanni Ferrero]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Ferrero https://en.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Ferrero] * [[Jensen Huang]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Jensen_Huang https://en.wikipedia.org/wiki/Jensen_Huang] * [[Klaus-Michael Kühne]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Klaus-Michael_K%C3%BChne https://en.wikipedia.org/wiki/Klaus-Michael_K%C3%BChne] * [[Michael Platt (financier)]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Michael_Platt_(financier) https://en.wikipedia.org/wiki/Michael_Platt_(financier)] * [[Steve Ballmer]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Steve_Ballmer https://en.wikipedia.org/wiki/Steve_Ballmer] * [[Vladimir Potanin]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Potanin https://en.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Potanin] * [[Eyal Ofer]] https://en.wikipedia.org/wiki/Eyal_Ofer * [[Idan Ofer]] https://en.wikipedia.org/wiki/Idan_Ofer * [[Miriam Adelson]] https://en.wikipedia.org/wiki/Miriam_Adelson * [[Hamdi Ulukaya]] https://en.wikipedia.org/wiki/Hamdi_Ulukaya * [[Maria Angelicoussis]] https://en.wikipedia.org/wiki/Maria_Angelicoussis * [[Dyqani i pajisjeve]] https://en.wikipedia.org/wiki/Hardware_store * [[Fluturimi hapësinor ndërplanetar]] https://en.wikipedia.org/wiki/Interplanetary_spaceflight * [[Keqinformimi i qëllimshëm]] https://en.wikipedia.org/wiki/Malinformation * [[Pjesa e tregut]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Market_share https://en.wikipedia.org/wiki/Market_share] * [[Fondi i investimit]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Investment_fund https://en.wikipedia.org/wiki/Investment_fund] * [[Fondi i përbashkët]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Mutual_fund https://en.wikipedia.org/wiki/Mutual_fund] * [[Numri gjurmues]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Tracking_number https://en.wikipedia.org/wiki/Tracking_number] * [[Siguria fizike]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Physical_security https://en.wikipedia.org/wiki/Physical_security] * [[Thithja e ajrit]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Inhalation https://en.wikipedia.org/wiki/Inhalation] * [[Nxjerrja e ajrit]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Exhalation https://en.wikipedia.org/wiki/Exhalation] * [[Shpërthimi i zorrës qorre]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Gastrointestinal_perforation https://en.wikipedia.org/wiki/Gastrointestinal_perforation] * [[Kanceri i prostatës]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Prostate_cancer https://en.wikipedia.org/wiki/Prostate_cancer] * [[Rrënojat]] https://en.wikipedia.org/wiki/Ruins * [[Blloku i betonit]] https://en.wikipedia.org/wiki/Concrete_block * [[Blloku i dheut të ngjeshur]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Compressed_earth_block https://en.wikipedia.org/wiki/Compressed_earth_block] * [[Gërmimi]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Digging https://en.wikipedia.org/wiki/Digging] * [[Gërryerja]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Engraving https://en.wikipedia.org/wiki/Engraving] * [[Mprehtësia (prerje)]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Sharpness_(cutting) https://en.wikipedia.org/wiki/Sharpness_(cutting)] == Ligje, standarde dhe rregullore == * [[Ultra vires]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Ultra_vires https://en.wikipedia.org/wiki/Ultra_vires] * [[Actus reus]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Actus_reus https://en.wikipedia.org/wiki/Actus_reus] * [[Mens rea]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Mens_rea https://en.wikipedia.org/wiki/Mens_rea] == Teknologji == * [[Qendra e të dhënave]] https://en.wikipedia.org/wiki/Data_center * [[Ruajtja Universale Flash]] https://en.wikipedia.org/wiki/Universal_Flash_Storage * [[Microsoft Teams]] https://en.wikipedia.org/wiki/Microsoft_Teams * [[Archicad]] https://en.wikipedia.org/wiki/Archicad * [[AutoCAD]] https://en.wikipedia.org/wiki/AutoCAD * [[Autodesk]] https://en.wikipedia.org/wiki/Autodesk * [[Autodesk 3ds Max]] https://en.wikipedia.org/wiki/Autodesk_3ds_Max * [[Autodesk Maya]] https://en.wikipedia.org/wiki/Autodesk_Maya * [[Cinema 4D]] https://en.wikipedia.org/wiki/Cinema_4D * [[ZBrush]] https://en.wikipedia.org/wiki/ZBrush == Artikuj politikë == * [[Feminizmi liberal]] https://en.wikipedia.org/wiki/Liberal_feminism * [[Feminizmi i barazisë]] https://en.wikipedia.org/wiki/Equity_feminism * [[Rezerva Federale e Shteteve të Bashkuara]] https://en.wikipedia.org/wiki/Federal_Reserve * [[Politika e jashtme e Shteteve të Bashkuara]] https://en.wikipedia.org/wiki/Foreign_policy_of_the_United_States * [[Lufta Ruso-Japoneze]] https://en.wikipedia.org/wiki/Russo-Japanese_War * [[Lufta Austro-Prusiane]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Austro-Prussian_War https://en.wikipedia.org/wiki/Austro-Prussian_War] * [[Revolucionet gjermane të 1848-1849]] [https://en.wikipedia.org/wiki/German_revolutions_of_1848%E2%80%931849 https://en.wikipedia.org/wiki/German_revolutions_of_1848%E2%80%931849] * [[Revolucioni gjerman i viteve 1918-1919]] [https://en.wikipedia.org/wiki/German_revolution_of_1918%E2%80%931919 https://en.wikipedia.org/wiki/German_revolution_of_1918%E2%80%931919] * [[Traktati mbi Zgjidhjen Përfundimtare për Gjermaninë]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Treaty_on_the_Final_Settlement_with_Respect_to_Germany https://en.wikipedia.org/wiki/Treaty_on_the_Final_Settlement_with_Respect_to_Germany] == Artikuj ushtarakë == * [[Heckler & Koch MG5]] https://en.wikipedia.org/wiki/Heckler_%26_Koch_MG5 * [[Heckler & Koch MG4]] https://en.wikipedia.org/wiki/Heckler_%26_Koch_MG4 * [[Haenel MK 556]] https://en.wikipedia.org/wiki/Haenel_MK_556 * [[Heckler & Koch G41]] https://en.wikipedia.org/wiki/Heckler_%26_Koch_G41 * [[Heckler & Koch HK433]] https://en.wikipedia.org/wiki/Heckler_%26_Koch_HK433 * [[Heckler & Koch XM8]] https://en.wikipedia.org/wiki/Heckler_%26_Koch_XM8 * [[SIG Sauer SIGM400]] https://en.wikipedia.org/wiki/SIG_Sauer_SIGM400 == Artikuj fetarë == * [[Kupa e Shenjtë]] https://en.wikipedia.org/wiki/Holy_Grail * [[Kurora e Gjembave]] https://en.wikipedia.org/wiki/Crown_of_thorns * [[Heshta e Shenjtë]] https://en.wikipedia.org/wiki/Holy_Lance * [[Qefini i Torinos]] https://en.wikipedia.org/wiki/Shroud_of_Turin == Video lojëra == * [[Video loja me shumë lojtarë]] https://en.wikipedia.org/wiki/Multiplayer_video_game * [[Counter-Strike]] https://en.wikipedia.org/wiki/Counter-Strike * [[Half-Life (seri video lojërash)]] https://en.wikipedia.org/wiki/Half-Life_(series) * [[PUBG: Battlegrounds]] https://en.wikipedia.org/wiki/PUBG:_Battlegrounds * [[PUBG Mobile]] https://en.wikipedia.org/wiki/PUBG_Mobile * [[Mount & Blade II: Bannerlord]] https://en.wikipedia.org/wiki/Mount_%26_Blade_II:_Bannerlord * [[Call of Duty: Black Ops]] https://en.wikipedia.org/wiki/Call_of_Duty:_Black_Ops * [[Call of Duty 4: Modern Warfare]] https://en.wikipedia.org/wiki/Call_of_Duty_4:_Modern_Warfare * [[Call of Duty: Modern Warfare 2]] https://en.wikipedia.org/wiki/Call_of_Duty:_Modern_Warfare_2 * [[Mario (franshizë)]] https://en.wikipedia.org/wiki/Mario_(franchise) * [[Pokémon (seri video lojërash)]] https://en.wikipedia.org/wiki/Pok%C3%A9mon_(video_game_series) * [[The Legend of Zelda]] https://en.wikipedia.org/wiki/The_Legend_of_Zelda * [[The Elder Scrolls]] https://en.wikipedia.org/wiki/The_Elder_Scrolls * [[Resident Evil]] https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil * [[Assassin's Creed]] https://en.wikipedia.org/wiki/Assassin%27s_Creed * [[Metal Gear]] https://en.wikipedia.org/wiki/Metal_Gear * [[Tomb Raider]] https://en.wikipedia.org/wiki/Tomb_Raider * [[God of War (franshizë)]] https://en.wikipedia.org/wiki/God_of_War_(franchise) * [[World of Warcraft]] https://en.wikipedia.org/wiki/World_of_Warcraft * [[StarCraft]] https://en.wikipedia.org/wiki/StarCraft * [[Dota]] https://en.wikipedia.org/wiki/Dota * [[Diablo (seri video lojërash)]] https://en.wikipedia.org/wiki/Diablo_(series) * [[The Last of Us]] https://en.wikipedia.org/wiki/The_Last_of_Us * [[Uncharted]] https://en.wikipedia.org/wiki/Uncharted * [[FIFA (seri video lojërash)]] https://en.wikipedia.org/wiki/FIFA_(video_game_series) * [[The Sims]] https://en.wikipedia.org/wiki/The_Sims * [[Street Fighter]] https://en.wikipedia.org/wiki/Street_Fighter * [[Asphalt Legends]] https://en.wikipedia.org/wiki/Asphalt_Legends == Artikuj për Ballkan == * [[Protestat në Maqedoni të Veriut, 2022]] https://en.wikipedia.org/wiki/2022_North_Macedonia_protests * [[Dhuna ndëretnike në Republikën e Maqedonisë, 2012]] https://en.wikipedia.org/wiki/2012_Republic_of_Macedonia_inter-ethnic_violence * [[Vrasjet në liqenin e Smilkovcit]] https://en.wikipedia.org/wiki/Smilkovci_Lake_killings <br>'''''Përditësuar më: <span style="color: green;">26.06.2026</span>''''' <div style="border-top: 5px solid green; margin: 10px 0;"></div> b4jv9v008s0q4k9jupvx0zkius70im4 Hierarkia e Lajmit 0 390587 3022575 2972602 2026-08-05T14:51:46Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 3022575 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | title = Hierarkia e Lajmit | image = | caption = | author = Albert Ademi | country = Kosovë | language = Shqip | subject = Gazetari, Media, Radio | publisher = Botimet URA | pub_date = 2016 | pages = | isbn = 978-9951-512-84-8 }} '''Hierarkia e Lajmit''' është një libër i shkruar nga gazetari dhe redaktori kosovar [[Albert Ademi]]. Libri u botua nga '''Botimet URA''' në [[Prishtinë]].<ref name="libri">{{cite book|title=Hierarkia e Lajmit|author=Albert Ademi|publisher=Botimet URA|location=Prishtinë|year=2016|isbn=978-9951-512-84-8}}</ref> == Përshkrim == "Hierarkia e Lajmit" është një vepër jofiktive që fokusohet në [[gazetari|gazetarinë]] [[radio|radiofonike]]. Libri analizon proceset e prodhimit të [[lajm|lajmeve]], strukturën e lajmit dhe kërkesat për objektivitet në raportim.<ref name="pershkrimi">{{cite book|title=Hierarkia e Lajmit|author=Albert Ademi|publisher=Botimet URA|location=Prishtinë|year=2016|isbn=978-9951-512-84-8|chapter=Parathënia}}</ref> Sipas [[Avni Spahiu|Avni Spahiu-t]] në parathënien e librit, vepra paraqet një "kontribut për literaturën mbi radio-gazetarinë" dhe ofron udhëzime për gazetarët e ardhshëm të radios, duke theksuar rëndësinë e qasjes objektive ndaj informacionit.<ref name="pershkrimi"/> == Përmbajtja == Libri ndahet në gjashtë kapituj kryesorë: * '''Kapitulli 1: Kuptimi elementar i lajmit''' - Një prezantim i historisë së shkurtër të shtypit dhe gazetarisë. * '''Kapitulli 2: Struktura e lajmit''' - Një analizë e modelit klasik të "gjashtë pyetjeve magjike" (Kush, Çfarë, Ku, Kur, Si, Pse). * '''Kapitulli 3: Hierarkia e lajmit''' - Një shqyrtim i procesit të plotë të lajmit, nga vëzhgimi i ngjarjes deri te transmetimi, duke përfshirë verifikimin, përpunimin dhe redaktimin. * '''Kapitulli 4: Ndikimi i agjentëve në hierarkinë e lajmit''' - Diskutim mbi ndikimin e faktorëve të ndryshëm si politikë, qasja redaktuese dhe interesi publik. * '''Kapitulli 5: Këshilla praktike për gazetarët e radios''' - Udhëzime për aftësi praktike si diksioni, shkrimi konciz dhe përgatitja e lajmit. * '''Kapitulli 6: Analiza e monitorimit''' - Një studim rasti që analizon edicionet e lajmeve në radiostacione të ndryshme në Kosovë dhe përtej. == Vlerësim == Në parathënien e librit, Avni Spahiu e vlerëson veprën si një kontribut të rëndësishëm për literaturën shkencore në gjuhën shqipe për fushën e gazetarisë radiofonike.<ref name="pershkrimi"/> == Bibliografia == * Ademi, Albert. "Hierarkia e Lajmit". Botimet URA, Prishtinë. <nowiki>ISBN 978-9951-512-84-8</nowiki> == Referime == <references> <ref name="libri">Ademi, Albert. "Hierarkia e Lajmit". Botimet URA, Prishtinë. ISBN 978-9951-512-84-8</ref><ref name="pershkrimi">Spahiu, Avni. "Kontribut literaturës mbi radio gazetarinë". Parathënie në "Hierarkia e Lajmit".</ref> </references> == Lidhje të jashtme == * [http://www.botimetura.com/ Faqja zyrtare e Botimeve URA]{{Lidhje e vdekur}} [[Kategoria:Librë në shqip]] [[Kategoria:Gazetaria]] [[Kategoria:Media në Kosovë]] [[Kategoria:Vepra nga autorë kosovarë]] [[Kategoria:2016]] f1g1gt5yojw67j3oungdnugqjfoi9ju Curt O. Schaller 0 391287 3022786 3008621 2026-08-06T04:10:11Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022786 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Curt O. Schaller | image = Curt O. Schaller - Steadicam Operator - Entwickler und Designer der artemis-Reihe von Sachtler.jpg | caption = Curt O. Schaller me një Artemis Cine HD Pro nga Sachtler | birth_date = | birth_place = [[Mynih]], Gjermania | citizenship = | occupation = operator fotografik, operator Steadicam, fotograf | awards = [[Oscar]]: Academy Scientific and Engineering Award, 2025 | yearsactive = | spouse = | children = | relatives = }} '''Curt Oswald Schaller''' (i lindur më 22 qershor 1964 në [[Mynih]]) është një operator fotografik gjerman, operator Steadicam dhe fotograf. Ai është gjithashtu zhvilluesi dhe projektuesi i sistemeve të stabilizimit të kamerave të ARRI-t. Në vitin 2025, ai mori një çmim [[Oscar]] për konceptin, projektimin dhe zhvillimin e sistemit ARRI TRINITY 2.<ref name=":1">{{Cite web|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|url=https://press.oscars.org/news/14-scientific-and-technical-achievements-be-honored-academy-awardsr|title=14 SCIENTIFIC AND TECHNICAL ACHIEVEMENTS TO BE HONORED WITH ACADEMY AWARDS|website=oscars.org|language=en|access-date=2025-11-18}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|publisher=Deadline|url=https://deadline.com/2025/01/oscars-academy-sci-tech-winners-moves-ceremony-april-1236269617/|title=Oscars: Academy Names Sci Tech Winners Including Statuette For Captioning, Moves Fires-Postponed Ceremony To Late April|website=deadline.com|language=en|access-date=2025-11-18}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|publisher=[[YouTube]]|url=https://www.youtube.com/watch?v=yHFJ4HasxCI|title=ARRI Trinity 2 - Curt Schaller and Dr. Roman Foltyn - 2025 Sci-Tech Awards - Oscars|website=youtube.com|language=en|access-date=2025-11-18}}</ref> == Karrierë == Në vitin 1984, Schaller filloi trajnimin si asistent kameramani dhe më pas si kameraman në studiot e filmit dhe televizionit në Bavaria. Pas trajnimit të tij, ai fillimisht punoi si kameraman studioje derisa u specializua në dokumentarë ndërkombëtarë në fillim të viteve 1990. Nga mesi i viteve 1990 e tutje, Curt O. Schaller punoi si kameraman në prodhime serialesh dhe si operator Steadicam në seriale televizive, filma, shfaqje dhe dokumentarë. Në fund të viteve 1990, Schaller u mbështet në përvojën e tij si kameraman dhe operator Steadicam për të zhvilluar sistemet e tij të stabilizimit të kamerave, të cilat në vitin 2001 çuan në serinë artemis nga Sachtler (Vitec / Videndum). Në lançimin e saj në Panairin NAB të vitit 2001 në Las Vegas, seria artemis që ai zhvilloi ishte sistemi i parë modular i stabilizimit të kamerave në botë. Për më tepër, sistemet artemis HD ishin sistemet e para të stabilizimit të kamerave me HD të plotë në botë në atë kohë. Në vitin 2015, Curt O. Schaller, së bashku me Dr. Roman Foltyn, një inxhinier, zhvilluan sistemin (artemis) Trinity. Ishte sistemi i parë në botë i stabilizimit të kamerave që kombinonte një sistem stabilizimi mekanik me një sistem elektronik. Në prill të vitit 2016, ai u zhvendos me të gjithë portofolin e tij të produkteve artemis nga Sachtler (Vitec / Videndum) në ARRI, ku punoi si menaxher produkti për sistemet e stabilizimit të kamerave për të nxitur zhvillimin e mëtejshëm të sistemeve artemis dhe Trinity. Në vitin 2025, Curt O. Schaller u vlerësua me [[Oscar|Academy Scientific and Engineering Award]] për konceptin, projektimin dhe zhvillimin e sistemit ARRI TRINITY 2.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /> Përveç kësaj, që nga viti 1998 ai ka qenë aktiv në të gjithë botën si lektor në trajnimin e operatorëve të Steadicam. Deri më sot, Curt O. Schaller mban 19 patenta të dhëna dhe 27 të drejta të pronësisë intelektuale të dhëna si shpikës në fushën e teknologjisë së filmit.<ref>{{Cite web|title=Patents by inventor Curt Schaller|url=https://google.com|website=Google Patents|access-date=2026-04-10|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Patents by inventor Curt Schaller|url=https://justia.com|website=Justia Patents|access-date=2026-04-10|language=en}}</ref> == Sisteme stabilizimi të kamerës == === ARRI === * ARRI ARTEMIS 2 (patentuar) * ARRI ARTEMIS 2 Live * ARRI Cine HD Pro * ARRI EFP * ARRI TRINITY 2 (patentuar) * ARRI Trinity 1 (patentuar) * ARRI TRINITY Live === Sachtler === * artemis Cine (patentuar) * artemis Cine HD Pro Gen. I * artemis Cine HD Pro Gen. II * artemis Cine HD RGB (patentuar) * artemis DV Handheld * artemis DV Pro FX (patentuar) * artemis DV Pro MD (patentuar) * artemis EFP HD SDI * artemis EFP HD SE for RED ONE * artemis Trinity (para-seri, patentuar) == Çmime == * 2016: Cine Gear Expo Technical Award për zhvillimin e sistemit të stabilizimit të kamerës ARRI (artemis) Trinity * 2016: cinecAward për zhvillimin e sistemit të stabilizimit të kamerës ARRI (artemis) Trinity * 2017: BIRTV Award për zhvillimin e sistemit të stabilizimit të kamerës ARRI (artemis) Trinity * 2025: [[Oscar|Academy Scientific and Engineering Award]] për konceptin, projektimin dhe zhvillimin e sistemit ARRI TRINITY 2<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /> == Referime == {{Reflist|30em}} == Linqe te jashtme == * {{Imdb emri|1587025}} * [https://schaller-media.de/curt-o-schaller/ Curt O. Schaller, fitues i çmimit Oscar: ARRI TRINITY 2] [[Kategoria:Lindje 1964]] [[Kategoria:Njerëz nga Mynihu]] [[Kategoria:Shpikës gjermanë]] h130t1n2oaj9mnx6ca8fv9s7yto7mos Alis (këngëtar) 0 392879 3022807 3022068 2026-08-06T04:58:22Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022807 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|name=Alis|native_name=|native_name_lang=|image=|image_upright=|landscape=yes|caption=|background=solo_singer|birth_name=Alis Kallaçi|birth_date={{Birth date and age|YYYY|MM|DD}}|birth_place=|instrument={{hlist|Vokal|piano|kitarë<ref>{{cite web|date=20 qershor 2024|url=https://topawards.top-channel.tv/alis-talenti-i-ri-qe-i-bashkohet-top-awards/|title=Alis, talenti i ri që i bashkohet Top Awards...|publisher=[[Top Channel]]|access-date=21 dhjetor 2025|lang=sq}}</ref>}}|genre=|occupation={{hlist|Këngëtar|kompozitor}}|years_active=|label=}} '''Alis Kallaçi''', i njohur [[Mononimi|në mënyrë mononime]] si '''Alis''', është një këngëtar dhe kompozitor shqiptar. Ai përfaqëson Shqipërinë në [[Eurovision Song Contest 2026]] me këngen “[[Nân (këngë)|Nân]]”, duke e kualifikuar vendin në finalen e festivalit.<ref>{{Cite web|title=Alis çon Shqipërinë në finalen e Eurovisionit|url=https://www.gazetaexpress.com/alis-con-shqiperine-ne-finalen-e-eurovisionit/|language=sq}}</ref> Ka fituar edhe edicionin e pestë të konkursit muzikor televiziv [[X Factor Albania|''X Factor'' Albania]]. ==Biografia== Alis Kallaçi është nga [[Shkodra|qyteti i Shkodrës]].<ref name=":0">{{Cite web|last=ShkodraWeb|title=Shkodra fidanishte e pashterrshme talentesh, Alis Kallaçi fiton “X- Factor Albania 5”|url=https://www.shkodraweb.com/shkodra-fidanishte-e-pashterrshme-talentesh-alis-kallaci-fiton-x-factor-albania-5/|access-date=2025-12-22|website=Shkodra Web|language=sq}}</ref> Në muajin prill të vitit 2024, Alis triumfoi në sezonin e pestë të ''[[X Factor Albania|X Factor]]'', me mentore [[Arilena Ara|Arilena Arën]].<ref name=":0" /> Në nëntor 2024, u përzgjodh për të konkurruar në [[Festivali i 63-të i Këngës në RTSH|Festivalin e 63-të të Këngës]], me këngën "Mjegull";<ref>{{Cite web|last=Granger|first=Anthony|date=2024-11-15|title=🇦🇱 Albania: Full Line-Up of Festivali i Këngës 63 Song Titles Released|url=https://eurovoix.com/2024/11/15/albania-full-line-up-festivali-i-kenges-63-song-titles/|access-date=2025-12-22|website=Eurovoix|language=en-GB}}</ref> doli në vend të tretë në natën finale më 22 dhjetor.<ref>{{Cite web|date=2024-12-23|title=Shkodra Elektronike win 'Festivali i Këngës' and will represent Albania at Eurovision|url=https://eurovision.tv/story/shkodra-elektronike-represent-albania-eurovision|access-date=2025-12-22|website=eurovision.tv|language=en}}</ref> Në tetor 2025, Alis hyri në listën e emrave të këngëtarëve të përzgjedhur për të konkurruar në [[Festivali i 64-t i Këngës në RTSH|edicionin e 64-t të Festivalit të Këngës]],<ref>{{Cite web|last=Godolja|first=Besmir|date=2025-10-13|title=Kjo është LISTA e konkurrentëve për Fest 64! Surpriza mes emrave të njohur dhe të rinj|url=https://rtsh.al/kjo-eshte-lista-e-konkurrenteve-per-fest-64-surpriza-mes-emrave-te-njohur-dhe-te-rinj/|access-date=2025-12-22|website=RTSH|language=sq}}</ref> të cilin më pas e fitoi me këngën "[[Nân (këngë)|Nân]]" në finale më datë 20 dhjetor 2025. Ai përfaqësoi Shqipërinë në Eurovision 2026.<ref>{{Cite web|last=Farren|first=Neil|date=2025-12-20|title=🇦🇱 Albania: Alis to Eurovision 2026|url=https://eurovoix.com/2025/12/20/albania-alis-to-eurovision-2026/|access-date=2025-12-22|website=Eurovoix|language=en-GB}}</ref> Kënga përfundoi e 13-ta në renditjen finale.<ref>{{cite news|date=16 maj 2026|title=Eurovision 2026 Results: Voting & Points|language=en|website=Eurovision.com|publisher=[[European Broadcasting Union]]|url=https://eurovisionworld.com/eurovision/2026|access-date=17 maj 2026}}</ref> ==Diskografia== === Këngët (teke) === * "Sa të dua" (me Arilena Arën) (2024) * "Mjegull" (2024) * "S'ta kam than" (2025) * "Nân" (2025) == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Këngëtarë shqiptarë]] 61e2921xeqw8no6ic8u9tl4gj3e04b5 Florian Haxha 0 397643 3022808 3007665 2026-08-06T05:13:27Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022808 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Florian Haxha | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|2002|4|6|df=y}} | birth_place = [[Berlin]], Germany | height = 1.78 m | position = [[Right midfielder]] | currentclub = [[Motor Lublin]] | clubnumber = 23 | youthyears1 = {{0|0000}} | youthclubs1 = SG BW Hohenschönhausen | youthyears2 = {{0|0000}}–2015 | youthclubs2 = [[Berliner FC Dynamo]] | youthyears3 = 2015–2021 | youthclubs3 = [[Hertha BSC]] | years1 = 2021–2023 | clubs1 = [[Hertha BSC II]] | caps1 = 70 | goals1 = 6 | years2 = 2023–2025 | clubs2 = [[Kapfenberger SV]] | caps2 = 51 | goals2 = 6 | years3 = 2025– | clubs3 = [[Motor Lublin]] | caps3 = 5 | goals3 = 0 | nationalyears1 = 2019 | nationalteam1 = [[Përfaqësuesja kosovare nën-17 e futbollit|Kosova nën-17]] | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2022–2024 | nationalteam2 = [[Përfaqësuesja kosovare nën-21 e futbollit|Kosova nën-21]] | nationalcaps2 = 12 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2025– | nationalteam3 = [[Kosovo national football team|Kosova]] | nationalcaps3 = 2 | nationalgoals3 = 0 }} '''Florian Haxha''' (i lindur më 6 prill 2002) është një [[Futbolli|futbollist]] profesionist kosovar i cili luan si [[Mesfushori (futboll)|mesfushor i djathtë]] për klubin [[Ekstraklasa]] Motor Lublin dhe për [[Përfaqësuesja kosovare e futbollit|ekipin kombëtar të Kosovës]] . == Karriera në klub == === Karriera e hershme dhe Hertha BSC II === Haxha e filloi karrierën e tij në SG BW Hohenschönhausen përpara se të bashkohej me Berliner FC Dynamo, ku luajti deri në sezonin 2015–16 kur u transferua te [[Hertha BSC]] . Më 23 korrik 2021, ai debutoi për Hertha BSC II në një humbje 4–0 jashtë fushe kundër Germania Halberstadt, pasi hyri si zëvendësues në minutën e 60-të në vend të Tony Fuchs.<ref>{{Cite web|date=23 korrik 2021|title=Schmerzhafter Saisonauftakt|trans-title=Painful start to the season|url=https://www.herthabsc.com/de/nachrichten/2021/07/spielbericht-u23-hbsbsc-2021|publisher=[[Hertha BSC II]]|language=de}}</ref> Tetë ditë pas debutimit, Haxha shënoi golin e tij të parë për Hertha BSC II në paraqitjen e tij të tretë për klubin në një barazim 1–1 jashtë fushe kundër Tasmania Berlin në Regionalliga Nordost .<ref>{{Cite web|date=31 korrik 2021|title=Remis im Derby|trans-title=Draw in the derby|url=https://www.herthabsc.com/de/nachrichten/2021/07/spielbericht-u23-tasbsc-2122|publisher=[[Hertha BSC II]]|language=de}}</ref> === Kapfenberger SV === Më 2 shtator 2023, Haxha nënshkroi një kontratë dyvjeçare me klubin e Ligës së Dytë Austriake Kapfenberger SV .<ref>{{Cite news|date=2 shtator 2023|title=Haxha joins Kapfenberg|publisher=[[Koha Ditore]]|url=https://www.koha.net/en/sport/haxha-i-bashkohet-kapfenbergut}}</ref> Debutimi i tij me Kapfenberger SV erdhi njëzet ditë më vonë kundër SV Stripfing pasi u emërua në formacionin titullar.<ref>{{Cite web|date=22 shtator 2023|title=SV Stripfing/Weiden – Kapfenberger SV 1919 2:3 (2. Liga 2023/2024, 8. Round)|url=https://www.worldfootball.net/match-report/ma9664439/lineup/|website=WorldFootball.net}}</ref> === Motor Lublin === Më 23 qershor 2025, klubi polak [[Ekstraklasa|i Ekstraklasës]] Motor Lublin njoftoi nënshkrimin e një kontrate dyvjeçare me Haxhën.<ref>{{Cite web|last=Wojdat|first=Kamil|date=23 qershor 2025|title=PKO BP Ekstraklasa. Nowy skrzydłowy w Motorze Lublin. To 23-letni reprezentant Kosowa, Florian Haxha|url=https://kurierlubelski.pl/pko-bp-ekstraklasa-nowy-skrzydlowy-w-motorze-lublin-to-23-letni-reprezentant-kosowa-florian-haxha/ar/c2p2-27715083|access-date=2 korrik 2025|website=kurierlubelski.pl|language=pl}}</ref> == Karriera ndërkombëtare == Nga viti 2019 deri në vitin 2024, Haxha ka qenë pjesë e ekipit të të rinjve të Kosovës, përkatësisht ka qenë pjesë e ekipeve [[Përfaqësuesja kosovare nën-17 e futbollit|U17]] dhe [[Përfaqësuesja kosovare nën-21 e futbollit|U21]] dhe me këto ekipe ka luajtur katërmbëdhjetë ndeshje. Më 30 maj 2025, ai mori një thirrje nga [[Përfaqësuesja kosovare e futbollit|Kosova]] për [[Ndeshje miqësore|ndeshjet miqësore]] kundër [[Kombëtarja armene e futbollit|Armenisë]] dhe Komoreve .<ref>{{Cite web|date=30 maj 2025|title=Foda publikon listën e futbollistëve për miqësoret e qershorit|trans-title=Foda publishes the list of players for the June friendlies|url=https://ffk-kosova.com/lajmet/Foda-publikon-list%C3%ABn-e-futbollist%C3%ABve-p%C3%ABr-miq%C3%ABsoret-e-qershorit|publisher=[[Football Federation of Kosovo]]|language=sq}}</ref> Debutimi i tij me Kosovën erdhi shtatë ditë më vonë në ndeshjen miqësore kundër Armenisë, pasi hyri si zëvendësues në minutën e 64-të në vend të [[Ermal Krasniqi|Ermal Krasniqit]] . == Jeta personale == Haxha lindi në [[Berlini|Berlin]], [[Gjermania|Gjermani]] nga prindër [[Shqiptarët|shqiptarë]] nga [[Mitrovica]] . == Statistikat e karrierës == === Ndërkombëtar === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit ! Ekipi kombëtar ! Viti ! Aplikacionet ! Golat |- | rowspan="1" | [[Përfaqësuesja kosovare e futbollit|Kosovë]] | 2025 | 2 | 0 |- ! colspan="2" | Totali ! 2 ! 0 |} == Shih edhe == * [[Futbolli në Kosovë]] * [[Shqiptarët në Gjermani]] == Referime == {{DEFAULTSORT:Haxha, Florian}} [[Kategoria:Futbollistë meshkuj kosovarë në mërgim]] [[Kategoria:Futbollistë në Ekstraklasa]] [[Kategoria:Futbollistë në Regionalliga]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren kosovare]] [[Kategoria:Futbollistë të rinj ndërkombëtar të Kosovës (m)]] [[Kategoria:Futbollistë meshkuj kosovarë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 2002]] [[Kategoria:Sportistë kosovarë në Austri]] [[Kategoria:Sportistë kosovarë në Poloni]] [[Kategoria:Futbollistë ndërkombëtar të Kosovës nën 21 (m)]] [[Kategoria:Futbollistë nga Berlini]] [[Kategoria:Futbollistë nga Mitrovica]] [[Kategoria:Futbollistë gjermanë (m)]] 153ub9hm8k2loat8puxgggkqx5wvjd6 Lëvizshmëria Ushtarake 0 397926 3022946 2973656 2026-08-06T10:05:12Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022946 wikitext text/x-wiki [[Skeda:PESCO Military Mobility.svg|parapamje|Yll; Kombi Kryesor. E kaltër; Pjesëmarrës. E kaltër e ndezur; Vëzhgues.]] '''Lëvizshmëria Ushtarake''' është një nga projektet fillestare të nisura në kuadër të [[Bashkëpunimi i Përhershëm i Strukturuar|Programit të Bashkëpunimit të Përhershëm Strukturor]] në Mbrojtje (PESCO) të [[Bashkimit Evropian]] (BE). Zakonisht quhet "Shengen Ushtarak" pasi është frymëzuar nga Zona Shengen e BE-së, por është projektuar për të ndihmuar lëvizjen e lirë të njësive dhe aseteve ushtarake në të gjithë Evropën nëpërmjet heqjes së barrierave burokratike dhe përmirësimit të infrastrukturës.<ref name=":0">{{Cite web|date=2017-08-04|title=Call for ‘military Schengen’ to get troops moving|url=https://www.politico.eu/article/call-for-military-border-schengen-to-get-troops-moving-nato-eu-defense-ministers/|access-date=2026-03-28|website=POLITICO|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=ERR|first=Arni Alandi {{!}}|date=2024-02-10|title=Military Schengen to ease troops movement between countries|url=https://news.err.ee/1609249362/military-schengen-to-ease-troops-movement-between-countries|access-date=2026-03-28|website=ERR|language=en}}</ref> == Sfondi == Zona u propozua nga Komandanti i Ushtrisë së Shteteve të Bashkuara për Evropën, Gjeneral-Lejtnant Ben Hodges, i cili bëri njëfarë përparimi fillestar nëpërmjet NATO-s, por çështje si kontrollet e pasaportave dhe dobësitë në lidhjet e transportit që nuk mund të pranojnë automjete të mëdha ushtarake vazhduan. Në vitin 2017, Jeanine Hennis-Plasschaert, ministrja holandeze e mbrojtjes, propozoi një marrëveshje të frymëzuar nga Shengen për lëvizjen si pjesë e strukturës PESCO që po fitonte terren si rezultat i Brexit dhe presioneve gjeopolitike.<ref name=":0" /> Lëvizshmëria ushtarake u zgjodh si një projekt PESCO për shkak të kostos së ulët dhe mosmarrëveshjeve relativisht të pakta politike mbi këtë temë. Nga të gjitha projektet PESCO në nisje, pothuajse të gjitha shtetet PESCO do të marrin pjesë në të. Marrëveshja është projektuar për të funksionuar me operacionet e NATO-s dhe BE-së, për të siguruar që "njësitë dhe pajisjet të jenë në vendin e duhur në kohën e duhur, pavarësisht nëse ato janë të vendosura në një kontekst të BE-së apo NATO-s".<ref name=":0" /> Komisioni Evropian vazhdoi me një Plan Veprimi për Lëvizshmërinë Ushtarake në vitin 2018. Plani i Veprimit synon të ofrojë një kornizë koherente për programet, projektet, iniciativat dhe aktivitetet në vazhdim dhe të ardhshme. Kjo do të lejojë një qasje më të koordinuar të BE-së, duke forcuar solidaritetin midis Shteteve Anëtare dhe duke përmirësuar vlerën e shtuar të BE-së. == Qëllimi == Projekti PESCO mbi Lëvizshmërinë Ushtarake është i frymëzuar nga Shengen, por përballet me sfida shumë të ndryshme. Ai sillet rreth dy fushave kryesore. E para është heqja e barrierave burokratike, siç janë kontrollet e pasaportave dhe kërkesa për njoftim paraprak. Ndërsa në rast emergjence NATO mund të lëvizë trupat më shpejt, gjatë kohës së paqes kërkohet njoftim paraprak për shumë lëvizje; për shembull, lëvizja e trupave amerikane nga Polonia në Gjermani kërkon njoftim paraprak 5 ditësh.<ref name=":0" /> Fusha e dytë është infrastruktura, ka rrugë dhe ura që nuk mund të përballojnë peshën e pajisjeve të rënda, tunele që janë shumë të vogla dhe pista ajrore që nuk mund të akomodojnë avionë më të mëdhenj.<ref name=":0" /> Në faqen zyrtare të internetit të PESCO-s, qëllimi i projektit përshkruhet si më poshtë:<blockquote>"Ky projekt mbështet angazhimin e Shteteve Anëtare për të thjeshtuar dhe standardizuar procedurat e transportit ushtarak ndërkufitar në përputhje me përfundimet e Këshillit të 25 qershorit 2018. Ai synon të mundësojë lëvizjen e papenguar të personelit dhe aseteve ushtarake brenda kufijve të BE-së. Kjo përfshin shmangien e procedurave të gjata burokratike për të lëvizur nëpër ose mbi Shtetet Anëtare të BE-së, qoftë nëpërmjet hekurudhës, rrugës, ajrit apo detit. Çështjet në të cilat është përqendruar aktualisht projekti janë ndarja e praktikave më të mira, zbatimi i rezultateve të përfundimeve të Këshillit të Mbrojtjes FAC të 25 qershorit 2018 dhe komunikimi strategjik."<ref>{{Cite web|title=Military Mobility {{!}} PESCO|url=https://pesco.europa.eu/project/military-mobility/|access-date=2026-03-28|website=pesco.europa.eu|language=en-US|archive-date=1 maj 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501173007/https://pesco.europa.eu/project/military-mobility/|url-status=dead}}</ref></blockquote> == Pjesëmarrësit == Që nga lançimi i PESCO-s në dhjetor 2017, projekti i Lëvizshmërisë Ushtarake është i vetmi projekt që numëron pothuajse çdo shtet të PESCO-s si pjesëmarrës (vetëm Franca mungon, fillimisht vetëm duke vëzhguar). Projekti drejtohet nga Gjermania dhe Holanda. PESCO numëron të gjitha shtetet e BE-së përveç Maltës. Që nga nëntori i vitit 2020, vendet e treta kanë qenë në gjendje të marrin pjesë në PESCO. Kanadaja, Norvegjia dhe Shtetet e Bashkuara kanë aplikuar për të marrë pjesë në projektin për të përmirësuar lëvizshmërinë ushtarake në Evropë. Në maj të vitit 2021, BE u dha të tre vendeve leje për të marrë pjesë në projektin e Lëvizshmërisë Ushtarake. Mbretëria e Bashkuar aplikoi për t'u bashkuar me projektin në korrik të vitit 2022, ndërsa BE dha leje për Mbretërinë e Bashkuar për të marrë pjesë në nëntor të vitit 2022. Turqia gjithashtu ka kërkuar të bashkohet me projektin. Megjithatë, Austria e ka kundërshtuar ofertën turke, me ministrin austriak të mbrojtjes që argumenton se Turqia "nuk i përmbush kërkesat e pranimit për vendet e treta". Në qershor të vitit 2022, Finlanda dhe Suedia nënshkruan një marrëveshje trepalëshe me Turqinë gjatë samitit të Madridit të vitit 2022, që do të shihte të dy vendet të mbështesnin përfshirjen e Turqisë në Lëvizshmërinë Ushtarake si pjesë e një marrëveshjeje më të gjerë që do t'i lejonte Finlandës dhe Suedisë të bashkoheshin me NATO-n.<ref>{{Cite web|url=https://www.euractiv.com/news/turkey-drops-resistance-to-sweden-and-finland-joining-nato/|language=sq}}</ref> Pjesëmarrësit: * Holanda - Koordinator i projektit * Austria * Belgjika * Bullgaria * Kroacia * Qipro * Republika Çeke * Danimarka * Estoni * Finlanda * Francë * Gjermania * Greqia * Hungaria * Italia * Letonia * Lituania * Luksemburgu * Polonia * Portugalia * Rumania * Sllovakia * Sllovenia * Spanja * Suedia Pjesëmarrës jo-BE: * Kanadaja * Norvegjia * Mbretëria e Bashkuar * Shtetet e Bashkuara == Planet Kombëtare për Lëvizshmërinë Ushtarake == Në Planin e Veprimit të BE-së për Lëvizshmërinë Ushtarake, një nga rezultatet kryesore për vendet pjesëmarrëse është "të zhvillojnë plane kombëtare për lëvizshmërinë ushtarake, të angazhohen në ushtrime që praktikojnë lëvizshmërinë dhe të krijojnë një rrjet pikash kontakti deri në fund të vitit 2019". Si koordinatore e projektit për projektin PESCO mbi Lëvizshmërinë Ushtarake, Holanda miratoi Planin e saj Kombëtar mbi Lëvizshmërinë Ushtarake (Arkivuar më 24 qershor 2021 në Wayback Machine) në janar 2021, duke riafirmuar pozicionin e Holandës si Porta për në/nga Evropa dhe rolin e saj të shquar si një vend tranziti për qëllime të Mbështetjes së Vendit Pritës. Vlen të përmendet se në një Plan Kombëtar mbi Lëvizshmërinë Ushtarake të BE-së të lidhur me PESCO-n, dy nga qëllimet strategjike të identifikuara lidhen me NATO-n: "të mbështesin në mënyrë aktive Mundësimin e AOR-së së SACEUR" dhe "të mbështesin angazhimet e NATO-s".<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/jaarplannen/2021/01/22/nationaal-plan-militaire-mobiliteit/nationaal-plan-militaire-mobiliteit.pdf|access-date=2026-03-28|website=www.rijksoverheid.nl|archive-date=24 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195240/https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/jaarplannen/2021/01/22/nationaal-plan-militaire-mobiliteit/nationaal-plan-militaire-mobiliteit.pdf|url-status=dead}}</ref> == Shiko edhe == * [[Grupi i Betejës i Bashkimit Evropian]] * [[Bashkimi Evropian]] * [[NATO]] == Referime == [[Kategoria:Projekte të Bashkëpunimit të Përhershëm të Strukturuar]] [[Kategoria:Bashkimi Evropian]] rts70tnxq4w8zbcolcv4ovtsfcudlsg Graziano D'Urso 0 398219 3022809 3007150 2026-08-06T05:13:41Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022809 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Graziano_D'Urso,_baritono.jpg|parapamje|Graziano D'Urso]] '''Graziano D'Urso''' (lindur [[30 Mars|më 30 mars]] [[1990]]) është një bariton dhe shkrimtar italian . == Biografia == I lindur dhe i trajnuar akademikisht në Catania<ref>{{Cite web|title=Graziano D’Urso|url=https://www.italianoperataormina.com/it/artist/graziano-durso/|language=it-IT}}</ref>, D'Urso debutoi në rolin e tij të parë në vitin 2017 në një interlud nga Paolo Altieri, ''L'amante burlato'',<ref name=":1">{{Cite web|title=Da Goldoni a Altieri|url=https://www.giornaledellamusica.it/recensioni/da-goldoni-a-altieri|language=it}}</ref> e ndjekur nga aktivitete konkurruese<ref name=":3">{{Cite web|date=1° maggio 2018|title=Riscoprendo il tumultuoso e poetico Corsaro di Verdi|url=https://ia902807.us.archive.org/5/items/il-corsaro_202603/Il%20corsaro.png}}</ref> dhe operistike<ref name=":6">{{Cite web|date=2017-12-14|title=Gummersbach: Compagnia d’Opera Italiana di Milano zeigt den „Maskenball“|url=https://www.rundschau-online.de/region/oberberg/gummersbach-compagnia-d-opera-italiana-di-milano-zeigt-den-maskenball-134049|language=de}}</ref> në [[Italia|Itali]]<ref>{{Cite web|date=2018-08-31|title="Taormina opera stars": Tosca strepitosa al Teatro Antico pensando già al futuro|url=https://aiacepress.it/taormina-opera-stars-tosca-strepitosa-al-teatro-antico-pensando-gia-al-futuro/|language=it-IT}}</ref>, [[Gjermania|Gjermani]]<ref name=":4">{{Cite web|date=2019-07-16|title=Umjubelter Opernabend auf der Burg Eppstein|url=https://www.wiesbadener-kurier.de/lokales/kreis-main-taunus/eppstein-kreis-main-taunus/umjubelter-opernabend-auf-der-burg-eppstein-1542572|language=de}}</ref>, [[Rumania|Rumani]]<ref>{{Cite web|date=2017-10-21|title=BRAȘOV. Marea Gală a Festivalului Internaţional de Operă, Operetă şi Balet - MyTex.ro|url=https://mytex.ro/cultura/brasov-marea-gala-a-festivalului-international-de-opera-opereta-si-balet/|language=ro-RO}}</ref>, [[Rusia|Rusi]]<ref name=":5">{{Cite web|title=Международный фестиваль «Шкинь-opera» пройдёт в Коломне|url=https://kolomnagrad.ru/presscentr/news/kultura_news/6711-mezhdunarodnyy-festival-shkin-opera-proydet-v-kolomne.html|language=ru}}</ref>, [[Zvicra|Zvicër]]<ref>{{Cite web|date=21 maggio 2019|title=Suizidzene fand draussen statt|url=https://ia902809.us.archive.org/26/items/svizzera_202603/Svizzera.jpg|language=CH}}</ref> me një repertor autorësh romantikë<ref>{{Cite web|date=2023-11-01|title=Belcanto protagonista nella nuova stagione della stagione della Società catanese amici della musica - SicilyMag Musica|url=https://www.sicilymag.it/belcanto-protagonista-nella-nuova-stagione-della-stagione-della-societa-catanese-amici-della-musica.htm|language=it-IT}}</ref>, si Vincenzo Bellini<ref>{{Cite web|date=3 ottobre 2021|title=Bellini 'sacro' risuona in Cattedrale|url=https://ia903107.us.archive.org/26/items/bellini-sacro/Bellini%20sacro.png}}</ref> dhe Giuseppe Verdi<ref name=":7">{{Cite web|date=3 dicembre 2025|title=Traviata costruita con taglio artigianale, applausi a scena aperta|url=https://www.pressreader.com/italy/la-sicilia/20251203/283472147551689}}</ref>, dhe autorë të Shkollës së të Rinjve<ref>{{Cite web|date=2017-09-19|title=Cori in concerto 2017, l'omaggio a Catalani|url=https://www.noitv.it/2017/09/cori-concerto-2017-lomaggio-catalani-174205/|language=it-IT}}</ref>. Përveç aktivitetit të vazhdueshëm<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.operabase.com/graziano-durso-a32921/it}}</ref> në repertorin e shekullit të nëntëmbëdhjetë<ref>{{Cite web|date=2017-07-22|title=Carmen|url=https://www.corrieredellospettacolo.net/2017/07/22/enrico-stinchelli-porta-al-castello-maniace-la-sua-carmen/|language=it-IT}}</ref> dhe shekullit të njëzetë<ref>{{Cite web|date=25 dicembre 2021|title=Concerto della SCAM per ricordare il compositore acese Francesco Musmarra|url=https://archive.org/download/Musmarra/Musmarra.jpg}}</ref>, edhe në shfaqjen e parë moderne<ref>{{Cite web|date=3 marzo 2025|title=Alla riscoperta di Giovanni Pacini|url=https://ia600706.us.archive.org/34/items/Pacini/Pacini.jpeg}}</ref>, ajo interpretoi në repertorë të muzikës së shenjtë<ref name=":8">{{Cite web|date=2021-10-01|title=Catania, concerto in cattedrale con tre inediti di Bellini in prima esecuzione moderna|url=https://www.connessiallopera.it/news/2021/catania-concerto-in-cattedrale-con-tre-inediti-di-bellini-in-prima-esecuzione-moderna/|language=it-IT}}</ref>, antike<ref>{{Cite web|date=2022-09-30|title=Ludus Danielis, coinvolgenti atmosfere medievali tra sacro e storia - SicilyMag Recensioni|url=https://www.sicilymag.it/ludusdanielis-coinvolgenti-atmosfere-medievali-tra-sacro-e-storia.htm|language=it-IT}}</ref> dhe baroke<ref>{{Cite web|date=20 maggio 2023|title="Il buon vin mi fa buon pro!" con l'Orchestra Barocca Siciliana|url=https://ia600600.us.archive.org/11/items/buonpro/buonpro.jpeg}}</ref> . Paralelisht me aktivitetin artistik, D'Urso ka zhvilluar që nga viti 2021 një rrugë studimi ndërdisiplinore të orientuar drejt vokalologjisë artistike<ref>{{Cite web|title=Pubblicazioni - Graziano D'Urso|url=https://www.lulu.com/it/search?sortBy=RELEVANCE&page=1&q=graziano+d%27urso&pageSize=10&adult_audience_rating=00&binding_type_group=HARDCOVER}}</ref> dhe reflektimit ligjor të aplikuar në didaktikën e këndimit.<ref name=":2">{{Cite web|title=Voice Evolution Institute :: Scuola di Canto Moderno Diploma di Canto Scuola di Canto online|url=https://www.voiceevolutioninstitute.it/category/course/la-responsabilita-civile-dellinsegnante-di-canto?fbclid=IwAR0Tqwxj5eGCrBx9cZFltoYNxk2LgBXEOClrm6BtFAXfYkjN0c8Y_6dHgQE|language=IT}}</ref> == Drejtoria (listë e pjesshme) == * Giuseppe Verdi ** Aida, ''Amonasro''<ref name=":4">{{Cite web|date=2019-07-16|title=Umjubelter Opernabend auf der Burg Eppstein|url=https://www.wiesbadener-kurier.de/lokales/kreis-main-taunus/eppstein-kreis-main-taunus/umjubelter-opernabend-auf-der-burg-eppstein-1542572|language=de}}</ref> ** Një valle me maska, ''Renato''<ref name=":6">{{Cite web|date=2017-12-14|title=Gummersbach: Compagnia d’Opera Italiana di Milano zeigt den „Maskenball“|url=https://www.rundschau-online.de/region/oberberg/gummersbach-compagnia-d-opera-italiana-di-milano-zeigt-den-maskenball-134049|language=de}}</ref> ** Traviata, ''Giorgio Germont''<ref name=":7">{{Cite web|date=3 dicembre 2025|title=Traviata costruita con taglio artigianale, applausi a scena aperta|url=https://www.pressreader.com/italy/la-sicilia/20251203/283472147551689}}</ref> ** Il corsaro (Verdi), ''Seid''<ref name=":3">{{Cite web|date=1° maggio 2018|title=Riscoprendo il tumultuoso e poetico Corsaro di Verdi|url=https://ia902807.us.archive.org/5/items/il-corsaro_202603/Il%20corsaro.png}}</ref> * Vincenzo Bellini ** Meshë në La minor, bariton<ref name=":8">{{Cite web|date=2021-10-01|title=Catania, concerto in cattedrale con tre inediti di Bellini in prima esecuzione moderna|url=https://www.connessiallopera.it/news/2021/catania-concerto-in-cattedrale-con-tre-inediti-di-bellini-in-prima-esecuzione-moderna/|language=it-IT}}</ref> * Paolo Altieri ** I dashuri i tallur, ''Tascadoro''<ref name=":1">{{Cite web|title=Da Goldoni a Altieri|url=https://www.giornaledellamusica.it/recensioni/da-goldoni-a-altieri|language=it}}</ref> * Leonardo Vinçi ** Imagjinari i mallkuar, ''Don Chilone''<ref>{{Cite web|title=La stagione di MusicaMente a Palermo: note antiche, barocco e artisti internazionali|url=https://www.balarm.it/news/la-stagione-di-musicamente-a-palermo-note-antiche-barocco-e-artisti-internazionali-163221|language=it}}</ref> == Çmime dhe njohje == * Çmimi Vincenzo Bellini (2018)<ref>{{Cite web|date=2018-06-25|title=Lions Catania Bellini. Al baritono Graziano D'Urso il Premio Bellini 2018|url=https://www.globusmagazine.it/lions-catania-bellini-al-baritono-graziano-durso-premio-bellini-2018/|language=it-IT}}</ref> * Çmimi Domenico Danzuso (2019)<ref>{{Cite web|date=2019-12-02|title=Il nove dicembre la XVIII edition del Domenico Danzuso|url=https://www.globusmagazine.it/nove-dicembre-la-xviii-edizione-del-domenico-danzuso/|language=it-IT}}</ref> == Publikime (listë e pjesshme) == * {{Cite book|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q138968793|title=Il canto delle emozioni|year=2025|isbn=978-1-326-43606-3|language=it}} * {{Cite book|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q138701133|title=La professionalità dell'insegnante di canto|year=2023|isbn=978-1-4478-8083-7|language=it}} * {{Cite book|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q138841788|title=La metodologia dell'insegnante di canto|year=2023|isbn=978-1-4467-9385-5|language=it}} * {{Cite book|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q138637528|title=La responsabilità civile dell'insegnante di canto|year=2022|isbn=978-1-4716-3472-7|language=it}} * {{Cite book|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q138545639|title=IL BARITONO VERDIANO|year=2021|isbn=978-1-105-01570-0|language=it}} * ''[[d:Q140437379|Il canto della mente]]'' (në italisht). 2026. ISBN 978-1-291-63095-4 == Shënime == <references /> [[Kategoria:Këngëtarë italianë]] [[Kategoria:Këngëtarë siçilianë]] [[Kategoria:Të lindur në Itali]] [[Kategoria:Të lindur në Siçili]] sk0sexmrebyl2qyyswwt8ut7z54t6d9 Përdoruesi:Smallem/Gjendja 2 399159 3022931 3022232 2026-08-06T06:04:54Z Smallem 126080 Përditësim i gjendjes 3022931 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Përdoruesi:Smallem/styles.css" /><div class="smallem-badge-inactive"><span class="smallem-dot-inactive"></span> JOAKTIV — Cikli i fundit i përfunduar më: 6 gusht 2026, 6:04 UTC</div> 14prjo48vh8e73iqz6ms77wclohdifj Diskutim:Lëvizshmëria Ushtarake 1 399388 3022947 2969175 2026-08-06T10:05:13Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022947 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lëvizshmëria Ushtarake]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2969174 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210624195240/https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/jaarplannen/2021/01/22/nationaal-plan-militaire-mobiliteit/nationaal-plan-militaire-mobiliteit.pdf për lidhjen https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/jaarplannen/2021/01/22/nationaal-plan-militaire-mobiliteit/nationaal-plan-militaire-mobiliteit.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 prill 2026 05:12 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lëvizshmëria Ushtarake]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022946 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200501173007/https://pesco.europa.eu/project/military-mobility/ për lidhjen https://pesco.europa.eu/project/military-mobility/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 12:05 (CEST) qbv5z2kzch26bf0gnq2jkr2vqqjiufc Edon Rizvanolli 0 399932 3022812 3017266 2026-08-06T05:19:39Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022812 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Edon Rizvanolli | image = | caption = Aktor, regjisor dhe producent kosovar-holandez | birth_date = 1972 | birth_place = [[Prishtinë]], [[Kosovë]], [[RSF e Jugosllavisë]] | occupation = Aktor, regjisor, skenarist, producent | years_active = 1992–aktualisht | citizenship = [[Kosova|Kosovar]], [[Holanda|Holandez]] | known_for = ''[[T'padashtun]]'' (2017), ''[[Obraz]]'' (2024), ''Mua besoj më shpëtoj portreti'' (2025) }} '''Edon Rizvanolli''' (lindur më 1972) është një aktor, regjisor, skenarist dhe producent filmi kosovar-holandez.<ref name="QKK-Oscar">{{cite web|title=Kosovo's Oscar proposal – 'unwanted' has appeared in Los Angeles|url=https://qkk-rks.com/en-us/info-news/265/propozimi-i-kosoves-per-oscar-ndash-tpadashtun-eshte-shfaqur-ne-los-angeles/|publisher=Qendra Kinematografike e Kosovës|language=en|access-date=2026-04-19}}</ref> Ai njihet si një aktor që interpreton në shqip, holandisht, gjermanisht, anglisht, turqisht dhe serbokroatisht.<ref name="FilmmakersCV">{{cite web|title=Edon Rizvanolli|url=https://www.filmmakers.eu/en/actors/edon-rizvanolli|publisher=Filmmakers|language=en|access-date=2026-07-28}}</ref> == Jeta e hershme dhe edukimi == Rizvanolli u largua nga Kosova me fillimin e luftërave në Ballkan dhe u vendos fillimisht në [[Austria|Austri]], ku e nisi karrierën e tij si aktor teatri në [[Salzburg]] në vitin 1994, duke luajtur rolin e Romeos në ''Romeo und Julia'' në Mitheater Salzburg.<ref name="FilmmakersCV" /> Në vitet 1995–1996 aktroi në shfaqjen ''Jugend ohne Gott'' në Das kleine Theater në Salzburg, ndërsa në 1996 në ''Traum und Trauer des jungen H.'' në Metropolis Salzburg.<ref name="FilmmakersCV" /> Gjatë viteve 1996–1998, ai jetoi në [[New York City]], ku studioi aktrim në institutin prestigjioz [[Lee Strasberg Theatre and Film Institute]].<ref name="LeGroupeOuest">{{cite web|title=Edon Rizvanolli|url=https://www.legroupeouest.com/en/les-auteures/edon-rizvanolli/|publisher=Le Groupe Ouest|language=en|access-date=2026-07-28}}</ref> == Karriera artistike == Pas studimeve në New York, Edoni u angazhua në [[Vjena|Vjenë]] si aktor teatri me grupin "Toxic Dreams", duke luajtur, mes tjerash, në shfaqjen ''The American Princess'' (1999) në dietheater Konzerthaus.<ref name="ToxicDreams">{{cite web|title=The American Princess|url=https://toxicdreams.at/the-american-princess/|publisher=toxic dreams|language=en|access-date=2026-07-28}}</ref> Në vitin 1999 u kthye në Kosovë ku filloi të merret kryesisht me realizimin e dokumentarëve dhe videoklipeve, para se të vendosej përfundimisht në [[Amsterdam]] në vitin 2007.<ref name="IMDbBio">{{cite web|title=Edon Rizvanolli - Biography|url=https://www.imdb.com/name/nm3810463/bio/|publisher=IMDb|language=en|access-date=2026-07-28}}</ref> === Suksesi si regjisor dhe producent === Në vitin 2017, debutoi si regjisor dhe skenarist me filmin artistik ''[[T'padashtun]]'' (Unwanted). Filmi u shfaq premierë në Karlovy Vary dhe u përzgjodh si kandidat zyrtar i Kosovës për [[Çmimi Oscar|Çmimet Oscar]] 2018.<ref name="QKK-Oscar" /> Në vitin 2025, Rizvanolli u angazhua si producent i dokumentarit të shkurtër ''Mua besoj më shpëtoj portreti'' (I Believe the Portrait Saved Me), nën regji të Alban Mujës. Filmi pati premierën botërore në [[Berlinale 2025]], në seksionin "Forum Expanded".<ref name="Berlinale2025">{{cite web|title=Mua besoj më shpëtoj portreti (I believe the portrait saved me)|url=https://www.berlinale.de/en/2025/programme/202516893.html|publisher=Internationale Filmfestspiele Berlin|work=Berlinale Archive|language=en|access-date=2026-07-28}}</ref> Më vonë u përzgjodh si kandidat për Prix Vimeo 2026 nga [[European Film Academy|Akademia Evropiane e Filmit]].<ref name="EFA-Movie">{{cite web|title=I Believe the Portrait Saved Me|url=https://www.europeanfilmawards.eu/efa-movie/i-believe-the-portrait-saved-me/|publisher=European Film Academy|language=en|access-date=2026-07-28}}</ref> === Aktrimi dhe vlerësimet === Si aktor, ai është i pranishëm rregullisht në produksione kosovare, holandeze, gjermane dhe zvicerane.<ref name="FilmmakersCV" /> Në vitin 2024, roli i tij si Nuredin Doka në filmin ''[[Obraz]]'' (The Tower of Strength / Nderi) i solli sukses të madh, duke fituar çmime për aktorin më të mirë në disa festivale ndërkombëtare.<ref name="Cineuropa">{{cite news|last=Stojiljković|first=Marko|title=Review: Tower of Strength|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/470428/|publisher=Cineuropa|language=en|date=2024-11-20|access-date=2026-04-19}}</ref> == Vlerësimet kritike == Lidhur me punën e tij si regjisor në filmin ''[[T'padashtun]]'', Monica Meijer shkroi për ''Cinemagazine'' se filmi "trajton me ndjeshmëri dallimet midis brezit që e përjetoi luftën drejtpërdrejt dhe brezit që erdhi pas".<ref name="Cinemagazine">{{cite news|last=Meijer|first=Monica|title=Unwanted - T'padashtun (2017) recensie|url=https://cinemagazine.nl/unwanted-tpadashtun-2017-recensie/|publisher=Cinemagazine|language=nl|access-date=2026-04-19}}</ref> Në kritikën e saj për ''Filmkrant'', Sandra Heerma van Voss vuri në dukje se Rizvanolli synonte t'u jepte zë rreth 20,000 grave të dhunuara gjatë luftës në Kosovë, duke vëzhguar se filmi erdhi në një kohë kur vendi ishte gati të "thyente tabunë rreth kësaj traume kolektive".<ref name="FilmkrantRecensie">{{cite news|last=Heerma van Voss|first=Sandra|title=Unwanted (T'padashtun) - Kun je een trauma eeuwig verzwijgen?|url=https://filmkrant.nl/recensie/unwanted-tpadashtun/|publisher=Filmkrant|date=2017-10-11|language=nl|access-date=2026-04-19}}</ref> Van Voss më tej e përshkroi Rizvanollin si një shtesë "shumë-talentëshe" për kulturën e filmit holandez dhe kosovar.<ref name="FilmkrantRecensie" /> == Filmografia == === Si aktor === * 2024: ''Obraz'' (Nderi / The Tower of Strength) — Nuredin Doka<ref name="Cineuropa" /> * 2024: ''Das Meer ist der Himmel'' — Eri<ref name="Fernsehserien">{{cite web|title=Filmografie Edon Rizvanolli|url=https://www.fernsehserien.de/edon-rizvanolli/filmografie|publisher=fernsehserien.de|language=de|access-date=2026-07-28}}</ref> * 2023: ''The Diplomat'' — Peter van der Meer (Serial TV)<ref name="Fernsehserien" /> * 2023: ''Early Birds'' — Enes<ref name="Fernsehserien" /> * 2023: ''Black Lotus'' — Roman<ref name="Fernsehserien" /> * 2022: ''Moloch'' — Radu<ref name="Fernsehserien" /> * 2020: ''Wilder'' — Enver Kabashi (Serial TV)<ref name="Fernsehserien" /> * 2018: ''Mocro Maffia'' — Kleine Rus (Serial TV)<ref name="MijnSerie">{{cite web|title=Mocro Maffia - Seizoen 1, aflevering 4|url=https://www.mijnserie.nl/mocro-maffia/afleveringen/seizoen_1/aflevering_4/|publisher=MijnSerie|language=nl|access-date=2026-07-28}}</ref> * 2017: ''[[Martesa (film)|Martesa]]'' — Bujar<ref name="FilmmakersCV" /><ref name="MovieMeter">{{cite web|title=Volledige Cast van The Marriage (Film, 2017)|url=https://www.moviemeter.nl/film/1118688/cast|publisher=MovieMeter.nl|language=nl|access-date=2026-07-28}}</ref> * 2017: ''[[T'padashtun]]'' — Zoran<ref name="QKK-Oscar" /> === Si regjisor, skenarist ose producent === * 2025: ''Mua besoj më shpëtoj portreti'' — Producent (Dokumentar i shkurtër)<ref name="Berlinale2025" /> * 2017: ''[[T'padashtun]]'' — Regjisor dhe Skenarist<ref name="QKK-Oscar" /> * 2005: ''Shuffle'' — Bashkë-regjisor (Dokumentar)<ref name="MUBI">{{cite web|title=Shuffle - Politics, Bullshit & Rock'n'Roll (2006)|url=https://mubi.com/en/films/shuffle-politics-bullshit-rock-n-roll|publisher=MUBI|language=en|access-date=2026-07-29}}</ref> == Çmimet dhe nominimet == * 2025: '''Aktori më i mirë''' — Festivali i Filmit Linares (për ''Obraz'') — '''Fitues'''<ref name="Linares28">{{cite web|title=Cine No Visto: diez años, un sueño colectivo y un palmarés que mira al futuro|url=https://www.linares28.es/2025/11/30/cine-no-visto-diez-anos-un-sueno-colectivo-y-un-palmares-que-mira-al-futuro/|publisher=Linares28|language=es|date=2025-11-30|access-date=2026-07-28}}</ref><ref name="KALLXO">{{cite web|title=Edon Rizvanolli shpërblehet në Spanjë me çmimin "Aktori më i mirë"|url=https://kallxo.com/kulture/edon-rizvanolli-shperblehet-ne-spanje-me-cmimin-aktori-me-i-mire/|publisher=KALLXO|language=sq|date=2025-12-02|access-date=2026-07-28}}</ref> * 2025: '''Aktori më i mirë''' — Festivali Ndërkombëtar i Filmit Rabat (për ''Obraz'') — '''Fitues'''<ref name="Katror">{{cite web|title=Edon Rizvanolli is awarded the "Best Actor" award in Spain|url=https://katror.info/en/Edon-Rizvanolli-is-awarded-the-Best-Actor-award-in-Spain/|publisher=Katror.info|language=en|date=2025-12-02|access-date=2026-07-28}}</ref> * 2025: '''Aktori më i mirë''' — Festivali Ndërkombëtar i Filmit Slemani (për ''Obraz'') — '''Fitues'''<ref name="Katror" /> * 2018: '''Çmimi i publikut (Filmi më i mirë)''' — SEEfest Los Angeles (për ''[[T'padashtun]]'') — '''Fitues'''<ref name="SEEfest">{{cite web|title=Awards|url=https://seefilmla.org/2025-festival-program/awards/|publisher=South East European Film Festival in Los Angeles|language=en|access-date=2026-07-28}}</ref> * 2017: '''Çmimi i Kritikës Filmike Holandeze (KNF)''' — Nederlands Film Festival (nominim për filmin ''[[T'padashtun]]'') — '''Nominim'''<ref name="KNF">{{cite web|title=KNF jury onthult nominaties voor prijs van de Nederlandse filmkritiek op NFF|url=https://www.filmjournalisten.nl/2017/09/27/knf-jury-onthult-nominaties-prijs-nederlandse-filmkritiek-op-nff/|publisher=Kring van Nederlandse Filmjournalisten|language=nl|date=2017-09-27|access-date=2026-07-28}}</ref> * 2017: '''Skenari më i mirë''' — Tirana International Film Festival (për ''[[T'padashtun]]'') — '''Fitues'''<ref name="Stage32">{{cite web|title=Edon Rizvanolli - Bio, Credits, Awards|url=https://www.stage32.com/edoni|publisher=Stage 32|language=en|access-date=2026-07-28}}</ref> * 2006: '''Patkoi i artë''' — Asterfest International Film Festival (për ''Shuffle'') — '''Fitues'''<ref name="Stage32" /> * 2005: '''Çmimi i publikut''' — [[DokuFest]] (për ''Shuffle'') — '''Fitues'''<ref name="Stage32" /><ref name="MUBI" /> * 2005: '''Çmimi special i jurisë''' — [[DokuFest]] (për ''Shuffle'') — '''Fitues'''<ref name="Stage32" /><ref name="MUBI" /> == Referime == <references /> == Lidhje të jashtme == * {{IMDb name|3810463|Edon Rizvanolli}} * [https://www.filmmakers.eu/en/actors/edon-rizvanolli Edon Rizvanolli në Filmmakers.eu] * [https://app.spotlight.com/1179-8973-3609 Edon Rizvanolli në Spotlight] [[Kategoria:Aktorë shqiptarë]] [[Kategoria:Regjisorë shqiptarë]] [[Kategoria:Producentë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Prishtina]] [[Kategoria:Lindje 1972]] 72d2rzkj0bg8wn7licdmngsf7v3wmxs Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës 0 400191 3022651 3006203 2026-08-05T16:29:45Z Leutrim.P 113691 /* Krahasim */ 3022651 wikitext text/x-wiki Bashkimi i [[Shqipërisë]] dhe [[Kosovës]] është pjesë e procesit të [[Bashkimi kombëtar shqiptar|Bashkimit kombëtar shqiptar]], i cili ka ekzistuar që nga rënia e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] kur u [[Copëtimi i Shqipërisë|copëtuan territoret shqiptare]] nga fuqitë e mëdha dhe vendet fqinje. Betimi i [[Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] ka qenë me të njëjtin qëllim.<ref>{{Cite web|last=Arbresh.info|date=2018-03-05|title=Betimi i ushtarëve të UÇK-së|url=https://www.arbresh.info/lajmet/betimi-i-ushtareve-te-uck-se/|access-date=2026-05-07|website=Arbresh.info|language=en-US}}</ref> Ideja e bashkimit të [[Shqipëria|Shqipërisë]] dhe [[Kosova|Kosovës]] është hedhur edhe para dhe pas [[Shpallja e Pavarësisë së Kosovës|shpalljes së pavarësisë së Kosovës]] në vitin 2008.<ref>{{Cite book|last=Wolchik|first=Sharon L.|url=https://books.google.com/books?id=BjVNJ1REkoEC&pg=PA390|title=Central and East European Politics: From Communism to Democracy|last2=Curry|first2=Jane Leftwich|date=2011|publisher=Bloomsbury Publishing PLC|isbn=978-0-7425-6734-4|language=en}}</ref> Kjo ide ndërlidhet me konceptin e [[Shqipëria etnike|Shqipërisë]] [[Shqipëria etnike|etnike]]. Sipas vlerësimit të vitit 2021, afërsisht 97% e popullsisë së Kosovës janë [[Shqiptarët e Kosovës|shqiptarë]] etnikë.<ref>{{Cite web|title=Kosovo - The World Factbook|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kosovo/#people-and-society|access-date=2026-05-07|website=www.cia.gov|language=en|archive-date=4 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204144331/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kosovo/#people-and-society|url-status=dead}}</ref> Anketat tregojnë norma vazhdimisht të larta miratimi me kalimin e kohës, me shumicën në Shqipëri dhe Kosovë që favorizojnë bashkimin, duke përfshirë të dhënat e fundit nga viti 2024 që tregojnë mbështetje dërrmuese në Shqipëri dhe një shumicë të qartë në Kosovë. Pavarësisht këtij sentimenti publik, të dy qeveritë mbështesin ekzistencën e dy shteteve të pavarura dhe i japin përparësi integrimit evroatlantik. Shqipëria vazhdon të luajë një rol kyç si aleati kryesor i Kosovës, duke ofruar mbështetje thelbësore politike dhe diplomatike për konsolidimin e saj ndërkombëtar. [[Skeda:Albania-Kosovo.png|parapamje|[[Shqipëria]] (e kuqe) dhe [[Kosova]] (portokalli) në [[Evropa Juglindore|Evropën Juglindore]].]] == Historia == Perspektiva e bashkimit të Kosovës me Shqipërinë daton që nga Konferenca e Bujanit, e mbajtur midis delegatëve të partive komuniste të cilat drejtuan lëvizjet çlirimtare kombëtare shqiptare dhe jugosllave gjatë Luftës së Dytë Botërore. Bazuar në idealin e vetëvendosjes, Jugosllavia do t'ia lëshonte Kosovën Shqipërisë pas luftës sipas një rezolute të miratuar në konferencë; megjithatë, kjo rezolutë nuk u materializua. Republika Republikane e Shqipërisë dhe Republika Republikane Republikane e Jugosllavisë mbajtën marrëdhënie të ngushta në periudhën menjëherë pas Luftës së Dytë Botërore, gjatë së cilës Jugosllavia e joshi Shqipërinë me një ofertë për t'ia lëshuar Rajonin Autonom të Kosovës dhe Metohisë Shqipërisë në këmbim të integrimit të Shqipërisë në një Federatë të ardhshme Ballkanike. Megjithatë, ndarja Tito-Stalin e vitit 1948 i ndërpreu këto ide, duke çuar në tensione midis Jugosllavisë dhe Shqipërisë.<ref>{{Cite web|title=Albania - Albanian-Yugoslav Tensions|url=https://countrystudies.us/albania/36.htm|access-date=2026-05-07|website=countrystudies.us}}</ref> Gjatë protestave të vitit 1981 në Kosovë për autonomi më të madhe, Jugosllavia kishte frikë nga thirrjet për bashkimin e Kosovës dhe Shqipërisë. Megjithatë, shqiptarët nuk ishin të një mendjeje. Në fillim të viteve 1990, politikanët shqiptarë ofruan deklarata kontradiktore mbi mundësinë. Aktivisti politik Ukshin Hoti, themelues i Partisë së Bashkimit Kombëtar Shqiptar, i cili u zhduk në paraburgimin e policisë serbe në vitin 1999, ishte një mbështetës i flaktë i bashkimit të Kosovës me Shqipërinë. Në vitin 2001, Arben Imami, një politikan nga Partia Demokratike e Shqipërisë, deklaroi se bashkimi i Kosovës me Shqipërinë duhet të jetë një qëllim i partisë, por kjo deklaratë u kritikua brenda partisë së tij. Plani i Ahtisaarit e kushtëzoi pavarësinë e Kosovës me miratimin e një identiteti shumëetnik "kosovar" në vend të "shqiptar". Megjithatë, sondazhet e Gallup nga viti 2007 zbuluan se 73% e shqiptarëve të Kosovës besonin se, në një botë ideale, shqiptarët do të jetonin të bashkuar në një vend. E njëjta mbështetje u pa në Shqipëri, ku 68% e qytetarëve ishin dakord. Megjithatë, mbështetja për bashkimin ra pasi Kosova shpalli pavarësinë - mbështetja për bashkimin në Kosovë ra në 54% në vitin 2008, dhe një sondazh i mëvonshëm nga Instituti Shqiptar për Studime Ndërkombëtare nga viti 2010 tregoi se 37% e shqiptarëve të anketuar e konsideronin bashkimin e Shqipërisë me Kosovën as pozitiv dhe as negativ, ndërsa 35% e shihnin atë si negativ dhe vetëm 9% e konsideronin atë një zhvillim pozitiv. Në vitin 2017, disa politikanë kryesorë shqiptarë, si Ben Blushi, dolën në mbështetje të bashkimit. Në Kosovë, partia politike Vetëvendosje mbështet bashkimin. Përpjekjet për bashkim politik midis Shqipërisë dhe Kosovës mund të rezultojnë në konflikt diplomatik me Serbinë, e cila e konsideron Kosovën si territorin e saj de jure. Në maj 2019, Presidenti i Kosovës Hashim Thaçi sugjeroi një referendum për bashkimin e Kosovës dhe Shqipërisë, nëse procesi i ngadaltë i integrimit me Bashkimin Evropian nuk përshpejtohej. Disa, megjithatë, e panë këtë thjesht si një përpjekje të Thaçit për të "mbajtur veten në qendër të vëmendjes", pa ndonjë qëllim të vërtetë për të bashkuar dy vendet. Më herët, në vitin 2011, Ministri i Jashtëm i Shqipërisë, Edmond Haxhinasto, e quajti perspektivën e bashkimit kombëtar të Shqipërisë dhe Kosovës "të dëmshme", duke argumentuar se "integrimi i shqiptarëve do të arrihet përmes integrimit në Bashkimin Evropian, kur i gjithë rajoni ynë dhe të gjitha shtetet ku jetojnë shqiptarët të jenë anëtarë të BE-së"; udhëheqësit politikë të Kosovës ishin dakord. Në shtator 2025, Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, përjashtoi një bashkim territorial të Kosovës dhe Shqipërisë, duke deklaruar se "bashkimi kombëtar do të thotë vetëm anëtarësim në Bashkimin Evropian, çdo gjë tjetër është një përrallë". Ai shtoi: "Ne jetojmë në shekullin e 21-të dhe nuk mund të mendojmë në shekullin e 21-të me formula nga shekulli i 20-të, e lëre më shekulli i 19-të ose më herët".<ref>{{Cite web|title=Kryeministri Rama: Kosova e ka të pamundur të përparojë në BE pa zgjeruar miqësitë ndërkombëtare - Shqiptarja.com|url=https://shqiptarja.com/lajm/kryeministri-rama-kosova-e-ka-te-pamundur-te-perparoje-ne-be-pa-zgjeruar-miqesite-nderkombetare|access-date=2026-05-07|website=shqiptarja.com|language=sq}}</ref> == Opinioni publik == Para shpalljes së pavarësisë së Kosovës në vitin 2008, mbështetja për bashkimin e Shqipërisë dhe Kosovës ishte e ulët. Sipas një sondazhi të vitit 2005, vetëm 10% e kosovarëve mbështetën një bashkim të Shqipërisë dhe Kosovës në atë kohë. Në vitin 2007, The Economist arriti në përfundimin se "shqiptarët e rinj në Kosovë kanë zhvilluar një identitet të tyren kosovar", dhe se në politikën shqiptare, një bashkim i mundshëm me Kosovën nuk shihej si një çështje e rëndësishme dhe një anëtarësim i mundshëm në BE ishte një shqetësim shumë më i rëndësishëm për shqiptarët. U vu re gjithashtu mungesa e integrimit ekonomik midis Kosovës dhe Shqipërisë - Shqipëria nuk renditej midis 10 importuesve kryesorë të Kosovës. Pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës, një sondazh i Balkan Insight në vitin 2010 tregoi se vetëm 29.2% e shqiptarëve të anketuar të Kosovës mbështetën një realizim të kufizuar të Shqipërisë së Madhe në formën e një bashkimi midis Shqipërisë dhe Kosovës.<ref>{{Cite web|last=Likmeta|first=Besar|date=2010-11-17|title=Poll Reveals Support for ‘Greater Albania’|url=https://balkaninsight.com/2010/11/17/survey-greater-albania-remains-popular/bi/all-balkan-countries/|access-date=2026-05-07|website=Balkan Insight|language=en-US}}</ref> Pavarësisht sondazheve që mbështesin bashkimin e Kosovës me Shqipërinë, qëllimi i politikanëve shqiptarë ka qenë hyrja në NATO dhe Bashkimin Evropian, në vend të bashkimit kombëtar. Disa shqiptarë të krishterë katolikë dhe ortodoksë kanë frikë se çdo bashkim i mundshëm i zonave të Ballkanit që sjell një numër të konsiderueshëm myslimanësh në shtetin e ri mund të çojë në një "myslimanizim" në rritje të Shqipërisë.<ref>{{Cite book|last=Lesser|first=Ian O.|url=https://books.google.com/books?id=4SNB8yXsTioC&q=Albania+Islam+geopolitics&pg=PA51#v=snippet&q=Albania%20Islam%20geopolitics&f=false|title=Greece's New Geopolitics|last2=Larrabee|first2=F. Stephen|last3=Zanini|first3=Michele|last4=Vlachos|first4=Katia|date=2001-11-05|publisher=Rand Corporation|isbn=978-0-8330-3233-1|language=en}}</ref> Sipas një sondazhi të vitit 2019 nga Open Society Foundations që mbuloi 2,504 të anketuar në të dy vendet, 54% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës ishin në favor të bashkimit midis Shqipërisë dhe Kosovës, krahasuar me 63% të të anketuarve në Shqipëri. I njëjti sondazh zbuloi se 64% e shqiptarëve të Kosovës dhe 75% e shqiptarëve në Shqipëri ishin në favor të mbajtjes së një referendumi. Ata që kundërshtojnë bashkimin besojnë se Kosova dhe Shqipëria do të funksiononin më mirë si vende të ndara dhe se Kosova dhe Shqipëria kanë një kulturë dhe traditë të ndryshme. Kur u pyetën nëse do të ishin të gatshëm të paguanin një taksë për bashkim, 43.5% e të anketuarve në Kosovë u pajtuan, krahasuar me 29.5% në Shqipëri. Megjithatë, shumica e të anketuarve besojnë se bashkimi i Kosovës dhe Shqipërisë dhe pranimi në BE janë reciprokisht përjashtues, me vetëm 29.6% të të anketuarve në Kosovë dhe 46.5% të të anketuarve në Shqipëri që besojnë se këto dy procese nuk bien ndesh me njëri-tjetrin. Në këtë drejtim, 66.4% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës dhe 84.7% e të anketuarve shqiptarë besojnë se vendi i tyre duhet të kërkojë pranimin në Bashkimin Evropian dhe jo bashkimin kombëtar. Një artikull i vitit 2020 nga Tirana Times ngriti disa çështje që lidhen me bashkimin e mundshëm të dy vendeve. Rreth 42% e të anketuarve në Kosovë dhe 37% në Shqipëri e konsideruan pranimin në BE dhe bashkimin e dy vendeve si procese kontradiktore. Në Shqipëri, 76% e të anketuarve besonin se zhvillimi i marrëdhënieve midis Shqipërisë dhe Kosovës do t'u sillte dobi të dyja palëve në mënyrë të barabartë, ndërsa 59% e të anketuarve kosovarë e besonin këtë. Lidhur me bashkimin midis Shqipërisë dhe Kosovës, 63% e të anketuarve shqiptarë dhe 54% e atyre që u përgjigjën nga Kosova shprehën mbështetjen e tyre për të, por kur u pyetën nëse do ta mbështesnin ende bashkimin edhe nëse do të kërkonte një taksë, mbështetja ra në 29% në Shqipëri dhe 44% në Kosovë. Tirana Times argumenton se mbështetja relativisht më e ulët për bashkimin në Kosovë tregon "rritje të rrjedhës së të menduarit dhe identitetit të përqendruar në Kosovë gjatë dekadës së parë të shtetësisë së saj". Sipas gazetës, "sondazhi tregon qartë se, përveç pjesës së Kosovës që ishte më shumë e integruar me Jugosllavinë, tani klasa e mesme e pasluftës e Kosovës po e gjen gjithashtu më të lehtë të identifikohet me shtetin e ri të Kosovës sesa me identitetin e saj të vjetër, të lidhur me shqiptarët".<ref>{{Cite web|last=Times|first=Tirana|date=2020-01-14|title=Kosovo-Albania future: the many ‘but-s’ that follow the idea of unification - Tirana Times|url=https://www.tiranatimes.com/kosovo-albania-relations-the-many-but-s-that-follow-the-idea-of-unification/|access-date=2026-05-07|language=en-US}}</ref> Një sondazh i Euronews Albania Barometer në vitin 2021 tregoi se 79.2% e shqiptarëve në Shqipëri mbështesnin bashkimin me Kosovën. Në një sondazh të shtatorit 2021 nga Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë (QKSS) dhe Fondi Kombëtar për Demokraci, 55% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës ishin në favor të bashkimit të Kosovës me Shqipërinë.<ref>{{Cite web|url=https://qkss.org/images/uploads/files/Barometer_2021_Kosovo_4_Eng_%282%29.pdf|language=sq}}</ref> Sipas një ankete të dhjetorit 2022 nga UBO Consulting nga Prishtina, 60% e qytetarëve të Kosovës ishin pro bashkimit.<ref>{{Cite web|title=Survey: 60% of Kosovo citizens want unification with Albania - Kosovo Online|url=https://www.kosovo-online.com/en/news/society/survey-60-kosovo-citizens-want-unification-albania-15-12-2022|access-date=2026-05-07|website=www.kosovo-online.com|language=en}}</ref> == Krahasim == {| class="wikitable" ! Nënndarje ! Sipërfaqja km<sup>2</sup> ! Popullsia<ref>{{cite web|title=Population on 1 January|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en|access-date=12 korrik 2023|website=ec.europa.eu|publisher=Eurostat}}</ref> ! PBB (nominale)<ref name="europa1">{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tec00001/default/table?lang=en|title=Gross domestic product at market prices (Current prices and per capita)|publisher=Eurostat}}</ref> |- | {{flag|Shqipëria}} || 28,748 || 2,765,468<ref name="Albania population 2025">[https://www.worldometers.info/world-population/albania-population/] Albania population 2025</ref>|| €25.000 miliardë<ref name="Albania">[https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ALB] Albania gdp 2025</ref> |- | | {{flag|Kosova}} || 10,887 || 1,577,000<ref name="Kosovo population 2025">[https://www.imf.org/en/countries/kos] Kosovo population 2025</ref>|| €10.350 miliardë<ref name="Kosovo gdp 2025">[https://www.imf.org/en/countries/kos] Kosovo gdp 2025</ref> |- | '''Gjithsej''' || '''39,635''' || '''4,342,468'''||'''€35.350 miliardë''' |} == Shih edhe == * [[Copëtimi i Shqipërisë]] * [[Bashkimi kombëtar shqiptar]] * [[Shqipëria etnike]] * [[Historia e Shqipërisë]] * [[Historia e Kosovës]] * [[Kosova është Shqipëri (parullë)]] == Referime == {{Reflist|30em}} [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës]] [[Kategoria:Bashkimi kombëtar shqiptar]] 13tyf108me0zb3sxbwrjyacbnnd4jwo Diskutim:Kuvendi i Malit të Zi 1 400579 3022803 2998512 2026-08-06T04:21:37Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022803 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kuvendi i Malit të Zi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kuvendi i Malit të Zi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022802 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191205205604/https://portal.cor.europa.eu/divisionpowers/Pages/Montenegro.aspx për lidhjen https://portal.cor.europa.eu/divisionpowers/Pages/Montenegro.aspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 06:21 (CEST) 7e83vc0u9tdebbtiastgt8sx8ix0q1z Universiteti i Gëtingenit 0 402059 3022813 3006388 2026-08-06T05:28:48Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022813 wikitext text/x-wiki {{Infobox university|name=University of Göttingen|native_name=Georg-August-Universität Göttingen|native_name_lang=German|latin_name=Universitas Regiæ Georgiæ Augustæ<ref>{{Cite web|title=Search|url=https://archive.org/search?query=Universitas+Regi%C3%A6+Georgi%C3%A6+August%C3%A6&sin=TXT|website=[[Internet Archive]]}}</ref>|motto={{lang|la|In publica commoda}} ([[Latin]])<ref>{{cite web|title=Leitbild für Alumni Göttingen|author=Universität Göttingen|date=5 tetor 2009|url=https://www.uni-goettingen.de/de/43883.html|access-date=17 korrik 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170718124717/http://uni-goettingen.de/de/43883.html|archive-date=18 korrik 2017|url-status=live}}</ref>|established={{start date and age|7 December 1737}}|type=[[Public university|Public]]|coordinates={{Coord|51|32|31|N|9|56|04|E|region:DE-NI_type:edu|display=title}}|budget=€1.438 billion<ref>{{cite web|url=https://www.uni-goettingen.de/en/24657.html|title=Basic Data 2021|language=de|website=University of Göttingen|access-date=28 shkurt 2024|archive-date=21 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021075640/https://www.uni-goettingen.de/en/24657.html|url-status=dead}}</ref>|president=Axel Schölmerich|academic_staff=4,551 (2021)<ref name="staff">{{cite web|url=https://www.uni-goettingen.de/de/document/download/5c4463004129bd269816534c438e64e7.pdf/Uni_G%C3%B6ttingen_Grunddaten_2021.pdf|title=Basic Data 2021|language=de|website=University of Göttingen|access-date=28 shkurt 2024}}</ref>|administrative_staff=8,825 (2021)<ref name="staff"/>|students=30,200 (2020–2021)<ref name="uni-goettingen.de">{{cite web|url=https://www.uni-goettingen.de/de/document/download/5c4463004129bd269816534c438e64e7.pdf/Uni_G%C3%B6ttingen_Grunddaten_2021.pdf|title=Basic Data 2021|language=de|website=University of Göttingen|access-date=28 shkurt 2024}}</ref>|doctoral=713 (2021)|city=[[Göttingen]], Lower Saxony|country=Germany|campus=[[University town]]|affiliations=[[German Excellence Universities]], [[U15 (German Universities)|U15]], [[European University Association|EUA]], U4 Network, [[Guild of European Research-Intensive Universities]]|colours={{colour box|#002F5D}} Dark blue<ref>{{cite web|title=The Colours of Goettigen|author=Universität Göttingen|date=5 janar 2020|url=https://www.uni-goettingen.de/en/589412.html|access-date=14 janar 2019}}</ref>|website={{URL|1=https://www.uni-goettingen.de/en/1.html|2=uni-goettingen.de}}|logo=Logo Uni Göttingen.svg|logo_size=|image=Uni Göttingen Siegel.svg{{!}}class=skin-invert|image_upright=.7}} '''Universiteti i Gëtingenit''', zyrtarisht '''Universiteti Georg August i Gëtingenit''' i njohur zakonisht si '''Georgia Augusta'''), është një [[Universiteti publik|universitet publik kërkimor]] në qytetin e [[Göttingen]], Saksonia e Poshtme, Gjermani. == Vështrim == Universiteti i Gëtingenit është themeluar në vitin 1734 nga George II, Mbret i Britanisë së Madhe dhe Zgjedhës i Hanoverit, ndërsa mësimdhënien e filloi në vitin 1737 dhe njihet si universiteti më i vjetër në Saksoninë e Poshtme. I njohur për rëndësinë e tij historike dhe tradicionale, universiteti ka lidhje me 47 fitues të Çmimit Nobel sipas numërimit të tij.<ref>{{Cite web|title=Nobel Prize Laureates from Göttingen: The Göttingen Nobel Prize Wonder|url=https://www.uni-goettingen.de/en/nobel+prize+laureates+from+g%C3%B6ttingen/4281.html|access-date=29 gusht 2024|website=Georg-August Universität Göttingen|language=en}}</ref> Universiteti i Göttingenit arriti kulmin e tij akademik nga fundi i shekullit të 19-të deri në fillim të shekullit të 20-të, duke u vendosur si një qendër e madhe ndërkombëtare për [[Matematika|matematikën]] dhe [[Fizika|fizikën]] . Gjatë kësaj periudhe, studiues si [[David Hilbert]], Felix Klein, Max Born dhe Ludwig Prandtl kryen kërkime me ndikim në matematikë, [[Mekanika kuantike|mekanikë kuantike]] dhe [[Aerodinamika|aerodinamikë]] . Universiteti tërhoqi studentë ndërkombëtarë, përfshirë amerikanë të shquar si Edward Everett, George Bancroft, John Lothrop Motley dhe [[Julius Robert Oppenheimer|J. Robert Oppenheimer]] . Kjo rëndësi u ndërpre rëndë nga ngritja e [[Gjermania naziste|nazistëve]] në pushtet në vitin 1933, kur " spastrimi i madh " rezultoi në shkarkimin ose emigrimin e shumë anëtarëve të fakultetit, përfshirë shumë me origjinë hebraike ose ata që kundërshtonin regjimin. Universiteti u rihap më pas nën kontrollin britanik në vitin 1945 dhe filloi një proces rindërtimi akademik. Përveç reputacionit të tij akademik, '''Universiteti i Göttingen''' ka një ndikim të madh kulturor dhe shoqëror në qytetin ku ndodhet. Kampusi i tij historik dhe ndërtesat e shekullit XVIII janë të lidhura ngushtë me identitetin e Göttingen-it si një qytet universitar. Me mbi 30.000 studentë nga e gjithë bota, universiteti luan një rol kyç në jetën ekonomike dhe kulturore të rajonit, duke ofruar një mjedis ndërkombëtar dhe duke nxitur shkëmbimin e ideve. Gjithashtu, '''biblioteka e universitetit''' dhe muzetë e tij përbëjnë burime të çmuara për kërkuesit dhe publikun e gjerë, duke e bërë Göttingen-in një qendër të gjallë të dijes dhe inovacionit. Sot, Universiteti i Göttingenit është anëtar i Grupit U15 të universiteteve kryesore kërkimore gjermane. Është gjithashtu pjesë e rrjeteve të shquara akademike ndërkombëtare dhe evropiane, siç janë The Guild, aleanca ENLIGHT dhe rrjeti Hekksagon. Universiteti mban bashkëpunime të ngushta me institucione kryesore kërkimore me seli në Göttingen, siç janë [[Shoqata Max-Planck|Shoqëria Max Planck]], [[Shoqata Leibniz]], [[Shoqëria Fraunhofer]] dhe [[Shoqata Helmholtz e Qendrave Kërkimore Gjermane|Shoqata Helmholtz]] . Me koleksionin e saj të gjerë, Biblioteka Shtetërore dhe Universitare e Göttingenit është ndër bibliotekat më të mëdha të Gjermanisë. == Shih edhe == * [[Arsimi në Gjermani]] == Lidhje të jashtme == * [https://www.uni-goettingen.de/en/1.html Universiteti i Göttingenit] – faqja kryesore * [http://www.atomicheritage.org/index.php?option=com_content&task=view&id=167&Itemid=112 Turp në Göttingen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130330101220/http://www.atomicheritage.org/index.php?option=com_content&task=view&id=167&Itemid=112|date=30 mars 2013}} , duke detajuar spastrimin e vitit 1933 * [https://ojs.uclouvain.be/index.php/RETE/article/view/61613/57823 Studiues dhe letrarë në Universitetin e Göttingen (1603–1800)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251018021629/https://ojs.uclouvain.be/index.php/RETE/article/view/61613/57823 |date=18 tetor 2025 }}, [https://ojs.uclouvain.be/index.php/RETE/index Repertorium Eruditorum Totius Europae – RETE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220514180430/https://ojs.uclouvain.be/index.php/RETE/index |date=14 maj 2022 }} == Referime == [[Kategoria:Koordinatat në Wikidata]] [[Kategoria:Artikuj që përmbajnë tekst në latinisht]] [[Kategoria:Universiteti i Gëtingenit]] [[Kategoria:Universitete në Gjermani]] lk25buk6of8v8bhzeu6bm76edlfjkic Universiteti i Humboldit në Berlin 0 402243 3022683 3006410 2026-08-05T19:20:17Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20260805)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3022683 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = Universiteti i Humboldit në Berlin | native_name = Humboldt-Universität zu Berlin | native_name_lang = de | image = Huberlin-logo.svg | image_upright = .7 | caption = [[Seal (emblem)|Seal]] of the ''Universitas Humboldtiana Berolinensis'' <small>([[Latin]])</small> | motto = ''Universitas litterarum'' <small>([[Latin]])</small> | motto_lang = la | motto_eng = The Entity of Sciences | established = {{start date and age|1810|10|15|df=yes}}<ref name="hu-berlin.de">{{cite web|url=https://www.hu-berlin.de/de/service/veranstaltungen/archiv/250-jahre-wilhelm-von-humboldt/man-beruft-eben-tuechtige-maenner-und-laesst-die-universitaet-sich-allmaehlich-encadrieren|title=Man beruft eben tüchtige Männer und läßt die Universität sich allmählich encadrieren — Humboldt-Universität zu Berlin|first=Stefanie|last=Langner|website=www.hu-berlin.de|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928190048/https://www.hu-berlin.de/de/pr/veranstaltungen/regelmaessige-veranstaltungen/archiv/250-jahre-wilhelm-von-humboldt/man-beruft-eben-tuechtige-maenner-und-laesst-die-universitaet-sich-allmaehlich-encadrieren|archive-date=28 shtator 2022|url-status=dead|access-date=8 qershor 2026}}</ref> | former_names = Universität zu Berlin <small>(1809–1827)</small><br />Friedrich-Wilhelms-Universität zu Berlin <small>(1828–1948)</small> | type = [[Public university|Public]] | budget = [[EUR]] 536.0 million <small>(2022)</small><ref>{{cite web|url=https://www.berlin.de/sen/wissenschaft/service/leistungsberichte/hu_leistungsbericht_2022.pdf|title=Leistungsbericht über das Jahr 2022|language=de|publisher=Senate Chancellery of Berlin|access-date=8 prill 2024|page=1}}</ref> | president = Julia von Blumenthal | Executive Director = | academic_staff = 2,403<ref name="facts_and_figures">{{cite web|url=https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts|title=Facts and Figures|website=Humboldt University of Berlin|access-date=15 qershor 2017|archive-date=16 korrik 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716113033/https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts|url-status=live}}</ref> | administrative_staff = 1,516<ref name="facts_and_figures"/> | students = 37,222<ref name="facts_and_figures"/> | undergrad = 18,712<ref name="lehre.hu-berlin.de">{{cite web|url=http://lehre.hu-berlin.de/cgi-bin/index.cgi?page%3Dqualitaetssicherung_studierendenstatistik_detail|title=Humboldt-Universität zu Berlin|access-date=2 dhjetor 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203021437/http://lehre.hu-berlin.de/cgi-bin/index.cgi?page=qualitaetssicherung_studierendenstatistik_detail|archive-date=3 dhjetor 2013}}</ref> | postgrad = 10,881<ref name="lehre.hu-berlin.de"/> | doctoral = 2,951<ref name="lehre.hu-berlin.de"/> | city = {{flagicon|Berlin}} [[Berlin]] | country = {{flagicon|Germany}} Germany | campus = Urban and suburban | coordinates = {{coord|52|31|05|N|13|23|36|E|region:DE-BE_type:edu|display=title,inline}} | free_label = [[Nobel Laureates]] | free = 57 <small>(as of 2020)</small><ref name="nobel_laureates_hu">List of Nobel laureates by university affiliation</ref> | website = {{URL|https://www.hu-berlin.de/en|hu-berlin.de}} | logo = Humbold Universität Logo.png{{!}}class=skin-invert | colors = Blue and white {{color box|#00376C}}{{color box|#FFFFFF}}<ref>{{cite web|last=design|title=Hausfarben der Humboldt-Universität|url=https://www.hu-berlin.de/de/service/design/basiselemente/farbe|access-date=7 tetor 2022|website=Humboldt-Universität zu Berlin|language=de|archive-date=7 tetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007143544/https://www.hu-berlin.de/de/service/design/basiselemente/farbe|url-status=live}}</ref> | affiliations = {{ubl|[[German Universities Excellence Initiative]] | [[Institutional Network of the Universities from the Capitals of Europe|UNICA]] | [[U15 (German Universities)|U15]] | [[Atomium Culture]] | [[European University Association|EUA]] | [[International Association of Universities|IAU]] | [[Franco-German University|FGU]] | [[Erasmus Programme|Erasmus]]}} }} '''Universiteti i Humboldit në Berlini''' ( Humboldt-Universität zu Berlin, shkurtuar '''HU Berlin''' ) është një universitet [[Universiteti publik|publik]] kërkimor në lagjen qendrore të Mitte në [[Berlini|Berlin]], Gjermani. == Vështrim == Universiteti u krijua nga [[Frederick William III of Prussia|Frederick William III]] me iniciativën e [[Wilhelm von Humboldt]], [[Johann Gottlieb Fichte]] dhe [[Friedrich Schleiermacher|Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher]] si '''Universiteti i Berlinit''' ( {{Lang|de|Universität zu Berlin}} ) në 1809, dhe u hap në 1810.<ref>{{Cite web|title=Das moderne Original der Reformuniversität|url=https://www.hu-berlin.de/de/ueberblick/geschichte|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220704051601/https://www.hu-berlin.de/de/ueberblick/geschichte|archive-date=4 korrik 2022|access-date=15 janar 2018|publisher=Humboldt-Universität zu Berlin|language=de}}</ref> Nga viti 1828 deri në mbylljen e tij në 1945, ai u emërua ( '''Mbretëror''' ) '''Friedrich Wilhelm University of Berlin''' ( '''FWU Berlin''' ; German: ).<ref>{{Cite book|last=Hansen|first=Reimer|url=https://edoc.hu-berlin.de/handle/18452/5856|title=Von der Friedrich-Wilhelms-Universität zur Humboldt-Universität zu Berlin|publisher=Humboldt University of Berlin|year=2020|isbn=978-3-9813135-7-4|series=Neues aus der Geschichte der Humboldt-Universität zu Berlin|volume=2|doi=10.18452/5204}}</ref><ref>{{Cite web|title=Humboldt University of Berlin – university, Berlin, Germany|url=https://www.britannica.com/topic/Humboldt-University-of-Berlin|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511082106/https://www.britannica.com/topic/Humboldt-University-of-Berlin|archive-date=11 maj 2018|access-date=11 maj 2018|website=Encyclopedia Britannica}}</ref> Gjatë [[Lufta e Ftohtë|Luftës së Ftohtë]], universiteti u gjend në Berlinin Lindor dhe ''de facto'' u nda në dy pjesë kur [[Universiteti i Lirë i Berlinit]] u hap në Berlinin Perëndimor . Universiteti mori emrin e tij aktual për nder të [[Alexander von Humboldt|Alexander]] dhe [[Wilhelm von Humboldt]] në vitin 1949.<ref name="dw.com">{{Cite web|date=15 tetor 2010|title=Berlin's oldest university faces new challenges as it turns 200|url=https://www.dw.com/en/berlins-oldest-university-faces-new-challenges-as-it-turns-200/a-6106014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604173522/https://www.dw.com/en/berlins-oldest-university-faces-new-challenges-as-it-turns-200/a-6106014|archive-date=4 qershor 2019|access-date=4 qershor 2019|website=[[Deutsche Welle]]}}</ref> Universiteti është i ndarë në nëntë fakultete, përfshirë shkollën e tij të mjekësisë të përbashkët me Freie Universität Berlin. Universiteti ka një numër studentësh prej rreth 35,000 studentësh dhe ofron programe studimi në rreth 171 disiplina nga niveli universitar deri në atë post-doktoraturë.<ref>{{Cite web|last=hu-presse|title=Facts and Figures|url=https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts/standardseite|access-date=26 shtator 2024|website=Humboldt-Universität zu Berlin}}</ref> Kampusi i tij kryesor ndodhet në {{Lang|de|[[Unter den Linden]]|italic=no}} bulevard në qendër të Berlinit. Universiteti është i njohur në mbarë botën për pionierizimin e modelit Humboldtian të arsimit të lartë, i cili ka ndikuar fuqishëm në universitete të tjera evropiane dhe perëndimore.<ref>Connell Helen, ''University Research Management Meeting the Institutional Challenge: Meeting the Institutional Challenge'', p. 137, OECD, 2005, {{ISBN|978-92-64-01745-0}}</ref> Në përgjithësi konsiderohet si universiteti më i shquar në botë për [[shkencat natyrore]] gjatë shekullit të 19-të dhe fillimit të shekullit të 20-të; është i lidhur me përparime të mëdha në fizikë dhe shkenca të tjera nga profesorët e tij, siç është [[Albert Ajnshtajni]] .<ref>Hans C. Ohanian, ''Einstein's Mistakes: The Human Failings of Genius'', p. 156, W. W. Norton & Company, 2009, {{ISBN|978-0-393-07042-2}}</ref> Fakulteti i kaluar dhe i tanishëm dhe ish-studentët e shquar përfshijnë 57 laureatë të çmimit Nobel (shumica e çdo universiteti gjerman), si dhe studiues dhe akademikë, duke përfshirë Johannes Müller, Theodor Schwann, Rudolf Virchow, Hermann von Helmholtz, Emil du Bois-Reymond, [[Robert Koch|The]] [[Theodor Mommsen|Mochmond]], [[Karl Marksi|Robert]] . [[Frederik Engels|Friedrich Engels]], [[Otto von Bismarck]], WEB Du Bois, [[Arthur Schopenhauer]], [[Georg Vilhelm Fridrih Hegel|Georg Wilhelm Friedrich Hegel]], Jacob Burckhardt, Walter Benjamin, [[Max Weber]], Georg Simmel [[Karl Liebknecht|,]] [[Heinrich Heine|Karl Liebknecht]] , [[Ivan Sergejeviç Turgenjev|Ernst Cassirev]], Ernst Cassirev, [[Max Planck]], Wernher von Braun dhe [[Vëllezërit Grim|Vëllezërit Grimm]] . Sot, Universiteti i Humboldit në Berlin është i shtrirë në tre kampuse kryesore brenda qytetit: Kampusi Mitte (për shkencat humane dhe shoqërore), Kampusi Nord (për shkencat mjekësore dhe jetësore) dhe Kampusi Adlershof (një park teknologjik dhe shkencor i teknologjisë së lartë për shkencat natyrore). Si pjesë e "Aleancës Universitare të Berlinit" (Berlin University Alliance), institucioni gëzon statusin e një "Universiteti të Ekselencës" në kuadër të Iniciativës së Ekselencës së qeverisë gjermane, duke konfirmuar pozicionin e tij si një lider botëror në kërkimin ndërdisiplinor dhe inovacionin shkencor. Një pjesë jetike e identitetit akademik të universitetit është Biblioteka Universitare (Universitätsbibliothek), e cila përfshin Qendrën e Shquar të Vëllezërve Grim (Jacob-und-Wilhelm-Grimm-Zentrum). Kjo qendër përbën një nga bibliotekat më të mëdha dhe më moderne të Gjermanisë, duke strehuar miliona vëllime dhe duke shërbyer si një urë lidhëse mes trashëgimisë së pasur historike të universitetit dhe metodave bashkëkohore të studimit e kërkimit për studentët dhe akademikët nga e gjithë bota.<ref name="Short History">{{Cite web|title=Short History|url=https://www.hu-berlin.de/en/about/history/huben_html#reopen|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010032726/https://www.hu-berlin.de/en/about/history/huben_html#reopen|archive-date=10 tetor 2022|access-date=2 qershor 2020|website=Humboldt-Universität zu Berlin}}</ref><ref name="Boesch">{{Cite book|last=Boesch|first=Frank|url=https://books.google.com/books?id=54JqDwAAQBAJ&pg=PA419|title=A History Shared and Divided: East and West Germany since the 1970s|date=2018|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-78533-926-4|page=419|access-date=2 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20231024162056/https://books.google.com/books?id=54JqDwAAQBAJ&pg=PA419#v=onepage&q&f=false|archive-date=24 tetor 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Boesch" /><ref>{{Cite book|last=Fair-Schulz|first=Axel|url=https://books.google.com/books?id=dAsrDwAAQBAJ&pg=PA119|title=East German Historians since Reunification: A Discipline Transformed|last2=Kessler|first2=Mario|date=2017|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6538-8|page=119|access-date=2 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20231024162116/https://books.google.com/books?id=dAsrDwAAQBAJ&pg=PA119#v=onepage&q&f=false|archive-date=24 tetor 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Polyzoi|first=Eleoussa|title=Change forces in post-communist Eastern Europe|url=https://archive.org/details/changeforcesinpo0000unse|last2=Fullan|first2=Michael|last3=Anchan|first3=John P.|date=2003|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-30659-1|page=103}}</ref><ref name="Short History" /> == Shih edhe == * [[Arsimi në Berlin]] * [[Arsimi në Evropë]] * [[Arsimi në Gjermani]] * [[Arsimi në Bashkimin Evropian]] == Lidhje të jashtme == * -{[http://www.hu-berlin.de/ Offizielle Internetpräsenz der Humboldt-Universität zu Berlin]}- * -{[http://www.sammlungen.hu-berlin.de/ Wissenschaftliche Sammlungen der Humboldt-Universität zu Berlin]}- * -{[http://www.humboldt-innovation.de/ Humboldt-Innovation GmbH]}- * -{[http://www.ssg-humboldt.de.tl/ Internetpräsenz des Fußballteams SSG-Humboldt zu Berlin]}- * -{[https://www.alumni.hu-berlin.de/ Alumni-Portal der Humboldt-Universität zu Berlin]}- == Referime == [[Kategoria:Koordinatat në Wikidata]] [[Kategoria:Universitete në Gjermani]] [[Kategoria:Arsimi në Berlin]] [[Kategoria:Universiteti i Humboldit në Berlin]] 9pf0h9h9ja07o4cvg4yyk73yx1qs2r6 3022814 3022683 2026-08-06T05:29:21Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022814 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = Universiteti i Humboldit në Berlin | native_name = Humboldt-Universität zu Berlin | native_name_lang = de | image = Huberlin-logo.svg | image_upright = .7 | caption = [[Seal (emblem)|Seal]] of the ''Universitas Humboldtiana Berolinensis'' <small>([[Latin]])</small> | motto = ''Universitas litterarum'' <small>([[Latin]])</small> | motto_lang = la | motto_eng = The Entity of Sciences | established = {{start date and age|1810|10|15|df=yes}}<ref name="hu-berlin.de">{{cite web|url=https://www.hu-berlin.de/de/service/veranstaltungen/archiv/250-jahre-wilhelm-von-humboldt/man-beruft-eben-tuechtige-maenner-und-laesst-die-universitaet-sich-allmaehlich-encadrieren|title=Man beruft eben tüchtige Männer und läßt die Universität sich allmählich encadrieren — Humboldt-Universität zu Berlin|first=Stefanie|last=Langner|website=www.hu-berlin.de|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928190048/https://www.hu-berlin.de/de/pr/veranstaltungen/regelmaessige-veranstaltungen/archiv/250-jahre-wilhelm-von-humboldt/man-beruft-eben-tuechtige-maenner-und-laesst-die-universitaet-sich-allmaehlich-encadrieren|archive-date=28 shtator 2022|url-status=dead|access-date=8 qershor 2026}}</ref> | former_names = Universität zu Berlin <small>(1809–1827)</small><br />Friedrich-Wilhelms-Universität zu Berlin <small>(1828–1948)</small> | type = [[Public university|Public]] | budget = [[EUR]] 536.0 million <small>(2022)</small><ref>{{cite web|url=https://www.berlin.de/sen/wissenschaft/service/leistungsberichte/hu_leistungsbericht_2022.pdf|title=Leistungsbericht über das Jahr 2022|language=de|publisher=Senate Chancellery of Berlin|access-date=8 prill 2024|page=1}}</ref> | president = Julia von Blumenthal | Executive Director = | academic_staff = 2,403<ref name="facts_and_figures">{{cite web|url=https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts|title=Facts and Figures|website=Humboldt University of Berlin|access-date=15 qershor 2017|archive-date=16 korrik 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716113033/https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts|url-status=live}}</ref> | administrative_staff = 1,516<ref name="facts_and_figures"/> | students = 37,222<ref name="facts_and_figures"/> | undergrad = 18,712<ref name="lehre.hu-berlin.de">{{cite web|url=http://lehre.hu-berlin.de/cgi-bin/index.cgi?page%3Dqualitaetssicherung_studierendenstatistik_detail|title=Humboldt-Universität zu Berlin|access-date=2 dhjetor 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203021437/http://lehre.hu-berlin.de/cgi-bin/index.cgi?page=qualitaetssicherung_studierendenstatistik_detail|archive-date=3 dhjetor 2013}}</ref> | postgrad = 10,881<ref name="lehre.hu-berlin.de"/> | doctoral = 2,951<ref name="lehre.hu-berlin.de"/> | city = {{flagicon|Berlin}} [[Berlin]] | country = {{flagicon|Germany}} Germany | campus = Urban and suburban | coordinates = {{coord|52|31|05|N|13|23|36|E|region:DE-BE_type:edu|display=title,inline}} | free_label = [[Nobel Laureates]] | free = 57 <small>(as of 2020)</small><ref name="nobel_laureates_hu">List of Nobel laureates by university affiliation</ref> | website = {{URL|https://www.hu-berlin.de/en|hu-berlin.de}} | logo = Humbold Universität Logo.png{{!}}class=skin-invert | colors = Blue and white {{color box|#00376C}}{{color box|#FFFFFF}}<ref>{{cite web|last=design|title=Hausfarben der Humboldt-Universität|url=https://www.hu-berlin.de/de/service/design/basiselemente/farbe|access-date=7 tetor 2022|website=Humboldt-Universität zu Berlin|language=de|archive-date=7 tetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007143544/https://www.hu-berlin.de/de/service/design/basiselemente/farbe|url-status=live}}</ref> | affiliations = {{ubl|[[German Universities Excellence Initiative]] | [[Institutional Network of the Universities from the Capitals of Europe|UNICA]] | [[U15 (German Universities)|U15]] | [[Atomium Culture]] | [[European University Association|EUA]] | [[International Association of Universities|IAU]] | [[Franco-German University|FGU]] | [[Erasmus Programme|Erasmus]]}} }} '''Universiteti i Humboldit në Berlini''' ( Humboldt-Universität zu Berlin, shkurtuar '''HU Berlin''' ) është një universitet [[Universiteti publik|publik]] kërkimor në lagjen qendrore të Mitte në [[Berlini|Berlin]], Gjermani. == Vështrim == Universiteti u krijua nga [[Frederick William III of Prussia|Frederick William III]] me iniciativën e [[Wilhelm von Humboldt]], [[Johann Gottlieb Fichte]] dhe [[Friedrich Schleiermacher|Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher]] si '''Universiteti i Berlinit''' ( {{Lang|de|Universität zu Berlin}} ) në 1809, dhe u hap në 1810.<ref>{{Cite web|title=Das moderne Original der Reformuniversität|url=https://www.hu-berlin.de/de/ueberblick/geschichte|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220704051601/https://www.hu-berlin.de/de/ueberblick/geschichte|archive-date=4 korrik 2022|access-date=15 janar 2018|publisher=Humboldt-Universität zu Berlin|language=de}}</ref> Nga viti 1828 deri në mbylljen e tij në 1945, ai u emërua ( '''Mbretëror''' ) '''Friedrich Wilhelm University of Berlin''' ( '''FWU Berlin''' ; German: ).<ref>{{Cite book|last=Hansen|first=Reimer|url=https://edoc.hu-berlin.de/handle/18452/5856|title=Von der Friedrich-Wilhelms-Universität zur Humboldt-Universität zu Berlin|publisher=Humboldt University of Berlin|year=2020|isbn=978-3-9813135-7-4|series=Neues aus der Geschichte der Humboldt-Universität zu Berlin|volume=2|doi=10.18452/5204}}</ref><ref>{{Cite web|title=Humboldt University of Berlin – university, Berlin, Germany|url=https://www.britannica.com/topic/Humboldt-University-of-Berlin|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511082106/https://www.britannica.com/topic/Humboldt-University-of-Berlin|archive-date=11 maj 2018|access-date=11 maj 2018|website=Encyclopedia Britannica}}</ref> Gjatë [[Lufta e Ftohtë|Luftës së Ftohtë]], universiteti u gjend në Berlinin Lindor dhe ''de facto'' u nda në dy pjesë kur [[Universiteti i Lirë i Berlinit]] u hap në Berlinin Perëndimor . Universiteti mori emrin e tij aktual për nder të [[Alexander von Humboldt|Alexander]] dhe [[Wilhelm von Humboldt]] në vitin 1949.<ref name="dw.com">{{Cite web|date=15 tetor 2010|title=Berlin's oldest university faces new challenges as it turns 200|url=https://www.dw.com/en/berlins-oldest-university-faces-new-challenges-as-it-turns-200/a-6106014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604173522/https://www.dw.com/en/berlins-oldest-university-faces-new-challenges-as-it-turns-200/a-6106014|archive-date=4 qershor 2019|access-date=4 qershor 2019|website=[[Deutsche Welle]]}}</ref> Universiteti është i ndarë në nëntë fakultete, përfshirë shkollën e tij të mjekësisë të përbashkët me Freie Universität Berlin. Universiteti ka një numër studentësh prej rreth 35,000 studentësh dhe ofron programe studimi në rreth 171 disiplina nga niveli universitar deri në atë post-doktoraturë.<ref>{{Cite web|last=hu-presse|title=Facts and Figures|url=https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts/standardseite|access-date=26 shtator 2024|website=Humboldt-Universität zu Berlin}}</ref> Kampusi i tij kryesor ndodhet në {{Lang|de|[[Unter den Linden]]|italic=no}} bulevard në qendër të Berlinit. Universiteti është i njohur në mbarë botën për pionierizimin e modelit Humboldtian të arsimit të lartë, i cili ka ndikuar fuqishëm në universitete të tjera evropiane dhe perëndimore.<ref>Connell Helen, ''University Research Management Meeting the Institutional Challenge: Meeting the Institutional Challenge'', p. 137, OECD, 2005, {{ISBN|978-92-64-01745-0}}</ref> Në përgjithësi konsiderohet si universiteti më i shquar në botë për [[shkencat natyrore]] gjatë shekullit të 19-të dhe fillimit të shekullit të 20-të; është i lidhur me përparime të mëdha në fizikë dhe shkenca të tjera nga profesorët e tij, siç është [[Albert Ajnshtajni]] .<ref>Hans C. Ohanian, ''Einstein's Mistakes: The Human Failings of Genius'', p. 156, W. W. Norton & Company, 2009, {{ISBN|978-0-393-07042-2}}</ref> Fakulteti i kaluar dhe i tanishëm dhe ish-studentët e shquar përfshijnë 57 laureatë të çmimit Nobel (shumica e çdo universiteti gjerman), si dhe studiues dhe akademikë, duke përfshirë Johannes Müller, Theodor Schwann, Rudolf Virchow, Hermann von Helmholtz, Emil du Bois-Reymond, [[Robert Koch|The]] [[Theodor Mommsen|Mochmond]], [[Karl Marksi|Robert]] . [[Frederik Engels|Friedrich Engels]], [[Otto von Bismarck]], WEB Du Bois, [[Arthur Schopenhauer]], [[Georg Vilhelm Fridrih Hegel|Georg Wilhelm Friedrich Hegel]], Jacob Burckhardt, Walter Benjamin, [[Max Weber]], Georg Simmel [[Karl Liebknecht|,]] [[Heinrich Heine|Karl Liebknecht]] , [[Ivan Sergejeviç Turgenjev|Ernst Cassirev]], Ernst Cassirev, [[Max Planck]], Wernher von Braun dhe [[Vëllezërit Grim|Vëllezërit Grimm]] . Sot, Universiteti i Humboldit në Berlin është i shtrirë në tre kampuse kryesore brenda qytetit: Kampusi Mitte (për shkencat humane dhe shoqërore), Kampusi Nord (për shkencat mjekësore dhe jetësore) dhe Kampusi Adlershof (një park teknologjik dhe shkencor i teknologjisë së lartë për shkencat natyrore). Si pjesë e "Aleancës Universitare të Berlinit" (Berlin University Alliance), institucioni gëzon statusin e një "Universiteti të Ekselencës" në kuadër të Iniciativës së Ekselencës së qeverisë gjermane, duke konfirmuar pozicionin e tij si një lider botëror në kërkimin ndërdisiplinor dhe inovacionin shkencor. Një pjesë jetike e identitetit akademik të universitetit është Biblioteka Universitare (Universitätsbibliothek), e cila përfshin Qendrën e Shquar të Vëllezërve Grim (Jacob-und-Wilhelm-Grimm-Zentrum). Kjo qendër përbën një nga bibliotekat më të mëdha dhe më moderne të Gjermanisë, duke strehuar miliona vëllime dhe duke shërbyer si një urë lidhëse mes trashëgimisë së pasur historike të universitetit dhe metodave bashkëkohore të studimit e kërkimit për studentët dhe akademikët nga e gjithë bota.<ref name="Short History">{{Cite web|title=Short History|url=https://www.hu-berlin.de/en/about/history/huben_html#reopen|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010032726/https://www.hu-berlin.de/en/about/history/huben_html#reopen|archive-date=10 tetor 2022|access-date=2 qershor 2020|website=Humboldt-Universität zu Berlin}}</ref><ref name="Boesch">{{Cite book|last=Boesch|first=Frank|url=https://books.google.com/books?id=54JqDwAAQBAJ&pg=PA419|title=A History Shared and Divided: East and West Germany since the 1970s|date=2018|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-78533-926-4|page=419|access-date=2 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20231024162056/https://books.google.com/books?id=54JqDwAAQBAJ&pg=PA419#v=onepage&q&f=false|archive-date=24 tetor 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Boesch" /><ref>{{Cite book|last=Fair-Schulz|first=Axel|url=https://books.google.com/books?id=dAsrDwAAQBAJ&pg=PA119|title=East German Historians since Reunification: A Discipline Transformed|last2=Kessler|first2=Mario|date=2017|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-6538-8|page=119|access-date=2 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20231024162116/https://books.google.com/books?id=dAsrDwAAQBAJ&pg=PA119#v=onepage&q&f=false|archive-date=24 tetor 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Polyzoi|first=Eleoussa|title=Change forces in post-communist Eastern Europe|url=https://archive.org/details/changeforcesinpo0000unse|last2=Fullan|first2=Michael|last3=Anchan|first3=John P.|date=2003|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-30659-1|page=103}}</ref><ref name="Short History" /> == Shih edhe == * [[Arsimi në Berlin]] * [[Arsimi në Evropë]] * [[Arsimi në Gjermani]] * [[Arsimi në Bashkimin Evropian]] == Lidhje të jashtme == * -{[http://www.hu-berlin.de/ Offizielle Internetpräsenz der Humboldt-Universität zu Berlin]}- * -{[http://www.sammlungen.hu-berlin.de/ Wissenschaftliche Sammlungen der Humboldt-Universität zu Berlin]}- * -{[http://www.humboldt-innovation.de/ Humboldt-Innovation GmbH]}- * -{[http://www.ssg-humboldt.de.tl/ Internetpräsenz des Fußballteams SSG-Humboldt zu Berlin]}- * -{[https://www.alumni.hu-berlin.de/ Alumni-Portal der Humboldt-Universität zu Berlin]}- == Referime == [[Kategoria:Koordinatat në Wikidata]] [[Kategoria:Universitete në Gjermani]] [[Kategoria:Arsimi në Berlin]] [[Kategoria:Universiteti i Humboldit në Berlin]] htoc6rmf19aea2gyah0ihtpu18v42mc Universiteti i Nishit 0 403180 3022815 3006439 2026-08-06T05:32:10Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022815 wikitext text/x-wiki {{Infobox university|name=Universiteti i Nishit|native_name=Универзитет у Нишу<br />Univerzitet u Nišu|image=University of Nis.JPG|established={{start date and age|1965|06|15|df=yes}}|type=[[Public university|Public]]|rector=Dragan Antić|budget=[[EUR|€]]38.65 million {{small|(2020, planned; public funding)}}<ref name="budget2020">{{cite web|title=ЗАКОН О БУЏЕТУ РЕПУБЛИКЕ СРБИЈЕ ЗА 2020. ГОДИНУ|url=http://www.parlament.gov.rs/upload/archive/files/cir/pdf/zakoni/2019/BUDZET%202020.pdf|website=parlament.gov.rs|publisher=Народна скупштина Републике Србије|access-date=20 shkurt 2020}}</ref>|academic_staff=1,513 {{small|(2023–24)}}<ref name="enrolledstudents2023" />|students='''22,000''' {{small|(2023–24)}}<ref name="enrolledstudents2023">{{cite web|title=Уписани студенти, 2023/2024. школска година|url=https://publikacije.stat.gov.rs/G2024/Pdf/G20246013.pdf|website=stat.gov.rs|publisher=Statistical Office of the Republic of Serbia|access-date=20 tetor 2025|language=sr|date=2024}}</ref>|undergrad=18,038 {{small|(2023–24)}}<ref name="enrolledstudents2023" />|postgrad=2,641 {{small|(2023–24)}}<ref name="enrolledstudents2023" />|doctoral=1,320 {{small|(2023–24)}}<ref name="enrolledstudents2023" />|city=[[Niš]]|country=Serbia|coordinates={{coord|43|19|23|N|21|53|36|E|type:city_source:kolossus-plwiki|display=inline, title}}|campus=|website={{url|http://www.ni.ac.rs}}}}'''Universiteti i Nishit''' është një universitet publik në Serbi i themeluar në vitin 1965.<ref name="ots">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fz1OAAAAMAAJ&pg=PA305|title=OTS., Issues 70-56091|date=1972|publisher=United States. Department of Commerce. Office of Technical Services|page=305}}</ref> Që nga viti akademik 2023–24, ai përbëhet nga 13 fakultete me 1,513 staf akademik dhe 22,000 studentë. Ky universitet ka një bibliotekë universitare "Nikola Tesla"; Fakulteti i Teknologjisë ndodhet në [[Leskoci (Serbi)|Leskovc]], Fakulteti i Pedagogjisë në [[Vranja|Vranje]] dhe Fakulteti i Bujqësisë në Krushevc. == Shih edhe == * [[Arsimi në Serbi]] * [[Universiteti i Beogradit]] == Lidhje të jashtme == * {{Official website|http://www.ni.ac.rs}} * [http://www.ubnt.ni.ac.rs/ University library "Nikola Tesla"] == Referime == [[Kategoria:Koordinatat në Wikidata]] [[Kategoria:Universitete në Serbi]] pljphzrjmdg5x3yvd5g8ao5pr2nioez Traktati i Foinikes 0 403586 3022816 3006540 2026-08-06T05:33:11Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022816 wikitext text/x-wiki '''Traktati i Foinikes''', i njohur edhe si '''Paqja e Foinikes''', ishte një marrëveshje paqeje e lidhur në vitin 205 p.e.s. në [[Foinike]], në [[Epiri|Epir]], e cila i dha fund [[Lufta e Parë Maqedonase|Luftës së Parë Maqedonase]] midis [[Republika Romake|Republikës Romake]] dhe aleatëve të saj nga njëra anë, dhe [[Maqedonia e lashtë|Maqedonisë]] së mbretit [[Filipi V i Maqedonisë|Filipi V]] nga ana tjetër.<ref name="livius-macedonia">{{cite web|title=Macedonia (8)|url=https://www.livius.org/articles/place/macedonia/macedonia-8/|publisher=Livius.org|language=en|access-date=1 korrik 2026}}</ref><ref name="eah">{{cite web|title=Phoenice, treaty of|url=https://www.academia.edu/300039/_Phoenice_treaty_of_in_R_Bagnall_K_Brodersen_C_Champion_A_Erskine_and_S_Huebner_eds_2013_Blackwell_s_Encyclopedia_of_Ancient_History_Oxford_Wiley_Blackwell|publisher=The Encyclopedia of Ancient History|language=en|access-date=1 korrik 2026}}</ref> Marrëveshja u arrit në qytetin antik të Foinikes, pranë [[Finiqi|Finiqit]] të sotëm në jug të [[Shqipëria|Shqipërisë]]. Foinike ishte një nga qendrat më të rëndësishme të [[Kaonët|kaonëve]] dhe një vend me rëndësi politike në Epirin antik.<ref name="pleiades">{{cite web|title=Phoinike: a Pleiades place resource|url=https://pleiades.stoa.org/places/531061|publisher=Pleiades|language=en|access-date=1 korrik 2026}}</ref><ref name="akt">{{cite web|title=Finiqi Archaeological Park|url=https://akt.gov.al/en/trashegimia/parku-arkeologjik-i-finiqit/|publisher=Agjencia Kombëtare e Turizmit|language=en|access-date=1 korrik 2026}}</ref> == Sfondi historik == Lufta e Parë Maqedonase u zhvillua në kontekstin e [[Lufta e Dytë Punike|Luftës së Dytë Punike]], kur Roma ishte e angazhuar kundër [[Kartagjena|Kartagjenës]] dhe [[Hanibali|Hanibalit]]. Mbreti Filipi V i Maqedonisë kërkoi të zgjeronte ndikimin e tij në zonën e Adriatikut dhe në Iliri, ndërsa Roma synonte të pengonte një bashkëpunim më të gjerë midis Maqedonisë dhe Kartagjenës.<ref>{{cite web|title=First Macedonian War|url=https://www.britannica.com/event/Macedonian-Wars|publisher=Encyclopaedia Britannica|language=en|access-date=1 korrik 2026}}</ref> Në vitin 215 p.e.s., Filipi V lidhi një marrëveshje me Hanibalin, gjë që rriti shqetësimin romak për mundësinë e një fronti të ri në lindje të Adriatikut. Si përgjigje, Roma u përpoq të kufizonte veprimet maqedonase në Iliri dhe të mbështetej në aleanca me fuqi të tjera greke, përfshirë [[Lidhja Etoliane|Lidhjen Etoliane]].<ref name="livius-macedonia"/> Gjatë viteve të luftës, veprimet ushtarake u zhvilluan kryesisht në Iliri, Epir dhe në hapësirat greke. Konflikti nuk solli një fitore vendimtare për asnjërën palë, por e lodhi Lidhjen Etoliane dhe e shtyu Romën drejt një zgjidhjeje diplomatike. == Negociatat në Foinike == Në vitin 205 p.e.s., negociatat për paqe u zhvilluan në Foinike. Zgjedhja e këtij qyteti lidhej me pozitën e tij në Epir dhe me rolin e rajonit si hapësirë ndërmjet botës greke, Ilirisë dhe Adriatikut. Sipas traditës historike të ruajtur nga [[Titi Livi|Livi]], traktati u lidh pas ndërmjetësimeve dhe bisedimeve ndërmjet përfaqësuesve romakë, maqedonas dhe aleatëve të tyre. Marrëveshja u dërgua për ratifikim në Romë, ndërsa armëpushimi i përkohshëm krijoi kushtet për përfundimin e luftës.<ref>{{cite web|title=Livy, History of Rome, Book 29|url=https://www.swartzentrover.com/cotor/e-books/misc/Livy/HOR_29.htm|publisher=The History of Rome, translated by Canon Roberts|language=en|access-date=1 korrik 2026}}</ref> == Kushtet e traktatit == Traktati i Foinikes i dha fund formalisht Luftës së Parë Maqedonase. Marrëveshja njohu një gjendje kompromisi midis palëve, pa një fitore të qartë ushtarake. Maqedonia ruajti një pozitë të rëndësishme në rajon, ndërsa Roma arriti synimin e saj kryesor: të pengonte Filipin V që të ndërhynte drejtpërdrejt në Itali në ndihmë të Hanibalit.<ref name="eah"/> Në kushtet e traktatit përmenden territore dhe bashkësi në Iliri, si parthinët, Dimale dhe Atintania, të cilat kishin rëndësi për kontrollin e rrugëve dhe ndikimit politik në lindje të Adriatikut. Aleatë të të dyja palëve u përfshinë gjithashtu në marrëveshje si palë të lidhura me traktatin.<ref name="eah"/> == Palët dhe aleatët == Nga njëra anë qëndronte Roma me aleatët e saj, ku përfshiheshin Lidhja Etoliane, [[Attali I|Attali I i Pergamit]] dhe disa bashkësi të tjera greke. Nga ana tjetër qëndronte Maqedonia e Filipit V, së bashku me aleatë të saj në botën greke dhe epirote. Përfshirja e shumë aleatëve në marrëveshje tregon se Lufta e Parë Maqedonase nuk ishte vetëm një konflikt dypalësh midis Romës dhe Maqedonisë, por pjesë e një sistemi më të gjerë marrëdhëniesh politike në Mesdheun lindor. == Rëndësia historike == Traktati i Foinikes ka rëndësi sepse shënoi përfundimin e përballjes së parë të madhe midis Romës dhe Maqedonisë. Ai nuk e zgjidhi përfundimisht rivalitetin midis dy fuqive, por krijoi një periudhë të shkurtër paqeje dhe i lejoi Romës të përqendrohej në luftën kundër Kartagjenës. Në planin afatgjatë, traktati tregoi rritjen e ndikimit romak në çështjet e Ballkanit dhe të botës greke. Vetëm pak vite më vonë, Roma dhe Maqedonia u përballën përsëri në [[Lufta e Dytë Maqedonase|Luftën e Dytë Maqedonase]], e cila përfundoi me dobësimin vendimtar të fuqisë maqedonase në Greqi. Për historinë e Shqipërisë së sotme, traktati ka rëndësi edhe për faktin se u lidh në Foinike, një nga qendrat më të rëndësishme antike të jugut të vendit. Kjo e vendos Foiniken në hartën e diplomacisë mesdhetare të antikitetit dhe e lidh atë me marrëdhëniet ndërmjet Romës, Maqedonisë, Epirit dhe Ilirisë. == Foinike si vend i traktatit == [[Foinike]] ishte një qytet antik i vendosur pranë Finiqit të sotëm, në jug të Shqipërisë. Në antikitet, ai ishte qendër e rëndësishme e Kaonisë dhe një nga qytetet kryesore të Epirit. Pozita e tij mbi një kodër dhe pranë luginave që lidhnin bregdetin me brendësinë e rajonit i dha rëndësi strategjike dhe politike.<ref name="pleiades"/> Sot, zona e Foinikes përfshihet në [[Parku Arkeologjik i Finiqit|Parkun Arkeologjik të Finiqit]], ku ruhen gjurmë të mureve rrethuese, teatrit, akropolit, ndërtesave publike dhe strukturave të periudhave të ndryshme antike e bizantine.<ref name="akt"/> == Shih edhe == * [[Foinike]] * [[Parku Arkeologjik i Finiqit]] * [[Lufta e Parë Maqedonase]] * [[Lufta e Dytë Maqedonase]] * [[Filipi V i Maqedonisë]] * [[Republika Romake]] * [[Epiri]] * [[Iliria]] * [[Finiqi]] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Traktate paqeje]] [[Kategoria:Historia e Romës së lashtë]] [[Kategoria:Historia e Maqedonisë së lashtë]] [[Kategoria:Historia e Epirit]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë së lashtë]] [[Kategoria:Finiq]] oin5www9v5s4symg6a8b7lb07gsn38e Eli Veizaj 0 403590 3022817 3006875 2026-08-06T05:33:21Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#NIA|ndihmësi i artikujve]] 3022817 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ '''Eli Veizi''' lindi më [[13 gusht|14 Mars]] [[1956|1960]] në [[Vlora|Vlorë]], [[Shqipëria|Shqipëri]]. Është një [[Aktori|aktore]] e mirënjohur e teatrit dhe skenës shqiptare. Eli u diplomua si aktore nga Akademia e Arteve në [[Tirana|Tiranë]] dhe pas diplomimit rikthye në qytetin e lindjes ku ishte aktore e[[Teatri "Petro Marko"|Teatrit “Petro Marko”]] të Vlorës. Rolet më të njohur ne film janë [[Rruga e lirisë|Njeriu i mirë]], [[Rruga e lirisë]] dhe [[Një baba tepër]].<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm1066779/|access-date=2026-07-07|website=www.imdb.com}}</ref> == Jeta e hershme == == Karriera == == Jeta personale == == Shiko edhe == == Referime == {{Reflist}} 4asdcfvvhm123rdw2erbi3o9yzcbgss Kompani bijë 0 403602 3022818 3006803 2026-08-06T05:33:32Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022818 wikitext text/x-wiki '''Kompani bijë''' ose '''shoqëri bijë''' është një kompani që kontrollohet nga një kompani tjetër, e cila quhet zakonisht '''kompani mëmë''' ose '''shoqëri mëmë'''. Kompania bijë është zakonisht person juridik më vete, por kontrolli mbi të ushtrohet nga kompania mëmë përmes shumicës së aksioneve, të drejtave të votës ose mënyrave të tjera të kontrollit ekonomik e juridik.<ref>{{cite web|title=Subsidiary Company: Definition, Examples, Pros, and Cons|url=https://www.investopedia.com/terms/s/subsidiary.asp|publisher=Investopedia|language=en|access-date=7 korrik 2026}}</ref> Në praktikën ndërkombëtare të raportimit financiar, nocioni i kontrollit është thelbësor për përcaktimin e marrëdhënies midis kompanisë mëmë dhe kompanisë bijë. Sipas standardit [[IFRS 10]], një investitor kontrollon një njësi tjetër kur ka pushtet mbi të, ekspozim ose të drejta ndaj kthimeve të ndryshueshme nga përfshirja në të, si dhe aftësinë për të ndikuar mbi këto kthime përmes pushtetit që ushtron.<ref>{{cite web|title=IFRS 10 Consolidated Financial Statements|url=https://www.ifrs.org/issued-standards/list-of-standards/ifrs-10-consolidated-financial-statements/|publisher=IFRS Foundation|language=en|access-date=7 korrik 2026}}</ref> == Përkufizimi == Një kompani konsiderohet bijë kur një subjekt tjetër ka kontroll mbi vendimmarrjen e saj strategjike, financiare ose operative. Në shumë raste, ky kontroll buron nga zotërimi i më shumë se gjysmës së aksioneve ose të drejtave të votës. Megjithatë, kontrolli mund të ekzistojë edhe pa shumicë absolute të aksioneve, nëse kompania mëmë ka të drejta të mjaftueshme për të drejtuar politikat kryesore të kompanisë tjetër.<ref>{{cite web|title=Subsidiary company Meaning|url=https://www.lexisnexis.com/en-gb/legal/glossary/subsidiary-company|publisher=LexisNexis|language=en|access-date=7 korrik 2026}}</ref> Kompania bijë dallon nga një degë ose filial i thjeshtë, sepse zakonisht ka personalitet juridik të veçantë. Ajo mund të ketë pasuri, detyrime, kontrata, punonjës dhe organe drejtuese të veta, edhe pse kontrollohet nga kompania mëmë. == Kompania mëmë == '''Kompania mëmë''' është subjekti që kontrollon një ose më shumë kompani bija. Kur një kompani mëmë zotëron ose kontrollon disa kompani të tjera, ato së bashku mund të formojnë një grup shoqërish ose një strukturë holding. Kompania mëmë mund të ushtrojë kontroll përmes: * zotërimit të shumicës së aksioneve; * shumicës së të drejtave të votës; * emërimit të organeve drejtuese; * marrëveshjeve kontraktore; * kontrollit ekonomik ose financiar mbi shoqërinë tjetër. == Dallimi nga dega == Kompania bijë nuk është e njëjta gjë me një degë. Një degë është zakonisht pjesë e së njëjtës shoqëri dhe nuk ka personalitet juridik të ndarë nga kompania kryesore. Në të kundërt, kompania bijë është zakonisht një shoqëri e regjistruar veçmas, me të drejta dhe detyrime të veta. Ky dallim ka rëndësi në të drejtën tregtare, në kontabilitet, në taksa dhe në përgjegjësinë juridike. Në shumë raste, detyrimet e kompanisë bijë nuk kalojnë automatikisht te kompania mëmë, përveç rasteve kur ligji, kontratat ose rrethanat e veçanta parashikojnë ndryshe. == Kompani bijë plotësisht e zotëruar == Një kompani bijë quhet '''plotësisht e zotëruar''' kur kompania mëmë zotëron 100% të aksioneve ose të kapitalit të saj. Në këtë rast, kompania mëmë ka kontroll të plotë mbi kompaninë bijë, megjithëse kjo e fundit mund të mbetet person juridik më vete. Kompani të tilla përdoren shpesh për ndarjen e veprimtarive të ndryshme brenda një grupi, për organizimin e investimeve, për menaxhimin e rrezikut ose për hyrjen në tregje të reja. == Përdorimi në strukturat e biznesit == Kompanitë bija përdoren shpesh në strukturat e biznesit për të ndarë veprimtaritë sipas sektorëve, vendeve, projekteve ose rreziqeve. Një grup shoqërish mund të ketë kompani të veçanta për prodhim, tregti, pasuri të paluajtshme, shërbime financiare, media, teknologji ose investime. Kjo strukturë mund të ndihmojë në organizimin më të qartë të veprimtarive, në kufizimin e përgjegjësive juridike, në menaxhimin e kapitalit dhe në raportimin financiar. Megjithatë, ajo mund të krijojë edhe nevojë për transparencë më të madhe, sidomos kur grupi përfshin shumë shoqëri të lidhura. == Raportimi financiar == Në kontabilitet, marrëdhënia midis kompanisë mëmë dhe kompanisë bijë ka rëndësi për hartimin e pasqyrave financiare të konsoliduara. Kur një kompani kontrollon një ose më shumë kompani bija, në shumë raste ajo duhet të paraqesë pasqyra financiare të konsoliduara, ku rezultatet dhe pozicioni financiar i grupit paraqiten si një njësi ekonomike e vetme.<ref>{{cite web|title=IFRS 10 — Consolidated Financial Statements|url=https://www.iasplus.com/en/standards/ifrs/ifrs10|publisher=IAS Plus|language=en|access-date=7 korrik 2026}}</ref> Qëllimi i konsolidimit është që përdoruesit e pasqyrave financiare të kenë një pamje më të plotë të grupit ekonomik, jo vetëm të kompanisë mëmë si subjekt i veçantë. == Shih edhe == * [[Holding]] * [[Korporatë]] * [[Aksion]] * [[Kapitali aksionar]] * [[Pasqyrat financiare]] * [[Kontabiliteti]] * [[E drejta tregtare]] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Biznes]] [[Kategoria:Korporata]] [[Kategoria:E drejtë tregtare]] [[Kategoria:Kontabilitet]] [[Kategoria:Financë]] 0xyktfca4syhgvkpy7fi0dcbnivemst IFRS 10 0 403603 3022819 3006805 2026-08-06T05:33:41Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022819 wikitext text/x-wiki '''IFRS 10''' ose '''Standardi Ndërkombëtar i Raportimit Financiar 10''' është një standard ndërkombëtar i raportimit financiar me titull '''''Pasqyrat financiare të konsoliduara''''' (anglisht: ''Consolidated Financial Statements''). Standardi përcakton parimet për paraqitjen dhe përgatitjen e pasqyrave financiare të konsoliduara kur një njësi ekonomike kontrollon një ose më shumë njësi të tjera.<ref name="ifrs">{{cite web|title=IFRS 10 Consolidated Financial Statements|url=https://www.ifrs.org/issued-standards/list-of-standards/ifrs-10-consolidated-financial-statements/|publisher=IFRS Foundation|language=en|access-date=7 korrik 2026}}</ref> IFRS 10 u publikua nga [[International Accounting Standards Board]] në maj 2011 dhe zëvendësoi pjesën e [[IAS 27]] që lidhej me pasqyrat financiare të konsoliduara. Standardi është i zbatueshëm për periudhat vjetore të raportimit që fillojnë më ose pas 1 janarit 2013.<ref name="ifrs"/><ref name="pir">{{cite web|title=Post-implementation Review of IFRS 10, IFRS 11 and IFRS 12|url=https://www.ifrs.org/projects/completed-projects/2022/pir-of-ifrs-10-12-relating-to-consolidated-financial-statements/request-for-information-and-comment-letters/|publisher=IFRS Foundation|language=en|access-date=7 korrik 2026}}</ref> == Qëllimi == Qëllimi i IFRS 10 është të vendosë një model të vetëm kontrolli për përcaktimin nëse një njësi ekonomike duhet të konsolidojë një njësi tjetër në pasqyrat e saj financiare. Standardi synon të sigurojë që pasqyrat financiare të konsoliduara të paraqesin grupin ekonomik si një njësi të vetme raportuese. Në këtë kuptim, IFRS 10 ka rëndësi të veçantë për [[holding]]jet, grupet e shoqërive, kompanitë mëmë dhe [[kompani bijë|kompanitë bija]], sepse përcakton kur një marrëdhënie kontrolli sjell detyrimin për konsolidim. == Kontrolli == Koncepti qendror i IFRS 10 është kontrolli. Sipas standardit, një investitor kontrollon një njësi tjetër kur është i ekspozuar ose ka të drejta ndaj kthimeve të ndryshueshme nga përfshirja e tij në atë njësi dhe ka aftësinë të ndikojë mbi këto kthime përmes pushtetit që ushtron mbi njësinë tjetër.<ref name="ifrs-html">{{cite web|title=International Financial Reporting Standard 10 Consolidated Financial Statements|url=https://www.ifrs.org/content/dam/ifrs/publications/html-standards/english/2026/issued/ifrs10.html|publisher=IFRS Foundation|language=en|access-date=7 korrik 2026}}</ref> Në praktikë, kontrolli përbëhet nga tri elemente kryesore: * pushteti mbi njësinë ku është investuar; * ekspozimi ose të drejtat ndaj kthimeve të ndryshueshme; * aftësia për të përdorur pushtetin për të ndikuar mbi këto kthime.<ref name="iasplus">{{cite web|title=IFRS 10 — Consolidated Financial Statements|url=https://www.iasplus.com/en/standards/ifrs/ifrs10|publisher=IAS Plus|language=en|access-date=7 korrik 2026}}</ref> == Pushteti mbi njësinë tjetër == Pushteti nënkupton aftësinë për të drejtuar aktivitetet përkatëse të një njësie tjetër, pra ato aktivitete që ndikojnë në mënyrë të rëndësishme në kthimet e saj ekonomike. Ky pushtet mund të rrjedhë nga të drejtat e votës, nga aksionet, nga marrëveshje kontraktore ose nga mekanizma të tjerë juridikë e ekonomikë. Në shumë raste, pushteti lidhet me zotërimin e shumicës së të drejtave të votës. Megjithatë, IFRS 10 pranon se kontrolli mund të ekzistojë edhe në situata më komplekse, për shembull kur një investitor ka të drejta kontraktore ose kontroll praktik mbi vendimmarrjen kryesore të njësisë tjetër. == Kthimet e ndryshueshme == Një element tjetër i kontrollit është ekspozimi ndaj kthimeve të ndryshueshme. Këto kthime mund të jenë pozitive, negative ose të dyja. Ato mund të përfshijnë dividentë, ndryshime në vlerën e investimit, sinergji biznesi, kursime të kostove, përfitime strategjike ose forma të tjera të përfitimit ekonomik.<ref name="iasplus"/> Kjo do të thotë se kontrolli nuk lidhet vetëm me pronësinë formale, por edhe me mënyrën se si investitori përfiton ose ndikohet ekonomikisht nga veprimtaria e njësisë tjetër. == Lidhja midis pushtetit dhe kthimeve == Për të ekzistuar kontrolli sipas IFRS 10, nuk mjafton që një investitor të ketë pushtet ose të jetë i ekspozuar ndaj kthimeve. Ai duhet të ketë edhe aftësinë për ta përdorur pushtetin e tij për të ndikuar mbi këto kthime. Ky element është i rëndësishëm sidomos në strukturat komplekse të investimeve, fondet, marrëveshjet e menaxhimit dhe rastet kur një palë mund të veprojë si agjent për llogari të një pale tjetër. == Pasqyrat financiare të konsoliduara == Pasqyrat financiare të konsoliduara paraqesin aktivet, detyrimet, kapitalin, të ardhurat, shpenzimet dhe flukset monetare të kompanisë mëmë dhe të kompanive bija si të ishin pjesë e një njësie të vetme ekonomike.<ref name="iasplus"/> Konsolidimi synon t’u japë përdoruesve të pasqyrave financiare një pamje më të plotë të gjendjes financiare dhe performancës së një grupi shoqërish. Pa konsolidim, pasqyrat e kompanisë mëmë mund të mos pasqyrojnë plotësisht burimet, detyrimet dhe rezultatet ekonomike të grupit që ajo kontrollon. == Marrëdhënia me standarde të tjera == IFRS 10 lidhet ngushtë me disa standarde të tjera ndërkombëtare të raportimit financiar. [[IFRS 12]] trajton shënimet shpjeguese për interesat në njësi të tjera, ndërsa [[IAS 27]] pas ndryshimeve përqendrohet kryesisht te pasqyrat financiare të veçanta.<ref name="ifrs"/> IFRS 10 u publikua së bashku me standarde të tjera që synonin të përmirësonin raportimin për investimet, marrëveshjet e përbashkëta dhe interesat në njësi të tjera. == Rëndësia praktike == IFRS 10 ka rëndësi të madhe në kontabilitet, auditim, financë dhe raportim korporativ. Ai përdoret për të përcaktuar nëse një kompani duhet të përfshijë një kompani tjetër në pasqyrat e saj financiare të konsoliduara. Standardi është veçanërisht i rëndësishëm për: * grupet e shoqërive; * kompanitë mëmë; * kompanitë bija; * strukturat holding; * fondet e investimit; * shoqëritë me interesa të shumta në njësi të tjera; * audituesit dhe përgatitësit e pasqyrave financiare. == Shih edhe == * [[Holding]] * [[Kompani bijë]] * [[Pasqyrat financiare]] * [[Kontabiliteti]] * [[Auditimi]] * [[Raportimi financiar]] * [[International Accounting Standards Board]] * [[Standardet Ndërkombëtare të Raportimit Financiar]] == Lidhje të jashtme == * [https://www.ifrs.org/issued-standards/list-of-standards/ifrs-10-consolidated-financial-statements/ IFRS 10 në faqen e IFRS Foundation] * [https://www.iasplus.com/en/standards/ifrs/ifrs10 IFRS 10 në IAS Plus] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kontabilitet]] [[Kategoria:Financë]] [[Kategoria:Raportim financiar]] [[Kategoria:Standarde ndërkombëtare]] [[Kategoria:Biznes]] h4kyt5tm97q4gczva68kpufo4j0z8vg Muharrem Jashari 0 403604 3022820 3006819 2026-08-06T05:33:51Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022820 wikitext text/x-wiki {{Short description|Futbollist kosovar}} {{Infobox football biography |name = Muharrem Jashari |image = |caption = |fullname = Muharrem Jashari |birth_date = 21 shkurt 1998 |birth_place = [[Mitrovica|Mitrovicë]] |height = 1.82 m |position = [[Midfielder]] |currentclub = [[FC LNZ Cherkasy|LNZ Cherkasy]] |clubnumber = 10 |youthyears1 = 2005–2016 |youthclubs1 = [[KF Trepça '89|Trepça '89]] |years1 = 2016–2021 |clubs1 = [[KF Trepça '89|Trepça '89]] |caps1 = 102 |goals1 = 11 |years2 = 2021–2024 |clubs2 = [[FC Drita|Drita]] |caps2 = 75 |goals2 = 8 |years3 = 2024– |clubs3 = [[FC LNZ Cherkasy|LNZ Cherkasy]] |caps3 = 62 |goals3 = 8 |nationalyears1 = 2017–2020 |nationalteam1 = [[Përfaqësuesja kosovare nën-21 e futbollit|Kosova nën-21]] |nationalcaps1 = 9 |nationalgoals1 = 0 |nationalyears2 = 2021– |nationalteam2 = [[Përfaqësuesja kosovare e futbollit|Kosova]] |nationalcaps2 = 14 |nationalgoals2 = 1 |club-update = |nationalteam-update = }} '''Muharrem Jashari''' (lindur më 21 shkurt 1998) është [[Futbolli|futbollist]] profesionist [[Kosova|kosovar]] i cili luan si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] për klubin ukrainas [[FC LNZ Cherkasy|LNZ Cherkasy]] dhe [[Përfaqësuesja kosovare e futbollit|përfaqësuesen kosovare]]. ==Nderime== *'''[[Superliga e Futbollit të Kosovës|Superliga e Kosovës]]''' **'''Fitues (1):''' 2017<ref>{{cite news|url=https://telegrafi.com/trepca-89-kampion-ne-superligen-e-kosoves/|title=Trepça ’89, kampion në Superligën e Kosovës|work=Telegrafi|date=7 maj 2017|language=sq|access-date=1 shkurt 2024}}</ref> *'''[[Superkupa e Kosovës (futboll)|Superkupa e Kosovës]]''' **'''Fitues (1):''' 2017<ref>{{cite news|url=https://kallxo.com/shkurt/trepca-89-fiton-edhe-superkupen-e-kosoves/|title=Trepça ’89 Fiton Edhe Superkupën e Kosovës|work=[[Kallxo]]|date=12 gusht 2017|language=sq}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Jashari, Muharrem}} [[Kategoria:Lindje 1998]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë nga Mitrovica]] [[Kategoria:Futbollistë kosovarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren kosovare]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Trepça'89]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Drita]] [[Kategoria:Futbollistë në FC LNZ Cherkasy]] {{Fut-cung}} pjt6wbhai9xe1fjsws4ngwvhcxgye41 Tedros Adhanom Ghebreyesus 0 403612 3022821 3006893 2026-08-06T05:34:06Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022821 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Tedros Adhanom Ghebreyesus | native_name = {{nobold|ቴዎድሮስ አድሓኖም ገብረኢየሱስ}} | image = Tedros Adhanom Ghebreyesus 2024.jpg | caption = Tedros në vitin 2024 | office = Drejtori i 8-të i përgjithshëm i [[Organizatës Botërore të Shëndetësisë]] | deputy = [[Zsuzsanna Jakab]]<br />[[Michael J. Ryan (doctor)|Michael Ryan]] | termstart = 1 korrik 2017 | termend = | predecessor = [[Margaret Chan]] | office1 = Ministër i Punëve të Jashtme të Etiopisë | primeminister1 = [[Hailemariam Desalegn]] | termstart1 = 29 nëntor 2012 | termend1 = 1 nëntor 2016 | predecessor1 = [[Berhane Gebre-Christos]] ''(acting)'' | successor1 = [[Workneh Gebeyehu (politician)|Workneh Gebeyehu]] | office2 = Ministër i Shëndetësisë së Etiopisë | primeminister2 = [[Meles Zenawi]]<br />[[Hailemariam Desalegn]] | party = [[Fronti Çlirimtar i Popullit Tigray]] | termstart2 = 12 tetor 2005 | termend2 = 29 nëntor 2012 | predecessor2 = Kebede Tadesse | successor2 = [[Kesetebirhan Admasu]] | birth_date = 3 mars 1965 | birth_place = Asmara, [[Etiopi]] | children = 5 | education = {{plainlist|[[Universiteti i Asmarës]] ([[Bachelor of Science|BSc]])<br />[[London School of Hygiene & Tropical Medicine]] ([[Master of Science|MSc]])<br />[[Universiteti i Nottingham-it]] ([[Doctor of Philosophy|PhD]]) | party = [[Tigray People's Liberation Front]] }} | signature = Tedros Adhanom Ghebreyesus signature.svg | native_name_lang = ti | honorific_suffix = [[Fellow_of_the_Royal_Society#Honorary_fellow|HonFRS]] }} '''Tedros Adhanom Ghebreyesus''' ({{langx|Gez|ቴዎድሮስ አድሓኖም ገብረኢየሱስ}}), ndonjëherë e shkruar si {{langx|ti|ቴድሮስ ኣድሓኖም ገብረየሱስ|label=none}};<ref>{{Cite news|title=ስለምንታይ እየን ሃብታማት ሃገራት ነተን ኣብ ምምዕባል ንዝርከባ ሃገራት ክታበት ዝዓግተአን ዘለዋ?|language=ti|publisher=BBC News ትግርኛ|url=https://www.bbc.com/tigrinya/news-56493287|access-date=6 tetor 2022}}</ref>{{Efn|{{IPA|ti|teˈdɾos ɐdˈħänom gɐbɾɐˈjɐsus}}, {{IPA|am|tewoˈdɾos ädɨˈhänom gəbɾəiˈjɛsus}}}} i lindur më 3 mars 1965)<ref name="2017-WHO-DG-Election-CV">{{Cite web|title=Curriculum Vitae: Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus|url=https://www.who.int/dg/election/cv-tedros-en.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170214234937/http://www.who.int/dg/election/cv-tedros-en.pdf|archive-date=14 shkurt 2017|access-date=10 October 2018|publisher=[[World Health Organization]]}}</ref> është një zyrtar etiopian i shëndetit publik, studiues,<ref name="2017-WHO-DG-Election-CV" /><ref name="1999-BMJ-Malaria">{{Cite journal|last=Ghebreyesus|first=T. A|last2=Haile|first2=M.|last3=Witten|first3=K. H|last4=Getachew|first4=A.|last5=Yohannes|first5=A. M|last6=Yohannes|first6=M.|last7=Teklehaimanot|first7=H. D|last8=Lindsay|first8=S. W|last9=Byass|first9=P.|date=11 shtator 1999|title=Incidence of malaria among children living near dams in northern Ethiopia: community based incidence survey|journal=BMJ|volume=319|issue=7211|pages=663–666|doi=10.1136/bmj.319.7211.663|pmc=28216|pmid=10480820|doi-access=free}}</ref> dhe drejtor i përgjithshëm i [[Organizata Botërore e Shëndetësisë|Organizatës Botërore të Shëndetësisë]] (OBSH) që nga viti 2017.<ref name="2017-STAT-WHO-DG">{{Cite news|last=Branswell|first=Helen|date=23 maj 2017|title=Tedros Adhanom Ghebreyesus elected new head of WHO|work=STAT|url=https://www.statnews.com/2017/05/23/who-director-general-tedros/|url-status=live|access-date=7 korrik 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714173433/https://www.statnews.com/2017/05/23/who-director-general-tedros/|archive-date=14 korrik 2019}}</ref><ref name="2017-WHO-DG-TakesOffice">{{Cite news|date=1 korrik 2017|title=Dr Tedros takes office as WHO Director-General|publisher=World Health Organization|url=https://www.who.int/en/news-room/detail/01-07-2017-dr-tedros-takes-office-as-who-director-general|url-status=live|access-date=7 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504182312/https://www.who.int/en/news-room/detail/01-07-2017-dr-tedros-takes-office-as-who-director-general|archive-date=4 maj 2020}}</ref> Ai është [[Afrika|afrikani]] i parë që bëhet Drejtor i Përgjithshëm i OBSH-së,<ref name="2019-Time-WHO-Profile">{{Cite news|last=Ducharme|first=Jamie|date=21 nëntor 2019|title=World Health Organization Chief Tedros Adhanom Ghebreyesus Never Stops Worrying|work=Time|url=https://time.com/5735544/world-health-organization-chief-tedros-adhanom-ghebreyesus-interview/|url-status=live|access-date=7 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200401180904/https://time.com/5735544/world-health-organization-chief-tedros-adhanom-ghebreyesus-interview/|archive-date=1 prill 2020}}</ref> duke marrë miratimin e [[Bashkimi Afrikan|Bashkimit Afrikan]].<ref name="Tedros CV UN">{{Cite web|title=Curriculum Vitae: Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus. Candidate for Director-General of the World Health Organization|url=https://www.who.int/dg/election/cv-tedros-en.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026135323/http://www.who.int/dg/election/cv-tedros-en.pdf|archive-date=26 tetor 2017|access-date=27 April 2020|publisher=[[World Health Organization]]}}</ref> Tedros luajti një rol kyç në luftën ndaj epidemisë së Ebolës, [[Pandemia e COVID-19|pandemisë COVID-19]] dhe shpërthimit të lisë së majmunit të viteve 2022–2023. Përpara se të merrte detyrën e Drejtorit të Përgjithshëm të OBSH-së, ai shërbeu në dy pozicione të larta në qeverinë e Etiopisë: Ministër i Shëndetësisë nga viti 2005 deri në vitin 2012<ref name="2013-BCG-HEP">{{Cite news|date=19 qershor 2013|title=Transforming Health Care in Ethiopia: An Interview with Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesu|publisher=Boston Consulting Group|url=https://www.bcg.com/publications/2013/public-health-health-care-payers-providers-adhanom-ghebreyesus-transforming-health-care-in-ethiopia.aspx|url-status=live|access-date=7 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407120638/https://www.bcg.com/publications/2013/public-health-health-care-payers-providers-adhanom-ghebreyesus-transforming-health-care-in-ethiopia.aspx|archive-date=7 prill 2020}}</ref> dhe Ministër i Punëve të Jashtme nga viti 2012 deri në vitin 2016.<ref name="2016-FDRE-MinistryOfForeignAffairs-Profile-Page1">{{Cite news|year=2016|title=His Excelency Dr Tedros Adhanom G/Eyesus|publisher=FDRE Ministry of Foreign Affairs (1 of 2)|url=http://www.mfa.gov.et/web/guest/minister|archive-url=https://web.archive.org/web/20161109220120/http://www.mfa.gov.et/web/guest/minister|archive-date=9 nëntor 2016}}</ref><ref name="2016-FDRE-MinistryOfForeignAffairs-Profile-Page2">{{Cite news|year=2016|title=His Excelency Dr Tedros Adhanom G/Eyesus|publisher=FDRE Ministry of Foreign Affairs (2 of 2)|url=http://www.mfa.gov.et/web/guest/minister|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129071739/http://mfa.gov.et/web/guest/minister?p_p_id=56_INSTANCE_oTqOFPLES4jC&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1&_56_INSTANCE_oTqOFPLES4jC_page=2|archive-date=29 nëntor 2016}}</ref> Tedros u përfshi në listën e 100 njerëzve më me ndikim të vitit 2020 të {{'}}''Time''. == Referime == <references /> fzbu3f1wpwinahdiygt7i16r5i3ozfs Drillbit Taylor 0 403620 3022822 3007033 2026-08-06T05:34:16Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022822 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Drillbit Taylor | director = [[Steven Brill (filmmaker)|Steven Brill]] | producer = {{Plainlist| * [[Judd Apatow]] * Susan Arnold * [[Donna Arkoff Roth]] }} | screenplay = {{Plainlist| * Kristofor Brown * [[Seth Rogen]] }} | story = {{Plainlist| * [[John Hughes|Edmond Dantès]] * Kristofor Brown * Seth Rogen }} | starring = {{Plainlist| * [[Owen Wilson]] * [[Leslie Mann]] * [[Danny McBride]] * [[Josh Peck]] }} | music = [[Christophe Beck]] | cinematography = [[Fred Murphy (cinematographer)|Fred Murphy]] | editing = {{Plainlist| * Brady Heck * Thomas J. Nordberg }} | studio = [[Apatow Productions]]<br>Roth/Arnold Productions | distributor = [[Paramount Pictures]] | released = 21 mars 2008 | runtime = 102 minuta<!--Kohëzgjatja teatrale: 101:49--><ref>{{cite web|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/drillbit-taylor-film|archive-url=https://web.archive.org/web/20161025112943/http://www.bbfc.co.uk/releases/drillbit-taylor-film|url-status=dead|archive-date=25 tetor 2016|title=''Drillbit Taylor'' (12A)|work=[[British Board of Film Classification]]|date=4 shkurt 2008|access-date=24 tetor 2016|language=en}}</ref> | country = Shtetet e Bashkuara | language = Anglisht | budget = $40 million | gross = $49.7 million }} '''''Drillbit Taylor''''' është një [[film komedi]] amerikan i vitit 2008, me regji nga [[Steven Brill (filmmaker)|Steven Brill]], i prodhuar nga [[Judd Apatow]], [[Susan Arnold]] dhe [[Donna Arkoff Roth]], me skenar nga Kristofor Brown dhe [[Seth Rogen]], bazuar në një histori origjinale nga [[John Hughes]] (nën pseudonimin "Edmond Dantès", vepra e tij e fundit filmike dhe merita para vdekjes së tij një vit më vonë). Në film, tre nxënës të shkollës së mesme vendosin të punësojnë një truproje të rritur për t'i mbrojtur nga dy ngacmues që i ngacmojnë dhe i abuzojnë pafundësisht. Në film luajnë [[Owen Wilson]] në rolin e të njëjtit emër, së bashku me Nate Hartley, [[Troy Gentile]], [[David Dorfman]] (roli i tij i fundit filmik para daljes në pension), [[Alex Frost]], [[Josh Peck]] dhe [[Leslie Mann]] në role dytësore. ''Drillbit Taylor'' u publikua nga [[Paramount Pictures]] më 21 mars 2008. Pas publikimit, filmi fitoi 49.7 milionë dollarë kundrejt një buxheti prej 40 milionë dollarësh dhe mori kritika negative, me kritika të drejtuara kryesisht ndaj skenarit, regjisë dhe natyrës së ligë, por vlerësoi humorin, performancën e Wilson dhe kiminë midis aktorëve. ==Përmbajtja== Në ditën e parë të shkollës së mesme, studentët e vitit të parë, Wade dhe Ryan, vërejnë ngacmuesit Terry Filkins dhe Ronnie duke sulmuar Emmitin, duke e futur në dollapin e tij. Wade ndërhyn, duke i bërë të dy të përqendrojnë vazhdimisht ngacmimet e tyre tek Wade dhe Ryan, si dhe tek Emmiti, me të cilin Wade dhe Ryan bëhen miq; pjesa tjetër e studentëve kanë shumë frikë të ndërhyjnë, të shqetësuar se mund të bëhen edhe ata shënjestra, dhe drejtori nuk do të ndërmarrë asnjë veprim pasi Filkins është një [[Emancipimi i të miturve|i mitur i emancipuar]], prindërit e të cilit janë në Hong Kong (gjithashtu, Filkins shpesh sillet si i pafajshëm). Pasi Filkins kërcënon të vrasë treshen për përpjekjen për ta raportuar, Wade sugjeron të punësojnë një truproje. Ata vendosin një njoftim në internet, dhe pas shumë intervistave shqetësuese me ish-të burgosur dhe armë të marra me qira, ata përfundojnë duke zgjedhur Drillbit Taylor. Drillbit pretendon të jetë një ekspert i arteve marciale dhe mercenar, por në të vërtetë është një lypës i pastrehë, qëllimi i vërtetë i të cilit është t'i grabisë ata dhe të përdorë paratë për të blerë një biletë për në Kanada. Drillbit sugjeron që ata të gjejnë interesa të përbashkëta me Filkins dhe Ronnie. Ryan e sfidon Filkins në një [[betejë repi]], por rrëmbehet dhe përfundon duke e poshtëruar pa dashje. I tërbuar, Filkins, së bashku me Ronin, i zë pritë treshes. Provimi i një taktike që Drillbit ua mësoi atyre dështon përfundimisht. Djemtë vendosin ta sjellin atë në shkollë si mësues zëvendësues, dhe në këtë cilësi ai arrin t'i mbrojë ata. Ndërsa është atje, Drillbit takon mësuesen Lisa Zachey, dhe ata fillojnë një marrëdhënie seksuale. Një mëngjes, ndërsa nëna e tij po e çon me makinë në shkollë, Ronnie sheh Drillbit duke bërë dush në plazh; nëna e tij zbulon se ai është i pastrehë, dhe se ajo është një nga shumë që ai kërkon para shpesh. Filkins i gjen djemtë dhe e godet Drillbit. Më vonë, te Wade, ata kapin miqtë e pastrehë të Drillbit duke vjedhur gjithçka që i del përpara. Drillbit rrëfen se emri i tij i vërtetë është Bob; ai u [[Dezertimi|dezertua]] nga Ushtria Amerikane dhe emri i tij ishte Drillbit sepse kishte lënduar gishtin e vogël në shkollën e mesme me një drillbit. Djemtë e pushojnë nga puna Drillbit, i cili më vonë rikuperon të gjitha sendet e Wade dhe i vendos ato përsëri para se prindërit e Wade të kthehen në shtëpi. Megjithatë, djemtë aksidentalisht e lënë të zbulohet e vërteta rreth Drillbit. Prindërit e tyre ia hedhin gjërat drejtorit, i cili kontakton policinë. Filkins bën sikur është i pafajshëm dhe i magjeps të gjithë të rriturit, pastaj vazhdon t'i tallë djemtë pas zhdukjes së Drillbit. Tensionet më në fund shpërthejnë kur Filkins ndërpret përpjekjen e Wade për të ftuar të dashurën e tij, Brooke Nguyen, të dalë. Duke qenë i lodhur nga ngacmimi i tij, Wade e sfidon Filkins në një sherr. Ryan ofrohet të bashkohet, por Emmit refuzon t'i ndihmojë. Wade dhe Ryan mbërrijnë në shtëpinë e Filkins, ku ai po organizon një festë; fillimisht, dyshja bën një sherr të mirë, por Filkins dhe Ronnie shpejt i mposhtin ata. Emmit, i cili ndryshon mendje, u vjen në ndihmë dhe për një kohë i shkakton shumë dhimbje Filkins, duke e mposhtur pothuajse; por Ronnie e rrëzon atë ndërsa ai po përpiqet t'i thyejë këmbën Filkins. Drillbit shfaqet dhe Filkins e godet me grusht. Drillbit refuzon të luftojë derisa zbulohet se Filkins është në të vërtetë 18 vjeç, pra nuk është më i mitur. Duke e dëgjuar këtë, Drillbit fillon të luftojë për të mbrojtur studentët e vitit të parë dhe pastron orën e Filkins brenda sekondave. Ai nuk e sulmon Ronin kur zbulon se është vetëm 17 vjeç. Brenda pak minutash, policia mbërrin dhe Drillbit ikën nga frika e ndjekjes penale. Filkins më pas hedh një shpatë samurai drejt djemve në shenjë hakmarrjeje. Drillbit kthehet dhe e kap atë me dorën e majtë, duke i shpëtuar ata, por humbet gjysmën e gishtit të vogël. Kur e intervistojnë, Ronnie i zbulon policisë se Filkins e kishte ngacmuar që të bëhej bashkëpunëtor i tij. Filkins ndalohet dhe dërgohet në Hong Kong me prindërit e tij në vend që të përballet me burgim për shkelje të ligjeve të pirjes së alkoolit nga të miturit. Wade, me besim të ripërtërirë, i fton Brooke-ut të dalin dhe ajo pranon, ndërsa Ryan më në fund pranon Emmit-in dhe e shpall atë mik. Të tre tani janë të njohur që kur iu kundërvunë Filkins. Drillbit arrestohet për dezertim, por lirohet brenda tre javësh. Ai ribashkohet me Lisën dhe djemtë dhe së shpejti fillon të punojë si infermier në shkollën e tyre. Më vonë, një student viziton zyrën e infermieres për të raportuar mavijosjet nga një rrahje e kohëve të fundit. Drillbit pyet për emrin e studentit dhe e siguron atë se do të jetë më i sigurt që nga ajo kohë e tutje. ==Rolet== * [[Owen Wilson]] si Drillbit Taylor * [[Leslie Mann]] si Lisa * Nate Hartley si Wade * [[Troy Gentile]] si Ryan * [[David Dorfman]] si Emmit * [[Alex Frost]] si Terry Filkins * [[Josh Peck]] si Ronnie * [[Danny McBride]] si Don * [[Stephen Root]] si Drejtori Doppler * [[Lisa Ann Walter]] si Delores * [[Ian Roberts (aktor amerikan)|Ian Roberts]] si Jim * [[Beth Littleford]] si Barbara Përveç kësaj, Valerie Tian luan rolin e Brooke, vajzës për të cilën Wade është i dashur, ndërsa në role të shkurtra përfshihen komikët stand-up [[Kevin Hart]] dhe [[Lisa Lampanelli]], regjisori i filmit, [[Steven Brill (filmmaker)|Steven Brill]], dhe "kandidatë për truproje" që përfshijnë ekspertin e arteve marciale të [[Forcat e Mbrojtjes të Izraelit|Forcave të Mbrojtjes Izraelite]] dhe kampionin e peshave të rënda të Izraelit në peshat me kontakt të plotë, [[Amir Perets]], kampionin e peshave të lehta të UFC-së, [[Chuck Liddell]], dhe [[Adam Baldwin]], i cili bën një referencë përçmuese ndaj komplotit të filmit të tij të vitit 1980, ''[[My Bodyguard]]''. ==Pritja== ===Box-office=== Në fundjavën e parë, filmi fitoi 10.2 milionë dollarë në 3,056 kinema në Shtetet e Bashkuara dhe Kanada, duke u renditur në vendin e 4-t në biletari.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=weekend&id=drillbittaylor.htm|title=Drillbit Taylor (2008) - Weekend Box Office Results|access-date=2008-03-24|publisher=Amazon.com|work=[[Box Office Mojo]]|archive-date=10 gusht 2017|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810051846/http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=weekend&id=drillbittaylor.htm|url-status=live}}</ref> Filmi ka fituar 32,862,104 dollarë në Shtetet e Bashkuara dhe 16,828,521 dollarë në vende të tjera, duke shtuar në një total prej 49,690,625 dollarësh në të gjithë botën. ===Përgjigjje kritike=== Në [[Rotten Tomatoes]], filmi ka një vlerësim miratimi prej 26% bazuar në vlerësimet nga 146 kritikë, me një vlerësim mesatar prej 4.5/10. Konsensusi i faqes thotë: "Sharmi i Owen Wilson nuk mund ta shpëtojë ''Drillbit Taylor'', një komedi jo qesharake dhe tepër të njohur për adoleshentët e ngacmuar."<ref>[https://www.rottentomatoes.com/m/drillbit_taylor "Drillbit Taylor"]. [[Rotten Tomatoes]]. [[Fandango Media]]. Retrieved June 18, 2025.</ref> Në [[Metacritic]], filmi ka një rezultat prej 41 nga 100 bazuar në vlerësimet nga 31 kritikë, duke treguar vlerësime "të përziera ose mesatare".<ref>[https://www.metacritic.com/movie/drillbit-taylor/ "Drillbit Taylor"]. [[Metacritic]]. [[Fandom, Inc.]] Retrieved April 12, 2022.</ref> Audienca e anketuar nga CinemaScore i dha filmit notën B në shkallën nga A në F.<ref>{{cite web|url=https://www.cinemascore.com/publicsearch/index/title/|title=Cinemascore|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220122629/https://www.cinemascore.com/publicsearch/index/title/|archive-date=20 dhjetor 2018|access-date=30 gusht 2019|language=en}}</ref> == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.imdb.com/title/tt0817538/ ''Drillbit Taylor''] në [[IMDb]] * [https://www.boxofficemojo.com/release/rl2924381697/ ''Drillbit Taylor''] në [[Box Office Mojo]] [[Kategoria:Filma 2008]] [[Kategoria:Filma komedi për adoleshentë amerikanë]] [[Kategoria:Filma amerikanë të viteve 2000]] [[Kategoria:Filma anglisht të viteve 2000]] [[Kategoria:Filma të drejtuar nga Steven Brill (regjisor)]] [[Kategoria:Filma të prodhuar nga Judd Apatow]] [[Kategoria:Filma me muzikë nga Christophe Beck]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Seth Rogen]] [[Kategoria:Filma të vendosur në Los Anxhelos]] [[Kategoria:Filma të xhiruara në Los Anxhelos]] [[Kategoria:Filma të Apatow Productions]] [[Kategoria:Filma të Paramount Pictures]] eqst82xdhyu6b3eyw9kdqfxdugat4mo How Do You Know 0 403623 3022823 3007043 2026-08-06T05:34:26Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022823 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = How Do You Know | director = [[James L. Brooks]] | producer = {{Plainlist| * Julie Ansell * James L. Brooks * [[Laurence Mark]] * [[Paula Weinstein]] }} | writer = James L. Brooks | starring = {{Plainlist| * [[Reese Witherspoon]] * [[Owen Wilson]] * [[Paul Rudd]] * [[Jack Nicholson]] * [[Kathryn Hahn]] }} | music = [[Hans Zimmer]] | cinematography = [[Janusz Kamiński]] | editing = {{Plainlist| * [[Richard Marks]] * Tracey Wadmore-Smith }} | studio = {{Plainlist| * [[Columbia Pictures]]<ref name="AFI">{{cite web|url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/66505|title=How Do You Know (2010)|work=[[AFI Catalog of Feature Films]]|access-date=18 maj 2020|language=en}}</ref> * [[Gracie Films]]<ref name="BFI">{{Cite web|title=''How Do You Know'' (2010)|url=https://collections-search.bfi.org.uk/web/Details/ChoiceFilmWorks/150771085|website=[[British Film Institute]]|access-date=4 shkurt 2026|language=en}}</ref> }} | distributor = [[Sony Pictures Releasing]]<ref name="AFI"/> | released = 13 dhjetor 2010 ([[Westwood (Los Angeles)|Westwood]])<br />17 dhjetor 2010 (Shtetet e Bashkuara) | runtime = 121 minuta<!--Kohëzgjatja teatrake: 120:33--><ref>{{cite web|url=http://bbfc.co.uk/releases/how-do-you-know-2011-0|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130190221/http://bbfc.co.uk/releases/how-do-you-know-2011-0|url-status=dead|archive-date=30 nëntor 2016|title=''How Do You Know'' (12A)|work=[[British Board of Film Classification]]|date=22 dhjetor 2010|access-date=29 nëntor 2016|language=en}}</ref> | country = Shtetet e Bashkuara | language = Anglisht | budget = $120 million<ref name="HollywoodReporter">{{cite news|date=2010-12-10|first=Kim|last=Masters|title=EXCLUSIVE: 'How Do You Know' Price Tag: $120 Million, $50 Million Just for Talent|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/price-tag-120-million-50-58410|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=2010-12-19|language=en}}</ref><ref name="BoxOfficeMojo">{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=jimbrooks10.htm|title=How Do You Know (2010)|work=[[Box Office Mojo]]|publisher=[[Amazon.com]]|access-date=2010-12-31|language=en}}</ref> | gross = $48.7 million<ref name="BoxOfficeMojo" /> }} '''''How Do You Know''''' është një film [[komedi romantike]] amerikane i vitit 2010 me regji, skenar dhe prodhuar nga James L. Brooks, me protagonistë [[Reese Witherspoon]], [[Owen Wilson]], [[Paul Rudd]] dhe [[Jack Nicholson]] në paraqitjen e tij të fundit para daljes në pension. Ishte filmi i tretë që paraqiste Witherspoon dhe Rudd pas ''[[Overnight Delivery]]'' dhe ''[[Monsters vs. Aliens]]''. Ngjarja ndjek lojtaren e [[softboll]]it Lisa (Witherspoon), e cila është e zënë në një trekëndësh dashurie midis dy burrave - lojtarit simpatik të [[bejsboll]]it Matty (Wilson) dhe George (Rudd), një biznesmen i cili është shënjestra e një padie civile për mashtrim me aksionet e [[Komisioni i Letrave me Vlerë dhe Shkëmbim i Shteteve të Bashkuara|SEC]]. Filmi u xhirua në [[Filadelfia]] dhe [[Uashington D.C.]], dhe u publikua më 17 dhjetor 2010. Ai pati performancë të dobët në arkë, duke fituar 48.7 milionë dollarë kundrejt një buxheti prej 120 milionë dollarësh, dhe mori vlerësime të përziera deri negative nga kritikët. ==Përmbajtja== Lojtarja profesioniste e [[softboll]]it Lisa Jorgenson fillon të dalë me Matty Reynolds, një lojtar për [[Washington Nationals]]. Ajo gjithashtu merr një telefonatë interesante nga një drejtues i ri, George Madison, të cilit i ishte dhënë numri i Lisës nga një shoqe e saj për ta telefonuar. Ai telefonon nga mirësjellja për të shpjeguar se marrëdhënia e tij me të dashurën e tij Terry sapo është bërë më serioze. Jeta e George merr një kthesë të papritur për keq kur ai papritmas e gjen veten shënjestër të një hetimi penal federal për keqpërdorim të korporatës në kompaninë e babait të tij Charles Madison. Ai pushohet nga puna dhe braktiset nga kompania, me përjashtim të babait të tij dhe sekretares së tij shtatzënë Annie. Ende i tronditur nga kjo goditje, George shkon tek e dashura e tij për ngushëllime dhe habitet kur ajo menjëherë ndahet prej tij. Në të njëjtën kohë, Lisa është e shkatërruar që është lënë jashtë listës së [[Kombëtarja amerikane e softbollit për femra|Ekipit të SHBA-së]]. Papritur, George telefonon përsëri Lisën për ta ftuar për drekë, të cilën ajo e pranon. Rezulton të jetë një katastrofë; ai është aq i mbingarkuar nga problemet e tij saqë ajo përfundimisht kërkon që të hanë në heshtje, pastaj ata ndahen pa pritur të shihen përsëri. E pasigurt se çfarë të bëjë më pas, Lisa shpërngulet të jetojë me Metin, i cili ka një apartament në të njëjtën ndërtesë luksoze ku jeton babai i Xhorxhit. Meti është i pasur, me qëllime të mira dhe argëtues, por është gjithashtu i papjekur dhe i pandjeshëm, dhe vazhdon të ketë afera të rastësishme me gra të tjera. George akuzohet dhe mund të përballet me burgim. Annie është aq besnike sa përpiqet t'i japë atij informacion të brendshëm paraprakisht, por ai e nxit atë të mos e humbasë punën e saj. George dhe Lisa takohen rastësisht në ndërtesën e Metit dhe ai i ofron ta ndihmojë të çojë ushqimet në shtëpi. Kur Matty kthehet në shtëpi, ai mërzitet kur e gjen Lisën në "shtëpinë e tij" me një mysafir të paftuar. Meti pa dashje e ofendon Lisën, kështu që ajo shpërngulet dhe kalon një mbrëmje të këndshme e të dehur në apartamentin e ri modest të George. Babai i tij më pas lëshon një bombë të fundit mbi të birin: ai kreu aktin e paligjshëm për të cilin akuzohet Xhorxhi. Për shkak të një dënimi të mëparshëm, Charles do të kalonte të paktën 25 vjet - në thelb, pjesën tjetër të jetës së tij për shkak të moshës së tij të shtyrë - në burg, ndërsa George do të bënte vetëm tre vjet maksimumi. Natën që lind fëmija i Annie dhe i dashuri i saj i propozon martesë, Lisa fillon të rishqyrtojë ngurrimin e saj të mëparshëm për t'u vendosur. Xhorxhi është qartësisht i dashuruar me të, por Matty i lutet për një mundësi tjetër, kështu që ajo pranon. George i bën një propozim babait të tij: ai do të provojë edhe një herë ta bindë Lisën të jetë me të. Nëse ajo shkon, Çarlsi duhet të shkojë në burg, dhe nëse jo, George do ta marrë përsipër fajin e babait të tij. Në një festë ditëlindjeje që Matty organizon për Lisën, Xhorxhi shpreh ndjenjat e tij për të dhe i kërkon asaj të takohet me të poshtë nëse ajo vendos t'i kthejë ato. Pastaj ai zbret poshtë për t'i dhënë kohë ta mendojë. Më në fund, Lisa i thotë lamtumirë Matty dhe i bashkohet George jashtë. Charles, duke parë nga lart, buzëqesh kur e sheh, por buzëqeshja e tij shpejt zbehet kur kupton se duhet të shkojë në burg. Lisa është e hutuar për ndjenjat e saj dhe i thotë George: "Mendoja se ishe një djalë budalla. Tani është sikur... gjithçka përveç teje duket budallaqe." George sugjeron se ajo nuk ka ndjerë kurrë atë lloj dashurie të madhe ku djali është i gjithë problemi, gjë që e ndihmon të kuptojë se është e dashuruar me të. Pastaj Lisa shtrihet dhe i mban dorën ndërsa hipin së bashku në autobus. ==Rolet== {{div col}} * [[Reese Witherspoon]] si Lisa Jorgenson ** Karsen Skinner dhe Kendel Skinner si Lisa e re (pakredituar) * [[Owen Wilson]] si Matty Reynolds * [[Paul Rudd]] si George Madison * [[Jack Nicholson]] si Charles Madison * [[Kathryn Hahn]] si Annie * [[Mark Linn-Baker]] si Ron * [[Lenny Venito]] si Al * [[Molly Price]] si Sally * [[Ron McLarty]] si avokati i George * [[Shelley Conn]] si Terry * [[Domenick Lombardozzi]] si Bullpen Pitcher * [[Dean Norris]] si Tom * John Tormey si Doorman * [[Yuki Matsuzaki]] si Tori * [[Andrew Wilson]] si Matty's Teammate * [[Tony Shalhoub]] si Psikiatër * [[Teyonah Parris]] si Riva {{div col end}} == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.imdb.com/title/tt1341188/ ''How Do You Know''] në [[IMDb]] * [https://www.boxofficemojo.com/release/rl341673473/ ''How Do You Know''] në [[Box Office Mojo]] [[Kategoria:Filma 2010]] [[Kategoria:Filma komedi romantike 2010]] [[Kategoria:Filma komedi romantike amerikanë]] [[Kategoria:Filma amerikanë të viteve 2010]] [[Kategoria:Filma në anglisht të viteve 2010]] [[Kategoria:Filma mw regji nga James L. Brooks]] [[Kategoria:Filma të prodhuar nga James L. Brooks]] [[Kategoria:Filma të prodhuar nga Laurence Mark]] [[Kategoria:Filma me muzikë nga Hans Zimmer]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga James L. Brooks]] [[Kategoria:Filma të Gracie Films]] 4n4kty0vdflrdjtydxz8vtzkxkl32e7 Blerina B. Sulo 0 403628 3022824 3007103 2026-08-06T05:34:36Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]], [[User:Smallem/Hollësi#padukshëm|simbole të padukshme]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022824 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ '''Blerina B. Sulo''' (lindur më 20 tetor 1974) është shkrimtare, poete dhe arsimtare shqiptaro-amerikane. Ajo është autore e veprave në poezi, prozë dhe letërsi për fëmijë, të botuara kryesisht në gjuhën angleze, si dhe themeluese e organizatës jofitimprurëse ''Albanian Sisterhoods of Bold Strength''. == Biografia == Sulo lindi në [[Elbasan]]. Studimet universitare në degën e mësuesisë i përfundoi në [[Universiteti "Aleksandër Xhuvani"]]. Në vitin 1997 emigroi në [[Italia|Itali]], ndërsa në vitin 1999 u vendos me familjen në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]]. Në Shtetet e Bashkuara vazhdoi formimin e saj akademik duke studiuar ''Community Health Education'' në [[Borough of Manhattan Community College]] dhe më pas ''Liberal Arts'' në [[Bay Path University]]. Veprimtarinë profesionale e zhvilloi në fushën e arsimit në shtetin e [[Massachusetts]], ndërsa paralelisht u angazhua në krijimtarinë letrare si autore e poezisë, prozës dhe letërsisë për fëmijë.<ref>{{Cite web|title=Soapbox 1400: Blerina Sulo, Local Author and Poet|website=WCCA TV|publisher=Worcester Community Cable Access, Inc.|date=25 nëntor 2025|url=https://www.wccatv.com/video/soapbox/soapbox-1400|language=en|access-date=2026-07-07}}</ref> == Veprimtaria letrare == Krijimtaria e Sulos përfshin poezi, prozë dhe letërsi për fëmijë. Veprat e saj janë botuar kryesisht në gjuhën angleze dhe trajtojnë tema të lidhura me përvojën njerëzore, emigracionin, kujtesën, identitetin, humbjen dhe marrëdhëniet familjare. == Vepra == === Poezi === * ''The Flight That Saved My Soul'' (Second Edition) * ''The Luminous Silence'' * ''Mneme'' === Prozë === * ''The Architecture of Absence'' * ''Between Two Shores: Carrying Light Through Waters of Loss'' === Letërsi për fëmijë === * ''The Singing Forest: Gentle Fables and Poems for Children'' * ''The Dog and I'' * ''My Super Power'' == Veprimtaria shoqërore == Në vitin 2024, Sulo themeloi organizatën jofitimprurëse ''Albanian Sisterhoods of Bold Strength'' në [[Massachusetts]], [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]]. Organizata ka si qëllim promovimin e fuqizimit të grave, ruajtjen e trashëgimisë kulturore shqiptare dhe mbështetjen e familjeve emigrante, me fokus në forcimin e marrëdhënieve prind–fëmijë dhe integrimin në komunitet.<ref>{{Cite web|title=Business Entity Summary: Albanian Sisterhoods of Bold Strength Inc.|website=Massachusetts Secretary of the Commonwealth|url=https://corp.sec.state.ma.us/CorpWeb/CorpSearch/CorpSummary.aspx?sysvalue=potE9XPFErGPGV4yU7odV6M_e06VqZl2cSzHbboLc4Y-|language=en|access-date=2026-07-07}}</ref> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Shkrimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Poetë shqiptarë]] [[Kategoria:Arsimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Shqiptaro-amerikanë]] [[Kategoria:Lindje në 1974]] [[Kategoria:Njerëz të gjallë]] 1dt7c9d6onxmesjk6saf176o7xqzfw1 2Ton 0 403645 3022825 3008628 2026-08-06T05:34:46Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#NIA|ndihmësi i artikujve]] 3022825 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ '''Artan Avdyli''' (i lindur më 8 nëntor 1989),i njohur profesionalisht si '''2Ton,'''është këngtarë,reper dhe kantuator nga Kosova<ref>[[Kosova]] </ref>. == Jeta e hershme == '''Artan Avdyli'''<ref>{{Cite web|date=2019-04-20|title=2Ton|url=https://topawards.top-channel.tv/artist/2ton/|access-date=2026-07-08|website=Top Awards {{!}} Top Channel|language=sq}}</ref>''','''i njohur me emrin artistik '''2Ton,'''lindi më 8 nëntor 1989 në Ferizaj,Kosovë.Interesi për muzikën filloi që në fëmijëri dhe filloi të merrej me të në moshë të re. == Karriera == Projekti '''2Ton''' fillimisht u krijua si një bashkëpunim ndërmjet Artan Avdylit dhe Astrit Avdiut.Më vonë,projekti vazhdoi si një projekt solo i Artan Avdylit.Gjatë karrierës muzikore ,2Ton ka publikuar një numër këngësh dhe bashkëpunimesh me artistë të ndryshëm të skenës shqiptare.<ref>{{Cite web|title=2Ton|url=https://teksteshqip.com/2-ton|access-date=2026-07-08|website=teksteshqip.com|language=sq}}</ref> == Jeta personale == Artan Avdyli njihet për ruajtejen e privatësisë dhe rrallë ndan detaje nga jeta e tij personale ne media.<ref>{{Cite web|title=2Ton|url=https://genius.com/artists/2ton|access-date=2026-07-08|website=Genius|language=sq}}</ref> == Diskografia == Disa nga projektet më të njohura muzikore të '''2Ton''' ndër vite përfshijnë :<ref>{{Cite web|title=2Ton publikon këngën e re “Sa m’don”, vjen me videoklip veror (VIDEO)|url=https://klankosova.tv/2ton-publikon-kengen-e-re-sa-mdon-vjen-me-videoklip-veror-video/|access-date=2026-07-08|language=sq}}</ref> * 2014 : "Kapi" * 2015 : "Pikë" * 2016 : "Ta fala" * 2017 : "Ani Ani" * 2018 : "Me mu" , "Rrak tak" * 2019 : "Zemra" * 2020 : "Yalla" , "Beb" , "M'kujtohesh" * 2021 : "Dale" , "Ska dashni" * 2022 : "Qaj" , "Marre" , "Ku je" * 2023 : "Ajo" , "Chica" * 2024 : "Je e jeme" * 2025 : "Pija" , "Dhurata" * 2026 : "Për ty Tranona" , "YLLI JEM" , "Kush o" , "Për Ditëlindje " Disa nga hitet e '''2Ton''' nder vite jane kenget: "I miss you", "M'ke pa", "Dikur", "Syni i zi", "Iki", "Kaniher", "Kalon", "Du du", "Teka" etj == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Reperë shqiptarë]] [[Kategoria:Reperë shqiptarë të Kosovës]] 40ft0vdxuon4ulz7gwekp5a0dfcwokz Nuhi Rexhepi 0 403648 3022826 3007301 2026-08-06T05:34:56Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022826 wikitext text/x-wiki '''Nuhi Rexhepi''' (1942–2026) ishte një profesor universiteti, studiues i letërsisë dhe filolog i njohur kosovar, i cili dha një kontribut të rëndësishëm në zhvillimin e arsimit të lartë dhe në metodologjinë e mësimdhënies së gjuhës shqipe.<ref>{{Cite web|title=Nuhi Rexhepi — Doktor i shkencave të filologjisë {{!}} Leksikoni|url=https://leksikonishqip.com/person/nuhi-rexhepi-1754|access-date=2026-07-09|website=Leksikoni i Magjistrave e Doktorëve|language=sq}}</ref> == Biografia == Nuhi Rexhepi ka lindur në Pogragjë të Gjilanit, ku kreu arsimin fillor ndërsa më pas përfundoi Shkollën Normale dhe diplomoi në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Prishtinës në vitin 1967. Karrierën e tij profesionale e nisi në arsimin fillor dhe të mesëm, për t'u angazhuar më vonë si asistent dhe profesor në Fakultetin e Filologjisë në Prishtinë, ku ligjëroi Historinë e Letërsisë Shqipe dhe Metodikën e Mësimdhënies, si dhe shërbeu në pozita drejtuese si shef katedre dhe prodekan. Në rrafshin shkencor, veprimtaria e tij u përqendrua në analizën kritike dhe metodologjike të teksteve shkollore, temë të cilën e shtjelloi gjerësisht në tezën e tij të doktoratës të mbrojtur në vitin 1995, duke hulumtuar interpretimin e letërsisë shqipe në kurrikulat e Kosovës përgjatë periudhës 1945–1990. Përveç punimeve akademike e pedagogjike, ai la pas edhe kontribute në fushën e biografisë historiografike, siç është monografia bashkautorësie e botuar në vitin 2022, duke mbetur i vlerësuar në historinë e arsimit bashkëkohor shqiptar për strukturimin e metodologjisë shkollore dhe edukimin e brezave të tërë të arsimtarëve.<ref>{{Cite web|title=Ndahet nga jeta Dr. Prof. Nuhi Rexhepi, profesor i Universitetit të Prishtinës dhe studiues i shquar i letërsisë shqipe|url=https://kultplus.com/ndahet-nga-jeta-dr-prof-nuhi-rexhepi-profesor-i-universitetit-te-prishtines-dhe-studiues-i-shquar-i-letersise-shqipe/|access-date=2026-07-09|language=sq}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Lindje 1942]] [[Kategoria:Vdekje 2026]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Profesorë shqiptarë]] [[Kategoria:Doktorë shkence shqiptarë]] mynbwkgxgwgxfda7kojn5ypm4ofdr0b Jani Kiço Lufi 0 403679 3022827 3007616 2026-08-06T05:35:06Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022827 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person | honorific_prefix = | name = Jani Kiço Lufi | honorific_suffix = Gjeneral major | native_name = | native_name_lang = | image = File:Люфи Ян Кичо.jpg | image_upright = | image_size = 250px | alt = | caption = | birth_date = 15 maj 1931 | death_date = 15 korrik 2023 | birth_place = [[Gjirokastër]], [[Shqipëri]] | death_place = [[Krasnodar]], [[Rusi]] | nickname = | birth_name = | allegiance = {{flagicon image|Flag of Albanian National Liberation Movement.svg}} [[Lëvizja Antifashiste Nacional-Çlirimtare|LANÇ]]<br>[[Republika Popullore e Shqipërisë]]<br>'''më vonë:'''<br>{{flag|Bashkimi Sovjetik}}<br>{{flag|Rusia}} | branch = [[File:State Emblem of the People's Republic of Albania.svg|20px]] [[Ushtria Popullore Shqiptare]] (deri më [[Albanian-Soviet split|1961]])<br>[[File:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Ushtria Sovjetike]]<br>{{flagicon image|Banner of the Armed Forces of the Russian Federation (obverse).svg}} [[Forcat e Armatosura të Rusisë]] | branch_label = <!--"Branch" or "Service"--> | serviceyears = gjithsej 48 vjet | rank = [[File:CCCP army Rank general-major infobox.svg|20px]] [[Gjeneral major]] | servicenumber = | unit = | commands = [[197th Motor Rifle Division]]<br>[[12th Rifle Corps]]<br>[[North Caucasus Military District]]<br>[[Southern Military District]] | known_for = | battles = [[Shqipëria në Luftën e Dytë Botërore]]<br>[[Lufta e Ftohtë]] | battles_label = | awards = [[File:SU Order of the Red Star ribbon.svg|25px]] [[Order of the Red Star]]<br>[[File:SU Order For Service to the Homeland in the Armed Forces of the USSR 1st class ribbon.svg|25px]] [[Order "For Service to the Homeland in the Armed Forces of the USSR"]] | alma_mater = | spouse = <!--{{marriage|name|start date|end date}}; add spouse if reliably sourced--> | children = 2 | relations = | signature = | website = <!--{{URL|example.com}}--> }} '''Jani Lufi''' (rusisht Яны Кичо Люфи; 15 maj 1931 - 15 korrik 2023), i njohur gjithashtu si Yan Konstantinovich Lyufi, ishte një gjeneral major [[Shqiptarët|shqiptar]] i [[Forcat e Armatosura Sovjetike|Forcave të Armatosura Sovjetike]]. Ai komandoi Divizionin e 197-të të Pushkëve të Motorizuara nga viti 1973 deri në vitin 1977 dhe shërbeu si Shef i Shtabit të Korpusit të 12-të të Ushtrisë në Distriktin Ushtarak të Kaukazit të Veriut nga viti 1977 deri në vitin 1991. Më vonë, mori rolin e Inspektorit brenda Grupit të Inspektoratit të Komandës së Përbashkët Strategjike të Distriktit Ushtarak Jugor të [[Forcat e Armatosura të Rusisë|Forcave të Armatosura Ruse]], duke shtuar një shtresë tjetër në shërbimin e tij të gjerë ushtarak. == Jeta e hershme == Jan Lufi lindi në fshatin Sofratik, që ndodhet në qendër të rrethit të [[Gjirokastra|Gjirokastrës]] në [[Toskëria|jug të Shqipërisë]]. Ai lindi në një [[Shqiptarët|familje patriotike shqiptare]]. Në moshën shtatë vjeç, përjetoi vdekjen e të atit dhe në moshën tetë vjeç filloi shkollën. Megjithatë, arsimi i tij u ndërpre në vetëm një vit për shkak të [[Pushtimi italian i Shqipërisë|pushtimit italian të Shqipërisë]], duke çuar në mbylljen e shkollave. Në mars të vitit 1944, nëna e tij vdiq dhe nga prilli i vitit 1944 e tutje, Lutfiu u bë partizan i [[Lëvizja Nacional-Çlirimtare|LANÇ-it]]. Përvoja e tij e parë luftarake si partizan vullnetar i ri ndodhi më 9 qershor 1944. Një batalion ngriti një pritë në rrugën që të çonte në qytetin e Delvinës, duke parashikuar kalimin e një konvoji gjerman kamionësh që transportonin ushtarë në rrugë për të përforcuar garnizonin e atij qyteti. Sulmi i papritur dështoi dhe pas një beteje të shkurtër, partizanët u tërhoqën në male. == Karriera në Bashkimin Sovjetik == Në pranverën e vitit 1950, pasi kishte mbaruar Shkollën Ushtarake “Skënderbej”, Lufi ishte një nga 150 kadetët e dërguar në Shkollën e Bashkuar Ushtarake të sapokrijuar në Tiranë. Aftësitë e tij ushtarake e çuan shpejt në pozicionin e komandantit të togës deri në vjeshtën e vitit 1951.<ref>{{Cite web|title=Njihuni me partizanin shqiptar që u bë gjeneral i ushtrisë ruse, ambasada publikon mesazhin (FOTO) {{!}} Gazeta Shqip|url=https://gazeta-shqip.com/kryesoret/njihuni-me-partizanin-shqiptar-qe-u-be-gjeneral-i-ushtrise-ruse-ambasada-publikon-mesazhin-foto/|access-date=2023-12-17|website=gazeta-shqip.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=(Video) Festa e Çlirimit/ Televizioni rus kujton Enver Hoxhën, nxjerr gjeneralin shqiptar që jeton në Rusi|url=https://top-channel.tv/2020/12/03/video-festa-e-clirimit-televizioni-rus-kujton-enver-hoxhen-nxjerr-gjeneralin-shqiptar-qe-jeton-ne-rusi/|access-date=2023-12-17|website=top-channel.tv|language=en-US}}</ref> Gjatë viteve, përkushtimi dhe lidershipi i Lufit e çuan atë në role të ndryshme, përfshirë komandën e batalionit të kadetëve në vitin 1957. Arsimi i tij ushtarak vazhdoi dhe deri në vitin 1959, ai e gjeti veten duke studiuar në Akademinë Ushtarake MV Frunze në Bashkimin Sovjetik.<ref>{{Cite web|last=tirana|date=2020-11-29|title=Gjenerali Jani Kiço Lufi – partizani shqiptar që iku në Rusi, dhe u bë gjeneral i ushtrisë ruse…|url=https://tirananews.al/gjenerali-jani-kico-lufi-partizani-shqiptar-qe-iku-ne-rusi-dhe-u-be-gjeneral-i-ushtrise-ruse/|access-date=2023-12-17|website=TiranaNews|language=en-US}}</ref> Megjithatë, marrëdhëniet e tendosura midis [[Shqipëria|Shqipërisë]] dhe [[Bashkimi Sovjetik|BRSS-së]] paraqitën sfida. Mungesa e rastësishme e Lufit gjatë një pushimi e shpëtoi atë nga persekutimet e orkestruara nga [[Enver Hoxha]] kundër shqiptarëve me arsim sovjetik. I palëkundur, ai përfundoi studimet në Bashkimin Sovjetik, duke marrë kartën e identitetit të oficerit në vitin 1962.<ref>{{Cite web|title=Jani Lufi, the partisan who became a general in the Soviet army, has passed away|url=https://www.voxnews.al/english/kosovabota/ndahet-nga-jeta-jani-lufi-partizani-qe-u-be-gjeneral-ne-ushtrine-sovj-i44484|access-date=2023-12-17|website=Vox News|language=en}}</ref> Pas akademisë, Lufi mori role komanduese, nga një batalion në regjimentin e 201-të të pushkëve të motorizuara në regjimentin e 32-të të motorizuar të Danubit, duke demonstruar përsosmëri në lidership. Arritjet e tij ushtarake i dhanë gradën e gjeneral major në vitin 1983. == Pas shërbimit dhe jeta e mëvonshme == Pasi doli në pension në vitin 1989, Gjeneral Major Lufi u vendos në [[Krasnodari|Krasnodar]], ku u përfshi aktivisht në shërbimin publik. Duke udhëhequr organizatën "Vëllazëria e Përgjithshme" dhe duke shërbyer si asistent i kryetarit të bashkisë së Krasnodarit nga viti 2002 deri në vitin 2008, ai vazhdoi të kontribuonte në komunitetin e tij. Në vitin 2012, Lufi mori rolin e inspektorit në grupin e inspektorëve të Komandës së Bashkuar Strategjike të Distriktit Ushtarak Jugor, duke marrë pjesë aktive në edukimin ushtarako-patriotik dhe duke mbrojtur interesat e veteranëve. Lufi, një autor i shquar, shkroi librin "Nga partizan shqiptar te gjeneral sovjetik", duke ofruar njohuri mbi jetën e tij të jashtëzakonshme. Ai vdiq më 21 korrik 2023. == Familja == Jani Lufi u martua me Julia Sergeevna Filaksenova-n në vitin 1965. Ata patën dy djem, Andrey-n dhe Konstantinin. == Refererime == {{Reflist}} [[Kategoria:Njerëz nga Gjirokastra]] [[Kategoria:Vdekje 2023]] [[Kategoria:Lindje 1931]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] 08u7z8a8fv1b4qcsbw0ms3f78z0pgs7 Rudolf Turkaj 0 403686 3022828 3007645 2026-08-06T05:35:16Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022828 wikitext text/x-wiki {{short description|Futbollist shqiptar}} {{Infobox football biography |name = Rudolf Turkaj |image = |full_name = <!-- If different--> |birth_date = 3 shkurt 1995 |birth_place = [[Lezhë]], Albania |height = 1.87 m |position = [[Centre-back]] |currentclub = [[KF Trepça|Trepça]] |clubnumber = 95 |youthyears1 = 2011–2014 |youthclubs1 = [[Shkëndija Tiranë]] |years1 = 2014–2016 |clubs1 = [[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] |caps1 = 11 |goals1 = 0 |years2 = 2016–2017 |clubs2 = [[KF Shënkolli|Shënkolli]] |caps2 = 21 |goals2 = 0 |years3 = 2017–2019 |clubs3 = [[KF Iliria Fushë-Krujë|Iliria Fushë-Krujë]] |caps3 = 42 |goals3 = 6 |years4 = 2019–2023 |clubs4 = [[KF Laçi|Laçi]] |caps4 = 97 |goals4 = 4 |years5 = 2023–2024 |clubs5 = [[FC Martigues|Martigues]] |caps5 = 3 |goals5 = 0 |years6 = 2024–2025 |clubs6 = [[FC Suhareka|Suhareka]] |caps6 = 17 |goals6 = 0 |years7 = 2025 |clubs7 = [[FC Istiklol|Istiklol]] |caps7 = 7 |goals7 = 1 |years8 = 2026 |clubs8 = [[KF Ferizaj|Ferizaj]] |caps8 = 7 |goals8 = 0 |years9 = 2026– |clubs9 = [[KF Trepça|Trepça]] |caps9 = 0 |goals9 = 0 |nationalyears1 = 2022– |nationalteam1 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] |nationalcaps1 = 2 |nationalgoals1 = 0 |medaltemplates = |club-update = 22 qershor 2026 |nationalteam-update = 28 prill 2023 }} '''Rudolf Turkaj''' (lindur më [[3 shkurt]] [[1995]]) është një [[futbolli]]st [[Shqiptarët|shqiptar]].<ref>{{cite news|url=https://albeu.com/sport/ish-mbrojtesi-i-lacit-dhe-i-kombetares-shqiptare-rudolf-turkaj-prane-marreveshjes-me-klubin-e-ri/918912/|title=Ish-mbrojtësi i Laçit dhe i Kombëtares shqiptare, Rudolf Turkaj pranë marrëveshjes me klubin e ri|work=albeu.com|language=sq|date=9 korrik 2026}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Turkaj, Rudolf}} [[Kategoria:Lindje 1995]] [[Kategoria:Futbollistë nga Lezha]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren shqiptare]] [[Kategoria:Futbollistë në Shkëndija Tiranë]] [[Kategoria:Futbollistë në KS Besëlidhja Lezhë]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Shënkolli]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Iliria Fushë-Krujë]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Laçi]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Ferizaj]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Trepça]] {{sport-cung}} lfj32ld6c7lzk9ksci4ep5zuge367vq Fran Frankoviç 0 403688 3022829 3007657 2026-08-06T05:35:26Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022829 wikitext text/x-wiki '''Fran Frankoviç''' ( [[Drenova (kthjellim)|Drenova]], [[27 Shtator|27 shtator]] [[1849]] &#x2013; [[Drenova (kthjellim)|Drenova]], [[27 korrik]] [[1924]] ), profesor [[Kroacia|kroat]], pedagog, autor i abetares së parë kroate. == Biografia == Në fund të shekullit të 19-të dhe fillim të shekullit të 20-të, në vitet e lindjes dhe zhvillimit të sistemit arsimor kroat në [[Istria]], Prof. Fran Frankoviç, për atë kohë dhe epokë, dha një kontribut të paçmuar në atë zhvillim. Nëpërmjet punës dhe zellit të tij, ekspertizës, njohurive të shkëlqyera të kroatishtes dhe gjuhëve të tjera, si dhe aktiviteteve të tij më të gjera jashtë shkollës, ai u bë një nga punëtorët e famshëm të arsimit të Istrës, Rijekës dhe veçanërisht të rajonit të Kastavës. Për shkak të kontributit të tij arsimor dhe pedagogjik, ai u quajt '''"babai i mësimdhënies istriane".''' Në [[1872|vitin 1872,]] ai përfundoi klasën e tetë dhe provimin e pjekurisë në gjimnazin Velika Gimnazija në [[Rijeka|Rijekë]]. Duhet theksuar se asokohe të njëjtin gjimnaz e ndoqën edhe rilindësit e Istrias, Vjekoslav Spinčić, Matko Laginja dhe Matko Mandić. Kështu, Fran Frankoviç i takoi këta përfaqësues të ardhshëm të lëvizjes kombëtare kroate në Istria shumë herët. Ndërsa më vonë ata i përqendruan aktivitetet e tyre në luftën politike, Fran Frankoviç e gjeti veten në arsim si një praktikues i njohur. Por puna e tyre dhe lufta për të drejtat kombëtare do të ndikonin në bindjet dhe qëndrimin politik të Fran Frankoviçit. Ai u diplomua në Fakultetin e Filozofisë në Pragë dhe Vjenë. Pas përfundimit të studimeve, Fran Frankoviç u vlerësua me vendin e parë në gjimnazin e Rijekës, por shpejt, ndoshta me nxitjen e Vjekoslav Spinçiç, ai filloi të punonte në Shkollën e Mësuesve të Koperit. Pasi punoi në shkollën e Koperit për 26 vjet, për shkak të rrethanave politike, shkolla u zhvendos në [[Kastav]] në vitin 1906 dhe Fran Frankoviç u bë drejtor i saj. Drejt fundit [[1909|të vitit 1909,]] Fran Frankoviç i përkeqësohet gjendja shëndetësore, kështu që drejtimi u mor përsipër nga Prof. [[Vladimir Nazor]] . Përveç punës së tij të palodhur pedagogjike, Fran Frankoviç arriti të shkruante edhe "Udhëzuesin e Parë Kroat për Fillestarë", i cili u botua [[1889|në vitin 1889.]] Botimi i Vjenës nga [[1911|viti 1911]] është ruajtur. Për shkak të sëmundjes, lodhjes dhe dëshirës së tij, ai doli në pension [[1910|në vitin 1910.]] Figura e madhe e lëvizjes së mësuesve të Istrias pësoi një fat të trishtuar. Ai u sëmur gjithnjë e më shumë, por edhe me shëndet kaq të dobët, ai ishte president i Sallës së Leximit Popullor në Rijeka (e themeluar në [[1856|vitin 1856]] ), për të cilën u ngacmua nga autoritetet pushtuese. Ai ishte iniciatori konceptual dhe një nga themeluesit e Sallës së Leximit Popullor në Drenovë, e themeluar në vitin 1908. Kontrollet e ashpra dhe të shpeshta në shtëpi gjatë kohës së d'Annunzio ishin shkaku i goditjes në tru [[1920|në vitin 1920.]] Në [[1923|vitin 1923,]] ai u transferua nga Rijeka në vendlindjen e tij, Drenovë, ku menjëherë pas vdekjes së tij, në vjeshtën [[1924|e vitit 1924]], u hap një Shkollë Fillore Kroate në shtëpinë e tij të lindjes (Drenova, Tonići 8), e cila funksionoi atje deri në ndërtimin e një ndërtese të re shkollore [[1930|në vitin 1930]] në një zonë të quajtur Tunić në Gornja Drenovë. Drenova i bëri homazh birit të saj të madh duke e emëruar shkollën e sapo ndërtuar në vitin 1987 Shkolla Fillore "Fran Franković".<ref>{{citation|title=Arhivirana kopija|url=http://www.os-ffrankovic-ri.skole.hr/|archive-url=https://web.archive.org/web/20090815092948/http://www.os-ffrankovic-ri.skole.hr/|archive-date=15 gusht 2009|access-date=2 nëntor 2009}}</ref> Fran Frankoviç ka një vend të nderuar dhe të merituar, jo vetëm midis edukatorëve të shquar në [[Istria]], por edhe në Kroaci. == Shih edhe == * [[Arsimi në Kroaci]] == Referime == [[Kategoria:Lindje 1849]] [[Kategoria:Njerëz nga Rijeka]] [[Kategoria:Pedagogë kroatë]] [[Kategoria:Shkrimtarë kroatë]] [[Kategoria:Vdekje 1924]] 5jbkn3pevwc5xw9awmxog19dxicnn7a Anis Mehmeti 0 403689 3022830 3007669 2026-08-06T05:35:36Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022830 wikitext text/x-wiki {{short description|Futbollist shqiptar}} {{Infobox football biography | name = Anis Mehmeti | image = | image_size = | caption = | full_name = Anis Mehmeti | birth_date = 9 janar 2001 | birth_place = [[Islington]], Angli | height = {{convert|1.80|m|order=flip}} | position = [[Midfielder (association football)|Attacking midfielder]] | currentclub = [[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]] | clubnumber = 33 | youthyears1 = {{0|0000}}–2015 | youthclubs1 = [[Fulham F.C.|Fulham]] | youthyears2 = 2016–2017 | youthclubs2 = [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] | youthyears3 = 2017–2019 | youthclubs3 = [[Norwich City F.C.|Norwich City]] | years1 = 2019–2020 | clubs1 = [[Woodford Town F.C.|Woodford Town]] | caps1 = 11 | goals1 = 1 | years2 = 2020–2023 | clubs2 = [[Wycombe Wanderers F.C.|Wycombe Wanderers]] | caps2 = 88 | goals2 = 19 | years3 = 2023–2026 | clubs3 = [[Bristol City F.C.|Bristol City]] | caps3 = 123 | goals3 = 25 | years4 = 2026– | clubs4 = [[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]] | caps4 = 18 | goals4 = 2 | nationalyears1 = 2017 | nationalteam1 = [[Kombëtarja shqiptare nën-17 e futbollit|Shqipëria nën-17]] | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja shqiptare nën-19 e futbollit|Shqipëria nën-19]] | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2021 | nationalteam3 = [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|Shqipëria nën-21]] | nationalcaps3 = 3 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2023– | nationalteam4 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] | nationalcaps4 = 5 | nationalgoals4 = 0 | club-update = 22:57, 4 maj 2026 (UTC) | nationalteam-update = 3 qershor 2026 }} '''Anis Mehmeti''' (lindur më [[9 Janar]] [[2001]]) është një futbollist shqiptar i cili luan si mesfushor për [[Ipswich Town F.C.|Ipswich Town]].<ref>{{cite web|url=https://www.gazetatema.net/sport/zyrtare-hap-i-madh-ne-karriere-anis-mehmeti-ndryshon-ekip-i540275|title=ZYRTARE: Hap i madh në karrierë, Anis Mehmeti ndryshon ekip|publisher=Gazeta Tema|language=sq|date=23 janar 2026|access-date=23 janar 2026}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Mehmeti, Anis}} [[Kategoria:Lindje 2001]] [[Kategoria:Futbollistë nga Londra]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren shqiptare]] [[Kategoria:Futbollistë në Fulham F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Tottenham Hotspur F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Norwich City F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Wycombe Wanderers F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Bristol City F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Ipswich Town F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Championship]] [[Kategoria:Futbollistë në Premier League]] {{fut-cung}} nler11khx1pxh90m4hldxzblfndom73 Free Birds 0 403690 3022831 3007672 2026-08-06T05:35:46Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022831 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Free Birds | director = [[Jimmy Hayward]] | screenplay = Jimmy Hayward<br />[[Scott Mosier]] | story = David I. Stern<br />[[John J. Strauss]] | producer = Scott Mosier | starring = {{Plainlist| * [[Owen Wilson]] * [[Woody Harrelson]] * [[Amy Poehler]] * [[George Takei]] * [[Colm Meaney]] * [[Keith David]] * [[Dan Fogler]] }} | cinematography = | editing = Chris Cartagena | music = [[Dominic Lewis]]<ref name="FilmMusic1">{{cite news|title=Dominic Lewis to Score 'Free Birds'|url=http://filmmusicreporter.com/2013/04/20/dominic-lewis-to-score-free-birds/|date=20 prill 2013|work=Film Music Reporter|access-date=22 prill 2013|archive-date=24 prill 2013|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130424013631/http://filmmusicreporter.com/2013/04/20/dominic-lewis-to-score-free-birds/}}</ref> | studio = [[Reel FX Animation Studios]] | distributor = [[Relativity Media]] | released = {{Film date|2013|11|1|}} | runtime = 91 minutes<ref>{{cite web|title=Free Birds (3D)|url=https://www.bbfc.co.uk/release/free-birds-q29sbgvjdglvbjpwwc0znzk3nja|work=[[British Board of Film Classification]]|access-date=1 nëntor 2013|archive-date=3 dhjetor 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203090750/https://www.bbfc.co.uk/release/free-birds-q29sbgvjdglvbjpwwc0znzk3nja|url-status=live}}</ref> | country = Shtetet e Bashkuara | language = Anglisht | budget = $55 million<ref name="BoxOfficeMojo">[https://www.boxofficemojo.com/title/tt1621039/ "Free Birds"]. [[Box Office Mojo]]. [[IMDb]]. Retrieved January 27, 2021.</ref> | gross = $110 million<ref name="BoxOfficeMojo"/> }} '''''Free Birds''''' (Shqip: ''Zogj të lirë'') është një [[film komedi]] [[Film fantastiko-shkencor|fantastiko-shkencor]] i animuar amerikan i vitit 2013 me regji nga [[Jimmy Hayward]], i cili bashkë-shkruan skenarin me producentin e filmit [[Scott Mosier]]. Në anglisht zërat bëhen nga [[Owen Wilson]], [[Woody Harrelson]], [[Amy Poehler]], [[George Takei]], [[Colm Meaney]], [[Keith David]], dhe [[Dan Fogler]]. Në film, dy gjela deti të quajtur Reggie dhe Jake kthehen pas në kohë në Ditën e parë të Falënderimeve për të hequr gjelat nga menyja e festave. ''Free Birds'' u prodhua nga [[Reel FX Creative Studios]] si filmi i tyre i 7-të i animuar me metrazh të plotë dhe [[Relativity Media]] si filmi i tyre i 4-të i animuar pas ''[[Monster House (film)|Monster House]]'' (2006), ''[[The Tale of Despereaux (film)|The Tale of Despereaux]]'' (2008), and ''[[9 (film i animuar 2009)|9]]'' (2009). Fillimisht i titulluar ''Turkeys'',<ref name="AboutNewTitle">{{cite news|last=Murray|first=Rebecca|title=Turkeys is Now Free Birds|url=http://movies.about.com/b/2013/03/27/turkeys-is-now-free-birds.htm|date=27 mars 2013|work=About.com|access-date=27 mars 2013|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511192413/http://movies.about.com/b/2013/03/27/turkeys-is-now-free-birds.htm|archive-date=11 maj 2013}}</ref> dhe i planifikuar për vitin 2014, filmi u publikua nga Relativity Media më 1 nëntor 2013. ''Free Birds'' fitoi 110 milionë dollarë në të gjithë botën kundrejt një buxheti prej 55 milionë dollarësh<ref>{{cite web|title=Biggest Box-Office Bombs of 2013|url=https://www.businessinsider.com/biggest-box-office-bombs-2013-12#17-free-birds-relativity-6|access-date=21 korrik 2022|website=Business Insider|archive-date=18 mars 2023|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230318162948/https://www.businessinsider.com/biggest-box-office-bombs-2013-12#17-free-birds-relativity-6|url-status=live}}</ref> dhe mori vlerësime negative nga kritikët, por që atëherë ka fituar një numër të madh ndjekësish.<ref name=":0">{{Cite web|last=tmnstaff|date=2023-11-27|title=Have you seen…'Free Birds (2013)'|url=https://tigermedianet.com/?p=76643|access-date=2025-12-06|website=Tiger Media Network|language=en-US}}</ref> Filmi u nominua për [[Annie Award]] për Arritje të Jashtëzakonshme për Muzikë në një Prodhim të Metrazhit të Gjatë. ==Përmbajtja== Në ditët e sotme, një [[Gjel deti (shpend)|gjel deti]] me emrin Reggie, i cili jeton në një fermë me kullota të lira, shqetësohet gjithmonë për [[Dita e Falënderimeve|Ditën e Falënderimeve]] sepse gjelat janë pjata kryesore, dhe përpjekjet e tij për të paralajmëruar kopenë e tij injorante e kanë bërë atë të përjashtuar. Kur [[Presidenti i Shteteve të Bashkuara]] mbërrin në fermë për [[Prezantimi Kombëtar i Gjelit të Falënderimeve|Prezantimin Kombëtar të Gjelit të Falënderimeve]], të cilin kopeja e ngatërron me fermerin që i merr të gjithë për t'i vrarë, ata e hedhin Reggie jashtë kafazit për të shpëtuar veten. Vajza e presidentit e gjen atë dhe vendos që ai duhet të quhet gjeli i falur, duke shkuar aq larg sa të bëjë sikur qan në mënyrë që shtypi të bjerë dakord me të. Kur Reggie çohet në [[Camp David]], ai i nënshtrohet një jete me [[pica]] dhe duke parë [[telenovela]] spanjolle. Një natë, megjithatë, ai rrëmbehet nga një gjel deti me emrin Jake, i cili pretendon se është udhëzuar nga një qenie e quajtur "Gjeli i Madh" me "Dorezën e Shenjtë të Kohës" për të marrë Reggie dhe për t'u kthyer pas në kohë në Ditën e parë të Falënderimeve për të hequr gjelat nga menyja. Ata vjedhin një makinë kohe të kontrolluar nga një inteligjencë artificiale e quajtur S.T.E.V.E. (Space Time Exploration Vehicle Envoy) nga një strukturë qeveritare dhe udhëtim në kohë deri në tre ditë para Ditës së Falënderimeve të parë në vitin 1621. Kur ata mbërrijnë, ata bien në pritë nga [[Etërit Pelegrinë|Pelegrinët]], por shpëtohen nga një tufë gjelash të udhëhequr nga Broadbeak. Tufa jetonte në pemë, por u detyrua të lëvizte nën tokë kur Pelegrinët mbërritën në [[Plymouth, Massachusetts|Plymouth]]. Broadbeak i cakton Reggie dhe vajzës së tij Jenny të hapin kurthet e gjelave të Pelegrinëve, ndërsa Jake dhe vëllai i saj Ranger spiunojnë Pelegrinët. Jake dhe Ranger zbulojnë se Pelegrinët po përgatiten për Ditën e Falënderimeve me kasollen e tyre të armëve. Ndërkohë, Jenny nuk beson se Reggie është në të vërtetë nga e ardhmja, megjithëse është e impresionuar nga mënyra e tij aksidentale e hapjes së kurtheve. Ata kapen nga Myles Standish, por Reggie e dërgon Jenny në orbitë në bordin e S.T.E.V.E., duke vërtetuar historinë e tij. Ai sugjeron të shkojnë në të ardhmen me të, por ajo refuzon të largohet nga tufa. Jake i tregon Reggie për historinë e tij dhe misionin e caktuar. Duke u rritur brenda një ferme fabrike, çdo anëtar i familjes së tij u ushqe me formulë si zogj, përveç tij, sepse nëna e tij e mbante të fshehur nga shkencëtarët punëtorë. Një natë, ajo i ngarkoi detyrën të arratisej me një tufë vezësh në mënyrë që të fillonte tufën e tij. Ai arriti të arratisej, por vezët u morën nga shkencëtarët. Pak më vonë, u shfaq Gjeldeti i Madh dhe ia dha misionin e tij. Jake beson se ndalimi i gjelave të detit që të bëheshin darka të Falënderimeve do të kompensojë dështimin e tij për familjen e tij. Reggie me ngurrim pranon planin e Jake për të sulmuar Pelegrinët. Ata shkatërrojnë kasollen e armëve dhe shpëtojnë miqtë e Ranger që nuk shpëtuan, Amosin dhe Furleyn. Megjithatë, Jake aksidentalisht lë një gjurmë [[baruti]] në shtëpinë e kopesë me një [[bri baruti]] të vjedhur nga Standish. Pelegrinët kapin mjaftueshëm nga kopeja për Falënderimet dhe Broadbeak sakrifikon jetën e tij për të ndihmuar gjelat e mbetur të arratisen. Duke ndjerë se e ka zhgënjyer kopenë, Reggie kthehet në të tashmen, ku zbulon nga S.T.E.V.E. dhe tre versione alternative të vetes se ai është Gjeldeti i Madh. Reggie udhëton në kohë në natën kur Jake e la familjen e tij në dëshpërim për ta dërguar në misionin e tij me një dorezë të artë dere nga Kampi David për ta quajtur Doreza e Kohës së Shenjtë. Jenny bëhet udhëheqësja e re e kopesë dhe urdhëron gjelat e mbetur të përgatiten për një sulm ndaj Kolonisë Plymouth. Jake, Jenny dhe Ranger udhëheqin sulmin ndaj [[Kolonia Plymouth|Kolonisë Plymouth]] pikërisht kur mbërrijnë [[Wampanoagët]]. Reggie kthehet në vitin 1621 për të ndaluar sulmin, duke e zënë pa dashje Standish në kurth në rrjedhën e kohës. Nëpërmjet S.T.E.V.E. dhe një shpërndarësi picash, Reggie bind pelegrinët dhe Wampanoagët se pica është një ushqim më i mirë për Falënderimet sesa gjelat, duke përjashtuar llojin e tyre nga tradita. Ai vendos të qëndrojë në vitin 1621 ndërsa Jake dhe S.T.E.V.E. kërkojnë aventura të reja. Në një skenë në mes të titrave, Jake kthehet me S.T.E.V.E te Reggie dhe Jenny vetëm dy sekonda pas largimit të tij, duke mbajtur një rosë dhe një pulë, duke pyetur për ekzistencën e një [[turducken]]. ==Zërat== {| class="wikitable" ! align="center"|Roli ! align="center"|Zëri në origjinal ! align="center"|Dubluar në shqip |- | Reggie || [[Owen Wilson]] || [[Genti Deçka]] |- | Jake || [[Woody Harrelson]] || [[Pjerin Vlashi]] |- | Jenny || [[Amy Poehler]] || [[Anisa Dervishi]] |- | S.T.E.V.E. || [[George Takei]] || [[Erion Dushi]] |- | Myles Standish || [[Colm Meaney]] || [[Ervin Bejleri]] |- | Ranger || [[Jimmy Hayward]] || [[Vasjan Lami]] |- | Leatherbeak || [[Jimmy Hayward]] || [[Xhelil Aliu]] |- | Amos || [[Carlos Alazraqui]] || [[Andi Begolli]] |} == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.imdb.com/title/tt1621039/ ''Free Birds''] në [[IMDb]] [[Kategoria:Filma të animuar amerikanë]] [[Kategoria:Filma të animuar]] [[Kategoria:Filma 2013]] [[Kategoria:Filma të animuar 2013]] [[Kategoria:Filma të animuar amerikanë 2013]] n4a3729n7m6kjx4kict1jznyhmbm0hh Aruba Dushi Tera 0 403693 3022832 3011706 2026-08-06T05:35:56Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022832 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Aruba Dushi Tera.ogg|parapamje|Kënga "Aruba Dushi Tera" (instrumentale).]] '''{{Lang|pap|Aruba Dushi Tera|italic=no}}''' (në shqip: ''Aruba Tokë e Dashur'') është [[himni kombëtar]] i [[Aruba|Arubës]]. U shkrua nga Juan Chabaya Lampe (i njohur gjithashtu si Padu del Caribe) dhe u kompozua nga Rufo Wever. == Historia == Kënga u kompozua fillimisht në vitin 1951 si një vals tradicional, shumë kohë përpara se Aruba të fitonte statusin e saj të pavarur administrativ brenda Mbretërisë Holandeze.<ref>{{Cite web|url=https://www.aruba.com/us/about-aruba/aruba-history-and-culture/anthem-and-flag|title=Aruba's Anthem and Flag|website=Aruba.com|access-date=2023-10-25}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Në atë kohë, ajo përbëhej vetëm nga dy strofa. Kënga u bë menjëherë jashtëzakonisht e njohur në ishull për shkak të ritmit të saj të gëzueshëm dhe fjalëve patriotike që lavdëronin bukurinë e ishullit. Kur Aruba po përgatitej të miratonte simbolet e saj kombëtare në vitet 1970, një komitet i posaçëm zgjodhi "Aruba Dushi Tera" për t'u bërë himni zyrtar. Për ta bërë atë më të plotë, në vitin 1976 u shtua një strofë e tretë nga shkrimtari Hubert Booi. Kënga u miratua zyrtarisht si himn më 18 mars 1976.<ref>{{Cite web|url=https://historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&view=article&id=29&Itemid=41&lang=en|title=National Anthem of Aruba|website=Historia di Aruba|access-date=2023-10-25}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Kjo datë festohet sot e kësaj dite në të gjithë ishullin si Dita e Flamurit dhe Himnit. == Referime == <references /> [[Kategoria:Himne kombëtare]] [[Kategoria:Arubë]] g8464wlcz4huntai1h791hb872rkaqt ISO 3166 0 403695 3022833 3008773 2026-08-06T05:36:06Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#padukshëm|simbole të padukshme]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022833 wikitext text/x-wiki '''ISO 3166''' është një standard ndërkombëtar i publikuar nga [[Organizata Ndërkombëtare për Standardizim]] (ISO), i cili përcakton kode unike për emrat e vendeve dhe territoreve.<ref>{{Cite web|url=https://www.iso.org/standard/72482.html|title=ISO 3166-1:2020 – Codes for the representation of names of countries and their subdivisions|publisher=International Organization for Standardization (ISO)|access-date=11 korrik 2026}}</ref> == Kodi ISO 3166-1 == Sipas standardit ISO 3166-1, Aruba ka këto kode: {| class="wikitable" ! Lloji i kodit ! Kodi ! Përshkrimi |- | Alpha-2 | '''AW''' | Kodi me dy shkronja. |- | Alpha-3 | '''ABW''' | Kodi me tre shkronja. |- | Numerik | '''533''' | Kodi numerik. |} Këto kode përdoren nga organizata ndërkombëtare, administrata shtetërore, bankat dhe sistemet informatike për identifikimin standard të Arubës.<ref>{{Cite web|url=https://vocabs.cbs.nl/cbs_geo/nl/page/?clang=en&uri=https%3A%2F%2Fvocabs.cbs.nl%2Fgeo%2Fdef%2FISO-3166-1%2F533|title=ISO 3166-1: Aruba (533)|publisher=Statistics Netherlands (CBS)|access-date=11 korrik 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[ISO 3166]] * [[Aruba]] == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:ISO 3166]] [[Kategoria:Arubë]] expjsqe9adold6d0b9cg3pjdeyn5316 ISO 3166-2:AW, ABW, 533 0 403696 3022834 3007709 2026-08-06T05:36:16Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#padukshëm|simbole të padukshme]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022834 wikitext text/x-wiki == AW == '''AW''' është kodi '''Alpha-2''' i [[ISO 3166-1]] i caktuar për [[Aruba]]. Ai përbëhet nga dy shkronja dhe përdoret për identifikimin ndërkombëtar të Arubës, përfshirë domenin e nivelit të lartë '''.aw''', si dhe në shumë sisteme informatike dhe administrative.<ref>{{Cite web|url=https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:AW|title=ISO 3166-1: AW|publisher=International Organization for Standardization (ISO)|access-date=11 korrik 2026}}</ref> == ABW == '''ABW''' është kodi '''Alpha-3''' i [[ISO 3166-1]] për [[Aruba]]. Ai përbëhet nga tre shkronja dhe përdoret në databaza ndërkombëtare, dokumente zyrtare dhe sisteme statistikore për identifikimin e Arubës.<ref>{{Cite web|url=https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:AW|title=ISO 3166-1: ABW|publisher=International Organization for Standardization (ISO)|access-date=11 korrik 2026}}</ref> == 533 == '''533''' është kodi '''numerik''' i [[ISO 3166-1]] për [[Aruba]]. Ky kod përdoret në shkëmbimin ndërkombëtar të të dhënave dhe në sisteme kompjuterike ku kërkohet identifikimi numerik i shteteve dhe territoreve.<ref>{{Cite web|url=https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:AW|title=ISO 3166-1: 533|publisher=International Organization for Standardization (ISO)|access-date=11 korrik 2026}}</ref> == Referime == {{Reflist}} onlfz3s56lg4b9klxwxhugql1t3bs46 EKesco 0 403705 3022835 3007758 2026-08-06T05:36:26Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022835 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:eKesco}} '''eKesco''' është një aplikacion mobil dhe platformë elektronike e dedikuar për menaxhimin e shërbimeve të [[Energjia elektrike në Kosovë|energjisë elektrike]] për konsumatorët në [[Kosova|Kosovë]]. Aplikacioni u mundëson përdoruesve të regjistrojnë llogaritë e tyre të konsumit, të shikojnë faturat mujore dhe të kryejnë pagesa në mënyrë elektronike, pa pasur nevojë të vizitojnë sportelet e pagesave.<ref>{{Cite web|title=eKesco|url=https://fatura.kesco-energy.com/|access-date=2026-07-11|website=KESCO|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=eKesco - Fatura Online - Apps on Google Play|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.kescoenergy.ekesco&hl=en|access-date=2026-07-11|website=play.google.com|language=en}}</ref> Platforma ofron funksione të ndryshme për administrimin e llogarisë së konsumatorit, duke përfshirë historikun e faturave dhe pagesave, kontrollimin e gjendjes së detyrimeve, si dhe marrjen e njoftimeve për faturat e reja ose ndryshime që lidhen me llogarinë. Aplikacioni është projektuar për të ofruar qasje të shpejtë dhe të sigurt në shërbimet elektronike nga pajisjet mobile. eKesco përfaqëson një pjesë të digjitalizimit të shërbimeve për konsumatorët e energjisë elektrike në Kosovë, duke synuar lehtësimin e procesit të pagesave dhe menaxhimit të llogarive. Përmes përdorimit të teknologjive moderne, platforma synon të përmirësojë përvojën e përdoruesve dhe të rrisë efikasitetin në ofrimin e shërbimeve elektronike. == Shiko edhe == * [[KESCO]] * [[KEDS]] * [[KOSTT]] * [[Korporata Energjetike e Kosovës|KEK]] == Referime == [[Kategoria:Kompania Kosovare për Furnizim me Energji Elektrike]] [[Kategoria:Energjia elektrike në Kosovë]] 7w9vk9oex9ha2rs4vhq9v57y7dpzpns KESCO 0 403706 3022836 3007759 2026-08-06T05:36:36Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022836 wikitext text/x-wiki '''KESCO''' ([[Anglisht]]: ''Kosovo Energy Supply Company'', [[shqip]]: ''Kompania Kosovare për Furnizim me Energji Elektrike'')<ref>{{Cite web|title=Ballina|url=https://www.kesco-energy.com/shq/ballina/|access-date=2026-07-11|website=www.kesco-energy.com|language=en}}</ref> është kompania e licencuar për [[Energjia elektrike në Kosovë|energjinë elektrike]] për konsumatorët në [[Kosova|Kosovë]]. Veprimtaria e saj mban energjinë elektrike për konsumatorët familjarë, komercialë dhe industrialë, si dhe ofrimin e tyre që lidhen me faturimin, faqet dhe kujdesin ndaj tyre, në mesin e rregullave ligjore dhe rregullative të sektorit të energjisë në Kosovë. Kompania ofron një lojë shërbimesh për menaxhimin e llogarive të llogarive, duke përfshirë lëshimin e faturave, pranimin e faqeve përmes kanaleve fizike dhe elektronike, si dhe platformat digjitale për qasje në të dhënat e konsumit dhe historikut të faqeve. Përmes teknologjive elektronike, KESCO synon të komunikojë me komunikimin me energji elektrike. KESCO operon në sektorin e energjisë elektrike në Kosovë në bashkëpunim me dhe operatorët e sistemit energjetik. Veprimtaria e saj rregullohet nga ndryshimet në fuqi dhe nga vendimet e autoritetit të rregullatorit të punës, ndërsa shërbimet e përqendruara në sigurimin e tyre do të jenë energjitë e saj dhe nga vendimet e tyre përmes kanaleve tradicionale dhe atyre digjitale. Vitet e fundit kompania ka lansuar aplikacionin [[eKesco]], si pjesë e programit të digjitalizimit. == Lidhje të jashtme == * [https://www.kesco-energy.com/ Faqja zyrtare e rrjetit] == Shiko edhe == * [[Energjia elektrike në Kosovë]] * [[eKesco]] * [[KEDS]] * [[KOSTT]] * [[Korporata Energjetike e Kosovës|KEK]] == Referime == [[Kategoria:Kompania Kosovare për Furnizim me Energji Elektrike]] [[Kategoria:Energjia elektrike në Kosovë]] 5unrjlpi7pjsiulyko92sgpiqmv4pqr Gjeografia e Karaibeve 0 403715 3022837 3013135 2026-08-06T05:36:46Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#padukshëm|simbole të padukshme]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022837 wikitext text/x-wiki {{Short description|Rajoni gjeografik i Karaibeve}} [[Skeda:Caribbean general map.png|thumb|220x220px|Harta e rajonit të Karaibeve.]] '''Gjeografia e Karaibeve''' studion tiparet fizike dhe natyrore të rajonit të [[Karaibet|Karaibeve]], një rajon që shtrihet në pjesën perëndimore të [[Oqeani Atlantik|Oqeanit Atlantik]]. Ai përfshin [[Deti i Karaibeve]], [[Antilet e Mëdha]], [[Antilet e Vogla]] dhe mijëra ishuj, ishuj të vegjël dhe shkëmbinj koralorë. Karaibet ndodhen ndërmjet [[Amerika e Veriut|Amerikës së Veriut]] dhe [[Amerika e Jugut]] dhe përbëjnë një nga rajonet më të rëndësishme tropikale në botë.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Caribbean-Sea|title=Caribbean Sea|publisher=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=11 korrik 2026}}</ref> == Pozita gjeografike == Rajoni kufizohet nga [[Gjiri i Meksikës]] në veriperëndim, [[Oqeani Atlantik]] në veri dhe lindje, ndërsa në jug nga brigjet e [[Venezuela|Venezuelës]], [[Kolumbia|Kolumbisë]] dhe vendeve të tjera të Amerikës së Jugut. Karaibet përbëhen nga më shumë se 7&nbsp;000 ishuj, ishuj të vegjël, shkëmbinj dhe brigje koralore.<ref>{{Cite web|url=https://education.nationalgeographic.org/resource/caribbean-region/|title=Caribbean Region|publisher=National Geographic|language=en|access-date=11 korrik 2026}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> == Relievi == Relievi i Karaibeve është shumë i larmishëm. [[Antilet e Mëdha]] karakterizohen nga vargmale, lugina dhe fusha pjellore, ndërsa shumë ishuj të [[Antilet e Vogla]] kanë prejardhje vullkanike. Disa ishuj, si [[Aruba]], [[Curaçao]] dhe [[Bonaire]], janë formuar kryesisht nga shkëmbinj gëlqerorë dhe koralorë.<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/|title=Aruba|publisher=The World Factbook|language=en|access-date=11 korrik 2026|archive-date=9 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109084020/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba|url-status=dead}}</ref> == Klima == Karaibet kanë klimë tropikale me temperatura të larta gjatë gjithë vitit. Reshjet ndryshojnë nga një ishull në tjetrin, ndërsa sezoni i uraganeve zgjat zakonisht nga qershori deri në nëntor. Ishujt jugorë, si Aruba, ndodhen jashtë brezit kryesor të uraganeve dhe kanë klimë më të thatë.<ref>{{Cite web|url=https://www.noaa.gov/|title=Atlantic Hurricane Season|publisher=NOAA|language=en|access-date=11 korrik 2026}}</ref> == Flora dhe fauna == Karaibet janë një nga rajonet me biodiversitetin më të pasur në botë. Në rajon gjenden pyje tropikale, mangrova, shkëmbinj koralorë dhe habitate detare me mijëra specie peshqish, zogjsh dhe gjitarësh. Flamingot, breshkat detare, iguanat, delfinët dhe koralet janë ndër elementët më karakteristikë të faunës së rajonit.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/activities/504/|title=Marine World Heritage|publisher=UNESCO|language=en|access-date=11 korrik 2026}}</ref> == Mjedisi dhe ruajtja == Ekosistemet e Karaibeve përballen me sfida si ndryshimet klimatike, ngritja e nivelit të detit, ndotja dhe zbardhja e koraleve. Shumë vende të rajonit kanë krijuar parqe kombëtare dhe zona të mbrojtura për ruajtjen e biodiversitetit dhe zhvillimin e turizmit të qëndrueshëm.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/|title=UNESCO World Heritage Centre|publisher=UNESCO|language=en|access-date=11 korrik 2026}}</ref> == Ekonomia == Pozita gjeografike e Karaibeve ka ndikuar në zhvillimin e transportit detar, peshkimit dhe turizmit. Plazhet tropikale, ujërat e kthjellëta, shkëmbinjtë koralorë dhe klima e ngrohtë e kanë bërë rajonin një nga destinacionet turistike më të vizituara në botë.<ref>{{Cite web|url=https://www.unwto.org/|title=UN Tourism|publisher=UN Tourism|language=en|access-date=11 korrik 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Karaibet]] * [[Deti i Karaibeve]] * [[Antilet e Mëdha]] * [[Antilet e Vogla]] * [[Aruba]] * [[Xhamajka]] * [[Kuba]] == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Karaibe]] [[Kategoria:Gjeografi]] [[Kategoria:Gjeografia e Amerikës së Veriut]] l2e4qfqsv7c5rqi7j1c7prqh035q2ju Little Fockers 0 403722 3022838 3007843 2026-08-06T05:36:56Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022838 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | director = [[Paul Weitz]] | writer = {{Plainlist| * [[John Hamburg]] * Larry Stuckey }} | producer = {{Plainlist| * [[Jane Rosenthal]] * [[Robert De Niro]] * [[Jay Roach]] * John Hamburg }} | starring = {{Plainlist| * Robert De Niro * [[Ben Stiller]] * [[Owen Wilson]] * [[Blythe Danner]] * [[Teri Polo]] * [[Jessica Alba]] * [[Laura Dern]] * [[Harvey Keitel]] * [[Dustin Hoffman]] * [[Barbra Streisand]] }} | cinematography = [[Remi Adefarasin]] | editing = {{Plainlist| * Greg Hayden * [[Leslie Jones (film editor)|Leslie Jones]] * [[Myron Kerstein]] }} | music = [[Stephen Trask]] | studio = {{Plainlist| * [[Universal Pictures]] * [[Paramount Pictures]] * [[Relativity Media]] * [[Tribeca Productions]] * Everyman Pictures * Nancy Tenenbaum Films }} | distributor = {{Plainlist| * Universal Pictures (Shtetet e Bashkuara dhe Kanada) * Paramount Pictures (Ndërkombëtar) }} | released = 22 dhjetor 2010 (Shtetet e Bashkuara | runtime = 98 minuta | country = Shtetet e Bashkuara | language = Anglisht | budget = $100 million | gross = $310.7 million<ref>[https://www.boxofficemojo.com/release/rl929203713/ "Little Fockers (2010)"]. [[Box Office Mojo]]. [[IMDb]]. Marrë më 6 prill 2015.</ref> }} '''''Little Fockers''''' është një [[film komedi]] amerikan i vitit 2010 me regji nga [[Paul Weitz]]. Është vazhdimi i ''[[Meet the Fockers]]'' (2004). [[Robert De Niro]], [[Ben Stiller]], [[Owen Wilson]], [[Blythe Danner]], [[Teri Polo]], [[Dustin Hoffman]], dhe [[Barbra Streisand]] ripërsërisin rolet e tyre nga filmat e mëparshëm, me [[Jessica Alba]], [[Laura Dern]], dhe [[Harvey Keitel]] që i bashkohen kastit. Historia ndjek Greg Focker i cili, pasi u emërua patriarku pasardhës i familjes nga vjehrri i tij Jack Byrnes, synon të provojë vlerën e tij. Pas suksesit komercial të dy filmave të parë, De Niro dhe Stiller morën secili një shpërblim prej 20 milionë dollarësh për rolet e tyre në filmin ''Little Fockers'', i cili kishte një buxhet prodhimi prej 100 milionë dollarësh. ''Little Fockers'' u publikua më 22 dhjetor 2010 nga [[Universal Pictures]] në Shtetet e Bashkuara dhe Kanada, dhe nga [[Paramount Pictures]] në tregjet ndërkombëtare, dhe fitoi 310.7 milionë dollarë me një buxhet prej 100 milionë dollarësh. Ai mori vlerësime negative nga kritikët. Një vazhdim i mëtejshëm, ''[[Focker-in-Law]]'', është planifikuar të dalë në vitin 2026. ==Përmbajtja== Pesë vjet pas martesës së tyre, Greg Focker dhe gruaja e tij Pam po përgatiten të festojnë ditëlindjen e pestë të binjakëve të tyre, Samantha dhe Henry, ndërsa planifikojnë të transferohen në një shtëpi të re. Megjithatë, gjërat shkojnë keq për Gregun kur vjehrrit e tij, Jack dhe Dina Byrnes, i vizitojnë, dhe Jack njofton se po kërkon pasardhësin e tij si kreu i familjes Byrnes. Kohët e fundit, Jack është diagnostikuar me një sëmundje të zemrës dhe është zemëruar nga shkurorëzimi i vajzës së tij Debbie nga burri i saj Bob. Ndërsa plani fillestar i Jack për të shpallur Bobin si pasardhësin e tij ka dështuar, dhe djali i tij Denny është një zhgënjim për të, ai vendos t'ia kalojë rolin Gregut, duke e quajtur atë "The Godfocker". Pavarësisht se Greg e pranon rolin me ngurrim, Jack mbetet skeptik dhe fillon të dyshojë tek Greg për pabesi. Prania e Sustengo, një ilaç për mosfunksionim erektil që Greg e promovon si një punë anësore, gjithashtu e bën Jackun të mendojë se ai nuk tërhiqet më seksualisht nga Pam. Për më tepër, ai fillon të dyshojë në aftësinë e tij për të siguruar jetesën për familjen e tij kur fillimisht ngurron të dërgojë fëmijët e tij në një shkollë private. Gjatë një konference mjekësore që promovonte Sustengon, Greg takon Bobin në një bar dhe ai i tregon atij për qëllimin fillestar të Jack për ta emëruar atë "Babai Bob" si pasardhësin e tij. Lehtësimi dhe lumturia e tij që po largohet nga familja e Jack e bën Gregun paksa të pakëndshëm. Ndërkohë, Jack përpiqet ta bindë Pam-in të marrë në konsideratë divorcin nga Greg dhe rinovimin e marrëdhënies së saj me ish-të fejuarin e saj Kevin Rawley, të cilin Jack mendon se është më i përshtatshëm financiarisht dhe personalisht për të. Përfundimisht, pas një përballjeje me Jack në një klinikë, Greg arratiset në shtëpinë e re të papërfunduar të tij dhe të Pamit, ku shfaqet Andi. Ajo përpiqet ta gëzojë atë, por pi shumë dhe i bën ngacmime seksuale. Duke e parë nga një dritare dhe duke e keqkuptuar situatën, një Jack i zhgënjyer largohet dhe i gënjen Pam-it dhe Dinës se nuk e gjen Gregun. Prindërit e Gregut, Bernie dhe Roz, bashkohen me familjen të nesërmen në festën e ditëlindjes së binjakëve. Të tërbuar nga pabesia e dukshme e Gregut, Jack e përfshihet në një sherr fizik me të, pavarësisht se Greg këmbëngul se po e refuzonte Andin. Sherri përfundon me Jackun që pëson një sulm në zemër dhe rrëzohet. Gregu merr shpejt kontrollin e situatës, duke u kujdesur për Jack. Ndërsa ndihmësit mjekësorë e marrin, Jack pranon me qetësi se e beson Gregun pasi vëzhgoi arterien e tij karotide, e cila mbeti e qëndrueshme ndërsa ai shpalli pafajësinë e tij. I impresionuar nga integriteti dhe mendimi i tij i shpejtë, Jack e miraton atë si "Gregfocker". Katër muaj më vonë, ditën e Krishtlindjeve, prindërit e Gregut dhe Pamit festojnë festat me ta në shtëpinë e tyre të re. Bernie i informon Gregun dhe Pamin se ai dhe Rozi e kanë shitur shtëpinë e tyre në Miami dhe po shpërngulen në Çikago, vetëm dy shtëpi larg shtëpisë së tyre. Xheku dhe Dina vendosin që edhe ata do të shpërngulen sepse duan të jenë afër nipërve e mbesave të tyre, megjithëse Gregu dhe Pami përpiqen t'i largojnë prindërit e tyre përkatës nga kjo ide. Në fund, Jack shikon video në YouTube të Gregut duke e tallur publikisht gjatë një fjalimi që promovonte Sustengon. ==Rolet== {{castlist| * [[Robert De Niro]] si Jack Byrnes * [[Ben Stiller]] si Greg Focker * [[Owen Wilson]] si Kevin Rawley * [[Dustin Hoffman]] si Bernie Focker * [[Barbra Streisand]] si Roz Focker * [[Blythe Danner]] si Dina Byrnes * [[Teri Polo]] si Pam Byrnes-Focker * [[Jessica Alba]] si Andi Garcia * [[Laura Dern]] si Prudence * Colin Baiocchi si Henry Focker * [[Daisy Tahan]] si Samantha Focker * [[Kevin Hart]] si Infermieri Louis * [[Yul Vazquez]] si Junior * [[Harvey Keitel]] si Randy Weir * [[Thomas McCarthy]] si Dr. Bob Banks * [[Olga Fonda]] si Svetlana * [[Rob Huebel]] si Sleazy Doctor * [[John DiMaggio]] dhe [[Jordan Peele]] si E.M.T.s * [[Deepak Chopra]] si vetë ai * [[Nick Kroll]] si Young Doctor * [[Sergio Calderón]] si Gustavo }} ==Prodhimi== Prodhimi i ''Little Fockers'' filloi në korrik 2009.<ref>{{cite news|title='Little Fockers' A Go: Report|first=Katherine|last=Thomson|url=https://www.huffingtonpost.com/2009/03/25/little-fockers-a-go-repor_n_178893.html|newspaper=[[The Huffington Post]]|date=25 mars 2009|access-date=2 gusht 2010|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607001037/http://www.huffingtonpost.com/2009/03/25/little-fockers-a-go-repor_n_178893.html|archive-date=7 qershor 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Those 'Little Fockers' find their director|first=Erik|last=Buckman|url=http://blog.reelloop.com/1424/news/little-fockers-find-director/|work=Reel Loop|date=7 prill 2009|access-date=2 gusht 2010|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064235/http://blog.reelloop.com/1424/news/little-fockers-find-director/|archive-date=8 mars 2010|url-status=live}}</ref> Skenaristi [[John Hamburg]] deklaroi se filmi do të trajtonte "temat e vdekjes dhe shkurorëzimit dhe të gjitha këto gjëra reale që, ndërsa plakemi, fillojmë t'i mendojmë, por në një mënyrë vërtet komike".<ref>{{cite news|title=Little Fockers Exclusive|first1=Joe|last1=Utichi|first2=Chris|last2=Tilly|url=http://movies.ign.com/articles/993/993418p1.html|work=[[IGN]]|date=10 qershor 2009|access-date=2 gusht 2010|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090613010217/http://movies.ign.com/articles/993/993418p1.html|archive-date=13 qershor 2009|url-status=live}}</ref> Jashtë Shteteve të Bashkuara, është filmi i parë në serinë ''Fockers'' që do të publikohet nga [[Paramount Pictures]], blerja e katalogut të [[DreamWorks Pictures]] në vitin 2006 përfshinte bashkëpronësinë dhe të drejtat e vazhdimit të ekskluzivitetit Meet the Parents. DreamWorks mbetet bashkë-mbajtës i të drejtave të autorit, si "DW Studios", me [[Universal Pictures]].<ref>[https://web.archive.org/web/20100827090615/http://www.littlefockersintl.com/intl/uk/ ''Meet the Parents: Little Fockers'' UK site], with "DW Studios" mentioned in copyright line</ref> ==Publikimi== Në janar 2010, data e publikimit të filmit u shty nga 30 korriku 2010 në 22 dhjetor 2010, kryesisht sepse Universal shpresonte të përfitonte nga fundjava e gjatë e Krishtlindjeve; më vonë u zbulua se ishte shtyrë qëllimisht vetëm sepse ishte në kohën e njoftimit të vonesës që Hoffman zgjodhi të riinterpretonte personazhin e tij, dhe producentët duhej të përshtatnin orarin e xhirimeve për t'u përshtatur me xhirimet e skenave të tij.<ref>{{cite news|title=Waiting for 'Little Fockers'|first=Andrew|last=Stewart|url=https://variety.com/2010/film/box-office/waiting-for-little-fockers-1118014434/|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|publisher=[[Reed Business Information]]|date=28 janar 2010|access-date=2 gusht 2010|language=en}}</ref> Trejleri i parë u publikua më 24 qershor 2010, duke i paraprirë shfaqjeve të ''[[Grown Ups]]'' dhe ''[[Dinner for Schmucks]]''. Një trailer i dytë, i publikuar më 10 nëntor 2010, ishte i lidhur me ''[[Morning Glory (film 2010)|Morning Glory]]'', ''[[Unstoppable (film 2010)|Unstoppable]]'' dhe ''[[Skyline (film 2010)|Skyline]]''. Filmi u publikua në Mbretërinë e Bashkuar dhe SHBA më 22 dhjetor 2010. ==Pritja== ===Box-office=== ''Little Fockers'' nuk arriti të barazohej me fitimet e fundjavës së parë të paraardhësit të tij, ''[[Meet the Fockers]]''. Ai u hap me 30.8 milionë dollarë gjatë fundjavës së tij të parë në afërsisht 5,000 ekrane në 3,536 lokacione në të gjithë SHBA-në dhe Kanadanë.<ref>{{cite web|url=https://www.wthr.com/article/news/local/little-fockers-tops-holiday-box-office/531-0576c78b-cef8-4f80-9e46-d060c2b5d727|title='Little Fockers' tops holiday box office|date=28 dhjetor 2010|access-date=15 maj 2023|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230515234136/https://www.wthr.com/article/news/local/little-fockers-tops-holiday-box-office/531-0576c78b-cef8-4f80-9e46-d060c2b5d727|archive-date=15 maj 2023|url-status=live}}</ref> Në përgjithësi, hapja e tij pesë-ditore gjeneroi një total prej 48.3 milionë dollarësh.<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/little-fockers-wins-box-office-65779/|title='Little Fockers' Wins Box Office; 'Gulliver's Travels' Disappoints|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=26 dhjetor 2010|language=en}}</ref> Në krahasim, ''Meet the Fockers'' fitoi 46.1 milionë dollarë gjatë të njëjtës fundjavë në vitin 2004, për një total pesë-ditor prej 70.5 milionë dollarësh. ''Little Fockers'' fitoi 148.4 milionë dollarë në Shtetet e Bashkuara dhe Kanada, dhe 162.2 milionë dollarë nga vende të tjera anembanë botës, për një total botëror prej 310.7 milionë dollarësh, duke e bërë atë filmin me fitimet më të ulëta në trilogji.<ref name="boxofmojo">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=meetthefockerssequel.htm|title=Little Fockers|access-date=2011-04-09|work=Box Office Mojo|publisher=[[IMDb]]|language=en|archive-date=2011-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20111016173318/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=meetthefockerssequel.htm|url-status=live}}</ref> ===Përgjigjje kritike=== Në [[Rotten Tomatoes]], ''Little Fockers'' ka një vlerësim miratimi prej 10%, bazuar në 147 recensione, me një vlerësim mesatar prej 3.7/10. Konsensusi kritik i faqes thotë: "Sado i mbushur me yje, aq edhe zemërthyes dembel, ''Little Fockers'' e çon trilogjinë me fitimet më të larta në nivele të ulëta të sikletshme."<ref>{{cite web|title=Little Fockers (2010)|url=https://www.rottentomatoes.com/m/little_fockers|access-date=4 maj 2024|work=[[Rotten Tomatoes]]|archive-date=19 mars 2024|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240319100906/https://www.rottentomatoes.com/m/little_fockers|url-status=live}}</ref> Në [[Metacritic]], filmi mori 27 nga 100, bazuar në 32 kritikë, duke treguar recensione "përgjithësisht të pafavorshme".<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/little-fockers|title=Little Fockers Reviews|work=[[Metacritic]]|access-date=2020-04-17|archive-date=2020-01-05|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200105091618/https://www.metacritic.com/movie/little-fockers|url-status=live}}</ref> Audiencat e anketuara nga [[CinemaScore]] i dhanë filmit një notë mesatare "B−" në një shkallë nga A+ në F.<ref>{{cite web|url=https://www.cinemascore.com/publicsearch/index/title/|title=LITTLE FOCKERS (2004) B-|work=[[CinemaScore]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220122629/https://www.cinemascore.com/publicsearch/index/title/|archive-date=2018-12-20|url-status=dead}}</ref> Revista ''[[Empire (revistë)|Empire]]'' i dha filmit dy yje nga pesë. Përfundimi i saj: "Ka momente të pashmangshme kur Hoffman ose Wilson qeshin, por në tërësi, është përsëri i njëjti, por më i dobët dhe me më pak shaka të mira."<ref>{{cite web|url=https://www.empireonline.com/reviews/reviewcomplete.asp?FID=136133|title=Meet The Parents: Little Fockers (12A)|access-date=2010-12-31|last=Newman|first=Kim|work=Empire|publisher=[[Bauer Consumer Media]]|archive-date=2011-11-03|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111103114406/http://www.empireonline.com/reviews/reviewcomplete.asp?FID=136133|url-status=live}}</ref> ==Vlerësimet== {| class="wikitable" |- ! Viti !! Çmimi !! Kategoria !! Puna !! Rezultati |- |rowspan="3"| 2010 |rowspan="3"| [[Golden Raspberry Awards|Razzie Awards]] |rowspan=2|[[Golden Raspberry Award Për Aktoren Më të Keqe Mbështetëse|Aktorja Më e Keqe Mbështetëse]] | [[Jessica Alba]]<ref>{{Cite web|date=2013-01-03|title=RAZZIE Winners|url=http://razzies.com/history/11winners.asp|access-date=2025-02-13|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130103033553/http://razzies.com/history/11winners.asp|archive-date=3 janar 2013}}</ref> | {{won}} |- | [[Barbra Streisand]] | {{nom}} |- | [[Golden Raspberry Award për Skenarin më të Keq|Skenari më i Keq]] | [[John Hamburg]] dhe Larry Stuckey | {{nom}} |} == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.littlefockers.net/ Faqja zyrtare] * [https://www.imdb.com/title/tt0970866/ ''Little Fockers''] në [[IMDb]] * [https://www.boxofficemojo.com/release/rl929203713/ ''Little Fockers''] në [[Box Office Mojo]] [[Kategoria:Filma 2010]] [[Kategoria:Filma komedi romantike 2010]] [[Kategoria:Filma komedi romantike amerikanë]] [[Kategoria:Filma amerikanë të viteve 2010]] [[Kategoria:Filma në anglisht të viteve 2010]] [[Kategoria:Filma me regji nga Paul Weitz]] [[Kategoria:Filma të prodhuar nga Robert De Niro]] [[Kategoria:Filma të prodhuar nga Jane Rosenthal]] [[Kategoria:Filma me muzikë nga Stephen Trask]] [[Kategoria:Filma të vendosur në Çikago]] [[Kategoria:Filma të vendosur në Spanjë]] [[Kategoria:Filma të xhiruara në Çikago]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga John Hamburg]] [[Kategoria:Filma të DreamWorks Pictures]] [[Kategoria:Filma të Relativity Media]] [[Kategoria:Filma të Paramount Pictures]] [[Kategoria:Filma të Universal Pictures]] bhq9ba6yitrjzt7e2rry34jb7acia7r Cars 2 0 403725 3022839 3007854 2026-08-06T05:37:06Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#thonjëza|thonjëza te referimet]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022839 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | director = [[John Lasseter]] | producer = Denise Ream | screenplay = [[Ben Queen]] | story = {{Plainlist| * John Lasseter * [[Brad Lewis]] * [[Dan Fogelman]] }} | starring = {{Plainlist| * [[Larry the Cable Guy]] * [[Owen Wilson]] * [[Michael Caine]] * [[Emily Mortimer]] * [[Eddie Izzard]] * [[John Turturro]] }} | music = [[Michael Giacchino]] | cinematography = {{Plainlist| * Jeremy Lasky * [[Sharon Calahan]] }} | editing = [[Stephen Schaffer]] | production_companies = [[Pixar Animation Studios]] | distributor = [[Walt Disney Studios Motion Pictures|Walt Disney Studios<br />Motion Pictures]]{{efn|name=Disney|Shpërndarë nën banerin e [[Walt Disney Pictures]].}} | released = 18 qershor 2011 (Hollywood)<br />24 qershor 2011 (Shtetet e Bashkuara) | runtime = 106 minuta | country = Shtetet e Bashkuara | language = Anglisht | budget = $200&nbsp;million<ref>{{Cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/entertainmentnewsbuzz/2011/06/movie-projector-cars-2-expected-to-sputter-to-no-1.html|title=Movie Projector: 'Cars 2' expected to sputter to No. 1 (Updated)|work=Los Angeles Times|last=Fritz|first=Ben|date=24 qershor 2011|access-date=24 qershor 2011|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110826002533/http://latimesblogs.latimes.com/entertainmentnewsbuzz/2011/06/movie-projector-cars-2-expected-to-sputter-to-no-1.html|archive-date=26 gusht 2011|url-status=live}}</ref> | gross = $559.8 million<ref name="mojo1">{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=cars2.htm|title=Cars 2 (2011)|publisher=[[Box Office Mojo]]|access-date=20 gusht 2016|archive-date=21 mars 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321033843/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=cars2.htm|url-status=live}}</ref> }} '''''Cars 2''''' është një film [[komedi spiunazhi]] i animuar amerikan i vitit 2011<ref>{Cite news|last=Child|first=Ben|url=https://www.theguardian.com/film/2011/jul/22/pixar-cars-2-john-lasseter|title=Pixar's John Lasseter: 'Cars 2 is a spy movie'|date=2011-07-22|work=The Guardian|access-date=2020-04-01|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-date=29 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029185046/https://www.theguardian.com/film/2011/jul/22/pixar-cars-2-john-lasseter|url-status=live}}</ref> i prodhuar nga [[Pixar Animation Studios]] për [[Walt Disney Pictures]]. Është vazhdimi i ''[[Cars]]'' (2006) dhe filmi i dytë në [[Cars (ekskluzivitet)|ekskluzivitetin ''Cars'']]. Filmi u drejtua nga [[John Lasseter]] dhe u shkrua nga [[Ben Queen]], Lasseter, [[Brad Lewis]], dhe [[Dan Fogelman]]. [[Owen Wilson]], [[Larry the Cable Guy]], [[Tony Shalhoub]], Guido Quaroni, [[Bonnie Hunt]], [[Paul Dooley]], [[Cheech Marin]], [[Jenifer Lewis]], [[Michael Wallis]], [[Katherine Helmond]], dhe [[John Ratzenberger]] përsërisin rolet e tyre nga filmi i parë, me [[Michael Caine]], [[Emily Mortimer]], [[John Turturro]] dhe [[Eddie Izzard]] që bashkohen me kastin e zërit. Në film, Mater (Cable Guy) pa dashje përfshihet në një mision spiunazhi që rrezikon jetën e tij dhe të Lightning McQueen (Wilson) gjatë World Grand Prix, një ngjarje ndërkombëtare garash që shfaq një karburant të ri alternativ të quajtur Allinol. Një vazhdim i ''Cars'' u njoftua për herë të parë në prill 2008 me një datë të përkohshme publikimi në verën e vitit 2012, e cila më vonë u shty për në verën e vitit 2011.<ref name="releasedate">{{cite web|last=Billington|first=Alex|title=Pixar's Cars 2 Pushed Up to Summer of 2011|url=https://www.firstshowing.net/2008/pixars-cars-2-pushed-up-to-summer-of-2011/|website=FirstShowing.net|date=25 shtator 2008|access-date=30 dhjetor 2024|language=en}}</ref> Lasseter u konfirmua se do të kthehej si regjisor, ndërsa Lewis u caktua si bashkëregjisor në qershor 2010. Historia e filmit u konceptua nga Lasseter ndërsa ai udhëtonte nëpër botë duke promovuar filmin e parë. [[Michael Giacchino]] kompozoi muzikën e filmit, me artistë të tillë si [[Weezer]], [[Robbie Williams]], [[Brad Paisley]] dhe [[Bénabar]] që kontribuan në këngë për filmin. Ky ishte filmi i fundit i Pixar i animuar duke përdorur sistemin e tij të vjetër të softuerit, Marionette, përpara se të zëvendësohej zyrtarisht me [[Presto (animation software)|Presto]] në vitin 2012. Me një buxhet të vlerësuar prej 200 milionë dollarësh, ''Cars 2'' është një nga filmat më të shtrenjtë të bërë ndonjëherë. ''Cars 2'' u shfaq premierë në [[El Capitan Theatre]] në Los Angeles më 18 qershor 2011 dhe u publikua në Shtetet e Bashkuara më 24 qershor, në [[Disney Digital 3D]] dhe [[IMAX 3D]], si dhe në formatet tradicionale dy-dimensionale dhe IMAX. Ai mori vlerësime të përziera nga kritikët dhe fitoi mbi 559 milionë dollarë në të gjithë botën, duke u bërë filmi i dhjetë me fitimet më të larta të vitit 2011 dhe filmi me fitimet më të larta të ekskluzivitetit ''Cars''. Filmi u nominua për [[Golden Globe Award për Filmin më të Mirë të Animuar|Filmin më të Mirë të Animuar]] në [[Golden Globe i 69-të|Golden Globe Awards të 69-të]], por humbi ndaj ''[[The Adventures of Tintin (film)|The Adventures of Tintin]]''. Një vazhdim, ''[[Cars 3]]'', u publikua më 16 qershor 2017. ==Përmbajtja== Spiuni britanik Finn McMissile infiltrohet në një [[platformë nafte]] në Oqeanin Paqësor në pronësi të makinave kriminale limon për të shpëtuar kolegun e tij spiun Leland Turbo. Ai dëshmon limonët, me sa duket të udhëhequr nga projektuesi gjerman i armëve Profesor Zündapp, duke ngarkuar një emetues të maskuar si një kamera televizive në një arkë transporti. Pasi zbulon vdekjen e Turbos nga duart e limonëve, Finn ekspozohet dhe ai shpëton duke e falsifikuar vdekjen e tij. Pasi fiton Kupën e tij të katërt Piston në nder të mentorit të tij të ndjerë Doc Hudson, Lightning McQueen kthehet në Radiator Springs për të kaluar pushimin nga sezoni me miqtë e tij. Makina italiane e garave me formulë Francesco Bernoulli sfidon Lightning të marrë pjesë në World Grand Prix, një ngjarje ndërkombëtare me tre gara të krijuar nga ish-manjati i naftës Sir Miles Axlerod, i cili synon të promovojë karburantin e tij të ri miqësor ndaj mjedisit, Allinol. Lightning dhe miku i tij më i mirë Mater, së bashku me Luigi, Guido, Fillmore dhe Sarge, nisen për në [[Tokio]], Japoni, ku zhvillohet gara e parë. Në një aktivitet promovues të World Grand Prix, Mater bën një skenë pasi ha [[wasabi]] që e ngatërron me akullore dhe me sa duket rrjedh vaj në skenë, duke e turpëruar Lightning, i cili e detyron të shkojë në një banjo. Mater hyn aksidentalisht në një mini-lavazh makinash dhe ndërpret një sherr midis spiunit amerikan Rod "Torque" Redline, i cili është i ngarkuar me dërgimin e informacionit te Finn, dhe limonëve Grem dhe Acer. Redline vendos një pajisje te Mater, duke bërë që Finn dhe bashkëpunëtori i tij Holley Shiftwell të besojnë se Mater është kontakti i tyre. Ndërkohë, Redline kapet dhe vritet nga Zündapp, i cili zbulon se Allinol ndizet kur goditet me një [[puls elektromagnetik]]. Ai informon eprorin e tij, një mendje të panjohur, se Redline ia kaloi informacionin. Holley rekruton Mater për të ndaluar komplotin e Zündapp, duke besuar se ai është një agjent i fshehtë. Gjatë garës, tre garues ndizen nga kamera. Lightning renditet i dyti në garë për shkak të keqkomunikimit me Mater, i cili po i shpëtonte ndihmësve të Zündapp me udhëzimet e Holley. Lightning e përballet në boks, duke e qortuar ashpër dhe duke deklaruar se nuk dëshiron ndihmën e tij. Një Mater i mbushur me faj përgatitet të kthehet në Radiator Springs, por merret nga Finn, dhe ata i shpëtojnë limonëve në avionin e tij, Siddeley. Pasi udhëtojnë për në [[Paris]], [[Francë]] për të mbledhur informacione nga miku i vjetër i Finn, Tomber, ata shkojnë në Porto Corsa, [[Itali]], ku zhvillohet gara e dytë. Mater infiltrohet në takimin e limonëve ndërsa kamera ndez më shumë garues, duke shkaktuar një përplasje me shumë makina, ndërsa Lightning fiton. Për shkak të polemikave mbi sigurinë e Allinol, Axlerod heq kërkesën e tij për përdorim në garën e fundit në [[Londër]], [[Mbretëria e Bashkuar|Mbretëria e Bashkuar]]. Kur Lightning vendos ta vazhdojë ta përdorë atë ndërsa Fillmore dhe Sarge thonë se është e sigurt për t'u përdorur, limonët planifikojnë ta vrasin atë gjatë garës. Kjo e tremb Materin që ta dekurajojë mbulimin e tij, duke bërë që ai, Finn dhe Holley të kapen dhe të lidhen brenda Big Bentley, ku ai pranon se nuk është spiuni që ata mendojnë se është. Ndërsa gara fillon, Lightning merr kryesimin përpara se të kalojë Big Bentley-n, por kamera në mënyrë të pashpjegueshme nuk e ndez atë. Limonët i tregojnë Mater-it se ata vendosën një bombë me sahat në gropat e Lightning si një plan rezervë, duke e nxitur atë të arratiset. Finn dhe Holley ikin, por kuptojnë se limonët i përshtateshin bombës në filtrin e ajrit të Mater-it. Ndërsa Mater informohet për këtë, ai ikën në pistë dhe Lightning e ndjek atë për të kërkuar falje për shpërthimin e tij, ndërsa Finn kap Zündapp-in. Limonët e tjerë mbërrijnë dhe janë më të shumtë se Finn, Holley, Mater dhe Lightning, por ata shpëtohen nga banorët e tjerë të Radiator Springs dhe kolegët e Sarge në Ushtrinë Britanike. Mater dhe Lightning shkojnë në Pallatin Buckingham, ku Mater ekspozon Axlerod si trurin e organizatorit, gjë që vërtetohet kur ai detyrohet të çaktivizojë bombën. Zbulohet se Çmimi i Madh Botëror ishte mbulimi i Axlerod për të kthyer botën kundër karburanteve alternative dhe për të përfituar nga pronësia e tij e rezervave të paprekura të naftës në botë. Axlerod, Zündapp dhe limonët arrestohen, Mater merr një titull nderi kalorësie nga Mbretëresha dhe ai dhe Lightning pajtohen. Mbrapa në Radiator Springs, ndërsa Mater u tregon të gjithëve për përvojën e tij, Fillmore zbulon se Sarge e ndërroi Allinol e Lightning me biokarburantin e Filmore para garës së Londrës, duke shpjeguar joefektivitetin e kamerës në Lightning. Mbahet një "Grand Prix i Radiator Springs", ku paraqiten pretendentët e Grand Prix të Botës. Finn dhe Holley e ftojnë Mater të shkojë në një mision tjetër, por ai refuzon. Ndërsa armët e tij konfiskohen, Mater i mban raketat dhe shpejton me Lightning dhe garuesit e Grand Prix të Botës, ndërsa Siddeley fluturon në distancë. ==Zërat== {| class="wikitable" ! align="center"|Roli ! align="center"|Zëri në origjinal ! align="center"|Dubluar në shqip |- | Tow Mater || [[Larry the Cable Guy]] || [[Genci Fuga]] |- | Lightning McQueen || [[Owen Wilson]] || [[Dritan Boriçi]] |- | Finn McMissile || [[Michael Caine]] || [[Vasjan Lami]] |- | Holley Shiftwell || [[Emily Mortimer]] || [[Albana Koçaj]] |- | Francesco Bernoulli || [[John Turturro]] || [[Ervin Bejleri]] |- | Profesor Zündapp || [[Thomas Kretschmann]] || [[Met Xhelili]] |- | Grem || [[Joe Mantegna]] || [[Devis Muka]] |- | Rod "Torque" Redline || [[Bruce Campbell]] || [[Arton Vertio]] |- | Luigi || [[Tony Shalhoub]] || [[Lorenc Kaja]] |- | Darrell Cartrip || [[Darrell Waltrip]] || [[Lulzim Zeqja]] |- | Guido || Guido Quaroni || [[Petrit Truja]] |- | Brent Mustangburger || [[Brent Musburger]] || [[Bledi Naska]] |- | David Hobbscap || [[David Hobbs (racing driver)|David Hobbs]] || [[Armand Peza]] |- | Vladimir Trunkov || [[Stanley Townsend]] || [[Erion Dushi]] |- | Fillmore || [[Lloyd Sherr]] || [[Armir Shkurti]] |- | Sarge || [[Paul Dooley]] || [[Xhelil Aliu]] |- | Crabby the Boat || [[Sig Hansen]] || [[Denard Xhillari]] |- | Sally Carrera || [[Bonnie Hunt]] || [[Rozi Kostani]] |- | Ramone || [[Cheech Marin]] || [[Julian Canameti]] |- | Flo || [[Jenifer Lewis]] || [[Nigela Ruka]] |- | Sheriff || [[Michael Wallis]] || [[Piro Malaveci]] |- | Lizzie || [[Katherine Helmond]] || [[Mirjeta Ngjela]] |- | Otis || [[Jeff Garlin]] || [[Fadil Kujofsa]] |- | Mel Dorado || Patrick Walker || [[Kastriot Ramollari]] |} ==Shënime== {{notelist}} == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.pixar.com/cars-2 Faqja zyrtare] nga Pixar * [https://www.imdb.com/title/tt1216475/ ''Cars''] në [[IMDb]] [[Kategoria:Filma 2011]] [[Kategoria:Filma të animuar amerikanë]] [[Kategoria:Filma të animuar për fëmijë]] [[Kategoria:Filma komedi amerikanë]] [[Kategoria:Filma sportiv amerikanë]] [[Kategoria:Filma në anglisht të viteve 2010]] [[Kategoria:Cars (ekskluzivitet)]] [[Kategoria:Filma me regji nga John Lasseter]] [[Kategoria:Filma me muzikë nga Michael Giacchino]] [[Kategoria:Filma të xhiruara në Arizona]] [[Kategoria:Filma të xhiruara në shkretëtira]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Ben Queen]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Dan Fogelman]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga John Lasseter]] [[Kategoria:Filma të Pixar]] 137wefughppidfm1fh2sp5vrvs3mqg4 Bekim Ramadani 0 403738 3022840 3010822 2026-08-06T05:37:16Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022840 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Bekim Ramadani | image = Prof Bekim Ramadani.jpg | caption = Bekim Ramadani | birth_date = 1970 | birth_place = Orashë, [[Tetova|Tetovë]], [[Maqedonia e Veriut]] | nationality = [[Shqiptarët|shqiptar]] | education = [[Universiteti i Tetovës]] (diplomë)<br />[[Universiteti i Arteve, Tiranë|Universiteti i Arteve, Tiranë]] (magjistër i muzikologjisë)<br />[[Universiteti Shën Kirili dhe Metodi i Shkupit|Universiteti "Shën Kirili dhe Metodi", Shkup]] (doktor i folkloristikës) | occupation = etnomuzikolog, muzikolog, pedagog, përkthyes, poet, publicist | years_active = 2004–e tashmja | known_for = studimet e folklorit muzikor shqiptar në Maqedoninë e Veriut | employer = Gjimnazi "Kiril Pejçinoviq", Tetovë<br />[[Universiteti i Tetovës]] (ligjërues i jashtëm) }} '''Bekim Ramadani''' (lindur më [[1970]] në Orashë të [[Tetova|Tetovës]]) është [[Etnomuzikologjia|etnomuzikolog]], [[Muzikologjia|muzikolog]], pedagog, autor dhe studiues [[Shqiptarët|shqiptar]] i [[Folklori|folklorit muzikor]] nga [[Maqedonia e Veriut]].<ref name="cobiss" /> Veprimtaria e tij shkencore përqendrohet në studimin e folklorit muzikor shqiptar, etnomuzikologjisë dhe trashëgimisë kulturore jomateriale, me theks të veçantë në traditën muzikore shqiptare në Maqedoninë e Veriut. Është autor i një sërë librash, monografish dhe punimesh shkencore, si dhe përkthyes në gjuhën shqipe i disa veprave nga fusha e muzikologjisë dhe e etnomuzikologjisë.<ref name="cobiss" /><ref name="bksh" /><ref name="uart" /> == Jeta dhe arsimimi == Ramadani lindi në fshatin Orashë të Tetovës. Arsimin fillor dhe të mesëm e kreu në [[Tetova|Tetovë]]. Diplomoi në Fakultetin e Artit Muzikor të [[Universiteti i Tetovës|Universitetit Shtetëror të Tetovës]]. Studimet pasuniversitare i përfundoi në Fakultetin e Muzikës të [[Universiteti i Arteve, Tiranë|Universitetit të Arteve në Tiranë]], ku fitoi gradën ''magjistër i muzikologjisë''. Studimet e doktoratës i kreu në Institutin e Folklorit "Marko Cepenkov" pranë [[Universiteti Shën Kirili dhe Metodi i Shkupit|Universitetit "Shën Kirili dhe Metodi" në Shkup]], ku fitoi gradën shkencore ''doktor i folkloristikës''. == Karriera == === Veprimtaria pedagogjike === Ramadani ka punuar si profesor në gjimnazin "Zef Lush Marku" në [[Shkupi|Shkup]] dhe si ligjërues në [[Universiteti AAB|Universitetin AAB]] në [[Prishtina|Prishtinë]]. Prej vitit 2004 është profesor në gjimnazin "Kiril Pejçinoviq" në Tetovë, ku për shumë vite drejtoi korin e vajzave; me këtë kor fitoi vendin e parë në festivalin rajonal të koreve të fëmijëve e të rinjve në Tetovë (2011, 2012, 2013, 2014) dhe në festivalin shtetëror të koreve në [[Kavadari|Kavadar]] (2011, 2012, 2014). Prej vitit 2011 është ligjërues i jashtëm në Fakultetin e Muzikës të Universitetit të Tetovës, ku ligjëron lëndë nga fusha e folklorit muzikor dhe e shkrimit notal në PC. Ka ndjekur gjithashtu seminare e trajnime profesionale për metodologji të mësimdhënies dhe teknologji arsimore (USAID, Byroja e Zhvillimit të Arsimit, UEJL, Universiteti i Tetovës etj.). === Veprimtaria shkencore === Punimet e tij shkencore, të botuara në gjuhën shqipe, maqedonase, angleze dhe italiane, trajtojnë tema të folklorit muzikor shqiptar si polifonia dyzërëshe, këngët e kurbetit, ninullat, këngët e dasmës, veglat muzikore popullore dhe figurat e traditës muzikore shqiptare. Ato janë botuar në revista e periodikë shkencorë si ''Etnoalb'' (Shkup), ''Studime Albanologjike'' dhe ''Scupi'' të [[Instituti i Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve|Institutit të Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve]] (Shkup), ''Albanologji'' dhe ''Kumtime etnomuzikologjike'' të [[Instituti Albanologjik i Prishtinës|Institutit Albanologjik të Prishtinës]], ''Македонски фолклор'' (Shkup), ''Philosophica'' (Tetovë), si dhe në botime shkencore në Itali dhe Turqi.<ref name="cobiss" /> Ka marrë pjesë me kumtesa në konferenca, simpoziume dhe kongrese kombëtare e ndërkombëtare në Maqedoninë e Veriut, [[Kosova|Kosovë]], [[Serbia|Serbi]] (Lugina e Preshevës) dhe [[Italia|Itali]], ndër to Java e Albanologjisë e Institutit Albanologjik të Prishtinës, simpoziumet ndërkombëtare të Institutit të Folklorit "Marko Cepenkov" në Shkup, manifestimi muzikor-shkencor "Strushka muzichka esen" i Lidhjes së Kompozitorëve të Maqedonisë (SOKOM) dhe konferenca etnomuzikologjike në Konservatorin e Muzikës "Stanislao Giacomantonio" në [[Cosenza]] të Italisë (2024), si dhe në konferenca shkencore në Universitetin "Haxhi Zeka" në Pejë dhe në UBT në Lipjan (Kosovë). Veprimtaria e tij përfshin edhe notografinë, melografinë, redaktimin, recensionin, përkthimin dhe përpunimin e materialeve muzikore e shkencore. Ka melografuar mbi 500 këngë popullore shqiptare, kryesisht nga rajoni i [[Pollogu|Pollogut]] (ninulla, numërorë, këngë dasme, këngë kurbeti e lirikë popullore), dhe ka notografuar rreth 150 vepra korale e instrumentale të kompozitorëve shqiptarë, ballkanikë e ndërkombëtarë, ndër ta Lorenc Antoni, Çesk Zadeja, Tish Daija, Zef Çoba, Rauf Dhomi, Mark Kaçinari, Fahri Beqiri, Rafet Rudi dhe Mendi Mengjiqi. Ramadani ka folur për folklorin muzikor shqiptar dhe botimet e tij në intervista e emisione të mediave në Maqedoninë e Veriut dhe në Kosovë, ndër to emisioni ''Top 5 Personazhe'' i [[Radiotelevizioni i Maqedonisë|TVM2]] (2019), emisioni i pasdites i [[Alsat-M]] (2024) dhe emisioni ''Art Tema'' i [[Radiotelevizioni i Kosovës|Radiotelevizionit të Kosovës]] (2025).<ref name="tvm2" /><ref name="alsat" /><ref name="rtk" /> === Veprimtaria në fushën e folklorit muzikor === Interesimi i Ramadanit për folklorin muzikor nisi në rininë e hershme përmes aktivitetit në grupin muzikor "Margaritarët". Si udhëheqës artistik shumëvjeçar i Shoqërisë Kulturo-Artistike "Xheladin Zeqiri" të Tetovës ka zhvilluar veprimtari në hulumtimin, dokumentimin, përpunimin dhe prezantimin skenik të folklorit muzikor shqiptar, me theks të veçantë në traditën e Pollogut. Me këtë shoqëri ka marrë pjesë në festivale ndërkombëtare folklorike, ndër to Festivali i 27-të Ndërkombëtar Folklorik CIOFF në [[Plzeň]] të [[Çekia|Çekisë]] (2025) dhe festivali "Caltavuturo" në [[Sicilia|Siçili]] të Italisë (2024). Si udhëheqës artistik i shoqërisë (prej vjeshtës së vitit 2023) ka drejtuar paraqitjet e saj në festivale e koncerte në Maqedoninë e Veriut, Kosovë, Kroaci, Itali e Çeki, ndër to "Ballkan Fest" në Kumanovë (2023), festivali "Kaçaniku 2024", "Hasi Jehon" në Gjonaj (2025), "Oda Dibrane" në Dibër e Peshkopi (2025), festivalet e këngës qytetare "Teuta" në Tetovë dhe "Goca e Tivarit" në Gostivar, si dhe koncertet e 75-vjetorit të shoqërisë (2024). === Angazhime organizative dhe artistike === Ramadani ka qenë anëtar i Këshillit të Festivalit Ndërkombëtar "Ditët e Ilindenit" në [[Manastiri|Manastir]] (2021–2026), i Këshillit Drejtues të Shoqatës së Pedagogëve Muzikorë të Maqedonisë së Veriut (2022–2025), i Këshillit Artistik të Lidhjes së Ansambleve Folklorike të Maqedonisë së Veriut (SOFAM) (2021–2024) dhe i Këshillit Drejtues të manifestimit kulturor "Nica" në Orashë (2022–2025). Ka qenë anëtar i jurive profesionale në festivale folklorike e muzikore: * Garat rajonale të formacioneve korale dhe orkestrale të shkollave fillore e të mesme të Tetovës, Gostivarit dhe Dibrës (2017, 2018, 2019) * Festivali Ndërkombëtar i Këngëve dhe Valleve Popullore "Ilindenski denovi" ("Ditët e Ilindenit"), Manastir (2021–2025) * Festivali Mbarëkombëtar i Folklorit "Rapsha", Vitojë – Tuz, Mali i Zi (2022) * Festivali Folklorik i Këngëve dhe Valleve "Rudina Fest", Çegran dhe Gostivar (2023–2025) == Veprat == === Libra === * ''Estetika e muzikës në mes Hanslikut dhe Blohut'', Akademia e Arteve, Tiranë, 2006.<ref name="uart" /> * ''Këngë të zgjedhura korale'', Tetovë, 2010. {{ISBN|978-608-65065-2-0}} * ''Asgjë nga balta e fjalëve'', Tetovë, 2010. {{ISBN|978-608-65065-3-7}} * ''Kush këndon, keq s'mendon'', Qendra Kulturore Informative, Shkup, 2011. {{ISBN|978-608-214-055-1}} * ''Nga kënga në këngë'', Shkup, 2013. {{ISBN|978-608-65065-8-2}} * ''Fjalë pa këngë'', Tetovë, 2013. {{ISBN|978-608-65065-7-5}} (botimi II: Universiteti Shtetëror i Tetovës, 2014. {{ISBN|978-608-217-018-3}}) * ''Dëgjo këngën dhe harro brengën'', Sofra gjakovare, Shkup, 2015. {{ISBN|978-608-4736-01-1}} * ''Meditim për artin tim'', Tetovë, 2016. {{ISBN|978-608-4736-02-8}} (përkthim maqedonisht: ''Медитација за мојата уметност'', Tetovë, 2021. {{ISBN|978-608-4736-12-7}}) * ''Jehon kënga korale'', Tetovë, 2017. {{ISBN|978-608-4736-03-5}} * ''Na bashkoi kënga korale'', Tetovë, 2018. {{ISBN|978-608-4736-05-9}} * ''Традиционалната музичка култура на Албанците од Долни Полог'' (Kultura muzikore tradicionale e shqiptarëve të Pollogut të Poshtëm), Tetovë, 2019. {{ISBN|978-608-4736-08-0}} * ''Tradita e muzikës popullore shqiptare në Tetovë dhe rrethinat e saj'', Tetovë, 2020. {{ISBN|978-608-4736-11-0}} * ''ShKASh "Xheladin Zeqiri" – Tetovë (1949–2019) – Aurora dritëplotë'' (monografi, me Jeton Pustinën dhe Blerim Islamin), 2021. {{ISBN|978-608-66762-0-9}} * ''Merrja këngës me zjarrin e ëndjes'', Tetovë, 2023. {{ISBN|978-608-4736-09-7}} * ''Hanife Sejfulla-Reçani dhe Shahindere Bërlajolli-Stafai – dy zërat e paharrueshëm të këngës shqipe'' (monografi), Tetovë, 2023. {{ISBN|978-608-4736-13-4}} * ''Ajri Ismani dhe dëshmia e jetës së tij në krijimtarinë folklorike'' (monografi, me Hamdi Hysukën), Tetovë, 2024. {{ISBN|978-608-4736-15-8}} * ''Dasma shqiptare në nota – 100 këngë të dashurisë dhe të përjetësisë'', Tetovë, 2024. {{ISBN|978-608-4736-14-1}} === Përkthime në gjuhën shqipe === * Pavel Rojko, ''Metodika e mësimit të muzikës: aspekte teorike-tematike'', Universiteti Shtetëror i Tetovës, Tetovë, 2014. {{ISBN|978-608-217-019-0}} * [[Eduard Hanslick|Eduard Hanslik]], ''Për të bukurën muzikore'', Universiteti Shtetëror i Tetovës, Tetovë, 2014. {{ISBN|978-608-217-020-6}} * Fritz Bose, ''Etnomuzikologjia'', BIR, Tetovë, 2019. {{ISBN|978-608-4736-07-3}} === Tekste mësimore === * ''Arti muzikor I'' (dispensë për arsimin e mesëm gjimnazial), Tetovë, 2014. * ''Arti muzikor II'' (dispensë për arsimin e mesëm gjimnazial), Tetovë, 2014. === Punime shkencore === * "Mbi polifoninë dyzërëshe të zonës së Kërçovës", ''Etnoalb'', nr. 1, Shkup, 2017, f. 29–36. * "Кон музичките карактеристики на машкото двогласно пеење во Кичевско", ''Музика – Списание за музичка култура'', год. XX, nr. 23, Shkup, 2017, f. 51–58. * "Lorenc Antoni, figurë e shquar e etnomuzikologjisë shqiptare", ''Studime Albanologjike'', nr. 18, ITKSHSHM, Shkup, 2018, f. 157–166. * "Haxhi Maqellara – vazhdimtar i denjë i traditës muzikore dibrane", ''Etnoalb'', nr. 2, Shkup, 2018, f. 81–93. * "Ahengu i brishtë i dasmave të sotme shqiptare", ''Scupi'', nr. 26, ITSHKSH, Shkup, 2019, f. 192–202. * "Албанските печалбарски песни од Тетовско", ''Фестивал на народни инструменти и песни „Пеце Атанасовски"'', Dollnen – Prilep, 2019, f. 44–51. * "Mbi disa veçori të folklorit muzikor shqiptar", ''Studime Albanologjike'', nr. 19, ITKSHSHM, Shkup, 2019, f. 173–182. * "Adnan Aliu, prodhues dhe interpretues i shquar i veglave muzikore popullore aerofone", ''Etnoalb'', nr. 3, Shkup, 2019, f. 29–41. * "Истражувачката работа во фолклористиката – потреба, обид, искушение и задоволство", ''Македонски фолклор'', год. XLI, nr. 75, Shkup, 2019, f. 43–52. * "Броенките како дел од фолклорот за деца во светлината на суштинската социјализација и интеркултурната комуникација", ''Македонски фолклор'', год. XLI, nr. 76, Shkup, 2019, f. 111–118. * "Пролетните ѓурѓовденски празнувања и песни кај Албанците од Тетовско", ''Фестивал на народни инструменти и песни „Пеце Атанасовски"'', Prilep – Dollnen, 2020, f. 51–61. * "Folklori në rrugëtimin e zhvillimit dhe të ndryshimit", ''Studime Albanologjike'', nr. 20, ITKSHSHM, Shkup, 2020, f. 264–272. * "Kaim Murtishi, veprimtar i spikatur i etnokulturës shqiptare", ''Etnoalb'', nr. 4, Shkup, 2020, f. 39–48. * "Qerim Etemi, mjeshtër i prodhimit të veshjeve tradicionale", ''Scupi'', nr. 29, ITSHKSH, Shkup, 2020, f. 166–180. * "Кон некои етномузиколошки карактеристики на албанските народни приспивалки", ''Фестивал на народни инструменти и песни „Пеце Атанасовски"'', Dollnen – Prilep, 2021, f. 63–76. * "Предизвици и перспективи на онлајн-образованието во музичките училишта во РСМ", ''Состојби и перспективи во музичко-балетското образование'', ДМБУЦ „Илија Николовски – Луј", Shkup, 2021, f. 223–230. * "Lojërat tradicionale të fëmijëve – numërorët si trajtë e rëndësishme e edukimit multikulturor", ''Studime Albanologjike'', nr. 21, ITKSHSHM, Shkup, 2021, f. 207–214. * "Kënga popullore si shprehje e identitetit kombëtar përmes aktivitetit të ShKA "Xheladin Zeqiri" nga Tetova", ''Scupi'', nr. 32, ITSHKSH, Shkup, 2021, f. 60–83. * "Melodia e përmallshme e këngëve të kurbetit", ''Albanologji'', nr. 11, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 2021, f. 39–50. * "Shahindere Bërlajolli-Stafai, shembull i shkëlqyer dhe shpirtëzues i kultivimit dhe afirmimit të këngës shqipe", ''Etnoalb'', nr. 5, Shkup, 2022, f. 31–46. * "Консумеризмот и народната музика", ''Фестивал на народни инструменти и песни „Пеце Атанасовски"'', Zbornik 3, Prilep, 2022, f. 57–63. * "The multidimensional character of choral art", ''Philosophica'', vëll. 9, nr. 17, Tetovë, 2022, f. 9–13. * "Mbi disa çështje problemore të etnomuzikologjisë shqiptare në Republikën e Maqedonisë së Veriut", ''Albanologji'', nr. 12, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 2022, f. 167–186. * "Музички фолклор – вчера, денес и утре", ''Фестивал на народни инструменти и песни „Пеце Атанасовски"'', Zbornik 4, Prilep, 2023, f. 69–76. * "Културна криза на народната музика во Република Северна Македонија: причини, последици и препораки", ''Илинденски денови, Семинар за традиционална музика и игра, Зборник на трудови Битола XV'', Manastir, 2023, f. 46–56. * "Музичкиот колорит на портретот на Џемиле во народната лирика на албанците", ''Струшка музичка есен'', СОКОМ, Shkup, 2023, f. 18–37. * "Folklori muzikor në mësimdhënien e lëndës së muzikës në arsimin e reformuar gjimnazial në Republikën e Maqedonisë së Veriut", ''Studime Albanologjike'', nr. 23, ITKSHSHM, Shkup, 2023, f. 253–263. * "Mbi disa karakteristika etnomuzikologjike të ninullave popullore shqiptare", ''Scupi'', nr. 36, ITSHKSH, Shkup, 2023, f. 64–79. * "Zait Aliu, zëri i pashuar i muzikës popullore të shqiptarëve nga rajoni i Manastirit", ''Etnoalb'', nr. 6, Shkup, 2023, f. 179–186. * "Shahindere Bërlajolli-Stafai, kënga e pashuar dhe zëri i paharruar", ''Kumtime etnomuzikologjike'', nr. 1, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 2023, f. 13–36. * "Vështrim etnomuzikologjik mbi këngën 'O, kadaldal' o po vjen o pleçnija' e Qamilit të Vogël", ''Kumtime etnomuzikologjike'', nr. 1, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 2023, f. 101–112. * "Музичкиот фолклор во наставата по музичка уметност во реформираното гимназиско образование во РСМ", ''Македонски фолклор'', год. LV, nr. 85, Shkup, 2024, f. 127–136. * "Традицијата и иновациите во изработката на албанските музички инструменти: случајот на ателјето на мајсторот Салах Шабани од Гостивар", ''Фестивал на народни инструменти и песни „Пеце Атанасовски"'', Zbornik 5, Prilep, 2024, f. 83–98. * "Негувањето и развојот на староградската албанска песна во Северна Македонија: Кратка анализа од 1945 до денес", ''Илинденски денови, Семинар за традиционална музика и игра, Зборник на трудови Битола XVI'', Manastir, 2024, f. 98–109. * "Roli dhe vendi i Zejadin Ismailit në ruajtjen dhe promovimin e traditës muzikore ndër shqiptarët e Republikës së Maqedonisë së Veriut", ''Personalitete shkencore shqiptare në albanologji nga Lugina e Preshevës dhe vise të tjera shqiptare'', Prishtinë, 2024, f. 215–225. * "Përmbajtja e emrit 'Lulije' në kontekstin e folklorit muzikor shqiptar", ''Studime Albanologjike'', nr. 24, ITKSHSHM, Shkup, 2024, f. 178–190. * "Vëllezërit Feti dhe Garip Jakupi – ruajtësit e palodhur të këngës shqipe në rajonin e Velesit", ''Etnoalb'', nr. 7, Shkup, 2024, f. 69–78. * "Влијанието и улогата на изведувачите (пејачи и инструменталисти) на албанската традиционална музика согледана во албанските анегдоти и мудри изреки", ''Македонски фолклор'', год. LVI, nr. 87, Shkup, 2025, f. 127–140. * "Analysis of Lorenc Antoni from a musicological perspective", vëll. 1, nr. 1, 2025. DOI: [https://doi.org/10.5281/zenodo.15512625 10.5281/zenodo.15512625] * "Ноќта на к'ната (kanagjegji) во музичката традиција на албанците (помеѓу ритуалот и песната)", ''Фестивал на народни инструменти и песни „Пеце Атанасовски"'', Zbornik 6, Prilep, 2025, f. 63–82. * "Меѓународен фолклорен фестивал во Плзењ – Искуството на КУД „Џеладин Зеќири" од Република Северна Македонија и рефлексии за организацијата и културната интеракција", ''Илинденски денови, Семинар за традиционална музика и игра, Зборник на трудови Битола XVII'', Manastir, 2025, f. 42–51. * "Sviluppo e importanza del canto urbano tradizionale degli Arbëreshë: Analisi melo-poetica di alcuni esempi selezionati", ''AuditoriuM'' (Conservatorio di Musica "S. Giacomantonio", Cosenza), II, 9, 2025, f. 57–86. * "Traditional perspectives and innovation in Albanian folk musical instrument craftsmanship: the case study of Master Salla Shabani's workshop in Gostivar", ''Journal of Turkish Organology'', 2(2), 2025, f. 55–66. * "Ismail Q. Hoxha – një jetë për kulturën shqiptare në Maqedoninë e Veriut", ''Figura me vlera shkencore dhe kulturore shqiptare nga Lugina e Preshevës dhe vise të tjera shqiptare'', Prishtinë, 2025, f. 191–206. * "Melodi dhe poezi në harmoni: Analiza etnomuzikologjike e këngës popullore pollnjane 'Ka çel trëndafili te shkolla'", ''Etnoalb'', nr. 8, Shkup, 2025, f. 105–121. * "Festivali i 27-të ndërkombëtar folklorik në Plzen: Përvoja e ShKA 'Xheladin Zeqiri' nga Tetova dhe reflektime mbi organizimin dhe ndërveprimin kulturor", ''Studime Albanologjike'', nr. 25, ITKSHSHM, Shkup, 2025, f. 295–304. === Artikuj profesionalë === * "Tallava – tallje përmes improvizimit muzikor", ''Shenja'', nr. 67, Shkup, XI.2016, f. 88–92. * "Muzika buron nga kozmosi", ''Peizazhe të fjalës'', 17.11.2016. * "Kush knon, nuk plaket", ''Plejada'', Tetovë, XII.2016, f. 43. * "Muzika në Islam" (Seyyed Hossein Nasr, përkthim), ''Plejada'', Tetovë, XII.2016, f. 30–31. * "Përse jam kaq romantik", ''Shenja'', nr. 79, Shkup, XI.2017, f. 88–89. * "Artistja që hapëroi përtej kohës së vet", ''Shenja'', nr. 80, Shkup, XII.2017, f. 90–92. * "Brenga ime për festivalet muzikore të kohës sonë", ''Shenja'', nr. 81, Shkup, I.2018, f. 90–91. * "Sevdi Malsia", në: Shaban Baksi, ''Rapsodët e trojeve shqiptare'', Prishtinë, 2017, f. 84–86. * "Qamil Berisha", në: Shaban Baksi, ''Rapsodët e trojeve shqiptare'', Prishtinë, 2017, f. 270–273. * "Bibë Kosova", në: Shaban Baksi, ''Rapsodët e trojeve shqiptare'', Prishtinë, 2017, f. 277–280. * "Muzika në Islam" (Seyyed Hossein Nasr, përkthim), ''Peizazhe të fjalës'', 9.6.2018. * "E bukura në Islam" (Seyyed Hossein Nasr, përkthim), ''Shenja'', Shkup, 14.7.2018. * "Kuptimi shpirtëror i artit islam" (Seyyed Hossein Nasr, përkthim), ''Hëna e Re'', nr. 326, Shkup, 2018, f. 52–53. * "E diel ishte ajo ditë", ''Shenja'', nr. 95, Shkup, III.2019, f. 92–95. * "Azir Aziri, artisti që i mbeti besnik këngës", ''Shenja'', nr. 96, Shkup, IV.2019, f. 96–98. * "Gani Jahja, njeriu artist me zemrën zjarr", ''Shenja'', nr. 97, Shkup, V.2019, f. 92–95. * "Muzika – arti i dashurisë, urrejtjes dhe vdekjes", ''Shenja'', nr. 99, Shkup, VII.2019, f. 65–68. * "Arti i të bërit muzikë nëpër kafene – dikur dhe sot", ''Shenja'', nr. 100, Shkup, VIII.2019, f. 95–97. * "Shtatë notat muzikore – simbolikë, rastësi apo mrekulli", ''Shenja'', nr. 101, Shkup, IX.2019, f. 86–89. * "Artistët jetojnë shkurt, por nuk vdesin kurrë", ''Shenja'', nr. 102, Shkup, X.2019, f. 50–52. * "Turli-folku shqiptar", ''Shenja'', nr. 103, Shkup, XI.2019, f. 58–60. * "Maksut Deari, bilbili i Pollgës", ''Shenja'', nr. 112, Shkup, VIII.2020, f. 96–98. * "Vëllezërit Sejdiu, zërat e melodishëm të lirikës popullore pollnjane", ''Shenja'', nr. 113, Shkup, IX.2020, f. 92–95. * "Mahmut Ferati – artisti me fuqi të pashtershme krijuese dhe interpretuese", ''Shenja'', nr. 115, Shkup, XI.2020, f. 92–95. * "Vëllezërit Dervishi, dukuria më e bukur e këngës tradicionale kërçovare", ''Shenja'', nr. 119, Shkup, III.2021, f. 96–98. * "Pelegrinazhet e Qemal Rushitit përmes librit 'Kujtime nga Haxhi'", ''Shenja'', nr. 120, Shkup, IV.2021, f. 90–91. * "ShKA 'Xheladin Zeqiri' nga Tetova, ritmi i pandalshëm i këngëvalles shqipe", ''Shenja'', nr. 121, Shkup, V.2021, f. 97–98. * "Festivali 'Rudina Fest 2023' – freskia më e këndshme e verës përvëluese", ''Hëna e Re'', nr. 382, Shkup, 2023, f. 27–28. * "Një pasdite magjike në Orashë: Poezi, muzikë dhe trashëgimia e Nicës", ''Portalb'', Shkup, 25.7.2024. * "'Rudina Fest 2024', një festë e trashëgimisë dhe harmonisë kulturore", ''Portalb'', Shkup, 29.7.2024. * "Rudina Fest 2025 – Mozaiku i kulturave në zemër të Pollogut", ''Nistori'', Tetovë, 24.7.2025. * "Adem Jashari në pentagramin e kujtesës kombëtare: reflektim mbi këngët kushtuar figurës së heroit", ''Shenja'', nr. 179, Shkup, III.2026, f. 85–86. * "Një shenjë që u bë mendim dhe që mbeti në kohë", ''Shenja'', nr. 180, Shkup, IV.2026, f. 85–86. === Artikuj në shtypin e përditshëm dhe elektronik === Në shtypin e përditshëm dhe në portale ka botuar artikuj për muzikën, arsimin dhe jetën kulturore: * ''Fakti'': "Një rreze që gjallëron ëndrrat muzikore" (27.11.2006); "Vunderkindi i pavdekshëm" (23.12.2006); "Muzika, art i muzave" (7.2.2007); "E vërteta apo arti" (26.2.2007); "Blerim Grubi, një eveniment që tashmë dihet" (13.3.2007); "Të gjithë ne jetojmë me muzikën" (26.4.2007); "Muzika largon frikën, dhimbjet dhe streset" (27.4.2007); "Qytetaria muzikore e folklorit shqiptar" (5.12.2007); "'Metastaza malinje' e muzikës turbofolk" (15.12.2007); "Artisti që 'drithëron' pianoforten" (22.12.2007); "'Orfeu' në rrugëtimin katërshekullor" (28.12.2007); "Artisti me energji magjike" (4.3.2008); "Dhuro një libër, merr një trëndafil" (7.11.2009) * ''24 orë'': "Shkëlzen Baftiari, artisti me intencë për perfeksionizëm" (25.6.2009); "Dituria është forcë" (5.9.2009) * ''Koha'': "Dituria është forcë" (4.9.2009); "Ode në pentagram" (14.11.2014) * ''Lajm'': "Shkëlzen Baftiari, tashmë një arritje e shkëlqyer" (24.6.2009); "Kronikë e një shpirti të trazuar" (7.11.2009); "Disfata është nëna e suksesit!" (9.12.2009); "Shfaqje maestrale e koristëve kosovarë" (21.12.2010) * ''Portalb'': "Maturantë të nderuar!" (22.5.2014); "Testet eksterne me gabime ekstreme" (3.6.2014); "Kulti i kapelës" (15.6.2014); "Ode në pentagram" (14.11.2014); "Vera 'berbat'hane' tetovare" (8.8.2015); "Vdekja e Zejadin Ismailit, humbje e madhe për kulturën shqiptare" (11.11.2015); "Të lumtë Shkelzen, të lumtë Jetmir!" (16.11.2015); "Inva Mula – ilaç qetësues për banorët e helmuar" (1.12.2015); "Denoncim në D-is dur" (5.12.2015); "Roja e cilësisë interpretuese" (24.12.2015); "Mbaje frikën për veten tënde, por ndaj frymëzimin me të tjerët!" (4.11.2017); "Nga kujtesa ime – 'pikturë e gjallë' përplot ngjyra, simbole dhe enigma" (25.3.2018); "Malli për tokën – spektër brengash dhe turbullirë ndjenjash" (17.9.2018); "Malli për tokën e Sead Ramadanit, vepra ku ndjehet barra e shekujve" (1.6.2019); "Nafaka e Xhemiles dhe inati i kunatës" (22.6.2020); "T'hash' mana ene t'plasish dushmana!" (28.6.2020); "T'u hakat t'i nreçi vetllat i çita sajt" (5.7.2020) * ''Zhurnal'': "Mësohu të mësosh!" (22.9.2014) * ''Tetova sot'': "Tymi, helmi, frymësosja … frymëzimi!" (19.12.2015); "Shuhet Xhevdet Vejseli, Sokrati shqiptar i kohës sonë" (2.3.2021) * ''Tradita'': "Dilema hamletiane 'A ta marr, a mos e marr?'" (6.2.2020); "Kënga e bilbilit, një nga meloditë më të bukura në natyrë" (2.5.2020) * ''Peizazhe të fjalës'': "Xhi folish be taj?" (2.10.2017); "Azem Shkreli, poeti që eci majave të murit përfundi shqipeve" (2.6.2019) * ''Nistori'': "Muhabet për shpajrti me ni dashamajr" (1.4.2023); "Muhabet për mas darke..." (22.12.2023); "Shfaqje pendimi, jo fjalë urimi" (31.12.2023); "Në kujtim të Cen Berishës, valltarit legjendar të folklorit shqiptar" (14.4.2024); "Një reflektim mbi rolin, keqkuptimin dhe perceptimin publik të muzikës serioze në ditët e zisë" (22.3.2025); "Bakllava për të tjerët, urti për veten" (28.3.2025); "Kënga që nuk e dëgjon asnjeri" (27.7.2025); "Ah, tarafallen e nanës!" (2.2.2026) === Krijime dhe përpunime muzikore === * "Vaj si qenka ba dynjaja" – përpunim për piano, flaut, sopran dhe kor të përzier * "Everyone's Song" – përpunim për piano * "Oj e majr e holl' e gjat'" – përpunim për kor të përzier * "Knon bilbili" – përpunim për kor të përzier * "Suitë pollnjane" – përpunim për kor të përzier * "Vijn' vaporat moj nane" – përpunim për dy flaute dhe kor të përzier * "Kënga shpirtëruese" – përpunim për kor të përzier * "Dy këngë dashurie" – përpunim për kuartet klarinetash * "Ani m'i kan' than'" – përpunim për kor të përzier * "Moj Xhemile, moj kunatë!" – përpunim për kor të përzier === Disa nga veprat e notografuara === Ndër veprat korale, vokale dhe instrumentale të notografuara prej tij (titulli – autori) janë: * "Duart e vogla" – Mark Kaçinari * "Fyelli i bariut" – Mark Kaçinari * "Gaudeamus" – Strada * "Himni kombëtar" – Rauf Dhomi * "Himni kombëtar" – anonim * "Deep River" – Tim Brace * "Lahutari" – Pjetër Gaci * "Lulebora" – Simon Gjoni * "Ç'janë këta krushq që po vijnë" – Lorenc Antoni * "Ç'u çu Rrushja" – Rauf Dhomi * "Kumanovka 2" – Trajko Prokopiev * "Shamikuqja" – Mark Kaçinari * "Yesterday" – Lebrecht Klohs * "Shkon djali termale" – Çesk Zadeja * "Bir dalda iki elma" – Muammer Sun * "Ike larg në mërgim" – Kosta Osmanlli * "Santa Luçia" – Kosta Osmanlli * "OEIA" – Mendi Mengjiqi * "Rum, dum, dum" – Dragan Shuplevski * "Shkoj e vij flutrim si zogu" – Fahri Beqiri * "Pranvera filloi me ardhë" – Tonin Harapi * "Flijimi" – Rafet Rudi * "Rapsodi cigane" – Oleg Khromushin * "Dam-rrama-dam" – Mendi Mengjiqi * "Obsession" – Aleksandar Lekoski (Lekaj) * "Epitaf" – Bahri Mulliqi * "Erdhi prilli ç'u shkri bora" – anonim * "Dola në bahçe" – Vinçenc Gjini * "La Bamba" – Jon Halton * "Një lule" – Rexho Mulliqi (Mullaj) * "Ay giz" – Hayri Akay * "Çarapët e burrit" – Lorenc Antoni * "Momiçe mallo gjavollo" – Stefan Milan Gajdov * "Nën një rrasë atje mbi krua" – Çesk Zadeja * "O sole mio" – S. Strokina * "Ani këndon gjeli" – Gjergj Kaçinari * "Chae shukarye" – Dragan Shuplevski * "Drandofillja e vogël" – Mark Kaçinari * "Oh, Susanna" – anonim * "As një erë nuku fryn'" – Kosta Osmanlli * "Humoreska" – Kiril Makedonski * "Un e mjera kam pas drashtë" – Zef Çoba * "Erdh misiti" – Fahri Beqiri * "Ishin dy kunata" – Rafet Rudi * "Makedoska humoreska" – Todor Skallovski * "Janinë, Janino" – Milto Vako * "Cigani" – Konstantin Babiq * "Knon bilbili posht' te zalli" – Tish Daija * "Nëno moj" – Kosta Osmanlli * "N'mjedis t'ballit" – Esat Rizvanolli * "Şinanari" – Yücel Elmas, Özhan Unakitan * "O Llokumja" – Akil Koci * "O po gjeta një bilbil në vesë" – Rauf Dhomi * "Rritu moj bajame" – Çesk Zadeja * "Trëndelinë" – Thoma Simaku * "Kurora X" – Stevan St. Mokranjac * "Aromë portokalli" – Pero Gjorgjeviq * "Xhemile" – Lorenc Antoni * "Zogu i Ohrit" – Mark Kaçinari * "Pranvera filloj me ardhë" – Zef Çoba * "Kurr' më s'do marrësh udhët e kurbeteve" – anonim * "Mulliri" – Kosta Osmanlli * "Zare ven mafesin" – Konstantin Trako * "Dafino vino crveno" – Dragan Shuplevski * "Moj e mira" – Fahri Beqiri * "Humoreskë" – Bahri Mulliqi * "Makedonsko oro" – Todor Skallovski * "Prandver' e bukur" – Zef Çoba * "O, mora rrug'n e kurbetit" – Çesk Zadeja * "Çökertme" – Mugla Türküsa, Gürsan Sara * "Vjeshta iku dimri po vjen" – Rauf Dhomi * "Sharaveli, Sharavata" – Rafet Rudi * "Oj, javore!" – Kiril Makedonski * "Blegëron delja në male" – Vinçenc Gjini * "Lan vasha" – Lorenc Antoni * "You Better Mind" – anonim * "Qenke veshur me të bardha" – Thoma Simaku * "Vajtojcat e Rekës" – Akil Koci * "Ederlezi" – Burns * "Dashninë që kam në ty" – Tomor Berisha * "Pošla moma na voda" – Dragan Shuplevski * "Hapi sytë e zezë moj" – Mendi Mengjiqi * "Kaşik oyunu" – Ayhan Çetin * "O t'ishna zog me fluturue" – Halit Kasapolli * "Las Mañanitas; Samo jedan dan života; Plačem" – Philippe Tolón * "Pranvera filloi me ardhë" – Kreshnik Aliçkaj * "Moj e bukura Moré" – Thoma Simaku * "S'agapo" – Aleksandar Zajcev * "Akanë ujë ato burime" – Kujtim Nushi * "Asaman trëndafili çelës" – Rafet Rudi * "Për mue paska kenun kismet" – Zef Çoba * "Po vijn' krushqit maleve" – Tish Daija * "Kaleš bre Anđo" – Dušan Pokrajčić * "Po këndon bilbili verës" – Kreshnik Aliçkaj * "Kalinka" – Milovan Pančić * "Serenada" – Mark Kaçinari * "Kraj potoka bistre vode" – Mario Katavić * "Kur e përcolla Ylberin" – Memli Kelmendi * "Na Bentbašu" – Milan Prebanda * "Laje ti moj goce" – Kushtrim Gashi * "Sclavlu" – Iane Cogeabashia * "Ani mori nuse" – Tomor Berisha * "Zekiyem" – Nevid Kodalli * "Kur e nisëm t'parën loj'" – Ergys Pirani * "Pošla moma na voda" – Vojislav Simić * "Tramobilat plot me krushq" – Lorenc Antoni * "Shenandoah" – James Erb * "Qamilja" – Rauf Dhomi * "Što mi e milo i drago" – Petko Stajnov * "O moj ky Mehmeti" – Shime Deshpali * "Još ne sviće rujna zora" – M. Kepalović * "Kur më vjen burri nga stani" – Altin Buli * "Setolka" – Todor Skalovski-Tetoec * "Në koh' të mramjes në prandverë" – Zef Çoba * "Oj Lulija jonë me limona" – Lorenc Antoni * "Oj ti momche ohrigjanche" – Burim Hidri * "Doli Liza" – Fikrim Emra * "Divane Aşik Gibi" – Walter Strauss * "Moj Shaje" – Shime Deshpali * "Ne vredi plakati" – Z. Bogdan, V. Kesić * "Synin si qershia" – Altin Buli * "Ergen Dedo" – Petar Ljondev * "Bareshës" – Selami Kolonja * "Kaleš bre Anđo" – Vojislav Bubiša Simić * "Shade mori shoqe" – Petar Đorđević * "Dari, Dari" – Aleksandra Zajceva * "Ani ma ke shtatin vash' o si selvia" – Tomor Berisha * "Moj Dilbere" – Dušan Pokrajčić * "Si dukat i vogël je" – Vinçenc Gjini * "Parahodot (Na leu Dielli)" – Damjan Temkov, Behar Veseli * "Sa e bukur ka dal nusja" – Memli Kelmendi * "Sobrale mi se nabrale" – Stefan Gajdov * "Pare moj kush ta preu fustanë" – Konstantin Trako * "Suite Hebraique" – Ernest Bloch * "Concerto per Orchestra d'Archi" – Thoma Gaqi * "Rapsodi" – Thoma Gaqi * "Sonatë për violinë dhe piano" – Çesk Zadeja * "Bie lodra" – Milto Vako === Disa nga veprat e melografuara === Ndër këngët popullore të melografuara prej tij, kryesisht nga rajoni i Pollogut, janë: * "More gjali vogël majr se na ke ardh'" * "Luli, luli nana gjalin" * "Luli, luli n'gjep pi druni" * "Nina nona jo gjep pi druni" * "Luli, luli o gjep me lule" * "Xhum' more xhum'" * "Tatas, tatas lit e lit" * "Dan, Dan, kapetan" * "E mora ni petëll" * "Ini mini dini mini trena" * "O moni, moni ma" * "Uno duno tre" * "Ç'i na vjen berberi okolla lombes" * "De bojm' sinet Rajan agën" * "Vjen berberi i Gastivarit t'u kindu navina" * "Ani m'i kan than' o se shotajtën ditën" * "Ani m'i kan than' o se shotajtën ditën" (variant) * "Ani moj ti çiko" * "Hipi djali në kal' shale" * "Kapërceva jazin e mpajki kundra n'uj'" * "Ka Tetova" * "Kajranfil në bahçe" * "Knon bilibili" * "Kur kam kan najher ma i ri" * "Kur xhexha moj lule" * "Lypem be Sherif aga, lypem" * "Moj e majro shaum ta due shtatin" * "Moj e mira flokët me kanë" * "Moj fëllënz' e malit" * "Moj Xhemile, moj kunatë" * "Nano mori nan'" * "Oh ku je humb bij' çe tre sahat" * "Oj e majr e holl' e gjat'" * "Strauka e caucës topa-topa" * "Naj ka çel pranvera moj" * "Vajsh këmajshën diolene" * "Ka m'i ecën Egzon aga" * "Xhamadani akull" * "Bekim aga si mihiri gishtit" * "Hipa me ni kodër e rrash' në vënesht" * "Moj e mira qufurake" * "Mu vu qosja m'as" * "Nja dy çika ran' me flet'" * "Vider, vider, vidi ruc" * "Vider, vider, vider huc" * "Djal more jezite" * "Ani moj e majra për s'tepri o" * "Fryni era e ma muar shallin o" * "Këndojn' dy bilbilat o sabah në sabah" * "Mirlinda fëlloza xhades bardhe" * "Ni moll, e ni dardh, e ni ftue o" * "Po këndon bilbili përmaj mashën o" * "Rreth em rreth i rrash Gostivarit" * "Sallëm lulije hanëm" * "Sajzezo, saj lule bari" * "Oj dora me kan'" * "Oj dora me kan'" (variant) * "Oj Fatime motër ku ke najt për herë" * "Vine kanën e atij derri" * "Dy bilbila me nji deg' prej arre" * "Hajde oj Majlinda xhadës reje" * "Kur dola te dera e madhe" * "Mori mo ma hiçni dullakin" * "Oj e hon' e mart'" * "Oj lulija jon' me limona" * "Oj lulije p'llumb i bardh'" * "Po na ban havaja fak e fak" * "Po vjen nusja" * "Çou Emine mori" * "Kur dola ke dere madhe" * "Ky viran Gugaçi" * "Mori kush de e zone kulaçin" * "Kah po i çojn o gjith' kta djem" * "O nizamë të ri" * "Vijn' vaporat moj nane" * "Dada do ta shes skutaçen me topa" * "E mora kuferin" * "Hipa pampurit e javash, javash" * "Hipi mjeglla nurgj, hipi mjeglla burgj" * "Kur dola te dera" * "Mbeta moj nanë n'at dhe të huj'" * "Mos shko në gurbet bre djalo" * "O mor pampur o t'u k'putshin telat" * "Po vjen gjarpri me dymëdhejt krena" * "Mos e pi duhanin bre djal" * "Shiko moj shiko, oj e dashmja ime" * "Fluturojn' nja dy flutra t'verdha" * "Moj Feride!" * "Vjeshto moj virane" * "Bilizik në dor'" * "Boni laskra çikër çikër" * "Çou moj bije nanës" * "Na jan mbush mal e fusha" * "Udhës së Shullonit" * "Mato, bij e lalës, bijo" * "Mato, mato" * "Hajde mori shoçe bojm' ni muhabet" * "Ditën e Shinxherxhit gjith' ditën kom ka" * "Po na vajn Shënxherxhi si qera vjet" * "Kur do rrajna natën e Shëngjergjit" * "Mori Xhemile" * "Dola e u nisa nga Tetova" * "Kuku nane mori shkoj Bajrami" * "Po e pres Bajramin me merak" * "Morri lumët ne ka dal' vera" * "Shaj, shaj, lag o shaj" * "Dy bilbila këndojn me ni ferr'" * "Këndo moj goguçe shkraje vdorën" * "Gjylistane" * "Sula i vogël" * "Ko ka kan' Aga Hasan Aga" * "Zulçe begu" * "Kënga e Rexhës" * "Minire moj bije..." * "Bien tri dairet" * "Çorapët me vija" * "Kur do t'shkojsh terma moj cuco" * "Çou moj Mamudi" * "Fesi i çikës" * "Flokët e gocës kuror', kuror'" * "Pse je idhnu" * "Piku molla e kuqe" * "Këndojnë dy bilbilat" * "Qe ku vijn' oj nan' ushtarët" * "Hej moj dukane" * "Mora rrugën për Shijake" * "Karajfil në kashte" * "Zare moj dil te fiku" * "Hanëm, hanëm, o ku ije" * "Me gëzim po shkoj në punë" * "Dil aty ku dole mbram'" * "Ani po shkon vasha tani rreth Vardarit" * "Kur dola te dera" * "Kush mai pari bani" * "O sa e bukur moj goce" * "O bylbyl me pika-pika" * "Miriban moj Miriban" * "Gajdexhiu" * "Në zabel të erdha" * "O moj shamikuqe" * "O qe një mot e gjysëm viti" * "Dashurinë që kam për ty" * "Kusurë ti bre bijë" * "Lulja e Gostivarit" * "Bukuroshja e lalës" * "Mori vajz' e re" * "Marak t'u bana" * "Kam nji breng' e një kujtim" * "Erdh pranvera me jeshile" * "Baresha e dashunueme" * "Bane zemrën gur'" * "Bani çika 18 vjet" * "Bilizik në dor'" * "Ani po shkon djali zabelit" * "Moj ti vajz' moj pa martue" * "Kur t'i bish dahires çiko" * "Shkove djal n'gurbet" * "Shkoj n'pazar oj Xhemile" * "Hypa n'maxhe" * "Ka ra dilli nëpë baçen ton'" * "Mora rrugën në gurbet me shku" * "Ja kam dhon moj nano besën" * "Mur çika teneqen" * "Sa e vogël goc' mi ije" * "Pse je idhnu ti me mue" * "Çik si Donja" * "Esat Pasha" * "Ani moj Hatixhe" * "Ani mori nuse" * "Bie shiu pika-pika" * "Bjeri gajdes gajdexhi" * "Ç'jan' kto krushq o që po vijn'" * "Dasma e malësorit" * "Dasme madhe sonte ka fillu" * "Del a dole nusja jone" * "Dhandri jon' marshalla" * "Dil o baba dil" * "Dimijat e nuses filxhana-filxhana" * "Djali vajza dor' për dore" * "Do ta marr nusen korçare" * "Do vallzojm' e do këndojm'" * "Dola jasht' o po binte shi" * "Dy dele treqind pare" * "Dy lule të bardha" * "E ti moj ajke" * "E ti moj nuse" * "Ej krisi pushka oj nan'" * "Flutra e Kërçovës" * "Greu nuse te te shome" * "Hajde me shuplak'" * "Haj ta lidhim besën o" * "Halla e madhe" * "Hani ju hani" * "Hidhet vallja, vallja e par'" * "Hopa - hopa me ngadalë" * "Kalle, kalle malin" * "Kallma cigaren" * "Kënga e dhëndrit" * "Kënga e kulaçit" * "Kësaj Dibrës mos ja harofshim" * "Kjo hardhia e rrushit o" * "Knon bilbili" * "Kqyrni shoqe çka ka rritur nana" * "Ku e begenise Lulije kët' vene" * "Ku këndojnë moj zogat, o" * "Kujton baba i Lules" * "Kur do bahesh nuse cauco" * "Kush ësht' ai që rri ndër ode" * "Kush kërcen napolonin" * "Laje ti moj goce" * "Lujma, lujma dorën o" * "Lujma, lujma oj dorën mbi dore" * "Lujmi, lujmi durt e bardha" * "Lumja ti moj nusja e bukur" * "Martesa jon'" * "Me hair e me të mbar'" * "Mir' ja bëmë krushkut, o" * "Moj Lule Uskane" * "Moj unaza rreth me ar'" * "Moj zoge, moj zoge" * "Mos rri rëndë moj nuse" * "Na ka dal' nusja e mire" * "Na mërrajni hija ke kësolla" * "Në gjergjef lala tuj qendise" * "Ngjitet kana me pika-pika" * "Nusja jon' e mir' si lulja n'mal" * "Nusja jon' me limona" * "Nusja jon' ndrajt si hana" * "Nusja jon' në rruge" * "Nusja jon' o moj nusja jon'" * "O ç'kanë malet o që gjëmojnë" * "O hajde nuse, hajde" * "O hiqe vallen" * "O ku po shkon moj goc' e vogël" * "O ku po shkon moj Rrushja e lalës" * "O moj nusja jon' o me te bardha" * "O mor' daja, daja i madh" * "O po ç'ke bilbil që po vajtonë" * "O qenke veshun o me të bardha" * "Oj Lulije moj pllumb i bardhe" * "Oj Lulije pllum' i bardh'" (potpuri) * "Oj lulja e blinit" * "Oj Zogo jelek me vija" * "Përmbi Tepelenë" * "Pjergull, o" * "Po bi'n tri daire" * "Po knojna me def" * "Po martohen vajzat e, po bajn' dasëm e" * "Po martohet Jurendina" * "Po vijnë krushqit e farefise" * "Po vijnë krushqit maleve" * "Po vijnë krushqit rena-rena" * "Rreth e m'rreth i rrash Kosovës" * "Rrush i kuq o i bukur, o" * "Sa moj sa lezet" * "Sa shyqyr qenka nji ktue" * "Seç na thirri djali o në dasëm o" * "Shkonte vallja malit, o" * "Shoto mashallah" * "Shuni gra e shuni fëmije" * "Si hyri nusja doli" * "Sonte ësht' moj nata jote" * "Sonte kemi dasëm" * "Thanë se çuël behari" * "Udha e mbarë krushku i parë" * "Ulu mal të dali hana" * "Zoti shpis' ty t'u rrit nera" * "Ishjë një ditë të mojit majit" * "Kjani trima" * "Luli zemra ime" * "Moj e bukura More" * "Moj ti pulza këmbaleshe" * "Trëndafili i Shkëmbit" * "Vajta kalova" * "Yll i bukur" == Poezi == Bekim Ramadani ka shkruar edhe poezi dhe ese letrare, ndër to: * "Estetika e çrregullimit" * "Rexhep Qosja vdiq pardje, por shumë fytyra lindën dje" * "E vërteta që e quajmë rrenë" * "Ndani pesë minuta për këtë shkrim" * "E vranë mësuesin" * "Viti i ri dhe heshtja ime" * "Epika e udhëtimit të ShKA "Xheladin Zeqiri" në Siçili" * "Muzika" * "Roma, jehona e kujtesës dhe mallit të pambaruar" * "Çupëlina që rrezaton si vetëtima" * "Shkëlqimi i diellit në hijen e kujtimit" * "Përqafimi i jetës" * "M'ka ra malli, o Enis, o loçkë e nënës!" * "Shpresa, një fije drite që më jep jetë" * "Këngë vaji" * "Java me tri të diela" * "Kohë e pakohë" * "Merrja këngës me zjarrin e ëndjes" * "Natë pa hënë" * "Uratë për Vitin e Ri" == Veprimtari editoriale == Ka qenë kryeredaktor, redaktor, recensent, konsulent ose botues i librave: * ''Rrugëtimi në përjetimet e një Haxhi'', Idriz Ramadani, Tetovë, 2009 (kryeredaktor) * ''Komentimi i kaptinës Jâ Sîn'', Idriz Ramadani, Tetovë, 2011 (botues) * ''Gjeli në qytet'', Idriz Ramadani, Tetovë, 2012 (kryeredaktor) * ''Me besim të thellë në jetë të mbarë'', Idriz Ramadani, Tetovë, 2017 (botues) * ''Nga kujtesa ime'', Zeqir Ismaili, Tetovë, 2018 (botues dhe recensues) * ''Malli për tokën'', Sead Ramadani, Tetovë, 2018 (botues dhe recensues) * ''Në kthetrat e kohës'', Sead Ramadani, Tetovë, 2020 (konsulent) * ''Kujtime nga Haxhi'', Qemal Rushiti, Tetovë, 2021 (kryeredaktor) * ''Kultura muzikore – Viti I'', Lidija Pshenko, Shkup, 2022 (recensent) * ''Solfezhi tonal'', Selami Kolonja, UShT, Tetovë, 2024 (redaktor) * ''Esat Bicurri në përjetësi'', Krenar Doli, Prishtinë, 2025 (recensent) == Pjesëmarrje në konferenca shkencore == Ramadani ka marrë pjesë me kumtesa e referate në konferenca, simpoziume, tryeza shkencore dhe manifestime muzikologjike: * Etnokultura në trevën e Kërçovës, Shoqata e Etnokulturës Shqiptare "Etnoalb" – Shkup, Kërçovë, prill 2017 * Струшка музичка есен, СОКОМ, Strugë, shtator 2017 * Хорските ансамбли и фестивали во транзицискиот период на Балканските земји, ТЕХО, Leshok, shtator 2017 * Etnokultura në trevën e Dibrës, Shoqata e Etnokulturës Shqiptare "Etnoalb" – Shkup, Dibër, shtator 2018 * Значењето на теренските истражувања во фолклористиката, Instituti i Folklorit "Marko Cepenkov", Shkup, 29.10.2018 * "Kënga qytetare në trojet etnike", Festivali "Kënga qytetare na bashkon", Prizren, 14.11.2018 * Dasmat në trevat shqiptare, ITSHKSH, Shkup, 3.5.2019 * За хорот, ТЕХО, Leshok, 16.6.2019 * Фолклорот во минатото и денес, Festivali "Pece Atanasovski", Dollnen – Prilep, 6.7.2019 * Etnokultura në zonën e Gostivarit, Shoqata e Etnokulturës Shqiptare "Etnoalb" – Shkup, Mavrovë, 3–4.8.2019 * Етнолошки и фолклористички аспекти на мултикултурализмот и интеркултурализмот на македонското општество, Instituti i Folklorit "Marko Cepenkov" dhe Shoqëria Etnologjike Maqedonase, Kratovë, 26–27.9.2019 * Фолклористика: предизвици и перспективи, Instituti i Folklorit "Marko Cepenkov", Shkup, 22–23.11.2019 * Veshjet tradicionale në trevat shqiptare, ITSHKSH, Shkup, 4.5.2020 * Etnokultura në zonën e Strugës dhe Ohrit, Shoqata e Etnokulturës Shqiptare "Etnoalb" – Shkup, Strugë, 21–22.8.2020 * Фолклорот во минатото и денес, Festivali "Pece Atanasovski", Prilep, 29.8.2020 * Улогата и местото на музиката во средното гимназиско образование во РСМ, "Struga Musical Autumn", СОКОМ, Strugë, 25–27.9.2020 * Предизвици и перспективи на онлајн образованието во музичките училишта во РСМ, Konferenca Ndërkombëtare Ballkanike "Состојби и перспективи во музичко-балетското образование", ДМБУЦ "Илија Николовски-Луј", Shkup, 22–25.10.2020 * Ditët e alfabetit 2020 (kushtuar iluministeve shqiptare) – "Dy perlat e muzikës shqiptare: Nexhmije Pagarusha dhe Hanife Sejfulla Reçani", ITShKSh, Shkup, 16.11.2020 * Jetësimi i figurave të këngëve dhe valleve shqiptare, Instituti Albanologjik i Prishtinës (IAP), Prishtinë, 29.4.2021 * Sfidat e Folkloristikës dhe Etnomuzikologjisë: përkufizimi, terreni, prurjet e reja, Java e Albanologjisë, IAP, Prishtinë, 21.6.2021 * Фолклорот во минатото и денес, Festivali "Pece Atanasovski", Prilep, 3.7.2021 * Развојот на инструменталните формации во КУД "Џеладин Зеќири" од Тетово (1949–2021), "Struga Musical Autumn", СОКОМ, Strugë, 17–19 shtator 2021 * Probleme muzikore, 3rd International Conference on Law and Arts, Universiteti "Haxhi Zeka", Pejë, Kosovë, 12.10.2021 * Македонското музичко творештво – сегашност и минато, Музички средби во СОКОМ, Shkup, 25.3.2022 * Folkloristika dhe Etnomuzikologjia – 70 vjet pas botimit të parë, Java e Albanologjisë 13/2022, IAP, Prishtinë, 6–10.6.2022 * Java e Trashëgimisë Kulturore: Ritet e ciklit jetësor – lindja, martesa dhe vdekja tek shqiptarët, ITSHKSH, Shkup, 16.6.2022 * Фолклорот во минатото и денес, Festivali "Pece Atanasovski", Prilep, 1.7.2022 * Стратегија за развој на фолклорната дејност во РС Македонија, Festivali Republikan "Ilindenski denovi", Manastir, 29.7.2022 * Dita e artit dhe e kulturës (orë letrare-muzikore), Kalaja e Nicës, Orashë, 27.8.2022 * Etnokultura në rajonin e Manastirit dhe Prespës, Shoqata e Etnokulturës Shqiptare "Etnoalb" – Shkup, Manastir, 9–10.9.2022 * Музички релации – историја, интерпретација, интердисциплинарност, "Struga Musical Autumn" 46, Strugë, 23–25.9.2022 * Nëpër gjurmët e këngës së vjetër qytetare të popujve ballkanikë, Festivali "Teuta", Tetovë, 7.10.2022 * Традиција, медиуми, дигитален свет, Simpoziumi XXI Ndërkombëtar për Folklor Ballkanik, Instituti i Folklorit "Marko Cepenkov", Shkup, 25.11.2022 * Evaluimi i programeve mësimore, librave dhe mësuesve në shkollat në gjuhën shqipe, Shoqata Akademike e Shqiptarëve për Shkencë dhe Art, Tetovë, 7.3.2023 * Фолклорот во минатото и денес, Festivali "Pece Atanasovski", Prilep, 30.6.2023 * Стратегија за развој на фолклорната дејност во РС Македонија, Festivali Republikan "Ilindenski denovi", Manastir, 27.7.2023 * Македонското музичко творештво и постмодерната, "Struga Musical Autumn", Strugë, 8–10 shtator 2023 * Tryezë shkencore kushtuar jetës dhe veprës së Qamilit të Vogël, IAP, Prishtinë, 27.9.2023 * Etnokultura e Pelagonisë (Prilep, Krushevë, Dollnen), Krushevë, 29–30 shtator 2023 * Personalitete shkencore shqiptare në Albanologji nga Lugina e Preshevës dhe vise të tjera shqiptare, Bujanoc, Serbi, 27–29.10.2023 * Kabaja – simbol dhe identitet i muzikës tradicionale shqiptare, Parku Shkencor Inovativ i UBT-së, Lipjan, Kosovë, 29.3.2024 * Zejtaria dhe punimet artizanale në trevat shqiptare, Java e Trashëgimisë Kulturore, ITShKSh, Shkup, 14.5.2024 * Фолклорот во минатото и денес, Festivali "Pece Atanasovski", Prilep, 5.7.2024 * Стратегија за развој на фолклорната дејност во РС Македонија, Festivali Republikan "Ilindenski denovi", Manastir, 26.7.2024 * Историски аспекти во развојот на Македонската музичка култура, "Struga Musical Autumn" 48 (1975–2024), Strugë, 20–22 shtator 2024 * Etnokultura në rajonin e Tetovës, Shoqata e Etnokulturës Shqiptare "Etnoalb" – Shkup, Tetovë, 4–5.10.2024 * Convegno di studi – "La ricerca etnomusicologica in Calabria: lo stato dell'arte", Conservatorio di Musica "Stanislao Giacomantonio", Cosenza, Itali, 14–15.10.2024 * Figura me vlera shkencore dhe kulturore shqiptare nga Lugina e Preshevës dhe vise të tjera shqiptare, Bujanoc, Serbi, 25–27.10.2024 * Фолклористиката и културното наследство, Simpoziumi XXII Ndërkombëtar, Instituti i Folklorit "Marko Cepenkov", Shkup, 22.11.2024 * Ritualet, përshkrimi i tyre përmes këngës, dokeve e zakoneve, Java e Trashëgimisë Kulturore, ITShKSh, Shkup, 20.5.2025 * Sfidat e Folkloristikës dhe Etnomuzikologjisë: përkufizimi, terreni, prurjet e reja, Java e Albanologjisë (16), IAP, Prishtinë, 27.5.2025 * Фолклорот во минатото и денес, Festivali "Pece Atanasovski", Prilep, 30.5.2025 * Etnokultura e Karadakut, Karshiakës dhe Dërvenit, Shoqata e Etnokulturës Shqiptare "Etnoalb" – Shkup, Shkup, 19–20.9.2025 * Влијанието на музичкото творештво на македонските композитори во развојот на националната музичка култура, "Struga Musical Autumn" 49 (1975–2025), Strugë, 19–21 shtator 2025 * Етнологијата и заштитата на културното наследство, Shoqëria Etnologjike Maqedonase, Kratovë, 15–16.10.2025 * Personalitete dhe figura me vlera shkencore dhe kulturore shqiptare nga Lugina e Preshevës dhe vise të tjera shqiptare, Bujanoc – Samolicë, Serbi, 25–26.10.2025 == Udhëheqje e punimeve të diplomës == Në Fakultetin e Arteve të Universitetit të Tetovës (programi studimor Art muzikor) ka udhëhequr punimet e diplomës të studentëve: Florent Iseni (2016), Besim Miftari (2017), Ardit Stafai (2018), Elita Ziberi (2019), Largona Kolari (2019), Gojarta Muça (2020), Sabina Jakupi (2020), Fatlum Aliu (2020), Edona Beqiri (2021), Zineta Gashi (2022), Hasime Elmazi (2022), Valon Miniri (2023), Shpëtim Mustafi (2024), Armend Mustafa Xhoni (2024), Bleron Veliu (2025), Altin Emini (2025) dhe Ardi Zeadin Lena (2025), me tema nga folklori muzikor, etnomuzikologjia dhe arsimi muzikor. == Referime == {{reflist|refs= <ref name="cobiss">{{cito web|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/search/cobib?q=Bekim+Ramadani|title=Bekim Ramadani – COBISS (Sistemi bibliografik i Maqedonisë së Veriut)|access-date=2026-07-12|language=mk}}</ref><ref name="bksh">{{cito web|url=https://www.bksh.al/search/Bekim%20Ramadani|title=Bekim Ramadani – Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë|access-date=2026-07-12|language=sq}}</ref><ref name="uart">{{cito web|url=https://opac.uart.edu.al/cgi-bin/koha/opac-search.pl?idx=kw&q=Bekim+Ramadani|title=Bekim Ramadani – Katalogu OPAC, Universiteti i Arteve, Tiranë|access-date=2026-07-12|language=sq}}</ref><ref name="tvm2">{{cito web|url=https://www.youtube.com/watch?v=sE3PJ69HzzU|title=Top 5 Personazhe – Bekim Ramadani|publisher=Radiotelevizioni i Maqedonisë – TVM2|date=20 maj 2019|access-date=2026-07-12|language=sq}}</ref><ref name="alsat">{{cito web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rRha13bXj0k|title=Në emisionin e pasdites – Bekim Ramadani|publisher=Alsat-M|date=15 janar 2024|access-date=2026-07-12|language=sq}}</ref><ref name="rtk">{{cito web|url=https://www.youtube.com/watch?v=XRI7sIuOwqU|title=Art Tema – Bekim Ramadani|publisher=Radiotelevizioni i Kosovës|date=25 tetor 2025|access-date=2026-07-12|language=sq}}</ref> }} == Lidhje të jashtme == * [https://www.youtube.com/@bekimramadani Kanali i Bekim Ramadanit në YouTube] * [https://www.facebook.com/margaritaretBeko/ Faqja zyrtare në Facebook] * [https://orcid.org/0009-0007-6108-1851 Profili ORCID i Bekim Ramadanit] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Draft:Bekim_Ramadani/ Wikipedia anglisht: Bekim_Ramadani] {{DEFAULTSORT:Ramadani, Bekim}} [[Kategoria:Lindje 1970]] [[Kategoria:Njerëz të gjallë]] [[Kategoria:Etnomuzikologë]] [[Kategoria:Muzikologë shqiptarë]] [[Kategoria:Pedagogë shqiptarë]] [[Kategoria:Përkthyes shqiptarë]] [[Kategoria:Shqiptarët e Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Njerëz nga Tetova]] moaaqxvvijcw0u83wuur8ldvhodl64h The Big Year 0 403745 3022841 3008033 2026-08-06T05:37:26Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022841 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = The Big Year | director = [[David Frankel]] | producer = [[Karen Rosenfelt]]<br />[[Stuart Cornfeld]]<br />[[Curtis Hanson]] | writer = [[Howard Franklin]] | based_on = {{Bazuar mbi|''The Big Year: A Tale of Man, Nature and Fowl Obsession''|Mark Obmascik}} | starring = {{plainlist| * [[Steve Martin]] * [[Jack Black]] * [[Owen Wilson]] * [[Brian Dennehy]] * [[Anjelica Huston]] * [[Rashida Jones]] * [[Dianne Wiest]] * [[JoBeth Williams]] }} | music = [[Theodore Shapiro]] | cinematography = [[Lawrence Sher]] | editing = [[Mark Livolsi]] | studio = [[Red Hour Productions|Red Hour Films]]<br />[[Curtis Hanson|Deuce Three]]<br />[[Ingenious Media]]<br />Sunswept Entertainment<br />[[Dune Entertainment]] | distributor = [[20th Century Fox]] | released = 14 tetor 2011 | runtime = 102 minuta | country = Shtetet e Bashkuara | language = Anglisht | budget = $41 million<ref>{{cite web|url=http://latimesblogs.latimes.com/entertainmentnewsbuzz/2011/10/movie-projector-footloose-the-thing-big-year.html|title=Movie Projector: New 'Footloose' could dance circles around rivals|last=Kaufman|first=Amy|work=[[Los Angeles Times]]|date=13 tetor 2011|access-date=14 tetor 2011|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111016032051/http://latimesblogs.latimes.com/entertainmentnewsbuzz/2011/10/movie-projector-footloose-the-thing-big-year.html|archive-date=16 tetor 2011|url-status=live}}</ref> | gross = $7.4 million<ref>[https://www.boxofficemojo.com/release/rl1850181121/ "The Big Year"]. ''Box Office Mojo''.</ref> }} '''''The Big Year''''' është një film [[komedi vëzhguese]] amerikane i vitit 2011 me aktorët [[Steve Martin]], [[Jack Black]] dhe [[Owen Wilson]], me regji nga [[David Frankel]] dhe i shkruar nga [[Howard Franklin]]. Filmi është bazuar në librin jo-fiktiv të vitit 2004, ''The Big Year: A Tale of Man, Nature and Fowl Obsession'', nga Mark Obmascik. Libri ndjek tre burra në një kërkim për një Big Year - një konkurs midis [[Vëzhgimi i zogjve|vëzhguesve të zogjve]] për të parë se kush mund të dallojë dhe identifikojë numrin më të madh të specieve të zogjve në Amerikën e Veriut (në veri të Meksikës) në një vit kalendarik. Tre vëzhguesit e vërtetë të zogjve ishin Sandy Komito, Al Levantin dhe Greg Miller, të cilët po ndiqnin rekordin e mëparshëm të Komitos. Filmi përdor të njëjtën premisë me personazhe fiktivë. Xhirimet për ''The Big Year'' u zhvilluan nga maji deri në korrik 2010.<ref name="TBYRef2">{{cite web|url=https://www.comingsoon.net/films.php?id=64108|title=The Big Year - Movie Database|access-date=3 mars 2011|work=CraveOnline Media|archive-date=22 gusht 2014|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140822095420/http://www.comingsoon.net/films.php?id=64108|url-status=dead}}</ref> Filmi u publikua nga [[20th Century Fox]] më 14 tetor 2011 në Shtetet e Bashkuara.<ref name="TBYRef1">{{cite web|url=http://www.movieweb.com/movie/the-big-year|title=The Big Year (2011)|access-date=3 mars 2011|work=MovieWeb|archive-date=6 korrik 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120706140742/http://www.movieweb.com/movie/the-big-year|url-status=live}}</ref> ''The Big Year'' mori vlerësime përgjithësisht të përziera, megjithëse performancat e tre protagonistëve u lavdëruan. Megjithatë, ishte një [[dështim në biletari]], duke fituar vetëm 7.4 milionë dollarë në të gjithë botën kundrejt një buxheti prej 41 milionë dollarësh.<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_big_year|title=The Big Year (2011)|website=[[Rotten Tomatoes]]|publisher=[[Fandango Media|Fandango]]|access-date=13 tetor 2025|archive-date=2 shkurt 2022|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202134620/https://www.rottentomatoes.com/m/the_big_year|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Biggest Box Office Bombs of 2011|url=https://www.highdefdigest.com/blog/boxoffice-bombs-2011/|access-date=5 korrik 2024|website=The Bonus View|language=en}}</ref> ==Përmbajtja== Janë tre vëzhgues zogjsh me përvojë që secili synon të arrijë një [[Viti i Madh|Vit të Madh]]: Brad Harris, një programues kompjuterash 36-vjeçar me bazë në [[Baltimore]]; Stu Preissler, themelues dhe CEO i një kompanie në [[New York City|Nju Jork]] që mban emrin e tij; dhe kontraktori i çative Kenny Bostick, i cili mban rekordin aktual të Vitit të Madh prej 732 zogjsh. Bostick është obsesivisht posesiv ndaj rekordit të tij, por gruaja e tij e tretë Jessica është e shqetësuar; ky supozohej të ishte viti kur ata u përqendruan në ngjizjen e një fëmije. Ajo gjithashtu beson se fiksimi i Bostick për vëzhgimin e zogjve është ajo që shkatërroi dy martesat e tij të mëparshme. Ai është aq konkurrues sa të tjerët e përdorin emrin e tij si një lloj sharjeje: "Bostick!" Brad është një vëzhgues zogjsh i aftë që mund të identifikojë pothuajse çdo specie vetëm nga zëri dhe e urren punën e tij duke mirëmbajtur softuerin operativ të një termocentrali bërthamor në [[Lansdowne, Pennsylvania]]. Duke jetuar me prindërit e tij pas një martese të dështuar, një karriere të ndërprerë në Dell dhe braktisjes së shkollës së mesme, ai shpreson që të bëjë një Vit të Madh do t'i japë atij një ndjenjë qëllimi dhe ndoshta edhe do ta bëjë babanë e tij krenar për të. Stu është themeluesi dhe drejtori ekzekutiv i një konglomerati gjigant kimik me seli në [[Manhattan]], të cilin e ndërtoi nga themelet, duke filluar në garazhin e tij. Pas dekadash suksesi në korporatë, ai është gati të dalë në pension në [[Kolorado]] me gruan e tij arkitekte. Frika nga një orar i zbrazët e shtyu të kthehej nga një pension i mëparshëm, por tani ai dëshiron ta lërë kompaninë e tij në duart e dy togerëve të tij. Kompania është në mes të negociatave të ndërlikuara për t'u bashkuar me një konkurrent, kështu që dy pasardhësit e tij të emëruar vazhdojnë ta thërrasin përsëri në Nju Jork për takime të rëndësishme. Deri në një farë mase, ai është një rob i suksesit të tij. Një Vit i Madh ka qenë ëndrra e tij e përjetshme dhe ai po e ndjek atë me mbështetjen e plotë të gruas së tij. Filmi portretizon incidente të ndryshme që ndodhin gjatë ngjarjes së Vitit të Madh, ndërsa treshja konkurron me njëri-tjetrin dhe me shumë vëzhgues të tjerë zogjsh për të arritur rekordin botëror të shikimit të numrit më të lartë të zogjve. Brad dhe Stu bëhen miq dhe ndihmojnë njëri-tjetrin në konkurs, dhe Brad tërhiqet nga një vëzhguese zogjsh tjetër, Ellie. Ndërkohë, Bostick shumë konkurrues përdor truke të pista për të rritur numrin e tij ndërsa minon të tjerët. Ndërsa viti po mbaron, Stu është i lumtur në pension dhe po shijon nipin e tij të porsalindur; Brad zhvillon një marrëdhënie me Ellie; dhe Bostick është vetëm, pasi gruaja e tij e ka lënë. Stu dhe Brad, tani miq të ngushtë, urojnë njëri-tjetrin për "një vit shumë të rëndësishëm", pasi kanë parë secilin prej tyre mbi 700 lloje zogjsh atë vit. Kur rezultatet e Vitit të Madh publikohen, Bostick fitoi konkursin me 755, një rekord i ri; Brad doli i dyti; Stu ishte i katërti. Brad mendon se "ai (Bostick) pa më shumë zogj, por ne pamë më shumë nga të gjitha", ndërsa shikon Ellie, e cila ka ardhur për një vizitë fundjave. Stu buzëqesh, duke parë gruan e tij. Filmi përfundon me Brad dhe Ellie duke vëzhguar zogj së bashku në një vijë bregdetare shkëmbore, ndërsa Brad rrëfen se vëzhgimi i zogjve nuk është më pjesa më e madhe e jetës së tij. Stu po bën shëtitje me nipin e tij të vogël (tashmë i dashuruar nga zogjtë) në [[Malet Shkëmbore]]. Bostick është në një aventurë vëzhgimi zogjsh në Kinë, vetëm dhe duke parë me mall një çift të lumtur që ecën me fëmijën e tyre të porsalindur. ==Rolet== {{div col}} *[[Steve Martin]] si Stu Preissler *[[Jack Black]] si Brad Harris *[[Owen Wilson]] si Kenny Bostick *[[Rashida Jones]] si Ellie *[[Anjelica Huston]] si Annie Auklet *[[Jim Parsons]] si Crane *[[Rosamund Pike]] si Jessica *[[JoBeth Williams]] si Edith *[[Brian Dennehy]] si Raymond *[[Dianne Wiest]] si Brenda *[[Anthony Anderson]] si Bill Clemont *[[Tim Blake Nelson]] si Phil *[[Joel McHale]] si Barry Loomis *[[Calum Worthy]] si Colin Debs *[[Veena Sood]] si Katie *[[Corbin Bernsen]] si Gil Gordon *Stacey Scowley si Vicki *[[Jesse Moss (aktor)|Jesse Moss]] si Darren *[[Kevin Pollak]] si Jim Gittelson *[[Barry Shabaka Henley]] si Dr. Neil Kramer *[[Andrew Wilson]] si Mike Shin *[[Al Roker]] si meteorolog i Nju Jorkut *[[John Cleese]] si narrator *[[June Squibb]] si the Old Lady *[[Steven Weber]] si Rick {{div col end}} ==Pritja== ===Box-office=== Filmi dështoi në biletari, pavarësisht yjeve të njohur si Martin, Jack Black dhe Owen Wilson si protagonistë. Bazuar në një buxhet prej 41 milionë dollarësh, ai fitoi vetëm 7.4 milionë dollarë në shitje biletash në të gjithë botën sipas Box Office Mojo. ===Përgjigjje kritike=== Filmi mori vlerësime të përziera nga kritikët. Ai mban një vlerësim prej 41% në [[Rotten Tomatoes]] bazuar në 100 vlerësime, me një vlerësim mesatar prej 5.1/10. Konsensusi thotë: "Edhe pse i bërë me kujdes dhe dashuri për personazhet e tij, ''The Big Year'' vazhdon me hapa të ngadaltë, duke arritur rrallë ndonjë lartësi komike."<ref name=":0" /> ''[[The Hollywood Reporter]]'' e përshkroi atë si një film "gjenial, argëtues dhe disi të pakuptueshëm";<ref name = "McCarthy">{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/movie/big-year/review/247630|title=The Big Year: Film Review|last=McCarthy|first=Todd|date=12 tetor 2011|work=The Hollywood Reporter|access-date=10 tetor 2013|archive-date=24 shtator 2015|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924162615/http://www.hollywoodreporter.com/movie/big-year/review/247630|url-status=live}}</ref> ''[[Pittsburgh Post-Gazette]]'' e quajti atë një "komedi të butë dhe të lehtë" për "njerëzit që përpiqen të jenë më të mirët, duke ndjekur ëndrrat e tyre dhe duke shijuar mrekullinë e zogjve".<ref>{{cite news|url=http://www.post-gazette.com/stories/sectionfront/life/get-into-nature-birders-love-the-big-year-321561/|title=Get into nature: Birders love 'The Big Year'|last=Shalaway|first=Scott|date=30 tetor 2011|work=Pittsburgh Post-Gazette|access-date=10 tetor 2013|language=en}}</ref> Sondazhet [[CinemaScore]] raportuan se nota mesatare që shikuesit e filmave i dhanë filmit ishte "B−" në një shkallë A+ deri në F.<ref>{{Cite web|last=McClintock|first=Pamela|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/box-office-report-footloose-grosses-248906|title='Box Office Report: 'Footloose' Grosses $5.57 Million, On Course To Dance Away With The Weekend - ''The Hollywood Reporter''|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=14 tetor 2011|access-date=16 tetor 2011|language=en}}</ref> == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.imdb.com/title/tt1053810/ ''The Big Year''] në [[IMDb]] * [https://www.boxofficemojo.com/release/rl1850181121/ ''The Big Year''] në [[Box Office Mojo]] [[Kategoria:Filma 2011]] [[Kategoria:Filma komedi 2011]] [[Kategoria:Filma komedi amerikanë]] [[Kategoria:Filma amerikanë të viteve 2010]] [[Kategoria:Filma në anglisht të viteve 2010]] [[Kategoria:Filma me regji nga David Frankel]] [[Kategoria:Filma të prodhuara nga Karen Rosenfelt]] [[Kategoria:Filma me muzikë nga Theodore Shapiro]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Howard Franklin]] [[Kategoria:Filma të Dune Entertainment]] [[Kategoria:Filma të Red Hour Productions]] ayhfwfwfk7190rjc04nh80p0sx3k76p The Internship 0 403746 3022842 3008043 2026-08-06T05:37:36Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022842 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = The Internship | image = The-internship-poster.jpg | alt = | caption = Theatrical release poster | director = [[Shawn Levy]] | screenplay = [[Vince Vaughn]]<br />[[Jared Stern]] | story = Vince Vaughn | producer = Vince Vaughn<br />Shawn Levy | starring = {{Plainlist| * Vince Vaughn * [[Owen Wilson]] * [[Rose Byrne]] * [[Max Minghella]] }} | cinematography = [[Jonathan Brown (cinematographer)|Jonathan Brown]] | editing = [[Dean Zimmerman (film editor)|Dean Zimmerman]] | music = [[Christophe Beck]] | studio = {{plainlist| * [[Regency Enterprises]] * [[21 Laps Entertainment]] * [[Wild West Picture Show Productions]] }} | distributor = [[20th Century Fox]] | released = {{Film date|2013|06|07}} | runtime = 119 minutes<!--Kohëzgjatja teatrale: 119:15--><ref>{{cite web|title=''THE INTERNSHIP'' (12A)|url=https://www.bbfc.co.uk/release/the-internship-q29sbgvjdglvbjpwwc00nzu2njc|work=[[British Board of Film Classification]]|date=10 maj 2013|access-date=10 maj 2013|language=en}}</ref> | country = United States | language = English | budget = $58 million<ref name="mojo">{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=internship.htm|title=''The Internship''|work=[[Box Office Mojo]]|publisher=[[Internet Movie Database]]|access-date=30 mars 2016|archive-date=7 dhjetor 2017|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20171207234910/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=internship.htm|url-status=live}}</ref> | gross = $93.5 million<ref name="mojo" /> }} '''''The Internship''''' është një [[film komedi]] amerikan i vitit 2013 me regji nga [[Shawn Levy]], shkruar nga [[Vince Vaughn]] dhe [[Jared Stern]], dhe prodhuar nga Vaughn dhe Levy. Në film luajnë Vaughn dhe [[Owen Wilson]] si shitës të pushuar së fundmi nga puna, të cilët përpiqen të konkurrojnë me aplikantë shumë më të rinj dhe më të aftë teknikisht për një punë në [[Google]]. [[Rose Byrne]], [[Max Minghella]], [[Aasif Mandvi]], [[Josh Brener]], [[Dylan O'Brien]], [[Tobit Raphael]], [[Tiya Sircar]], [[Josh Gad]], dhe [[Jessica Szohr]] gjithashtu luajnë. ''The Internship'' ishte filmi i dytë me Vaughn dhe Wilson në rolet kryesore, pas filmit të vitit 2005 ''[[Wedding Crashers]]''; të dy ishin shfaqur në filmin e vitit 2004 ''[[Starsky & Hutch]]''. Ky ishte bashkëpunimi i dytë i Levy, Vaughn dhe Stern pas filmit të vitit 2012 ''[[The Watch (film 2012)|The Watch]]'' dhe i treti i Levy dhe Wilson pas dy filmave të parë ''[[Night at the Museum]]''. I publikuar nga [[20th Century Fox]] më 7 qershor 2013, filmi mori vlerësime të përziera nga kritikët dhe fitoi 93.5 milionë dollarë në të gjithë botën kundrejt një buxheti prej 58 milionë dollarësh. ==Përmbajtja== Pasi punëdhënësi i shitësve Billy McMahon dhe Nick Campbell falimenton, Billy aplikon për stazhe në [[Google]] për të dy. Ata pranohen për shkak të përgjigjeve të tyre joortodokse në intervista, pavarësisht mungesës së përvojës përkatëse dhe mosqenies në moshën tradicionale universitare. Ata do ta kalojnë verën duke garuar në ekipe kundër stazhierëve të tjerë në një sërë detyrash, ku vetëm anëtarët e ekipit fitues kanë vende pune të garantuara në Google. Ekipi i Billy dhe Nick drejtohet nga Lyle, një menaxher në Google i cili përpiqet vazhdimisht të sillet si modern për të fshehur pasiguritë e tij, dhe anëtarët e tjerë të ekipit shihen si të refuzuar: Stuart [[Përdorimi problematik i telefonit të mençur|i varur nga telefonat e mençur]], Yo-Yo [[filipinas]] i prindërve të rreptë dhe Neha, entuziaste e [[kink]] të lidhur me nerdët [[Amerikanët indianë|indianë amerikanë]]. Edhe pse Stuart, Yo-Yo dhe Neha i gjejnë Billy dhe Nick të padobishëm në detyrat fillestare, Billy e mbledh ekipin në një rikthim që i bashkon ata në një lojë [[kuidiçi]]. Megjithatë, ekipi humbet pasi një stazhier i ekipit kundërshtar, Graham, mashtron. Kur ekipet ngarkohen me detyrën e zhvillimit të një aplikacioni, Billi dhe Niku i bindin shokët e ekipit të kalojnë një natë të çmendur, e cila përfshin edhe shkuarjen në një klub striptizmi. Sjelljet e dehur të Lyle i frymëzojnë ata të krijojnë një aplikacion që mbron nga përdorimi i pamatur i telefonit gjatë dehjes dhe ta fitojnë detyrën duke fituar më shumë shkarkime. Ndërkohë, Niku ka flirtuar me Danën, një ekzekutive të Google, pa sukses. Kur ai fillon të marrë pjesë në prezantime teknike për ta impresionuar atë, ai zhvillon një interes për materialin. Dana pranon të dalë në një takim me Nikun dhe ajo e fton atë në fund të mbrëmjes. Ndërsa ekipet përgatiten të punojnë në linjën e ndihmës teknike, Billit i ofrohet informacion teknik nga një introvert i quajtur "Kufje", i cili e ndihmon. Megjithatë, ekipi humbet sepse Billi nuk arrin të regjistrojë thirrjet e tij për shqyrtim. I dëshpëruar, ai largohet nga [[Googleplex|kampusi i Google]] dhe ndjek një punë si shitës skuterësh. Në detyrën e fundit, e cila është një sfidë shitjesh, ekipet duhet të nënshkruajnë kontratë me kompaninë më të madhe të mundshme për të filluar reklamimin në Google. Niku i afrohet Billit me një fjalim frymëzues, duke e inkurajuar atë të kthehet dhe të ndihmojë ekipin për sfidën e fundit. I rigjallëruar, Billi i udhëheq ata për të bindur një pronar [[Pizzeria|picerie]] lokale se si Google mund ta ndihmojë atë të bashkëveprojë me klientët potencialë dhe në këtë mënyrë të zgjerojë biznesin e tij, duke mbetur besnik ndaj vlerave të tij profesionale. Chetty është gati të njoftojë se ekipi i Graham ka fituar, kur Billi, Niku dhe ekipi i tyre mbërrijnë për të dhënë një prezantim dinamik rreth klientit të tyre të ri. Chetty e kupton se, megjithëse piceria nuk është një biznes i madh, potenciali i saj është i pakufizuar sepse po zgjerohet nëpërmjet teknologjisë. Graham proteston dhe vishet me kufje, i cili rezulton të jetë kreu i [[Google Search]]. Ekipi i Nick dhe Billy fiton sfidën dhe vendet e punës të garantuara, ndërsa Graham, pasi qorton anëtarët e ekipit të tij, goditet me grusht nga Zach, një anëtar mbipeshë i ekipit të tij të cilin ai e ka ngacmuar vazhdimisht. Ndërsa studentët largohen, Niku dhe Dana ende takohen me njëri-tjetrin, ashtu si edhe Lyle dhe instruktorja e vallëzimit të Google, Marielena. Stuart dhe Neha kanë krijuar gjithashtu një lidhje romantike, me Stuart që premton ta shohë atë personalisht në vend që t'i dërgojë mesazhe, dhe Yo-Yo ia afirmon veten nënës së tij. ==Rolet== {{castlist| * [[Vince Vaughn]] si Billy McMahon * [[Owen Wilson]] si Nick Campbell * [[Rose Byrne]] si Dana Simms * [[Max Minghella]] si Graham Hawtrey * [[Aasif Mandvi]] si Roger Chetty * [[Josh Brener]] si Lyle Spaulding * [[Dylan O'Brien]] si Stuart Twombly * [[Tobit Raphael]] si Yo-Yo Santos * [[Tiya Sircar]] si Neha Patel * [[Jessica Szohr]] si Marielena Gutierrez * [[Josh Gad]] si Headphones/Andrew Anderson * [[Eric André]] si Sid * [[Harvey Guillén]] si Zach * [[John Goodman]] (pakredituar) si Sammy Boscoe * Bruno Amato si Sal * [[B. J. Novak]] si Benjamin * [[Rob Riggle]] si Randy * [[JoAnna Garcia Swisher]] si Megan * [[Will Ferrell]] (pakredituar) si Kevin * [[Sergey Brin]] (cameo) si vetë ai }} ==Prodhimi== Shumica e skenave u xhiruan në [[Atlanta]], [[Xhorxhia]] dhe në Georgia Tech, i cili pozoi si një kopje për [[Googleplex]],<ref>{{Cite web|title=Georgia Tech Selected as a Location for "The Internship"|url=https://www.news.gatech.edu/2012/07/24/georgia-tech-selected-location-%E2%80%9C-internship%E2%80%9D|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701083554/http://www.news.gatech.edu/2012/07/24/georgia-tech-selected-location-%E2%80%9C-internship%E2%80%9D|website=news.gatech.edu|archive-date=1 korrik 2018|access-date=2019-01-20|language=en}}</ref> megjithëse xhirimet u zhvilluan edhe në Googleplex aktual për pesë ditë.<ref name="GoogleCNN" /> Vince Vaughn e lindi idenë pasi pa një segment ''[[60 Minutes]]'' mbi kulturën e punës së Google, dhe më pas ia solli idenë regjisorit Shawn Levy.<ref name="60 minutes">{{cite news|last1=Ronald|first1=Grover|last2=Alexi|first2=Oreskovic|title=Google goes Hollywood with 'The Internship'|url=http://in.reuters.com/article/google-movie-idINDEE94R0FP20130528|work=Reuters|access-date=22 mars 2016|archive-date=4 prill 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404104744/http://in.reuters.com/article/google-movie-idINDEE94R0FP20130528|url-status=dead}}</ref> [[Google]] pranoi të punonte me producentët e filmit, me themeluesin [[Larry Page]] që vuri në dukje se "shkenca kompjuterike ka një problem marketingu".<ref name="GoogleCNN">{{cite web|last1=Kelly|first1=Heather|title=Why Google loves 'The Internship'|url=http://www.cnn.com/2013/06/05/tech/innovation/internship-movie-google/|website=CNN|date=5 qershor 2013|access-date=22 mars 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405104259/http://www.cnn.com/2013/06/05/tech/innovation/internship-movie-google/|archive-date=5 prill 2016|url-status=live}}</ref> Google gjithashtu ndjeu se kjo do të ndihmonte në shpjegimin më tej të mantrës së tyre "[[Don't Be Evil]]".<ref name="GoogleCNN"/> Edhe pse Reuters raportoi se si pjesë e marrëveshjes Google kërkoi "kontroll krijues", Levy mohoi që kompania ishte e përfshirë në skenar, duke këmbëngulur se Google ndihmoi vetëm nga një perspektivë "teknike".<ref name="60 minutes"/> [[CNN]] raportoi se studioja i dha "një farë kontrolli" Google mbi përshkrimin e produkteve të saj.<ref name="GoogleCNN"/> ==Pritja== Në [[Rotten Tomatoes]], ''The Internship'' ka një vlerësim miratimi prej 34% bazuar në 167 recensione dhe një vlerësim mesatar prej 5.00/10. Konsensusi kritik i faqes thotë, "''The Internship'' e rëndon karizmën komike të Vince Vaughn dhe Owen Wilson me një skenar formulaik dhe kohëzgjatje të mbushur që mbështetet shumë në bashkëveprimin e qetë të yjeve të tij."<ref>{{cite web|title=The Internship (2013) &#124; Rotten Tomatoes|website=[[Rotten Tomatoes]]|url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_internship_2013|language=en}}</ref> Në [[Metacritic]], filmi ka një rezultat prej 42 nga 100 bazuar në 36 kritikë, duke treguar "recensione të përziera ose mesatare".<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/movie/the-internship|title=''The Internship''|website=[[Metacritic]]|publisher=[[CBS Interactive]]|access-date=19 gusht 2013|archive-date=6 janar 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106215835/http://www.metacritic.com/movie/the-internship|url-status=live}}</ref> Audienca e anketuar nga CinemaScore i dha filmit një notë mesatare "B+" në një shkallë nga A+ në F.<ref name="CinemaScore">{{cite web|url=https://www.cinemascore.com/publicsearch/index/title/|title=CinemaScore|work=cinemascore.com|access-date=22 gusht 2019|archive-date=20 dhjetor 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220122629/https://www.cinemascore.com/publicsearch/index/title/|url-status=dead}}</ref> Shumica e recensioneve, madje edhe ato pozitive, e tallën filmin ''The Internship'' si një reklamë me metrazh të gjatë të Google.<ref>{{cite web|last=White|first=James|date=13 shkurt 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171207153824/https://www.empireonline.com/movies/internship/review/|url=https://www.empireonline.com/movies/internship/review/|archivedate=7 dhjetor 2017|title=The Internship Review|work=[[Empire (revistë)|Empire]]|accessdate=11 qershor 2021|language=en}}</ref> Në recensionin e tij, Ty Burr i ''[[The Boston Globe]]'' komentoi: "Ja pse Google është kaq i suksesshëm: Ka gjetur një mënyrë që Twentieth Century Fox të bëjë një reklamë dy-orëshe të Google të maskuar si një komedi verore".<ref>{{cite news|url=http://www.boston.com/ae/movies/2013/06/05/vaughn-and-wilson-are-silicon-valley-crashers/WJoZVKxj4DKnkiuaokh68N/story.html|title=Vaughn and Wilson Are Silicon Valley Crashers|author=Burr, Ty|newspaper=[[The Boston Globe]]|date=2013-06-05|access-date=2013-08-19|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005011743/http://www.boston.com/ae/movies/2013/06/05/vaughn-and-wilson-are-silicon-valley-crashers/WJoZVKxj4DKnkiuaokh68N/story.html|archive-date=5 tetor 2013|url-status=dead}}</ref> Stephen Rea i ''[[The Philadelphia Inquirer]]'' shkroi në recensionin e tij: "Vetë ''The Internship'' do të ishte gjithashtu paksa simpatik, nëse ky film për rekrutimin e Google, kjo reklamë 119-minutëshe për Googliness, nuk do të ishte kaq e frikshme".<ref>{{cite news|url=http://www.philly.com/philly/entertainment/movies/20130607_Buddy_film_wrapped_up_in_a_Google_ad.html|title=Buddy Film Wrapped in a Google Ad|author=Rea, Stephen|newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]]|date=2013-06-07|access-date=2013-08-19|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005013059/http://www.philly.com/philly/entertainment/movies/20130607_Buddy_film_wrapped_up_in_a_Google_ad.html|archive-date=5 tetor 2013|url-status=live}}</ref> David Cox i ''[[The Guardian]]'' e përshkroi filmin si një "video dy-orëshe të korporatës",<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/filmblog/2013/jul/01/internship-google-cinema-sells-its-soul|title=The Internship: how cinema sold its soul – but didn't get paid|publisher=The Guardian (UK)|date=1 korrik 2013|access-date=2 gusht 2013|language=en|author=Cox, David|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130817181412/http://www.theguardian.com/film/filmblog/2013/jul/01/internship-google-cinema-sells-its-soul|url-status=live|archivedate=17 gusht 2013}}</ref> ndërsa kritiku britanik i filmit Mark Kermode e quajti filmin "reklama më e gjatë që kam parë në kinema". Ai e hodhi poshtë atë si "një nga komeditë më të pakuptimta, pa humor, që të vjell, tmerrësisht të vetëkënaqura, të vetëkënaqura dhe jo qesharake që kam parë ndonjëherë".<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rGNPWblGTsQ "Mark Kermode reviews The Internship"] në [[YouTube]], ''The Guardian (UK)'', 1 korrik 2013.</ref> Një kritikë tjetër ishte se kombinimi i Vaughn dhe Wilson me Google ishte i kohëzuar keq, dhe se filmi do të kishte qenë shumë më i suksesshëm, nëse do të ishte publikuar menjëherë pas suksesit të Vaughn dhe Wilson në ''[[Wedding Crashers]]'' të vitit 2005. Ky fakt i kohëzgjatjes u satirizua nga një video lajmesh e transmetuar nga ''[[The Onion]]'', një gazetë satirike, e titulluar "Praktika e Gatshme për të qenë Komedia më e Madhe e vitit 2005".<ref>[https://entertainment.theonion.com/the-internship-poised-to-be-biggest-comedy-of-2005-1819595487 "'The Internship' Poised To Be Biggest Comedy Of 2005"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191112033014/https://entertainment.theonion.com/the-internship-poised-to-be-biggest-comedy-of-2005-1819595487 |date=12 nëntor 2019 }}, ''The Onion'', 6 qershor 2013.</ref> Shumë ish-praktikantë të Google dhe punonjës të Google vunë re saktësinë e mjedisit të kompanisë të përshkruar në film, por gjithashtu vunë re se procesi i praktikës nuk është aspak si ai i treguar.<ref>{{Cite web|last=Anthony|first=Brian|date=2013-06-09|title=Real Google Interns: 'The Internship' Movie Kind of Nails It|url=http://mashable.com/2013/06/09/google-the-internship/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106122951/http://mashable.com/2013/06/09/google-the-internship/|archive-date=6 janar 2014|access-date=2014-02-07|website=Mashable|language=en}}</ref> == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.imdb.com/title/tt2234155/ ''The Internship''] në [[IMDb]] * [https://www.boxofficemojo.com/release/rl677021185/ ''The Internship''] në [[Box Office Mojo]] [[Kategoria:Filma 2013]] [[Kategoria:Filma komedi 2013]] [[Kategoria:Filma komedi amerikanë]] [[Kategoria:Filma amerikanë të viteve 2010]] [[Kategoria:Filma në anglisht të viteve 2010]] [[Kategoria:Filma me regji nga Shawn Levy]] [[Kategoria:Filma të prodhuar nga Shawn Levy]] [[Kategoria:Filma me muzikë nga Christophe Beck]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Jared Stern]] [[Kategoria:Filma të 20th Century Fox]] [[Kategoria:Filma të 21 Laps Entertainment]] [[Kategoria:Filma të Regency Enterprises]] c85sxey3u3v3ht4wj6ixtmxphxzqys6 Lista e telenovelave të transmetuara në Shqipëri 0 403760 3022843 3008286 2026-08-06T05:37:46Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022843 wikitext text/x-wiki Kjo është një '''[[listë]] e [[Telenovela|telenovelave]]''' te transmetuara ne [[Shqipëri]] nder vite, të renditura sipas shteteve.<ref>{{Cite web|title=Televisa {{!}} Sitio Oficial {{!}} Televisa|url=https://www.televisa.com/|access-date=2026-07-13|website=www.televisa.com|language=es}}</ref> Telenovelat e TV Azteca, Telemundo dhe Televisa, që janë transmetuar në Shqipëri nga viti 2010 - 2026 janë të plota. Për vitet më para ka mungesa. Këto telenovela janë transmetuar në kanalet: Top Channel, Vizion Plus, 3 Plus, Tring Novelas dhe Stinët. == [[Argjentina]] == * Hakmarrja e një gruaje - Venganza de mujer 1986 (127 seri) * [[Stellina]] - [[Estrellita mia]] 1987 (16 mars 1987, 157 seri) * [[Valeria]] 1987 (130 seri) * Carolina - Amándote 1988 (126 seri) * Hirushja e vogël - Pobre Diabla 1990 * [[Celeste]] 1991 (11 mars 1991, 172 seri) * [[Dashuri e pamundur]] - [[Cosecharàs tu siembra]] 1991 (8 prill 1991, 120 seri) * Manuela 1991 (29 prill 1991, 228 seri) * Micaela 1992 (200 seri) * [[Antonella]] 1992 (8 mars 1992, 165 seri) * [[Celeste 2]] - [[Celeste siempre Celeste]] 1993 (7 korrik 1993, 200 seri) * Milagros - Más allá del horizonte 1994 (3 janar 1994, 200 seri) * Nano 1994 (7 mars 1994, 195 seri) * [[Perla e Zeze]] - [[Perla Negra]] 1994 (shtator 1994, 200 seri) * Con alma de tango 1994 (24 tetor 1994, 104 seri) * [[Zingara]] 1995 (nëntor 1995, 200 seri) * Top Model 90-60-90 1996 (8 janar 1996, 278 seri) * Alen, drita e hënës - Alen, luz de luna 1996 (8 prill 1996, 147 seri) * [[Rebelet]] - [[Rebelde way]] 2002 (26 maj 2002 - dhjetor 2003, 316 seri) * [[Resistire]] 2003 (220 seri) * Padre Coraje 2004 (8 mars 2004, 189 seri) * [[Floricienta]] 2004 (15 mars 2004 - 2 dhjetor 2005, 361 seri) * Jete e dyfishte - Doble vida 2005 (2 maj 2005, 88 seri) * Ti je jeta ime - Sos mi vida 2006 (16 janar 2006, 230 seri) * Alma pirata 2006 (20 mars 2006, 140 seri) * Montecristo 2006 (25 prill 2006, 144 seri) * Juanita, e vetmuar - Juanita, la soltera 2006 * La lola 2007 (28 gusht 2007 - 28 prill 2008, 148 seri) == [[Brazil]] == * Toka jone (telenovele) - Terra nostra 1999 (20 shtator 1999 - 3 qershor 2000, 221 seri) * [[Lidhje gjaku]] - [[Lacos de famiglia]] 2000 (5 qershor 2000 - 3 shkurt 2001, 209 seri) * [[Kloni (telenovele)]] - [[O Clone]] 2001 (1 tetor 2001 - 15 qershor 2002, 250 seri) * [[Në shtëpinë e 7 grave]] - [[A casa das sete mulheres]] 2003 (7 janar 2003 - 8 prill 2003, 80 seri) * [[Famë e Dashuri]] - [[Celebridade]] 2003 (13 tetor 2003 - 26 qershor 2004, 221 seri) * Hija e mëkatit - Da cor de pecado 2004 (26 janar 2004 - 28 gusht 2004, 185 seri) * Fati i një gruaje - [[Senhora do Destino]] 2004 (28 qershor 2004 - 12 mars 2005, 221 seri) * Skllavja Izaura - A Escrava Isaura 2004 (18 tetor 2004 - 29 prill 2005, 167 seri) * [[América]] 2005 (14 mars 2005 - 5 nëntor 2005, 203 seri) * [[Belissima]] 2005-2006 (7 nëntor 2005 - 8 korrik 2006, 209 seri) * Zonjusha Sinja - Sinha Moca 2006 (13 mars 2006 - 13 tetor 2006, 185 seri) * Gjarpërinj dhe hardhuca - Cobras & Lagartos 2006 (24 prill 2006 - 18 nëntor 2006, 179 seri) * Faqet e jetës - Paginas da vida 2006 (10 korrik 2006 - 2 mars 2007, 203 seri) * Parajse Tropikale - Paraiso Tropical 2007 (5 mars 2007 - 28 shtator 2007, 179 seri) * Dy fytyrat - [[Duas Caras]] 2007-2008 (1 tetor 2007 - 31 maj 2008, 210 seri) == [[Kili]] == * Shtrigat - Brujas 2005 (7 mars 2005 - 14 shtator 2005, 135 seri) * Mëkate në familje - Perdona nuestros pecados (2023) == [[Kolumbia]] dhe [[USA]] == * Arome kafeje - Cafe, con Aroma de Mujer 1994-1995 (190 seri) * [[Beti e Shëmtuar]] - [[Yo Soy Betty la Fea]] 1999 (25 tetor 1999 - 2001, 169 seri) * Dashuri e pacipe - Amor Descarado 2003 (8 shtator 2003, 126 seri) * Pasion i fshehur - Pasion de gavilanes 2003 (21 tetor 2003, 188 seri) * Gruaja e Lorencos - La mujer de Lorenzo 2004 (5 janar 2004, 100 seri) * E burgosura - [[Prisionera]] 2004 (10 mars 2004, 180 seri) * Gruaja ne pasqyre - La mujer en el espejo 2004 (7 dhjetor 2004, 151 seri) * [[Stuhia]] - La tormenta 2005 (21 shtator 2005 - 24 korrik 2006, 216 seri) * Dashuri e shitur - Amores de mercado 2006 (14 qershor 2006 - 12 janar 2007, 125 seri) * [[Marina]] 2006 (16 tetor 2006 - 29 qershor 2007, 174 seri) * Sekret i ëmbël - Dame chocolate 2007 (5 mars 2007 - 5 tetor 2007, 150 seri) * [[Victoria]] 2007 (4 dhjetor 2007 - 1 gusht 2008, 171 seri) * Zonja Barbara - [[Doña Barbara]] 2008 (4 gusht 2008 - maj 2009, 210 seri)) * [[El rostro de Analia]] - [[Fytyra e Analia-s]] 2008 (20 tetor 2008 - maj 2009, 150 seri) * Shtepia Ngjitur - La Casa De Al Lado 2012 * Zonja e Arit -La Patrona(2014 Tplus) * Perro Amor (Digi+) * Më kthe jetën - Devuélveme la vida (2024) == [[Meksika]] == * [[Mundo de juguete]] - ''Piccolo amore (versionin italian) ([[Cristina]])'' 1974-1977 (605 seri) * Mi segunda madre - Nena ime e dyte (versionin italian ''Diana'') 1989 * [[Natalia]] - [[En carne propia]] 1991 (185 seri) * [[Valeria y Maximiliano]] 1991 (23 dhjetor 1991 - 8 maj 1992, 100 seri) * [[Marielena]] - 1992 * [[Corazon salvaje|Zemër e egër]] - [[Corazon Salvaje]] 1993 (14 qershor 1993 - 18 shkurt 1994, 160 seri) * [[Marielena|Madalena]] 1993 (xhiruar ne 1992) 228 seri * [[Guadalupe]] 1994 * [[Zonja]] - [[La dueña]] 1995 (22 maj 1995 - 29 shtator 1995, 95 seri) * Asgjë Personale - Nada Personal 1996 (20 maj 1996, 400 seri) * [[Esmeralda]] 1997 (7 maj 1997 - 28 nentor 1997, 137 seri) * Shikim gruaje - Mirada de Mujer 1997 (121 seri) * [[Huracan]] 1997 (13 tetor 1997 - 27 mars 1998, 80 seri) * Azul Tequila 1998 (64 seri) * [[Vivo por Elena]] - 1998 * [[El privilegio de amar|E drejta për të dashuruar]] - [[El privilegio de amar]] 1998 (27 korrik 1998 - 26 shkurt 1999, 155 seri) * [[Rosalinda]] 1999 (1 mars 1999 - 18 qershor 1999, 80 seri) * Marea Brava 1999 (99 seri) * [[Goditje e pabese]] - [[Golpe bajo]] 2000 (19 qershor 2000, 219 seri) * [[Carita de angel|Fytyra e engjëllit]] - [[Carita de angel]] 2000-2001 (19 qershor 2000 - 16 mars 2001, 125 seri) * Fati im je ti - Mi destino eres tu 2000 (10 korrik 2000 - 9 nentor 2000, 180 seri) * Dashuria nuk është siç e përshkruajnë - El amor no es como lo pintan 2000 (175 seri) * [[Mike dhe Rivale]] - [[Amigas y Rivales]] 2001 (26 shkurt 2001 - 9 nentor 2001, 185 seri) * E huaja (telenovele) - La intrusa (telenovel) 2001 (16 prill 2001 - 19 tetor 2001, 135 seri) * [[Kur ti te jesh e imja]] - [[Cuando seas mia (Paloma)]] 2001 (7 maj 2001 - 12 prill 2002, 238 seri) * [[Burimi (telenovele)]] - [[El manantial]] 2001 (1 tetor 2001 - 25 janar 2002, 95 seri) * [[Salomé]] 2001 (22 tetor 2001 - 17 maj 2002, 169 seri) * [[Entre el amor y el odio|Midis dashurisë dhe urrejtjes]] - [[Entre el amor y el odio]] 2002 (11 shkurt 2002 - 2 gusht 2002, 124 seri) * [[Për Ty]] - [[Por ti]] 2002 (15 prill 2002) * Rrugët e dashurisë - Las vias de amor 2002 (5 gusht 2002 - 6 qershor 2003, 220 seri) * Dyshimi (telenovele) - La Duda 2002 (21 tetor 2002) * Dashuri e vërtete - [[Amor real]] 2003 (9 qershor 2003 - 17 tetor 2003, 95 seri) * Mirada de mujer: El regreso 2003 (9 qershor 2003) * [[Velloja e nuses]] - [[Velo de novia]] 2003 (30 qershor 2003 - 2 janar 2004) * Të dashuroj është mëkati im - Amarte es mi pecado 2004 (5 janar 2004 - 14 maj 2004, 95 seri) * Trashëgimtarja - La Heredera 2004 (17 maj 2004) * [[Rubi]] 2004 (17 maj 2004 - 22 tetor 2004, 115 seri) * Ciganët - [[Gitanas]] 2004 (27 korrik 2004, 162 seri) * [[Rebelet]] (versioni meksikan) 2004-2006 (4 tetor 2004 - 2 qershor 2006, 440 seri) * E padjallëzuara - Inocente de ti 2004 (8 nentor 2004 - 6 maj 2005, 129 seri) * [[Njerka]] - [[La madrastra]] 2005 (7 shkurt 2005 - 29 korrik 2005, 125 seri) * Natalia - [[Contra Viento y Marea]] 2005 (25 prill 2005 - 3 nentor 2005, 130 seri) * [[Gjethe vjeshte]] - [[Piel de otoño]] 2005 (12 maj 2005 - 23 shtator 2005, 90 seri) * [[El amor no tiene precio|Dashuria nuk ka çmim]] - [[El amor no tiene precio]] 2005 (25 shtator 2005 - 20 tetor 2006, 280 seri) * Peregrina 2005 (14 nentor 2005 - 7 prill 2006, 103 seri) * [[Sekreti]] - [[La verdad oculta]] 2006 (27 shkurt 2006 - 11 gusht 2006, 120 seri) * [[Heridas de amor|Plagët e dashurisë]] - [[Heridas de amor]] 2006 (3 prill 2006 - 22 shtator 2006, 130 seri) * [[Intriga]] - [[Mundo de fieras]] 2006 (31 korrik 2006 - 19 janar 2007, 120 seri) * Mëkat Fatal - [[Amar sin limites]] 2006 (16 tetor 2006 - 20 prill 2007, 100 seri) * [[Dashuri dhe Tekila]] - [[Destilando amor]] 2007 (22 janar 2007 - 16 shtator 2007, 170 seri) * Kërkohen meshkuj - Se busca un hombre 2007 (12 shkurt 2007 - 8 shkurt 2008, 260 seri) * [[Bajo las riendas del amor|Tradhtia]] - [[Bajo las riendas del amor]] 2007 (12 mars 2007 - 6 tetor 2007, 150 seri) * [[Fjalë gruaje]] - [[Palabra de mujer]] 2007 (20 tetor 2007 - 8 maj 2008, 145 seri) * [[Fuego en la sangre]] - Zjarri i Hakmarrjes -2008 * E dashur Armike - ''Querida Enemiga (2008)'' * Fjalë Gruaje - ''Palabra de Mujer (2008)'' * [[Las tontas no van al cielo|Mendjelehtat nuk shkojnë në parajse]] - [[Las tontas no van al cielo]] 2008 (11 shkurt 2008 - 22 gusht 2008, 140 seri) * [[En nombre del amor|Në emër të dashurisë]] - [[En nombre del amor]] 2008 (13 tetor 2008 - qershor 2009, 200 seri) * [[Mañana es para siempre|Nesër është përgjithmonë]] - [[Mañana es para siempre]] 2008 (20 tetor 2008 - 5 qershor 2009, 163 seri) * [[Magji dashurie]] - [[Sortilegio]] 2009 (1 qershor 2009 - 16 tetor 2009, 95 seri) * Triumfi i dashurise - ''Triunfo del amor (2010)'' * Mëkatet – ''Mi Pecado'' (2009) *  Forca e Dashurisë – M''ujer Comprada'' (2009) * Zemër e Egër – ''Corazón Salvaje'' (2009) * Teresa – ''Teresa'' (2010) * Dashuri e Përjetshme – ''Cuando me Enamoro'' (2010) * Gruaja e Hekurt – ''Soy Tu Dueña'' (2010) * Triumfi i Dashurisë – ''Triunfo del Amor'' (2010) * Dos Hogares - Jetë e Dyfishtë (2010) * Dikush të vëzhgon - ''Alguien te mira'' (2010) * Dashuri Mizore - ''Perro Amor'' (2010) * Fantazma e Elenës - ''El fantasma de Elena'' (2010) * Gruaja që nuk donte të Dashuronte – ''La que no podía amar'' (2011) * Forca e Fatit– ''La Fuerza del Destino'' (2011) * Lulja e Egër - ''Flor Salvaje'' (2011) * Emperatriz – ''Emperatriz'' (2011) * Qiell i Kuq – ''Cielo Rojo'' (2011) * Zemra rreh vetëm për Lolën - ''Mi corazón insiste en Lola Volcán'' (2011) * Dashuri në Manhattan - ''Una maid en Manhattan'' (2011) * Shtëpia Ngjitur - ''La casa de al lado'' (2011) * Streha e Dashurisë – ''Un Refugio para el Amor'' (2012) * Dy fytyrat e Almës – ''La Otra Cara del Alma'' (2012) * Dashuri e pastër – ''Amor Bravío'' (2012) * Humnerë Dashurie – ''Abismo de Pasión'' (2012) * Dashuri të Vërteta – ''Amores Verdaderos'' (2012) * Zhgënjimi i një nëne – ''Corona de Lágrimas'' (2012) * Rosa Diamante - ''Rosa Diamante'' (2012) * Zemra të Guximshme - ''Corazón Valiente'' (2012) * Rosa Diamante - ''Rosa Diamante'' (2012) * Fytyra e Hakmarrjes - ''El rostro de la venganza'' (2012) * Zemër e pazbutur – ''Corazón Indomable'' (2013) * Zonja e Arit - ''La Patrona (2013)'' * Fati – ''Destino'' (2013) * Një dashuri nga e Shkuara – ''Vivir a Destiempo'' (2013) * Të dua me gjithë zemër - ''De que te quiero, te quiero (2013)'' * Të gënjesh për të jetuar - ''Mentir para Vivir (2013)'' * Stuhia – ''La Tempestad'' (2013) * Pasion i Rëmbyer – ''Lo que la vida me robó'' (2013) * Përgjithmonë e – ''Por Siempre mi Amor'' (2013) * Djall i Shenjtë - ''Santa Diabla'' (2013) * Pasion i Ndaluar - ''Pasión Prohibida'' (2013) * Ngjyrat e Pasionit – ''El Color de la Pasión'' (2014) * Gruaja e Ndaluar - ''La Malquerida (2014)'' * Të fal zemrën - ''Mi corazón es tuyo (2014)'' * Nusja Italiane - ''Muchacha italiana viene a casarse (2014)'' * Mbretëresha e Zemrave - ''Reina de Corazones'' (2014) * Rikthimi - ''En otra piel'' (2014) * Mashtruesja - ''La Impostora'' (2014) * Përgjithmonë Jotja – ''Siempre Tuya Acapulco'' (2014) * Shumë Dashuri – ''Tanto Amor'' (2015) * E pafalshmja – ''Lo Imperdonable'' (2015) * Pasion dhe Pushtet – ''Pasión y Poder'' (2015) * Padronët e Parajsës - ''Dueños del Paraíso'' (2015) * Kush është kush - ''¿Quién es quién?'' (2015) * Lordi i Qiellit - ''El Señor de los Cielos'' (2015) * Gruaja e Hekurt - ''Señora Acero'' (2015) * Grackat e dashurisë - ''Amores con trampa'' (2015) * Kandidatja – ''La Candidata'' (2016) * Verë dashurie – ''Vino el Amor'' (2016) * Hoteli i Sekreteve - ''El hotel de los secretos'' (2016) * Zonja Pa Padron - ''La Doña'' (2016) * Tre Anat - ''Tres Veces Ana (2016)'' * Vajzat e Dashura - ''Las Amazonas (2016)'' * Fati i Evës - ''Eva la Trailera'' (2016) * Toka të Egra – ''En tierras salvajes'' (2017) * Asgjë Personale – ''Nada Personal'' (2017) * Zonja e Hekurt – ''La Fiscal de Hierro'' (2017) * Tundim – ''Caer en tentación'' (2017) * Baba me Kohë të Plotë – ''Papá a toda madre'' (2017) * Dashuri e Verbër – ''Sin tu mirada'' (2017) * Shërbyeset e Këqija – ''Las Malcriadas'' (2017) * Fansja - ''La Fan'' (2017) * Nesër ditë më e mirë – ''Y mañana será otro día mejor'' (2018) * Vajzat e Hënës – ''Hijas de la Luna'' (2018) * Armiq të një gjaku - Enemigo íntimo (2018) * Të duash deri në Vdekje – ''Amar a Muerte'' (2018) * Paulina - ''La Usurpadora (2019)'' * Beti në Nju Jork - ''Betty en NY'' (2019) * Të luash me zjarrin - ''Jugar con fuego'' (2019) * Rubi – ''Rubí'' (2020) * Të Mposhtësh Frikën – ''Vencer el Miedo'' (2020) * Të fal Jetën – ''Te doy la vida'' (2020) * Perandoria e Gënjeshtrave – ''Imperio de Mentiras'' (2020) * Gjtihçka për dashurinë – ''Quererlo Todo'' (2020) * A më mban mend – ''Te Acuerdas de Mí'' (2021) * E pamëshirshmja – ''La Desalmada'' (2021) * Në duart e dashurisë – ''Si Nos Dejan'' (2021) * Kafe me aromë gruaje - ''Café con aroma de mujer'' (2021) * Të mposhtësh të shkuarën – ''Vencer el Pasado'' (2021) * Trashëgimia – ''La Herencia'' (2022) * Trazira në parasë – ''Los Ricos También Lloran'' (2022) * Gruaja e Askujt – ''Mujer de Nadie'' (2022) * Pasione të Fshehta - Pasión de Gavilanes II (2022) * Njerka – ''La Madrastra'' (2022) * Të zgjedhësh dashurinë – ''El Amor Invencible'' (2023) * Mendoj për Ty – ''Pienso en Ti'' (2023) * Kthehu tek unë - ''Vuelve a Mí'' (2023) * Askush si ti – ''Nadie como Tú'' (2023) * S'ka recetë për dashurinë – ''El amor no tiene receta'' (2024) * Jetoj për ty – ''Tu Vida es mi Vida'' (2024) * Dallgë Pasionesh – ''Marea de Pasiones'' (2024) * Engjëlli i Aurorës– ''El Ángel de Aurora'' (2024) * Dashuria pa Kohë – ''Mi Amor sin Tiempo'' (2024) * Dashuri e Hidhur – ''Amor Amargo'' (2024) * Lojëra Dashurie dhe Pushteti – ''Juegos de Amor y Poder'' (2025) == [[Venezuela]] == * [[La intrusa|Një fytyre dy gra]] - [[La intrusa]] 1987 (1 gusht 1987-1988, 234 seri) * [[Lule portokalli]] - [[Primavera]] 1987-1988 (221 seri) * [[Hakmarrja (tln)]] - [[La revancha]] 1989 (1 prill 1989, 247 seri) * [[Rubi rebelde]] 1989 (1 shkurt 1989, 172 seri) * [[Mundo de fieras (tln)|Gloria, e vetme kundër botës]] - [[Mundo de fieras (tln)|Mundo de fieras]] (1 gusht 1991, 239 seri) * [[Kassandra]] 1992 (29 shtator 1992, 150 seri) * Niña mimada 1998 (1 qershor 1998, 112 seri) * [[Calypso]] 1999 (1 dhjetor 1999-2000, 80 seri) * [[Amantes de Luna Llena|Dashnoret e hënës së plotë]] - [[Amantes de luna llena]] 2000 (171 seri) * [[Gruaja e Judes]] - [[La mujer de Judas]] 2002 (2 prill 2002, 126 seri) * Trapos Intimos 2002 (1 nentor 2002) * Shija jote - Sabor a ti 2004 (18 tetor 2004, 153 seri) * Fantastikja Anastasia - [[Estrambótica Anastasia]] 2004 (15 prill 2004, 146 seri) * [[Luna, La heredera|Trashëgimtarja]] - [[Luna, la heredera]] 2004 (22 korrik 2004, 120 seri) * [[Një Zonjë e Vërtetë]] - [[Toda una dama]] 2007 (7 nëntor 2007 - 13 qershor 2008, 180 seri) * Dashuria mes Nesh - ''Entre tu amor y mi amor'' (2016) == [[Peru]] == * Lule dielli për Lucien - Girasoles para Lucia 1999 (18 tetor 1999, 110 seri) 6dqrqysuinv3x8pbwst1iwte1swusl1 Çlirimi i Prishtinës 0 403763 3022844 3016981 2026-08-06T05:37:56Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022844 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Çlirimi i Prishtinës | partof = [[Kryengritja shqiptare e vitit 1912|Kryengritjes shqiptare të vitit 1912]] | place = [[Prishtina|Prishtinë]], [[Vilajeti i Kosovës]], sot [[Kosova|Kosovë]] | date = 21–22 korrik 1912 | result = Fitore shqiptare * [[Vilajeti i Kosovës]] kaloi nën kontrollin e plotë të kryengritësve shqiptarë.<ref>{{Cite book|last1=Elsie|first1=Robert|title=Kosovo, A Documentary History: From the Balkan Wars to World War II|last2=Destani|first2=Bejtullah D.|date=2018|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-78672-354-3|page=81|language=en}}</ref> | combatant1 = {{flagicon image|Flag of Albanian Provisional Government (Jun-Nov 1912).svg}} Kryengritësit shqiptarë | combatant2 = {{flag|Perandoria Osmane}} | commander1 = {{flagicon image|Flag of Albanian Provisional Government (Jun-Nov 1912).svg}} [[Hasan Prishtina]]<br>{{flagicon image|Flag of Albanian Provisional Government (Jun-Nov 1912).svg}} [[Bajram Curri]] | commander2 = {{Flagicon image|Flag of Ottoman Empire.svg}} [[Ismail Fazıl Pasha]] (dorëzuar) | strength1 = {{flagicon image|Flag of Albanian Provisional Government (Jun-Nov 1912).svg}} 10.000–12.000 kryengritës | strength2 = {{Flagicon image|Flag of Ottoman Empire.svg}} 60.000 ushtarë | units1 = {{tree list}} * Kryengritës nga: ** [[Gjilani]] ** [[Kaçaniku]] ** [[Prizreni]] ** [[Tetova]] {{tree list/end}} | units2 = {{Flagicon image|Flag of Ottoman Empire.svg}} Garnizoni i Prishtinës | casualties1 = Të panjohura | casualties2 = 200 ushtarë osmanë të vrarë<ref>{{Cite web|title=5. Ottoman Empire/Albania (1905–1913)|url=https://uca.edu/politicalscience/home/research-projects/dadm-project/europerussiacentral-asia-region/ottoman-empire-1905-1913/|language=en|access-date=13 korrik 2026|archive-date=11 gusht 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250811013656/https://uca.edu/politicalscience/home/research-projects/dadm-project/europerussiacentral-asia-region/ottoman-empire-1905-1913/|url-status=dead}}</ref> | image = | image_size = | caption = }} '''Çlirmi i Prishtinës''' ishte një ngjarje vendimtare gjatë kryengritjes [[Gjuha shqipe|shqiptare]] [[Kryengritja e vitit 1912|të vitit 1912]], e cila përfshinte hyrjen e rebelëve [[Shqiptarët|shqiptarë]] në ish-kryeqytetin e [[Vilajeti i Kosovës|vilajetit të Kosovës]]. == Sfondi == === Rrethimi i Pejës === Në [[Peja|Pejë]], shpërtheu një kryengritje e ashpër ndërsa [[Xhafer Tajari]] rezistoi me trimëri, megjithëse forcat turke përfundimisht thyen kufirin, duke i detyruar rebelët të drejtoheshin drejt [[Rugova (rajon)|Rugovës]] dhe [[Komuna e Plavës|Plavës]]. Pavarësisht pengesave, morali i shqiptarëve mbeti i fortë.<ref>{{Cite web|title=1921 {{!}} Hasan Bey Prishtina: Brief Memoir on the Albanian Uprising of 1912|url=http://www.albanianhistory.net/1921_Prishtina/index.html|access-date=2024-03-24|website=www.albanianhistory.net|language=en}}</ref> === Beteja e Qafës së Prushit === [[Krasniqi (fis)|Fisi Krasniqi]] i [[Bajram Curri|Bajram Currit]] siguroi një fitore vendimtare në Qafën e Prushit në [[Hasi|Has]], duke shpërndarë katër batalione turke.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_lUtAQAAIAAJ&q=pushtimi+i+prishtin%C3%ABs|title=Historia e popullit shqiptar në katër vëllime: Rilindja kombëtare : vitet 30 të shek. XIX-1912|date=2002|publisher=Botimet Toena|isbn=978-99927-1-623-6|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kosova - janar-nëntor 1912|url=http://www.enver-hoxha.net/content/content_shqip/navig-majtas/cont.rilindja_dhe_1912/95-vjetori.htm|access-date=2024-03-24|website=www.enver-hoxha.net|language=sq}}</ref> Turqit, të mashtruar rreth qëllimeve rebele, u kthyen në [[Gjakova|Gjakovë]] të demoralizuar. Ky triumf jo vetëm që ngriti moralin, por edhe i shtyu oficerët e pakënaqur të shprehnin kundërshtimin ndaj regjimit të [[Xhonturqit|Turqve të Rinj]], duke simpatizuar çështjen shqiptare.<ref>{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|url=https://books.google.com/books?id=adWLDwAAQBAJ&dq=Maqellar%C3%AB+battle&pg=PA402|title=Kosovo, A Documentary History: From the Balkan Wars to World War II|last2=Destani|first2=Bejtullah D.|date=2018-01-30|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-78672-354-3|language=en}}</ref> == Çlirimi == Brenda pak ditësh, mbi 10,000-12,000 rebelë u mblodhën jashtë [[Prishtina|Prishtinës]],<ref>{{Cite book|last=Pepo|first=Petraq|url=https://books.google.com/books?id=DR0WAQAAMAAJ|title=Kujtime nga lëvizja për çlirimin kombetar (1878-1912).|date=1962|publisher=Universiteti Shtetëror i Tiranës, Instituti i Historisë e Gjuhësisë|language=sq}}</ref><ref>{{Cite book|last=Curri|first=Bajram|url=https://books.google.com/books?id=TKG4AAAAIAAJ|title=Bajram Curri: trajtesa e dokumente|date=1982|publisher=Akademia e Shkencave e RPSSH, Instituti i Historisë|language=sq}}</ref> të vendosur për të marrë qytetin. Forcat nga [[Gjilani]], [[Kaçaniku]], [[Prizreni]] dhe [[Tetova]] siguruan pozicione strategjike.<ref>{{Cite web|date=2021-11-27|title=ROLI DHE KONTRIBUTI I HASAN PRISHTINËS NË ORGANIZIMIN E KRYENGRITJES SË PËRGJITHSHME TË VITIT 1912 – Dielli {{!}} The Sun|url=https://gazetadielli.com/roli-dhe-kontributi-i-hasan-prishtines-ne-organizimin-e-kryengritjes-se-pergjithshme-te-vitit-1912/|access-date=2023-11-24|language=sq}}</ref> Përballë përgatitjeve ushtarake nga garnizoni i Prishtinës, një akt i guximshëm u zhvillua në zyrën e telegrafit. Një grup burrash shqiptarë nga Prishtina u përballën me Ismail Fazil Pashën,<ref>{{Cite web|title=Kosova - janar-nëntor 1912|url=http://www.enver-hoxha.net/content/content_shqip/navig-majtas/cont.rilindja_dhe_1912/95-vjetori.htm|access-date=2024-03-24|website=www.enver-hoxha.net|language=sq}}</ref> duke i futur një [[Pistoleta|pistoletë]] në gojë dhe duke e [[Kërcënimi|kërcënuar]] se do të nënshkruante një urdhër që ndalonte ushtrinë osmane në llogore të rezistonte nëse rebelët shqiptarë përpiqeshin të merrnin qytetin. Ky veprim vendimtar jo vetëm që shmangu rrezikun e konfliktit të përgjakshëm, por gjithashtu lehtësoi një tranzicion të qetë të Prishtinës në epiqendrën e [[Rebelimi|kryengritjes]], me pjesëmarrjen entuziaste të popullsisë së qytetit që i rriti radhët e kryengritësve në 30,000.<ref>{{Cite web|title=Kosova - janar-nëntor 1912|url=http://www.enver-hoxha.net/content/content_shqip/navig-majtas/cont.rilindja_dhe_1912/95-vjetori.htm|access-date=2024-03-24|website=www.enver-hoxha.net|language=sq}}</ref> == Pasojat == Rënia e Prishtinës e vuri të gjithë Vilajetin e Kosovës nën kontrollin e rebelëve. Paniku u përhap në [[Stambolli|Stamboll]] dhe çoi në dorëheqjen e [[Veziri i Madh|Vezirit të Madh]] Said Pasha.<ref>{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|url=https://books.google.com/books?id=dbqKDwAAQBAJ&q=Fall+of+Prishtina+&pg=PA79|title=Kosovo, A Documentary History: From the Balkan Wars to World War II|last2=Destani|first2=Bejtullah D.|date=2018-01-30|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-78673-354-2|language=en}}</ref> Qamil Pasha formoi një kabinet të ri, duke filluar negociatat me udhëheqësit shqiptarë.<ref>{{Cite web|title=1921 {{!}} Hasan Bey Prishtina: Brief Memoir on the Albanian Uprising of 1912|url=http://www.albanianhistory.net/1921_Prishtina/index.html|access-date=2023-11-23|website=www.albanianhistory.net|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Pepo|first=Petraq|url=https://books.google.com/books?id=DR0WAQAAMAAJ|title=Kujtime nga lëvizja për çlirimin kombetar (1878-1912).|date=1962|publisher=Universiteti Shtetëror i Tiranës, Instituti i Historisë e Gjuhësisë|language=sq}}</ref> Në gusht të vitit 1912, më pak se një muaj pasi kryengritësit shqiptarë pushtuan Prishtinën, ata marshuan drejt [[Shkupi|Shkupit]] dhe [[Çlirimi i Shkupit|e pushtuan atë]], duke i dhënë fund [[Kryengritja e vitit 1912|kryengritjes shqiptare të vitit 1912.]]<ref name=":0">{{Cite book|last=Phillips|first=John|title=Macedonia: warlords and rebels in the Balkans|publisher=I.B. Tauris|year=2004|isbn=978-1-86064-841-0|location=London|page=29|language=en|chapter=The rise of Albanian nationalism|quote=An Albanian uprising in Kosovo for independent schools in May 1912 led to capture of Skopje by rebels in August|chapter-url=https://books.google.com/books?id=SB1OrH8iZtcC&q=albanians+captured+skopje+1912&pg=PA29}}</ref> == Referime == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Kategoria:Historia e Prishtinës]] [[Kategoria:Vilajeti i Kosovës]] [[Kategoria:Historia ushtarake e Kosovës]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Beteja që përfshijnë Shqipërinë]] pc394cmnu6xd5zrngu7lr6ftycivwls Fasli Rrusta 0 403768 3022845 3008188 2026-08-06T05:38:06Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022845 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ [[Skeda:Fasli Rrusta.png|parapamje|]] '''Fasli Rrusta''', i njohur edhe si '''Fasli Rrusta i Rrustë Imerit''', lindi në fshatin [[Selimaj]], në krahinën e [[Geghyseni]]t, pjesë e Krasniqes në [[Malësia e Gjakovës|Malësinë e Gjakovës]]. Ai u rrit në një familje me tradita të njohura atdhetare dhe luftarake. Jeta e tij u zhvillua në një periudhë të trazuar historike, kur malësorët shqiptarë përballeshin vazhdimisht me sulmet e forcave malazeze dhe me përpjekjet e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] për të forcuar kontrollin e saj administrativ mbi trevat shqiptare.<ref>{{Cite book|last=Malaj|first=Ibrahim Kadri|title=Tropoja në breza|publisher=Dardania|year=2003|location=Tirana|pages=pg,109|language=sq}}</ref><ref>{{Cite book|last=Qerimaj|first=Elez|title=Malësia e Gjakovës (Tropoja) në Rrjedhën e Historisë Kombëtare|publisher=Kristalina KH|year=2008|isbn=9789995665050|location=Tiranë|pages=Vrasja e Rexhep Agë Vojvodës|language=sq}}</ref> == Veprimtaria == === Historia e Bajrakut === Sipas traditës historisë të Malësisë së [[Gjakovë]]s, në vitin 1830, gjatë një përplasje ndermjet luftetarëve të [[Krasniqë]]s dhe forcave [[Mali i Zi|malazeze]] në Martinaj të [[Plava|Plavës]], [[bajraku]] i Krasniqes ra në duart e kundërshtarëve. Humbja e flamurit konsiderohej një ngjarje me rëndesi të madhe për bajrakun, pasi rikthimi i tij mund të bëhej vetëm përmes luftës. Në një përballje të mëvonshme pranë Qafës së Diellit, Fasli Rrusta, [[Islam Demush]]i, [[Qerim Delia]], [[Bashot Osmani]]<ref>{{Cite web|last=Telegraf|first=Gazeta|date=2023-10-05|title=Gëzim Prengzi: Ushtaraku, Qazim Brahim Osmanaj Krasniqi, një vlerë e Aviacionit Shqiptar|url=https://telegraf.al/dosier/gezim-prengzi-ushtaraku-qazim-brahim-osmanaj-krasniqi-nje-vlere-e-aviacionit-shqiptar/|access-date=2026-07-13|website=Gazeta Telegraf|language=sq}}</ref> së bashku me Djemtë e Geghysenit, arritën ta rimerrnin bajrakun dhe t'ia kthenin [[bajraktari]]t të Krasniqes, Sokol Malës së Dragobisë. Sipas rrëfimeve tradicionale, [[Sokol Mala]] nuk e pranoi ta merrte sërish flamurin, duke e konsideruar rikthimin e tij si meritë të atyre që e kishin fituar në betejë. Më pas, bajraku u vendos për disa ditë në qendër të fshatit Gri, në pritje të një familjeje që do të pranonte përgjegjësinë e mbajtjes së tij. Tradita rrëfen se ai iu ofrua fillimisht familjes së Qerim Delisë dhe familjes së [[Demush Geci]]t, të cilat e refuzuan këtë detyrë. Në fund, bajraku iu besua shtëpisë së [[Mul Osmani]]t, e cila njihej në krahinë për bujari, mençuri dhe trimëri. === Gjatë Lidhjes Shqiptare të Prizrenit === ==== Rënia e Vojvodës ==== Sipas traditës historike të Malësisë së Gjakovës dhe burimeve lokale, gjatë periudhës së reformave të [[Tanzimati]]t, Fasli Rrusta, së bashku me Qerim Delinë, Bashot Osmanin dhe [[Halil Sefa|Halil Sefën]], mori pjesë në një pritë të organizuar në [[Gjakova|Gjakovë]] kundër [[Rexhep Agë Vojvoda|Rexhep Agë Vojvodës]], funksionar i administratës osmane. Sipas këtyre burimeve, gjatë përplasjes Rexhep Agë Vojvoda dhe disa nga shoqëruesit e tij u vranë. Kjo ngjarje është ruajtur në traditën gojore të Malësisë së Gjakovës dhe është përjetësuar në këngët epike të krahinës, në të cilat përmenden emrat e pjesëmarrësve dhe përshkruhet përplasja me forcat osmane. Sipas burimeve historike lokale<ref>{{Cite web|title=Albanian hero Fasli Rrusta of the Geghyseni family of Krasniq – Balkan Academia|url=https://balkanacademia.com/2025/07/02/albanian-hero-fasli-rrusta-of-the-geghyseni-family-of-krasniq/|access-date=2026-07-13|website=balkanacademia.com|language=sq}}</ref>, Fasli Rrusta mori pjesë edhe në veprimtarinë ushtarake të [[Lidhja e Prizrenit|Lidhjes Shqiptare të Prizrenit]] (1878–1881). Ai përmendet si pjesëmarrës në [[Aksioni i Gjakovës|Aksionin e Gjakovës]], në përleshjen e Qafës së Diellit, në [[Lufta e Moraçës|Luftën e Moraçës]], në [[Beteja e Nokshiqit|Betejën e Nokshiqit]], si dhe në mbrojtjen e Plavës dhe [[Gucia|Gucisë]] kundër zbatimit të vendimeve të [[Kongresi i Berlinit|Kongresit të Berlinit]]. == Në traditën popullore == Figura e Fasli Rrustës është ruajtur në traditën gojore të Malësisë së Gjakovës dhe përmendet në këngët epike kushtuar qëndresës së malësorëve shqiptarë kundër [[Shqipëria Osmane|administratës osmane]] dhe luftërave të [[Lidhja e Prizrenit|Lidhjes Shqiptare të Prizrenit]]. Këto këngë janë përcjellë brez pas brezi, të kënduara nga rapsodët me [[Lahuta|lahutë]] dhe [[Çiftelia|çifteli]], si pjesë e trashëgimisë folklorike të krahinës. Në to, Fasli Rrusta përmendet së bashku me Bashot Osmanin, Qerim Delinë dhe luftëtarë të tjerë të Malësisë së Gjakovës. Si në shumë këngë të epikës historike shqiptare, rrëfimet popullore për trimëritë e tyre ndërthurin elemente historike me motive legjendare, duke i dhënë figurave të tyre një përmasë heroike në kujtesën kolektive. == References == <references /> [[Kategoria:Njerëz nga Qarku i Kukësit]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lidhja e Prizrenit]] e5bvjigdw3wwuog4g3m78nnh013d1p6 William I i Holandës 0 403781 3022846 3011342 2026-08-06T05:38:16Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#padukshëm|simbole të padukshme]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022846 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mbret | emri = William I i Holandës | figura = Willem I in kroningsmantel.jpg | figura_madhësia = 250px | figura_përshkrimi = Portreti zyrtar i William I, pikturuar nga Joseph Paelinck | titulli = Mbreti i Holandës | mbretërimi = 16 mars 1815 – 7 tetor 1840 | kurorëzimi = 21 shtator 1815 | paraardhësi = Titull i ri | pasardhësi = [[William II i Holandës]] | titulli_ii = Duka i Madh i Luksemburgut | sundimi_ii = 16 mars 1815 – 7 tetor 1840 | paraardhësi_ii = Titull i ri | pasardhësi_ii = [[William II i Holandës]] | titulli_iii = Duka i Limburgut | sundimi_iii = 19 prill 1839 – 7 tetor 1840 | paraardhësi_iii = Titull i ri | pasardhësi_iii = [[William II i Holandës]] | emri_plotë = Willem Frederik van Oranje-Nassau | emri_lindjes = Willem Frederik van Oranje-Nassau | lindi = 24 gusht 1772<br>[[Huis ten Bosch]], [[Haga]], Republika Holandeze | vdiq = 12 dhjetor 1843<br>[[Berlin]], [[Mbretëria e Prusisë]] | varrimi = [[Nieuwe Kerk]], [[Delft]] | bashkëshorti = [[Wilhelmine e Prusisë]] | fëmijët = * [[William II i Holandës]] * [[Princi Frederik i Holandës]] * [[Pauline e Oranzhit-Nasau]] * [[Marianne e Holandës]] | shtëpia = [[Shtëpia e Oranzhit-Nasau]] | babai = [[William V, Princi i Oranzhit]] | nëna = [[Wilhelmina e Prusisë]] | feja = [[Kisha e Reformuar Hollandeze]] | nënshkrimi = Signature of William I of the Netherlands.svg }} '''William I''' (Willem Frederik; 24 gusht 1772 - 12 dhjetor 1843) ishte [[Mbreti i Holandës|Mbret i Holandës]] dhe [[Duka i Madh i Luksemburgut]] nga viti 1815 deri në abdikimin e tij në vitin 1840. I lindur si djali i William V, Princit të Orange, sundimtarit të fundit të Republikës Holandeze, dhe Wilhelmina të Prusisë, William përjetoi trazira të rëndësishme politike në fillim të jetës. Ai luftoi kundër pushtimit francez gjatë fushatës së Flandrës, dhe pas Revolucionit Batavian në vitin 1795, familja e tij shkoi në mërgim. Ai sundoi për një kohë të shkurtër Principatën e Nassau-Orange-Fulda përpara se pushtimi i trupave franceze të Napoleonit ta detyronte të largohej nga pushteti. Pas disfatës së Napoleonit në vitin 1814, William u ftua përsëri në Holandë, ku ai e shpalli veten Princ Sovran të Holandës së Bashkuar. Në vitin 1815, William e ngriti Holandën në një mbretëri dhe njëkohësisht u bë duka i madh i Luksemburgut. Mbretërimi i tij pa miratimin e një kushtetute të re, e cila i dha atij kompetenca të gjera. Ai ishte një mbështetës i fortë i zhvillimit ekonomik, duke themeluar disa universitete dhe duke nxitur tregtinë. Megjithatë, përpjekjet e tij për të imponuar besimin e reformuar dhe gjuhën holandeze në provincat jugore kryesisht katolike dhe pjesërisht frëngjishtfolëse, të kombinuara me ankesat ekonomike, shkaktuan Revolucionin Belg në 1830. I paaftë për të shtypur rebelimin, William pranoi përfundimisht pavarësinë belge në 1839 sipas Traktatit të Londrës. Vitet e mëvonshme të William u shënuan nga pakënaqësia me ndryshimet kushtetuese dhe arsyet personale, duke çuar në abdikimin e tij në 1840 në favor të djalit të tij, Mbretit William II. Ai i kaloi vitet e tij të fundit në Berlin, ku vdiq në 1843. == Stema mbretërore == [[Skeda:Royal coat of arms of the Netherlands (1815-1907).svg|thumb|center|260px|Stema mbretërore e William I.]] Stema mbretërore u përdor gjatë mbretërimit të William I dhe përfaqësonte Shtëpinë e Oranzhit-Nasau dhe Mbretërinë e Holandës. == Monogrami == [[Skeda:Royal Monogram of King Willem I of the Netherlands.svg|thumb|center|200px|Monogrami mbretëror i William I.]] == Princi i Oranzhit == Në vitin 1795, gjatë pushtimit francez të Republikës Hollandeze dhe krijimit të Republikës Batave, familja e Oranzhit u detyrua të largohej nga vendi. William Frederik u largua së bashku me prindërit e tij dhe u vendos fillimisht në Angli, më pas në Prusi, ku vazhdoi aktivitetin e tij politik dhe ushtarak.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/William-I-king-of-the-Netherlands|title=William I|publisher=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=13 korrik 2025}}</ref> Gjatë viteve të mërgimit ai mbajti lidhje të ngushta me qeverinë britanike dhe me aleatët evropianë që luftonin kundër Napoleon Bonapartit. Ai shpresonte rikthimin e pavarësisë së Holandës dhe restaurimin e Shtëpisë së Oranzhit-Nasau në krye të shtetit.<ref>{{Cite web|url=https://www.koninklijkhuis.nl/onderwerpen/koningshuis/geschiedenis/koning-willem-i|title=King Willem I|publisher=Royal House of the Netherlands|language=en|access-date=13 korrik 2025}}</ref> == Luftërat Napoleonike == William Frederik mori pjesë në përpjekjet ushtarake kundër Francës revolucionare dhe më vonë kundër Perandorisë Franceze të Napoleonit. Ai bashkëpunoi me ushtritë britanike, prusiane dhe ruse në fushatat që çuan në rrëzimin e Napoleonit dhe çlirimin e territoreve holandeze.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/event/Napoleonic-Wars|title=Napoleonic Wars|publisher=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=13 korrik 2025}}</ref> Pas humbjes së Napoleonit në vitin 1813, William Frederik u kthye në Holandë pas gati tetëmbëdhjetë vjetësh në mërgim. Ai u prit me entuziazëm nga një pjesë e madhe e popullsisë dhe më 2 dhjetor 1813 pranoi titullin '''Princ Sovran i Holandës''' ({{lang-nl|Souverein Vorst der Nederlanden}}).<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/William-I-king-of-the-Netherlands|title=William I|publisher=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=13 korrik 2025}}</ref> == Krijimi i Mbretërisë së Holandës == Kongresi i Vjenës (1814–1815) vendosi krijimin e një shteti të ri në Vendet e Ulëta për të shërbyer si një pengesë ndaj zgjerimit të ardhshëm francez. Si rezultat, territoret e Holandës, Belgjikës dhe Luksemburgut u bashkuan në një mbretëri të vetme nën sundimin e Shtëpisë së Oranzhit-Nasau.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/event/Congress-of-Vienna|title=Congress of Vienna|publisher=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=13 korrik 2025}}</ref> Më 16 mars 1815, William Frederik u shpall '''William I, Mbret i Holandës'''. Disa muaj më vonë ai u kurorëzua zyrtarisht në Bruksel. Përveç fronit holandez, ai mori edhe titullin e Dukës së Madh të Luksemburgut, ndërsa në vitin 1839 u bë edhe Duka i Limburgut.<ref>{{Cite web|url=https://www.koninklijkhuis.nl/onderwerpen/koningshuis/geschiedenis/koning-willem-i|title=King Willem I|publisher=Royal House of the Netherlands|language=en|access-date=13 korrik 2025}}</ref> Formimi i Mbretërisë së Bashkuar të Holandës shënoi fillimin e një periudhe të re në historinë politike të rajonit dhe vendosi themelet e shtetit modern holandez. == Mbretërimi == Gjatë mbretërimit të tij, William I ndërmori një program të gjerë reformash me synim forcimin e shtetit dhe zhvillimin ekonomik të Mbretërisë së Bashkuar të Holandës. Ai besonte se përparimi ekonomik ishte themeli i një shteti të fortë dhe për këtë arsye mbështeti ndërtimin e rrugëve, kanaleve, porteve dhe infrastrukturës tregtare. Politikat e tij nxitën zhvillimin e industrisë, bujqësisë dhe tregtisë ndërkombëtare.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/William-I-king-of-the-Netherlands|title=William I|publisher=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=13 korrik 2025}}</ref> William I krijoi institucione të reja financiare dhe mbështeti themelimin e bankave shtetërore për të nxitur investimet dhe zhvillimin industrial. Në vitin 1824 ai themeloi ''Nederlandse Handel-Maatschappij'' (Shoqëria Holandeze e Tregtisë), e cila u bë një nga institucionet më të rëndësishme ekonomike të vendit dhe luajti rol të madh në zgjerimin e tregtisë me kolonitë.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Netherlands-Trading-Society|title=Netherlands Trading Society|publisher=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=13 korrik 2025}}</ref> Për shkak të politikave të tij ekonomike dhe interesimit të vazhdueshëm për tregtinë dhe industrinë, William I mori nofkën '''"Mbreti-Tregtar"''' ({{lang-nl|Koning-Koopman}}).<ref>{{Cite web|url=https://www.koninklijkhuis.nl/onderwerpen/koningshuis/geschiedenis/koning-willem-i|title=King Willem I|publisher=Royal House of the Netherlands|language=en|access-date=13 korrik 2025}}</ref> == Arsimi dhe administrata == William I i kushtoi rëndësi të veçantë arsimit dhe administratës publike. Gjatë sundimit të tij u zgjerua sistemi arsimor, u mbështetën universitetet ekzistuese dhe u krijuan institucione të reja shkencore e teknike. Ai reformoi administratën shtetërore, duke e bërë atë më të centralizuar dhe më efikase.<ref>{{Cite web|url=https://www.koninklijkhuis.nl/onderwerpen/koningshuis/geschiedenis/koning-willem-i|title=King Willem I|publisher=Royal House of the Netherlands|language=en|access-date=13 korrik 2025}}</ref> Megjithatë, mënyra e tij e qeverisjes u kritikua nga disa grupe politike, të cilat e konsideronin pushtetin e mbretit tepër të përqendruar dhe me ndikim të madh mbi parlamentin. == Revolucioni Belg == Megjithëse Mbretëria e Bashkuar e Holandës ishte krijuar për të garantuar stabilitetin në Evropën Perëndimore, dallimet fetare, gjuhësore dhe ekonomike ndërmjet provincave veriore dhe jugore shkaktuan tensione të vazhdueshme. Në jug, shumica e popullsisë ishte katolike dhe fliste frëngjisht ose dialekte vendore, ndërsa administrata qendrore drejtohej kryesisht nga elita protestante holandeze.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/event/Belgian-Revolution|title=Belgian Revolution|publisher=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=13 korrik 2025}}</ref> Më 25 gusht 1830 shpërtheu Revolucioni Belg, i cili çoi në shkëputjen e provincave jugore dhe krijimin e shtetit të pavarur belg. William I refuzoi fillimisht ta pranonte këtë zhvillim dhe urdhëroi ndërhyrje ushtarake për të rivendosur kontrollin mbi territorin rebel. Megjithëse ushtria holandeze arriti disa suksese të përkohshme, ndërhyrja diplomatike e fuqive të mëdha evropiane pengoi rikthimin e Belgjikës nën sundimin holandez.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Belgium/Independence|title=Belgium – Independence|publisher=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=13 korrik 2025}}</ref> Pas negociatave të gjata ndërkombëtare, Holanda njohu zyrtarisht pavarësinë e Belgjikës me nënshkrimin e Traktatit të Londrës në vitin 1839. Në të njëjtin vit William I mori titullin e Dukës së Limburgut, pas riorganizimit territorial që pasoi traktatin.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/event/Treaty-of-London-1839|title=Treaty of London (1839)|publisher=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=13 korrik 2025}}</ref> == Abdikimi == Pas Revolucionit Belg dhe humbjes së provincave jugore, pozita politike e William I u dobësua ndjeshëm. Përveç presionit politik, ai u përball edhe me kritika për mënyrën e qeverisjes dhe për refuzimin e gjatë për të njohur pavarësinë e Belgjikës. Më 7 tetor 1840 ai abdikoi në favor të djalit të tij, [[William II i Holandës]], duke i dhënë fund një mbretërimi që kishte zgjatur mbi njëzet e pesë vjet.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/William-I-king-of-the-Netherlands|title=William I|publisher=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=13 korrik 2025}}</ref> Pas abdikimit ai u vendos për një periudhë në Berlin, ku jetoi larg jetës politike. == Martesa e dytë == Në vitin 1841 William I u martua me konteshën belge '''Henriette d'Oultremont de Wégimont''', ish-zonjë e oborrit mbretëror. Martesa u prit me kundërshtime nga një pjesë e opinionit publik dhe e klasës politike holandeze, për shkak të dallimit në statusin shoqëror dhe prejardhjes së saj belge. Megjithatë, William mbeti me Henrietten deri në fund të jetës së tij.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/William-I-king-of-the-Netherlands|title=William I|publisher=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=13 korrik 2025}}</ref> == Vdekja == William I vdiq më 12 dhjetor 1843 në [[Berlin]], në [[Mbretëria e Prusisë]], në moshën 71-vjeçare. Trupi i tij u kthye në Holandë dhe u varros në [[Nieuwe Kerk]], në [[Delft]], vendi tradicional i varrimit të anëtarëve të [[Shtëpia e Oranzhit-Nasau|Shtëpisë së Oranzhit-Nasau]].<ref>{{Cite web|url=https://www.koninklijkhuis.nl/onderwerpen/koningshuis/geschiedenis/koning-willem-i|title=King Willem I|publisher=Royal House of the Netherlands|language=en|access-date=13 korrik 2025}}</ref> == Trashëgimia == William I konsiderohet një nga figurat themeluese të shtetit modern holandez. Reformat e tij në administratë, ekonomi, arsim dhe infrastrukturë ndikuan ndjeshëm në zhvillimin e Mbretërisë së Holandës gjatë shekullit të 19-të. Edhe pse mbretërimi i tij u shënua nga humbja e Belgjikës, historianët e vlerësojnë për kontributin në modernizimin e administratës shtetërore dhe zhvillimin ekonomik të vendit. Për shkak të interesimit të tij të madh për tregtinë dhe industrinë, ai vazhdon të njihet me nofkën '''"Mbreti-Tregtar"'''.<ref>{{Cite web|url=https://www.koninklijkhuis.nl/onderwerpen/koningshuis/geschiedenis/koning-willem-i|title=King Willem I|publisher=Royal House of the Netherlands|language=en|access-date=13 korrik 2025}}</ref> == Shih edhe == * [[William II i Holandës]] * [[Shtëpia e Oranzhit-Nasau]] * [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]] * [[Mbretëria e Holandës]] * [[Revolucioni Belg]] * [[Kongresi i Vjenës]] == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.britannica.com/biography/William-I-king-of-the-Netherlands William I – Encyclopædia Britannica] * [https://www.koninklijkhuis.nl/onderwerpen/koningshuis/geschiedenis/koning-willem-i King Willem I – Royal House of the Netherlands] {{S-start}} {{S-reg}} {{S-bef|before=Nuk kishte}} {{S-ttl|title=[[Mbreti i Holandës]]|years=1815–1840}} {{S-aft|after=[[William II i Holandës]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[Kategoria:William I i Holandës]] [[Kategoria:Mbretër të Holandës]] [[Kategoria:Shtëpia e Oranzhit-Nasau]] [[Kategoria:Lindje më 1772]] [[Kategoria:Vdekje më 1843]] [[Kategoria:Njerëz nga Haga]] 0vajtnrmykaw7s7ifiyvgmkrl9imjs7 Kodiku i Leicesterit 0 403816 3022847 3008809 2026-08-06T05:38:26Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022847 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Vinci - Hammer 2A.jpg|parapamje|220x220px|Codex Leicester Hammer 2A – Fol.35v (majtas) dhe Fol.2r (djathtas).]] '''Kodiku i Leicesterit''' (i njohur shkurt edhe si '''Kodiku Hammer''') është një përmbledhje shkrimesh shkencore të [[Leonardo da Vinçi|Leonardo da Vinci]]. Kodiku mban emrin e [[Thomas Coke]], Konti i Leicesterit, i cili e bleu atë në vitin 1719. Ky dorëshkrim ofron një pasqyrë të mënyrës së të menduarit të artistit, shkencëtarit dhe mendimtarit të Rilindjes, si edhe një ilustrim të jashtëzakonshëm të lidhjes ndërmjet artit dhe shkencës dhe të krijimtarisë që karakterizon procesin shkencor. Kur dorëshkrimi iu shit [[Bill Gates]] në ankandin e Christie's më 11 nëntor 1994 në Nju Jork për 30.802.500 dollarë amerikanë (rreth 67 milionë dollarë sipas vlerës së vitit 2025), ai u bë dorëshkrimi më i shtrenjtë i shitur ndonjëherë.<ref>{{Cite web|last=Reporter|first=Carol KuruvillaReligion|last2=HuffPost|date=2017-09-22|title=Mormon Church Drops $35 Million On Printer's Manuscript Of The Book Of Mormon|url=https://www.huffpost.com/entry/mormon-church-drops-35-million-on-printers-manuscript-of-the-book-of-mormon_n_59c42a12e4b06ddf45f6b427|access-date=2026-07-14|website=HuffPost|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2013-11-27|title=Bay Psalm Book is most expensive printed work at $14.2m|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-25115524|access-date=2026-07-14}}</ref> == Dorëshkrimi == Fletorja, e lidhur me lëkurë, përbëhet nga 36 fletë me përmasa 29 × 22 cm. Dorëshkrimi nuk është një tekst i vazhdueshëm, por një përzierje e vëzhgimeve dhe teorive të Leonardos mbi astronominë, si edhe mbi vetitë e ujit, shkëmbinjve, fosileve, ajrit dhe dritës qiellore. Temat kryesore që trajton përfshijnë: * Fosilet detare në male. Leonardo përpiqet të shpjegojë pse fosilet e krijesave detare gjenden në male. Shekuj përpara se teoria e tektonikës së pllakave të pranohej nga shkenca, ai mendonte se malet kishin qenë dikur funde deti, të cilat me kalimin e kohës u ngritën dhe formuan vargmalet. * Lëvizja e ujit. Kjo është tema kryesore e Kodikut të Leicesterit. Leonardo shkroi për rrjedhën e ujit në lumenj dhe mënyrën se si ajo ndikohet nga pengesat. Ai gjithashtu dha rekomandime mbi ndërtimin e urave dhe shpjegoi procesin e erozionit bazuar në vëzhgimet e tij. * Ndriçimi i Hënës. Leonardo hamendësoi se sipërfaqja e Hënës ishte e mbuluar me ujë, i cili pasqyronte dritën e Diellit. Sipas modelit të tij, valët në sipërfaqen e ujit e shpërndajnë dritën në shumë drejtime, duke shpjeguar pse Hëna nuk është aq e ndritshme sa Dielli. Ai shpjegoi gjithashtu se shkëlqimi i zbehtë në pjesën e errët të Hënës në formë drapëri shkaktohet nga drita e Diellit e reflektuar nga Toka. Me këtë, Leonardo përshkroi fenomenin e ndriçimit planetar (planetshine) rreth njëqind vjet përpara se astronomi gjerman Johannes Kepler ta vërtetonte atë. Kodiku përbëhet nga 18 fletë letre, secila e palosur në mes dhe e shkruar në të dyja anët, duke formuar gjithsej 72 faqe. Dikur fletët ishin të lidhura së bashku, ndërsa sot ekspozohen veçmas. Dorëshkrimi është shkruar në italisht me shkrimin karakteristik "pasqyrë" të Leonardos (nga e djathta në të majtë) dhe shoqërohet me një numër të madh vizatimesh dhe skicash. == Historia == === Pronarët historikë === * Guglielmo della Porta (nxënës i Michelangelos) * Giuseppe Ghezzi (deri në vitin 1719) * Thomas Coke, Konti i Parë i Leicesterit (1719–1759) * Pasuria e familjes Leicester (1759–1980) === Kodiku Hammer === Në vitin 1980, kodiku u ble në ankand nga industrialisti dhe koleksionisti i artit Armand Hammer për 5,1 milionë dollarë amerikanë (rreth 20 milionë dollarë sipas vlerës së vitit 2025). Më pas ai e riemërtoi dorëshkrimin Kodiku Hammer. Hammer angazhoi studiuesin e Leonardos, Carlo Pedretti, për t'i ribashkuar fletët e shpërndara sipas rendit të tyre origjinal. Gjatë shtatë viteve të ardhshme, Pedretti përktheu çdo faqe në anglisht dhe e përfundoi projektin në vitin 1987. === Bill Gates === Më 11 nëntor 1994, kodiku iu shit Bill Gates në ankandin e Christie's në Nju Jork për 30.802.500 dollarë amerikanë. Deri në vitin 2021, ai mbeti libri ose dorëshkrimi më i shtrenjtë i shitur ndonjëherë. Pasi e bleu dorëshkrimin, Gates urdhëroi që të gjitha faqet të skanoheshin në format dixhital. Disa prej tyre u shpërndanë si sfonde dhe mbrojtës ekrani (screensavers) në CD-ROM si pjesë e paketës Microsoft Plus! për Windows 95, dhe më vonë u përfshinë edhe në Windows 98 dhe Windows ME. Në vitin 1997, kompania Corbis publikoi një version të plotë në CD-ROM me titull ''Leonardo da Vinci''. Sot, Kodiku i Leicesterit nuk është më i lidhur si libër. Çdo faqe është vendosur veçmas ndërmjet dy paneleve prej xhami. Dorëshkrimi ekspozohet për publikun një herë në vit, çdo herë në një qytet të ndryshëm të botës. Ndër ekspozitat më të rëndësishme janë: * 2000 – Powerhouse Museum, Sidnei, Australi. * 2004 – Château de Chambord, Francë. * 2005 – Tokio, Japoni. * 2006 – Museum of Flight, Siatëll, SHBA. * 2007 – Chester Beatty Library, Dublin, Irlandë. * 2015 – Phoenix Art Museum, Arizona, SHBA. * 2015 – Minneapolis Institute of Art, Minesota, SHBA. * 2015–2016 – North Carolina Museum of Art, Raleigh, SHBA. * 2018–2019 – Galeria Uffizi, Firence, Itali, me rastin e 500-vjetorit të vdekjes së Leonardos. Kodiku i Leicesterit konsiderohet një nga dokumentet më të rëndësishme shkencore të Rilindjes Evropiane, sepse dëshmon aftësinë e jashtëzakonshme të Leonardo da Vinçit për të ndërthurur vëzhgimin e natyrës, artin dhe kërkimin shkencor në një vepër të vetme. == Shiko edhe == * [[Leonardo da Vinçi]] == Referime == [[Kategoria:Libra të shekullit të 16-të]] [[Kategoria:Bill Gates]] [[Kategoria:Kodikë të Leonardo da Vinçit]] [[Kategoria:Dorëshkrime shkencore të ilustruara]] l3kvntg80wmp8wr3k5pd59dq2jfkxyl Cars 3 0 403823 3022848 3008824 2026-08-06T05:38:36Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#thonjëza|thonjëza te referimet]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022848 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | director = [[Brian Fee]] | producer = Kevin Reher | screenplay = {{Plainlist| * Kiel Murray * [[Bob Peterson (filmmaker)|Bob Peterson]] * [[Mike Rich]]<ref name="ProdNotes">{{Cite web|title=Cars 3 Production Notes|url=http://www.wdsmediafile.com/media/Cars3/writen-material/Cars3593a13b598f49.pdf|publisher=Walt Disney Pictures|access-date=10 qershor 2017|archive-date=22 mars 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322113050/http://www.wdsmediafile.com/media/Cars3/writen-material/Cars3593a13b598f49.pdf|url-status=dead}}</ref> }} | story = {{Plainlist| * Brian Fee * [[Ben Queen]] * [[Eyal Podell]] * Jonathan E. Stewart<ref name="ProdNotes" /> }} | starring = {{Plainlist| * [[Owen Wilson]] * [[Cristela Alonzo]] * [[Chris Cooper]] * [[Armie Hammer]] * [[Larry the Cable Guy]] * [[Bonnie Hunt]] * [[Nathan Fillion]] * [[Lea DeLaria]] * [[Kerry Washington]] }} | music = [[Randy Newman]]<ref>{{Cite news|last1=Cross|first1=Dominick|title=Newman on Putin, people, politics, music|url=http://www.theadvertiser.com/story/news/2016/02/26/newman-putin-people-politics-music/80954782/|access-date=26 nëntor 2016|work=[[The Daily Advertiser (Lafayette)|The Advertiser]]|date=26 shkurt 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302192812/http://www.theadvertiser.com/story/news/2016/02/26/newman-putin-people-politics-music/80954782/|archive-date=2 mars 2016|url-status=dead}}</ref> | cinematography = {{Plainlist| * Jeremy Lasky <small>(camera)</small> * Kim White <small>(lighting)</small><ref name="ProdNotes" /> }} | editing = Jason Hudak | production_companies = [[Pixar Animation Studios]] | distributor = [[Walt Disney Studios Motion Pictures|Walt Disney Studios<br />Motion Pictures]]{{efn|name=Disney|Shpërndarë nën banerin e [[Walt Disney Pictures]].}} | released = 23 maj 2017 ([[Kannapolis (Karolina e Veriut)|Kannapolis]])<br />16 qershor 2017 (Shtetet e Bashkuara) | runtime = 102 minuta | country = Shtetet e Bashkuara | language = Anglisht | budget = $175 million<ref>{{Cite web|last1=Mendelson|first1=Scott|title=Pixar's 'Cars 3' Review: Lightning (McQueen) Strikes On The Third Lap|url=https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2017/06/13/cars-3-review-lightning-mcqueen-strikes-on-the-third-lap/#3653e2981a1f|website=[[Forbes]]|access-date=17 qershor 2017|archive-date=11 tetor 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191011133759/https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2017/06/13/cars-3-review-lightning-mcqueen-strikes-on-the-third-lap/#3653e2981a1f|url-status=live}}</ref> | gross = $383.9 million<ref name="BOM">[https://www.boxofficemojo.com/title/tt3606752/ "Cars 3"]. [[Box Office Mojo]]. [[IMDb]]. Marrë më 19 shkurt 2021.</ref> }} '''''Cars 3''''' është një [[film komedi]] [[Film sportiv|sportive]] i animuar amerikan i vitit 2017, i prodhuar nga [[Pixar Animation Studios]] për [[Walt Disney Pictures]]. Është vazhdimi i ''[[Cars 2]]'' (2011). Filmi u drejtua nga [[Brian Fee]] dhe u shkrua nga Kiel Murray, [[Bob Peterson (filmmaker)|Bob Peterson]], dhe [[Mike Rich]]. [[Owen Wilson]], [[Larry the Cable Guy]], [[Bonnie Hunt]], [[Tony Shalhoub]], Guido Quaroni, [[Cheech Marin]], [[Jenifer Lewis]], [[Paul Dooley]], [[Lloyd Sherr]], [[Michael Wallis]], [[Katherine Helmond]] dhe [[John Ratzenberger]] ripërsërisin rolet e tyre nga filmat e mëparshëm, me [[Cristela Alonzo]], [[Chris Cooper]], [[Armie Hammer]], [[Nathan Fillion]], [[Lea DeLaria]] dhe [[Kerry Washington]] që i bashkohen kastit. Në film, Lightning McQueen, tani një legjendë veteran i garave të makinave, duhet të provojë se është ende konkurrues kundër gjeneratës së ardhshme të garuesve të përparuar teknologjikisht, me ndihmën e teknikut të ri Cruz Ramirez, për të parandaluar një tërheqje të detyruar nga Kupa Piston. Zhvillimi i një filmi të tretë ''Cars'' filloi në fund të vitit 2011 pas publikimit të paraardhësit të tij dhe hyri në prodhim në vitin 2014, me [[John Lasseter]], drejtorin e atëhershëm të Pixar, i cili deklaroi se do të ishte një "histori shumë emocionale" dhe do të kthehej te temat e filmit të parë. Ekipi i prodhimit për filmin kreu kërkime mbi shumë garues të NASCAR, veçanërisht ata më të vjetër, si dhe një psikoanalist sportiv, ndërsa u përqendrua gjithashtu në marrëdhënien e McQueen me Doc Hudson dhe kuptimin e saj. Prodhimi përdori një sistem të ri renderimi, Rix Integration Subsystem (RIS), i cili ishte përdorur më parë në ''[[Finding Dory]]'' (2016). Anëtarët e rinj të kastit, përfshirë Hammer dhe Alonzo, u njoftuan në janar 2017, të ndjekur nga Fillion, Washington dhe DeLaria dy muaj më vonë. [[Randy Newman]], i cili kishte punuar në filmin e parë, kompozoi muzikën e filmit me artistë të tillë si [[Andra Day]], [[James Bay (këngëtar)|James Bay]], [[Brad Paisley]] dhe [[Jorge Blanco (muzikant)|Jorge Blanco]] që kontribuan në këngë për filmin. ''Cars 3'' u shfaq për herë të parë për industrinë NASCAR në [[Kannapolis (Karolina e Veriut)|Kannapolis, Karolina e Veriut]], më 23 maj 2017, përpara se të shfaqej në kinema në Shtetet e Bashkuara më 16 qershor, i shoqëruar nga filmi i shkurtër i animuar ''[[Lou (film 2017)|Lou]]''. Filmi mori vlerësime përgjithësisht pozitive nga kritikët dhe fitoi 383 milionë dollarë në të gjithë botën kundrejt buxhetit të tij prej 175 milionë dollarësh, duke u bërë filmi me fitimet më të ulëta të kësaj ekskluziviteti. ==Përmbajtja== Lightning McQueen, tani pesë herë kampion i Kupës Piston, e gjen veten të lënë në hije nga Jackson Storm, një fillestar arrogant i cili është i pari midis një brezi të ri makinash garash me teknologji të përparuar për të përmirësuar performancën. Ndërsa Storm fiton gjatë gjithë sezonit, shumë veteranë garash dalin në pension ose zëvendësohen nga fillestarë më të rinj dhe më të shpejtë. Në garën e fundit në Los Anxhelos, Lightning kryeson për pak kohë, por mbetet prapa pasi tejkalohet nga Storm dhe fillestarë të tjerë. Ai përpiqet të mbajë ritmin, humbet kontrollin dhe pëson një përplasje masive pasi godet murin, duke i dhënë fund para kohe sezonit të tij më të keq në histori, ndërsa Storm fiton Kupën Piston. Katër muaj më vonë, Lightning, i cili është rikuperuar nga përplasja e tij, vendos që të vazhdojë të garojë dhe telefonon sponsorët e tij, Rusty dhe Dusty, të cilët zbulojnë se ia kanë shitur Rust-eze një makine biznesi të pasur me emrin Sterling. Sterling i cakton Lightning të stërvitet në Qendrën e Garave Rust-eze nën Cruz Ramirez, ku ai përpiqet të përshtatet me metodat moderne të stërvitjes. Pasi Lightning dëmton aksidentalisht një simulator, Sterling përpiqet ta detyrojë atë të tërhiqet. I bindur se mund të garojë ende, Lightning ofron që nëse fiton garën e ardhshme Florida 500, mund të vendosë nëse dëshiron të vazhdojë të garojë; përndryshe, do të tërhiqet menjëherë. Sterling pranon me ngurrim marrëveshjen, por me kusht që të stërvitet me Cruz. Metodat e pazakonta të stërvitjes së Cruz dhe mungesa e përvojës në garat e botës reale e frustrojnë Lightning ndërsa përpiqen të regjistrojnë shpejtësinë e tij maksimale në Fireball Beach. Kur Lightning vendos të stërvitet në Thunder Hollow, ata kuptojnë se po përdoret për një [[derbi shkatërrimi]] në stilin e [[Figure 8 racing|Figure 8]] të quajtur "Tetë të Çmendur" dhe detyrohen të marrin pjesë të maskuar, në të cilin Cruz fiton dhe aksidentalisht e zbulon atë para publikut. Lightning i bërtet me zemërim Cruz pas derbit të shkatërrimit dhe aksidentalisht ia thyen trofeun. Cruz zbulon se gjithmonë kishte dashur të bëhej garuese falë Lightning, por nuk ishte kurrë mjaftueshëm e sigurt për të hyrë në një garë, kështu që jep dorëheqjen si trajnere e Lightning dhe kthehet në qendrën e garave. I turpëruar dhe pa mundësi të tjera, Lightning telefonon mikun e tij Mater për këshilla, i cili i sugjeron Lightning të gjejë mentorin e ndjerë të Lightning, Doc Hudson, ish-mentorin dhe shefin e ekipit, Smokey, në qytetin e tij të lindjes, [[Thomasville (Xhorxhia)|Thomasville, Xhorxhia]]. Lightning e arrin Cruz dhe e bind atë të ribashkohet me të. Në Thomasville, ata takohen me Smokey, i cili zbulon se, edhe pse Doc nuk garoi më kurrë, ai gjeti lumturi të re në stërvitjen e Lightning. Pasi Lightning pranon se nuk do të jetë kurrë aq i shpejtë sa Storm, Smokey dhe miqtë e vjetër të Doc, Louise "Barnstormer" Nash, River Scott dhe Junior "Midnight" Moon, e ndihmojnë atë të mësojë truke të reja për të kapërcyer disavantazhin e tij të shpejtësisë, me Cruz që shërben si partneri i tij i stërvitjes. Pas shumë përpjekjeve, Lightning më në fund arrin ta kalojë Cruz gjatë garës së fundit të stërvitjes. Megjithatë, Cruz papritmas e kalon Lightning, gjë që e bën atë të kujtojë se ishte kaluar nga Storm para rrëzimit të tij, duke ia tronditur besimin. Në Florida 500, Lightning fillon në fund, por ngjitet në renditje me ndihmën e Smokey. Sterling dyshon në aftësinë e Lightning dhe urdhëron Cruz të kthehet në qendrën e stërvitjes, pavarësisht dëshirës së saj për të qëndruar. Duke i dëgjuar ata në radio dhe duke kujtuar ëndrrën e garës së Cruz, Lightning shmang një grumbull të madh dhe e bën ekipin e tij të përgatisë Cruz për të garuar në vendin e tij, duke i dhënë asaj një shans për të pasur sukses. Megjithëse fillimisht heziton, Cruz fillon të tejkalojë kundërshtarët me stërvitjen e Lightning. Ajo përfundon pas Storm, i cili e kërcënon duke e përplasur pas murit në xhiron e fundit. Duke përdorur një lëvizje të vjetër nga Doc, Cruz e rrëzon Storm, e tejkalon atë dhe fiton garën. Ndërsa Cruz feston fitoren e saj, Sterling i ofron asaj një rol në ekipin e tij, por ajo në vend të kësaj pranon një kundërofertë nga pronari i Dinoco, Tex Dinoco. Meqenëse Lightning dhe Cruz mbanin të dy #95, Lightning bëhet fituesja e përbashkët e garës dhe në fakt e kalon marrëveshjen e tij me Sterling. Duke u kthyer në Radiator Springs, Lightning zbulon se Tex ka blerë Rust-eze nga Sterling. Tani duke veshur një ngjyrosje të frymëzuar nga Doc në nder të tij, Lightning vendos të vazhdojë të garojë pasi të stërvitë më tej Cruz. ==Zërat== {| class="wikitable" ! align="center"|Roli ! align="center"|Zëri në origjinal ! align="center"|Dubluar në shqip |- | Lightning McQueen || [[Owen Wilson]] || [[Dritan Boriçi]] |- | Cruz Ramirez || [[Cristela Alonzo]] || [[Klodjana Keco]] |- | Smokey || [[Chris Cooper]] || [[Petrit Malaj]] |- | Jackson Storm || [[Armie Hammer]] || [[Ervin Bejleri]] |- | Tow Mater || [[Larry the Cable Guy]] || [[Genci Fuga]] |- | Sally Carrera || [[Bonnie Hunt]] || [[Rozi Kostani]] |- | Sterling || [[Nathan Fillion]] || [[Neritan Liçaj]] |- | Miss Friter || [[Lea DeLaria]] || [[Mimoza Zotaj]] |- | Natalie Certain || [[Kerry Washington]] || [[Anisa Dervishi]] |- | Luigi || [[Tony Shalhoub]] || [[Lorenc Kaja]] |- | Doc Hudson || [[Paul Newman]] || [[Gëzim Rudi]] |- | Louise Nash || [[Margo Martindale]] || [[Aida Gërmenji]] |- | River Scott || [[Isiah Whitlock Jr.]] || [[Vasjan Lami]] |- | Junior Moon || [[Junior Johnson]] || [[Pjerin Vlashi]] |- | Chick Hicks || [[Bob Peterson (filmmaker)|Bob Peterson]] || [[Armand Peza]] |- | Dusty Rust-eze || [[Tom and Ray Magliozzi|Ray Magliozzi]] || [[Jorke Broka]] |- | Rusty Rust-eze || [[Tom and Ray Magliozzi|Tom Magliozzi]] || [[Devis Muka]] |- | Bob Cutlass || [[Bob Costas]] || [[Andi Begolli]] |- | Darrell Cartrip || [[Darrell Waltrip]] || [[Genti Deçka]] |- | Shannon Spokes || [[Shannon Spake]] || [[Cubi Metkaj]] |- | Danny Swervez || [[Daniel Suárez]] || [[Ilir Kazaferi]] |- | Sweet Tea || [[Andra Day]] || [[Jessika Kasemi]] |} ==Shënime== {{notelist}} == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.pixar.com/cars-3 Faqja zyrtare] nga Pixar * [https://www.imdb.com/title/tt3606752/ ''Cars 3''] në [[IMDb]] [[Kategoria:Filma 2017]] [[Kategoria:Filma të animuar amerikanë]] [[Kategoria:Filma të animuar për fëmijë]] [[Kategoria:Filma komedi amerikanë]] [[Kategoria:Filma sportiv amerikanë]] [[Kategoria:Filma anglisht të viteve 2000]] [[Kategoria:Cars (ekskluzivitet)]] [[Kategoria:Filma me regji nga Brian Fee]] [[Kategoria:Filma të prodhuar nga Andrea Warren]] [[Kategoria:Filma me muzikë nga Randy Newman]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Ben Queen]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Bob Peterson]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga John Lasseter]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Kiel Murray]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Mike Rich]] [[Kategoria:Filma të Pixar]] knb8m97awed4a4eu1y5tgji36o26ftx Secret Headquarters 0 403824 3022849 3008838 2026-08-06T05:38:48Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022849 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Secret Headquarters | director = {{Plain list| * [[Henry Joost]] * [[Ariel Schulman]] }} | producer = {{Plain list| * [[Jerry Bruckheimer]] * Chad Oman * Orlee-Rose Strauss }} | screenplay = {{Plainlist| * [[Christopher Yost|Christopher L. Yost]] * Josh Koenigsberg * Henry Joost * Ariel Schulman }} | story = Christopher L. Yost | starring = {{Plainlist| * [[Owen Wilson]] * [[Walker Scobell]] * [[Jesse Williams]] * [[Keith L. Williams]] * [[Momona Tamada]] * [[Charles Melton]] * [[Michael Peña]] }} | music = [[Lorne Balfe]] | cinematography = [[Larry Fong]] | editing = [[Gregory Plotkin]] | studio = {{Plainlist| * [[Paramount Pictures]] * [[Jerry Bruckheimer Films]] }} | distributor = [[Paramount+]] | released = 8 gusht 2022 [[Arlington County|Arlington]]<br />12 gusht 2022 (Shtetet e Bashkuara) | runtime = 104 minuta | country = Shtetet e Bashkuara | language = Anglisht | budget = | gross = }} ''''' Secret Headquarters''''' është një [[film komedi]] [[Film superhero|superhero]] amerikan i vitit 2022, me regji nga [[Henry Joost]] dhe [[Ariel Schulman]], të cilët bashkë-shkruan filmin me [[Christopher L. Yost]] dhe [[Josh Koenigsberg]], bazuar në një histori nga Yost.<ref>{{cite web|url=https://directories.wga.org/project/1210485/secret-headquarters|title=''Secret Headquarters''|publisher=[[Writers Guild of America West]]|date=24 nëntor 2021|access-date=23 dhjetor 2021|language=en}}</ref> Me aktorët [[Owen Wilson]], [[Walker Scobell]], [[Jesse Williams]], [[Keith L. Williams]], [[Momona Tamada]], [[Charles Melton]], dhe [[Michael Peña]], historia ndjek një fëmijë dhe miqtë e tij i cili fillon të dyshojë se babai i tij mund të jetë një superhero pasi zbulon një seli sekrete në bodrumin e tij. Filmi u shfaq premierë në Signature Theater në Arlington, Virxhinia më 8 gusht 2022 dhe u publikua në Shtetet e Bashkuara më 12 gusht 2022, në [[Paramount+]]. Filmi mori vlerësime përgjithësisht të përziera nga kritikët. ==Përmbajtja== Jack Kincaid është një njeri i zakonshëm që jeton me gruan e tij Lily dhe djalin e tyre 4-vjeçar Charlie. Një natë, ndërsa janë në një udhëtim kampingu, diçka bie nga qielli. Jack shkon ta kontrollojë. Ai gjen një anije të panjohur dhe kjo i jep një lloj sfere që i jep superfuqi. Me kalimin e kohës, ai i përdor këto fuqi për të ndihmuar njerëzit në mbarë botën dhe quhet "Roja", por detyrat e tij si hero e bëjnë të neglizhojë detyrat e tij prindërore ndaj Charlie, duke krijuar një përçarje midis tyre dhe duke bërë që ai dhe Lily të shkurorëzohen. 10 vjet më vonë, kur Charlie qëndron në shtëpinë e Jack për ditëlindjen e tij të 14-të, ai fton mikun e tij më të mirë Barri Berger (me vëllain e tij të madh "Big Mac" Berger), të dashurën e tij Maya Monroe dhe shoqen e saj më të mirë Lizzie MekGonagall, ku ata gjejnë strofkën nëntokësore të Jack dhe zbulojnë identitetin e tij sekret. Ndërkohë, drejtori ekzekutiv i armëve, Ansel Argon, dëshiron të përdorë burimin e energjisë së Rojës për skemat e tij të liga. Pasi fëmijët përdorin pajisjet e Jack, kryemercenar i Argon, Sean Irons, sjell ekipin e tij për të gjetur burimin e energjisë. Fëmijët luftojnë kundër tyre dhe Jack arrin të mbërrijë pikërisht në kohë, por kur Berger dërgon burimin përmes një portali të lidhur me dollapin e tij në shkollë, Argoni përdor një nga pajisjet e Jack për të marrë kostumin e tij dhe rrëmben Berger për të gjetur burimin. Charlie i udhëheq miqtë e tij, plus një grup të reformuar të Irons, për të marrë pajisjet e tyre për të luftuar. Përballja zhvillohet gjatë vallëzimit të shkollës, duke përfunduar me Charlie që dërgon Argonin përmes një portali në një dimension tjetër me një granatë. Ai përfundon duke kërcyer me Maya dhe duke e puthur atë. Charlie përfundon duke u bashkuar me Xhekun në mënyrë që të mund të luftojnë krimin së bashku, ndërsa Irons përfundon duke u bërë kontrolluesi i misionit të Jack. ==Rolet== * [[Owen Wilson]] si Jack Kincaid/Roja * [[Walker Scobell]] si Charlie Kincaid ** Louie Chaplin Moss si Charlie Kincaid i ri * [[Keith L. Williams]] si Barry Berger * [[Momona Tamada]] si Maya Monroe * Abby James Witherspoon si Lizzie McGonagall * Kezii Curtis si "Big Mac" Berger * [[Michael Peña]] si Ansel Argon * [[Jesse Williams]] si Sean Irons * [[Charles Melton]] si Hawaii * [[Jessie Mueller]] si Lily Kincaid * [[Lucius Baston]] si Jerry the Janitor * [[DK Metcalf]] si Coach Hammer * [[Dustin Ingram]] si Jersey * [[Levy Tran]] si Virginia * Michael Anthony si Wisconsin * Lav Luv si Umpire * Dayna Beilenson si Ms. Squint * David Lengel si Coach Skipper ==Prodhimi== ''Secret Headquarters'' u njoftua në janar 2021, kur u raportua se [[Henry Joost]] dhe [[Ariel Schulman]] do të drejtonin filmin për [[Paramount Pictures]] dhe gjithashtu do të punonin në draftin aktual të projektit me [[Josh Koenigsberg]] nga një ide origjinale nga [[Christopher Yost]].<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2021/01/project-powers-henry-joost-ariel-schulman-secret-headquarters-paramount-and-jerry-bruckheimer-1234682246/|title=' Project Power's Henry Joost & Ariel Schulman To Direct ''Secret Headquarters'' For Paramount And Jerry Bruckheimer|date=28 janar 2021|first=Justin|last=Kroll|website=[[Deadline Hollywood]]|access-date=28 janar 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505190038/https://deadline.com/2021/01/project-powers-henry-joost-ariel-schulman-secret-headquarters-paramount-and-jerry-bruckheimer-1234682246/|archive-date=5 maj 2021|url-status=live}}</ref> Në maj, [[Owen Wilson]] u zgjodh për një rol të pazbuluar.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2021/05/owen-wilson-secret-headquarters-paramount-bruckheimer-1234750735/|title=Owen Wilson To Star in ''Secret Headquarters'' For Paramount And Bruckheimer Films|date=6 maj 2021|first=Justin|last=Kroll|website=[[Deadline Hollywood]]|access-date=6 maj 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506180705/https://deadline.com/2021/05/owen-wilson-secret-headquarters-paramount-bruckheimer-1234750735/|archive-date=6 maj 2021|url-status=live}}</ref> Xhirimi kryesor filloi në [[Atlanta]], Xhorxhia më 25 maj.<ref name="Production">{{cite web|url=https://productionlist.com/production/secret-headquarters/|title=''Secret Headquarters'' - Production Listing|website=Production List|date=26 prill 2021|access-date=27 prill 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427023230/https://productionlist.com/production/secret-headquarters/|archive-date=27 prill 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=105797|title=Film and TV Projects Going Into Production – ''Secret Headquarters''|work=[[Variety Insight]]|access-date=24 maj 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210524115622/https://www.varietyinsight.com/production_restart_full_view.php?track_id=105797|archive-date=24 maj 2021|url-status=live}}</ref> Në qershor, [[Michael Peña]], Walker Scobell, Momona Tamada, [[Keith L. Williams]], Abby James Witherspoon dhe Kezii Curtis u njoftuan të gjithë si pjesë e kastit.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2021/06/michael-pena-owen-wilson-secret-headquarters-paramount-and-bruckheimer-1234773419/|title=Michael Peña Joins Owen Wilson In ''Secret Headquarters'' For Paramount And Bruckheimer|date=11 qershor 2021|first=Justin|last=Kroll|website=[[Deadline Hollywood]]|access-date=11 qershor 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210611190107/https://deadline.com/2021/06/michael-pena-owen-wilson-secret-headquarters-paramount-and-bruckheimer-1234773419/|archive-date=11 qershor 2021|url-status=live}}</ref> Në korrik, [[Jesse Williams]] iu bashkua kastit si personazhi negativ.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2021/07/greys-anatomy-star-jesse-williams-joins-secret-headquarters-paramount-pictures-1234784876/|title=Jesse Williams Joining Owen Wilson & Michael Peña In Paramount's ''Secret Headquarters''|date=1 korrik 2021|first=Anthony|last=D'Alessandro|website=[[Deadline Hollywood]]|access-date=1 korrik 2021|language=en}}</ref> [[Lorne Balfe]] kompozoi muzikën.<ref>{{cite web|url=http://filmmusicreporter.com/2022/03/10/lorne-balfe-scoring-henry-joosts-ariel-schulmans-secret-headquarters/|title=Lorne Balfe Scoring Henry Joost's & Ariel Schulman's ''Secret Headquarters''|date=10 mars 2022|website=Film Music Reporter|access-date=11 mars 2022|language=en}}</ref> ==Pritja== Në [[Rotten Tomatoes]], 45% e 38 komenteve të kritikëve janë pozitive, me një vlerësim mesatar prej 5.2/10. Konsensusi i faqes në internet thotë: "Ka opsione shumë më të këqija për shikimin e familjes, por duke pasur parasysh talentin e mbledhur,<ref>[https://www.rottentomatoes.com/m/secret_headquarters "Secret Headquarters"]. [[Rotten Tomatoes]]. [[Fandango Media]]. Marrë 4 shtator 2023.</ref> ''Secret Headquarters'' është një film aksion zhgënjyes i butë dhe i ngatërruar."<ref>[https://www.metacritic.com/movie/secret-headquarters/ "Secret Headquarters Reviews"]. [[Metacritic]]. Marrë më 22 janar 2023.</ref> == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.imdb.com/title/tt14001894/ ''Secret Headquarters''] në [[IMDb]] [[Kategoria:Filma 2022]] [[Kategoria:Filma komedi 2022]] [[Kategoria:Filma superhero 2022]] [[Kategoria:Filma komedi amerikanë]] [[Kategoria:Filma superhero amerikanë]] [[Kategoria:Filma amerikanë të viteve 2020]] [[Kategoria:Filma anglisht të viteve 2020]] [[Kategoria:Filma të prodhuar nga Jerry Bruckheimer]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Christopher Yost]] [[Kategoria:Filma me muzikë nga Lorne Balfe]] [[Kategoria:Filma të Paramount Pictures]] [[Kategoria:Filma të Jerry Bruckheimer Films]] [[Kategoria:Filma origjinalë nga Paramount+]] m2hphhvzz3kmc4iczjhgbo2arbr31xp Zejnullah Gashi 0 403839 3022850 3010158 2026-08-06T05:38:58Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022850 wikitext text/x-wiki '''Zejnullah Gashi''' është jurist dhe prokuror [[shqiptar i Kosovës]], i cili që nga korriku 2026 shërben si [[Prokuroria e Shtetit të Kosovës|Kryeprokuror i Shtetit]] i [[Kosova|Republikës së Kosovës]]. Ai u emërua në këtë detyrë me dekret të ushtrueses së detyrës së [[Presidenti i Kosovës|Presidentit të Kosovës]], [[Albulena Haxhiu]], pas propozimit nga [[Këshilli Prokurorial i Kosovës]] (KPK). Mandati i tij është shtatëvjeçar. == Karriera == Zejnullah Gashi është pjesë e sistemit të drejtësisë në Kosovë që nga viti 2010. Fillimisht ka ushtruar detyrën e gjyqtarit në Gjykatën Themelore në Prizren, ku shërbeu për rreth 5 vjet.<ref>{{Cite news|last=Lirë|first=Radio Evropa E.|date=2026-07-14|title=Zejnulla Gashi emërohet kryeprokuror i Shtetit i Kosovës pas dekretimit nga Haxhiu|language=sq|work=Radio Evropa e Lirë|url=https://www.evropaelire.org/a/gashi-emerohet-kryeprokuror-shteti-kosove/33803603.html|access-date=2026-07-15}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-07-14|title=Haxhiu decrees Zejnulla Gashi as Chief State Prosecutor|url=https://www.koha.net/en/arberi/haxhiu-dekreton-zejnullah-gashin-si-kryeprokuror-te-ri-te-shtetit|access-date=2026-07-15|website=KOHA.net|language=en}}</ref> Në vitin 2015 u dekretua prokuror në Prokurorinë Themelore në Prizren. Gjatë ushtrimit të kësaj detyre shërbeu edhe si zëvendëskryeprokuror i kësaj prokurorie. Në vitin 2023 u emërua Kryeprokuror i Prokurorisë Themelore në Prishtinë. == Kryeprokuror i Shtetit == Në vitin 2026, pas një procesi të zhvilluar nga [[Këshilli Prokurorial i Kosovës]], Zejnullah Gashi u propozua për pozitën e Kryeprokurorit të Shtetit. Më 2026, ushtruesja e detyrës së Presidentit të Republikës së Kosovës, Albulena Haxhiu, nënshkroi dekretin për emërimin e tij, duke përmbyllur procedurën kushtetuese dhe ligjore të emërimit. Sipas Presidencës, vendimi u mor pas shqyrtimit të dokumentacionit të procedurës së përzgjedhjes dhe informacioneve të institucioneve kompetente. Emërimi i Gashit i dha fund një periudhe prej afro katër vjetësh gjatë së cilës posti i Kryeprokurorit të Shtetit kishte mbetur vakant. Gjatë kësaj periudhe detyrën e ushtruan si ushtrues detyre Besim Kelmendi dhe më pas Agron Qalaj. Si Kryeprokuror i Shtetit, Gashi pritet të udhëheq sistemin prokurorial të Republikës së Kosovës dhe ushtron kompetencat e përcaktuara me Kushtetutë dhe legjislacionin në fuqi. === Procesi i emërimit === Procesi i përzgjedhjes së Kryeprokurorit të Shtetit u zhvillua pas shpalljes së një konkursi të ri nga Këshilli Prokurorial i Kosovës. Konkursi u kundërshtua nga kryeprokurori i Prokurorisë Speciale, [[Blerim Isufaj]], i cili paraqiti ankesë në Gjykatën Kushtetuese, duke argumentuar se vendimi i mëparshëm i KPK-së për propozimin e tij në këtë pozitë ishte ende në fuqi dhe se nuk kishte bazë ligjore për hapjen e një konkursi të ri. Nga ana tjetër, Këshilli Prokurorial i Kosovës konsideroi se procedura ishte zhvilluar në përputhje me legjislacionin në fuqi dhe, pas dekretimit të Gashit, deklaroi se procesi kushtetues dhe ligjor i emërimit ishte përmbyllur. === Polemika === Në vitin 2025, mediat raportuan për një takim të zhvilluar në vitin 2024 ndërmjet Zejnullah Gashit dhe ministres së atëhershme të Drejtësisë, Albulena Haxhiu. Raportimet u mbështetën në dokumente të hetimit të Policisë së Kosovës, sipas të cilave Gashi kishte zhvilluar një takim në Ministrinë e Drejtësisë lidhur me një çështje penale që trajtohej nga Prokuroria Themelore në Prishtinë. Sipas deklarimeve të Albulena Haxhiut para hetuesve, Gashi kishte sqaruar se rasti në fjalë nuk kishte prapavijë politike. Deri në kohën e emërimit të tij si Kryeprokuror i Shtetit, nuk ishte bërë publik ndonjë vendim gjyqësor që të konstatonte shkelje ligjore nga ana e tij në lidhje me këtë takim. == Shiko edhe == * [[Prokuroria e Shtetit e Kosovës|Prokuroria e Shtetit të Kosovës]] * [[Këshilli Prokurorial i Kosovës]] == Referime == [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Shqiptarë të Kosovës]] [[Kategoria:Prokurorë të Kosovës]] [[Kategoria:Kryeprokurorë të Kosovës]] s2kz5o77z4c3z3hclxp3s2zylpd91lv Zvarritja (sjellje) 0 403854 3022851 3010949 2026-08-06T05:39:08Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022851 wikitext text/x-wiki '''Zvarritja''' është një sjellje shmangieje përballimi që përfshin [[Vonesa|vonesën]] ose shtyrjen e panevojshme të diçkaje, pavarësisht se e dimë se mund të ketë pasoja negative për ta bërë këtë. Është një përvojë njerëzore që rezulton nga [[stresi]] i brendshëm që çon në vonesën e punëve të përditshme ose edhe në shtyrjen e detyrave të tilla si pjesëmarrja në një takim, dorëzimi i një raporti pune ose detyre akademike, ose hapja e një çështjeje stresuese me një partner. Shpesh perceptohet si një tipar negativ për shkak të efektit të saj pengues në [[Produktiviteti|produktivitetin]] e dikujt dhe shoqërohet me [[Depresioni|depresion]], vetëvlerësim të ulët, faj dhe ndjenja të pamjaftueshmërisë;<ref>{{Cite journal|last=Duru|first=Erdinç|last2=Balkis|first2=Murat|date=2017-06|title=Procrastination, Self-Esteem, Academic Performance, and Well-Being: A Moderated Mediation Model|url=https://eric.ed.gov/?id=EJ1146738|journal=International Journal of Educational Psychology|language=en|volume=6|issue=2|pages=97–119|issn=2014-3591}}</ref> megjithatë, mund të konsiderohet gjithashtu pjesë e [[Perfeksionizmi|perfeksionizmit]] joadaptiv ose një qëndrimi më të gjerë për t'u marrë me kërkesa të caktuara që mund të paraqesin rezultate të rrezikshme ose negative ose të kërkojnë pritje për të mbërritur informacion i ri. Për shembull, shtyrja mund ta parandalojë një person të veprojë me qëllim [[Vetëvrasja|vetëvrasës]].<ref>{{Cite journal|last=Baston|first=René|date=2025-08-18|title=To delay or not to delay: procrastination and suicide prevention|url=https://doi.org/10.1080/09515089.2024.2360129|journal=Philosophical Psychology|volume=38|issue=6|pages=2842–2864|doi=10.1080/09515089.2024.2360129|issn=0951-5089}}</ref> == Shiko edhe == * [[Vonesa]] == Referime == [[Kategoria:Shprehi]] [[Kategoria:Ankth]] [[Kategoria:Motivim]] [[Kategoria:Stres psikologjik]] [[Kategoria:Menaxhim i kohës]] [[Kategoria:Shpërdorim i burimeve]] [[Kategoria:Sjellje njerëzore]] 1ufwgvalp1ibd5qoo5vb6y9wru10mce Perfeksionizmi 0 403855 3022852 3009006 2026-08-06T05:39:18Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022852 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Stanley Kubrick in Dr. Strangelove Trailer (4) Cropped.jpg|parapamje|Regjisori amerikan Stanley Kubrick ishte i njohur për perfeksionizmin e tij profesional.]] Në [[Psikologjia|psikologji]], '''perfeksionizmi''' është një tipar i gjerë i personalitetit që karakterizohet nga shqetësimi i një personi për përpjekjen për patëmetë dhe përsosmëri dhe shoqërohet me vetëvlerësime kritike dhe shqetësime në lidhje me vlerësimet e të tjerëve. Konceptohet më së miri si një karakteristikë shumëdimensionale dhe shumështresore e personalitetit, dhe fillimisht disa psikologë menduan se kishte shumë aspekte pozitive dhe negative. Perfeksionizmi maladaptiv i shtyn njerëzit të shqetësohen për arritjen e idealeve të paarritshme ose qëllimeve jorealiste që shpesh çojnë në shumë forma të problemeve të përshtatjes, siç janë depresioni, ankthi, Çrregullimi Obsesiv-Kompulsiv, Çrregullimi Obsesiv-Kompulsiv dhe vetëvlerësimi i ulët. Në mjediset klinike, ky lloj perfeksionizmi njihet edhe si '''anankastia''', veçanërisht në kontekstet obsesive-kompulsive ose të çrregullimeve të personalitetit.<ref>{{Cite web|title=ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics|url=https://icd.who.int/browse/2026-01/mms/en|access-date=2026-07-15|website=icd.who.int|language=en}}</ref> Këto probleme përshtatjeje shpesh çojnë në mendime dhe tendenca vetëvrasëse dhe ndikojnë ose ftojnë probleme të tjera psikologjike, fizike, sociale dhe të mëtejshme të arritjeve tek fëmijët, adoleshentët dhe të rriturit. Që nga fundi i viteve 1980, tendencat perfeksioniste kanë qenë në rritje midis brezave të fundit të të rinjve që ndjekin arsimin e lartë. == Shiko edhe == * [[Personaliteti]] == Referime == [[Kategoria:Neuropsikologji]] [[Kategoria:Koncepte psikologjike]] [[Kategoria:Tipare të personalitetit]] q4y0w5b89gg571t37p3gu3n47vmmhia Nënkontraktori 0 403856 3022853 3009009 2026-08-06T05:39:28Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#bosh|parametra bosh]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022853 wikitext text/x-wiki Një '''nënkontraktor''' është një person ose [[Biznesi|biznes]] që merr përsipër të kryejë një pjesë ose të gjitha detyrimet e [[Kontrata|kontratës]] së një tjetri, dhe një nënkontratë është një kontratë që ia cakton një pjesë të një kontrate ekzistuese një nënkontraktori. Një kontraktor i përgjithshëm, kontraktor kryesor ose kontraktor kryesor mund të punësojë nënkontraktorë për të kryer detyra specifike si pjesë e një projekti të përgjithshëm për të ulur kostot ose për të zbutur rreziqet e projektit. Duke punësuar nënkontraktorë, kontraktori i përgjithshëm shpreson të marrë të njëjtin shërbim ose më të mirë sesa kontraktori i përgjithshëm mund të kishte ofruar vetë, me një rrezik më të ulët të përgjithshëm. Bashkimi Evropian ka njohur nevojën për të parashikuar nënkontraktimin në rregullat e tij mbi prokurimin publik, pasi marrëveshjet për nënkontraktimin mund të mbështesin përpjekjen e BE-së për të përfshirë më shumë ndërmarrje të vogla dhe të mesme në ofrimin e mallrave dhe shërbimeve për sektorin publik.<ref>{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32004L0018|language=sq}}</ref> == Shiko edhe == * [[Kontrata]] * [[Kontraktori]] * [[Biznesi]] == Referime == [[Kategoria:Ligji kontraktor]] [[Kategoria:Biznes]] tl5mbau2q2xixdzbgxpogh2ruhnno44 Shkalla e zjarrit 0 403857 3022854 3009011 2026-08-06T05:39:38Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022854 wikitext text/x-wiki [[Skeda:40mm guns firing on USS Attu (CVE-102) 1944.jpg|parapamje|Një aeroplan me dy kuaj Bofors Mark 1 40 mm duke qëlluar gjatë një stërvitjeje me armë zjarri në bordin e transportuesit shoqërues të Marinës Amerikane USS Attu (CVE-102), 1944.]] '''Shkalla e zjarrit''' është frekuenca me të cilën një [[Arma|armë]] specifike mund të qëllojë ose lëshojë predhat e saj. Kjo mund të ndikohet nga disa faktorë, duke përfshirë nivelin e trajnimit të operatorit, kufizimet mekanike, disponueshmërinë e municioneve dhe gjendjen e armës. Në armatimet moderne, zakonisht matet në fishekë për minutë (RPM ose fishek/min) ose fishekë për sekondë (RPS ose fishek/s).<ref>{{Cite web|last=McCollum|first=Ian|date=2025-01-17|title=Rate of Fire: What Determines it and How to Change It - Forgotten Weapons|url=https://www.forgottenweapons.com/rate-of-fire-what-determines-it-and-how-to-change-it/|access-date=2026-07-15|language=en-US}}</ref> Ekzistojnë tre matje të ndryshme për shkallën e zjarrit: ciklike, e qëndrueshme dhe e shpejtë. Ciklike është shkalla maksimale e zjarrit duke pasur parasysh vetëm funksionin mekanik, pa marrë parasysh degradimin e funksionit për shkak të nxehtësisë, konsumimit ose kufizimeve të municionit. E qëndrueshme është shkalla maksimale efikase e zjarrit duke pasur parasysh kohën e nevojshme për të ngarkuar armën dhe për ta mbajtur atë mjaftueshëm të ftohtë për të vepruar. Së fundmi, e shpejtë është shkalla maksimale e arsyeshme e zjarrit në një emergjencë kur shkalla e zjarrit nuk ka nevojë të mbahet për periudha të gjata. == Shiko edhe == * [[Arma]] * [[Zmbrapsja]] == Referime == [[Kategoria:Municion]] [[Kategoria:Veprime në armë zjarri]] [[Kategoria:Shpeshtësi]] mtkq9krya1wgs0b43x2cympslw8l4c8 Kompania ushtarake private 0 403876 3022855 3017992 2026-08-06T05:39:48Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022855 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Muleskinners train Triple Canopy(2011.09.04(2)).jpg|parapamje|220x220px|Kontraktorët ugandas të Triple Canopy duke u trajnuar në Irak, 2011.]] Një '''kompani private ushtarake''' ose një '''kompani private ushtarake dhe sigurie''' është një [[Kompania|kompani]] private që ofron shërbime luftimi të armatosur dhe/ose sigurie. PMC-të i referohen personelit të tyre si "'''kontraktorë sigurie'''" ose "'''kontraktorë privatë ushtarakë'''". Termi konsiderohet nga disa si një eufemizëm, i përdorur nga mercenarët dhe ushtarët e fatit. Shërbimet dhe ekspertiza e ofruar nga PMC-të janë zakonisht të ngjashme me ato të sigurisë qeveritare, ushtrisë ose policisë, por më shpesh në një shkallë më të vogël. PMC-të shpesh ofrojnë shërbime për të trajnuar ose plotësuar forcat zyrtare të armatosura në shërbim të qeverive, por ato gjithashtu mund të punësohen nga kompani private për të siguruar truproja për stafin kyç ose mbrojtje të ambienteve të kompanisë, veçanërisht në territore armiqësore. Megjithatë, kontraktorët që përdorin forcë të armatosur në një zonë lufte mund të konsiderohen luftëtarë të paligjshëm në lidhje me një koncept që është përshkruar në Konventat e Gjenevës dhe është deklaruar shprehimisht nga Akti i Komisioneve Ushtarake Amerikane të vitit 2006. Kompanitë private ushtarake kryejnë shumë misione dhe punë. Disa shembuj kanë përfshirë riparimin e aviacionit ushtarak në Afrikën Lindore, [[Truproja|mbrojtjen e afërt]] për Presidentin Afgan [[Hamid Karzai]] dhe pilotimin e aeroplanëve dhe helikopterëve të zbulimit si pjesë e [[Planit Kolumbia]].<ref>{{Cite web|title=COLOMBIA-ECUADOR: Coca Spraying Makes for Toxic Relations|url=http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=38576|access-date=2026-07-16|website=www.ipsnews.net|archive-date=18 janar 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080118035255/http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=38576|url-status=dead}}</ref> Sipas një studimi të vitit 2003, industria në atë kohë fitonte mbi 100 miliardë dollarë në vit. Sipas një studimi të vitit 2008 nga [[Drejtori i Inteligjencës Kombëtare (ShBA)|Zyra e Drejtorit të Inteligjencës Kombëtare]], kontraktorët privatë përbëjnë 29% të fuqisë punëtore në [[Komuniteti i Inteligjencës së Shteteve të Bashkuara|Komunitetin e Inteligjencës së Shteteve të Bashkuara]] dhe kushtojnë sa 49% e buxheteve të tyre të personelit. == Shiko edhe == * [[Mercenari]] == Referime == [[Kategoria:Kontraktorë privatë ushtarakë]] [[Kategoria:Kompani të sigurisë]] [[Kategoria:Lloje të forcave ushtarake]] [[Kategoria:Lloje të subjektit të biznesit]] [[Kategoria:Privatizim]] 323mnikwinx5qoacnmicf88kbd37gaf Katerina Boçari 0 403880 3022856 3009087 2026-08-06T05:39:58Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022856 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Karl Joseph Stieler - Porträt von Katharina Botzaris, 1841.jpg|parapamje|245x245px|Portreti i Katerina Boçarit nga Stieler]] '''Katerina "Roza" Boçari''' (greqisht: Κατερίνα Μπότσαρη; 1818/1820-1872) ishte një oborrtare greke, anëtare e familjes [[Suliotët|suliote]] Boçari. Vajza e [[Marko Boçari|Marko Boçarit]], ajo ishte në shërbim të Mbretëreshës Amalia të Greqisë, si dhe një grua e re e admiruar në të gjithë oborret evropiane; ajo u përjetësua për 'Galerinë e Bukurive' të Ludwigut I të Bavarisë në një pikturë të vitit 1841 nga Joseph Stieler. Një specie trëndafili Damask e kultivuar në vitin 1856 u quajt ''Roza Boçari'' sipas saj. Në vitin 1845 u martua me princin dhe gjeneralin George Caradja. == Biografia == E lindur më 1818 ose 1820 në Janinë, në atë kohë një kryeqytet rajonal në [[Perandoria Osmane|Perandorinë Osmane]], ajo ishte vajza e prijësit dhe heroit çam të revolucionit grek, [[Marko Boçari]]t.<ref>{{Cite web|last=Bistika|first=Eleni|date=8 nëntor 2007|title="Αικατερίνη - Ρόζα Μπότσαρη, στη σκιά του ονόματος", μυθιστορηματική βιογραφία από την Κατερίνα Αγραφιώτη, εκδόσεις Πάπυρος|url=https://www.kathimerini.gr/707109/opinion/epikairothta/arxeio-monimes-sthles/aikaterinh---roza-mpotsarh-sth-skia-toy-onomatos-my8istorhmatikh-viografia-apo-thn-katerina-agrafiwth-ekdoseis-papyros|website=[[Kathimerini]]|language=el}}</ref> Kur shpërtheu [[Lufta Greke për Pavarësi|Revolucioni grek]], Katerina ishte në Janinë. Ajo dhe gra të tjera u kapën nga autoritetet dhe u transferuan në një vend të largët të [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]], brenda territorit evropian.<ref>{{Cite book|last=Arsenis|first=Ioannis|url=https://archive.org/stream/poikilstoaethni02raphgoog#page/n299/mode/2up|title=Ποικίλη Στοά: Εθνική εικονογραφημένη επετηρίς|date=1881|publisher=Εστία|location=Athens|page=247|language=el}}</ref> Gjatë kohës së saj në robëri ajo u vendos nën mbrojtjen e grave osmane të klasës së lartë. Në fakt, duket se një prej tyre u përpoq ta adoptojë. Në fund, megjithatë, pas shkëmbimit të të burgosurve, Katerina u kthye në familjen e saj dhe më vonë shkoi në shtetin e sapo-krijuar grek. Pas martesës së mbretit të sapozgjedhur në vitin 1836, u formua një familje për bashkëshorten e tij, Mbretëreshën Amalia, dhe Katerina Boçari u emërua në postin e Zonjës në Pritje. Ajo ishte një nga oborrtarët e paktë grekë në oborrin e Ottos dhe Amalias, i cili para vitit 1843 përbëhej kryesisht nga gjermanë. Nga ditaristja Christiane Lüth ajo u përshkrua: :"''Nga dy zonjushat e reja në pritje, zonjusha von Wiesenthau nuk ishte shumë e sjellshme, katolike dhe jo e bukur, megjithëse fliste vazhdimisht. Grekja shumë e bukur Roza Botçari nuk ishte e këndshme, por koprace dhe urrente gjithçka gjermane. Ajo ishte e varfër, por lavdia që rrethonte emrin e babait të saj, heroit të lirisë, Marko Boçarit, ndriçonte mbi të. Kur udhëtonte me Mbretëreshën, ajo ishte shumë e famshme për bukurinë e saj, e cila nxirrej në pah nga kostumi i saj kombëtar. Ajo fshihte faktin se e kuptonte gjuhën gjermane dhe përhapte komente të rrezikshme politike rreth vetes, të cilat dëmtonin shumë Madhëritë e Tyre, bamirësit e saj.''" Si Zonjë në Pritje, ajo e shoqëroi Amalian në vizitat e saj zyrtare në oborret mbretërore të vendeve të ndryshme evropiane.<ref>{{Cite web|last=Bistika|first=Eleni|date=8 nëntor 2007|title="Αικατερίνη - Ρόζα Μπότσαρη, στη σκιά του ονόματος", μυθιστορηματική βιογραφία από την Κατερίνα Αγραφιώτη, εκδόσεις Πάπυρος|url=https://www.kathimerini.gr/707109/opinion/epikairothta/arxeio-monimes-sthles/aikaterinh---roza-mpotsarh-sth-skia-toy-onomatos-my8istorhmatikh-viografia-apo-thn-katerina-agrafiwth-ekdoseis-papyros|website=[[Kathimerini]]|language=el}}</ref> Në vitin 1844, u nderua nga mbreti i Bavarisë, Ludwig I, me një Kryq të Artë. Për më tepër, gjatë qëndrimit të saj në [[Bavaria|Bavari]], ajo fitoi admirimin e publikut jo vetëm për bukurinë e saj, por edhe për faktin se ishte vajza e luftëtarit të famshëm Marko Boçari.<ref>{{Cite book|last=Kerofylas|first=Giannis|url=https://books.google.com/books?id=mQeEBQAAQBAJ&q=%CF%81%CF%8C%CE%B6%CE%B1+%CE%BC%CF%80%CF%8C%CF%84%CF%83%CE%B1%CF%81%CE%B7&pg=PT101|title=Η Αθήνα στου Όθωνα τα χρόνια|date=2 maj 2011|publisher=Kastaniotis|isbn=9789600353129|language=el}}</ref> Në të njëjtën kohë, ajo bëri portretin e saj nga piktori gjerman Joseph Karl Stieler. Portreti tani ndodhet në të ashtuquajturën Galeria e Bukurive, në Pallatin Nymphenburg, në [[Mynihu|Mynih]].<ref>{{Cite web|title=Greek Community of Munich|url=http://www.xn--griechische-gemeinde-mnchen-33c.de/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150417125151/http://www.xn--griechische-gemeinde-mnchen-33c.de/|archive-date=2015-04-17|access-date=2015-04-17|language=el}}</ref> La shërbimin në oborrin mbretëror në vitin 1844 kur u martua dhe u zëvendësua si zonjë në pritje nga Fotini Mavromichali. Katerina u martua me gjeneralin Princin Georgios Karadja (1802–1882) dhe së bashku kishin katër fëmijë, dy prej të cilëve vdiqën në moshë të re.<ref>{{Cite web|last=Bistika|first=Eleni|date=8 nëntor 2007|title="Αικατερίνη - Ρόζα Μπότσαρη, στη σκιά του ονόματος", μυθιστορηματική βιογραφία από την Κατερίνα Αγραφιώτη, εκδόσεις Πάπυρος|url=https://www.kathimerini.gr/707109/opinion/epikairothta/arxeio-monimes-sthles/aikaterinh---roza-mpotsarh-sth-skia-toy-onomatos-my8istorhmatikh-viografia-apo-thn-katerina-agrafiwth-ekdoseis-papyros|website=[[Kathimerini]]|language=el}}</ref> Vdiq në [[Athina|Athinë]], [[Mbretëria e Greqisë]], në janar 1875. == Referime == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == Bibliografia == * Ioannis Arsenis [Ιωάννης Αρσένης], ed. ''Ποικίλη Στοά: Εθνική εικονογραφημένη επετηρίς'' . Estia, Αθήνα. * Theodoros Velianitis [Θεόδωρος Βελιανίτης], Κ. Μάισνερ και Ν. Καργαδούρης. επιμ. ''Η Ελλάς κατά τους Ολυμπιακούς Αγώνες të 1896'' . Estia, Αθήνα. == Lidhje të jashtme == *{{commons category-inline|Katerina Botsaris|Katerina Botsari}} [[Kategoria:Suliotë]] [[Kategoria:Vdekje 1872]] [[Kategoria:Lindje - Shekulli XIX]] 47rm5we2payjt08xm031pimkjx1vffk Elementarz 0 403983 3022857 3022417 2026-08-06T05:40:08Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#bosh|parametra bosh]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022857 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | image = Elementarz Falski Rembowski 01.jpg | author = {{ill|Marian Falski|pl|Marian Falski|v=ib}} | pub_date = 1910 | alt = Kopertina e botimit të parë të librit | caption = Kopertina e botimit të parë (1910) | media_type = [[abetare]] | subjects = arsimi fillor | language = polonisht | publisher = Shtëpia Botuese Tadeusz Wierzbowski | illustrators = [[Jan Rembowski]] }} '''''Elementarz''''' është një libër shkollor i gjuhës polake shkruar nga {{Interlanguage link|Marian Falski|pl|Marian Falski}} për mësimin e leximit dhe shkrimit tek fëmijët e vegjël. Botimi i parë, i titulluar ''Nauka czytania i pisania dla dzieci'' (''Mësimi i leximit dhe shkrimit për fëmijë''), u botua në vitin 1910 në [[Krakovi|Kraków]] dhe revolucionarizoi metodologjinë e mësimdhënies së leximit në Poloni. Kjo abetare ishte ilustrua nga Jan Rembowski, u botua në shumë versione dhe ribotime të shumta dhe me kalimin e kohës u bë [[Abetarja|libri i alfabetit]] polak më i botuar dhe botimi më jetëgjatë i këtij lloji në botë.<ref name=":0">{{Cite web|title=Elementarz Mariana Falskiego|trans-title=Marian Falski's Elementarz|url=https://www.wsip.pl/oferta/cykle/wychowanie-przedszkolne/5-6-latki/elementarz-mariana-falskiego/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140516131747/https://www.wsip.pl/oferta/cykle/wychowanie-przedszkolne/5-6-latki/elementarz-mariana-falskiego/|archive-date=16 maj 2014|website=www.wsip.pl|language=pl}}</ref> == Historiku == [[Skeda:Elementarz Falski Rembowski 02.jpg|parapamje|''Nauka czytania i pisania dla dzieci'' nga Marian Falski (1910)]] [[Skeda:Elementarz Falski Rembowski 03.jpg|parapamje|Ilustrim nga Jan Rembowski nga ''Nauka czytania i pisania dla dzieci'' (1910)]] [[Skeda:Elementarze okładki.png|parapamje|Faqet e titullit: libri i alfabetit civil në të majtë, ai i ushtarit në të djathtë]] [[Skeda:Elementarz Falskiego - okładka Skoczylasa.png|parapamje|Kopertina e botimit të vitit 1927 të ''Elementarz'' nga Wladysław Skoczylas]] {{Interlanguage link|Marian Falski|pl|Marian Falski}} u përgati fillimisht si inxhinier ndërsa përvojën e tij pedagogjike e zuri duke u kujdesur për djalin e një shoku për dy vjet. Ishte gjatë kësaj kohe që ai vuri re disa modele në zhvillimin e aftësive të leximit dhe shkrimit të fëmijëve, të cilat më vonë i zbatoi në shkrimin e librit të tij të leximit dhe shkrimit.<ref name=":1">{{Cite web|last=Szczepański|first=Jarosław A.|date=4 shtator 2003|title=To był elementarz!|trans-title=It Was an Alphabet Book!|url=https://nowiny24.pl/to-byl-elementarz/ar/5921087|access-date=2025-02-27|website=Nowiny|language=pl-PL}}</ref> Botimi i parë u botua në vitin 1910 nën titullin ''Nauka czytania i pisania'' (''Të mësosh të lexosh dhe të shkruash''). Në këtë version, autori përdori metodën e njohjes së fjalëve të plota në faqet e para. Megjithatë, studimet që ai kreu nga viti 1910 deri në vitin 1920 treguan se kjo metodë kishte pak vlerë edukative.<ref name=":2">{{Cite web|last=Jurek|first=Anna|title=W czym tkwi fenomen Elementarza Falskiego|trans-title=What is the Phenomenon of Falski's Elementarz?|url=http://chocianowice.edu.pl/el212/mod/forum/discuss.php?d=256&lang=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927003455/http://chocianowice.edu.pl/el212/mod/forum/discuss.php?d=256&lang=de|archive-date=27 shtator 2017|website=chocianowice.edu.pl|language=pl}}</ref> Si rezultat, në botimin tjetër të botuar në vitin 1921, të titulluar ''Elementarz powiastkowy dla dzieci'' (Libri i alfabetit ''me përralla'' ''për fëmijë'' ), ai e braktisi këtë qasje në favor të analizës dhe sintezës së fjalëve. Për ta bërë këtë, ai krijoi tekste me fjalë të shkurtra, gjuhësisht të thjeshta, të cilat përsëriteshin shpesh për të ndërtuar zakone leximi.<ref name=":2" /> Gjatë periudhës midis dy luftërave botërore, u botuan disa versione: për fëmijë urbanë dhe ruralë, ushtarë dhe civilë analfabetë.<ref name=":1" /> Në versionin e ushtarit, personazhet kryesore ishin Tomek, Jacek dhe Adam, dhe teksti përfshinte terma ushtarakë si "kompani", "xhenier", "kaporal" dhe "rekrutë".<ref name=":3">{{Cite journal|last=Brańska|first=Ewa|date=2005|title=Zapomniany autor Elementarza|trans-title=The Forgotten Author of Elementarz|journal=Wychowanie W Przedszkolu|language=pl|publisher=Forum Media Polska Sp. z o.o.|volume=10|pages=13–17|issn=0137-8082}}</ref> Në vitin 1945, Shtëpia Botuese Shtetërore për Librat Shkollorë (më vonë Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne ) fitoi të drejtat për të botuar ''Elementarz'' të Falskit nën titullin ''Elementarz dla szkół wiejskich'' ( ''Libri Aplhabet për shkollat rurale'' ). Botimi i parë i pasluftës u ilustrua nga {{Interlanguage link|Jan Samuel Miklaszewski|pl|Jan Samuel Miklaszewski}} .<ref>{{Cite book|last=Falski|first=Marian|title=Elementarz dla klasy I szkół powszechnych wiejskich|publisher=Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych|year=1945|location=Warsaw|page=2|language=pl|trans-title=Alphabet Book for First Grade of Rural Primary Schools}}</ref> Në vitin 1949, u publikua botimi i parë i pasluftës për fëmijë, i rishkruar, i censuruar dhe duke përfshirë elementë të ideologjisë komuniste të detyrueshme të kohës (megjithëse pa përmendur [[Josif Stalini|Stalinin]] ).<ref name=":4">{{Cite web|last=Gliński|first=Mikołaj|date=7 dhjetor 2012|title=Marian Falski, autor kultowego "Elementarza" urodził się 130 lat temu|trans-title=Marian Falski, the Author of the Iconic "Elementarz," Was Born 130 Years Ago|url=https://culture.pl/pl/artykul/marian-falski-autor-kultowego-elementarza-urodzil-sie-130-lat-temu|access-date=27 shkurt 2025|website=Culture.pl|language=pl}}</ref> Krahasuar me ekuivalentët nga vendet e tjera [[Blloku Lindor|të Bllokut Lindor]], propaganda ishte e moderuar, por prapë prekte çështjet sociale.<ref>{{Cite web|last=Odrobińska|first=Monika|last2=Wojdon|first2=Joanna|date=15 dhjetor 2015|title=Propaganda w elementarzu|trans-title=Propaganda in the Alphabet Book|url=http://idziemy.pl/polityka/propaganda-w-elementarzu/1/|access-date=27 shkurt 2025|website=idziemy.pl|language=pl}}</ref> U përfshinë edhe tekste rreth [[Varshava|Varshavës]] së shkatërruar dhe kthimit të njerëzve në shtëpitë e tyre pas luftës. Ky botim ishte libri i parë shkollor i unifikuar si për fëmijët urbanë ashtu edhe për ata ruralë dhe u miratua si një tekst i detyrueshëm.<ref name=":3" /> Kjo, në fakt, monopolizoi tregun e librave të alfabetit.<ref name=":5">{{Cite web|last=Rocławski|first=Bronisław|title=Glottodydaktyka na tle innych sposobów edukacji językowej i matematycznej dzieci|trans-title=Glottodidactics in the Context of Other Methods of Language and Mathematical Education for Children|url=http://www.glottispol.pl/_podstrony/index.php?p=czytelnia&aid=10|access-date=27 shkurt 2025|website=www.glottispol.pl|language=pl}}</ref> Në vitet 1950, alfabeti u vlerësua nga Instituti Pedagogjik, i cili, ndër të tjera, donte të ndryshonte formën e shkronjave. Megjithatë, këto ndryshime nuk u zbatuan kurrë.<ref name=":3" /> Në vitet 1930, alfabeti kishte filluar të përfshinte tema fetare – një vizatim të një kishe dhe një tekst rreth lyerjes së vezëve të Pashkëve. Këto elementë u hoqën përfundimisht në vitin 1949 nga censura komuniste, duke mbetur vetëm teksti rreth dekorimit të pemës së Krishtlindjeve, por i zhveshur nga konteksti i tij fetar.<ref name=":3" /> Një version i përditësuar më tej u publikua në vitin 1958, duke paraqitur ilustrime të reja me ngjyra, të cilat u shfaqën për herë të parë. Ai përfshinte tekste nga Aleksander Fredro dhe Julian Tuwim .<ref name=":3" /> Për më tepër, temat që lidheshin me Bolesław Bierut, Konstantin Rokossovsky, Pionierët e Rinj dhe Nowa Huta nuk ishin më të pranishme. Ky botim zgjati për 17 vjet, edhe pse vetë Falski kërkoi një përditësim të alfabetit.<ref name=":4" /> Versioni tjetër nga viti 1969 prezantoi elementë të rinj të jetës, siç është udhëtimi në hapësirë. Versioni përfundimtar u publikua në vitin 1974, pas vdekjes së autorit, me ilustrime më moderne nga {{Interlanguage link|Janusz Grabiański|pl|Janusz Grabiański}} . Tekstet u përditësuan gjithashtu. Botimi i fundit doli në vitin 1982.<ref name=":3" /> Përveç botimit të fundit, libri i alfabetit nga viti 1971 u ribotua gjithashtu në shekullin e 21-të.<ref name=":0" /> == Metodologjia == ''Elementarz'' u zhvillua bazuar në metodën analitike të fjalëve, me fjalën që shërbeu si pikënisje. Ndryshe nga besimi i përhapur, alfabeti i Falskit nuk ishte libri i parë polak i alfabetit që përdori metodën e fjalëve në arsimin e hershëm.<ref name=":6">{{Cite book|last=Pilarczyk|first=Franciszek|title=Elementarze polskie od ich XVI-wiecznych początków do II wojny światowej: próba monografii księgoznawczej|date=2003|publisher=Oficyna Wydawnicza UZ|isbn=978-83-89321-15-2|location=Zielona Góra|pages=23–24, 128|language=pl|trans-title=Polish Alphabet Books from Their 16th-Century Beginnings to World War II: An Attempt at a Bibliographic Monograph}}</ref> 100 vjet më parë, në vitin 1816, një libër alfabeti i titulluar ''Początki czytania dla dzieci bez ABC i zgłoskowania'' (''Fillimet e Leximit për Fëmijë pa ABC dhe Rrokje''), duke përdorur këtë metodë, u botua në [[Vilniusi|Vilnius]]. Ai u shkrua nga pedagogu gjerman Friedrich Gedike dhe u përkthye dhe u përshtat në polonisht nga Jan Bobrowski.<ref name=":6" /> Metoda e fjalëve është një nga metodat globale, të cilat u justifikuan nga teoria e psikologjisë Gestalt që doli në fund të shekullit të 19-të. Këto metoda theksuan perceptimin e tërësisë mbi pjesët dhe u përqendruan në elementët e tërësisë, siç janë fjalitë, pjesët e tyre ose fjalët. Emrat e këtyre metodave – metoda e fjalisë ose metoda e fjalës – vijnë nga elementi në të cilin u përqendruan.<ref name=":6" /> Metoda analitike e fjalëve e popullarizuar nga Falski në gjysmën e parë të shekullit të 20-të ndikoi ndjeshëm në metodologjinë e arsimit të hershëm në Poloni. Gjatë periudhës midis dy luftërave botërore dhe pas luftës, u publikuan një numër librash alfabetikësh që përdornin këtë metodë, të cilët ishin qartësisht të frymëzuar nga ''Elementarz'' i Falski-t.<ref name=":6" /> Metoda analitike e fjalëve supozonte se një student duhet së pari ta perceptojë vizualisht të gjithë fjalën, duke anashkaluar ndarjen në rrokje.<ref name=":2" /> Vetëm pasi të njihet me fjalët, studenti e kupton se ato përbëhen nga fonema dhe shkronja.<ref name=":3" /><ref name=":5" /> Prandaj, në pjesën e parë të librit të alfabetit, kishte tekste në të cilat shkronjat korrespondonin në mënyrë strikte me tingujt. Fjalët, drejtshkrimi i të cilave ndryshonte nga shqiptimi, duke qenë më të vështira, u vendosën në pjesën e mëvonshme të librit.<ref name=":5" /> Parimet e librit shkollor ishin si më poshtë:<ref name=":2" /> * Mësimdhënia nuk duhet të fillojë me shkronja, por me fjali të thjeshta. * Fëmijët mësojnë shkronjat dhe fonemat duke analizuar fjalët. * Teksti duhet të përmbajë vetëm fjalë që fëmija i njeh mirë. * Fjalët duhet të jenë të shkurtra, kryesisht monosilabike. * Vizatimi është një element thelbësor i mësimdhënies së leximit. * Mësimdhënia duhet të fillojë me tekst të shkruar, jo të shtypur. Falski e theu rregullin e fundit në botimet e mëvonshme, por la modelet e shkruara, dhe në botimin e vitit 1975 (një vit pas vdekjes së tij), ai prezantoi disa inovacione duke mësuar si shkronjat e shtypura ashtu edhe ato të shkruara, si shkronjat e mëdha ashtu edhe ato të vogla.<ref name=":2" /> Studimet e kryera para vitit 1957 konfirmuan efektivitetin e metodës së Falskit. Në një grup prej 413 studentësh, u bënë vetëm pesë gabime në diktim dhe shkrim nga kujtesa. Në diktimin tradicional, pati 100 gabime, 42 prej të cilave përfshinin drejtshkrim të gabuar të shkronjave të vogla dhe të mëdha.<ref name=":2" /> Gjatë së njëjtës periudhë, në diktimet nga studentët e klasës së pestë, u vu re një gabim për çdo 10-12 fjalë. Në vitin 2008, një student në klasën e tretë ose të katërt bëri mesatarisht një gabim për çdo 3-4 fjalë.<ref name=":2" /> == ''Elementarz'' në kulturë == Fjalia më e njohur nga libri ''Elementarz'' ishte "Ala ma kota" ("Ala ka një mace"), e cila u bë simbol i librit shkollor në polonishten e folur. Megjithatë, kjo fjali u shfaq në ''Elementarz'' vetëm nga vitet 1930 deri në vitin 1949.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|last=Margolis-Edelman|first=Alina|title=Ala z elementarza|trans-title=Ala from the Alphabet Book|url=http://zeszytyliterackie.com/128.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130527024456/http://zeszytyliterackie.com/128.html|archive-date=27 maj 2013|website=zeszytyliterackie.com|language=pl}}</ref> Titulli "Ala" nga libri shkollor përdoret në kujtimet e Alina Margolis-Edelman, të cilat frymëzuan monodramën ''Ala z elementarza'' (''Ala nga alfabeti'') nga Zuzanna Fijewska-Malesza, me regji nga {{Interlanguage link|Agnieszka Glińska (director)|pl|Agnieszka Glińska (reżyserka)}}, i cili u shfaq premierë në vitin 2011.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|date=17 dhjetor 2011|title=Zwierzenia Ali żyjącej na przekór losowi|url=https://www.rp.pl/teatr/art14027981-zwierzenia-ali-zyjacej-na-przekor-losowi|access-date=2 prill 2026|website=[[Rzeczpospolita (newspaper)|Rzeczpoppolita]]|language=pl}}</ref> Fraza "Ala ma kota" u përdor gjithashtu nga Jan Brzechwa për të emërtuar një tokë imagjinare në ''{{Interlanguage link|Tryumf pana Kleksa|pl|Tryumf pana Kleksa}}'' (''Triumfi i Z. Kleks'').<ref>{{Cite web|date=29 prill 2013|title=Pan Kleks 3. Tryumf pana Kleksa|url=https://ksiazki.wp.pl/pan-kleks-3-tryumf-pana-kleksa-6147646234523777c|access-date=27 shkurt 2025|website=ksiazki.wp.pl|language=pl}}</ref> Në vitin 2014, ''Elementarz'' u adaptua në një shfaqje për fëmijë parashkollorë, me regji nga Michał Zadara, dhe u shfaq premierë në Teatr Nowy në [[Varshava|Varshavë]].<ref>{{Cite web|date=9 shtator 2014|title="Elementarz" Mariana Falskiego na deskach teatru|trans-title=Marian Falski's "Elementarz" on the Theater Stage|url=https://wpolityce.pl/kultura/213030-elementarz-mariana-falskiego-na-deskach-teatru|access-date=27 shkurt 2025|website=wpolityce.pl|language=pl}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Në vitin 1978, bazuar në ''Elementarz'' dhe ilustrime nga Jerzy Karolak, një film i shkurtër i titulluar ''Elementarz'' nga Krzysztof Krauze u prodhua në Studio Miniatur Filmowych në Varshavë, me muzikë nga Andrzej Korzyński . Filmi, duke filluar me ilustrimet dhe tekstet nga libri, përdor materiale nga Studio e Filmit Dokumentar të Varshavës për të përshkruar jetën e personazheve si të rritur dhe pleqërinë e tyre që po afrohej. Kështu, ai krijon një portret socio-psikologjik të një familjeje polake në fund të viteve 1970.<ref>{{Cite web|last=Krauze|first=Krzysztof|title=Elementarz|url=http://archiwum.nina.gov.pl/film/elementarz|archive-url=https://web.archive.org/web/20170928150511/http://archiwum.nina.gov.pl/film/elementarz|archive-date=28 shtator 2017|website=archiwum.nina.gov.pl|language=pl}}</ref> == Shih edhe == * [[Arsimi në Poloni]] == Referime == [[Kategoria:Abetare]] cu953jkrlm0yk06d696nid8pef507qk Marian Falski 0 403984 3022858 3009969 2026-08-06T05:40:18Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#bosh|parametra bosh]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022858 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Nagrobek_marian_falski.JPG|parapamje|320x320px|Varri i Marian Falski-t dhe gruas së tij Irena në Varrezat Ushtarake Powązki në Varshavë, [[23 Korrik|23 korrik]] [[2008]]]] '''Marian Falski''', [[pseudonimi]] ''Rafał Praski'', ''Janka Swajak'' (lindur [[7 Dhjetor|më 7 dhjetor]] [[1881]] në Naczy, vdiq [[8 tetor|më 8 tetor]] [[1974]] në [[Varshava|Varshavë]] ) – [[Mësuesi|edukator]] dhe aktivist [[Polakët|polake]] i arsimit, specialist në fushën e sistemit dhe organizimit të arsimit, autor i abetares më të njohur polake me titull, [[Elementarz]] ose abetarja e Falskit. == Biografia == Ai vinte nga rajoni Kresy, nga zona e Słucz, nga një familje fisnike e vogël. Ai ndoqi shkollën në [[Minsku|Minsk]] që nga viti 1891. Në vitin 1899, ai filloi studimet në Institutin Politeknik të Varshavës "Perandori Nikolla II", duke marrë një diplomë [[Inxhinieri|inxhinierie]] . Në vitin 1903, ai u bashkua me Partinë Socialiste Polake (PPS), udhëhoqi qarqet studentore në Varshavë dhe bashkëpunoi me Rrethin klandestin të Edukatorëve. Në emër të PPS, ai mori pjesë në organizimin dhe drejtimin e një greve shkollore. Një takim i Rrethit Qendror të Delegatëve u mbajt në apartamentin e tij në rrugën Nowowiejska më 29 janar 1905, në të cilin u mor vendimi që nxënësit e shkollave të mesme të bashkoheshin me grevën. Rrethi i Delegatëve u takua gjithashtu atje gjatë grevës. Ai ishte udhëheqësi i grupit studentor që udhëhoqi grevën. Ai ishte bashkëorganizator i një tubimi famëkeq në Politeknik më 28 janar 1905, gjatë të cilit u shkatërrua një portret i madh [[Nikolla II|i Carit Nikolla II]] . Në fund të janarit 1905, ai mori pjesë në organizimin e një greve studentore në të dy shkollat e mesme në Łowicz, dhe deri në dhjetor 1905 ai dha mësim në klasa të përziera atje. Ai ishte delegat i Varshavës në Kongresin e 8-të të Partisë Socialiste Polake (PPS) më 12-13 shkurt 1906, në [[Lvivi|Lviv,]] si përfaqësues i të ashtuquajturës e majta ekstreme. Pas një përçarjeje në PPS më 11 nëntor 1906, ai mori pjesë në një konferencë të organizatës së Varshavës më 16 dhjetor 1906, në një fabrikë kallaji në rrugën Przemysłowa, ku u arrestua së bashku me të gjithë pjesëmarrësit dhe u burgos në bashkinë e qytetit. Në janar 1907, ai u burgos në Citadel për komplot kundër [[Rusia|carizmit]] dhe më pas u dëbua nga [[Rusia]] . Ai u transferua në [[Krakovi|Kraków]], ku fillimisht punoi si mësues privat, duke shkuar në Zakopane për të dorëzuar dokumentet e partisë që ia kishte besuar Stefania Sempołowska gruas së tij të ardhshme (nga viti 1910), R. Oxner, e cila bashkëpunonte me PPS-në e Majtë . Nga viti 1909, ai studioi psikologji dhe pedagogji në Fakultetin e Filozofisë të Universitetit Jagiellonian. Më pas ai u bë asistent i Profesor Władysław Heinrich në Universitetin Jagiellonian dhe përfundoi disertacionin e doktoraturës mbi psikologjinë e leximit nën mbikëqyrjen e tij. Siç kujton Roman Jabłonowski, Falski bashkëpunoi me PPS-në e Majtë deri në shpërthimin [[Lufta e Parë Botërore|e luftës]] në vitin 1914. Në gusht 1914, ai u nis për në [[Vjena|Vjenë]], ku ndodhej një koloni polake e përqendruar rreth Komitetit Suprem Kombëtar, duke u kthyer në Kraków në pranverën e vitit 1915. Në verën e vitit 1916, Bolesław Limanowski ishte një mysafir i rregullt i Falski-ve. Në vitin 1917, ai mori doktoraturën në psikologji. Në vitin 1918, pavarësisht se iu ofrua një pozicion profesori në Universitetin Jagiellonian, ai u nis për në Varshavë<ref>{{Citation|last=Marian Falski|title=Z okruchów wspomnień|date=2007|place=Bydgoszcz|publisher=Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego}}</ref><ref>{{Citation|last=[[Rafał Piwowarski]]|title=Koncepcje i dorobek Mariana Falskiego nadal są przydatne|date=2019|url=https://www.ejournals.eu/PMP/2019/Numer-5/art/15640/|work=Polska Myśl Pedagogiczna|volume=5|page=209–223|doi=10.4467/24504564PMP.19.011.11106}}</ref> . Nga viti 1919 deri në vitin 1939, ai punoi në Ministrinë e Denominacioneve Fetare dhe Iluminizmit Publik . Ai kundërshtoi të ashtuquajturën reformë Jędrzejewicz, duke kritikuar aksesin e kufizuar të të rinjve të varfër në arsimin e mesëm dhe të lartë. Ai ishte ekspert për [[Lidhja e Kombeve|Lidhjen e Kombeve]] për riorganizimin e arsimit në Kinë në vitin 1931. Ai bashkëpunoi në mënyrë aktive me [[Sindikata e Mësuesve Polakë|Sindikatën e Mësuesve]] Polakë, ku mbajti punime dhe leksione. Ai ishte i lidhur me [[Masoneria e Lirë|Masonerinë]]<ref name="CL">{{Cite book|title=Masoni bez maski|date=2006|publisher=Graffiti BC|isbn=8392265513|location=Toruń}}</ref><ref name="TC">{{Cite journal|author=[[Tadeusz Cegielski]]|date=1998–1999|title=„Ala ma kota”. Pamięci Mariana Falskiego|url=http://yadda.icm.edu.pl/yadda/element/bwmeta1.element.dl-catalog-ad6f0640-c846-45f0-85c9-f4268bd2075f/c/Tadeusz_Cegielski_-_ala_ma_kota__pa_272-275.pdf|journal=Ars Regia|pages=272–275}}</ref> . Gjatë pushtimit, ai punoi në Varshavë në mësimdhënien e shkollës fillore dhe në planet për rindërtimin dhe rizhvillimin e arsimit pas luftës. Në vitin 1945, ai filloi të organizonte Departamentin e Statistikës, i cili më vonë u riemërua Byroja e Kërkimit dhe Statistikës e Ministrisë së Arsimit (e drejtoi atë deri në vitin 1950). Në vitin 1954, ai u bë profesor në Akademinë Polake të Shkencave dhe në vitin 1958, ai u bë kreu i Laboratorit të Sistemit dhe Organizimit të Arsimit në Akademinë Polake të Shkencave. Në vitin 1964, së bashku me Antoni Słonimski, ai nënshkroi ''Letrën e 34'' kundër censurës dhe kufizimeve në aksesin në kulturë. Ai njihet si autori i abetares më të popullarizuar polake të shekullit të 20-të, botuar me titullin: Naukaczyta i ''pisowanianego (Shkenca e Leximit dhe Shkrimit,'' ribotuar vazhdimisht) (botuar për herë të parë në vitin 1910). Kjo vepër ishte një manifestim i përparimit metodologjik në mësimdhënien e leximit dhe shkrimit. Ajo kombinonte elementë të metodës tradicionale shkronjë-tingull me elementë të metodës sintetike të zbuluar nga Falski, e cila buronte nga vëzhgimi i tij se lexuesit i kushtojnë vëmendje fillimit dhe fundit të fjalëve, vetëm më vonë duke vënë re pjesët e mesme dhe shkronjat dalluese {{R|TC}} . Ai është varrosur në Varrezat Ushtarake Powązki në Varshavë (seksioni A32-2-6)<ref>{{Citation|title=Wyszukiwarka cmentarna --- Warszawskie cmentarze|url=http://www.cmentarzekomunalne.com.pl/mapa/mapa.php?cment=PWZKI&rzad=2&kwatera=A%2032&grob=6&dane=+imie=+nazwisko=Falski+check_nazwisko=on+check_ur=+rok=1800+miesiac=1+dzien=1+rok2=2019+miesiac2=11+dzien2=14+check_zg=+rok_zg1=1800+miesiac_zg1=1+dzien_zg1=1+rok_zg2=2019+miesiac_zg2=11+dzien_zg2=14+cmentarz=powazkowski#kotwica|language=pl}}</ref> . == Publikime të zgjedhura == * ''Elementarz (1910)'' * ''Atlas szkolnictwa średniego ogólnokształcącego'' (1932) * ''Walczmy o szkołę'' (1936) * ''Dydaktyka nauki czytania i pisania'' (1936) * ''Aktualne zagadnienia ustrojowo-organizacyjne szkolnictwa polskiego'' (1957) * ''Reforma nauczania w kl. I–IV'' (1963). == Dekorime == * Urdhri i Flamurit të Punës, Klasi i II-të (1956) * Kryqi i Artë i Meritës (1937) * Medalja e Komisionit Kombëtar të Arsimit (1967) * Urdhri i Buzëqeshjes * Të Drejtët Ndër Kombet (2017)<ref>{{Citation|title=Falski Marian|url=https://sprawiedliwi.org.pl/en/node/17899|work=Polscy Sprawiedliwi}}</ref> == Trashëgimia == Në Kuźnica Grabowska ndodhet Muzeu i Abetares që mban emrin e Profesor Marian Falski<ref>{{Citation|title=Muzeum Elementarza im. prof. M. Falskiego w Kuźnicy Grabowskiej • Odkryj Wielkopolskę • sprawdź ciekawe miejsca w Twojej okolicy|url=https://regionwielkopolska.pl/katalog-obiektow/muzeum-oswiaty-im-prof-m-falskiego-w-kuznicy-grabowskiej/|work=regionwielkopolska.pl|language=pl}}</ref> dhe Shoqata e Lëvizjes së Qeverisjes Vendore që mban emrin e Profesor Marian Falski<ref>{{Citation|last=Grupa Wirtualna Polska|title=Wielkopolskie: Uczczą 130. rocznicę urodzin prof. Mariana Falskiego|date=2011-12-07|url=https://www.money.pl/archiwum/wiadomosci_agencyjne/pap/artykul/wielkopolskie;uczcza;130;rocznice;urodzin;prof;mariana;falskiego,101,0,983909.html|work=www.money.pl|language=pl}}</ref> == Shih edhe == * [[Arsimi në Poloni]] == Referime == [[Kategoria:Vdekje 1974]] [[Kategoria:Lindje 1881]] [[Kategoria:Pedagogë polakë]] sszlwqxuddtj77vmf06cfdoi5vp8lg3 Luke Wilson 0 403990 3022859 3009995 2026-08-06T05:40:28Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022859 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Luke Wilson | image = Luke Wilson at the 2025 Cannes Film Festival 02.jpg | caption = Wilson më 2025 | birth_date = {{birth date and age|21|9|1971}} | birth_name = Luke Cunningham Wilson | birth_place = [[Dallas]], Teksas, SHBA | occupation = Aktor | years_active = 1994–tani | partner = Kendall Yates | children = 1 | mother = [[Laura Wilson (fotografe)|Laura Wilson]] | relatives = {{ubl|[[Andrew Wilson]] (vëlla)|[[Owen Wilson]] (vëlla)}} }} '''Luke Cunningham Wilson''' (lindi më 21 shtator 1971) është një aktor amerikan. Ai njihet më së miri për punën e tij me regjisorin [[Wes Anderson]], duke u shfaqur në filmat e Anderson ''[[Bottle Rocket]]'' (1996), ''[[Rushmore (film)|Rushmore]]'' (1998) dhe ''[[The Royal Tenenbaums]]'' (2001). Wilson njihet gjithashtu si pjesë e [[Frat Pack]], me të cilët ka luajtur në filmat komikë ''[[Bongwater (film)|Bongwater]]'' (1997), ''[[Old School (film 2003)|Old School]]'' (2003), ''[[Brad's Status]]'' (2017) dhe ''[[The Wendell Baker Story]]'' (2005),, të cilët ai gjithashtu i ka bashkëregjisuar. Rolet e tij të tjera të shquara në filma kanë përfshirë ''[[Blue Streak (film)|Blue Streak]]'' (1999), ''[[My Dog Skip (film)|My Dog Skip]]'' (2000), ''[[Legally Blonde]]'' (2001), ''[[My Super Ex-Girlfriend]]'' (2006), ''[[Idiocracy]]'' (2006), ''[[You Kill Me]]'' (2007), ''[[The Skeleton Twins]]'' (2014) dhe ''[[Meadowland (film)|Meadowland]]'' (2015). Në televizion, Wilson luajti rolin e Casey Kelso në ''[[That '70s Show]]'' (2002–2005), Levi Callow në ''[[Enlightened (seri televizive)|Enlightened]]'' (2011–2013) dhe [[Pat Dugan|Pat Dugan / S.T.R.I.P.E.]] në ''[[Stargirl (seri televizive)|Stargirl]]'' (2020–2022). ==Jeta e hershme== Wilson lindi më 21 shtator 1971 në Dallas, më i riu nga tre djemtë e Robert Andrew Wilson, një drejtues reklamash dhe televizioni, dhe [[Laura Wilson (fotografe)|Laura Cunningham]], një fotografe.<ref name="Luke Wilson">{{cite web|title=Luke Wilson- Biography|url=https://www.yahoo.com/topics/luke-wilson/|work=Yahoo!|language=en|access-date=26 mars 2023}}</ref> Familja e tij, me prejardhje nga [[Massachusetts]], është me prejardhje katolike irlandeze.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/19/AR2006071902050.html|newspaper=The Washington Post|title=The Brothers Grin|first=Hank|last=Stuever|date=20 korrik 2006|access-date=11 maj 2010|language=en}}</ref> Të tre djemtë Wilson ndoqën St. Mark's School of Texas. Sipas [[Owen Wilson|Owen]], Luke u votua president i klasës vitin e parë kur ai ndoqi Shën Markun.<ref>audio commentary on Criterion Collection's ''Bottle Rocket'' DVD</ref> Ai u interesua për aktrim ndërsa ndoqi [[Occidental College]] në Los Anxhelos.<ref>{{Cite web|last=Zoller Seitz|first=Matt|date=2010-08-04|title=Luke Wilson: How it feels to be America's boyfriend|url=https://www.salon.com/2010/08/04/luke_wilson_interview/|access-date=2020-07-14|website=Salon|language=en}}</ref> ==Karriera== Karriera e Wilson si aktor filloi me rolin kryesor në filmin e shkurtër ''[[Bottle Rocket]]'' në vitin 1994, i cili u shkrua bashkë nga vëllai i tij i madh Owen dhe regjisori Wes Anderson. Filmi u ribërë si film me metrazh të gjatë në vitin 1996. Pasi u zhvendos në Hollywood me dy vëllezërit e tij, ai u zgjodh përballë [[Calista Flockhart]] në ''[[Telling Lies in America]]'' dhe bëri një paraqitje të shkurtër në filmin brenda filmit ''[[Scream 2]]'', të dy në vitin 1997. Wilson filmoi filma romantikë radhazi në vitin 1998, përballë [[Drew Barrymore]], ''[[Best Men]]'', për një grup miqsh që kryejnë një grabitje gjatë rrugës për në një dasmë, dhe ''[[Home Fries]]'', i cili flet për dy vëllezër të interesuar për të njëjtën grua për arsye të ndryshme. Ai luajti rolin e kirurgut të një mësuesi në ''[[Rushmore (film)|Rushmore]]'' (gjithashtu i publikuar në vitin 1998), gjithashtu i drejtuar nga Anderson dhe bashkëshkruar nga vëllai i tij Owen. Në vitin 1999, ai portretizoi Detektivin Carlson në ''[[Blue Streak (film)|Blue Streak]]''. Më vonë ai u shfaq përballë [[Frankie Muniz]] në komedinë-dramë të vitit 2000 ''[[My Dog Skip (film)|My Dog Skip]]'', [[Cameron Diaz]], [[Drew Barrymore]] dhe [[Lucy Liu]] në komedinë aksion të vitit 2000 ''[[Charlie's Angels (film 2000)|Charlie's Angels]]'', dhe [[Reese Witherspoon]] në komedinë e vitit 2001 ''[[Legally Blonde]]''. Pas kësaj, ''[[The Royal Tenenbaums]]'' (2001), ''[[Old School (2003 film)|Old School]]'' (2003), ''[[Charlie's Angels: Full Throttle]]'' (2003), ''[[Legally Blonde 2: Red, White and Blonde]]'' (2003), dhe ''[[Anchorman: The Legend of Ron Burgundy]]'' (2004). Wilson gjithashtu pati një rol në ''[[That '70s Show]]'', si vëllai i madh i Michael Kelso, Casey Kelso, i cili u shfaq herë pas here nga viti 2002 deri në vitin 2005.<ref>{{cite web|title=Everybody Loves Casey|url=http://www.tv.com/shows/that-70s-show/everybody-loves-casey-152218/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120125020224/http://www.tv.com/shows/that-70s-show/everybody-loves-casey-152218/|url-status=dead|archive-date=25 janar 2012|work=[[tv.com]]|access-date=11 tetor 2012|language=en}}</ref> Në vitin 2006, Wilson luajti në ''[[My Super Ex-Girlfriend]]'', përballë [[Uma Thurman]], dhe ''[[Idiocracy]]'', një komedi distopiane e drejtuar nga [[Mike Judge]]. Wilson portretizoi një ushtarak të zakonshëm të ngrirë në një projekt kriogjenik. Ai zgjohet pas qindra vitesh në një Amerikë që është dukshëm më pak inteligjente.<ref>{{cite web|title=Idiocracy|url=http://www.empireonline.com/reviews/reviewcomplete.asp?DVDID=117562|work=empire online|access-date=11 tetor 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309002133/http://www.empireonline.com/reviews/reviewcomplete.asp?DVDID=117562|archive-date=9 mars 2012|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2007, Wilson luajti në trillerin ''[[Vacancy (film)|Vacancy]]'', përballë [[Kate Beckinsale]],<ref>{{cite web|title=Picks and Pans Review: Vacancy's Luke Wilson ... Checks in About Brotherly Love—and the Other Kind Too!|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20062100,00.html|work=people|date=7 maj 2007|access-date=12 tetor 2012|language=en}}</ref> dhe ''[[Blonde Ambition]]''. Në të njëjtin vit, ai u shfaq në ''[[You Kill Me]]'', ''[[3:10 to Yuma (film 2007)|3:10 to Yuma]]'', ''[[Blades of Glory]]'', dhe punoi në ''[[Henry Poole is Here]]'', i cili u publikua në vitin 2008. Në vitin 2009, ai luajti në ''[[Tenure (film)|Tenure]]''.<ref>{{cite web|title=DVD Review: Luke Wilson in "Tenure"|url=http://blogs.orlandosentinel.com/entertainment_movies_blog/2010/04/dvd-review-luke-wilson-in-tenure.html|work=[[Orlando Sentinel]]|date=23 prill 2010|access-date=12 tetor 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20100426062843/http://blogs.orlandosentinel.com/entertainment_movies_blog/2010/04/dvd-review-luke-wilson-in-tenure.html|archive-date=26 prill 2010|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2010, ai u shfaq në filmat ''[[Death at a Funeral (film 2010)|Death at a Funeral]]'' dhe ''[[Middle Men (film)|Middle Men]]''. Nga viti 2011 deri në vitin 2013 ai luajti në serialin televiziv [[HBO]] ''[[Enlightened (seri televizive)|Enlightened]].''<ref>{{cite news|last=Patterson|first=Troy|title=Laura Dern Is Enlightened|url=http://www.slate.com/articles/arts/television/2011/10/enlightened_reviewed_laura_dern_mike_white_and_luke_wilson_in_a_.html|newspaper=slate.com|date=14 tetor 2011|access-date=12 tetor 2012|language=en}}</ref> Ai vazhdoi këtë me role në ''[[The Skeleton Twins]]'' (2014), ''[[Meadowland (film)|Meadowland]]'' (2015), ''[[Brad's Status]]'' (2017), dhe ''[[Zombieland: Double Tap]]'' (2019). Që nga viti 2020, Wilson luan në serinë e [[DC Universe (streaming service)|DC Universe]]/[[The CW]] ''[[Stargirl (seri televizive)|Stargirl]]'' si ndihmës që u bë mekanik e më pas superhero [[Pat Dugan|Pat Dugan / S.T.R.I.P.E.]]<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2019/01/stargirl-luke-wilson-dc-comics-geoff-johns-1202531355/|title='Stargirl': Luke Wilson Joins Cast of DC Universe Series|last=Boucher|first=Geoff|publisher=Deadline|date=8 janar 2019|access-date=9 janar 2019|language=en}}</ref> Në vitin 2023, ai luajti në serialin e animuar të [[HBO Max]], ''[[Fired on Mars]]'', si Jeffrey Cooper, një dizajner grafik për një biznes në Mars, jeta e të cilit ndryshon pas pushimit nga puna. Wilson ka shkruar një film biografik për [[Vëllezërit Wright]] me vëllain e tij Owen, në të cilin ata gjithashtu planifikojnë të luajnë.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZetSrwKwbkc|title=Luke Wilson on "Larry King Now" - Full Episode in the U.S. on Ora.TV|last=Larry King|date=26 shtator 2014|via=YouTube|language=en|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/ZetSrwKwbkc|archive-date=2021-12-21|url-status=live}}{{cbignore}}</ref> ==Jeta personale== Wilson më parë ishte në një lidhje me bashkë-yllin e ''Home Fries'', [[Drew Barrymore]].<ref>{{cite web|last=Escalante|first=Ana|title=Drew Barrymore Reveals She Had an Open Relationship With Luke Wilson|website=[[Glamour (revistë)|Glamour]]|date=28 janar 2022|url=https://www.glamour.com/story/drew-barrymore-had-open-relationship-with-luke-wilson|access-date=2022-06-08|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220205141739/https://www.glamour.com/story/drew-barrymore-had-open-relationship-with-luke-wilson|archive-date=5 shkurt 2022|url-status=live}}</ref> Më 7 korrik 2026, Wilson dhe e dashura e tij prej disa vitesh, Kendall Yates, e cila është tridhjetë vjet më e vogël se ai, zbuluan se kishin mirëpritur fëmijën e tyre të parë së bashku, një vajzë.<ref>{{cite web|url=https://people.com/luke-wilson-quietly-welcomes-first-baby-with-partner-kendall-yates-12014269|title=Luke Wilson and Girlfriend Kendall Yates Quietly Welcome First Baby Together (Exclusive)|website=People|first1=Kayla|last1=Grant|first2=Brianne|last2=Tracy|date=8 korrik 2026|accessdate=8 korrik 2026|language=en}}</ref> ==Filmografia== ===Film=== {| class="wikitable sortable" |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- | 1994 |''Bottle Rocket'' | rowspan="2" | Anthony Adams | Film i shkurtër |- | 1996 | ''[[Bottle Rocket]]'' | |- | rowspan=4 | 1997 | ''[[Bongwater (film)|Bongwater]]'' | David | |- | ''[[Telling Lies in America]]'' | Henry | |- | ''[[Best Men]]'' | Jesse Reilly | |- | ''[[Scream 2]]'' | Vetë ai / Stab [[Billy Loomis]] | Luan një personazh në film-brenda-filmit ''Stab''. |- | rowspan=3|1998 | ''[[Dog Park (film)|Dog Park]]'' | Andy | |- | ''[[Home Fries]]'' | Dorian Montier | |- | ''[[Rushmore (film)|Rushmore]]'' | Dr. Peter Flynn | |- | rowspan=2 | 1999 | ''[[Kill the Man]]'' | Stanley Simon | |- | ''[[Blue Streak (film)|Blue Streak]]'' | Detective Carlson | |- | rowspan=4 | 2000 | ''[[My Dog Skip (film)|My Dog Skip]]'' | Dink Jenkins | |- | ''[[Committed (film 2000)|Committed]]'' | Carl | |- | ''[[Preston Tylk]]'' | Preston Tylk | |- | ''[[Charlie's Angels (film 2000)|Charlie's Angels]]'' | Peter Kominsky | |- | rowspan=3 | 2001 | ''[[Legally Blonde]]'' | Emmett Richmond | |- | ''[[Soul Survivors (film)|Soul Survivors]]'' | Jude | |- | ''{{sortname|The|Royal Tenenbaums}}'' | Richard "Richie" Tenenbaum | |- | 2002 | ''{{sortname|The|Third Wheel|dab=film}}'' | Stanley | |- | rowspan=6 | 2003 | ''[[Masked and Anonymous]]'' | Bobby Cupid | |- | ''[[Old School (film 2003)|Old School]]'' | Mitch Martin | |- | ''[[Stuck on You (film)|Stuck on You]]'' | Himself | |- | ''[[Alex and Emma]]'' | Alex Sheldon / Adam Shipley | |- | ''[[Charlie's Angels: Full Throttle]]'' | Peter Kominsky | |- | ''[[Legally Blonde 2: Red, White and Blonde]]'' | Emmett Richmond | |- | rowspan=3 | 2004 | ''[[Rreth botës për 80 ditë (film 2004)|Rreth Botës për 80 Ditë]]'' | [[Orville Wright]] | |- | ''[[Anchorman: The Legend of Ron Burgundy]]'' | rowspan="2" | Frank Vitchard | |- | ''[[Wake Up, Ron Burgundy: The Lost Movie]]'' | Direct-to-video |- | rowspan=2 | 2005 | ''{{sortname|The|Wendell Baker Story}}'' | Wendell Baker | Gjithashtu regjisor, skenarist dhe producent |- | ''{{sortname|The|Family Stone}}'' | Ben Stone | |- | rowspan=5 | 2006 | ''[[Hoot (film)|Hoot]]'' | Officer David Delinko | |- | ''[[Mini's First Time]]'' | John Garson | |- | ''[[My Super Ex-Girlfriend]]'' | Matt Saunders | |- | ''[[Idiocracy]]'' | Corporal Joe Bauers | |- | ''[[Jackass Number Two]]'' | Vetë ai | Paraqitje mysafir |- | rowspan=6 | 2007 | ''[[You Kill Me]]'' | Tom | |- | ''[[Vacancy (film)|Vacancy]]'' | David Fox | |- | ''[[3:10 to Yuma (film 2007)|3:10 to Yuma]]'' | Zeke | |- | ''[[Blades of Glory]]'' | Sex Class Instructor | |- | ''[[Battle for Terra]]'' | Lt. James "Jim" Stanton | Zëri |- | ''[[Blonde Ambition]]'' | Ben | |- | rowspan=2 | 2008 | ''[[Henry Poole Is Here]]'' | Henry Poole | |- | ''[[Vacancy 2: The First Cut]]'' | David Fox | Pamje arkivore |- | 2009 | ''[[Tenure (film)|Tenure]]'' | Charlie Thurber | |- | rowspan=2 | 2010 | ''[[Death at a Funeral (film 2010)|Death at a Funeral]]'' | Derek | |- | ''[[Middle Men (film)|Middle Men]]'' | Jack Harris | |- | rowspan=2 | 2012 | ''[[Meeting Evil]]'' | John | |- | ''[[Straight A's (film)|Straight A's]]'' | William | |- | 2013 | ''[[Move Me Brightly]]'' | The Interviewer | Dokumentar |- | rowspan="3" | 2014 |''[[The Skeleton Twins]]'' | Lance | |- | ''Satellite Beach'' | Warren Flowers | Gjithashtu regjisor dhe skenarist |- | ''[[Ride (film 2014)|Ride]]'' | Ian | |- | rowspan="4" | 2015 | ''[[Playing It Cool]]'' | Samson | |- | ''[[Meadowland (film)|Meadowland]]'' | Phil | |- | ''[[The Ridiculous 6]]'' | Danny | |- | ''[[Concussion (film 2015)|Concussion]]'' | [[Roger Goodell]] | |- | rowspan="5" | 2016 | ''[[Outlaws and Angels (film)|Outlaws and Angels]]'' | Josiah | |- | ''[[Dear Eleanor]]'' | Bob Potter | |- | ''[[All We Had]]'' | Lee | |- | ''[[Rock Dog]]'' | Bodi | Zëri |- | ''[[Approaching the Unknown]]'' | Louis Skinner | |- | rowspan=2 | 2017 | ''[[Brad's Status]]'' | Jason Hatfield | |- | ''[[The Girl Who Invented Kissing]]'' | Leo | |- | rowspan=3 | 2018 | ''[[Arizona (film 2018)|Arizona]]'' | Scott | |- | ''[[Measure of a Man (film)|Measure of a Man]]'' | Marty Marks | |- | ''[[High Voltage (film 2018)|High Voltage]]'' | Rick | |- | rowspan=5 | 2019 | ''[[Berlin, I Love You]]'' | Burke Linz | |- | ''[[Phil (film)|Phil]]'' | Detective Welling | |- | ''[[Guest of Honour (film 2019)|Guest of Honour]]'' | Father Greg | |- | ''[[The Goldfinch (film)|The Goldfinch]]'' | Larry Decker | |- | ''[[Zombieland: Double Tap]]'' | Albuquerque | |- | rowspan="3" | 2020 | ''[[All the Bright Places (film)|All the Bright Places]]'' | James | |- | ''[[Bobbleheads: The Movie]]'' | Earl | Zëri; Direct-to-video |- |- | ''The Swing of Things'' | Luke | Direct-to-video |- | rowspan=2 | 2021 | ''[[12 Mighty Orphans]]'' | [[Rusty Russell (trajner i futbollit amerikan)|Rusty Russell]] | |- | ''[[The Cleaner (film 2021)|The Cleaner]]'' | Jim Russell | |- | rowspan=2 | 2022 | ''[[Gasoline Alley (film 2022)|Gasoline Alley]]'' | Vargas | |- |''[[Look Both Ways (film 2022)|Look Both Ways]]'' | Rick | |- | rowspan="4" | 2023 | ''[[Miranda's Victim]]'' | Lawrence Turoff | |- | ''The Best Man'' | Cal | |- | ''[[Fingernails (film)|Fingernails]]'' |Duncan | |- | ''[[Merry Little Batman]]'' | [[Batman|Batman / Bruce Wayne]] | Zëri |- | rowspan="3" | 2024 | ''[[You Gotta Believe (film)|You Gotta Believe]]'' | Bobby Ratliff | |- | ''[[Horizon: An American Saga – Chapter 1]]'' | rowspan="3" | Matthew Van Weyden | |- | ''[[Horizon: An American Saga – Chapter 2]]'' | |- | rowspan="2" | {{TableTBA}} | ''[[Horizon: An American Saga – Chapter 3]]'' | Duke u xhiruar |- | ''Plus/Minus'' | | Post-production |} ===Televizion=== {| class="wikitable sortable" |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- | 1998 | ''[[The X-Files]]'' | Sheriff Hartwell | Epizodi: "Bad Blood" |- | 2001–2004 | ''[[That '70s Show]]'' | Casey Kelso | 6 epizoda |- | rowspan=2 | 2004 | ''[[Entourage (seri televizive amerikane)|Entourage]]'' | Vetë ai | Epizodi: "Talk Show" |- | ''[[Saturday Night Live]]'' | Vetë ai (host) | Epizodi: "Luke Wilson/[[U2]]" |- | 2011–2013 | ''[[Enlightened (seri televizive)|Enlightened]]'' | Levi Callow | 11 epizoda |- | 2013 | ''[[Drunk History]]'' | [[Will Keith Kellogg]] | Epizodi: "Detroit" |- | 2016 | ''[[Roadies (seri televizive)|Roadies]]'' | Bill | 10 epizoda |- | 2019 | ''[[Room 104]]'' | Remus | Epizodi: "The Plot" |- | 2020–2022 | ''[[Stargirl (seri televizive)|Stargirl]]'' | [[Pat Dugan|Pat Dugan / S.T.R.I.P.E.]] | Roli kryesor |- | 2020–2021 | ''[[Emergency Call (seri televizive 2020)|Emergency Call]]'' | Vetë ai (host) | 10 epizoda |- | 2021 | ''Saturday Night Live'' | Vetë ai (cameo) | Epizodi: "[[Owen Wilson]]/[[Kacey Musgraves]]"<ref>{{cite web|url=https://tvline.com/news/snl-premiere-billionaire-star-trek-owen-luke-wilson-jeff-bezos-video-1234727977/|title=SNL: Luke Wilson Joins Brother Owen to Parody Star Trek and Jeff Bezos' 'Midlife Crisis of Cosmic Proportions'|website=TVLine|first=Nick|last=Caruso|date=3 tetor 2021|access-date=30 gusht 2024|language=en}}</ref> |- | 2023 | ''[[Fired on Mars]]'' | Jeff Cooper (zëri) | Roli kryesor |- | 2024 | ''[[No Good Deed (seri televizive)|No Good Deed]]'' | JD Campbell | Roli kryesor |- | 2025 | ''[[Bat-Fam]]'' | Batman / Bruce Wayne (zëri) | Roli kryesor |- | 2026 | ''[[Bad Thoughts|Bad Thoughts]]'' | Mark | Epizodi: "Bad Decisions" |} == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * {{imdb emri|id=0005561|emri=Luke Wilson}} [[Kategoria:Lindje 1971]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Aktorë amerikanë të filmit]] [[Kategoria:Aktorë amerikanë të televizionit]] [[Kategoria:Aktorë amerikanë të zërit]] howe5s8byij5f0amnxsr23abkqzb7aa Kirana Zenebishi 0 404005 3022860 3010155 2026-08-06T05:40:38Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022860 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | consort = po | name = Kirana Zenebishi<br /> | title = Zonja e Grabocës | image = | caption = | spouse = [[Andrea III Muzaka]] | predecessor = | successor = | house = {{unbulleted list | [[Zenebishët|Zenebishi]] (nga lindja) | [[Muzakajt|Muzaka]] (nga martesa) }} | father = [[Gjon Zenebishi]] | mother = Zonja Bua [[Familja Shpata|Shpata]] | birth_place = [[Zagoria|Zagori]], Principata e Sarbissës (Arbëri, sot në [[Shqipëria|Shqipëri]]) | death_place = [[Principata e Muzakajve]] (Arbëri, sot në [[Shqipëria|Shqipëri]]) | burial_place = Kisha e Shën Mërisë, [[Korça|Korçë]] | religion = [[Kisha Ortodokse Lindore|Krishterimi Ortodoks Lindor]] | issue = {{plainlist| * [[Gjin II Muzaka]] * [[Maria Muzaka|Maria, Princesha e Arianitit]] * [[Teodor III Muzaka|Teodor III Muzaka]] * Helena, Zonja e Raguzës }} }} '''Kirana Muzaka''', në vajzëri '''Zenebishi''', e njohur edhe si '''Ana,''' ishte një fisnike [[Shqiptarët|shqiptare]] anëtare e [[Zenebishët|familjes Zenebishi]], vajza e [[Gjin Zenebishi|Kontit Gjon Zenebishi]].<ref name=":0">{{Cite book|last=Hopf|first=Karl|title=Breve Memoria de li discendenti de nostra casa Musachi|date=1873|pages=289–290|language=it}}</ref> == Jeta == [[Skeda:Church_of_the_Holy_Trinity_in_Lavdar.jpg|majtas|parapamje|317x317px|'''Kisha e Shën Triadhës në Lavdar''' e ndërtuar nga Kirana Zenebishi]] Kirana Zenebishi ishte vajza e [[Gjin Zenebishi|Gjon Zenebishit]], [[Sebastokratori|serbastokrator]] i Epirit.<ref>{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|title=Early Albania A Reader of Historical Texts, 11th-17th Centuries|date=2003|publisher=Harrassowitz|isbn=978-3-4470-4783-8|page=42|language=en|quote=...Lady Chiranna who was the daughter of Lord John Sarbissa (Zenevisi), lord of the town of Ariocastro (Gjirokastra) and Evaguenegiana (Vagenetia), an extensive territory...}}</ref> Nëna e saj Bua ishte vajza e [[Gjin Bua Shpata|Gjin Bua-Shpatës]]<ref>{{Cite book|last=Anamali|first=Skender|title=Historia e popullit shqiptar|date=2002|publisher=Botimet Toena|pages=285|language=sq}}</ref> dhe motra e Irenës, gruas e Esau de' Buondelmonti.<ref>{{Cite book|last=Luttrell|first=Anthony|title=Latin and Greece: the Hospitallers and the Crussades, 1291-1440|publisher=[[Ashgate Publishing]]|publication-date=1982|pages=122|language=en}}</ref> Nuk dihet shumë për jetën e hershme të Kiranës. Pas martesës së saj me Andrea III Muzakën, Kirana mori territorin e Grabocës pajë nga babai i saj, Gjon Zenebishi. Përmes kësaj martesë, territori u bë pjesë e pronës së familjes Muzaka, dhe Kirana mori titullin e Zonjës së Grabocës.<ref>{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|title=Early Albania A Reader of Historical Texts, 11th-17th Centuries|date=2003|publisher=Harrassowitz|isbn=978-3-4470-4783-8|page=42|language=en|quote=...The son of the said Lord Gjin was Lord Andrew the third and was married to Lady Chiranna who was the daughter of Lord John Sarbissa (Zenevisi), lord of the town of Ariocastro (Gjirokastra) and Evaguenegiana (Vagenetia), an extensive territory. This lady received as her dowry a territory called Grabossa...}}</ref> Në vitin 1470, Kirana ndërtoi [[Kisha e Shën Triadhës (Lavdar)|Kishën e Shën Triadhës]] në [[Lavdari|Lavdar]].<ref>{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|title=Early Albania A Reader of Historical Texts, 11th-17th Centuries|date=2003|publisher=Harrassowitz|isbn=978-3-4470-4783-8|page=49|language=en|quote=...The said lady, my grandmother, built the church of the Holy Trinity in Laudari (Lavdar) near Ceria (Xerje)...}}</ref> Djali i saj, Gjin II, ndërtoi Kishën e Shenjtë të Marisë në Bungë, pranë fshatit Zerec.<ref>{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|title=Early Albania A Reader of Historical Texts, 11th-17th Centuries|date=2003|publisher=Harrassowitz|isbn=978-3-4470-4783-8|page=49|language=en|quote=...Do not forget that Lord Gjin Musachi, my father and your grandfather, died in Sereziabunga and was buried at the church of Saint Mary which he himself had built in Bunga...}}</ref> Ai u varros në anën jugore të Kishës së Shën Marisë.<ref>{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|title=Early Albania A Reader of Historical Texts, 11th-17th Centuries|date=2003|publisher=Harrassowitz|isbn=978-3-4470-4783-8|page=49|language=en|quote=...His grave is just outside the church on the south side...}}</ref> Kisha u ndërtua vetëm disa kilometra nga Lavdari, ku ndodhet Kisha e Shën Triadhës. Më vonë, pasardhës të saj ndërtuan një kishë tjetër të dedikuar Shën Gjergjit në afërsi të Arostës.<ref>{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|title=Early Albania A Reader of Historical Texts, 11th-17th Centuries|date=2003|publisher=Harrassowitz|isbn=978-3-4470-4783-8|page=49|language=en|quote=...in the same fashion, our descendants built the church of Saint George in Erosto...}}</ref> Pas vdekjes së saj, Kirana Zenebishi u varros në anën perëndimore të Kishës së Shën Marisë, ku ajo u varros së bashku me nusën e saj, Kirana Matarangën, gruaja e djalit të saj, Gjin II.<ref>{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|title=Early Albania A Reader of Historical Texts, 11th-17th Centuries|date=2003|publisher=Harrassowitz|isbn=978-3-4470-4783-8|page=49|language=en|quote=...My mother and Lady Chiranna, my grandmother, the mother of my father, also lies buried at the said church, on the west side...}}</ref> == Familja == Kirana Zenebishi u martua me Andrea III Muzaka. Çifti kishte katër fëmijë:<ref>{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|title=Early Albania A Reader of Historical Texts, 11th-17th Centuries|date=2003|publisher=Harrassowitz|isbn=978-3-4470-4783-8|page=43|language=en|quote=...This Lord Andrew the third had two sons and two daughters. The first son was called Lord Gjin the second, and the second one Lord Theodore Musachi. The first daughter was called Lady Maria and the second Lady Helena. This Lord Gjin the second was married to Lady Chiranna, who was the niece of Lord Paul Sevastocrator, and to the said Lord Gjin, I was born, Lord John. The aforementioned second son, Lord Theodore, his brother, was slain in warfare with the aforementioned sultan and left no direct heirs. My father, the said Lord Gjin, became his heir. The said Lady Maria, the sister of my father, was married to Lord Arianiti Comnenus, Lord of Cerminica (Çermenika) and of Mochino (Mokra) and Spatennia (Shpat) up to the river Devoll, which divides his land from ours and constitutes the border. The second daughter, the said Lady Helena, was married to Lord Philip who had a large estate in Ragusa (Dubrovnik)...}}</ref> # [[Gjin Muzaka II|Gjin II Muzaka]], u martua me Kirana Matarangën, babai i [[Gjon Muzaka|Gjon Muzakës]]. # Maria Muzaka, martuar me [[Gjergj Arianiti|Gjergj Arianitin]]. Çifti kishte tetë fëmijë, më e famshmja [[Donika Kastrioti]]. # [[Teodor Muzaka III|Teodor III]], i cili u bë pasardhës i babait të tij dhe mori pjesë në beteja të ndryshme kundër osmanëve, në fund bashkëthemelues i Lidhjes së Lezhë. Djali i tij, [[Jakup bej Muzaka|Yakup bj Muzaka]] u konvertua në [[Islami|Islam]] dhe Teodori u pasua nga vëllai i tij i madh Gjin II Muzaka. # Helena Muzaka, u martua me Zotin Philip të Raguzës. == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Shqiptarë në shekullin e XV]] [[Kategoria:Familja Zenebishi]] 3n8z1hrwq23k7ri9flt29xk5tgb7efe Meriton Korenica 0 404011 3022861 3010172 2026-08-06T05:40:48Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022861 wikitext text/x-wiki {{Short description|Futbollist kosovar}} {{Infobox football biography |name = Meriton Korenica |image = Meriton Korenica.jpg |image_size = 300px |caption = Korenica me [[CFR Cluj]] (2025) |full_name = |birth_date = 15 dhjetor 1996 |birth_place = [[Rahovec]] |height = 1.75 m |position = [[Winger (association football)|Winger]] |currentclub = [[CFR Cluj]] |clubnumber = 17 |youthyears1 = {{0|0000}}–2015 |youthclubs1 = [[KF Rahoveci|Rahoveci]] |youthyears2 = 2015 |youthclubs2 = [[KF Shkëndija|Shkëndija]] |years1 = 2015–2016 |clubs1 = [[KF Shkëndija|Shkëndija]] |caps1 = 1 |goals1 = 0 |years2 = 2016 |clubs2 = → [[FK Metalurg Skopje|Metalurg Shkup]] (huazim) |caps2 = 8 |goals2 = 0 |years3 = 2016–2018 |clubs3 = [[KF Liria|Liria Prizren]] |caps3 = 23 |goals3 = 2 |years4 = 2018–2020 |clubs4 = [[KF Prishtina|Prishtina]] |caps4 = 51 |goals4 = 20 |years5 = 2020–2023 |clubs5 = [[KF Ballkani|Ballkani]] |caps5 = 95 |goals5 = 14 |years6 = 2023–2024 |clubs6 = [[Manisa F.K.|Manisa]] |caps6 = 10 |goals6 = 0 |years7 = 2024 |clubs7 = → [[KF Ballkani|Ballkani]] (huazim) |caps7 = 18 |goals7 = 1 |years8 = 2024– |clubs8 = [[CFR Cluj]] |caps8 = 78 |goals8 = 18 |nationalyears1 = 2017–2018 |nationalteam1 = [[Përfaqësuesja kosovare nën-21 e futbollit|Kosova nën-21]] |nationalcaps1 = 4 |nationalgoals1 = 0 |nationalyears2 = 2023– |nationalteam2 = [[Përfaqësuesja kosovare e futbollit|Kosova]] |nationalcaps2 = 6 |nationalgoals2 = 0 |club-update = 22 maj 2026 |nationalteam-update = 9 qershor 2025 }} '''Meriton Korenica''' (lindur më 15 dhjetor 1996) është [[Futbolli|futbollist]] profesionist [[Kosova|kosovar]] i cili luan për klubin rumun [[CFR Cluj]] dhe [[Përfaqësuesja kosovare e futbollit|përfaqësuesen kosovare]].<ref>{{cite news|url=https://telegrafi.com/ballkani-zyrtarizon-rikthimin-e-meriton-korenices/|title=Ballkani zyrtarizon rikthimin e Meriton Korenicës|language=sq|publisher=Telegrafi|date=29 janar 2024}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Korenica, Meriton}} [[Kategoria:Lindje 1996]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Njerëz nga Rahoveci]] [[Kategoria:Futbollistë kosovarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren kosovare]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Rahoveci]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Shkëndija]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Liria]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Prishtina]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Ballkani]] [[Kategoria:Futbollistë në CFR Cluj]] {{fut-cung}} p8ut98sfevo0qgruqt4x3i72vi7dxr2 Redon Xhixha 0 404014 3022862 3010194 2026-08-06T05:40:58Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022862 wikitext text/x-wiki {{Short description|Futbollist shqiptar}} {{Infobox football biography | name = Redon Xhixha | image = | image_size = | caption = | birth_date = 14 korrik 1997 | birth_place = [[Laç]], Shqipëri | height = 1.81 m | position = [[Striker (association football)|Striker]] | currentclub = [[KF Tirana|Tirana]] | clubnumber = 19 | youthyears1 = 2016–2017 | youthclubs1 = [[Shkëndija Tiranë]] | years1 = 2017–2021 | clubs1 = [[KF Laçi|Laçi]] | caps1 = 129 | goals1 = 26 | years2 = 2021–2023 | clubs2 = [[KF Tirana|Tirana]] | caps2 = 46 | goals2 = 25 | years3 = 2023–2025 | clubs3 = [[FK Qarabağ|Qarabağ]] | caps3 = 51 | goals3 = 7 | years4 = 2025–2026 | clubs4 = [[CR Belouizdad]] | caps4 = 5 | goals4 = 0 | years5 = 2026– | clubs5 = [[KF Tirana|Tirana]] | caps5 = 15 | goals5 = 5 | nationalyears1 = 2019–2020 | nationalteam1 = [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|Shqipëria nën-21]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2022 | nationalteam2 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | club-update = 24 qershor 2026 | nationalteam-update = 21 janar 2023 }} '''Redon Xhixha''' (lindur më [[14 korrik]] [[1998]]) është një [[futbolli]]st [[Shqiptarët|shqiptar]] i cili luan me klubin shqiptar [[KF Tirana]].<ref>{{cite web|title=REDON CİCA "QARABAĞ"DA|url=https://www.qarabagh.com/az/news/redon-cica-qarabagda/12424|website=qarabagh.com|publisher=Qarabağ FK|access-date=24 janar 2023|language=az|date=24 janar 2023}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{Futbollisti Shqiptar i Vitit}} {{DEFAULTSORT:Xhixha, Redon}} [[Kategoria:Lindje 1998]] [[Kategoria:Njerëz nga Laçi]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren shqiptare]] [[Kategoria:Futbollistë në Shkëndija Tiranë]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Laçi]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Tirana]] [[Kategoria:Futbollistë në FK Qarabağ]] [[Kategoria:Futbollistë në CR Belouizdad]] [[Kategoria:Futbollistë në Kategoria Superiore]] {{Fut-cung}} 61v1ak215h62fqnnlc82mkshlly5yq7 Mësuesi injorant 0 404019 3022863 3010228 2026-08-06T05:41:52Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]], [[User:Smallem/Hollësi#bosh|parametra bosh]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022863 wikitext text/x-wiki '''''Mësuesi injorant: Pesë mësime për emancipimin intelektual''''' është një libër i vitit 1987 nga filozofi [[Jacques Rancière]] mbi rolin e mësuesit dhe individit drejt çlirimit individual. Rancière përdor shembullin e [[Joseph Jacotot]], një mësues francez në fund të shekullit të 18-të i cili dha mësim në Belgjikë pa njohuri të gjuhës së tyre (flamandisht), për të shpjeguar rolin e çlirimit pas marksizmit. Vepra shpreh idetë [[Zhan Zhak Ruso|Rusoiste]], p.sh. në gjendjen natyrore njerëzit janë moralisht të mirë, dhe thekson se ndryshimi individual përshpejton ndryshimin shoqëror. Argumentet e saj mbështeten shumë në debatet e partisë socialiste franceze mbi arsimin gjatë viteve 1980. Libri u përkthye në anglisht në vitin 1991 nga Kristin Ross . == Stili i shkrimit == Filozofia e Rancière-s ndikon në stilin e tij të shkrimit. Rancière tregon historinë e mësuesit francez të shekullit të 18-të, Joseph Jacotot, pa komente të qarta. Përkthyesja Kristin Ross e sheh librin si një bashkim të stileve arkivore-narrative dhe polemike të Rancière-s (xxiii). Ajo konsideron se libri mund të jetë një [[Polemika|polemikë]] satirike kundër sociologjisë moderne, duke synuar konkretisht sociologët [[Pierre Bourdieu]], mësuesin e Rancière-s, Louis Althusser, dhe Jean-Claude Milner (xxiii). Libri është një moment historik që ndërhyn politikisht në të tashmen; kjo ndikohet nga fakti që Rancière e turbullon zërin e tij me atë të Jacotot-it (xxi-ii). Zgjedhja e Rancière-s për ta shkruar librin si një histori pasqyron refuzimin e tij të shpjegimit, mësimdhënies dhe shkrimit, i cili supozon një pabarazi intelektuale midis shkrimtarit dhe lexuesit (xxii). Përkthyesja Kristen Ross shkruan: "Vetë akti i rrëfimit të historive, një akt që supozon tek bashkëbiseduesi i tij një barazi inteligjence në vend të një pabarazie dijeje, parashtron barazinë, ashtu si akti i shpjegimit parashtron pabarazinë" (xxii). Libri është po aq i rëndësishëm për historinë e arsimit sa edhe për [[Filozofia e arsimit|filozofinë e arsimit]] ; në SHBA, Rancière është më i njohur midis historianëve (xxi). == Konceptet kryesore == '''Mjeshtër i pafuqishëm kundrejt mjeshtrit emancipues''' Shpjeguesi, "pasi ka hedhur një vello injorance mbi gjithçka që duhet të mësohet, ai ia cakton vetes detyrën e ngritjes së saj" (6-7). Vetëm duke e fshehur dijen nga nxënësi, shpjeguesi është në gjendje ta mësojë atë. Kjo e bën nxënësin të varur nga mjeshtri. Rancière gjithashtu e quan këtë "Budallëzim i detyruar" (7). Mjeshtri emancipues, nga ana tjetër, u mëson nxënësve vetëm se nuk ka asgjë për t'u mësuar atyre. Kjo i çliron nxënësit nga varësia e tyre në raport me shpjeguesin. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se nuk është i nevojshëm asnjë mjeshtër (12). Çfarë është emancipimi? "Ne do ta quajmë ndryshimin e njohur dhe të ruajtur të dy marrëdhënieve - aktin e një inteligjence që i bindet vetëm vetes edhe ndërsa vullneti i bindet një vullneti tjetër - emancipim" (13). Me fjalë të tjera, inteligjenca e nxënësit nuk varet nga ajo e mjeshtrit, por vullneti i mjeshtrit forcon vullnetin e nxënësit, vetëbesimin e tij, për të mësuar në mënyrë të pavarur. "Për të emancipuar një person injorant, duhet të jesh, dhe vetëm duhet, i emancipuar, domethënë, i vetëdijshëm për fuqinë e vërtetë të mendjes njerëzore" (15). '''Mjeshtër i ditur kundrejt mjeshtrit injorant (shkollor)''' "Është e qartë se një shkencëtar mund të merret me shkencë pa e shpjeguar atë. Por si mund ta pranojmë që një person injorant mund të nxisë shkencën tek një tjetër?" (14). Ndërsa ishte në mërgim në Belgjikë, Jacotot, që fliste frëngjisht, u mësoi nxënësve flamandë rreth Télémakut duke përdorur një përkthim dygjuhësh frëngjisht-flamand (1-2). Nxënësit e tij mësuan të lexonin dhe të shkruanin me inteligjencë rreth Télémakut në frëngjisht, pavarësisht se nuk kishin asnjë mësim paraprak në frëngjisht (2). Më vonë, Jacotot dha mësime të tjera për të cilat nuk dinte asgjë, duke përfshirë pikturën dhe pianon (15). '''Rrethi i pushtetit''' Një rreth pafuqie e lidh nxënësin me shpjeguesin e metodës së vjetër (15). "Rrethi i pushtetit, nga ana tjetër, mund të hyjë në fuqi vetëm duke u bërë publik" (15). Për të thyer rrethin e pafuqisë, Rancière argumenton se "rrethi i emancipimit duhet të ''fillojë'' " (16). Kjo, për Rancière, bën thirrje për një kthim në "mësimin universal" origjinal, që do të thotë të mësuarit e diçkaje pa asnjë mjet për ta shpjeguar atë. "Në realitet, mësimi universal ka ekzistuar që nga fillimi i botës, së bashku me të gjitha metodat shpjeguese. Ky mësim, më vete, ka qenë, në realitet, ajo që ka formuar të gjithë njerëzit e mëdhenj" (16). '''Mësimdhënie universale''' Metoda e Jacotot-it "nuk ishte një metodë për të udhëzuar njerëzit; ishte një përfitim që duhej t'u shpallej të varfërve; ata mund të bënin gjithçka që mund të bënte çdo njeri. Mjaftonte vetëm ta shpallnin atë" (18). Kështu, për Rancière-in, emancipimi bëhet një akt politik i afirmimit dhe zgjimit të inteligjencës së barabartë të të gjithë njerëzve. Ai shkruan: "Të gjithë njerëzit kanë inteligjencë të barabartë" (18) == Jehona == Një vlerësim në ''French Studies'' shkroi se libri do të kishte një audiencë të vogël jashtë Francës për shkak të specifikës së temave të tij, ringjalljes së [[Politika e djathtë|politikës së krahut të djathtë]] dhe papunësisë në rritje, në të cilën pak veta do të kishin kohë të lirë të ndiqnin dialogun e brendshëm që rekomandon Rancière. {{Sfn|Brockliss|1994}} == Literatura == * {{Cite journal|last1=Bowman|first1=Paul|title=The Intimate Schoolmaster and the Ignorant Sifu: Poststructuralism, Bruce Lee, and the Ignorance of Everyday Radical Pedagogy|journal=Philosophy and Rhetoric|volume=49|issue=4|pages=549–570|date=2016-11-16|url=https://muse.jhu.edu/article/638149|issn=1527-2079|via=[[Project MUSE]]|df=mdy-all|doi=10.5325/philrhet.49.4.0549|s2cid=152151734}} * {{Cite journal|last1=Brockliss|first1=L.W.B.|title=The Ignorant Schoolmaster: Five Lessons in Intellectual Emancipation|journal=French Studies|volume=48|issue=1|pages=104–105|date=janar 1994|doi=10.1093/fs/XLVIII.1.104|issn=0016-1128|df=mdy-all}} * {{Cite journal|last1=Davis|first1=O.|title=The Radical Pedagogies of Francois Bon and Jacques Ranciere|journal=French Studies|volume=64|issue=2|pages=178–191|date=2010-04-01|doi=10.1093/fs/knq001|issn=0016-1128|df=mdy-all}} * {{Cite journal|last1=Ewalt|first1=Joshua P.|title=Rhetoric, Poetics, and Jacques Rancière's The Ignorant Schoolmaster: Five Lessons in Intellectual Emancipation|journal=Philosophy and Rhetoric|volume=49|issue=1|pages=26–48|date=2016-02-11|url=https://muse.jhu.edu/article/609468|issn=1527-2079|via=[[Project MUSE]]|df=mdy-all|url-access=subscription|doi=10.5325/philrhet.49.1.0026|s2cid=147678631}} * {{Cite news|last1=Hirschhorn|first1=Thomas|title=Eternal Flame|work=Artforum International|date=2007-03-01|df=mdy-all}} * {{Cite journal|last1=Lang|first1=Candace|title=Rev. of The Ignorant Schoolmaster: Five Lessons in Intellectual Emancipation|journal=Canadian Philosophical Reviews|volume=12|issue=5|pages=344–347|date=tetor 1992|url=https://journals.uvic.ca/index.php/pir/article/view/8857|issn=0228-491X|df=mdy-all}} * {{Cite journal|last1=Morlock|first1=Forbes|title=The Story of the Ignorant Schoolmaster|journal=Oxford Literary Review|volume=19|issue=1/2|pages=105–132|date=1997|issn=0305-1498|jstor=44122460|doi=10.3366/olr.1997.005}} * {{Cite journal|last1=Rancière|first1=Jacques|last2=Guenoun|first2=Solange|last3=Kavanagh|first3=James H.|last4=Lapidus|first4=Roxanne|title=Jacques Ranciere: Literature, Politics, Aesthetics: Approaches to Democratic Disagreement|journal=SubStance|volume=29|issue=2|pages=3–24|date=2000-04-01|doi=10.1353/sub.2000.0022|s2cid=142492585|issn=1527-2095|df=mdy-all}} * {{Cite news|last1=Ross|first1=Kristin|title=Kristin Ross on Jacques Ranciere|work=Artforum International|date=2007-03-01|df=mdy-all}} == Referime == [[Kategoria:Publikime pedagogjike]] [[Kategoria:Libra mbi filozofinë e arsimit]] [[Kategoria:Libra të botuar në 1987]] 4ioz3d2roqcj29bbzdylzeivp6ytprw Viskonti 0 404108 3022864 3010709 2026-08-06T05:42:02Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022864 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Pierre Mignard (attr) Vicomte de Turenne.jpg|parapamje|289x289px|Gjenerali francez Henri de La Tour d'Auvergne, viskonti i Turenne.]] '''Viskonti''' (për meshkujt) ose '''viskontesha''' (për femrat) është një titull [[Fisnikëria|fisnikërie]] që përdoret në disa vende [[Evropa|evropiane]] për një fisnik me status të ndryshëm, sipas traditës së secilit vend. Statusi dhe territori që zotëron një viskont quhen '''viskontatë'''. Në rastin e viskontëve francezë, titulli nganjëherë lihet i papërkthyer si '''''vicomte'''''. == Etimologjia == Fjala viskont vjen nga frëngjishtja e vjetër ''visconte'' (frëngjishtja moderne: ''vicomte''), e cila rrjedh nga latinishtja mesjetare ''vicecomitem'', rasa kallëzore e ''vicecomes''. Ky term përbëhet nga:<ref>{{Cite web|title=Viscount - Etymology, Origin & Meaning|url=https://www.etymonline.com/word/viscount|access-date=2026-07-18|website=etymonline|language=en-US}}</ref> * ''vice''- (latinishtja e vonë), që do të thotë zëvendës ose nën; * ''comes'' (latinisht), që fillimisht do të thoshte shoqërues, ndërsa më vonë mori kuptimin e një zyrtari të besuar të perandorit romak dhe, në fund, u bë titulli kont. == Historia == Gjatë Perandorisë Karolingiane, mbretërit emëronin kontë për të administruar provincat dhe rajone të tjera më të vogla, si guvernatorë dhe komandantë ushtarakë. viskontët emëroheshin për të ndihmuar kontët në drejtimin e provincës dhe shpesh merrnin përgjegjësi gjyqësore. Mbretërit ndalonin rreptësisht që postet e kontëve dhe viskontëve të tyre të bëheshin të trashëgueshme, me qëllim që të konsolidonin pozicionin e tyre dhe të kufizonin mundësinë e rebelimit. Titulli ishte në përdorim në Normandi të paktën në fillim të shekullit të 11-të. Ngjashëm me përdorimin e titullit nga Karolingët, viskontët normanë ishin administratorë lokalë, që punonin në emër të dukës. Roli i tyre ishte të administronin drejtësinë dhe të mblidhnin taksat dhe të ardhurat, shpesh duke qenë kastelan të kështjellës lokale. Nën Normanët, pozicioni u zhvillua në një pozicion të trashëgueshëm, një shembull i tillë ishin viskontët në Bessin. viskonti përfundimisht u zëvendësua nga administratorët dhe provostët. Si një gradë e fisnikërisë britanike, u regjistrua për herë të parë në vitin 1440, kur John Beaumont u krijua viskont Beaumont nga Mbreti [[Henry VI]].<ref>{{Cite book|last=Lords|first=Great Britain Parliament House of|url=https://books.google.com/books?id=S8I4AQAAIAAJ&q=onto+whom&pg=PA512#v=onepage&q=onto%20whom&f=false|title=Journals of the House of Lords|date=1870|publisher=H.M. Stationery Office|language=en}}</ref> Fjala viskont në Mbretërinë e Bashkuar korrespondon me fjalën anglo-sakson shire reeve (rrënja e zyrës jo-fisnikërore të sherifit, e emëruar nga mbretëria). Kështu, viskontët e hershëm fillimisht i merrnin titujt e tyre nga monarku, dhe jo në mënyrë trashëgimore; ata përfundimisht tentuan të krijonin principata trashëgimore në kuptimin më të gjerë. Grada është një hyrje relativisht e vonë në sistemin britanik, dhe në mbrëmjen e kurorëzimit të saj në 1838, Mbretëresha Viktoria shënoi në ditarin e saj një shpjegim për këtë nga Kryeministri i atëhershëm Lord Melbourne (vetë një viskont):<blockquote>Fola me Ld M. në lidhje me numrin e kolegëve të pranishëm në Kurorëzimin, dhe ai tha se ishte mjaft i paprecedentë. Vura re se kishte shumë pak viskontë, të cilëve ai u përgjigj "Ka shumë pak viskontë", se ata ishin një lloj titulli i vjetër dhe jo vërtet anglez; se vinin nga Zëvendës-Komitet; se Dukët dhe Baronët ishin të vetmit tituj të vërtetë anglezë; - se Markizët gjithashtu nuk ishin anglezë, dhe se njerëzit thjesht bëheshin Markizë, kur nuk dëshirohej që ata të bëheshin Dukë.</blockquote> == Shiko edhe == * [[Konti]] == Referime == [[Kategoria:Viskontë]] [[Kategoria:Viskontatë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] mtktpychmxoo7fq8syv1topu5bt6th9 Gjuha angleze britanike 0 404114 3022865 3010718 2026-08-06T05:42:12Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022865 wikitext text/x-wiki '''Gjuha angleze britanike''' apo '''anglishtja britanike''' është grupi i varianteve të [[Gjuha angleze|gjuhës angleze]] vendase në [[Mbretëria e Bashkuar|Mbretërinë e Bashkuar]], veçanërisht në [[Britania e Madhe|Britaninë e Madhe]]. Më ngushtë, mund t'i referohet posaçërisht gjuhës angleze në [[Anglia|Angli]], ose, më gjerësisht, dialekteve kolektive të anglishtes në të gjithë Mbretërinë e Bashkuar të marra si një variant i vetëm ombrellë, për shembull duke përfshirë gjithashtu anglishten [[Skocia|skoceze]], anglishten [[Uellsi|uellsiane]] dhe anglishten [[Irlanda Veriore|irlandeze veriore]]. Tom McArthur në Udhëzuesin e Oksfordit për Anglishten Botërore pranon se anglishtja britanike ndan "të gjitha paqartësitë dhe tensionet e fjalës 'Britanike' dhe si rezultat mund të përdoret dhe interpretohet në dy mënyra, më gjerësisht ose më ngushtë, brenda një diapazoni paqartësish dhe paqartësish". Ekzistojnë variacione në anglishten formale (si të shkruar ashtu edhe të folur) në Mbretërinë e Bashkuar. Për shembull, mbiemri wee përdoret pothuajse ekskluzivisht në pjesë të Skocisë, Anglisë verilindore, Irlandës Veriore, Irlandës dhe herë pas here Yorkshire, ndërsa mbiemri little është mbizotërues diku tjetër. Megjithatë, ekziston një shkallë kuptimplote uniformiteti në anglishten e shkruar brenda Mbretërisë së Bashkuar, dhe kjo mund të përshkruhet me termin anglisht britanike. Megjithatë, format e anglishtes së folur ndryshojnë shumë më tepër sesa në shumicën e zonave të tjera të botës ku flitet anglishtja dhe për këtë arsye një koncept uniform i anglishtes britanike është më i vështirë për t'u zbatuar në gjuhën e folur. Globalisht, vendet që janë ish-koloni britanike ose anëtare të Komonuelthit kanë tendencë të ndjekin anglishten britanike, siç është rasti për anglishten e përdorur nga institucionet e Bashkimit Evropian. Kombet e Bashkuara gjithashtu përdorin anglishten britanike me drejtshkrimin e Oksfordit. Në Kinë, mësohet si anglishtja britanike ashtu edhe anglishtja amerikane. Qeveria e Mbretërisë së Bashkuar mëson dhe promovon në mënyrë aktive anglishten në të gjithë botën dhe vepron në më shumë se 100 vende.<ref>{{Cite web|last=English|first=BBC Learning|title=BBC Learning English - About BBC Learning English|url=https://www.bbc.com//learningenglish/english/hygiene|access-date=2026-07-18|website=BBC Learning English}}</ref> == Shiko edhe == * [[Gjuha angleze amerikane]] * [[Gjuha angleze kanadeze]] == Referime == [[Kategoria:Gjuha angleze britanike]] [[Kategoria:Gjuhë të Mbretërisë së Bashkuar]] 6kucqzh2bbcxyo1i7iadog7cft794da Kthimi i Benit 0 404127 3022866 3017001 2026-08-06T05:42:22Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022866 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Ben is Back (Kthimi i Benit) | caption = Theatrical release poster | director = [[Peter Hedges]] | producer = {{Plainlist| * [[Nina Jacobson]] * Brad Simpson * [[Teddy Schwarzman]] * Peter Hedges }} | writer = Peter Hedges | starring = {{Plainlist| * [[Julia Roberts]] * [[Lucas Hedges]] * [[Courtney B. Vance]] }} | music = [[Dickon Hinchliffe]] | cinematography = [[Stuart Dryburgh]] | editing = Ian Blume | studio = {{Plainlist| * [[Black Bear Pictures]] * [[30West]] * [[Color Force]] }} | distributor = {{Plainlist| * [[LD Entertainment]] * [[Roadside Attractions]] * [[Lionsgate Films|Lionsgate]] }} | released = {{Film date|2018|9|8|[[Toronto International Film Festival|TIFF]]|2018|12|7|United States}} | runtime = 103 minuta<ref>{{cite web|url=https://www.tiff.net/tiff/ben-is-back/|title=Ben is Back|website=[[Toronto International Film Festival]]|accessdate=24 korrik 2018}}</ref> | country = United States | language = Anglisht | budget = $13 milion<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/features/how-peter-hedges-enlisted-his-demand-son-lucas-ben-is-back-1163977|title=Making of 'Ben Is Back': How Director Peter Hedges Convinced His Reluctant Son Lucas to Star|website=[[The Hollywood Reporter]]|first=Seth|last=Abramovitch|date=4 dhjetor 2018|accessdate=December 13, 2018}}</ref> | gross = $12.6 milion<ref>{{cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Ben-is-Back-(2018)#tab=summary|title=Ben Is Back (2018)|website=[[The Numbers (website)|The Numbers]]|accessdate=7 prill 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=benisback.htm|title=Ben Is Back (2018)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=30 tetor 2019}}</ref> }} '''''Kthimi i Benit''''' (titulli origjinal: '''''Ben Is Back)''''' është një film dramë amerikan i vitit 2018, i shkruar dhe i drejtuar nga Peter Hedges, dhe me aktorë kryesorë [[Julia Roberts]], Lucas Hedges dhe Courtney B. Vance. Ngjarja përqendrohet te një nënë që përpiqet të ndihmojë djalin e saj të varur nga droga pasi ai kthehet në shtëpi nga rehabilitimi. Filmi pati premierën botërore në Festivalin Ndërkombëtar të Filmit të Torontos më 8 shtator 2018 dhe u shfaq në kinema më 7 dhjetor 2018 nga LD Entertainment, Roadside Attractions dhe Lionsgate. Filmi mori vlerësime pozitive nga kritikët, të cilët vlerësuan interpretimin e Hedges dhe Roberts, por filmi arriti të grumbullojë vetëm 12 milionë dollarë kundrejt buxhetit prej 13 milionë dollarësh. == Përmbajtja == Holly Burns kthehet nga kisha në vigjiljen e Krishtlindjeve dhe e gjen të birin, Benin, në hyrjen e garazhit të shtëpisë së saj. Ai kishte qenë për disa muaj në një qendër rehabilitimi për varësinë ndaj barnave me recetë dhe i tregon se sponsori i tij i kishte thënë se një udhëtim në shtëpi do t'i bënte mirë. Holli është e lumtur që e sheh, megjithatë edhe dyshuese, pasi nuk dëshiron që paqëndrueshmëria e tij të ndikojë te fëmijët e tjerë. Ajo pranon ta lërë të qëndrojë për 24 orë vetëm nëse nuk i largohet nga sytë. Ndërsa ishte duke bërë pazar për festat në qendrën tregtare, Holli takon rastësisht ish-mjekun e Benit, tani një burrë i moshuar me [[Demenca|demencë]]. Ajo e qorton që e ka lënë të birin të varur nga qetësuesit pas një aksidenti me [[Snoubordingu|snowboard]] kur Beni ishte i vogël. Beni sheh shokun e tij të fëmijërisë, Spencerin, gjithashtu i varur nga droga. Ai i thotë Hollit se duhet të shkojë në një takim të grupit mbështetës, ku më vonë tregon historinë se si pothuajse mori mbidozë, por shpëtohet nga e ëma dhe qeni i familjes, Ponci. Holli i gjen Benit drogë dhe ai i thotë se ia dha një vajzë në takim. Ajo hyn në makinë e xhindosur dhe e çon Benin në varreza, duke e pyetur se ku donte të varrosej. Në mbrëmje, pas kishës, familja kthehet në shtëpi dhe zbulon se dikush u ka hyrë vjedhurazi dhe ka rrëmbyer Poncin. Beni shkon për ta gjetur. Holli e ndjek nga pas me makinë, dhe e gjen Benin në një lagje aty pranë. Ata e kërkojnë Poncin së bashku, por më kot. Ndërsa po hanin në një restorant, Beni i thotë të ëmës se kishte bërë Megin, një vajzë në lagjje, të varur nga droga dhe që është përgjegjës për vdekjen e saj. Në dalje të restorantit, Beni shikon Spencerin, dhe pas një përleshjeje, ai i dëften se Klejtoni, një trafikant droge për të cilin punonte dikur, e kish rrëmbyer Poncin. Beni i kërkon Hollit të shkojë në shtëpi, në mënyrë që ai ta vijojë rrugën vetë, por ajo refuzon. Duke i thënë asaj se nuk e njeh "Benin e vërtetë", ai i rrëfeu se sponsori i tij i kishte rekomanduar të mos kthehej në shtëpi, dhe se drogat që Holli gjeti, nuk i kishte marrë nga një vajzë në grupin mbështetës, por i kish fshehur në papafingo mbi dhomën e gjumit të vëllait dhe motrës së tij të vogël. Ai e lë Hollin të bllokuar në një karburant dhe niset të takojë Klejtonin. Beni i ofron Klejtonit pará për të marrë sërish qenin, por ai e detyron të bëjë fillimisht trafik droge për të. Ndërkohë, Holli shkon tek mamaja e Megit për ndihmë, e cila i jep asaj një komplet ilaçesh për një person që ka pësuar mbidozë dhe çelësat e makinës së saj për të kërkuar Benin. Ajo arrin të gjejë Spencerin, dhe i jep atij drogë që ia kishte konfiskuar Benit më parë, në mënyrë që ai t'i tregonte në këmbim se ku kish shkuar. Beni përfundon misionin dhe e merr Poncin, por Klejtoni i jep sërish drogë si shpërblim. Ai ecën me makinë drejt një hambari të braktisur, dhe parkon në anë të rrugës. Ai e lë Poncin në makinë me një shënim në të cilin i kërkohet kujtdo që e gjen të telefonojë mamanë e tij. Pasi e kërkon Benin gjithë natën, Holli është tepër e shqetësuar dhe shkon në komisariatin e policisë. Ndërsa ndodhet atje, merr një telefonatë nga një burrë që kishte gjetur Poncin dhe shkon për ta marrë me makinë. Holli e ndjek Ponsin deri në hambar ku e gjen Benin pa ndjenja, pasi kishte konsumuar drogën nga Klejtoni. Ajo e përdor pajisjen dhe përpiqet me dëshpërim ta shpëtojë, ndërsa qan me dënesë që ai të "kthehet" tek ajo. Pas disa minutash, Beni merr frymë. == Aktorët == * [[Julia Roberts]] si Holly Burns, mamaja e Benit dhe Ivy-t dhe gruaja e Neal-it * Lucas Hedges si Ben Burns, djali i Holly-t, vëllai i Ivy-t dhe thjeshtri i Neal-it * Courtney B. Vance si Neal Beeby, njerku i Benit dhe Ivy-t dhe bashkëshorti i dytë i Holly-t * Kathryn Newton si Ivy Burns, motra e Benit, vajza e Holly-t dhe thjeshtra e Neal-it * Rachel Bay Jones si Beth Conyers, e ëma e ish-të dashurës së Benit, Maggie * David Zaldivar si Spencer "Spider" Webbs, një i droguar dhe një nga miqtë e vjetër të Benit * Alexandra Park si Cara K, një pjesëmarrëse në një takim rehabilitimi, së cilës Beni i kishte shitur drogë. * Michael Esper si Clayton, ish-furnizuesi i drogës i Benit i cili vjedh Poncin * Tim Guinee si Phil, pjesëmarrës në takimin kundër varësisë nga droga * Henry Stram si Z. Richman, mësuesi i historisë së Benit në shkollën e mesme, i cili i dha Benit oksikontinë në këmbim të favoreve seksuale. * Myra Lucretia Taylor si Sally, një grua e pastrehë * Jack Davidson si Dr. Crane, mjeku që i dha Benit qetësues * Kristin Griffith si znj. Crane, gruaja e Dr. Crane-it * Mia Fowler si Lacey Burns-Beeby, vajza 10-vjeçare e Holly dhe Neal dhe gjysmëmotra e Benit dhe Ivy-it. * Jakari Fraser si Liam Burns-Beeby, djali 6-vjeçar i Holly dhe Neal dhe gjysmëvëllai i Benit dhe Ivy-it * Nigel si Ponce, qeni i familjes == Prodhimi == Projekti u njoftua në tetor 2017, me Lucas Hedges dhe [[Julia Roberts]] në rolet kryesore.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=23 tetor 2017|title=Julia Roberts And Lucas Hedges Team For Black Bear & 30WEST-Backed 'Ben Is Back'|url=https://deadline.com/2017/10/julia-roberts-lucas-hedges-ben-is-back-peter-hedges-black-bear-30west-1202192880/|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> Në nëntor, Kathryn Newton u përzgjodh për rolin e motrës së Benit, Ivy,<ref>{{Cite web|last=Busch|first=Anita|date=14 nëntor 2017|title='Big Little Lies' Kathryn Newton Joins Julia Roberts, Lucas Hedges In 'Ben Is Back'|url=https://deadline.com/2017/11/kathryn-newton-next-movie-julia-roberts-lucas-hedges-ben-is-back-1202207518/|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> dhe Alexandra Park për rolin e një personi të varur me të cilën Beni takohet gjatë një takimi të Alcoholics Anonymous.<ref>{{Cite web|last=N'Duka|first=Amanda|date=28 nëntor 2017|title='The Royals' Star Alexandra Park Cast In Peter Hedges' 'Ben Is Back'|url=https://deadline.com/2017/11/the-royals-alexandra-park-peter-hedge-ben-is-back-1202215857/|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> Xhirimet filluan më 5 dhjetor, me Courtney B. Vance që iu bashkua kastit si njerku i Benit.<ref>{{Cite web|last=N'Duka|first=Amanda|date=5 dhjetor 2017|title=Courtney B. Vance Joins Julia Roberts & Lucas Hedges In 'Ben Is Back'|url=https://deadline.com/2017/12/courtney-b-vance-julia-roberts-lucas-hedges-ben-is-back-1202220583/|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> Xhirimet u bënë në Yonkers, New City, Sloatsburg, Larchmont, Mamaroneck, Garnerville dhe Haverstraw, New York. == Publikimi == Në korrik 2018, LD Entertainment, Roadside Attractions dhe Lionsgate fituan të drejtat e shpërndarjes së filmit, të cilin e publikuan më 7 dhjetor 2018.<ref>{{Cite web|last=Ramos|first=Dino-Day|date=9 korrik 2018|title=Julia Roberts Drama 'Ben Is Back' Acquired By LD Entertainment, Lionsgate & Roadside|url=https://deadline.com/2018/07/julia-roberts-lucas-hedges-ben-is-back-ld-entertainment-lionsgate-roadside-1202422903/|access-date=9 korrik 2018|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> Filmi pati premierën botërore në Festivalin Ndërkombëtar të Filmit të Torontos më 8 shtator 2018.<ref>{{Cite web|last=Vlessing|first=Etan|date=24 korrik 2018|title=Toronto: Timothee Chalamet Starrer 'Beautiful Boy,' Dan Fogelman's 'Life Itself' Among Festival Lineup|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/tiff-2018-lineup-beautiful-boy-life-more-1129445|access-date=24 korrik 2018|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> == Referime == 4ws79gsc5fe7vptlsl5eye4dbcmmg1k Dyshimi i arsyeshëm 0 404138 3022867 3010913 2026-08-06T05:42:32Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022867 wikitext text/x-wiki '''Dyshimi i arsyeshëm''' ose '''dyshimi i artikulueshëm i arsyeshëm''' është një standard ligjor prove që mund të kërkohet në shumë juridiksione, veçanërisht në vendet me të drejtë zakonore. Në ligjin e Shteteve të Bashkuara, konsiderohet më pak se shkak i mundshëm, standardi ligjor për arrestimet dhe urdhër-arrestet, por më shumë sesa një "dyshim i pazhvilluar dhe i papjesëzuar ose 'ndjenjë'"; duhet të bazohet në "fakte specifike dhe të artikulueshme", "të marra së bashku me përfundime racionale nga ato fakte", dhe dyshimi duhet të shoqërohet me individin specifik.<ref>{{Cite web|last=Wallentine|first=Ken|date=2026-06-08|title=Reasonable suspicion: No divide-and-conquer allowed|url=https://www.police1.com/legal/reasonable-suspicion-no-divide-and-conquer-allowed|access-date=2026-07-19|website=Police1|language=en-US}}</ref> Nëse agjentët e zbatimit të ligjit kanë gjithashtu dyshim të arsyeshëm se një person i ndaluar është i armatosur dhe i rrezikshëm, ata mund ta "kontrollojnë" personin për armë, por jo për kontrabandë si droga. Megjithatë, praktika dhe ligjshmëria e veprimeve të tilla ndryshojnë shumë në juridiksione. Nëse agjenti zhvillon shkak të mundshëm gjatë një kontrolli armësh (për shembull, duke prekur diçka që mund të jetë një armë ose kontrabandë), ata mund të kryejnë një kontroll të plotë. Dyshimi i arsyeshëm vlerësohet duke përdorur standardin "person i arsyeshëm" ose "zyrtar i arsyeshëm", në të cilin personi i lartpërmendur në të njëjtat rrethana mund të dyshojë në mënyrë të arsyeshme se një person ka qenë, është ose është gati të përfshihet në aktivitet kriminal; kjo varet nga tërësia e rrethanave dhe mund të rezultojë nga një kombinim i fakteve të veçanta, edhe nëse secila është individualisht e padëmshme. == Shiko edhe == * [[Bastisja policore]] == Referime == [[Kategoria:Kërkime dhe sekuestrime]] [[Kategoria:Dyshim]] 68bqdbbiy90a5cwpexmhmws5b24l1k1 Djallëzia 0 404140 3022868 3010923 2026-08-06T05:42:42Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#bosh|parametra bosh]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022868 wikitext text/x-wiki '''Djallëzia'''<ref>{{Cite web|url=https://fjalorthi.com/Djall%C3%ABzi|language=sq}}</ref> është një tipar sjelljeje që përshkruan prirjen për të vepruar me [[E keqja|ligësi]], hile, [[Keqdashja (ligj)|keqdashje]] ose [[Mashtrimi|mashtrim]] ndaj të tjerëve. Termi rrjedh nga fjala "[[Djalli|djall]]" dhe përdoret për të përshkruar sjellje që konsiderohen moralisht të papranueshme ose të dëmshme. Në përdorimin e përditshëm, fjala mund të përdoret edhe në mënyrë figurative për të përshkruar [[Mençuria|zgjuarsi]] të tepruar ose sjellje shumë të holla manipuluese. Në aspektin psikologjik, djallëzia lidhet me qëllimin për të dëmtuar, mashtruar ose përfituar në kurriz të të tjerëve. Ajo mund të shfaqet përmes gënjeshtrave, manipulimit, tradhtisë ose veprimeve të planifikuara për të shkaktuar humbje ose vuajtje. Ndryshe nga zgjuarsia apo dinakëria, djallëzia zakonisht përmban një element të qartë keqdashjeje. Në kulturë, letërsi dhe art, djallëzia është një karakteristikë e zakonshme e personazheve antagonistë. Në përralla, romane dhe filma, personazhet djallëzorë përdorin mashtrime, intriga dhe manipulime për të arritur synimet e tyre. Këto figura shpesh shërbejnë si kundërpeshë ndaj personazheve që përfaqësojnë drejtësinë, ndershmërinë dhe virtytin. Në etikë dhe filozofi, djallëzia konsiderohet një cilësi negative sepse bie ndesh me parimet e besimit, drejtësisë dhe respektit për të tjerët. Shoqëritë dhe sistemet ligjore synojnë të kufizojnë sjelljet që burojnë nga djallëzia, duke promovuar ndershmërinë, përgjegjësinë dhe bashkëpunimin si vlera themelore të jetës shoqërore. == Shiko edhe == * [[Djalli]] * [[Manipulimi]] == Referime == [[Kategoria:Manipulim psikologjik]] [[Kategoria:Psikologji]] [[Kategoria:Sjellje njerëzore]] qodg2iue916anif4gddhl02632c257g Mëria (emocion) 0 404149 3022869 3010937 2026-08-06T05:42:52Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#bosh|parametra bosh]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022869 wikitext text/x-wiki '''Mëria'''<ref>{{Cite web|url=https://fjalorthi.com/M%C3%ABri|language=sq}}</ref> është një ndjenjë negative që karakterizohet nga [[pakënaqësia]], [[zilia]] ose [[armiqësia]] ndaj një personi tjetër për shkak të suksesit, pozitës, pasurisë, aftësive ose përparësive që ai zotëron. Në gjuhën shqipe, termi përdoret për të përshkruar një gjendje emocionale të vazhdueshme, e cila mund të ndikojë në mënyrën se si një individ mendon, gjykon dhe vepron ndaj të tjerëve. Mëria konsiderohet si një nga emocionet që mund të dëmtojë marrëdhëniet ndërpersonale dhe mirëqenien psikologjike. == Në psikologji == Mëria lidhet me krahasimin social dhe ndjenjën e mungesës ose padrejtësisë. Ajo mund të lindë kur një individ e percepton suksesin ose lumturinë e dikujt tjetër si kërcënim për vetëvlerësimin e tij. Në raste të caktuara, mëria mund të shërbejë si motivim për përmirësim personal, por kur bëhet e vazhdueshme, ajo mund të çojë në armiqësi, konflikte dhe sjellje destruktive. == Në kulturën popullore == Poashtu në letërsi dhe tradita, mëria është trajtuar shpesh si një tipar që sjell pasoja të padëshiruara për individin dhe shoqërinë. Shumë përralla, fabula dhe vepra letrare paraqesin personazhe që veprojnë të shtyrë nga mëria, duke shkaktuar konflikte ose padrejtësi. Këto rrëfime përdoren shpesh për të theksuar rëndësinë e bujarisë, faljes dhe vlerësimit të arritjeve të të tjerëve. == Në etikë dhe filozofi == Mëria konsiderohet një ves moral që pengon zhvillimin e marrëdhënieve të shëndetshme dhe bashkëpunimin shoqëror. Tejkalimi i saj lidhet me kultivimin e empatisë, mirënjohjes dhe respektit për suksesin e të tjerëve. Në shumë tradita fetare dhe filozofike, mëria përmendet si një ndjenjë që duhet kontrolluar për të ruajtur harmoninë personale dhe shoqërore. == Shiko edhe == * [[Zilia]] * [[Pakënaqësia]] * [[Xhelozia]] == Referime == [[Kategoria:Emocion]] 4zkg2wlw1l6r3wvqaywtwobr4im70sk Pareidolia 0 404153 3022870 3011010 2026-08-06T05:43:02Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022870 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Felsengesicht von Dwejra (Gozo, Malta).jpg|parapamje|Një shembull i pareidolisë në Shkëmbinjtë e Dwejra në Gozo, Maltë, e cila duket si një fytyrë.]] '''Pareidolia''' (/ˌpærəˈdoʊliə/) është tendenca e [[Perceptimi|perceptimit]] për të imponuar një [[Interpretimi|interpretim]] kuptimplotë mbi një stimul të mjegullt, zakonisht vizual, në mënyrë që dikush të zbulojë një objekt, model ose kuptim aty ku nuk ka. Pareidolia është një lloj specifik, por i zakonshëm i [[Apofenia|apofenisë]] (tendenca për të perceptuar lidhje kuptimplote midis gjërave ose ideve të palidhura). Shembuj të zakonshëm përfshijnë imazhe të perceptuara të kafshëve, fytyrave ose objekteve në formacionet e reve; shikimin e fytyrave në objekte të pajetë; ose pareidolia hënore si [[Njeriu në Hënë]] ose [[Lepuri i Hënës]]. Koncepti i pareidolia mund të zgjerohet për të përfshirë mesazhe të fshehura në muzikën e regjistruar të luajtur në të kundërt ose me shpejtësi më të larta ose më të ulëta se normale, dhe dëgjimin e zërave (kryesisht të paqarta) ose muzikën në zhurmë të rastësishme, siç është ajo e prodhuar nga kondicionerët ose nga ventilatorët.<ref>{{Cite web|title=Apophenia, Audio Pareidolia and Musical Ear Syndrome|url=https://hearinglosshelp.com/blog/apophenia-audio-pareidolia-and-musical-ear-syndrome/#:~:text=Musical%20Ear%20Syndrome%20is%20a,like%20music,%20singing%20or%20voices.&text=The%20fan%20is%20not%20producing,is%20just%20producing%20fan%20noise.|access-date=2026-07-19|website=hearinglosshelp.com}}</ref> Pareidolia e fytyrës është demonstruar edhe tek makakët rezus.<ref>{{Cite journal|last=Taubert|first=Jessica|last2=Wardle|first2=Susan G.|last3=Flessert|first3=Molly|last4=Leopold|first4=David A.|last5=Ungerleider|first5=Leslie G.|date=2017-08-21|title=Face Pareidolia in the Rhesus Monkey|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5584612/|journal=Current biology: CB|volume=27|issue=16|pages=2505–2509.e2|doi=10.1016/j.cub.2017.06.075|issn=1879-0445|pmc=5584612|pmid=28803877}}</ref> [[Skeda:Basalt-Face.JPG|parapamje|Një kristal pirokseni në një copë bazalti që i ngjan një fytyre njerëzore, e kthyer nga e majta.]] == Shpjegime == Pareidolia mund të bëjë që njerëzit të interpretojnë imazhe të rastësishme, ose modele të dritës dhe hijes, si fytyra. Një studim i magnetoencefalografisë në vitin 2009 zbuloi se objektet e perceptuara si fytyra shkaktojnë një aktivizim të hershëm (165 ms) të zonës së fytyrës në formë fusiforme në një kohë dhe vendndodhje të ngjashme me atë të shkaktuar nga fytyrat, ndërsa objektet e tjera të zakonshme nuk shkaktojnë një aktivizim të tillë. Ky aktivizim është i ngjashëm me një kohë pak më të shpejtë (130 ms) që shihet për imazhet e fytyrave reale. Autorët sugjerojnë që perceptimi i fytyrës i shkaktuar nga objektet e ngjashme me fytyrën është një proces relativisht i hershëm dhe jo një fenomen i vonë i riinterpretimit kognitiv.<ref>{{Cite journal|last=Hadjikhani|first=Nouchine|last2=Kveraga|first2=Kestutis|last3=Naik|first3=Paulami|last4=Ahlfors|first4=Seppo P.|date=2009-03-04|title=Early (M170) activation of face-specific cortex by face-like objects|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2713437/|journal=Neuroreport|volume=20|issue=4|pages=403–407|doi=10.1097/WNR.0b013e328325a8e1|issn=1473-558X|pmc=2713437|pmid=19218867}}</ref> Një studim i imazherisë me rezonancë magnetike funksionale (fMRI) në vitin 2011 tregoi në mënyrë të ngjashme se paraqitja e përsëritur e formave të reja vizuale që u interpretuan si kuptimplote çoi në uljen e përgjigjeve fMRI për objektet reale. Këto rezultate tregojnë se interpretimi i stimujve të paqartë varet nga procese të ngjashme me ato të shkaktuara nga objektet e njohura. U zbulua se pareidolia ndikon në funksionin e trurit dhe valët e trurit. Në një studim të vitit 2022, të dhënat e EEG-së tregojnë se përgjigjet në korteksin frontal dhe okcipitotemporal fillojnë para se të njihen fytyrat dhe më vonë, kur ato nuk njihen. Duke shfaqur këto valë proaktive të trurit, shkencëtarët mund të kenë një bazë për të dhëna në vend që të mbështeten në pamjet e vetë-raportuara. Këto studime ndihmojnë në shpjegimin pse njerëzit në përgjithësi identifikojnë disa vija dhe një rreth si një "fytyrë" kaq shpejt dhe pa hezitim. Proceset njohëse aktivizohen nga objekti "i ngjashëm me fytyrën" i cili e njofton vëzhguesin si për gjendjen emocionale ashtu edhe për identitetin e subjektit, edhe para se mendja e vetëdijshme të fillojë të përpunojë ose edhe të marrë informacionin. Një "fytyrë në formë figure shkopi", pavarësisht thjeshtësisë së saj, mund të përcjellë informacion mbi gjendjen shpirtërore dhe të vizatohet për të treguar emocione të tilla si lumturia ose zemërimi. Kjo aftësi e fuqishme dhe delikate hipotetizohet të jetë rezultat i përzgjedhjes natyrore që favorizon njerëzit më të aftë të identifikojnë shpejt gjendjen mendore, për shembull, të kërcënimit të njerëzve, duke i dhënë kështu individit një mundësi për t'u larguar ose për të sulmuar paraprakisht. Kjo aftësi, megjithëse shumë e specializuar për përpunimin dhe njohjen e emocioneve njerëzore, funksionon gjithashtu për të përcaktuar sjelljen e jetës së egër.<ref>{{Cite web|title=Dog Tips - Emotions in Canines and Humans|url=http://www.paw-rescue.org/PAW/PETTIPS/DogTip_EmotionsInCaninesAndHumans.php|access-date=2026-07-19|website=www.paw-rescue.org|archive-date=17 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117042830/http://www.paw-rescue.org/PAW/PETTIPS/DogTip_EmotionsInCaninesAndHumans.php|url-status=dead}}</ref> == Shiko edhe == *[[Perceptimi]] *[[Interpretimi gjuhësor]] == Referime == [[Kategoria:Pareidolia]] [[Kategoria:Iluzione optike]] [[Kategoria:Përceptim vizual]] mj4vr8vxk4qi6tjk0ls14krhdqujato Pau Cubarsí 0 404172 3022871 3013545 2026-08-06T05:43:12Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#thonjëza|thonjëza te referimet]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022871 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pau Cubarsí | image = Pau Cubarsi France v Spain 7.24.26-115.jpg | caption = Cubarsí me [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjën]] në 2026 | full_name = Pau Cubarsí Paredes | birth_date = {{Birth date and age|22|1|2007|df=y}} | birth_place = [[Beskano]], Spanjë | height = 1.83 m<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/129400/pau-cubarsi|title=Pau Cubarsí|publisher=FC Barcelona|language=en|access-date=12 tetor 2024}}</ref> | position = [[Mbrojtësi (futboll)|Qëndër-mbrojtës]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 5 | youthyears1 = 2014–2018 | youthclubs1 = [[Girona FC|Girona]] | youthyears2 = 2018–2024 | youthclubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | years1 = 2023–2024 | clubs1 = [[FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]] | caps1 = 9 | goals1 = 0 | years2 = 2024– | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 85 | goals2 = 1 | nationalyears1 = 2021–2022 | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle nën-15 e futbollit|Spanja U15]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2022 | nationalteam2 = [[Kombëtarja spanjolle nën-16 e futbollit|Spanja U16]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2022–2023 | nationalteam3 = [[Kombëtarja spanjolle nën-17 e futbollit|Spanja U17]] | nationalcaps3 = 18 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2024– | nationalteam4 = [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja U21]] | nationalcaps4 = 2 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2024– | nationalteam5 = [[Kombëtarja spanjolle nën-23 e futbollit|Spanja U23]] | nationalcaps5 = 5 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2024– | nationalteam6 = [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] | nationalcaps6 = 20 | nationalgoals6 = 0 | club-update = 21:07, 13 maj 2026 (UTC) | nationalteam-update = 22:05, 19 korrik 2026 (UTC) }} '''Pau Cubarsí Paredes''' (lindur më 22 janar 2007) është një [[futbolli]]st profesionist spanjoll i cili luan si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]] për klubin spanjoll [[FC Barcelona|Barcelona]] dhe [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|kombëtaren spanjolle]]. Ai konsiderohet si një nga mbrojtësit dhe lojtarët më të talentuar në botë. ==Jeta e hershme== Pau Cubarsí Paredes lindi më 22 janar 2007 në qytezën [[Bescanó|Beskano]] të [[Girona|Gironës]] nga prindërit Gloria Paredes dhe Robert Cubarsí.<ref>{{cite web|url=https://editorial.uefa.com/resources/0281-181f3f367e52-eecde858d401-1000/bookinglist_u17_ft_before_sf_wc_play-off.pdf|title=European Under-17 Championship 2023 Booking List before Semi-finals|date=28 maj 2023|page=2|author=UEFA|language=en}}</ref> Ai ka një motër më të madhe, Irene, e cila punon si fizioterapiste.<ref>{{Cite web|author=Saransh Chauhan|date=26 tetor 2024|title=Introducing Pau Cubarsi's Family- All About Barcelona Star's Parents, Girlfriend, Sister & More|url=https://www.essentiallysports.com/soccer-football-news-introducing-pau-cubarsi-family-all-about-barcelona-stars-parents-girlfriend-sister-more/|access-date=4 korrik 2025|website=EssentiallySports|language=en|archive-date=27 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250427113828/https://www.essentiallysports.com/soccer-football-news-introducing-pau-cubarsi-family-all-about-barcelona-stars-parents-girlfriend-sister-more/|url-status=dead}}</ref> Cubarsí u bë pjesë e akademisë [[La Masia]] në vitin 2018, e cila ishte një orë e gjysëm larg nga shtëpia e tij.<ref>{{Cite news|author=Laia Cervelló Herrero|date=9 maj 2024|title=Pau Cubarsi's Barcelona story and the tiny Catalan village that shaped him|url=https://www.nytimes.com/athletic/5726282/2024/09/05/pau-cubarsi-barcelona-la-liga-la-masia/|access-date=4 korrik 2025|publisher=The New York Times|language=en|issn=0362-4331}}</ref> Gjuha e tij e parë është ajo katalane. Gjatë kohës që po luante me Spanjën në Lojërat Olimpike Verore 2024, Cubarsí deklaroi se ai nuk merrte pjesë në intervista pasi nuk e fliste rrjedhshëm [[Gjuha spanjolle|gjuhën spanjolle]], kjo pasi ai kishte shpenzuar gjithë jetën e tij në rajonin e [[Katalunja|Katalunjës]].<ref>{{Cite web|date=26 korrik 2024|title=Pau Cubarsí reconoce tener problemas para hablar en castellano: "He hablado toda la vida en catalán"|url=https://www.lavanguardia.com/cribeo/viral/20240726/9830973/pau-cubarsi-reconoce-problemas-hablar-castellano-hablado-vida-catalan-mmn.html|access-date=27 korrik 2024|website=La Vanguardia|language=es}}</ref> ==Karriera me klube== Cubarsí e nisi karrierën e tij si futbollist me [[Girona FC|Gironën]] në vitin 2014 kurse katër vite më pas u bë pjesë e akademisë së Barcelonës, La Masia.<ref name="md">{{cite news|url=https://www.mundodeportivo.com/futbol/fc-barcelona/20221101/1001889656/pau-cubarsi-15-anos-tercer-debutante-mas-joven-barca-uefa-yout-league.html|title=Pau Cubarsí, 15 años, tercer debutante más joven del Barça en la UEFA Youth League|author=Javier Gascón|date=1 nëntor 2022|access-date=25 gusht 2023|publisher=Mundo Deportivo|language=es}}</ref> Në nëntor 2022, ai u bë lojtari i tretë më i ri i klubit që debutonte në [[UEFA Liga e të Rinjëve|UEFA Ligën e të Rinjëve]], mbrapa [[Lamine Yamal]] dhe [[Ilaix Moriba|Ilaix Moribës]], duke luajtur si titullar në barazimin 1–1 kundër [[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]].<ref name="md"/> Në prill 2023, Cubarsí u stërvit me ekipin e parë të Barcelonës të drejtuar nga [[Xavi]].<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pau-cubarsi-quien-es-86251194|title=¿Quién es Pau Cubarsí?|date=20 prill 2023|access-date=25 gusht 2023|website=sport.es|language=es}}</ref> Disa muaj më pas, më 8 korrik, ai firmosi kontratën e parë si profesionist.<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pau-cubarsi-firma-continuidad-barcelona-juvenil-89646238|title=Pau Cubarsí firma su continuidad en el Juvenil del FC Barcelona|date=8 korrik 2023|access-date=25 gusht 2023|website=sport.es|language=es}}</ref> Pas kësaj, ai u përfshi në ekipin e parë për fazën përgatitore para nisjes së sezonit të ri.<ref>{{cite news|url=https://www.lavanguardia.com/deportes/fc-barcelona/20230710/9100517/asi-transcurrio-primer-entrenamiento-barca-xavi-23-24.html|title=Así transcurrió el primer entrenamiento del Barça de Xavi 23-24|author=Anaïs Martí|date=10 korrik 2023|access-date=25 gusht 2023|publisher=La Vanguardia|language=es}}</ref> Më 18 janar 2024, Cubarsí bëri debutimin e tij me ekipin e parë të Barcelonës kundër [[Unionistas de Salamanca CF|Unionistas de Salamanca]] në [[Copa del Rey|Kupën e Mbretit]], duke hyrë si zëvendësues në minutën e 46të.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/3861192/unionistas-de-salamanca-1-3-fc-barcelona-one-step-closer|title=Unionistas de Salamanca 1–3 FC Barcelona: One step closer|publisher=FC Barcelona|language=en|date=18 janar 2024}}</ref> Ndeshja e tij e parë si titullar erdhi kundër [[Real Betis]] në [[La Liga]], një ditë para ditëlindjes së tij të 17të.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/3864060/record-breaking-xi-against-betis|title=Record breaking XI against Betis|publisher=FC Barcelona|language=en|date=21 janar 2024}}</ref> Dy muaj më pas, më 12 mars, Cubarsí u shpall lojtari i ndeshjes në debutimin e tij në [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligën e Kampionëve]] kundër [[S.S.C. Napoli|Napolit]] në ndeshjen e dytë të raundit të 16-tave, të cilën Barcelona e fitoi 3–1. Ai u bë lojtari më i ri që debuton në fazën me eliminim direkt të kompeticionit në moshën 17 vjeç e 50 ditë, duke thyer rekordin e austriakut [[David Alaba]].<ref name=":7">{{Cite web|url=https://www.goal.com/en/lists/barcelona-pau-cubarsi-club-champions-league-record-20-years-man-of-the-match-napoli/blt70b32f8b2a8d7384#cs19ae1dd447457ea2|title=Barcelona teenage sensation Pau Cubarsi breaks club Champions League record in place for 20 years with man-of-the-match display in European debut against Napoli|publisher=Goal.com|language=en|date=13 mars 2024}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=FC Barcelona made a New Monster out of Pau Cubarsi|url=https://www.soccersat.com/news/FC-Barcelona-made-New-Monster-out-of-PAU-CUBARSI|website=Soccersat|language=en|access-date=26 mars 2024|archive-date=19 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119021410/https://soccersat.com/news/FC-Barcelona-made-New-Monster-out-of-PAU-CUBARSI|url-status=dead}}</ref> Ai gjithashtu luajti si titullar edhe në çerek-finalen e parë më 10 prill, duke u bërë, në moshën 17 vjeç e 79 ditë, lojtari më i ri që luan si titullar, duke thyer rekordin e [[Georgi Shchennikov]].<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/3959898/pau-cubarsi-a-record-breaking-centre-half/amp|title=Pau Cubarsí, a record breaking centre half|publisher=FC Barcelona|language=en|date=10 prill 2024}}</ref> Më 9 maj, klubi njoftoi rinovimin e kontratës me lojtarin deri në qershor 2029 me një klauzolë lirimi prej 500 milion €.<ref>{{Cite web|title=Agreement to extend Pau Cubarsí contract to 2027|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4001116/agreement-to-extend-pau-cubarsi-contract-to-2027/featured|publisher=FC Barcelona|language=en|date=9 maj 2024}}</ref><ref>{{Cite news|author1=Millar Colin|author2=Pol Ballús|title=Barcelona's Cubarsi signs contract extension through to 2027|url=https://www.nytimes.com/athletic/5481844/2024/05/09/pau-cubarsi-barcelona-contract-new/|publisher=The Athletic|language=en|access-date=9 maj 2024}}</ref> Më 25 shkurt 2025, Cubarsí shënoi golin e parë me klubin në barazimin 4–4 kundër [[Atlético Madrid]] në gjysëm-finalen e Kupës së Mbretit.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4223961/pau-cubarsi-scores-first-blaugrana-goal|title=Pau Cubarsí scores first blaugrana goal|publisher=FC Barcelona|language=en|date=25 shkurt 2025}}</ref> Ai e mbylli sezonin 2024–25 me 56 ndeshje në të gjitha kompeticionet, duke fituar La Ligën dhe Kupën e Mbretit për herë të parë.<ref>{{cite news|title=Hansi Flick's Barça: League champions|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4265368/hansi-flicks-barca-league-champions|access-date=15 maj 2025|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref><ref>{{cite news|date=26 prill 2025|title=FC Barcelona crowned Cup Kings in classic encounter|url=https://rfef.es/en/noticias/match-report-fc-barcelona-crowned-cup-kings-in-classic-encounter|access-date=26 prill 2025|publisher=Federata Mbretërore Spanjolle e Futbollit|language=en}}</ref> Më 16 dhjetor, Cubarsí luajti ndeshjen e tij të 100të me klubin, duke u bërë lojtari i dytë më i ri në historinë e klubit që e arrin këtë gjë, mbrapa Lamine Yamal.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4420729/100-fc-barcelona-appearances-for-pau-cubarsi|title=100 FC Barcelona appearances for Pau Cubarsí|publisher=FC Barcelona|language=en|date=16 dhjetor 2025}}</ref> Në ndeshjen e parë çerek-finale të Ligës së Kampionëve 2025–26, Cubarsí mori kartonin e kuq të parë në karrierë pas një ndërhyrje të gabuar ndaj sulmuesit kundërshtar [[Julián Álvarez]]; gjyqtari fillimisht kishte akorduar karton të verdhë, por pas rishikimit nga sistemi VAR vendimi u kthye në karton të kuq; Barcelona u mposht me rezultatin 2–0.<ref>{{cite web|author=Khaled Mahmoud|title=A brutal two minutes for Barcelona! Pau Cubarsi sent off as VAR intervenes to overturn yellow card before Julian Alvarez strikes for Atletico Madrid|url=https://www.goal.com/en/lists/pau-cubarsi-red-julian-alvarez-goal-atletico-madrid-rock-barcelona-in-cl-thriller/blt24bb57889d41b667|publisher=Goal.com|language=en|date=8 prill 2026}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Cubarsí ka luajtur me të gjitha ekipet e moshave të Spanjës, duke nisur me [[Kombëtarja spanjolle nën-15 e futbollit|ekipin nën-15]] në vitin 2021. Në mars 2024, ai u thirr në [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|ekipin e parë]] nga trajneri [[Luis de la Fuente]], duke debutuar në humbjen 1–0 në miqësoren kundër [[Kombëtarja kolumbiane e futbollit|Kolumbisë]].<ref>{{cite news|url=https://www.marca.com/futbol/barcelona/2024/03/15/65f4291822601dc23a8b45c9.html|title=Pau Cubarsí vive en una nube: 17 años, puede hacer historia en la selección, titular con el Barça, MVP en Champions...|newspaper=Marca|language=es|date=15 mars 2024}}</ref> Ai hyri si zëvëndësues në minutën e 83të në vënd të [[Aymeric Laporte]]s, duke u bërë, në moshën 17 vjeç, 1 muaj e 28 ditë, mbrojtësi më i ri që debuton me Spanjën; ai theu rekordin e [[Sergio Ramos]] të vendosur në vitin 2005.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en/lists/barcelona-pau-cubarsi-reacts-spain-youngest-ever-defender-defeat-colombia/bltbd9cc91411fbc73e#csd72043ee7faecd23|title=Barcelona starlet Pau Cubarsi reacts to becoming Spain's youngest-ever defender in defeat to Colombia|publisher=Goal.com|language=en|date=23 mars 2024}}</ref> Më 27 maj, ai u përfshi në listen paraprake me 29 lojtarë të Spanjës për [[UEFA Euro 2024]], por disa ditë më pas nuk u përfshi në listën përfundimtare.<ref>{{cite news|date=27 maj 2024|title=Euro 2024 provisional squad|url=https://rfef.es/en/noticias/euro-2024-provisional-squad|publisher=Federata Mbretërore Spanjolle e Futbollit|language=en|access-date=30 maj 2024}}</ref><ref>{{cite news|date=7 qershor 2024|title=Official {{!}} Final Spain squad for the Euro 2024 finals|url=https://rfef.es/en/noticias/final-spain-squad-for-the-euro-2024-finals|publisher=Federata Mbretërore Spanjolle e Futbollit|language=en|access-date=7 qershor 2024}}</ref> Në korrik 2024, Cubarsí u thirr në ekipin nën-23 për Lojërat Olimpike Verore në [[Paris]].<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/5592546/2024/06/26/spain-soccer-olympics-squad/|title=Spain name men’s football squad for Paris Olympics: Barcelona’s Pau Cubarsi, Fermin Lopez included|website=The Athletic|publisher=The New York Times|language=en|date=26 qershor 2024}}</ref> Ai ishte titullar i rregullt në formacion dhe ndihmoi ekipin të fitonte medaljen e arit.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4079356/fermin-eric-and-cubarsi-win-gold|title=Fermín, Eric and Cubarsí win gold|publisher=FC Barcelona|language=en|date=9 gusht 2024}}</ref> Dy vite më vonë, Cubarsí u përfshi në listën me 26 lojtarë që do të merrnin pjesë në [[Kampionati Botëror i Futbollit|FIFA Kupën e Botës 2026]].<ref>{{cite web|url=https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial|title=Los 26 que buscarán volver a reinar en el Mundial|publisher=Federata Mbretërore Spanjolle e Futbollit|date=25 maj 2026|access-date=25 maj 2026|language=es|url-status=live|archive-date=25 maj 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152452/https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial}}</ref> Ai u aktivizua si titullar në të teta ndeshjet e ekipit, duke luajtur në çdo minutë, me Spanjën që fitoi finalen e madhe kundër [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] me rezultatin 1–0 në kohën shtesë. Ai u bë lojtari i katërt më i ri që luan në një finale të Kupës së Botës, pas [[Pelé]]s, [[Giuseppe Bergomi]]t dhe shokut të ekipit Lamine Yamal.<ref>{{cite web|author=Harry Carr|url=https://theanalyst.com/articles/spain-vs-argentina-stats-2026-world-cup-final|title=Spain 1-0 Argentina Stats (aet): Torres Decides World Cup Final as Fernández Sees Red and Messi Falls Short|publisher=Opta Analyst|language=en|date=19 korrik 2026}}</ref> Ai gjithashtu u shpall lojtari më i mirë i ri i turneut.<ref name="Lojtari i ri">{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cgk4ymn3n72t?post=asset%3A965dfc91-e672-44d0-ac91-69c125d3fed1#post|title=Cubarsi wins Young Player|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=19 korrik 2026|date=19 korrik 2026}}</ref> ==Profili i lojtarit== Cubarsí është një qëndër-mbrojtës i shpejtë, këmbë-majtë, fizikisht i fuqishëm dhe i saktë në duelet ajërore.<ref>{{Cite web|url=https://gianlucadimarzio.com/it/cubarsi-pau-barcellona-storia-chi-e|title=Dalla falegnameria al Barcellona: Cubarsí, il nuovo talento lanciato da Xavi|website=gianlucadimarzio.com|language=it|access-date=12 mars 2024}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://corrieredellosport.it/news/calcio/talent-scout/2024/03/23-124529148/pau_cubarsi_nel_segno_di_pique_e_puyol|title=Pau Cubarsí nel segno di Piqué e Puyol|publisher=Corriere dello Sport|language=it|date=22 mars 2024|access-date=26 mars 2024}}</ref> Ai konsiderohet si një nga produktet më të suksesshme të La Masias, duke u krahasuar me ish mbrojtësin [[Gerard Piqué]].<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/liste/pau-cubarsi-il-prossimo-grande-centrale-del-barcellona-pronto-a-raccogliere-l-eredita-di-pique|title=Pau Cubarsi, il prossimo grande centrale del Barcellona pronto a raccogliere l'eredità di Piqué|publisher=Goal.com|language=it|date=8 mars 2024|access-date=4 maj 2024}}</ref> Në korrik 2025, ''[[Sports Illustrated]]'' dhe [[ESPN]] e renditën Cubarsín respektivisht si qëndër-mbrojtësin e 9të dhe të 6të më të mirë në botë.<ref>{{cite web|date=9 korrik 2025|title=The 25 Best Centre Backs in World Soccer—Ranked|url=https://www.si.com/soccer/the-best-centre-backs-in-world-soccer-ranked|access-date=10 gusht 2025|publisher=Sports Illustrated|language=en}}</ref><ref>{{cite web|date=4 qershor 2025|title=2025 FC 100: Van Dijk among best center backs in men's soccer|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45165487/2025-fc-100-virgil-van-dijk-best-center-backs-mens-soccer|access-date=10 gusht 2025|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|13 maj 2026}} {| class="wikitable" Style="text-align: center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|[[Copa del Rey|Kupa e Mbretit]] !colspan="2"|[[UEFA|Evropa]] !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |[[FC Barcelona Atlètic|Barcelona Atlètic]] |[[2023–24 Primera Federación|2023–24]] |[[Primera Federación]] |9||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||9||0 |- |rowspan="4"|[[FC Barcelona|Barcelona]] |[[2023–24 FC Barcelona season|2023–24]] |[[La Liga]] |19||0||2||0||3{{efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligën e Kampionëve]]|name=UCL}}||0||0||0||24||0 |- |[[2024–25 FC Barcelona season|2024–25]] |La Liga |35||0||6||1||13{{efn|name=UCL}}||0||2{{efn|name=SDE|Të gjitha ndeshjet në [[Supercopa de España|Superkupën e Spanjës]]}}||0||56||1 |- |[[2025–26 FC Barcelona season|2025–26]] |La Liga |31||1||5||0||10{{efn|name=UCL}}||0||2{{efn|name=SDE}}||0||48||1 |- !colspan="2"|Gjithsej !85!!1!!13!!1!!26!!0!!4!!0!!128!!2 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !94!!1!!13!!1!!26!!0!!4!!0!!137!!2 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== {{Updated|19 korrik 2026}}<ref name="NFT">{{cite web|url=https://www.national-football-teams.com/player/94395/Pau_Cubarsi.html|title=Pau Cubarsí|publisher=National Football Teams|language=en|author=Benjamin Strack-Zimmermann|access-date=29 tetor 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="3"|[[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] |2024||5||0 |- |2025||5||0 |- |2026||10||0 |- !colspan="2"|Gjithsej!!20!!0 |} ==Trofe== ;Barcelona<ref name="Cubarsi">{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/pau-cubarsi/profil/spieler/962110|title=Pau Cubarsí|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=20 korrik 2026}}</ref> *[[La Liga]]: [[2024–25 La Liga|2024–25]], [[2025–26 La Liga|2025–26]] *[[Copa del Rey]]: [[2024–25 Copa del Rey|2024–25]] *[[Supercopa de España]]: [[2025 Supercopa de España|2025]], [[2026 Supercopa de España|2026]] ;Spanja nën-23<ref name="Cubarsi"/> * Medalja e Artë e Lojërave Olimpike Verore: 2024 ;Spanja<ref name="Cubarsi"/> *[[FIFA Kupa e Botës]]: [[Kampionati Botëror i Futbollit|2026]] *[[UEFA Liga e Kombeve]]: finalist [[UEFA Liga e Kombeve 2024–25|2024–25]] ;Çmime personale *[[Lojtari nën-23 i Muajit në La Liga]]: mars 2024,<ref>{{cite news|title=Pau Cubarsi named LALIGA EA SPORTS Under-23 Player of the Month for March|url=https://www.laliga.com/en-GB/news/pau-cubarsi-named-laliga-ea-sports-under-23-player-of-the-month-for-march|publisher=La Liga|language=en|date=27 mars 2024|access-date=3 prill 2024}}</ref> prill 2026<ref>{{cite news|title=Rashford and Cubarsí win La Liga awards for April|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4492668/rashford-and-cubarsi-win-la-liga-awards-for-april|publisher=FC Barcelona|language=en|date=24 prill 2026|access-date=24 prill 2026}}</ref> *Ekipi më i mirë nën-20 në Evropë nga IFFHS: 2024<ref>{{cite web|title=IFFHS MEN'S YOUTH (U20) CONTINENTAL TEAMS 2024 - UEFA|url=https://iffhs.com/posts/4161|date=1 shkurt 2025|publisher=IFFHS|language=en|access-date=20 korrik 2026|archive-date=12 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250412094734/https://iffhs.com/posts/4161|url-status=dead}}</ref> *Ekipi më i mirë nën-20 në botë nga IFFHS: 2024<ref>{{cite web|title=IFFHS MEN'S YOUTH (U20) WORLD TEAM 2024|url=https://iffhs.com/posts/4090|date=28 dhjetor 2024|publisher=IFFHS|language=en|access-date=20 korrik 2026|archive-date=12 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250412094734/https://iffhs.com/posts/4090|url-status=dead}}</ref> *[[Ekipi i Sezonit në La Liga]]: 2024–25,<ref>{{cite news|title=EA Sports FC 25 La Liga Team of the season 2024-25|url=https://www.ea.com/games/ea-sports-fc/fc-25/tots/laliga|date=24 maj 2025|access-date=24 maj 2025|publisher=La Liga|language=en}}</ref> 2025–26<ref>{{cite news|title=La Liga Team of the Season|publisher=EA Sports|language=en|url=https://www.ea.com/tr-tr/games/ea-sports-fc/fc-26/tots/laliga|access-date=8 qershor 2026}}</ref> *Lojtari më i mirë i ri në FIFA Kupën e Botës: [[Kampionati Botëror i Futbollit 2026|2026]]<ref name="Lojtari i ri"/> == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/129400/pau-cubarsi Profili] te uebfaqja zyrtare e FC Barcelonës * [https://rfef.es/es/selecciones/jugadores/pau-cubarsi Profili] te uebfaqja e Federatës Mbretërore Spanjolle të Futbollit *[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/clubs/players/250176453/ Pau Cubarsí] – Rekordi në kompeticionet e UEFA-s [[Kategoria:Lindje 2007]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë spanjollë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren spanjolle]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Barcelona B]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Barcelona]] [[Kategoria:Futbollistë në La Liga]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2026]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të FIFA Kupës së Botës]] 6es6ddo9l53ge2pwh7fr4qocdxy1xu4 Altari 0 404184 3022872 3011264 2026-08-06T05:43:22Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022872 wikitext text/x-wiki [[Skeda:RD_alter.jpg|parapamje|Altari në Katedralen Luterane të Roskilde-s nën një reredos të gdhendur]] Një '''altar''' është një tavolinë ose platformë për paraqitjen e [[Feja|ofertave fetare]], për [[Flijimi|sakrifica]] ose për qëllime të tjera [[Rituali|ritualistike]]. Altarët gjenden në faltore, [[Tempulli|tempuj]], [[kisha]] dhe vende të tjera adhurimi. Ato përdoren veçanërisht në [[Krishtërimi|Krishterim]], [[Budizmi|Budizëm]], [[Hinduizmi|Hinduizëm]] dhe [[Paganizmi modern|paganizëm modern]]. Shumë besime historike-mesjetare i përdorën gjithashtu ato, duke përfshirë fetë [[Feja romake|romake]], [[Feja e lashtë greke|greke]] dhe [[Paganizmi nordik|nordike]]. == Etimologjia == Fjala moderne [[Gjuha angleze|angleze]] ''[[wiktionary:altar#English|altar]]'' rrjedh nga fjala e anglishtes së mesme ''[[wiktionary:alter#Latin|altar]]'', nga [[Gjuha e vjetër angleze|fjala e vjetër angleze]] ''[[wiktionary:alter|alter]]'', e marrë nga [[Gjuha latine|latinishtja]] ''[[wiktionary:altare#Latin|altare]]'' ("altar"), ndoshta e lidhur me ''[[wiktionary:adolere#Etymology_2|fjalën adolere]]'' ("djegie"); pra "vend djegieje", i ndikuar nga ''[[wiktionary:altus#Latin|fjala altus]]'' ("i lartë"). Ajo zëvendësoi fjalën vendase të anglishtes së vjetër ''[[wiktionary:weofod#Old_English|wēofod]]''. == Altarët në antikitet == Në antikitet, altarët përdoreshin për të bërë [[Flijimi|flijime]] për hyjnitë; kjo mund të përfshinte si pije alkoolike ashtu edhe flijime kafshësh.<ref>{{Cite web|title=Animal Sacrifice in the Ancient Greek World – Bryn Mawr Classical Review|url=https://bmcr.brynmawr.edu/2018/2018.08.07/#:~:text=Overall,%20Animal%20Sacrifice%20in%20the,reference%20to%20its%20practical%20execution.|access-date=2025-01-03|language=en-US}}</ref> Në [[Feja romake|fenë e Romës së Lashtë]], altarët shpesh gdhendeshin me emrin e dhuruesit dhe hyjninë të cilës i ishte kushtuar altari. Një nga altarët romakë më të rëndësishëm që kanë mbijetuar është Ara Pacis, i kushtuar nga [[Augusti|Augusti Cezar]] në fillim të [[Pax Romana]] perëndeshës së paqes, Pax. == Vende të larta == Vendet e larta janë zona të ngritura në të cilat janë ngritur altarë për adhurim me besimin se, meqenëse ishin më afër qiellit sesa fushat dhe luginat, ato janë vende më të favorshme për lutje. Vendet e larta ishin të përhapura në pothuajse të gjitha kulturat e lashta si qendra të adhurimit kultik. Vendet e larta në kulturën izraelite (hebraisht: ''Bamah'', ose ''Bama'') ose kananite ishin faltore në ajër të hapur, zakonisht të ngritura në një vend të ngritur. Përpara pushtimit të [[Kanani|Kanaanit]] nga izraelitët në {{Nowrap|12th–11th century BCE,}} vendet e larta shërbenin si faltore të hyjnive të pjellorisë kananite, Baalëve (Zotërinjve) dhe Asherotëve (perëndeshave semite). Përveç një altari, ngriheshin edhe ''matzevot'' (shtylla guri që përfaqësonin praninë e hyjnores). Praktika e adhurimit në këto vende u bë e shpeshtë midis hebrenjve, megjithëse pasi u ndërtua tempulli u ndalua. Një adhurim i tillë u zhduk me vështirësi, megjithëse u denoncua herë pas here nga profetët si një fyerje ndaj Zotit. Një shembull i ngjashëm është një altar "në oborrin e shtëpisë", si të thuash. Përpara se të ekzistonte një tempull i vendosur dhe një altar i vendosur, njerëzit ndërtuan altarët e tyre. Pasi u ndërtua tempulli, përdorimi i këtyre altarëve ishte i ndaluar. Ndryshe nga rasti i vendeve të larta, adhurimi i altarit "në oborrin e shtëpisë" u zhduk shpejt. Në vitet në vijim, popullariteti i kësaj praktike ra në mënyrë drastike. == Referime == <references /> == Referime == {{Reflist|25em}} == Lexime të mëtejshme == <templatestyles src="Refbegin/styles.css" /> * {{Cite web|title=An essay on a Hindu home altar|url=http://www.pluralism.org/resources/tradition/essays/hindu3.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090110015856/http://www.pluralism.org/resources/tradition/essays/hindu3.php|archive-date=2009-01-10|access-date=2006-06-12|website=pluralism.org}} * {{Cite web|title=Taoist great ritual offerings to the all-embracing Heaven|url=http://www.eng.taoism.org.hk/religious-activities%26rituals/rituals/pg4-6-2.asp|url-status=dead <!-- presumed -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20070816034556/http://www.eng.taoism.org.hk/religious-activities%26rituals/rituals/pg4-6-2.asp|archive-date=2007-08-16|website=www.eng.taoism.org.hk|language=en}} * {{Cite web|title=How to build an altar (ofrenda) for ''Dia de los Muertos''|url=http://www.diademuertos.net/altars.html|url-status=usurped <!-- presumed -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20071030091413/http://www.diademuertos.net/altars.html|archive-date=2007-10-30|website=DiaDeMuertos.net}} * {{Cite web|title=Thor Stalli (neo-pagan altar to Thor)|url=http://home.earthlink.net/~odindis/Thorstalli.html|url-status=dead <!-- presumed -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20090112222209/http://home.earthlink.net/~odindis/Thorstalli.html|archive-date=2009-01-12|website=earthlink.net/~odindis}} [[Kategoria:Artikuj që përmbajnë tekst në latinisht]] rfvfrziuqwvyy9oqqftn54xr19pgr24 Gratë e Krushës 0 404187 3022873 3011881 2026-08-06T05:43:32Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#padukshëm|simbole të padukshme]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022873 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ '''Gratë e Krushës''' janë një grup grash nga [[Krusha e Madhe]] në [[Kosova|Kosovë]], të cilat u bënë simbol i mbijetesës dhe fuqizimit pas [[Masakra e Krushës së Madhe|Masakrës së Krushës së Madhe]] në mars të vitit 1999, ku u vranë qindra civilë dhe shumë familje mbetën pa burra gjatë [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]]. Pas luftës, ato morën rolin e kryefamiljareve dhe u organizuan në Kooperativën “Krusha”, duke ndërtuar një model të rëndësishëm të punës së përbashkët dhe pavarësisë ekonomike. Historia e tyre është bërë e njohur ndërkombëtarisht përmes mediave dhe më vonë filmit [[Zgjoi (film)|Zgjoi]], si shembull i rezistencës dhe fuqizimit të grave pas luftës.<ref name=":0">{{Cite web|title=UNDER ORDERS: War Crimes in Kosovo - 12. The Prizren--Djakovica Road|url=https://www.hrw.org/reports/2001/kosovo/undword-11B.html|access-date=2026-07-20|website=www.hrw.org}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Unsdg {{!}} Women’s story of Defiance and Perseverance: Rebuilding against all odds|url=https://unsdg.un.org/latest/stories/womens-story-defiance-and-perseverance-rebuilding-against-all-odds|access-date=2026-07-20|website=unsdg.un.org|language=en}}</ref> == Konteksti historik i Masakrës së Krushës == ''Masakra e Krushës së Madhe'', e ndodhur midis datave 25–27 mars 1999, përfaqëson një nga ngjarjet më të rënda të ''[[Lufta e Kosovës|luftës së Kosovës]]'' (1998–1999). Gjatë kësaj periudhe, forcat serbe ekzekutuan rreth 243 persona dhe dogjën mbi 893 shtëpi private dhe shoqërore në fshatin ''[[Krusha e Madhe|Krushë e Madhe]]'', ''komunë e [[Rahoveci|Rahovecit]]''. Ngjarja konsiderohet si masakra më e madhe e kryer në Kosovë gjatë luftës.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=27 vjet nga masakra në Krushë të Madhe|url=https://klankosova.tv/27-vjet-nga-masakra-ne-krushe-te-madhe/|access-date=2026-07-20|language=sq}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last=Grulaj|first=Shpresonë|date=2025-09-01|title=The Transformation of Gender Roles and Women’s Resilience in Postwar Rural Kosovo: The Case of the Krusha Cooperative|url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/soeu-2025-0048/html|journal=Comparative Southeast European Studies|volume=73|issue=3|pages=291–312|doi=10.1515/soeu-2025-0048|issn=2701-8199}}</ref> [[Krusha e Madhe]] dhe [[Krusha e Vogël]] janë dy fshatra të vendosura afërsisht një kilometër (km) larg njëri-tjetrit, në kufirin midis komunave të [[Rahoveci|Rahovecit]] dhe [[Prizreni|Prizrenit]]. Krusha e Madhe kishte një popullsi kryesisht shqiptare prej rreth 2,000 banorësh, ndërsa Krusha e Vogël përfshinte një përqindje afërsisht 18% më të lartë të popullsisë serbe sipas OSBE-së. Zona ishte aktive me prezencën e [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK)]] gjatë viteve 1998–1999.<ref name=":0" /> Sulmet filluan në orët e para të mëngjesit të 25 marsit, kur njësitë e policisë dhe ushtrisë serbe bombarduan fshatrat përgjatë rrugës [[Prizreni|Prizren]]–[[Gjakova|Gjakovë]], përfshirë [[Krusha e Madhe|Krushën e Madhe]] dhe [[Krusha e Vogël|Krushën e Vogël]]. Dëshmitarët raportuan se forcat e sigurisë ishin të përbëra nga policia speciale dhe ushtria, të veshur me uniforma të errëta dhe kamuflazh, shpesh me shenja dalluese si shirita të bardhë në krahë. Në kaos, civilët u përpoqën të fshiheshin në bodrume ose të iknin drejt kodrave dhe pyjeve përreth. Shumë gra dhe fëmijë u ndanë nga burrat dhe u dërguan drejt kufirit me Shqipërinë, ndërsa burrat u mbajtën dhe u ekzekutuan në grupe.<ref name=":0" /> Në Krushë të Vogël, viktimat u mblodhën në një shtëpi dhe u qëlluan me armë automatike; trupat u mbuluan me sanë dhe u dogjën. [[Human Rights Watch]] dhe ekipet e mjekësisë ligjore të Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (ICTY) dokumentuan prova të manipulimit të varreve dhe zhdukjes së trupave. Në Krushë të Madhe, mbi 90 fshatarë u vranë në pjesë të ndryshme të fshatit midis 26–28 marsit. Dëshmitarët raportuan se trupat u transportuan me kamionë dhe u hodhën në [[Lumi i Drinit|lumin Drin]], ndërsa ndërtesat ku ndodhën ekzekutimet u dogjën dhe u hodhën në erë për të fshehur gjurmët.<ref name=":0" /> [[Masakra e Krushës së Madhe]] mbetet një nga ngjarjet më të dokumentuara të luftës së Kosovës, e evidentuar nga organizata ndërkombëtare si [[Human Rights Watch]], [[OSBE]] dhe ICTY. Ajo përfaqëson një shembull të dhunës sistematike ndaj popullsisë civile dhe një plagë të hapur në kujtesën kolektive të Kosovës.<ref name=":0" /> == Jeta pas Masakrës dhe Themelimi i Kooperativës “Krusha” == Pas masakrës së vitit 1999, gratë e Krushës së Madhe u gjendën përballë një realiteti të ri. Më shumë se 200 gra humbën bashkëshortët e tyre, ndërsa mbi 500 fëmijë humbën të paktën njërin prind. Në mungesë të burrave, ato morën përsipër rolin e kryefamiljarëve, duke u angazhuar njëkohësisht në rindërtimin e shtëpive, rritjen e fëmijëve, kultivimin e tokës dhe menaxhimin e çështjeve të përditshme. Ky ndryshim i detyruar i rolit shoqëror ndodhi në një kontekst ku pritjet tradicionale kërkonin që këto gra të qëndronin në shtëpi, duke e bërë përpjekjen e tyre edhe më të vështirë.<ref name=":1" /> Në verën e vitit 1999, [[Fahrije Hoti]], gruaja e njërit prej të zhdukurve, u kthye në fshatin e rrënuar me dy fëmijët e saj: Sabinën, tre vjeç, dhe Drilonin foshnjë.<ref name=":3">{{Cite web|last=García-Ajofrín|first=Lola|title=The village of war widows”: how women in Kosovo rebuilt life after war|url=https://voxeurop.eu/en/kosovo-war-widows-krushe-madhe/|archive-url=https://voxeurop.eu/en/kosovo-war-widows-krushe-madhe/|website=Voxeurop|language=eng}}</ref> Duke u përballur me humbjen dhe paragjykimet shoqërore, ajo filloi të prodhonte ajvar dhe mjaltë në oborrin e saj, të cilat i shiste fqinjëve. Gradualisht, ajo u organizua me gra të tjera të fshatit për të krijuar një formë të qëndrueshme të mbijetesës.<ref name=":3" /> Në vitin 2005, ky bashkëpunim u formalizua me themelimin e Kooperativës “Krusha”, një biznes bujqësor që u zhvillua me kalimin e kohës në një model të fuqizimit ekonomik për gratë e fshatit.<ref name=":2" /> Kooperativa fillimisht nisi me prodhimin e [[Ajvari|ajvarit]], ndërsa më vonë u zgjerua me produkte të tjera bujqësore. Sot, ajo punëson mbi 60 gra, kryesisht gra që kishin humbur bashkëshortët gjatë luftës, duke u ofruar të ardhura dhe pavarësi ekonomike.<ref name=":3" /> Përveç aspektit ekonomik, kooperativa ka shërbyer si hapësirë komunitare ku gratë kanë mësuar aftësi të reja, si leximi dhe shkrimi, drejtimi i makinës, përdorimi i makinerive bujqësore dhe menaxhimi i bizneseve të vogla. Aktivistja Ola Syla ishte ndër të parat që ofroi mbështetje për këtë proces, duke ndihmuar në identifikimin dhe adresimin e nevojave të menjëhershme pas konfliktit.<ref name=":1" /> Për shkak të numrit të madh të grave të cilat kishin humbur bashkëshortët e tyre, Krusha e Madhe shpesh është quajtur ''“fshati i grave të veja të luftës”''.<ref name=":1" /><ref name=":3" /> == Mbështetja Ndërkombëtare dhe Lokale == Kooperativa “Krusha” u zhvillua si një ndërmarrje e fuqishme falë mbështetjes së gjerë ndërkombëtare dhe lokale. Fillimisht, projekti mori formë përmes Iniciativës së Grave të Kosovës, një program i financuar nga Byroja Amerikane e Popullsisë, Refugjatëve dhe Migracionit dhe i zbatuar nga [[UNHCR]] (Zyra e Komisionerit të Lartë të Kombeve të Bashkuara për Refugjatë). Më vonë, mbështetja u zgjerua nga organizata të tjera ndërkombëtare si [[UNDP]] (Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillimin), [[UNICEF]] (Fondi i Emergjencës i Kombeve të Bashkuara për Fëmijet), UN Women, si dhe nga donatorë financiarë si [[Intel Corporation|INTERCOOP]], dhe [[Bashkimi Evropian]]. Këto kontribute siguruan kapacitetet e nevojshme për prodhimin masiv të ajvarit dhe eksportimin e tij në tregje ndërkombëtare, përfshirë Zvicrën, Gjermaninë dhe Shtetet e Bashkuara.<ref name=":1" /> Përveç këtyre, kooperativa ka pranuar mbështetje të vazhdueshme nga një sërë donatorësh kryesorë, përfshirë [[USAID]] (Agjencinë e Shteteve të Bashkuara për Zhvillim Ndërkombëtar), [[Banka Botërore|Bankën Botërore]], [[Komisioni Evropian|Komisionin Evropian]], [[Gaz qymyri|GIZ]] (Korporatën Gjermane për Bashkëpunim Ndërkombëtar) , Swiss Contact dhe [[Qeveria e Danimarkës|Qeverinë e Danimarkës]]. Në vitin 2024, Kooperativa Krusha publikisht njohu kontributet e këtyre partnerëve, si dhe ndihmën e bizneseve lokale, fermerëve dhe organizatave të tjera, përfshirë [[EULEX]] (Misionin e Bashkimit Evropian për Sundimin e Ligjit në Kosovë) dhe [[BKT]]Bankën Kombëtare Tregtare të Kosovës.<ref name=":2" /> Mbështetja e kombinuar ndërkombëtare dhe lokale ka qenë vendimtare për transformimin e kooperativës nga një iniciativë e vogël e mbijetesës në një model të qëndrueshëm të sipërmarrjes shoqërore, duke i dhënë grave të Krushës mundësinë të sigurojnë të ardhura, të fitojnë pavarësi ekonomike dhe të kontribuojnë në zhvillimin e komunitetit të tyre.<ref name=":2" /> == Hive (Zgjoi) == Historia e grave të Krushës ka pasur një jehonë të gjerë kulturore dhe mediatike, duke u bërë burim frymëzimi për artin dhe kinemanë. Regjisorja kosovare [[Blerta Basholli]], e shkolluar në Shtetet e Bashkuara, shkroi dhe drejtoi filmin artistik “[[Zgjoi (film)|Hive]]” [[Zgjoi (film)|(Zgjoi)]], i cili bazohet në jetën e [[Fahrije Hoti|Fahrije Hotit]] dhe përpjekjet e grave të Krushës për të rindërtuar jetën e tyre pas luftës. Filmi paraqet sfidat e këtyre grave që, duke u organizuar për të prodhuar dhe shitur ajvar, përballen me paragjykimet e një shoqërie patriarkale. “[[Hive]]” u bë shpejt një sukses ndërkombëtar. Në Festivalin Sundance 2021, filmi fitoi tre çmime kryesore: Çmimin e Publikut – Kinema Botërore – Dramatik, Çmimin e Regjisë – Kinema Botërore – Dramatik, dhe Çmimin e Madh të Jurisë. Përveç këtyre, filmi mori mbi 17 çmime dhe nominime në festivale të ndryshme ndërkombëtare. Ai u përzgjodh gjithashtu për të konkurruar në kategorinë e Filmit më të Mirë Ndërkombëtar në Çmimet Oscar, duke u renditur mes rreth 100 pjesëmarrësve nga e gjithë bota. Filmi është i dedikuar grave që kërkojnë që zëri i tyre të dëgjohet dhe historia e tyre të tregohet. Përmes një rrëfimi të thjeshtë, por të fuqishëm, “Hive” ka shërbyer si një mjet i rëndësishëm për të sjellë në vëmendje ndërkombëtare përvojën e grave të Krushës, duke i kthyer ato në simbol të fuqizimit, shpresës dhe rezistencës kundër shtypjes patriarkale.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|last=Risker|first=Paul|date=2021-11-24|title=Kosovan Director Blerta Basholli Battles Patriarchy with Her Debut Biography/Drama 'Hive' » PopMatters|url=https://www.popmatters.com/blerta-basholli-director-interview-hive|access-date=2026-07-20|language=en-US}}</ref> == Dokumentari “Women of Krusha” (Gratë e Krushës) == Historia e grave të Krushës është dokumentuar edhe përmes filmit dokumentar “Women of Krusha”, i realizuar nga regjisori Ensar Altay. Dokumentari sjell rrëfimin e fuqishëm të grave të fshatit që, pas humbjes së burrave gjatë masakrës së vitit 1999, u kthyen në shtëpitë e tyre për të rindërtuar jetën, shtëpitë dhe bizneset. Në film, Zylfiu dhe shoqet e saj tregojnë se si, pa të dashurit e tyre, u detyruan të bëheshin fermere për të siguruar jetesën dhe për të mbështetur familjet. Ato mësuan të kryenin punë që tradicionalisht ishin të rezervuara për burrat, duke sfiduar normat gjinore. Dokumentari pasqyron dhimbjen e humbjes së burrave dhe djemve, por edhe forcën e grave për të kapërcyer tragjedinë, për të mbështetur njëra-tjetrën dhe për të ndërtuar një të ardhme më të qëndrueshme. “Women of Krusha” është një dëshmi vizuale e transformimit të grave të fshatit nga viktima të luftës në aktore aktive të rindërtimit dhe fuqizimit ekonomik e shoqëror. Dokumentari shërben si  mjet i rëndësishëm për të sjellë historinë e tyre në vëmendjen ndërkombëtare, duke e bërë pjesë të kujtesës kolektive për luftën dhe pasojat e saj.<ref>{{Cite web|title=Women of Krusha|url=https://www.aljazeera.com/video/al-jazeera-world/2015/6/3/women-of-krusha|access-date=2026-07-20|website=Al Jazeera|language=en}}</ref> == Shiko edhe == * [[Fahrije Hoti]] * [[Masakra e Krushës së Madhe]] * [[Zgjoi (film)]] == Referime == [[Kategoria:Gra shqiptare]] [[Kategoria:Gra kosovare]] op7t0i1lyi6niuox7n9jsygnq0tn12w Shukrie Ramadani 0 404188 3022874 3011860 2026-08-06T05:43:42Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022874 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ '''Shukrie Ramadani''' është veprimtare humanitare dhe diplomate [[Shqiptarët e Kosovës|shqiptare e Kosovës]], e njohur për pjesëmarrjen e saj në [[Demonstratat e `81-shit|demonstratat e vitit 1981]] dhe për angazhimin në mbështetje të të plagosurve gjatë [[Lufta e Kosovës|luftës së Kosovës]], si dhe për kontributin e saj në çështje të solidaritetit shoqëror dhe kujtesës historike të periudhës së luftës.<ref name=":0">{{Citation|last=ATV|title=Të frymosh duke ndjerë krenari dhe mall, rrëfimi i Shukrije Ramadanit|date=2024-10-10|url=https://www.youtube.com/watch?v=d82MyNF3Ji4|access-date=2026-07-20}}</ref><ref name=":1">{{Citation|last=RTK|title=Gjurmë - Shukrije Ramadani 21.03.2024|date=2024-03-21|url=https://www.youtube.com/watch?v=YpvNw9V794M|access-date=2026-07-20}}</ref> == Jeta == Përvoja e hershme e demonstratave të vitit 1981 dhe represionit politik e shoqëroi Shukrie Ramadani në rrugëtimin e saj të mëvonshëm. Ajo u përfshi në organizime ilegale dhe në protestat e asaj periudhe, duke u bërë pjesë e brezit studentor që artikuloi kundërshtimin ndaj gjendjes politike në Kosovë. Më vonë, ajo u përball me zhvillimet e luftës në Kroaci dhe periudha të ndryshme të angazhimit dhe jetës së saj në mërgim në Zvicër, të cilat lidhen me kontekstin e përgjithshëm të angazhimit të saj politik dhe humanitar. Gjithashtu, ajo vazhdoi të mbetet aktive edhe gjatë luftës së Kosovës dhe në periudhën e pasluftës, duke kontribuar në iniciativa të ndryshme shoqërore dhe në ruajtjen e kujtesës historike. Ajo mbeti e lidhur ngushtë me idealet e saj dhe me përpjekjet për liri dhe drejtësi.<ref name=":2">{{Cite web|title=Shukrie Ramadani: Jam penduar që nuk e hapa varrin, kurrë nuk jam bindë që ka vdekë Agimi|url=https://kultplus.com/shukrie-ramadani-jam-penduar-qe-nuk-e-hapa-varrin-kurre-nuk-jam-binde-qe-ka-vdeke-agimi/|access-date=2026-07-20|language=en-US}}</ref> == Demostratat dhe veprimtaria == Gjatë demonstratave të studentëve në vitin 1981, Shukrie Ramadani u bë pjesë e organizimeve ilegale dhe protestave që shpërthyen në [[Prishtina|Prishtinë]] e [[Gjilani|Gjilan]]. Ajo ishte ndër nxënëset e gjimnazit “[[Zenel Hajdini]]” që iu bashkua grupit të studentëve në marshimin drejt kombinatit të tekstilit.<ref name=":1" /> Për pjesëmarrjen e saj u arrestua, duke u konsideruar si “rebele” e familjes, pasi disa kushërinj të saj punonin në polici dhe institucione shtetërore. Gjatë marrjes në pyetje, ajo u rrah rëndë nga një polic, duke pësuar thyerje të krahut.<ref name=":2" /> Pasojat e arrestimit ishin të rënda: Shukries iu mohua e drejta për të vijuar studimet në [[Universiteti i Prishtinës|Universitetin e Prishtinës]] dhe iu ndalua regjistrimi në Akademinë Ushtarake në Zagreb. Për shkak të këtij dënimi politik, jo vetëm ajo por edhe familja e saj u godit, duke përfshirë edhe shkarkimin nga detyra të axhës së saj i cili mbante postin e kryetarit të qytetit. Shukrie u detyrua të vazhdonte Shkollën e Lartë Pedagogjike në Gjilan.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> === Jeta gjatë luftës === Pas demonstratave të vitit 1981, Shukrie Ramadani jetoi për një periudhë në Kroaci, ku vazhdoi arsimimin dhe përfundoi shkollimin për edukatore në gjuhën kroate. Gjatë qëndrimit atje, ajo u përball me ndryshimet politike dhe shpërthimin e luftës në Slloveni e më pas në Kroaci, zhvillime që ndikuan drejtpërdrejt në jetën e saj dhe në rrugëtimin e mëvonshëm.<ref name=":2" /> === Veprimtare kulturore në mërgim === Gjatë qëndrimit në Zvicër, Shukrie Ramadani ka qenë e angazhuar në ruajtjen dhe promovimin e identitetit kulturor shqiptar në diasporë. Ajo ka organizuar aktivitete dhe ekspozita për komunitetin shqiptar, si dhe ka kontribuar në shënimin e Ditës së Flamurit dhe në iniciativa që lidhen me ruajtjen e traditave kulturore. Këto veprimtari kanë shërbyer si një formë e forcimit të lidhjeve të diasporës me Kosovën dhe ruajtjes së identitetit kulturor në mërgim.<ref name=":1" /> === Angazhimi humanitar pas luftës === Paslufta e gjeti Shukrien të angazhuar në një mision humanitar. Ajo, së bashku me një grup grash të quajtur “Shpresa”, në bashkëpunim me Anneliese Schneller dhe Valdete Hoti, ndihmoi qindra të plagosur të luftës që kishin nevojë për trajtime mjekësore urgjente jashtë Kosovës. Vetëm në vitin 2003, iu u mundësua shërimi i rreth 120 ish-ushtarëve në Zvicër. Përveç ndërhyrjeve kirurgjikale dhe mbledhjes së fondeve, projekti “Shpresa” krijoi edhe programe të veçanta për personat me aftësi të kufizuara, duke i integruar në jetën shoqërore dhe familjare, me synimin që askush të mos mbetej i izoluar apo pa shpresë.<ref name=":1" /> Shukrie Ramadani e ka përshkruar këtë angazhim si mënyrën e saj për të mos iu dorëzuar dhimbjes, duke e parë si një luftë të vazhdueshme për mbrojtjen e vlerave të luftës dhe për kujtesën kolektive. Për afro dy dekada, përmes projektit “Shpresa”, ajo ka dërguar në Zvicër qindra ish-luftëtarë për trajtime të specializuara, duke u dhënë një mundësi të re për jetë dinjitoze.<ref name=":3">{{Cite web|last=rajonipress|first=Redaksia|date=2026-03-04|title=Shukrije Ramadani: Kujtesa e gjallë e heroizmit dhe ëndrrës së lirisë së Kosovës|url=https://rajonipress.com/shukrije-ramadani-kujtesa-e-gjalle-e-heroizmit-dhe-endrres-se-lirise-se-kosoves/|access-date=2026-07-20|website=Gazetë Rajonale Online - RajoniPress.com|language=sq}}</ref> === Kujtesa dhe diplomacia === Shukrie Ramadani marrë pjesë në akademi solemne, aktivitete përkujtimore dhe nisma për ruajtjen e kujtesës kolektive. Qëndrimet e saj publike kanë theksuar nevojën për respekt, unitet dhe përgjegjësi. Figura e saj mishëron forcën e gruas përballë humbjes dhe sfidës historike, duke u shndërruar në një zë të kujtesës kolektive.<ref name=":3" /> Përveç angazhimit humanitar, ajo ka shërbyer edhe në shërbimin diplomatik të Kosovës, si konsule në Ambasadën e Kosovës në Zvicër, ku vazhdon të punojë në fushën e marrëdhënieve ndërkombëtare. Ky rol e ka vendosur në një pozitë ku përvoja e saj personale dhe profesionale ndërthuren, duke e bërë një figurë të respektuar në jetën publike dhe institucionale.<ref name=":3" /> == Shiko edhe == == Referime == [[Kategoria:Shqiptarë të Kosovës]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Gra shqiptare]] ecupti1w52jg0db6ez85bkw1l38dn1k Urani i varfëruar 0 404197 3022875 3011351 2026-08-06T05:43:52Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022875 wikitext text/x-wiki [[Skeda:30mm DU slug.jpg|parapamje|Depërtuesi i DU i një fisheku 30 mm nga GAU-8 Avenger.]] '''Urani i varfëruar''', i referuar në të kaluarën edhe si '''Q-metal''', '''aliazh i varfëruar''' ose '''D-38''', është [[Urani (element kimik)|uran]] me një përmbajtje më të ulët të izotopit të zbërthyeshëm 235U sesa urani natyror. 238U, më pak radioaktiv dhe jo i zbërthyeshëm, është përbërësi kryesor i uranit të varfëruar. Është antonim i "urani të pasuruar". Urani është i njohur për dendësinë jashtëzakonisht të lartë të formës së tij metalike: me 19.1 gramë për centimetër kub (0.69 lb/cu in), urani është 68.4% më i dendur se plumbi. Meqenëse urani i varfëruar ka pothuajse të njëjtën dendësi si urani natyror, por shumë më pak radioaktivitet, është i dëshirueshëm për aplikime që kërkojnë masë të lartë pa rreziqe shtesë nga rrezatimi. Përdorimet civile përfshijnë kundërpesha në avionë, mbrojtje nga rrezatimi në radioterapinë mjekësore, pajisje kërkimore dhe industriale radiografike, dhe kontejnerë për transportimin e materialeve radioaktive. Përdorimet ushtarake përfshijnë veshjen e blinduar dhe predhat që depërtojnë blinduar. Përdorimi i DU në municione është i diskutueshëm për shkak të shqetësimeve në lidhje me efektet e mundshme afatgjata në shëndet.<ref>{{Cite journal|last=Pattison|first=John E.|last2=Hugtenburg|first2=Richard P.|last3=Green|first3=Stuart|date=2010-04-06|title=Enhancement of natural background gamma-radiation dose around uranium microparticles in the human body|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2842777/|journal=Journal of the Royal Society, Interface|volume=7|issue=45|pages=603–611|doi=10.1098/rsif.2009.0300|issn=1742-5662|pmc=2842777|pmid=19776147}}</ref> Funksionimi normal i veshkave, trurit, mëlçisë, zemrës dhe shumë sistemeve të tjera mund të ndikohet nga ekspozimi ndaj uranit, një metal toksik. Ai është vetëm dobët radioaktiv për shkak të gjysmë-jetës së gjatë radioaktive prej 238U (4.468 miliardë vjet) dhe sasive të ulëta të 234U (gjysmë-jeta rreth 246,000 vjet) dhe 235U (gjysmë-jeta 700 milionë vjet). Gjysmë-jeta biologjike (koha mesatare që i duhet trupit të njeriut për të eliminuar gjysmën e sasisë në trup) për uranin është rreth 15 ditë. Aerosoli ose pluhuri i thyeshëm i prodhuar nga impakti dhe djegia e municioneve (ose armaturës) me uran të varfëruar mund të kontaminojë potencialisht zona të gjera rreth vendeve të impaktit, duke çuar në thithjen e mundshme nga qeniet njerëzore. Niveli aktual i toksicitetit akut dhe kronik të DU është gjithashtu i diskutueshëm. Disa studime që përdorin qeliza të kultivuara dhe brejtës laboratorikë sugjerojnë mundësinë e efekteve leukemogjene, gjenetike, riprodhuese dhe neurologjike nga ekspozimi kronik. Një rishikim epidemiologjik i vitit 2005 arriti në përfundimin se "Në përgjithësi, provat epidemiologjike njerëzore janë në përputhje me rritjen e rrezikut të defekteve të lindjes tek pasardhësit e personave të ekspozuar ndaj uranit të varfëruar". Një studim i vitit 2021 arriti në përfundimin se urani i varfëruar nga municionet shpërthyese nuk çoi në sëmundjen e Luftës së Gjirit tek veteranët amerikanë të vendosur në Luftën e Gjirit. Një studim i vitit 2011 gjeti nivele të larta të uranit në mostrat e tokës dhe të flokëve nga Falluxha, Irak, por ishte nga urani pak i pasuruar në vend të uranit të varfëruar.<ref>{{Cite journal|last=Alaani|first=Samira|last2=Tafash|first2=Muhammed|last3=Busby|first3=Christopher|last4=Hamdan|first4=Malak|last5=Blaurock-Busch|first5=Eleonore|date=2011-09-02|title=Uranium and other contaminants in hair from the parents of children with congenital anomalies in Fallujah, Iraq|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3177876/|journal=Conflict and Health|volume=5|pages=15|doi=10.1186/1752-1505-5-15|issn=1752-1505|pmc=3177876|pmid=21888647}}</ref> == Shiko edhe == * [[Urani (element kimik)]] * [[Urani i pasuruar]] == Referime == [[Kategoria:Uran i varfëruar]] [[Kategoria:Uran (element kimik)]] [[Kategoria:Materiale bërthamore]] [[Kategoria:Municion]] fgiddd3rb92o4z1iuiwym2oxh967440 Porfirije 0 404227 3022876 3011929 2026-08-06T05:44:02Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022876 wikitext text/x-wiki {{Infobox Christian leader | name = Porfirije | honorific_prefix = [[His Holiness]] | title = [[Patriarchate of Peć (monastery)|Archbishop of Peć]], [[Archdiocese of Belgrade and Karlovci|Metropolitan of Belgrade and Karlovci]], and [[Serbian Patriarch]] | image = Serbian Patriarch Porphyrius.jpg | caption = Porfirije in 2025 | church = [[Kisha Ortodokse Serbe]] | see = [[Beograd]] | birth_name = | term_start = 19 February 2021 | term_end = | predecessor = [[Irinej, Serbian Patriarch|Irinej]] | successor = | ordination = 21 April 1985 | consecration = 13 June 1999 | birth_date = {{Birth date|1961|7|22|df=yes}} | birth_place = [[Bečej]], SR Serbia, Yugoslavia | death_date = | death_place = | buried = | other = | signature = Signature Porfirije.png | footnotes = | denomination = [[Eastern Orthodoxy]] }} '''Porfirije''' ([[serbisht]]: Порфирије, [[anglisht]]: '''Porphyry'''; lindur '''Prvoslav Perić'''; lindur më 22 korrik 1961) është [[Patriarku]] aktual dhe i 46-të i [[Kisha Ortodokse Serbe|Kishës Ortodokse Serbe]]. == Jeta e hershme dhe arsimimi == Porfirije lindi si Prvoslav Perić më 22 korrik 1961 në Bečej, RFRD e Jugosllavisë (tani në Serbi), nga babai Radivoje (1935–1993) dhe nëna Radojka (1942–2023). Familja e tij ka rrënjë në Derventa, Bosnjë dhe Hercegovinë.<ref>{{Cite web|last=Dopisnik|date=2021-02-18|title=SPC dobila novog patrijarha: Ko je Porfirije Perić|url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/spc-dobila-novog-patrijarha-ko-je-porfirije-peric-631554/|access-date=2026-07-21|website=Oslobođenje|language=bs}}</ref> Ai mbaroi shkollën fillore në Çurug dhe gjimnazin Jovan Jovanović Zmaj në Novi Sad. Ai u shugurua murg në Manastirin Visoki Dečani më 21 prill 1985, duke marrë emrin manastiror Porfirije sipas Porfirios të Kafsokalyvia.<ref>{{Cite web|last=Hellasije|date=2021-02-19|title=Porfirije (patrijarh srpski) Biografija|url=https://www.biografija.org/religija/pravoslavlje/porfirije-patrijarh-srpski/|access-date=2026-07-21|website=Biografije Poznatih|language=sr-RS}}</ref> Në vitin 1986, Porfirije mori diplomën e tij bachelor në teologjinë ortodokse lindore nga Universiteti i Beogradit, kur Peshkopi Pavle Stojčević i Rashkës dhe i Prizrenit (patriarku i ardhshëm) e shuguroi atë hierodiakon në Manastirin e Trinisë së Shenjtë në Mušutište, Kosovë. Ai ndoqi studimet pasuniversitare në Universitetin Kombëtar dhe Kapodistrian të Athinës nga viti 1986 deri në vitin 1990. Ai mori një doktoraturë nga i njëjti universitet në vitin 2004, me tezën Mundësia e njohjes së Zotit në kuptimin e Shën Palit sipas interpretimit të Shën Gjon Gojartit. Pas marrjes së një doktorature, Porfirije u bë docent në Departamentin e Teologjisë Katekistike dhe Baritore të Fakultetit të Teologjisë Ortodokse Lindore të Universitetit të Beogradit, duke u bërë profesor i asociuar në vitin 2015. Si profesor, Porfirije ka dhënë mësim studime bazë në Teologjinë Baritore me Psikologjinë dhe Teologjinë e Dhiatës së Re, si dhe në lëndë të tjera në programet pasuniversitare dhe të doktoraturës. Porfirije flet serbisht, greqisht, anglisht, gjermanisht dhe rusisht.<ref>{{Cite web|title=Биографија митрополита Порфирија, новог патријарха српског|url=https://www.rts.rs/vesti/drustvo/4264307/biografija-mitropolita-porfirija-novog-patrijarha-srpskog.html|access-date=2026-07-21|website=РТС|language=sr}}</ref> == Hegumen i Manastirit të Koviljit == Më 6 tetor 1990, me bekimin e Peshkopit Irinej Buloviç të Baçkës, Porfirije u bashkua me Manastirin e Koviljit pranë Novi Sadit. Më 21 nëntor 1990, ai u shugurua si hieromonk dhe u bë hegumen i Manastirit të Koviljit.<ref>{{Cite web|date=2014-06-03|title=Mitropolit zagrebačko-ljubljanski Porfirije|url=https://p-portal.net/mitropolit-zagrebacko-ljubljanski-porfirije|access-date=2026-07-21|website=P-portal|language=hr}}</ref> Shumë murgj të rinj dhe fillestarë erdhën në Manastirin e Koviljit duke e ndjekur atë. Këto ishin kohët kur manastiri ishte bërë një qendër shpirtërore për shumë të rinj: intelektualë, artistë, aktorë dhe muzikantë rock, veçanërisht nga Novi Sadi dhe Beogradi. Që atëherë, Porfirije është marrë veçanërisht me pacientët me varësi nga droga. == Peshkop Titullar i Egerit == Më 14 maj 1999, Këshilli i Peshkopëve të Kishës Ortodokse Serbe zgjodhi Porfirijen si Peshkop Titullar të Egerit dhe emëroi vikar në Eparkinë e Baçkës. Në vitin 2005, Porfirije formoi një komunitet terapeutik të quajtur Zemlja živih (përkthyer si Toka e të Gjallëve), i cili njihet si një projekt i suksesshëm për rehabilitimin nga droga. Nën udhëheqjen e Porfirijes, aktualisht ka më shumë se njëqind banorë në kampe në të gjithë Serbinë. Në vitin 2010, Këshilli i Peshkopëve i besoi Porfirijes krijimin e një kapelani ushtarak në Forcat e Armatosura Serbe. Ai ishte kapelani ushtarak deri në vitin 2011, pas së cilës ishte koordinator për bashkëpunimin midis Kishës Ortodokse Serbe dhe Forcave të Armatosura Serbe.<ref>{{Cite web|title=Porfirije je novi mitropolit zagrebačko-ljubljanski|url=https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/porfirije-je-novi-mitropolit-zagrebacko-ljubljanski-20140526|access-date=2026-07-21|website=tportal.hr}}</ref> Në vitin 2005, Asambleja Kombëtare e Serbisë zgjodhi Porfirijen si anëtar të këshillit të Autoritetit Rregullator të Medias Elektronike. Ai ishte përfaqësues në këshillin e të gjitha kishave dhe bashkësive fetare në Serbi. Më 29 korrik 2008, Porfirije u zgjodh kryetar i këshillit, duke pasuar Nenad Cekić. Në vitin 2010, Autoriteti Rregullator i Medias Elektronike kërkoi nga TV Pink që fyerjet në reality show Farma të fshiheshin me zë. Lidhur me këtë çështje, Porfirije deklaroi se fyerjet blasfemuese u përshkallëzuan aq shumë sa Këshilli i Autoritetit ishte i vendosur ta ndalonte atë pa kushte dhe menjëherë, pa pritur përfundimin e procedurës. Në vitin 2011, ai kritikoi televizionin reality show dhe mbështeti ndalimin e transmetimit të drejtpërdrejtë të tij. Më vonë, pati një problem të ngjashëm me një tjetër reality show të prodhuar nga TV Pink, Dvor (përkthyer si Pallati). Në maj 2014, Porfirije dha dorëheqjen si kryetar i këshillit pas zgjedhjes së tij në Metropolit të Zagrebit dhe Lubjanës. == Shiko edhe == * [[Kisha Ortodokse Serbe]] == Referime == [[Kategoria:Patriarkë të Kishës Ortodokse Serbe]] [[Kategoria:Teologë serbë]] [[Kategoria:Personeli akademik i Universitetit të Beogradit]] [[Kategoria:Biografi serbe]] 8ozdo6cc64brwp90220dap9t5unr6hp Ardit Rada 0 404240 3022877 3013212 2026-08-06T05:44:12Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022877 wikitext text/x-wiki {{Short description|Gazetar, redaktor dhe kolumnist shqiptar}}{{Infobox person | name = Ardit Rada | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = Tiranë, Shqipëri | nationality = Shqiptare | citizenship = Shqiptare | education = [[Universiteti i Tiranës]] , [[Universiteti Europian i Tiranës]] | occupation = Gazetar, redaktor, kolumnist | years_active = 2008–sot | employer = | known_for = Gazetaria politike dhe komentet editoriale }} '''Ardit Rada''' është gazetar, redaktor dhe kolumnist shqiptar. Ai njihet për veprimtarinë e tij në median e shkruar dhe atë online, kryesisht në fushën e politikës, aktualitetit dhe analizës. Gjatë karrierës së tij ka mbajtur funksione drejtuese në media kombëtare dhe ka marrë pjesë si analist në emisione televizive mbi zhvillimet politike në Shqipëri.<ref>{{Cite web|date=30 maj 2024|title=Portalet e gjobave/ Gazetari Rada: Skemë primitive|url=https://abcnews.al/portalet-e-gjobave-gazetari-rada-skeme-primitive-portali-anonim-nuk-ka-arritur-te-krijoje-audience/|access-date=21 korrik 2026|website=ABC News Albania|language={{!}}language=sq}}</ref> == Jeta e hershme dhe arsimi == Rada ka studiuar për Gazetari në [[Universiteti i Tiranës]] dhe Marrrëdhënie Publike Komunikim në Universitetin Europian të Tiranës. Në një intervistë të publikuar në vitin 2012 ai përshkruan fillimet e karrierës së tij dhe përvojën si gazetar i kronikës sociale.<ref>{{Cite web|date=27 shtator 2012|title=24-orëshi i një gazetari|url=https://arditrada.wordpress.com/2012/09/27/24-oreshi-i-nje-gazetari/|access-date=21 korrik 2026|website=WordPress|language={{!}}language=sq}}</ref> == Karriera == Karrierën në gazetari e nis me disa botime në shtypin e kohës e më pas si drejtues zyre shtypi në OJF. Në vitin 2010 u përfshi në gazetën ''Tema'' e më pas në gazetën ''Shekulli'', ku punoi fillimisht si gazetar i kronikës sociale dhe më vonë si zëvendëskryeredaktor.<ref>{{Cite web|title=24-orëshi i një gazetari|url=https://arditrada.wordpress.com/2012/09/27/24-oreshi-i-nje-gazetari/|access-date=21 korrik 2026|language={{!}}language=sq}}</ref> Më pas drejtoi ''Gazeta Kombëtare'' si kryeredaktor dhe ka ushtruar detyrën e zëdhënësit të Prefekturës së Qarkut Tiranë (2013-2015), si edhe të strukturës së Mbrojtjes nga Zjarri dhe Shpëtimit (2015-2017). Nga viti 2020 deri në vitin 2021 ishte kryeredaktor i edicionit shqiptar të ''Le Monde diplomatique''.<ref>{{Cite web|title=Ardit Rada – Work Experience|url=https://www.signalhire.com/profiles/ardit-rada-email/254126096|access-date=21 korrik 2026|website=SignalHire|language={{!}}language=sq}}</ref> Që prej vitit 2015 është pjesë e portalit JavaNews, ku publikon analiza, editoriale dhe komente mbi politikën shqiptare, sistemin e drejtësisë, integrimin europian dhe çështje të aktualitetit.<ref>{{Cite web|title=Ardit Rada|url=https://javanews.al/author/ardit2/|access-date=21 korrik 2026|website=JavaNews|language={{!}}language=sq}}</ref> == Veprimtaria mediatike == Përveç veprimtarisë si autor në shtypin online, Rada është ftuar rregullisht në emisione televizive për të komentuar zhvillimet politike dhe mediatike në Shqipëri. Ai ka marrë pjesë në debate dhe analiza në Euronews, A2CNN, News 24, Top Channel, RTSH, ABC News Albania dhe media të tjera kombëtare.<ref>{{Cite web|date=3 prill 2024|title=Dezinformimi/ Karamuço... Rada: Një pjesë e mediave, në dorën e gabuar|url=https://abcnews.al/dezinformimi-karamuco-sukses-nese-do-kete-koordinim-me-institucionet-inteligjente-rada-nje-pjese-e-mediave-ne-doren-e-gabuar/|access-date=21 korrik 2026|website=ABC News Albania|language={{!}}language=sq}}</ref> Në komentet e tij publike ka trajtuar tema që lidhen me zgjedhjet, funksionimin e institucioneve demokratike, dezinformimin dhe zhvillimet politike në vend.<ref>{{Cite web|date=12 maj 2025|title=Zgjedhjet 2025/ Gazetari Rada...|url=https://abcnews.al/zgjedhjet-2025-gazetari-rada-fushata-qe-ka-bere-berisha-ishte-fyese-per-publikun/|access-date=21 korrik 2026|website=ABC News Albania|language={{!}}language=sq}}</ref> == Publikime == Rada është autor i qindra artikujve, analizave dhe editorialeve të botuara në median shqiptare. Shkrimet e tij trajtojnë kryesisht politikën shqiptare, marrëdhëniet ndërkombëtare, integrimin europian dhe çështjet institucionale.<ref>{{Cite web|title=Artikujt e Ardit Radës|url=https://javanews.al/author/ardit2/|access-date=21 korrik 2026|website=JavaNews|language={{!}}language=sq}}</ref> == Lidhje të jashtme == * [https://x.com/arditrada Profili zyrtar në X] * [https://www.instagram.com/its.arditrada/ Profili zyrtar në Instagram] * [https://www.facebook.com/www.rada.al Profili zyrtar në Facebook] == Shih edhe == * [[Gazetaria në Shqipëri]] * [[Lista e gazetarëve shqiptarë]] == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.linkedin.com/in/arditrada/ Profili në LinkedIn] * [https://muckrack.com/ardit-rada Profili në Muck Rack] t29cm0aolwhevmm1bhrx43v6gf0r77y Michael Peña 0 404243 3022878 3012004 2026-08-06T05:44:22Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#bosh|parametra bosh]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#thonjëza|thonjëza te referimet]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022878 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Michael Peña | image = Michael Peña-4389.jpg | caption = Peña in 2026 | birth_date = {{birth date and age|13|1|1976}} | birth_place = [[Çikago]], Illinois, SHBA | occupation = Aktor | years_active = 1996–tani | spouse = {{marriage|Brie Shaffer|2006}} | children = 1 }} '''Michael Peña''' (lindi më 13 janar 1976)<ref>{{cite news|url=https://www.upi.com/Top_News/2021/01/13/UPI-Almanac-for-Wednesday-Jan-13-2021/4791610505329/|title=UPI Almanac for Wednesday, Jan. 13, 2021|work=[[United Press International]]|date=13 janar 2021|access-date=27 shkurt 2021|language=en|quote=…actor Michael Pena in 1976 (age 45)…}}</ref> është një aktor amerikan. Ai ka luajtur në shumë filma, duke përfshirë ''[[Crash (film 2004)|Crash]]'' (2004), ''[[World Trade Center (film)|World Trade Center]]'' (2006), ''[[Shooter (film 2007)|Shooter]]'' (2007), ''[[Observe and Report]]'' (2009), ''[[Tower Heist]]'' (2011), ''[[Battle: Los Angeles]]'' (2011), ''[[End of Watch]]'' (2012), dhe ''[[Gangster Squad (film)|Gangster Squad]]'' (2013). Ai ka luajtur gjithashtu në filma të tillë si ''[[American Hustle]]'' (2013), ''[[The Martian (film)|The Martian]]'' (2015), ''[[Ant-Man (film)|Ant-Man]]'' (2015) dhe vazhdimin e tij ''[[Ant-Man and the Wasp]]'' (2018), dhe ''[[Extinction (film 2018)|Extinction]]'' (2018). Peña kishte rolin kryesor në ''[[Cesar Chavez (film)|Cesar Chavez]]'' (2014),, luajti agjenten e [[Administrata e Kontrollit të Drogës (ShBA)|DEA]]-s Kiki Camarena në sezonin e parë të serisë të [[Netflix]] ''[[Narcos: Mexico]]'' (2018), dhe agjentin e [[Agjencia Qendrore e Inteligjencës (ShBA)|CIA]]-s Domingo Chavez në sezonin e 4-të të serisë të [[Prime Video]] ''[[Jack Ryan (seri televizive)|Jack Ryan]]'' (2023). Ai gjithashtu luajti në ''A Million Miles Away'' (2023). Ai u nominua për [[Independent Spirit Award për Aktorin më të Mirë Mashkull Mbështetës]] për performancën e tij në ''End of Watch''. ==Jeta e hershme== Peña lindi më 13 janar 1976, në [[Çikago]], Illinois, djali i Nicolasa, një punonjëse sociale, dhe Eleuterio Peñës, një punëtor fabrike. Peña deklaroi në një intervistë me [[Mario Lopez]] se të dy prindërit e tij morën karta të gjelbër pasi ai lindi dhe pasi kaluan kufirin disa herë.<ref>{{cite web|date=shtator 2012|title=Interview: Michael Pena's adjusting to the view from up there|url=https://www.chicagotribune.com/2012/09/21/interview-michael-penas-adjusting-to-the-view-from-up-there/|access-date=10 nëntor 2025|publisher=[[Chicago Tribune]]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=ky8zAAAAIBAJ&pg=4482,5028326&dq=michael-pe%C3%B1a+social+worker&hl=en|title=Michael Pena stands out in 'Crash'|first=Jane Wollman|last=Rusoff|publisher=Tribune|date=7 maj 2005|access-date=4 qershor 2014|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519203655/https://news.google.com/newspapers?id=ky8zAAAAIBAJ&pg=4482,5028326&dq=michael-pe%C3%B1a+social+worker&hl=en|archive-date=19 maj 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.peopleenespanol.com/article/michael-pena-nunca-pense-en-hacer-telenovelas|title=Michael Peña: "Nunca pensé en hacer telenovelas"|publisher=People|date=14 janar 2013|access-date=4 qershor 2014|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028211840/http://www.peopleenespanol.com/article/michael-pena-nunca-pense-en-hacer-telenovelas|archive-date=28 tetor 2014|url-status=live}}</ref> Prindërit e Peñës ishin fillimisht fermerë dhe emigruan nga Meksika; babai i tij ishte nga [[Villa Purificación]], [[Jalisco]], dhe nëna e tij ishte nga [[Charcas, San Luis Potosí]].<ref name="meth1">{{cite web|url=http://matehualadelascameliasmiciudad.wordpress.com/2007/11/18/mike-pena-nacio-en-chicago-de-padres-mexicanos-su-madre-de-charcas/|title=MIKE PEÑA, nació en Chicago de padres mexicanos. Su madre, de Charcas.|date=18 nëntor 2007|access-date=4 qershor 2014|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224123842/http://matehualadelascameliasmiciudad.wordpress.com/2007/11/18/mike-pena-nacio-en-chicago-de-padres-mexicanos-su-madre-de-charcas/|archive-date=24 dhjetor 2013|url-status=live}}</ref><ref name="suntimes">{{cite web|url=http://www.suntimes.com/entertainment/pearlman/291838,SHO-Sunday-fiveq11.article|access-date=20 tetor 2015|title=Michael Peña has luck on his side|author=Pearlman, Cindy|work=[[Chicago Sun-Times]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090426172333/http://www.suntimes.com/entertainment/pearlman/291838,SHO-Sunday-fiveq11.article|archive-date=26 prill 2009|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-oct-01-ca-pena1-story.html|title=He's all about survivor roles|first=Tina|last=Daunt|date=1 tetor 2006|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=4 qershor 2014|archive-date=18 tetor 2015|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018201351/http://articles.latimes.com/2006/oct/01/entertainment/ca-pena1|url-status=live}}</ref> Ai u rrit në zonën [[North Lawndale]] të Çikagos, ndoqi Shkollën e Mesme Marist dhe u diplomua nga Shkolla e Mesme Hubbard ku mori pjesë dhe ishte kualifikues shtetëror në mundje dhe atletikë.<ref>{{Cite news|url=http://articles.chicagotribune.com/2012-09-21/entertainment/chi-michael-pena-movie-interview-20120921_1_michael-pena-chicago-board-north-lawndale|title=Chicago native Michael Pena talks End of Watch|work=tribunedigital-chicagotribune|access-date=20 shtator 2017|archive-date=8 shtator 2017|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908112843/http://articles.chicagotribune.com/2012-09-21/entertainment/chi-michael-pena-movie-interview-20120921_1_michael-pena-chicago-board-north-lawndale|url-status=dead}}</ref> ==Karriera== ===Film=== Edhe pse Peña ka qenë një aktor i rregullt në produksione të pavarura që nga viti 1996, performancat e tij të shkëlqyera erdhën në dy filma fitues të [[Academy Award|Oskar]] për [[Academy Award për Filmin më të Mirë|Filmin më të Mirë]], me skenar të [[Paul Haggis]], ''[[Million Dollar Baby]]'' (2004) dhe ''[[Crash (2004 film)|Crash]]'' (2004). I pari u drejtua nga [[Clint Eastwood]], dhe i dyti u drejtua nga Haggis. Edhe pse të dy filmat janë vlerësuar nga kritika, Peña mori vëmendjen për performancën e tij veçanërisht emocionale në Crash. Vitin pasardhës, ai u shfaq në serialin fitues të [[Golden Globe]], ''[[The Shield]]''. Ai luajti në filmin e [[Oliver Stone]] bazuar në [[Sulmet e 11 shtatorit|sulmet e 11 shtatorit 2001]], ''[[World Trade Center (film)|World Trade Center]]''. Ai gjithashtu pati një rol të vogël në filmin e [[Alejandro González Iñárritu]] ''[[Babel (film 2006)|Babel]]''. Kjo i jep atij dallimin e rrallë të shfaqjes në tre filma radhazi të nominuar për çmimin Oskar për Filmin më të Mirë. [[Skeda:Michael Peña Labor Cesar E. Chavez Memorial Auditorium.jpg|parapamje|djathtas|240px|Peña si Master of Ceremonies për Cesar E. Chavez Memorial më 2012]] Në vitin 1999, Peña luajti rolin e Oscar në ''[[Bellyfruit]]'', një film i pavarur rreth shtatzënisë tek adoleshentet, i bashkë-shkruar dhe drejtuar nga [[Kerri Green]]. Në vitin 2006, Peña luajti në filmin [[HBO]] ''[[Walkout (film)|Walkout]]'' si [[Sal Castro]], një mësues i shkollës së mesme meksikano-amerikan i cili frymëzon një grup nxënësish të shkollës së mesme të [[East Los Angeles]] për të luftuar për të drejtat e [[Chicano]]. Ai luajti së bashku me [[Mark Wahlberg]] në ''[[Shooter (film 2007)|Shooter]]'' (2007) si agjenti fillestar i [[Byroja Federale e Hetimit (ShBA)|FBI]]-së Nick Memphis. Në vitin 2009, ai luajti rolin e një roje sigurie në një qendër tregtare së bashku me [[Seth Rogen]] në filmin e [[Jody Hill]] ''[[Observe and Report]]''.<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2009/film/markets-festivals/observe-and-report-1200474118/|title=Observe and Report|last=Leydon|first=Joe|date=18 mars 2009|website=Variety|access-date=26 gusht 2019|archive-date=26 gusht 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826191434/https://variety.com/2009/film/markets-festivals/observe-and-report-1200474118/|url-status=live}}</ref> Në vitin 2012, ai luajti së bashku me [[Jake Gyllenhaal]] si një oficer policie në Los Anxhelos, në ''[[End of Watch]]''. Po atë vit, ai filloi të xhironte ''[[César Chávez (film)|César Chávez]]'', një [[film biografik]] rreth jetës së udhëheqësit amerikan të punës [[Cesar Chavez]], i cili themeloi [[United Farm Workers]]. Peña luan rolin e Chávez.<ref name="McNary">McNary, Dave. "Participant Marches With 'Chavez'." ''[[Variety (magazine)|Variety]]''. June 5, 2012.</ref> Ai u shfaq përkrah [[Brad Pitt]], [[Shia LaBeouf]], [[Logan Lerman]], dhe [[Jon Bernthal]] në filmin aksion të Luftës së Dytë Botërore ''[[Fury (film 2014)|Fury]]'' (2014),<ref name="furyref2">{{cite news|author=The Hollywood Reporter|title=Michael Pena Boards David Ayer's Fury|publisher=ComingSoon.net|date=14 maj 2013|url=http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=104270|access-date=15 maj 2013|archive-date=20 tetor 2014|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020175622/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=104270|url-status=dead}}</ref> dhe potretizoi Luis në ''[[Ant-Man (film)|Ant-Man]]'' (2015).<ref>{{cite news|author=Dread Central|title=The First Trailer for Marvel's "Ant-Man" Is Here|publisher=[[Dread Central]]|date=14 maj 2013|url=http://bloody-disgusting.com/news/3327066/first-trailer-marvels-ant-man/|access-date=15 maj 2013|archive-date=8 janar 2015|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150108010028/http://bloody-disgusting.com/news/3327066/first-trailer-marvels-ant-man/|url-status=live}}</ref> [[Skeda:Michael Peña TIFF 2015.jpg|parapamje|240px|Peña në premierën e ''[[The Martian (film)|The Martian]]'' në [[Festivali Ndërkombëtar në Toronto|Festivalin Ndërkombëtar të Filmit në Toronto]] 2015]] Në vitin 2015, Peña ishte një aktor kryesor i kastit të ansamblit për rolin e tij në bordin e anijes kozmike Ares-III për në Mars, në filmin shkencor të [[Ridley Scott]] ''[[The Martian (film)|The Martian]]''. Peña luajti në ''[[12 Strong]]'' përkrah [[Chris Hemsworth]]. Ai gjithashtu luajti në ribërjen e vitit 2018 të ''[[A Wrinkle in Time (film 2018)|A Wrinkle in Time]]'', ku luajti antagonistin kryesor, The IT, në formën e tij njerëzore (të njohur si "Red").<ref>{{cite web|url=http://screencrush.com/michael-pena-a-wrinkle-in-time/|title='A Wrinkle in Time' Casts Michael Peña as Mysterious Character 'Red'|website=Screen Crush|last=Stefansky|first=Emma|date=3 nëntor 2016|access-date=19 mars 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180319152907/http://screencrush.com/michael-pena-a-wrinkle-in-time/|archive-date=19 mars 2018|url-status=live}}</ref> Në vitin 2020, Peña mori një rol si Mr. Roarke misterioz dhe enigmatik në filmin paraprak të kritikuar ''[[Fantasy Island (film)|Fantasy Island]]''.<ref>{{Cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/fantasy-island-movie-review-2020|title=Fantasy Island movie review & film summary (2020) &#124; Roger Ebert|access-date=21 mars 2021|archive-date=15 shkurt 2020|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215002904/https://www.rogerebert.com/reviews/fantasy-island-movie-review-2020|url-status=live}}</ref> ===Televizion=== Në dhjetor 2017, u raportua se Peña i ishte bashkuar kastit të ''[[Narcos]]'' për sezonin e katërt të ardhshëm.<ref>{{Cite news|url=https://variety.com/2017/tv/news/narcos-season-4-michael-pena-diego-luna-1202644774/|title='Narcos' Season 4 to Star Michael Peña, Diego Luna|last=Otterson|first=Joe|date=19 dhjetor 2017|work=Variety|access-date=19 dhjetor 2017|language=en-US|archive-date=18 korrik 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200718081138/https://variety.com/2017/tv/news/narcos-season-4-michael-pena-diego-luna-1202644774/|url-status=live}}</ref> Më vonë u zbulua se sezoni i katërt do të ishte një serial i ri, ''[[Narcos: Mexico]]'', me Peña që luan rolin e agjentit të [Administrata e Kontrollit të Drogës (ShBA)|DEA]]-s, [[Kiki Camarena]].<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/narcos-first-look-at-mexico-reset-season-1127997|title=Netflix Releases First Look at Reset 'Narcos: Mexico'|publisher=The Hollywood Reporter|date=18 korrik 2018|access-date=18 korrik 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327161209/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/narcos-first-look-at-mexico-reset-season-1127997|archive-date=27 mars 2019|url-status=live}}</ref> ===Aktrim zëri=== Peña i dha zërin personazhit Ricky në komedinë e animuar [[FX (program)|FX]] ''[[Chozen]]''. Në ''[[Turbo (film 2013)|Turbo]]'', ai i dha zërin Tito. Ai gjithashtu siguroi vokalin për personazhin Marguerite (në episodin "Hot Water") për serialin e animuar popullor ''[[American Dad!]]''. ===Muzikë=== Në vitin 2005, Peña formoi grupin rock të Los Anxhlos, [[Nico Vega]], të emëruar sipas nënës së tij, Nicolasa. Ai u largua nga grupi në vitin 2007 për t'u përqendruar në karrierën e tij si aktor, por bashkë-shkruante këngën "[[Beast (këngë e Nico Vega)|Beast]]", e cila arriti numrin 26 në ''Billboard'' Hot Rock Songs Chart. Peña luajti në një video të krijuar për këngën e [[Midlake]] "Bethel Woods", premiera e së cilës u shfaq më 12 janar 2022. Ai u rikthye me Nico Vega në dhjetor 2023. ==Jeta personale== Peña ka qenë anëtar i [[Scientology]] që nga viti 2000.<ref>{{Cite web|last=Leigh|first=Danny|date=6 tetor 2016|title=Michael Peña: 'Scientology made me a better actor'|url=https://www.theguardian.com/film/2016/oct/06/michael-pena-war-on-everyone-scientology-interview|url-status=live|website=[[The Guardian]]|access-date=8 gusht 2019|archive-date=8 tetor 2020|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008114345/https://www.theguardian.com/film/2016/oct/06/michael-pena-war-on-everyone-scientology-interview}}</ref> Në vitin 2006, ai u martua me Brie Shaffer. Ata kanë një djalë, të lindur në vitin 2008.<ref>{{Cite web|url=https://www.etonline.com/narcos-mexico-star-michael-pena-on-how-being-a-dad-made-him-feel-potential-loss-on-set-exclusive|title=Michael Peña on How Fatherhood Shaped His Approach to 'Narcos: Mexico'|website=Entertainment Tonight|date=17 nëntor 2018|language=en-US|access-date=26 gusht 2019|archive-date=3 dhjetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203231054/https://www.etonline.com/narcos-mexico-star-michael-pena-on-how-being-a-dad-made-him-feel-potential-loss-on-set-exclusive|url-status=live}}</ref> ==Filmography== ===Film=== {| class="wikitable sortable" |- ! Viti ! Titulli ! Roli |- | 1996 | ''[[My Fellow Americans]]'' | Ernesto |- | 1997 | ''[[Star Maps (film)|Star Maps]]'' | Star Map Boy |- | rowspan="2"|1998 | ''[[Boogie Boy]]'' | Drug Dealer |- | ''[[La Cucaracha (film 1998)|La Cucaracha]]'' | Orderly |- | 1999 | ''[[Bellyfruit]]'' | Oscar |- | 2000 | ''[[Gone in 60 Seconds (film 2000)|Gone in 60 Seconds]]'' | Ignacio |- | 2001 | ''[[Buffalo Soldiers (film 2001)|Buffalo Soldiers]]'' | Garcia |- | rowspan="2"|2003 | ''[[The United States of Leland]]'' | Guillermo |- | ''[[Love Object]]'' | Ramirez |- | rowspan="3"|2004 | ''[[The Calcium Kid]]'' | Jose Mendez |- | ''[[Crash (film 2004)|Crash]]'' | Daniel |- | ''[[Million Dollar Baby]]'' | Omar |- |rowspan="2"|2005 | ''[[Little Athens]]'' | Carlos |- | ''[[Sueño (film)|Sueño]]'' | Jimmy |- | rowspan="3"|2006 | ''[[Fifty Pills]]'' | Eduardo |- | ''[[Babel (film 2006)|Babel]]'' | John - Border Patrol |- | ''[[World Trade Center (film)|World Trade Center]]'' | [[Will Jimeno]] |- | rowspan="2"|2007 | ''[[Shooter (2007 film)|Shooter]]'' | Nick Memphis |- | ''[[Lions for Lambs]]'' | Ernest |- | 2008 | ''[[The Lucky Ones (film)|The Lucky Ones]]'' | T.K. Poole |- | rowspan="2"|2009 | ''[[Observe and Report]]'' | Dennis |- | ''[[My Son, My Son, What Have Ye Done?]]'' | Detective Vargas |- | 2010 | ''[[Everything Must Go (film)|Everything Must Go]]'' | Frank Garcia |- | rowspan="5"|2011 | ''[[Battle: Los Angeles]]'' | Joe Rincon |- | ''[[The Lincoln Lawyer (film)|The Lincoln Lawyer]]'' | Jesus Martinez |- | ''[[The Good Doctor (film 2011)|The Good Doctor]]'' | Jimmy |- | ''[[30 Minutes or Less]]'' | Chango |- | ''[[Tower Heist]]'' | Enrique Dev'reaux |- | 2012 | ''[[End of Watch]]'' | Officer Zavala |- | rowspan="3"|2013 | ''[[Gangster Squad (film)|Gangster Squad]]'' | Navidad Ramirez |- | ''[[Turbo (2013 film)|Turbo]]'' | Tito Lopez (voice) |- | ''[[American Hustle]]'' | Paco Hernandez/Sheik Abdullah |- | rowspan="3"|2014 | ''[[Cesar Chavez (film)|Cesar Chavez]]'' | [[Cesar Chavez]] |- | ''[[Frontera (film 2014)|Frontera]]'' | Miguel |- | ''[[Fury (2014 film)|Fury]]'' | Trini 'Gordo' Garcia |- | rowspan="5"|2015 | ''[[Ant-Man (film)|Ant-Man]]'' | [[Luis (Marvel Cinematic Universe)|Luis]] |- | ''[[The Vatican Tapes]]'' | Father Lozano |- | ''[[Vacation (2015 film)|Vacation]]'' | New Mexico Cop |- | ''[[The Martian (film)|The Martian]]'' | Major Rick Martinez |- | ''[[Hell and Back (film)|Hell and Back]]'' | Abigor (zëri) |- | rowspan="2"|2016 | ''[[War on Everyone]]'' | Bob Bolano |- | ''[[Collateral Beauty]]'' | Simon Stone |- | rowspan="4"|2017 | ''[[CHiPs (film)|CHiPs]]'' | Frank "Ponch" Poncherello / FBI Agent Castillo |- | ''[[The Lego Ninjago Movie]]'' | Kai (zëri) |- | ''[[My Little Pony: The Movie (2017 film)|My Little Pony: The Movie]]'' | Grubber (zëri) |- | ''Zane's Stand Up Promo'' | Kai (zëri) |- | rowspan="6"|2018 | ''[[12 Strong]]'' | Sergeant First Class Sam Diller |- | ''[[A Wrinkle in Time (2018 film)|A Wrinkle in Time]]'' | Red |- | ''[[Ant-Man and the Wasp]]'' | Luis |- | ''[[Extinction (2018 film)|Extinction]]'' | Peter |- | ''[[Next Gen (film)|Next Gen]]'' | Momo (zëri) |- | ''[[The Mule (2018 film)|The Mule]]'' | Trevino |- | rowspan="2"|2019 | ''[[Dora and the Lost City of Gold]]'' | Cole Marquez |- | ''[[Jexi]]'' | Kai |- | 2020 | ''[[Fantasy Island (film)|Fantasy Island]]'' | Mr. Julian Roarke |- | 2021 | ''[[Tom & Jerry (film 2021)|Tom & Jerry]]'' | Terence Mendoza |- | rowspan="2"|2022 | ''[[Moonfall (film)|Moonfall]]'' | Tom Lopez |- | ''[[Secret Headquarters]]'' | Ansel Argon |- | 2023 | ''[[A Million Miles Away (film)|A Million Miles Away]]'' | [[José M. Hernández]] |- | 2024 | ''[[Unstoppable (film 2024)|Unstoppable]]'' | Bobby Williams |- | rowspan="2" | 2025 | ''[[A Working Man]]'' | Joe Garcia |- | ''[[Good Luck, Have Fun, Don't Die]]'' | Mark |} ===Televizion=== {| class="wikitable sortable" |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- | 1996 | ''[[Pacific Blue (TV series)|Pacific Blue]]'' | Rabbit | Epizodi: "Bangers" |- | 1997 | ''[[Touched by an Angel]]'' | Reynaldo Estes | Epizodi: "At Risk" |- | rowspan="3"|1998 | ''[[Homicide: Life on the Street]]'' | Luis Carrenza | 2 epizoda<br />Kredituar si Michael Anthony Pena |- | ''{{sortname|The|Sentinel|dab=TV series}}'' | Johnny | Epizodi: "Night Shift"<br />Kredituar si Michael A. Pena |- | ''[[7th Heaven (TV series)|7th Heaven]]'' | Roger | Epizodi: "Let's Talk About Sex"<br />Kredituar si Michael A. Pena |- | rowspan="3"|1999 | ''[[Tracey Takes On...]]'' | Busboy | Epizodi: "Scandal" |- | ''[[Moesha]]'' | Alejandro | Epizodi: "Life Imitating Art" |- | ''[[Profiler (TV series)|Profiler]]'' | Alex Lopez | Epizodi: "Spree of Love"<br />Kredituar si Michael Anthony Peña |- | 1999–2000 | ''[[Felicity (TV series)|Felicity]]'' | Brian Burke | 5 epizoda |- | 2000 | ''[[The District]]'' | Sante | Epizodi: "[[List of The District episodes|The Real Terrorist]]" |- | rowspan="2"|2001 | ''[[Roswell (TV series)|Roswell]]'' | Fly | 2 epizoda |- | ''[[Men, Women & Dogs]]'' | Miguel | 2 epizoda |- | rowspan="2"|2002 | ''[[American Family (2002 TV series)|American Family]]'' | | 2 episodes |- | ''[[Andy Richter Controls the Universe]]'' | Patrick | Epizodi: "Wedding" |- | rowspan="2"|2003 | ''[[The Twilight Zone (2002 TV series)|The Twilight Zone]]'' | Noah | Epizodi: "Sunrise"<br />Kredituar si Michael A. Peña |- | ''[[ER (TV series)|ER]]'' | Police Officer | 3 epizoda |- | 1997, 2004 | ''[[NYPD Blue]]'' | Ferd<br />Wilmer Lopez | 2 epizoda |- | rowspan="2"|2005 | ''[[CSI: Crime Scene Investigation]]'' | Juanito Concha | Epizodi: "Snakes" |- | ''{{sortname|The|Shield}}'' | Detective Armando Renta | 10 epizoda |- | 2006 | ''[[Walkout (film)|Walkout]]'' | [[Sal Castro]] | [[Film televiziv]] |- | 2008 | ''[[My Name Is Earl]]'' | Circus | Epizodi: "No Heads and a Duffle Bag" |- | 2010 | ''[[Eastbound & Down]]'' | Sebastián Cisneros | 5 epizoda |- | 2011, 2013 | ''[[American Dad!]]'' | Marguerite (zëri) | 2 epizoda |- | rowspan="2"|2014 | ''[[Chozen]]'' | Ricky (zëri) | 10 epizoda |- | ''[[Gracepoint]]'' | Mark Solano | 10 epizoda |- | 2018 | ''[[Narcos: Mexico]]'' | [[Kiki Camarena]] | Kasti kryesor; 10 epizoda (Sezoni 1) |- | 2023 | ''[[Jack Ryan (TV series)|Jack Ryan]]'' | Domingo "Ding" Chavez | Kasti kryesor (Sezoni 4) |- | 2024 | ''[[Landman (TV series)|Landman]]'' | Armando Medina | Epizodi: "Landman" |- | 2025 | ''[[All Her Fault]]'' | Detective Jim Alcaras | Kasti kryesor |} == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * {{imdb emri|id=0671567|emri=Michael Peña}} [[Kategoria:Lindje 1976]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Aktorë amerikanë]] 8rytryf2a1b0tsyvin5cdbmobr2ukxt Desnudo (album i MIRUD) 0 404252 3022879 3018115 2026-08-06T05:44:32Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]], [[User:Smallem/Hollësi#padukshëm|simbole të padukshme]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022879 wikitext text/x-wiki {{Infobox album | name = Desnudo | type = studio | artist = [[Mirud (këngëtar)|MIRUD]] | cover = | alt = | released = 16 janar 2026 | recorded = 2025 | genre = [[Latin pop]], [[Contemporary pop]], [[Reggaeton]] | length = 24:00 | language = Spanjisht | label = [[Sony Music Latin]] | producer = [[Mirud (këngëtar)|MIRUD]] }} '''Desnudo''' është albumi i gjashtë në studio i këngëtarit dhe kantautorit amerikan [[Mirud (këngëtar)|MIRUD]], i publikuar më 16 janar 2026 nga [[Sony Music Latin]]. Ai është albumi i dytë në gjuhën spanjolle i artistit dhe përmban dhjetë këngë.<ref>{{cite web|url=https://rtv21.tv/billboard-per-kengetarin-me-origjine-nga-kosova-eshte-njeri-nga-zerat-me-te-ri-global/|title=Billboard për këngëtarin me origjinë nga Kosova: është njëri nga zërat më të ri global|website=RTV21|language=sq|access-date=21 korrik 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazetaexpress.com/billboard-per-kengetarin-me-origjine-nga-kosova-eshte-njeri-nga-zerat-me-te-ri-global/|title=Billboard për këngëtarin me origjinë nga Kosova: është njëri nga zërat më të ri global|website=Gazeta Express|language=sq|access-date=21 korrik 2026}}</ref><ref name="auto3">{{cite web|url=https://somosoriente.com/mirud-anuncia-su-nuevo-album-desnudo-y-proyecta-su-mensaje-artistico-hacia-latinoamerica/|title=Mirud anuncia su nuevo álbum "Desnudo" y proyecta su mensaje artístico hacia Latinoamérica|website=Somos Oriente|language=es|access-date=21 korrik 2026}}</ref> ''Desnudo'' u rendit në listat e Apple Music në disa vende të Amerikës Latine dhe Evropës. Albumi ka shitur mbi 100,000 kopje që nga publikimi i tij.<ref name="auto1">{{cite web|url=https://elnuevodiario.com.do/mirud-fortalece-su-presencia-en-el-mercado-latino-con-desnudo/|title=Mirud fortalece su presencia en el mercado latino con Desnudo|website=El Nuevo Diario|language=es|access-date=21 korrik 2026}}</ref><ref name="auto8">{{cite web|url=https://noticiassin.com/mirud-lanza-desnudo-un-album-intimo-y-emocional-2024450|title=Mirud lanza "Desnudo", un álbum íntimo y emocional|website=Noticias SIN|language=es|access-date=21 korrik 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://caracol.com.co/2026/01/08/mirud-acelera-su-expansion-latinoamericana-con-desnudo/|title=Mirud acelera su expansión latinoamericana con Desnudo|website=Caracol Radio|language=es|date=8 janar 2026|access-date=21 July 2026}}</ref> == Sfondi == Pas publikimit të ''Entre Mundos'' (2025), [[Mirud (këngëtar)|MIRUD]] filloi punën për ''Desnudo'', albumin e tij të gjashtë në studio dhe albumin e dytë në gjuhën spanjolle. Albumi u publikua më 16 janar 2026 nga [[Sony Music Latin]].<ref name="auto5">{{cite web|url=https://meridiano.net/farandula/mirud-se-posiciona-en-los-listados-de-apple-music-y-llega-a-los-grammys-202551800|title=Mirud se posiciona en los listados de Apple Music y llega a los Grammys|website=Meridiano|language=es|access-date=21 korrik 2026}}</ref><ref name="auto6">{{cite web|url=https://lanacionweb.com/farandula-y-espectaculos/mirud-lidera-la-lista-de-apple-music-y-se-proyecta-en-los-premios-grammy/|title=Mirud lidera la lista de Apple Music y se proyecta en los Premios Grammy|website=La Nación Web|language=es|access-date=21 korrik 2026}}</ref><ref name="auto">{{cite web|url=https://www.elcaribe.com.do/gente/mirud-lidera-apple-music-y-apunta-a-los-grammy-con-su-ascenso-internacional/|title=Mirud lidera Apple Music y apunta a los Grammy con su ascenso internacional|website=El Caribe|language=es|access-date=21 korrik 2026}}</ref> == Regjistrimi dhe kompozimi == ''Desnudo'' përbëhet nga dhjetë këngë të interpretuara kryesisht në gjuhën spanjolle. Albumi u shkrua dhe u prodhua nga [[Mirud (këngëtar)|MIRUD]] dhe përfshin elemente të [[Latin pop]], [[Contemporary pop]] dhe [[Reggaeton]].<ref name="auto3" /><ref name="auto8" /><ref name="auto7">{{cite web|url=https://caracol.com.co/2026/01/08/mirud-acelera-su-expansion-latinoamericana-con-desnudo/|title=Mirud acelera su expansión latinoamericana con "Desnudo"|website=Caracol Radio|language=es|date=8 janar 2026|access-date=21 July 2026}}</ref> == Publikimi dhe promovimi == ''Desnudo'' u publikua më 16 janar 2026 nga [[Sony Music Latin]] në formatet shkarkim dixhital, transmetim (streaming), CD, vinil, kasetë dhe FLAC.<ref name="auto2">{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/36538426-MIRUD-Desnudo|title=MIRUD – Desnudo|website=Discogs|language=en|access-date=21 korrik 2026}}</ref><ref name="auto4">{{cite web|url=https://musicbrainz.org/release-group/8c5f0501-f906-4470-8e15-9c43b96d09cc|title=Desnudo|website=MusicBrainz|language=en|access-date=21 korrik 2026}}</ref> Përpara publikimit, ''Desnudo'' u pasqyrua nga media të ndryshme të Amerikës Latine, përfshirë ''Noticias SIN'', ''Caracol Radio'', ''El Nuevo Diario'' dhe ''Somos Oriente''.<ref name="auto8" /><ref name="auto7" /><ref>{{cite web|url=https://elnuevodiario.com.do/mirud-fortalece-su-presencia-en-el-mercado-latino-con-desnudo/|title=Mirud fortalece su presencia en el mercado latino con "Desnudo"|website=El Nuevo Diario|language=es|access-date=21 korrik 2026}}</ref><ref name="auto3" /> == Performanca komerciale == ''Desnudo'' arriti vendin e parë në listat e Apple Music në disa vende, përfshirë Shqipërinë, Kosovën, Kolumbinë, Republikën Dominikane, Paraguain, Venezuelën, Suedinë, Holandën, Italinë, Francën, Norvegjinë, Maltën, Armeninë dhe Nikaraguan.<ref name="auto6" /><ref name="auto5" /><ref name="auto" /> Që nga publikimi i tij, ''Desnudo'' ka shitur mbi 100,000 kopje në mbarë botën.<ref name="auto1" /><ref name="auto8" /><ref name="auto7" /> == Lista e këngëve == Të gjitha këngët janë shkruar dhe prodhuar nga [[Mirud (këngëtar)|MIRUD]].<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/us/album/desnudo/1860565254|title=Desnudo by MIRUD|website=Apple Music|language=en|access-date=21 korrik 2026}}</ref><ref name="auto4" /> {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Lista e këngëve ! Nr. ! Titulli ! Áureo |- ! scope="row"|1 | "Áureo" | 1:47 |- ! scope="row"|2 | "Rastrojo" | 3:13 |- ! scope="row"|3 | "Desnudo" | 2:59 |- ! scope="row"|4 | "Análisis" | 2:12 |- ! scope="row"|5 | "Pulsión" | 2:25 |- ! scope="row"|6 | "Ígneo" | 2:37 |- ! scope="row"|7 | "Umbral" | 1:33 |- ! scope="row"|8 | "Vértigo" | 2:34 |- ! scope="row"|9 | "Sutura" | 1:51 |- ! scope="row"|10 | "Éter" | 2:29 |} == Personeli == Kreditet janë përshtatur nga Discogs dhe MusicBrainz.<ref name="auto2" /><ref name="auto4" /> * [[Mirud (këngëtar)|MIRUD]] – vokal, kompozim, produksion == Renditjet == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ Renditjet javore ! Renditja (2026) ! Pozicioni më i lartë |- ! scope="row"|Apple Music – Albume (Shqipëri) | 1 |- ! scope="row"|Apple Music – Albume (Kolumbi) | 1 |- ! scope="row"|Apple Music – Albume (Republika Dominikane) | 1 |- ! scope="row"|Apple Music – Albume (Paraguai) | 1 |- ! scope="row"|Apple Music – Albume (Venezuelë) | 1 |- ! scope="row"|Apple Music – Albume (Suedi) | 1 |- ! scope="row"|Apple Music – Albume (Holandë) | 1 |- ! scope="row"|Apple Music – Albume (Itali) | 1 |- ! scope="row"|Apple Music – Albume (Francë) | 1 |- ! scope="row"|Apple Music – Albume (Norvegji) | 1 |- ! scope="row"|Apple Music – Albume (Kosovë) | 1 |- ! scope="row"|Apple Music – Albume (Maltë) | 1 |- ! scope="row"|Apple Music – Albume (Armeni) | 1 |- ! scope="row"|Apple Music – Albume (Nikaragua) | 1 |} <ref>{{cite web|url=https://meridiano.net/farandula/mirud-se-posiciona-en-los-listados-de-apple-music-y-llega-a-los-grammys-202551800|title=Mirud se posiciona en los listados de Apple Music y llega a los Grammys|website=Meridiano|language=es|access-date=21 korrik 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://lanacionweb.com/farandula-y-espectaculos/mirud-lidera-la-lista-de-apple-music-y-se-proyecta-en-los-premios-grammy/|title=Mirud lidera la lista de Apple Music y se proyecta en los Premios Grammy|website=La Nación Web|language=es|access-date=21 korrik 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.elcaribe.com.do/gente/mirud-lidera-apple-music-y-apunta-a-los-grammy-con-su-ascenso-internacional/|title=Mirud lidera Apple Music y apunta a los Grammy con su ascenso internacional|website=El Caribe|language=es|access-date=21 korrik 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://rtv21.tv/billboard-per-kengetarin-me-origjine-nga-kosova-eshte-njeri-nga-zerat-me-te-ri-global/|title=Billboard për këngëtarin me origjinë nga Kosova: është njëri nga zërat më të ri global|website=RTV21|language=sq|access-date=21 korrik 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazetaexpress.com/billboard-per-kengetarin-me-origjine-nga-kosova-eshte-njeri-nga-zerat-me-te-ri-global/|title=Billboard për këngëtarin me origjinë nga Kosova: është njëri nga zërat më të ri global|website=Gazeta Express|language=sq|access-date=21 korrik 2026}}</ref> == Historia e publikimit == {| class="wikitable plainrowheaders" ! Rajoni ! Data ! Formati ! Diskografike |- | Mbarë bota | 16 janar 2026 | Shkarkim dixhital, transmetim (streaming) | [[Sony Music Latin]] |} <ref>{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/36538426-MIRUD-Desnudo|title=MIRUD – Desnudo|website=Discogs|language=en|access-date=21 korrik 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://musicbrainz.org/release-group/8c5f0501-f906-4470-8e15-9c43b96d09cc|title=Desnudo|website=MusicBrainz|language=en|access-date=21 korrik 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/us/album/desnudo/1860565254|title=Desnudo by MIRUD|website=Apple Music|language=en|access-date=21 korrik 2026}}</ref> == Referime == {{Reflist}} [[Category:Albums of 2026]] [[Category:Sony Music Latin albums]] [[Category:Spanish-language albums]] bk7htr4oqthxojxy84ewhlsn9ex9nns Adrian Hadribeaj 0 404265 3022880 3013566 2026-08-06T05:44:42Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#padukshëm|simbole të padukshme]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022880 wikitext text/x-wiki {{Infobox martial artist | name = Adrian Hadribeaj | image = | caption = Hadribeaj në vitin 2025 | birth_name = Adrian Hadribeaj | birth_date = 17 tetor 1990 | birth_place = Shqipëri | nationality = Shqiptar | other_names = The Eagle | height = 185 cm | weight = 77 kg | weight_class = Pesha e mesme (Welterweight) | reach = 175 cm | style = Karate, arte marciale të përziera | team = Fuse MMA | years_active = 2014–sot | occupation = Luftëtar i arteve marciale të përziera }} '''Adrian Hadribeaj''' (lindur më 17 tetor 1990) është një luftëtar shqiptar i [[arteve marciale të përziera]] dhe ish-garues i [[karate]]s. Ai ka garuar profesionalisht në [[arte marciale të përziera]] dhe gjithashtu ka marrë pjesë në organizatën [[Karate Combat]].<ref name="KarateCombat">{{cite web|url=https://karate.com/en/fighters/adrian-hadribeaj|title=Adrian Hadribeaj|website=Karate Combat|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> == Jeta e hershme == Adrian Hadribeaj lindi më 17 tetor 1990 në Shqipëri. Ai filloi të stërvitej në [[karate]] që në moshë të re dhe më vonë përfaqësoi Shqipërinë në gara kombëtare dhe ndërkombëtare, përpara se të kalonte në [[arte marciale të përziera]]. Pas përfundimit të karrierës së tij amatore në karate, Hadribeaj u zhvendos në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]].<ref name="Koha">{{cite web|url=https://www.koha.mk/wp-content/uploads/2019/03/01-03-2019.pdf|title=Koha|website=Koha|language=sq|access-date=2026-07-22}}</ref><ref name="A2CNN">{{cite web|url=https://a2news.com/sport/sporte-te-tjera/per-here-te-pare-pas-14-vitesh-ne-nje-interviste-bashke-ve-i1164198|title=Për herë të parë pas 14 vitesh në një intervistë bashkë, vëllezërit Hadribeaj|website=A2 CNN|language=sq|access-date=2026-07-22}}</ref> == Karriera në karate == Hadribeaj e nisi karrierën e tij sportive në [[karate]], duke përfaqësuar Shqipërinë në gara kombëtare dhe ndërkombëtare. Gjatë kësaj periudhe ai fitoi disa tituj dhe medalje kombëtare, ndërsa garoi edhe në arenën ndërkombëtare si pjesëtar i ekipit kombëtar shqiptar të karatesë. Pas karrierës së tij në karate, ai iu përkushtua [[arteve marciale të përziera]].<ref name="A2CNN" /><ref name="ABC">{{cite web|url=https://abcnews.al/snajperi-shqiponja-dy-vellezerit-haderbeaj-qe-ngjiten-shqiperine-ne-majat-e-sporteve-luftarake/|title=Snajperi "Shqiponja", dy vëllezërit Hadribeaj që ngjitën Shqipërinë në majat e sporteve luftarake|website=ABC News Albania|language=sq|access-date=2026-07-22}}</ref><ref name="Koha" /> === Karriera profesionale === Pas përfundimit të karrierës së tij në karate, Hadribeaj bëri debutimin si luftëtar profesionist në [[arte marciale të përziera]]. Ai garon kryesisht në kategorinë ''welterweight'' dhe ka zhvilluar ndeshje në skenën rajonale të arteve marciale të përziera në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]], ku stërvitet me ekipin Fuse MMA. Karriera e tij profesionale është pasqyruar nga media shqiptare, të cilat kanë dokumentuar zhvillimin e tij si një prej luftëtarëve shqiptarë të arteve marciale të përziera që garojnë jashtë vendit.<ref name="KarateCombat" /><ref name="Koha" /><ref name="A2CNN" /> === Karate Combat === Hadribeaj ka marrë pjesë në organizatën [[Karate Combat]], një promovim ndërkombëtar i karatesë me kontakt të plotë. Pjesëmarrja e tij në këtë organizatë është pasqyruar nga mediat shqiptare si pjesë e karrierës së tij në sportet luftarake profesionale.<ref name="KarateCombat" /><ref name="A2CNN" /><ref name="Koha" /> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Lindje në vitin 1990]] [[Kategoria:Njerëz të gjallë]] [[Kategoria:Luftëtarë shqiptarë të arteve marciale të përziera]] [[Kategoria:Luftëtarë të kategorisë Welterweight]] [[Kategoria:Karatistë shqiptarë]] 8c50y7lob807ioy5i98ihcijazn6xp9 Sokol Sinani 0 404269 3022881 3013154 2026-08-06T05:44:52Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#NIA|ndihmësi i artikujve]] 3022881 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Sokol Sinani është sipërmarrës [[shqiptar]] që vepron në sektorin e teknologjisë së informacionit dhe investitor ne kompani qe operojne ne sektorin e sherbimeve teknologjie dhe te sistemeve informatike. Ai njihet si aksioner dhe ish-administrator i kompanise DATA LOG sh.p.k, nje shoqeri qe ofron zgjidhje dhe sherbime teknologjike per institucione publike dhe private ne Shqiperi. == Karriera == Ai njihet kryesisht për veprimtarinë e tij në kompanitë [https://opencorporates.al/sq/search?partner=Sokol%2BSinani INTECH+],<ref>{{Cite web|title=Search results:|url=https://opencorporates.al/sq/search?partner=Sokol+Sinani|access-date=2026-07-22|website=opencorporates.al|language=sq}}</ref> që ofron sisteme dhe shërbime informatike, dhe [https://opencorporates.al/en/nipt/l32402003s DATA LOG]<ref>{{Cite web|title=SOKOL SINANI OPEN CORPORATES|url=https://opencorporates.al/sq/search?partner=Sokol%2BSinani|access-date=2026-07-22|website=opencorporates.al|language=sq}}</ref> kompani e fokusuar në zhvillimin e programeve kompjuterike, përpunimin e të dhënave dhe integrimin e sistemeve teknologjike. DATA LOG eshte themeluar ne vitin 2013, ndersa ne vitin 2017 Sokol Sinani mori ne pronesi te plote kuotat e kompanise, duke u bere ortaku i vetem i saj. Ai ka ushtruar dhe funksionin e administratorit te shoqerise per disa vite, duke drejtuar aktivitetin ne projekte te eknologjise se informacionit, integrimit te sistemeve dhe sherbimeve te infrastruktures digjitale.<ref>{{Cite web|title=DATA LOG (ish DATA - LOGIC)|url=https://opencorporates.al/en/nipt/l32402003s|access-date=2026-07-22|website=opencorporates.al|language=sq}}</ref> Pervec DATA LOG, Sinani eshte perendur dhe si ortak ne kompani te tjera te sektorit IT, perfshire INTECH+, e cila ka operuar ne tregun e kontratave dhe sherbimeve teknologjike ne [[Shqipëria|Shqiperi]].<ref>{{Cite web|title=INTECH +|url=https://opencorporates.al/sq/nipt/k12418001k|access-date=2026-07-22|website=opencorporates.al|language=sq}}</ref> Veprimtaria e tij eshte perqendruar kryesisht ne zhvillimin dhe mirembajtjen e sistemeve informatike, integrimin e infrastruktures teknologjie, administrimin e rrjeteve dhe ofrimin e zgjidhjeve software per institucione dhe organizata. Ai ka marre pjese gjithashtu ne projekte dhe procedura prokurimi ne sektorin publik.<ref>{{Cite web|last=SkyWeb|date=2026-02-20|title=Tmerri nga SPAK-u dhe intrigat mes kompanive me ankesa të vazhdueshme bllokojnë tenderin 2.5 mln euro të AKSHI-t për titujt|url=https://skyweb.al/2026/02/20/tmerri-nga-spak-u-dhe-intrigat-mes-kompanive-me-ankesa-te-vazhdueshme-bllokojne-tenderin-2-5-mln-euro-te-akshi-t-per-titujt-akademike/|access-date=2026-07-22|website=SkyWeb.al|language=sq}}</ref> == Shiko edhe == [[Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit]] == Referime == {{Reflist}} btldv4siyb1b1f3sxfcgj0qhy63ftix Diskutim:Gurdvara/Arkivi 1 1 404270 3022793 3013197 2026-08-06T04:18:37Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Gurdvara]] 3022793 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 1 lidhjet e jashtme në [[Gurdvara]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1991422 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20100611211006/http://www.sgpc.net/historical-gurdwaras/index.asp te http://www.sgpc.net/historical-gurdwaras/index.asp Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 8 shtator 2019 21:40 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Gurdvara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2169946 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131004220923/http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements për lidhjen http://www.worldgurudwaras.com/gurudwaras/gurdwara-requirements. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 dhjetor 2020 08:13 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Gurdvara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2220191 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.today/20130126201851/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-19/india/32745911_1_phone-jammers-mobile-phones-cell-phones për lidhjen http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-19/india/32745911_1_phone-jammers-mobile-phones-cell-phones. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 prill 2021 23:36 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Gurdvara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2683469 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160802020452/http://www.amritsar.com/Golden%20Temple%20History.shtml për lidhjen http://www.amritsar.com/Golden%20Temple%20History.shtml. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 gusht 2024 19:23 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Gurdvara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3013159 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220703084331/http://www.jattdisite.com/scraps/historical-gurudwaras/ për lidhjen http://www.jattdisite.com/scraps/historical-gurudwaras/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 korrik 2026 00:54 (CEST) rkm6jqy2xd92491u27ns1nijk38skvo Xhevahir Sukaj 0 404273 3022882 3013234 2026-08-06T05:45:02Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022882 wikitext text/x-wiki {{short description|Futbollist shqiptar}} {{Infobox football biography | name = Xhevahir Sukaj | fullname = | image = | caption = | birth_date = 5 tetor 1987 | birth_place = [[Shkodër]], Shqipëri | height = 1.84m | position = [[Striker (association football)|Striker]] | currentclub = | clubnumber = | youthclubs1 = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia Shkodër]] | youthyears1 = 2002–2004 | years1 = 2004–2008 | clubs1 = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia Shkodër]] | caps1 = 75 | goals1 = 19 | years2 = 2005–2006 | clubs2 = → [[KF Elbasani|Elbasani]] (huazim) | caps2 = 10 | goals2 = 0 | years3 = 2008–2010 | clubs3 = [[Gençlerbirliği S.K.|Gençlerbirliği]] | caps3 = 0 | goals3 = 0 | years4 = 2008–2009 | clubs4 = → [[Hacettepe S.K.|Hacettepe]] (huazim) | caps4 = 11 | goals4 = 0 | years5 = 2009 | clubs5 = → [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia Shkodër]] (huazim) | caps5 = 14 | goals5 = 11 | years6 = 2009–2010 | clubs6 = → [[Orduspor]] (huazim) | caps6 = 10 | goals6 = 2 | years7 = 2010 | clubs7 = → [[Ismaily SC|Ismaily]] (huazim) | caps7 = 3 | goals7 = 0 | years8 = 2010–2011 | clubs8 = [[NK Zagreb]] | caps8 = 5 | goals8 = 1 | years9 = 2011–2012 | clubs9 = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia Shkodër]] | caps9 = 20 | goals9 = 15 | years10 = 2012–2015 | clubs10 = [[Sepahan Isfahan F.C.|Sepahan]] | caps10 = 70 | goals10 = 15 | years11 = 2015–2016 | clubs11 = [[FK Partizani Tirana|Partizani Tirana]] | caps11 = 31 | goals11 = 21 | years12 = 2016 | clubs12 = [[Perak FA]] | caps12 = 4 | goals12 = 2 | years13 = 2017 | clubs13 = [[FK Partizani Tirana|Partizani Tirana]] | caps13 = 16 | goals13 = 4 | years14 = 2018 | clubs14 = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia Shkodër]] | caps14 = 18 | goals14 = 8 | years15 = 2018 | clubs15 = [[KF Laçi|Laçi]] | caps15 = 2 | goals15 = 0 | years16 = 2019–2020 | clubs16 = [[KS Flamurtari Vlorë|Flamurtari]] | caps16 = 21 | goals16 = 4 | totalcaps = 310 | totalgoals = 102 | nationalteam1 = [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|Shqipëria nën-21]] | nationalteam2 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] | nationalyears1 = 2005–2009 | nationalyears2 = 2008 | nationalcaps1 = 15 | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals1 = 5 | nationalgoals2 = 0 | pcupdate = | ntupdate = }} '''Xhevahir Sukaj''' (lindur më [[5 tetor]] [[1987]]) është një ish-[[futbolli]]st [[Shqiptarët|shqiptar]] nga [[Shkodra]].<ref name="Return">{{cite web|url=http://vllaznia.al/index.php/component/content/article/3-newsflash/1333-2018-01-05-12-29-26/|title=Xhevahir Sukaj Rikthehet Në Shtëpi. Sulmuesi Firmos Për Vllazninë|work=Vllaznia.al|language=sq|date=5 janar 2018|access-date=5 janar 2018|archive-date=7 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107233010/http://vllaznia.al/index.php/component/content/article/3-newsflash/1333-2018-01-05-12-29-26/|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Sukaj, Xhevahir}} [[Kategoria:Lindje 1987]] [[Kategoria:Futbollistë nga Shkodra]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren shqiptare]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Vllaznia Shkodër]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Elbasani]] [[Kategoria:Futbollistë në Gençlerbirliği S.K.]] [[Kategoria:Futbollistë në Ismaily SC]] [[Kategoria:Futbollistë në NK Zagreb]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Partizani]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Laçi]] [[Kategoria:Futbollistë në KS Flamurtari Vlorë]] [[Kategoria:Futbollistë në Kategoria Superiore]] [[Kategoria:Futbollistë në Süper Lig]] {{Fut-cung}} jcyjhvpx3ekovcsbatskonns8l4lwp1 Ermal Hadribeaj 0 404283 3022883 3022450 2026-08-06T05:45:12Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]], [[User:Smallem/Hollësi#padukshëm|simbole të padukshme]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022883 wikitext text/x-wiki {{Infobox martial artist | name = Ermal Hadribeaj | image = Ermal HAdribeaj.jpg | caption = | birth_name = | other_names = | birth_date = {{birth date and age|12|12|1993|df=y}} | birth_place = [[Tiranë]], Shqipëri | fighting_out_of = [[Michigan]], Shtetet e Bashkuara | height = 1.78 m | weight_class = [[Peshë super e mesme]] | reach = | stance = [[Southpaw stance|Southpaw]] | years_active = 2018–prezent | box_win = 23 | box_kowin = 8 | box_koloss = 0 | box_loss = 0 | box_draw = 1 | box_nc = 1 | mma_win = | mma_kowin = | mma_subwin = | boxrec = 887713 | sherdog = }} '''Ermal Hadribeaj''' (lindur më 12 dhjetor 1993) është një boksier profesionist shqiptaro-amerikan dhe ish-luftëtar profesionist i [[Arte marciale të përziera|arteve marciale të përziera]] (MMA). Ai është vëllai i luftëtarit të [[Karate Combat]] [[Adrian Hadribeaj]]. == Karriera në boks == Hadribeaj bëri debutimin e tij profesional në boks në vitin 2019. Ai stërvitet dhe menaxhohet nga Donato De Martiis. Nën drejtimin e tij, Hadribeaj fitoi titullin e parë të [[Këshilli Botëror i Boksit|WBC]] Mediterranean në kategorinë super të mesme më 25 shtator 2021, pasi mposhti Thodoris Ritzakis me vendim unanim.<ref>{{cite press release|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/glen-the-road-warrior-johnson-presents-a-night-of-boxing-in-miami-florida-301417732.html|title=Glen "The Road Warrior" Johnson Presents a Night of Boxing in Miami, Florida|publisher=PR Newswire|language=en}}</ref> Më 19 shkurt 2022, ai fitoi titullin [[North American Boxing Federation|NABF]] pasi mposhti Daniel Baiz.<ref>{{cite web|url=https://middleeasy.com/mma-news/daniel-baiz-takedown-boxing/|title=Daniel Baiz Shoots For A Double-Leg Takedown During His Boxing Match|date=22 shkurt 2022|publisher=MiddleEasy|language=en}}</ref>Më 13 maj 2022, Hadribeaj mbrojti me sukses titullin NABF kundër Sidney da Rosa Manuel, duke fituar me vendim unanim. Më 12 nëntor 2022, ai mposhti Daniel Buciuc me vendim unanim dhe fitoi titullin ndërkombëtar të [[Këshilli Botëror i Boksit|WBC]].<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/boxing/news/12183/12425981/ermal-hadribeaj-reveals-his-world-title-dream-as-a-rising-contender-in-an-exciting-new-era-for-albanian-boxing|title=Ermal Hadribeaj reveals his world title 'dream' as a rising contender in an exciting new era for Albanian boxing|publisher=Sky Sports|language=en}}</ref>Hadribeaj e mbrojti me sukses titullin ndërkombëtar të WBC-së kundër Leonardo di Stefano Ruiz më 19 maj 2023 dhe kundër Sumbu Nsasi më 17 korrik 2023.<ref>{{cite web|url=http://www.maurowbc.com/super-welterweight/|title=WBC INTERNATIONAL SUPERWELTERWEIGHT CHAMPION ERMAL HADRIBEAJ (ALBANIA) RETAINED HIS BELT|publisher=WBC International Championships|language=en|access-date=24 korrik 2026|archive-date=24 korrik 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260724013153/http://www.maurowbc.com/super-welterweight/|url-status=dead}}</ref>Më 17 nëntor 2023, Hadribeaj e mbrojti për herë të tretë titullin ndërkombëtar të WBC-së kundër ish-kampionit botëror Carlos Molina, duke fituar me nokaut teknik (TKO) në raundin e nëntë. == Karriera në arte marciale të përziera == Hadribeaj garoi në artet marciale të përziera (MMA) nga viti 2016 deri në vitin 2019. Ai regjistroi një rekord prej 4–3 si amator dhe 4–1 si profesionist.<ref>{{cite web|url=https://www.tapology.com/fightcenter/fighters/125676-ermal-haderbeaj|title=Ermal Hadribeaj|publisher=Tapology|language=en}}</ref>Hadribeaj përfaqësoi Ekipin e Shqipërisë në Kampionatin e Hapur Evropian IMMAF 2016, ku regjistroi një rekord prej 1–1, në Kampionatin e Hapur Evropian IMMAF 2017, ku regjistroi një rekord prej 0–1, si dhe në Kampionatin Botëror IMMAF 2017, ku arriti një rekord prej 3–1, duke u eliminuar në gjysmëfinale.<ref>{{cite web|url=https://immaf.org/2016/06/25/2016-world-championships-team-albania-in-focus-2/|title=2016 World Championships: Team Albania in Focus|date=25 qershor 2016|publisher=IMMAF|language=en}}</ref> ljbjd3pbvsh037dfz5kh0gdnvyos4r5 Folklori anglez 0 404287 3022884 3017507 2026-08-06T05:45:22Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022884 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Beowulf and the dragon.jpg|parapamje|Beowulf dhe Dragoi, siç tregohet në poemën epike të anglishtes së vjetër Beowulf.]] '''Folklori anglez''' përbëhet nga mitet dhe legjendat e [[Anglia|Anglisë]], duke përfshirë krijesat [[Mitologjia|mitike]] të rajonit, recetat tradicionale, [[Legjenda|legjendat]] urbane, [[Proverba|proverbat]], [[Besëtytnia|besëtytnitë]], vallet, baladat dhe përrallat popullore që janë transmetuar brez pas brezi, duke reflektuar trashëgiminë kulturore të vendit. Ky grup folklori përfshin një gamë të larmishme personazhesh, të tilla si figura heroike si Beowulf ose Robin Hood, mbretër legjendarë si Arthur dhe krijesa mitike si Njeriu i Gjelbër dhe Shkaku i Zi. Këto përralla dhe tradita janë formuar nga përvojat historike të popullit anglez, të ndikuara nga kulturat e ndryshme që janë vendosur në Angli gjatë shekujve, duke përfshirë elementë keltë, romakë, anglo-saksone, nordikë dhe normanë.<ref>{{Cite news|date=2019-09-26|title=English Folklore: What Cultural Values Does It Represent? - #FolkloreThursday|language=en-GB|work=#FolkloreThursday|url=https://folklorethursday.com/folklore-folklorists/english-folklore-what-cultural-values-does-it-represent/|access-date=2026-07-24|archive-date=24 korrik 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724170404/https://folklorethursday.com/folklore-folklorists/english-folklore-what-cultural-values-does-it-represent/|url-status=dead}}</ref> Historitë brenda folklorit anglez shpesh përcjellin tema të drejtësisë, besnikërisë, trimërisë dhe mbinatyrshmes, dhe shpesh përmbajnë një imperativ moral që rrjedh nga vlerat e krishtera. Ato shpesh eksplorojnë marrëdhënien midis njerëzve dhe botës natyrore, siç shihet në legjendat e Njeriut të Gjelbër ose Herne Gjuetarit, ose pasojat e veprimeve njerëzore, siç ilustrohen në përralla si Krimbi Lambton. Për më tepër, folklori anglez është ndikuar nga ngjarje historike, të tilla si sprovat e shtrigave të periudhës së hershme moderne, të cilat pasqyrohen në histori si ajo e shtrigave Pendle. Gjatë Rilindjes në shekullin e 16-të, Anglia iu drejtua më shumë teksteve evropiane për të zhvilluar një identitet kombëtar. Folklori anglez ka vazhduar të ndryshojë sipas rajonit, megjithëse ka elementë të përbashkët në të gjithë vendin. Përrallat, personazhet dhe krijesat shpesh rrjedhin nga aspekte të përvojës angleze, të tilla si topografia, arkitektura, njerëz të vërtetë ose ngjarje të vërteta. Folklori anglez ka pasur një ndikim të qëndrueshëm në kulturën, letërsinë dhe identitetin anglez. Shumë nga këto histori tradicionale janë ritreguar në forma të ndryshme, nga dorëshkrimet mesjetare te filmat dhe letërsia moderne. Deri më sot, festivalet tradicionale popullore si Dita e Majit, E Hëna e Plough, Nata e Zjarrit, Allhallowtide dhe festivali i Vjeljes vazhdojnë të praktikohen. Vallëzimi i Morris, shfaqjet e Mummers dhe vallëzimi i Majpolit mbeten forma të njohura të traditave popullore, shpesh duke përshkruar ose duke bërë jehonë tema ose histori nga folklori anglez. == Shiko edhe == * [[Folklori]] * [[Mitologjia]] * [[Legjenda]] * [[Besëtytnia]] == Referime == [[Kategoria:Folklor anglez]] [[Kategoria:Folklor evropian]] h4m1i5upq5rpfa7yve8me4jf44hf2mh Jerry X. Mitrovica 0 404304 3022669 3013473 2026-08-05T18:06:27Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 3022669 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = Jerry X. Mitrovica |image = |imagesize = |caption = |birth_name = |birth_date = 1960 |birth_place = [[Melbourne]], Australi |death_date = |death_place = |occupation = |yearsactive = |education = [[Universiteti i Torontos]] {{small|([[Bachelor of Science|B.A.Sc. (Hons.)]], 1983)}}<br>[[Universiteti i Torontos]] {{small|([[Master of Science|M.Sc.]], 1985)}}<br>[[Universiteti i Torontos]] {{small|([[Doktor i Filozofisë|PhD]], 1991)}} |spouse = |children = |homepage = }} '''Jerry X. Mitrovica''' është një profesor universitar.<ref>{{cite web |url=https://eps.harvard.edu/people/jerry-x-mitrovica |title=Jerry X. Mitrovica; Frank B. Baird, Jr. Professor of Science |author=<!--Not stated--> |date= |website=eps.harvard.edu |publisher=[[Harvard University]] |access-date=3 shkurt 2021 |language=en }}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Ai realizoi punime të rëndësishme në fazat e hershme, të cilat tregonin se [[Pllaka tektonike|pllakat tektonike]] pësojnë ngritje, anim dhe ulje, krahas lëvizjes së tyre zvarritëse në sipërfaqen e planetit. Ai njihet për punën e tij në modelimin e luhatjeve të pabarabarta të nivelit të detit në të kaluarën dhe parashikimin e atyre në të ardhmen – si pasojë e ndërveprimeve midis shkrirjes së shtresave të akullit, forcave lokale gravitacionale dhe tektonikës së pllakave. ==Jeta personale== Ai lindi nga një baba me prejardhje [[Shqiptarët|shqiptare]] dhe një nënë [[Grekët|greke]].<ref>{{cite news|url=https://forecastpod.org/2018/12/19/episode-22/|title=Episode 22: Jerry Mitrovica|work=orecastpod.org|quote=Jerry was born to a Greek mother and Albanian father. Their meeting in the aftermath of WW II remains fuzzy, but they soon immigrated to Melbourne, where Jerry was born as the youngest of seven siblings. Although Melbourne supported a small and vibrant Albania expat community, the move never gelled for family, and they moved to Toronto.|language=en}}</ref> ==Burime== {{DEFAULTSORT:Mitrovica, Jerry}} [[Kategoria:Lindje 1960]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Shqiptarë në Australi]] 13lrsweq7g4gmqn7p3yspznokx5rdga 3022885 3022669 2026-08-06T05:45:32Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#bosh|parametra bosh]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022885 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = Jerry X. Mitrovica |image = |imagesize = |caption = |birth_name = |birth_date = 1960 |birth_place = [[Melbourne]], Australi |death_date = |death_place = |occupation = |yearsactive = |education = [[Universiteti i Torontos]] {{small|([[Bachelor of Science|B.A.Sc. (Hons.)]], 1983)}}<br>[[Universiteti i Torontos]] {{small|([[Master of Science|M.Sc.]], 1985)}}<br>[[Universiteti i Torontos]] {{small|([[Doktor i Filozofisë|PhD]], 1991)}} |spouse = |children = |homepage = }} '''Jerry X. Mitrovica''' është një profesor universitar.<ref>{{cite web|url=https://eps.harvard.edu/people/jerry-x-mitrovica|title=Jerry X. Mitrovica; Frank B. Baird, Jr. Professor of Science|author=<!--Not stated-->|website=eps.harvard.edu|publisher=[[Harvard University]]|access-date=3 shkurt 2021|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Ai realizoi punime të rëndësishme në fazat e hershme, të cilat tregonin se [[Pllaka tektonike|pllakat tektonike]] pësojnë ngritje, anim dhe ulje, krahas lëvizjes së tyre zvarritëse në sipërfaqen e planetit. Ai njihet për punën e tij në modelimin e luhatjeve të pabarabarta të nivelit të detit në të kaluarën dhe parashikimin e atyre në të ardhmen – si pasojë e ndërveprimeve midis shkrirjes së shtresave të akullit, forcave lokale gravitacionale dhe tektonikës së pllakave. ==Jeta personale== Ai lindi nga një baba me prejardhje [[Shqiptarët|shqiptare]] dhe një nënë [[Grekët|greke]].<ref>{{cite news|url=https://forecastpod.org/2018/12/19/episode-22/|title=Episode 22: Jerry Mitrovica|work=orecastpod.org|quote=Jerry was born to a Greek mother and Albanian father. Their meeting in the aftermath of WW II remains fuzzy, but they soon immigrated to Melbourne, where Jerry was born as the youngest of seven siblings. Although Melbourne supported a small and vibrant Albania expat community, the move never gelled for family, and they moved to Toronto.|language=en}}</ref> == Referime == {{DEFAULTSORT:Mitrovica, Jerry}} [[Kategoria:Lindje 1960]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Shqiptarë në Australi]] 6xq0o5ldhu37g304mlymel7qez1oz7w Rashit Godeni 0 404305 3022886 3013476 2026-08-06T05:45:43Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022886 wikitext text/x-wiki '''Rashit Godeni''' ([[1881]] – [[1993]]) ishte një nga bashkëluftëtarët më jetëgjatë të [[Azem Galica|Azem]] dhe [[Shote Galica|Shote Galicës]], i njohur si dëshmitar i gjallë i [[Lëvizja Kaçake|Lëvizjes Kaçake]] dhe jetoi mbi një shekull.<ref>{{cite news|url=https://www.albaniapress.com/lajme/9288/AZEM-BEJTË-GALICA--Kryekomandant-i-Çetave-Çlirimtare-Shqiptare-1912--1924.html|title=AZEM BEJTË GALICA- Kryekomandant i Çetave Çlirimtare Shqiptare (1912- 1924)|work=albaniapress.com|language=sq|date=30 qershor 2009}}</ref> Ai lindi në [[Pomozotini|Pomozotin]], [[Fushë Kosova|Fushë Kosovë]].<ref>{{cite news|url=https://www.radiokosovaelire.com/bisede-ne-studion-e-tv-diellit-me-mr-sheremet-krasniqin-veprimtar-studiues-dhe-publicist/|title=Bisedë në studion e TV-Diellit me Mr. Sheremet Krasniqin, veprimtar, studiues dhe publicist|work=Radio Kosova e Lire|language=sq|quote=pastaj Rashit Godenit, njëri ndër bashkëluftëtarët e Azem e të Shote Galicës , nga fshati Pomozotin i komunës së Fushë-Kosovës, i lindur në vitin 1881, i cili së bashku me vëllanë e vet binjak, Halit Godenin, kanë jetuar 112 vjet, deri në vitin 1993}}</ref> Emri i Rashit Godenit u rikthye fuqishëm në vëmendjen e opinionit publik mbarëshqiptar më 25 korrik 1990. Në një tubim masiv popullor në fshatin [[Galica (Vushtrri)|Galicë]], në moshën 109-vjeçare, ai shpalosi solemnisht pllakën përkujtimore të Azem Galicës. == Referime == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Godeni, Rashit}} [[Kategoria:Lindje 1881]] [[Kategoria:Vdekje 1993]] [[Kategoria:Njerëz nga Fushë Kosova]] [[Kategoria:Ushtarakë shqiptarë]] [[Kategoria:Shqiptarë të Kosovës]] [[Kategoria:Lëvizja Kaçake]] ar012jlhf4njqidd89wuq677blrylx7 Largpamësia 0 404326 3022887 3013678 2026-08-06T05:45:52Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022887 wikitext text/x-wiki '''Largpamësia''' është aftësia për të parashikuar, ose veprimi i [[Parashikimi|parashikimit]], të asaj që do të ndodhë ose të asaj që do të nevojitet në të [[E ardhmja|ardhmen]]. Studimet sugjerojnë se një pjesë e madhe e mendimit njerëzor është e përqendruar te ngjarjet e mundshme të së ardhmes. Për këtë arsye, natyra dhe evoluimi i largpamësisë përbëjnë një temë të rëndësishme në psikologji. Të menduarit për të ardhmen studiohet nën termin prospeksion (''prospection''). Studimet në neuroshkencë, psikologjinë zhvillimore dhe psikologjinë kognitive kanë identifikuar shumë ngjashmëri midis aftësisë njerëzore për të rikujtuar përvoja të kaluara dhe aftësisë për të imagjinuar ngjarje të ardhshme.<ref>{{Cite journal|last=Addis|first=Donna Rose|last2=Wong|first2=Alana T.|last3=Schacter|first3=Daniel L.|date=2007-04-08|title=Remembering the past and imagining the future: common and distinct neural substrates during event construction and elaboration|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1894691/|journal=Neuropsychologia|volume=45|issue=7|pages=1363–1377|doi=10.1016/j.neuropsychologia.2006.10.016|issn=0028-3932|pmc=1894691|pmid=17126370}}</ref> Revista Science e përzgjodhi këtë zbulim si një nga dhjetë përparimet më të rëndësishme shkencore të vitit 2007.<ref>{{Cite journal|date=2007-12-21|title=The Runners-Up|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.318.5858.1844a|journal=Science|volume=318|issue=5858|pages=1844–1849|doi=10.1126/science.318.5858.1844a}}</ref> Megjithatë, ekzistojnë dallime themelore midis udhëtimit mendor në kohë drejt së ardhmes (largpamësisë) dhe udhëtimit mendor në kohë drejt së kaluarës (kujtesës episodike). == Përdorimet == Në fushën e menaxhimit, largpamësia është klasifikuar si një sjellje (e brendshme dhe/ose e jashtme). Shqyrtimi, analiza dhe sintetizimi i përkufizimeve dhe përdorimeve të mëparshme të konceptit të largpamësisë kanë synuar të krijojnë një përkufizim të përgjithshëm, në mënyrë që ky koncept të mund të matet. Në mënyrë më specifike, largpamësia është përkufizuar si:<blockquote>"Shkalla e analizimit të rrethanave aktuale, shkalla e shtrirjes së kësaj analize në të ardhmen, si dhe shkalla e analizimit të një ose më shumë gjendjeve të dëshiruara në të ardhmen, duke marrë parasysh faktorët që janë nën kontroll, së bashku me shkallën e analizimit të mënyrave të veprimit për të arritur atë gjendje të dëshiruar në të ardhmen."</blockquote> == Tregjet e parashikimit == Tregjet e parashikimit (''Prediction Markets'') janë tregje ku pjesëmarrësit blejnë dhe shesin kontrata që lidhen me rezultatet e mundshme të ngjarjeve të ardhshme. Këto tregje janë krijuar për të mbledhur dhe përpunuar informacion nga shumë individë, me qëllim që të prodhohen parashikime sa më të sakta. Ky mekanizëm i zbulimit të informacionit u është atribuar ekonomistëve Ludwig von Mises dhe Friedrich Hayek. Tregjet e parashikimit u mundësojnë njerëzve të bashkojnë informacionin që zotërojnë dhe, mbi atë bazë, të bëjnë parashikime për ngjarjet e ardhshme. == Shiko edhe == * [[Parashikimi]] == Referime == [[Kategoria:Psikologji kognitive]] [[Kategoria:Menaxhim]] [[Kategoria:Parashikim]] 8nsmme3mhx6i13ivrke1m5a7rta5a7f Festa e Kryqit 0 404327 3022888 3013682 2026-08-06T05:46:02Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022888 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | holiday_name = Feast of the Exaltation of the Holy Cross | type = Christian | image = Feast of the Cross.jpg | imagesize = | caption = [[Russian icon]] of the Feast of the Exaltation of the Cross ([[icon]] from [[Yaroslavl]] by Gury Nikitin, 1680. [[Tretyakov Gallery]], [[Moscow]]). | official_name = Feast of the Exaltation of the Holy Cross | nickname = Holy Cross Day | longtype = | significance = | begins = | ends = | date = {{ubl|13 September ([[Church of the East]])<ref>{{cite web|url=https://acote.church/holy-feasts#Cross|title=Feast of the Holy Cross}}</ref> |14 September ([[Gregorian calendar]])|27 September (14 September in [[Julian calendar]])}} | celebrations = | frequency = Annual | observances = | relatedto = [[Roodmas]], [[Good Friday]] | litcolor = Red }} '''Festa e Kryqit të Shenjtë''', '''Festa e Lartësimit të Kryqit të Shenjtë''' ose '''Festa e Kryqit''' përkujton [[Kryqi i Vërtetë|Kryqin e Vërtetë]]. Më 13 shtator 335, Bazilika Konstandiniane mbi Varrin e Shenjtë u shenjtërua në Jerusalem. Një ditë pas shenjtërimit të kishës, relikja e kryqit iu tregua ("lartësua") për herë të parë njerëzve për nderim. Më vonë, festa u shoqërua edhe me përkujtimin e rikuperimit të Kryqit të Shenjtë nga perandori bizantin Herakli më 13 shtator 628. Në vitin liturgjik, ka disa festime që nderojnë dhe festojnë kryqin e përdorur në kryqëzim. Ndryshe nga e Premtja e Madhe, e cila i kushtohet pasionit të Krishtit dhe kryqëzimit, këto ditë festash festojnë vetë Kryqin, si shenjë të shpëtimit. Ai festohet nga katolikët (katolikë të Kishës Latine, katolikë lindorë), ortodoksët lindorë, ortodoksët orientalë, Kisha e Lindjes, katolikët e vjetër, luteranët dhe anglikanët, dhe në një masë më të vogël nga prezbiterianët, metodistët dhe baptistët. Dita më e zakonshme e përkujtimit është 14 shtatori për kishat që përdorin kalendarin Gregorian dhe 27 shtatori për kishat që përdorin kalendarin Julian, kalendarin Ge'ez ose kalendarin kopt. Në anglisht, festa quhet Festa e Lartësimit të Kryqit të Shenjtë në përkthimin e Mesharit Romak të vitit 2010, ndërsa përkthimi i vitit 1973 e quajti atë Festa e Triumfit të Kryqit. Në disa pjesë të Kungimit Anglikan festa quhet Dita e Kryqit të Shenjtë, një emër i përdorur edhe nga Luteranët. Festimi ndonjëherë quhet edhe Dita e Kryqit të Shenjtë, ose me emrat historikë Roodmas ose Crouchmas. == Shiko edhe == * [[Kryqi i Vërtetë]] == Referime == [[Kategoria:Festa dhe ditë të shenjta të krishtera]] [[Kategoria:Kryqëzimi i Jezusit]] [[Kategoria:Kryqi i Vërtetë]] 17kcth4t3fqrjh7r2nmvrh1yuollj7p Abetare e pedagogjisë kritike 0 404383 3022889 3017024 2026-08-06T05:46:12Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022889 wikitext text/x-wiki '''''“Abetare e Pedagogjisë Kritike”''''' (titulli në origjinal: ''Critical Pedagogy Primer'') është një libër i shkruar nga [[Joe L. Kincheloe]], dhe botuar nga [[Peter Lang]]. Ashtu si edhe "abetaret" të tjera të botuara nga Peter Lang, edhe kjo vepër është një tekst hyrës mbi temën e [[Pedagogjia kritike|pedagogjisë kritike]] që synon një audiencë më të gjerë me përdorimin e një gjuhe më të kuptueshme.<ref name=":0">{{Cite book|last=Kincheloe|first=Joe L.|title=Critical Pedagogy Primer|publisher=Peter Lang|year=2008|isbn=978-1-4331-0182-3|location=New York}}</ref><ref>{{Cite news|title=Peter Lang Primer|url=https://www.peterlang.com/view/serial/PLP|access-date=2016-11-17}}</ref> Libri ka hapësira të gjera të përshtatshme për shënime nga lexuesit, dhe shumë terma dhe përkufizimet e tyre janë përfshirë në këto hapësira për aksesueshmëri. Kincheloe jo vetëm që prezanton temën e pedagogjisë kritike, por ai bën përpjekje për të vizualizuar të ardhmen e pedagogjisë kritike përmes nocionit të tij të "kriticizmit në zhvillim" dhe fushës gjithnjë në ndryshim të [[Teoria kritike|teorisë kritike]]. == Përmbledhje == Vepra prej 182 faqesh është e ndarë në pesë kapituj, përfshirë hyrjen. Hyrja i shërben qëllimit dhe qëllimit të shpjegimit të rolit të [[Pedagogjia kritike|pedagogjisë kritike]] në një shoqëri demokratike, duke këmbëngulur se "çështjet e demokracisë dhe drejtësisë nuk mund të ndahen nga tiparet më themelore të mësimdhënies dhe të nxënit" (f.&nbsp;5).<ref name=":0"/> Kapitulli i dytë diskuton themelet e pedagogjisë kritike. Kapitulli i tretë shpjegon rolin dhe zbatimin e filozofisë arsimore në shkolla. Kapitulli i katërt shpjegon rolin e pedagogjisë kritike në kërkim dhe kapitulli i pestë shpjegon pedagogjinë kritike dhe njohjen. Karakteristikat qendrore të pedagogjisë kritike ofrohen me pranimin se "pikëpamja" e tij pasqyron paragjykimet e tij. Pikëpamja e tij është se pedagogjia kritike bazohet në një vizion më të gjerë arsimor të drejtësisë dhe barazisë, i cili i ngarkon edukatorët me përgjegjësinë për të ndihmuar studentët "të identifikojnë forcat tinëzare që përmbysin" suksesin e tyre, gjë që e bën filozofinë në thelb politike. {{Blockquote|text=To ask such students to start over, to relearn the arts and sciences in light of these political concerns, is admittedly an ambitious task. Even so, this is exactly what critical pedagogy does.|sign=|source=}} Kincheloe shpjegon se pedagogjia kritike i është kushtuar përmirësimit të vuajtjeve njerëzore dhe ai është kritik ndaj politikës neoliberale dhe "sistemeve ekonomike të globalizuara dhe të orientuara nga tregu, të imponuara në botë nga Shtetet e Bashkuara dhe [[Shtetet e zhvilluara|vendet e tjera të industrializuara]] nëpërmjet [[Organizata Botërore e Tregtisë|Organizatës Botërore të Tregtisë]] (OBT) dhe [[Fondi Monetar Ndërkombëtar|Fondit Monetar Ndërkombëtar]] (FMN)", pasi ai beson se ato e kanë përkeqësuar [[Varfëria|varfërinë]] në mbarë botën. Pedagogjia kritike në shkolla, si zgjerim, propozohet për të siguruar që shkollat të mos u shkaktojnë dëm nxënësve të tyre duke i fajësuar ata për dështimet e tyre ose duke mos respektuar njohuritë që nxënësit sjellin çdo ditë me vete në klasë. Ai e konsideron zemërimin dhe zhgënjimin e nxënësve me sistemin shkollor si një përgjigje logjike ndaj një sistemi që është armiqësor ndaj tyre. Ai citon gjurmimin si një nga shembujt e kësaj armiqësie. {{Blockquote|text=Critical pedagogy will not stand for these mechanisms of social and educational stratification that hurt socially, linguistically, and economically marginalized students so badly... [S]uccess in school may come only with a rejection of their ethnic and/or class backgrounds.|sign=|source=}} Kincheloe shpjegon se pedagogjia kritike "zbatohet përmes përdorimit të 'temave gjeneruese' për të lexuar fjalën dhe botën dhe procesin e paraqitjes së problemeve". Duke u mbështetur në edukatorin dhe filozofin brazilian [[Paulo Freire]], Kincheloe identifikon një [[Kurrikula|kurrikul]] që i paraqet studentët si studiues dhe klasat e mësuesit si persona që paraqesin probleme. Arsimi bëhet i përqendruar te nxënësi, duke identifikuar se çfarë është kritike për mirëqenien e tyre në lidhje me pyetjet që ia vlen të vlerësohen. Mësuesit më pas duhet të bëhen studiues të nxënësve të tyre në mënyrë që të ndihmojnë në lehtësimin e përcaktimit të problemeve me të cilat përballen nxënësit e tyre në një kontekst në të cilin ato mund të zgjidhen. Mësuesi nuk heq dorë nga përgjegjësia për klasën e tij, por duhet të mbetet në një pozicion autoriteti si dikush që ka kontroll mbi lëndën e tij. Sipas Kincheloe, ky është shpesh një interpretim i gabuar i kritikës së [[Modeli bankar i edukimit|modelit bankar të arsimit,]] i theksuar në ''[[Pedagogjia e të shtypurve|veprën Pedagogjia e të Shtypurve të]]'' Freire-s. Freire i tha Kincheloe pak para vdekjes së tij se "mësuesit shpesh u japin studentëve njohuri ndaj të cilave ata më pas reagojnë, i refuzojnë, i riinterpretojnë, i analizojnë dhe i vënë në veprim". Kincheloe është gjithashtu kritik ndaj [[Pozitivizmi|pozitivizmit]] dhe pohon se kritika e tij është qendrore për pedagogjinë kritike (por edhe për teorinë kritike në përgjithësi). Qëllimi i filozofisë është të zvogëlojë impulsin për të qenë reduktiv në lidhje me kompleksitetin e studentit, pasi "e gjithë përvoja njerëzore është e shënuar nga pasiguritë". Kjo ide i shtohet edhe idesë së shkencës si një forcë për të rregulluar, dhe pedagogjia kritike kërkon një "studim të shkencës në kontekste kulturore dhe historike, duke bërë pyetje mbi përdorimet për të cilat është përdorur dhe interesat e kujt i shërben", për shkak të shqetësimit se pikëpamjet mbizotëruese mund dhe do të normalizohen. Një qëllim i pedagogjisë kritike është çmontimi i përvetësimeve të asaj që duhet të jenë asamble demokratike. Kjo rezistencë ndaj fuqive dominuese, e cila i ka rrënjët në [[Marksizmi|Marksizëm]], është përsëri pjesë e qëllimit të pedagogjisë kritike për të lehtësuar vuajtjet. Kincheloe përshkruan se si rrënjët e pedagogjisë kritike vijnë gjithashtu nga [[Marksizmi kulturor|Shkolla e Frankfurtit]] e teorisë kritike, e cila shkon përtej ideologjisë marksiste që nuk njeh se në shekullin e 21-të ka shumë më tepër forma të pushtetit sesa [[kapitali]] . == Referime == [[Kategoria:Publikime pedagogjike]] [[Kategoria:Pedagogji kritike]] [[Kategoria:Libra të botuar në 2008]] [[Kategoria:Libra në anglisht]] 514civx7rc3ydhlp6af332bcaemgse0 Joe L. Kincheloe 0 404387 3022727 3017150 2026-08-06T00:19:35Z InternetArchiveBot 115207 Adding 2 books for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20260805)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3022727 wikitext text/x-wiki '''Joe Lyons Kincheloe''' (14 dhjetor 1950 - 19 dhjetor 2008) ishte profesor dhe Kryetar i Kërkimeve Kanadeze në Fakultetin e Edukimit, Universiteti McGill në [[Montreali|Montreal]] dhe themelues i Projektit Ndërkombëtar Paulo dhe Nita Freire për Pedagogji Kritike. Ai shkroi më shumë se 45 libra, kapituj të shumtë librash dhe qindra artikuj revistash mbi çështje që përfshijnë [[Pedagogjia kritike|pedagogjinë kritike]], [[Hulumtimi arsimor|kërkimin arsimor]], studimet urbane, [[Kognicioni|njohjen]], [[Kurrikula|kurrikulën]] dhe [[studimet kulturore]] . Kincheloe mori tre diploma pasuniversitare nga Universiteti i Tenesit . Babai i katër fëmijëve, ai punoi ngushtësisht gjatë 19 viteve të fundit të jetës së tij me partneren e tij, [[Shirley R. Steinberg]]. <ref name="ew">{{Cite web |last=Willinsky |first=John |date=7 janar 2009 |title=Joe L. Kincheloe: 1950–2008 |url=http://publications.mcgill.ca/reporter/2009/01/joe-l-kincheloe-1950-2008/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710010433/https://publications.mcgill.ca/reporter/2009/01/joe-l-kincheloe-1950-2008/ |archive-date=10 korrik 2018 |access-date=22 shtator 2010 |website= |publisher=McGill Reporter}}</ref> == Vështrim == Pozicioni i parë akademik i Joe Kincheloe ishte në Rezervatin Indian Rosebud si kryetar i departamentit të arsimit në Kolegjin Sinte Gleska (1980–1982). Ai ishte i emëruar në LSU-Shreveport (1982–1989), Universitetin Clemson (1989–1992), Universitetin Ndërkombëtar të Floridës (1992–1994), Universitetin Shtetëror të Pensilvanisë (1994–1998) dhe ishte Kryetar i Departamentit të Politikave dhe Administrimit Publik Belle Zeller nga viti 1998 deri në vitin 2000 në Kolegjin e Brooklyn-it . Kincheloe ishte bashkautor i programit të doktoraturës në Arsimin Urban në Qendrën e Graduatëve CUNY në Nju Jork dhe shërbeu si Zëvendës Drejtor Ekzekutiv i Programit atje nga viti 2000 deri në vitin 2005. Ai u transferua në Universitetin McGill në janar 2006 dhe mori titullin e parë të Katedrës së Kërkimit Kanadez të Pedagogjisë Kritike në tetor 2006. Puna e Kincheloe u mbështet në një numër traditash teorike dhe analizat e tij u përqendruan në dinamikat sociale, kulturore, politike, ekonomike dhe njohëse që kontekstualizojnë mësimdhënien dhe të nxënit. Hulumtimi i Dr. Kincheloe ofroi një kuptim bindës të forcave që formësojnë arsimin bashkëkohor. Duke i kuptuar këto dinamika, edukatorët janë më të pajisur për të formuluar politika dhe për të zhvilluar veprime që kultivojnë në mënyrë rigoroze intelektin, ndërkohë që veprojnë në një mënyrë më të drejtë dhe gjithëpërfshirëse nga ana sociale. Ai dhe Steinberg folën rreth pedagogjisë kritike dhe politikës kulturore/mediatike në Amerikën e Veriut, Amerikën e Jugut, Australi, Evropë dhe Azi. Kincheloe themeloi Projektin Ndërkombëtar Paulo dhe Nita Freire për Pedagogji Kritike me Shirley R. Steinberg në Fakultetin e Edukimit, Universiteti McGill . Pas vdekjes së Kincheloe, Projekti Freire vazhdoi si një rrjet virtual: freireproject.org, i mirëmbajtur dhe i drejtuar nga Steinberg, duke krijuar një komunitet global studiuesish dhe punonjësish kulturorë në pedagogji kritike dhe angazhim kulturor. Kincheloe konsiderohet si një nga studiuesit kryesorë në [[Pedagogjia kritike|pedagogjinë kritike]], konstruktivizmin kritik, brikolazhin kërkimor të konceptuar me Shirley R. Steinberg, [[Arsimi multikulturor|arsimin kritik multikulturor]] dhe diskurset bashkëkohore të kurrikulës. Ai është arkitekti i një teorie kritike njohëse, duke zhvilluar nocionin e një psikologjie kritike postformale arsimore. Postformalizmi përqendrohet në ekspozimin e marrëdhënieve të pashqyrtuara të pushtetit që formësojnë teorinë njohëse dhe psikologjinë arsimore në një përpjekje më të madhe çlirimtare për të zhvilluar një psikologji të mundësisë. Një psikologji e tillë kritike përqendrohet në kapacitetet njohëse njerëzore që zakonisht nënvlerësohen, në ndërtimin socio-kulturor të mendjes, në inteligjencën kolektive dhe në dimensionet e paeksploruara të njohjes njerëzore. Postformalizmi pohon se psikologjia kryesore historikisht i ka hedhur poshtë aftësitë njohëse të atyre që bien jashtë të bardhësisë, klasave të mesme dhe të larta socio-ekonomike, kulturave dominuese kolonizuese dhe patriarkatit. Në këtë kontekst, postformalizmi kritik bëhet një psikologji transformuese shoqërore. Në qendër të punës së Kincheloe në të gjitha këto fusha është ndërtimi i një forme rigoroze të studimeve shumëdimensionale që mbështetet në teorinë kritike, [[Pedagogjia kritike|pedagogjinë kritike]], teorinë feministe, teorinë e kompleksitetit, njohuritë indigjene, post/antikolonializmin dhe diskurse të tjera globale për të ndihmuar në përfundimin e vuajtjeve njerëzore të ndërtuara nga pushteti dominues. Në punën e tij gjatë viteve të fundit, Kincheloe i ka kushtuar shumë vëmendje politikës së dijes dhe [[Epistemologjia|epistemologjisë]], si dhe mënyrave të ndryshme se si ato veprojnë për të formësuar vetëdijen njerëzore dhe aktivitetet socio-politike dhe arsimore. Ai iu përkushtua krijimit të një [[Pedagogjia kritike|pedagogjie kritike]] që i ndihmon individët të riformësojnë jetën e tyre, të bëhen studiues dhe aktivistë socialë më të mirë, të realizojnë potencialin e tyre njohës, të rikrijojnë hapësira demokratike në një botë globale të ndërmjetësuar elektronikisht dhe të ndërtojnë e të bëhen anëtarë të komuniteteve të solidaritetit që punojnë për të krijuar mënyra më të mira arsimimi dhe një botë më paqësore, të barabartë dhe ekologjikisht të qëndrueshme. Siç shkruan studiuesja e arsimit, Rucheeta Kulkarni (2008): "Me një zë autorial që përzien thjeshtësinë bisedore me filozofinë vizionare, Joe Kincheloe [përshkruan] krizat në thellim të veprimeve të këtij kombi brenda dhe jashtë vendit - duke përfshirë luftërat parandaluese kundër armiqve të imagjinuar, kurrikula të shkruara për mësuesit e deprofesionalizuar, privatizimin e shkollave publike dhe pronësinë korporative të mediave të lajmeve - ai i thotë lexuesit të mos dëshpërohet, por të shpresojë... Për çdo lexues që aspiron të bëjë një punë kuptimplote dhe transformuese të njohurive, është e vështirë të refuzojë ftesën e Kincheloe-s për idetë e pedagogjisë kritike."  Shih veprën e Raymond Horn (1999) për një pasqyrë gjithëpërfshirëse të studimeve të Kincheloe në vitet 1980 dhe 1990. == Publikime == ;Autor * Kincheloe, Joe L (2008). [[Abetare e pedagogjisë kritike|Critical Pedagogy Primer]] 2nd edition. English: [[Nju Jork Siti|New York]], New York: Peter Lang. {{ISBN|978-1-4331-0182-3}} * {{Cite book |last=Kincheloe |first=Joe L |title=Knowledge and Critical Pedagogy: An Introduction |url=https://archive.org/details/knowledgecritica0000kinc |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] |year=2008 |isbn=978-1-4020-8223-8 |location=[[Dordrecht]], London |oclc=192027689}} * {{Cite book |last=Kincheloe |first=Joe L |title=Critical constructivism primer |url=https://archive.org/details/criticalconstruc0000kinc |publisher=[[Peter Lang (publishing company)|Peter Lang]] |year=2005 |isbn=978-0-8204-7616-2 |location=[[New York City|New York]] |oclc=57344185}} * ''Critical Pedagogy Primer''. (2004). New York City: Peter Lang. (2nd edition, 2008). * {{Cite book |last=Kincheloe |first=Joe L |url=https://books.google.com/books?id=jo88ePT5m0UC |title=The sign of the burger: McDonald's and the culture of power |publisher=[[Temple University Press]] |year=2002 |isbn=978-1-56639-931-9 |location=[[Philadelphia]] |oclc=47140812}} * ''Teachers as Researchers: Qualitative Paths to Empowerment, 2nd Edition''. (2002). New York: RoutledgeFalmer. * ''Getting Beyond the Facts: Teaching Social Studies/Social Sciences in the Twenty-First Century''. (2001). New York: Peter Lang Publishing. * ''Hacia una Revision Critica del Pensamiento Docente''. (2001). Barcelona: Ocaedro. * ''How Do We Tell the Workers? The Socio-Economic Foundations of Work and Vocational Education''. (1999). Boulder, Colorado: Westview Press. '''Bashkëautor''' * ''The Stigma of Genius: Einstein Consciousness and Critical Education 2nd Edition''. (2021). New York: Peter Lang Publishing. (Shirley R. Steinberg, Joe L. Kincheloe and Edmund Adjapong, with Deborah J. Tippins).[https://www.peterlang.com/document/1059273] * ''Reading, Writing, and Thinking: The Postformal Basics''. (2006). Rotterdam: Sense Publishers. (with P.L. Thomas). * ''Rigour and Complexity in Educational Research: Conceptualizing the Bricolage''. (2004). London: Open University Press. (with Kathleen Berry) (Portuguese Edition, 2005) * ''Art, Culture, & Education: Artful Teaching in a Fractured Landscape''. (2003). New York: Peter Lang Publishing. (with Karel Rose) * ''Contextualizing Teaching: Introduction to the Foundations of Education''. (2000). New York: Allan & Bacon. Longman. (with Shirley R. Steinberg) * ''The Stigma of Genius: Einstein, Consciousness and Education''. (1999). New York: Peter Lang Publishing. (with Deborah Tippins and Shirley R. Steinberg) * ''Changing Multiculturalism: New Times, New Curriculum''. (1997). London: Open University Press. (with Shirley R. Steinberg). '''Redaktor''' * ''Classroom Teaching: An Introduction'' 2nd Edition. (2018). New York: Peter Lang Publishing. (with Shirley R. Steinberg). * ''Classroom Teaching: An Introduction''. (2005). New York: Peter Lang Publishing. * ''Multiple Intelligences Reconsidered''. (2004). New York: Peter Lang Publishing. (Chinese Edition 2005). '''Bashkëredaktor''' * ''Christotainment: Selling Jesus Through Popular Culture''. (2009). Boulder, Colorado: Westview Press. (with Shirley R. Steinberg) * ''Cutting Class: Socio-economic Class and Education''. (2007). Lanham, Maryland: Rowman and Littlefield. (with Shirley R. Steinberg) * ''Critical Pedagogy: Where Are We Now?'' (2007). New York: Peter Lang Publishing. (with Peter McLaren) * ''Doing Educational Research''. (2006). Rotterdam: Sense Publishers. (with Kenneth Tobin) * ''Teaching City Kids: Understanding Them and Appreciating Them''. (2006). New York: Peter Lang Publishing. (with Kecia Hayes) * ''Urban Education: An Encyclopedia''. (2006). 2 volumes. Westport, Connecticut: Greenwood Press. (with Philip Anderson, Kecia Hayes and Karel Rose). Rights bought by Rowman and Littlefield for 2nd edition: (2007) ''Urban Education: A Comprehensive Guide for Educators, Parents, and Teachers''. Lanham, Maryland: Rowman and Littlefield. * ''Educational Psychology: An Encyclopedia''. (2006). 4 vols. Westport, Connecticut: Greenwood Press. (with Raymond Horn). * ''Metropedagogy: Power, Justice and the Urban Classroom''. (2006). Rotterdam, The Netherlands: Sense Publishers. * ''What You Don't Know about Schools''. (2006). New York: Palgrave Press. (with Shirley R. Steinberg) * ''The Miseducation of the West: How the Schools and Media Distort Our Understanding of Islam''. (2004). Westport, Connecticut: Praeger Press. (Arabic Edition, 2005) (with Shirley R. Steinberg). * ''American Standards: Quality Education in a Complex World—The Texas Case''. (2001). New York: Peter Lang Publishing. (with Raymond Horn). == Literatura == *Appelbaum, B. (1999). Review of Joe Kincheloe, [[Shirley R. Steinberg]], Nelson Rodriguez, and Ronald Chennault's White Reign: Deploying Whiteness in America. Educational Review: A Journal of Book Reviews. https://web.archive.org/web/20110724184016/http://www.edrev.info/reviews/rev46.htm *Aumeerally, N. (2006). Review of Joe L. Kincheloe and Shirley R. Steinberg's]] The Miseducation of the West: How Schools and the Media Distort Our Understanding of the Islamic World. Comparative Education Review, 50, 3. *Bigger, S. (1998). Review of Joe L. Kincheloe and [[Shirley R. Steinberg]]'s Changing Multiculturalism. Westminster Studies in Education. http://eprints.worc.ac.uk/242/1/Kincheloe&Steinberg.pdf. *Blake, J. (2008). Review of Joe L. Kincheloe's Critical Constructivism. Educational Review: A Journal of Book Reviews. https://web.archive.org/web/20110724184102/http://www.edrev.info/reviews/rev660.htm *Blake, N. (2004). Review of Joe L. Kincheloe and [[Shirley R. Steinberg]]'s Students as Researchers: Creating Classrooms that Matter. Teaching Theology & Religion, 4, 1, 55–62. *Broadfoot, P. (1998). Review of Joe L. Kincheloe, Shirley R. Steinberg, and Aaron D. Gresson III's Measured Lies: The Bell Curve Examined. Comparative Education Review, 42, 3, 372-374 *Horn, R. (1999). "Joe L. Kincheloe: Teacher as Researcher." ''Educational Researcher'', 28, 4. *King, D. (2006). A Cultural Studies Approach to Teaching the Sociology of Childhood. Sociation Today. 4, 1. *Kirylo, J. D. (2011). ''Paulo Freire: The Man from Recife''. New York: Peter Lang. *Knobel, M. (2004). Review of Shirley Steinberg and Joe Kincheloe's 19 Urban Questions: Teaching in the city. Educational Review: A Journal of Book Reviews. https://web.archive.org/web/20110809213124/http://www.edrev.info/reviews/rev264.htm *Kulkarni, R. (2008). Review of Joe L. Kincheloe's Critical Pedagogy. 2nd edition. Educational Review: A Journal of Book Reviews. https://web.archive.org/web/20120722143108/http://www.edrev.info/reviews/rev721.htm *Leech, N. (2007). Research and the "Inner Circle": The Need to Set Aside Counterproductive Language. Educational Researcher, 36, 4, 199–203. *Lincoln, Y. (2001). An Emerging New Bricoleur: Promises and Possibilities (A Reaction to Joe Kincheloe's "Describing the Bricoleur"). Qualitative Inquiry, 7, 6, 693–705. *Nayar, P. (2006). Review of Joe L. Kincheloe's Sign of the Burger: McDonald's and the Culture of Power. Anthropology of Work Review. 27, 2. http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1525/awr.2006.27.2.24/full *Nesbit, T. (2000). Review of Joe L. Kincheloe's How Do We Tell the Workers? The Socioeconomic Foundations of Work and Vocational Education. Labor Studies Journal, 25, pages 125–26. *Oakes, E. (2006). Review of Shirley R. Steinberg & Joe L. Kincheloe's Kinderculture: The Corporate Construction of Childhood. 2nd Edition. College Literature, 33, 3, 212–216. *Pigza, J. (2005). Review of Joe L. Kincheloe's Critical Pedagogy. Educational Review: A Journal of Book Reviews. https://web.archive.org/web/20110724184141/http://www.edrev.info/reviews/rev364.htm *Rumbo, J. (2004). Examining Relationships between Consumption, Nature, and Culture. Review of Joe Kincheloe's The Sign of the Burger: McDonald's and the Culture of Power. Journal of Contemporary Ethnography, 33, 2, pages 218–230. *Sew, J.W. (2006) Review of Joe L. Kincheloe's Multiple Intelligences Reconsidered. Discourse in Society, 17, 4, 554-557 *Urban, W. (1992). Rejoinder to Joe Kincheloe. Curriculum Inquiry, 22, 4, pages 447–448. == Referime == [[Kategoria:Pedagogë amerikanë]] [[Kategoria:Vdekje 2008]] [[Kategoria:Lindje 1950]] [[Kategoria:Artikuj me hKarta]] ackj8r90zgsabf3e1dce0rb07b1d373 3022890 3022727 2026-08-06T05:46:22Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#bosh|parametra bosh]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022890 wikitext text/x-wiki '''Joe Lyons Kincheloe''' (14 dhjetor 1950 - 19 dhjetor 2008) ishte profesor dhe Kryetar i Kërkimeve Kanadeze në Fakultetin e Edukimit, Universiteti McGill në [[Montreali|Montreal]] dhe themelues i Projektit Ndërkombëtar Paulo dhe Nita Freire për Pedagogji Kritike. Ai shkroi më shumë se 45 libra, kapituj të shumtë librash dhe qindra artikuj revistash mbi çështje që përfshijnë [[Pedagogjia kritike|pedagogjinë kritike]], [[Hulumtimi arsimor|kërkimin arsimor]], studimet urbane, [[Kognicioni|njohjen]], [[Kurrikula|kurrikulën]] dhe [[studimet kulturore]] . Kincheloe mori tre diploma pasuniversitare nga Universiteti i Tenesit . Babai i katër fëmijëve, ai punoi ngushtësisht gjatë 19 viteve të fundit të jetës së tij me partneren e tij, [[Shirley R. Steinberg]].<ref name="ew">{{Cite web|last=Willinsky|first=John|date=7 janar 2009|title=Joe L. Kincheloe: 1950–2008|url=http://publications.mcgill.ca/reporter/2009/01/joe-l-kincheloe-1950-2008/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710010433/https://publications.mcgill.ca/reporter/2009/01/joe-l-kincheloe-1950-2008/|archive-date=10 korrik 2018|access-date=22 shtator 2010|publisher=McGill Reporter}}</ref> == Vështrim == Pozicioni i parë akademik i Joe Kincheloe ishte në Rezervatin Indian Rosebud si kryetar i departamentit të arsimit në Kolegjin Sinte Gleska (1980–1982). Ai ishte i emëruar në LSU-Shreveport (1982–1989), Universitetin Clemson (1989–1992), Universitetin Ndërkombëtar të Floridës (1992–1994), Universitetin Shtetëror të Pensilvanisë (1994–1998) dhe ishte Kryetar i Departamentit të Politikave dhe Administrimit Publik Belle Zeller nga viti 1998 deri në vitin 2000 në Kolegjin e Brooklyn-it . Kincheloe ishte bashkautor i programit të doktoraturës në Arsimin Urban në Qendrën e Graduatëve CUNY në Nju Jork dhe shërbeu si Zëvendës Drejtor Ekzekutiv i Programit atje nga viti 2000 deri në vitin 2005. Ai u transferua në Universitetin McGill në janar 2006 dhe mori titullin e parë të Katedrës së Kërkimit Kanadez të Pedagogjisë Kritike në tetor 2006. Puna e Kincheloe u mbështet në një numër traditash teorike dhe analizat e tij u përqendruan në dinamikat sociale, kulturore, politike, ekonomike dhe njohëse që kontekstualizojnë mësimdhënien dhe të nxënit. Hulumtimi i Dr. Kincheloe ofroi një kuptim bindës të forcave që formësojnë arsimin bashkëkohor. Duke i kuptuar këto dinamika, edukatorët janë më të pajisur për të formuluar politika dhe për të zhvilluar veprime që kultivojnë në mënyrë rigoroze intelektin, ndërkohë që veprojnë në një mënyrë më të drejtë dhe gjithëpërfshirëse nga ana sociale. Ai dhe Steinberg folën rreth pedagogjisë kritike dhe politikës kulturore/mediatike në Amerikën e Veriut, Amerikën e Jugut, Australi, Evropë dhe Azi. Kincheloe themeloi Projektin Ndërkombëtar Paulo dhe Nita Freire për Pedagogji Kritike me Shirley R. Steinberg në Fakultetin e Edukimit, Universiteti McGill . Pas vdekjes së Kincheloe, Projekti Freire vazhdoi si një rrjet virtual: freireproject.org, i mirëmbajtur dhe i drejtuar nga Steinberg, duke krijuar një komunitet global studiuesish dhe punonjësish kulturorë në pedagogji kritike dhe angazhim kulturor. Kincheloe konsiderohet si një nga studiuesit kryesorë në [[Pedagogjia kritike|pedagogjinë kritike]], konstruktivizmin kritik, brikolazhin kërkimor të konceptuar me Shirley R. Steinberg, [[Arsimi multikulturor|arsimin kritik multikulturor]] dhe diskurset bashkëkohore të kurrikulës. Ai është arkitekti i një teorie kritike njohëse, duke zhvilluar nocionin e një psikologjie kritike postformale arsimore. Postformalizmi përqendrohet në ekspozimin e marrëdhënieve të pashqyrtuara të pushtetit që formësojnë teorinë njohëse dhe psikologjinë arsimore në një përpjekje më të madhe çlirimtare për të zhvilluar një psikologji të mundësisë. Një psikologji e tillë kritike përqendrohet në kapacitetet njohëse njerëzore që zakonisht nënvlerësohen, në ndërtimin socio-kulturor të mendjes, në inteligjencën kolektive dhe në dimensionet e paeksploruara të njohjes njerëzore. Postformalizmi pohon se psikologjia kryesore historikisht i ka hedhur poshtë aftësitë njohëse të atyre që bien jashtë të bardhësisë, klasave të mesme dhe të larta socio-ekonomike, kulturave dominuese kolonizuese dhe patriarkatit. Në këtë kontekst, postformalizmi kritik bëhet një psikologji transformuese shoqërore. Në qendër të punës së Kincheloe në të gjitha këto fusha është ndërtimi i një forme rigoroze të studimeve shumëdimensionale që mbështetet në teorinë kritike, [[Pedagogjia kritike|pedagogjinë kritike]], teorinë feministe, teorinë e kompleksitetit, njohuritë indigjene, post/antikolonializmin dhe diskurse të tjera globale për të ndihmuar në përfundimin e vuajtjeve njerëzore të ndërtuara nga pushteti dominues. Në punën e tij gjatë viteve të fundit, Kincheloe i ka kushtuar shumë vëmendje politikës së dijes dhe [[Epistemologjia|epistemologjisë]], si dhe mënyrave të ndryshme se si ato veprojnë për të formësuar vetëdijen njerëzore dhe aktivitetet socio-politike dhe arsimore. Ai iu përkushtua krijimit të një [[Pedagogjia kritike|pedagogjie kritike]] që i ndihmon individët të riformësojnë jetën e tyre, të bëhen studiues dhe aktivistë socialë më të mirë, të realizojnë potencialin e tyre njohës, të rikrijojnë hapësira demokratike në një botë globale të ndërmjetësuar elektronikisht dhe të ndërtojnë e të bëhen anëtarë të komuniteteve të solidaritetit që punojnë për të krijuar mënyra më të mira arsimimi dhe një botë më paqësore, të barabartë dhe ekologjikisht të qëndrueshme. Siç shkruan studiuesja e arsimit, Rucheeta Kulkarni (2008): "Me një zë autorial që përzien thjeshtësinë bisedore me filozofinë vizionare, Joe Kincheloe [përshkruan] krizat në thellim të veprimeve të këtij kombi brenda dhe jashtë vendit - duke përfshirë luftërat parandaluese kundër armiqve të imagjinuar, kurrikula të shkruara për mësuesit e deprofesionalizuar, privatizimin e shkollave publike dhe pronësinë korporative të mediave të lajmeve - ai i thotë lexuesit të mos dëshpërohet, por të shpresojë... Për çdo lexues që aspiron të bëjë një punë kuptimplote dhe transformuese të njohurive, është e vështirë të refuzojë ftesën e Kincheloe-s për idetë e pedagogjisë kritike."  Shih veprën e Raymond Horn (1999) për një pasqyrë gjithëpërfshirëse të studimeve të Kincheloe në vitet 1980 dhe 1990. == Publikime == ;Autor * Kincheloe, Joe L (2008). [[Abetare e pedagogjisë kritike|Critical Pedagogy Primer]] 2nd edition. English: [[Nju Jork Siti|New York]], New York: Peter Lang. {{ISBN|978-1-4331-0182-3}} * {{Cite book|last=Kincheloe|first=Joe L|title=Knowledge and Critical Pedagogy: An Introduction|url=https://archive.org/details/knowledgecritica0000kinc|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|year=2008|isbn=978-1-4020-8223-8|location=[[Dordrecht]], London|oclc=192027689}} * {{Cite book|last=Kincheloe|first=Joe L|title=Critical constructivism primer|url=https://archive.org/details/criticalconstruc0000kinc|publisher=[[Peter Lang (publishing company)|Peter Lang]]|year=2005|isbn=978-0-8204-7616-2|location=[[New York City|New York]]|oclc=57344185}} * ''Critical Pedagogy Primer''. (2004). New York City: Peter Lang. (2nd edition, 2008). * {{Cite book|last=Kincheloe|first=Joe L|url=https://books.google.com/books?id=jo88ePT5m0UC|title=The sign of the burger: McDonald's and the culture of power|publisher=[[Temple University Press]]|year=2002|isbn=978-1-56639-931-9|location=[[Philadelphia]]|oclc=47140812}} * ''Teachers as Researchers: Qualitative Paths to Empowerment, 2nd Edition''. (2002). New York: RoutledgeFalmer. * ''Getting Beyond the Facts: Teaching Social Studies/Social Sciences in the Twenty-First Century''. (2001). New York: Peter Lang Publishing. * ''Hacia una Revision Critica del Pensamiento Docente''. (2001). Barcelona: Ocaedro. * ''How Do We Tell the Workers? The Socio-Economic Foundations of Work and Vocational Education''. (1999). Boulder, Colorado: Westview Press. '''Bashkëautor''' * ''The Stigma of Genius: Einstein Consciousness and Critical Education 2nd Edition''. (2021). New York: Peter Lang Publishing. (Shirley R. Steinberg, Joe L. Kincheloe and Edmund Adjapong, with Deborah J. Tippins).[https://www.peterlang.com/document/1059273] * ''Reading, Writing, and Thinking: The Postformal Basics''. (2006). Rotterdam: Sense Publishers. (with P.L. Thomas). * ''Rigour and Complexity in Educational Research: Conceptualizing the Bricolage''. (2004). London: Open University Press. (with Kathleen Berry) (Portuguese Edition, 2005) * ''Art, Culture, & Education: Artful Teaching in a Fractured Landscape''. (2003). New York: Peter Lang Publishing. (with Karel Rose) * ''Contextualizing Teaching: Introduction to the Foundations of Education''. (2000). New York: Allan & Bacon. Longman. (with Shirley R. Steinberg) * ''The Stigma of Genius: Einstein, Consciousness and Education''. (1999). New York: Peter Lang Publishing. (with Deborah Tippins and Shirley R. Steinberg) * ''Changing Multiculturalism: New Times, New Curriculum''. (1997). London: Open University Press. (with Shirley R. Steinberg). '''Redaktor''' * ''Classroom Teaching: An Introduction'' 2nd Edition. (2018). New York: Peter Lang Publishing. (with Shirley R. Steinberg). * ''Classroom Teaching: An Introduction''. (2005). New York: Peter Lang Publishing. * ''Multiple Intelligences Reconsidered''. (2004). New York: Peter Lang Publishing. (Chinese Edition 2005). '''Bashkëredaktor''' * ''Christotainment: Selling Jesus Through Popular Culture''. (2009). Boulder, Colorado: Westview Press. (with Shirley R. Steinberg) * ''Cutting Class: Socio-economic Class and Education''. (2007). Lanham, Maryland: Rowman and Littlefield. (with Shirley R. Steinberg) * ''Critical Pedagogy: Where Are We Now?'' (2007). New York: Peter Lang Publishing. (with Peter McLaren) * ''Doing Educational Research''. (2006). Rotterdam: Sense Publishers. (with Kenneth Tobin) * ''Teaching City Kids: Understanding Them and Appreciating Them''. (2006). New York: Peter Lang Publishing. (with Kecia Hayes) * ''Urban Education: An Encyclopedia''. (2006). 2 volumes. Westport, Connecticut: Greenwood Press. (with Philip Anderson, Kecia Hayes and Karel Rose). Rights bought by Rowman and Littlefield for 2nd edition: (2007) ''Urban Education: A Comprehensive Guide for Educators, Parents, and Teachers''. Lanham, Maryland: Rowman and Littlefield. * ''Educational Psychology: An Encyclopedia''. (2006). 4 vols. Westport, Connecticut: Greenwood Press. (with Raymond Horn). * ''Metropedagogy: Power, Justice and the Urban Classroom''. (2006). Rotterdam, The Netherlands: Sense Publishers. * ''What You Don't Know about Schools''. (2006). New York: Palgrave Press. (with Shirley R. Steinberg) * ''The Miseducation of the West: How the Schools and Media Distort Our Understanding of Islam''. (2004). Westport, Connecticut: Praeger Press. (Arabic Edition, 2005) (with Shirley R. Steinberg). * ''American Standards: Quality Education in a Complex World—The Texas Case''. (2001). New York: Peter Lang Publishing. (with Raymond Horn). == Literatura == *Appelbaum, B. (1999). Review of Joe Kincheloe, [[Shirley R. Steinberg]], Nelson Rodriguez, and Ronald Chennault's White Reign: Deploying Whiteness in America. Educational Review: A Journal of Book Reviews. https://web.archive.org/web/20110724184016/http://www.edrev.info/reviews/rev46.htm *Aumeerally, N. (2006). Review of Joe L. Kincheloe and Shirley R. Steinberg's]] The Miseducation of the West: How Schools and the Media Distort Our Understanding of the Islamic World. Comparative Education Review, 50, 3. *Bigger, S. (1998). Review of Joe L. Kincheloe and [[Shirley R. Steinberg]]'s Changing Multiculturalism. Westminster Studies in Education. http://eprints.worc.ac.uk/242/1/Kincheloe&Steinberg.pdf. *Blake, J. (2008). Review of Joe L. Kincheloe's Critical Constructivism. Educational Review: A Journal of Book Reviews. https://web.archive.org/web/20110724184102/http://www.edrev.info/reviews/rev660.htm *Blake, N. (2004). Review of Joe L. Kincheloe and [[Shirley R. Steinberg]]'s Students as Researchers: Creating Classrooms that Matter. Teaching Theology & Religion, 4, 1, 55–62. *Broadfoot, P. (1998). Review of Joe L. Kincheloe, Shirley R. Steinberg, and Aaron D. Gresson III's Measured Lies: The Bell Curve Examined. Comparative Education Review, 42, 3, 372-374 *Horn, R. (1999). "Joe L. Kincheloe: Teacher as Researcher." ''Educational Researcher'', 28, 4. *King, D. (2006). A Cultural Studies Approach to Teaching the Sociology of Childhood. Sociation Today. 4, 1. *Kirylo, J. D. (2011). ''Paulo Freire: The Man from Recife''. New York: Peter Lang. *Knobel, M. (2004). Review of Shirley Steinberg and Joe Kincheloe's 19 Urban Questions: Teaching in the city. Educational Review: A Journal of Book Reviews. https://web.archive.org/web/20110809213124/http://www.edrev.info/reviews/rev264.htm *Kulkarni, R. (2008). Review of Joe L. Kincheloe's Critical Pedagogy. 2nd edition. Educational Review: A Journal of Book Reviews. https://web.archive.org/web/20120722143108/http://www.edrev.info/reviews/rev721.htm *Leech, N. (2007). Research and the "Inner Circle": The Need to Set Aside Counterproductive Language. Educational Researcher, 36, 4, 199–203. *Lincoln, Y. (2001). An Emerging New Bricoleur: Promises and Possibilities (A Reaction to Joe Kincheloe's "Describing the Bricoleur"). Qualitative Inquiry, 7, 6, 693–705. *Nayar, P. (2006). Review of Joe L. Kincheloe's Sign of the Burger: McDonald's and the Culture of Power. Anthropology of Work Review. 27, 2. http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1525/awr.2006.27.2.24/full *Nesbit, T. (2000). Review of Joe L. Kincheloe's How Do We Tell the Workers? The Socioeconomic Foundations of Work and Vocational Education. Labor Studies Journal, 25, pages 125–26. *Oakes, E. (2006). Review of Shirley R. Steinberg & Joe L. Kincheloe's Kinderculture: The Corporate Construction of Childhood. 2nd Edition. College Literature, 33, 3, 212–216. *Pigza, J. (2005). Review of Joe L. Kincheloe's Critical Pedagogy. Educational Review: A Journal of Book Reviews. https://web.archive.org/web/20110724184141/http://www.edrev.info/reviews/rev364.htm *Rumbo, J. (2004). Examining Relationships between Consumption, Nature, and Culture. Review of Joe Kincheloe's The Sign of the Burger: McDonald's and the Culture of Power. Journal of Contemporary Ethnography, 33, 2, pages 218–230. *Sew, J.W. (2006) Review of Joe L. Kincheloe's Multiple Intelligences Reconsidered. Discourse in Society, 17, 4, 554-557 *Urban, W. (1992). Rejoinder to Joe Kincheloe. Curriculum Inquiry, 22, 4, pages 447–448. == Referime == [[Kategoria:Pedagogë amerikanë]] [[Kategoria:Vdekje 2008]] [[Kategoria:Lindje 1950]] [[Kategoria:Artikuj me hKarta]] lzo5zxle5i9m64pm5t9itsvtdcrkrtq Llojet e biçikletave 0 404402 3022675 3017175 2026-08-05T18:39:23Z InternetArchiveBot 115207 Adding 1 book for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20260805)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3022675 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Danish_bicycle_female.jpg|djathtas|parapamje| Biçikletat mund të kategorizohen sipas funksionit, numrit të ngasësve, marshit, sportit, mjeteve të shtytjes, pozicionit të ngasësit ose si këtu lloji i kornizës: Ky është një lloj i destinuar për përdorim nga gratë, me një [[Korniza e biçikletës|tub të sipërm]] të ulur për shkak të konsideratës për funde .]] [[Skeda:Loaded_touring_bicycle.JPG|parapamje| Një ''biçikletë moderne turistike'', me aksesorë dhe bagazhe]] [[Skeda:Caloi_BXR.jpg|parapamje| Një biçikletë alumini BXR e prodhuar nga Caloi dhe e ndërtuar duke përdorur Shimano Acera dhe 27 Speed dhe një set rrotash me 36 rreze.]] [[Skeda:Stanford-bikes.jpg|djathtas|parapamje| Biçikleta të parkuara jashtë një ndërtese akademike në [[Universiteti Stanford|Universitetin e Stanfordit]]]] [[Skeda:Firefighter_bicycle.jpg|parapamje| Biçikletë zjarrfikësi]] [[Skeda:Delivery_Bike,_Parkend.JPG|djathtas|parapamje| Biçikletë tipike kasapi e viteve 1930]] [[Skeda:RacingBicycle-non.JPG|parapamje| Një ''biçikletë garash'' prej alumini e prodhuar nga Raleigh dhe e ndërtuar duke përdorur komponentë Shimano . Përdor një set rrotash gjysmë-aerodinamik me numër të ulët rrezesh.]] [[Skeda:Velo_acrobatique_2.jpg|parapamje| Çiklist i Flatland në një biçikletë BMX]] [[Skeda:Hybrid-bicycle-1.jpg|parapamje| Giant Innova e vitit 2005 është një shembull i një biçiklete hibride. Ka 27 shpejtësi dhe frena disku për ngarje në mot të lagësht.]] '''Llojet kryesore të biçikletave''' janë ato që klasifikohen në kategori të ndryshme bazuar në qëllimin e përdorimit, terrenin ku ato lëvizin dhe dizajnin e tyre. Duke qenë se përdorimi i biçikletës kërkon njohuri elementare të llojeve të tyre, këtu është një përmbledhje e llojeve kryesore të biçikletave:<ref>{{Cite web|date=23 gusht 2021|title=What Are the Different Types of Bicycles?|url=https://bikelvr.com/beginners/types-of-bicycles/|access-date=29 tetor 2021|website=Bike LVR|language=en}}</ref> === 1. Biçikletat për Rrugë (Road Bikes) === Këto janë dizajnuar për shpejtësi në sipërfaqe të asfaltuara dhe të lëmuara. * '''Karakteristikat:''' Goma të holla, kornizë e lehtë dhe doreza që lejojnë pozicion aerodinamik. * '''Ideale për:''' Distanca të gjata në rrugë të shtruara dhe stërvitje sportive. === 2. Biçikletat Malore (Mountain Bikes - MTB) === Të ndërtuara për të përballuar shtigje të vështira, gurë, rrënjë pemësh dhe terren të pabarabartë. * '''Karakteristikat:''' Goma të gjera me dhëmbëza për kapje maksimale, amortizatorë (përpara ose edhe mbrapa) për të zbutur goditjet dhe kornizë e fortë. * '''Ideale për:''' Shtigje malore, pyje dhe rrugë dytësore të pashtruara. === 3. Biçikletat Urbane ose "City Bikes" === Këto janë krijuar për rehati dhe prakticitet në mjediset e qytetit. * '''Karakteristikat:''' Pozicion i drejtë uljeje për shikueshmëri më të mirë, pajisje shtesë si mbrojtëse balte, mbajtëse bagazhesh dhe shpeshherë drita të integruara. * '''Ideale për:''' Vajtje-ardhje në punë, pazar ose lëvizje të përditshme në qytet. === 4. Biçikletat Hibride (Hybrid Bikes) === Siç e thotë dhe emri, ato kombinojnë karakteristikat e biçikletave të rrugës dhe atyre malore. * '''Karakteristikat:''' Pozicion i rehatshëm si biçikletat urbane, por me performancë më të mirë në terrene të ndryshme se sa një biçikletë e thjeshtë qyteti. * '''Ideale për:''' Ata që duan një biçikletë të gjithanshme për asfalt dhe rrugë të lehta rurale. === 5. Biçikletat Gravel === Një trend në rritje që duket si biçikletë rruge, por është shumë më e fortë. * '''Karakteristikat:''' Kornizë që lejon goma pak më të gjera se ato të rrugës, duke ofruar stabilitet edhe në rrugë me zhavorr ose tokë. * '''Ideale për:''' Aventurieri që pëlqen të kalojë nga asfalti në rrugët fushore pa ndërruar biçikletë. === 6. Biçikletat Elektrike (E-bikes) === Këto janë pajisur me një motor elektrik dhe bateri për t'ju ndihmuar gjatë pedalimit. * '''Karakteristikat:''' Mund të gjenden në versionet e mësipërme (MTB elektrike, urbane elektrike, etj.). Motorri e bën shumë më të lehtë ngjitjen e kodrave ose udhëtimet e gjata. * '''Ideale për:''' Personat që kërkojnë më shumë distancë me më pak lodhje fizike ose për udhëtime të gjata për në punë pa u djersitur. Përveç këtyre, ekzistojnë edhe '''biçikletat palosëse (folding bikes)''', të cilat janë shumë praktike nëse keni hapësirë të kufizuar në shtëpi apo nëse keni nevojë t'i merrni me vete në transportin publik. == Shih edhe == * [[Çiklizmi]] * [[Biçikleta]] * [[Biçikleta elektrike]] == Literatura == * {{cite book |last = Herlihy |first = David V. |year=2004 |title = Bicycle: The History |url=https://archive.org/details/bicyclehistory0000herl_n1m2/page/n3/mode/2up |location = New Haven, CT |publisher = Yale University Press |isbn = 978-0-300-12047-9 }} * {{cite book |last = Norcliffe |first = Glen |year=2001 |title = The Ride to Modernity: The Bicycle in Canada, 1869–1900 |url=https://books.google.com/books?id=9xviNs2HTIwC |location = Toronto, Ontario |publisher = University of Toronto Press |isbn = 978-0-8020-8205-3 }} * {{cite book |last=Glaskin |first=Max |year=2013 |title=Cycling Science: How Rider and Machine Work Together |url=http://www.press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/C/bo14350452.html |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-92187-7}} * {{Cite book |last1=Wilson |first1=David Gordon |title=Bicycling science |last2=Schmidt |first2=Theodor |last3=Papadopoulos |first3=Jim |date=2020 |publisher=The MIT Press |isbn=978-0-262-53840-4 |edition=4 |location=Cambridge, Massachusetts}} * {{cite book |url=https://archive.org/stream/storyevolutions00harpgoog?ui=embed |title= The life and work of Susan B. Anthony: including public addresses, her own letters and many from her contemporaries during fifty years. A story of the evolution of the status of woman |volume = 2 |first= Ida |last= Husted Harper |author-link = Ida Husted Harper |publisher = The Bowen-Merrill Company |year= 1898 }} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=CUAfAAAAYAAJ |title = A Wheel Within a Wheel: How I Learned to Ride the Bicycle, with Some Reflections by the Way |first=Frances Elizabeth |last= Willard |author-link = Frances Willard (suffragist) |publisher= [[Woman's Temperance Publishing Association]] |year= 1895 |pages=53, 56 }} * {{cite magazine |title= Flight of the Pigeon |last= Koeppel |first= Dan |magazine= [[Bicycling (magazine)|Bicycling]] |date= 2007 |volume= 48 |issue= 1 |issn=0006-2073 |publisher= [[Rodale, Inc.|Rodale]] |pages= 60–66 |url=https://books.google.com/books?id=isUDAAAAMBAJ&pg=PA60 |access-date= 28 janar 2012 }} * {{cite book |url=https://archive.org/details/bicyclevehiclefo0000lowe |first=Marcia D. |last=Lowe |year=1989 |title=The Bicycle: Vehicle for a Small Planet |publisher=Worldwatch Institute |isbn=978-0-916468-91-0 |url-access=registration }} * {{cite book | title = Bicycling Science | url = https://archive.org/details/bicyclingscience0000whit | edition = Second | last = Whitt | first = Frank R. | author2=David G. Wilson | year = 1982 | publisher = Massachusetts Institute of Technology | isbn = 978-0-262-23111-4 | pages = [https://archive.org/details/bicyclingscience0000whit/page/277 277]–300}} * {{cite book | title = Motorcycle Dynamics | edition = Second | last = Cossalter | first = Vittore | year = 2006 | publisher = [[Lulu (company)|Lulu]] | isbn = 978-1-4303-0861-4 | pages = 241–342}} * {{cite book | title = Bicycling Science | url=https://archive.org/details/isbn_9780262731546 | url-access = registration | edition = Third | last = Wilson | first = David Gordon | author2=Jim Papadopoulos | year = 2004 | publisher = The MIT Press | isbn = 978-0-262-73154-6 | pages = [https://archive.org/details/isbn_9780262731546/page/270 270–72]}} == Referime == [[Kategoria:Biçikleta]] kx7u2ewnjan5h2rmq9l1z9zkx046ulb 3022891 3022675 2026-08-06T05:46:32Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#padukshëm|simbole të padukshme]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022891 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Danish_bicycle_female.jpg|djathtas|parapamje| Biçikletat mund të kategorizohen sipas funksionit, numrit të ngasësve, marshit, sportit, mjeteve të shtytjes, pozicionit të ngasësit ose si këtu lloji i kornizës: Ky është një lloj i destinuar për përdorim nga gratë, me një [[Korniza e biçikletës|tub të sipërm]] të ulur për shkak të konsideratës për funde .]] [[Skeda:Loaded_touring_bicycle.JPG|parapamje| Një ''biçikletë moderne turistike'', me aksesorë dhe bagazhe]] [[Skeda:Caloi_BXR.jpg|parapamje| Një biçikletë alumini BXR e prodhuar nga Caloi dhe e ndërtuar duke përdorur Shimano Acera dhe 27 Speed dhe një set rrotash me 36 rreze.]] [[Skeda:Stanford-bikes.jpg|djathtas|parapamje| Biçikleta të parkuara jashtë një ndërtese akademike në [[Universiteti Stanford|Universitetin e Stanfordit]]]] [[Skeda:Firefighter_bicycle.jpg|parapamje| Biçikletë zjarrfikësi]] [[Skeda:Delivery_Bike,_Parkend.JPG|djathtas|parapamje| Biçikletë tipike kasapi e viteve 1930]] [[Skeda:RacingBicycle-non.JPG|parapamje| Një ''biçikletë garash'' prej alumini e prodhuar nga Raleigh dhe e ndërtuar duke përdorur komponentë Shimano . Përdor një set rrotash gjysmë-aerodinamik me numër të ulët rrezesh.]] [[Skeda:Velo_acrobatique_2.jpg|parapamje| Çiklist i Flatland në një biçikletë BMX]] [[Skeda:Hybrid-bicycle-1.jpg|parapamje| Giant Innova e vitit 2005 është një shembull i një biçiklete hibride. Ka 27 shpejtësi dhe frena disku për ngarje në mot të lagësht.]] '''Llojet kryesore të biçikletave''' janë ato që klasifikohen në kategori të ndryshme bazuar në qëllimin e përdorimit, terrenin ku ato lëvizin dhe dizajnin e tyre. Duke qenë se përdorimi i biçikletës kërkon njohuri elementare të llojeve të tyre, këtu është një përmbledhje e llojeve kryesore të biçikletave:<ref>{{Cite web|date=23 gusht 2021|title=What Are the Different Types of Bicycles?|url=https://bikelvr.com/beginners/types-of-bicycles/|access-date=29 tetor 2021|website=Bike LVR|language=en}}</ref> === 1. Biçikletat për Rrugë (Road Bikes) === Këto janë dizajnuar për shpejtësi në sipërfaqe të asfaltuara dhe të lëmuara. * '''Karakteristikat:''' Goma të holla, kornizë e lehtë dhe doreza që lejojnë pozicion aerodinamik. * '''Ideale për:''' Distanca të gjata në rrugë të shtruara dhe stërvitje sportive. === 2. Biçikletat Malore (Mountain Bikes - MTB) === Të ndërtuara për të përballuar shtigje të vështira, gurë, rrënjë pemësh dhe terren të pabarabartë. * '''Karakteristikat:''' Goma të gjera me dhëmbëza për kapje maksimale, amortizatorë (përpara ose edhe mbrapa) për të zbutur goditjet dhe kornizë e fortë. * '''Ideale për:''' Shtigje malore, pyje dhe rrugë dytësore të pashtruara. === 3. Biçikletat Urbane ose "City Bikes" === Këto janë krijuar për rehati dhe prakticitet në mjediset e qytetit. * '''Karakteristikat:''' Pozicion i drejtë uljeje për shikueshmëri më të mirë, pajisje shtesë si mbrojtëse balte, mbajtëse bagazhesh dhe shpeshherë drita të integruara. * '''Ideale për:''' Vajtje-ardhje në punë, pazar ose lëvizje të përditshme në qytet. === 4. Biçikletat Hibride (Hybrid Bikes) === Siç e thotë dhe emri, ato kombinojnë karakteristikat e biçikletave të rrugës dhe atyre malore. * '''Karakteristikat:''' Pozicion i rehatshëm si biçikletat urbane, por me performancë më të mirë në terrene të ndryshme se sa një biçikletë e thjeshtë qyteti. * '''Ideale për:''' Ata që duan një biçikletë të gjithanshme për asfalt dhe rrugë të lehta rurale. === 5. Biçikletat Gravel === Një trend në rritje që duket si biçikletë rruge, por është shumë më e fortë. * '''Karakteristikat:''' Kornizë që lejon goma pak më të gjera se ato të rrugës, duke ofruar stabilitet edhe në rrugë me zhavorr ose tokë. * '''Ideale për:''' Aventurieri që pëlqen të kalojë nga asfalti në rrugët fushore pa ndërruar biçikletë. === 6. Biçikletat Elektrike (E-bikes) === Këto janë pajisur me një motor elektrik dhe bateri për t'ju ndihmuar gjatë pedalimit. * '''Karakteristikat:''' Mund të gjenden në versionet e mësipërme (MTB elektrike, urbane elektrike, etj.). Motorri e bën shumë më të lehtë ngjitjen e kodrave ose udhëtimet e gjata. * '''Ideale për:''' Personat që kërkojnë më shumë distancë me më pak lodhje fizike ose për udhëtime të gjata për në punë pa u djersitur. Përveç këtyre, ekzistojnë edhe '''biçikletat palosëse (folding bikes)''', të cilat janë shumë praktike nëse keni hapësirë të kufizuar në shtëpi apo nëse keni nevojë t'i merrni me vete në transportin publik. == Shih edhe == * [[Çiklizmi]] * [[Biçikleta]] * [[Biçikleta elektrike]] == Literatura == * {{cite book|last=Herlihy|first=David V.|year=2004|title=Bicycle: The History|url=https://archive.org/details/bicyclehistory0000herl_n1m2/page/n3/mode/2up|location=New Haven, CT|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-12047-9}} * {{cite book|last=Norcliffe|first=Glen|year=2001|title=The Ride to Modernity: The Bicycle in Canada, 1869–1900|url=https://books.google.com/books?id=9xviNs2HTIwC|location=Toronto, Ontario|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-8205-3}} * {{cite book|last=Glaskin|first=Max|year=2013|title=Cycling Science: How Rider and Machine Work Together|url=http://www.press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/C/bo14350452.html|location=Chicago|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-92187-7}} * {{Cite book|last1=Wilson|first1=David Gordon|title=Bicycling science|last2=Schmidt|first2=Theodor|last3=Papadopoulos|first3=Jim|date=2020|publisher=The MIT Press|isbn=978-0-262-53840-4|edition=4|location=Cambridge, Massachusetts}} * {{cite book|url=https://archive.org/stream/storyevolutions00harpgoog?ui=embed|title=The life and work of Susan B. Anthony: including public addresses, her own letters and many from her contemporaries during fifty years. A story of the evolution of the status of woman|volume=2|first=Ida|last=Husted Harper|author-link=Ida Husted Harper|publisher=The Bowen-Merrill Company|year=1898}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=CUAfAAAAYAAJ|title=A Wheel Within a Wheel: How I Learned to Ride the Bicycle, with Some Reflections by the Way|first=Frances Elizabeth|last=Willard|author-link=Frances Willard (suffragist)|publisher=[[Woman's Temperance Publishing Association]]|year=1895|pages=53, 56}} * {{cite magazine|title=Flight of the Pigeon|last=Koeppel|first=Dan|magazine=[[Bicycling (magazine)|Bicycling]]|date=2007|volume=48|issue=1|issn=0006-2073|publisher=[[Rodale, Inc.|Rodale]]|pages=60–66|url=https://books.google.com/books?id=isUDAAAAMBAJ&pg=PA60|access-date=28 janar 2012}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/bicyclevehiclefo0000lowe|first=Marcia D.|last=Lowe|year=1989|title=The Bicycle: Vehicle for a Small Planet|publisher=Worldwatch Institute|isbn=978-0-916468-91-0|url-access=registration}} * {{cite book|title=Bicycling Science|url=https://archive.org/details/bicyclingscience0000whit|edition=Second|last=Whitt|first=Frank R.|author2=David G. Wilson|year=1982|publisher=Massachusetts Institute of Technology|isbn=978-0-262-23111-4|pages=[https://archive.org/details/bicyclingscience0000whit/page/277 277]–300}} * {{cite book|title=Motorcycle Dynamics|edition=Second|last=Cossalter|first=Vittore|year=2006|publisher=[[Lulu (company)|Lulu]]|isbn=978-1-4303-0861-4|pages=241–342}} * {{cite book|title=Bicycling Science|url=https://archive.org/details/isbn_9780262731546|url-access=registration|edition=Third|last=Wilson|first=David Gordon|author2=Jim Papadopoulos|year=2004|publisher=The MIT Press|isbn=978-0-262-73154-6|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780262731546/page/270 270–72]}} == Referime == [[Kategoria:Biçikleta]] a024ycgiknji3qmlls2txfwke6pomho Plani i studimit për vajzat 0 404406 3022892 3017252 2026-08-06T05:46:42Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022892 wikitext text/x-wiki '''''Plani i studimit për vajzat''''' ishte një kurrikulë arsimore e hartuar në shekullin e 16-të nga [[Juan Luis Vives]] për edukimin e vajzave, kryesisht për [[Mary I e Anglisë|Princeshën Mary]], vajzën dhe më pas trashëgimtaren e [[Henri VIII|Henry VIII të Anglisë]] dhe gruas së tij të parë, Katerinës së Aragonës .<ref>{{Cite book|last=Wilcox|first=Helen|url=https://books.google.com/books?id=CVgF5yTALgAC&q=%22Plan+of+Study+for+Girls%22+JUAN+VIVES&pg=PA16|title=Women and Literature in Britain, 1500-1700|date=13 nëntor 1996|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-46777-3|language=en}}</ref> == Vështrim == Kurrikula u shkrua me kërkesë të Mbretëreshës së atëhershme.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XP5oDwAAQBAJ&q=Plan+of+Study+for+Girls+1523+oxford&pg=PA4|title=In Defence of Women|date=13 gusht 2018|publisher=Modern Humanities Research Association|isbn=978-1-78188-774-5|language=en}}</ref><ref name="educationOf">{{Cite book|last=Vives|first=Juan Luis|url=https://books.google.com/books?id=B47j4GunJPIC&q=two+letters+on+a+plan+of+study+for+youth+vives&pg=PA13|title=The Education of a Christian Woman: A Sixteenth-Century Manual|date=15 mars 2000|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-85814-2|language=en}}</ref> Vivesi e dorëzoi veprën, '''''De Ratione Studii Puerilis,''''' në formën e një letre të gjatë, të shkruar nga [[Oksford|Oksfordi]] në tetor 1523<ref>{{Cite book|last=Doran|first=Susan|url=https://books.google.com/books?id=GeQnBQAAQBAJ&q=Plan+of+Study+for+Girls+1523+oxford&pg=PT73|title=Mary Tudor: Old and New Perspectives|last2=Freeman|first2=Thomas|date=21 qershor 2011|publisher=Macmillan International Higher Education|isbn=978-0-230-34510-2|language=en}}</ref> në të cilën u përfshinë dy tekste të veçanta; njëri, me këshilla për edukimin e vajzave, i drejtohej Princeshës Mary Tudor; teksti i dytë, që merrej me edukimin e djemve, i drejtohej Charles Mountjoy, djalit të kamerierit të mbretëreshës William Mountjoy.<ref name="educationOf" /> Përtej udhëzimeve praktike për përvetësimin e gjuhës latine, përmes emërtimit të objekteve të përditshme si veshjet, mobiliet apo mjetet e muzikës, Vives-i vendoste një theks të veçantë te përparësia e moralit. Për të, studimi i letërsisë klasike dhe shkrimit nuk ishte një mjet për ambicie personale, por një mburojë për të kultivuar virtytet e thjeshtësisë, modestisë dhe pastërtisë. Duke hartuar një listë të kujdesshme të autorëve të rekomanduar, ku gjenin vend edhe filozofët stoikë si [[Ciceroni]] apo [[Seneka]] krahas me Etërit e Kishës, ai kërkonte të ndërtonte një bibliotekë që ushqente etikën përpara intelektit. Teksti për Princeshën Mary Tudor këshillonte që ajo të "shkruante me gishta çdo gjë që mësuesi duhet të përcaktonte" dhe se ajo përqendrohej veçanërisht në mësimin e emrave latinë për "rrobat, pjesët e shtëpisë, ushqimin, ndarjet e kohës, instrumentet muzikorë [dhe] mobiljet e shtëpisë".<ref>{{Cite book|last=Roches|first=Madeleine|url=https://books.google.com/books?id=3eYJi84WpQEC&q=Plan+of+Study+for+Girls+1523&pg=PA180|title=From Mother and Daughter: Poems, Dialogues, and Letters of Les Dames des Roches|last2=Roches|first2=Catherine|date=2007|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-72339-6|language=en}}</ref> Në thelb, ky model edukativ promovonte rëndësinë e heshtjes, vetëkontrollit dhe qëndrimit dinjitoz, tipare që konsideroheshin thelbësore për një grua të elitës së asaj kohe. Si një pasqyrim i drejtpërdrejtë i vlerave të vetë Katerinës së Aragonit, kurrikuli shënonte një moment kyç në historinë e edukimit, duke u bërë dëshmi e tranzicionit midis koncepteve mesjetare dhe qasjeve humaniste, ku vajza, dhe veçanërisht një monarke e ardhshme, duhej të pajisej me dije jo vetëm për të qeverisur mendjen, por edhe për të ruajtur integritetin shpirtëror. == Shih edhe == * [[Arsimi femëror]] * [[Historia e arsimit]] == Referime == [[Kategoria:Vepra rreth arsimit]] [[Kategoria:Histori e arsimit]] 6ck1yxy40g9j6bbq3xpt1yk7t581z1k Odiseja (miniserial i vitit 1968) 0 404408 3022893 3017221 2026-08-06T05:46:52Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022893 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = Odyssey (1968 miniseries) - Title screen.png | caption = Titulli i serialit | alt_name = | genre = [[Mitologji]], [[aventurë]] | creator = | based_on = Poemën "Odiseja" të [[Homeri|Homerit]] | developer = | director = [[Franco Rossi]]<br>[[Mario Bava]]<br>[[Piero Schivazappa]] | creative_director = | presenter = [[Giuseppe Ungaretti]] | starring = Bekim Fehmiu<br>Irene Papas | voices = | narrator = | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = [[Carlo Rustichelli]] | country = Italia | language = Italisht | num_seasons = 1 | num_episodes = 8 | list_episodes = | executive_producer = Vittorio Bonicelli | producer = [[Dino de Laurentiis]] | location = *Itali *Jugosllavi | cinematography = | editor = | camera = | runtime = 446 minuta | network = [[RAI]] | first_aired = {{Start date|1968|03|24|df=y}} | last_aired = {{End date|1968|05|05|df=y}} }} '''''Odiseja''''' ([[Gjuha italiane|italisht]]: ''L'Odissea'') është një miniserial televiziv italian me tetë episode i transmetuar në RAI në vitin 1968 dhe i bazuar në ''[[Odiseja|Odisenë]]'' e [[Homeri|Homerit]]. Është një bashkëprodhim i Radiodiffusion-Télévision Française , me regji të Franco Rossi ,<ref name="Buonanno2012">{{Cite book|last=Milly Buonanno|url=https://books.google.com/books?id=OJs81Yn5FscC&pg=PA37|title=Italian TV Drama and Beyond: Stories from the Soil, Stories from the Sea|publisher=Intellect Books|year=2012|isbn=978-1-84150-459-9|pages=37–}}</ref> ndihmësregjisorë Piero Schivazappa dhe Mario Bava ; me [[Bekim Fehmiu|Bekim Fehmiun]] si [[Odiseu]] dhe [[Irene Papas]] si [[Penelopa]], Samson Burke si [[Ciklopi]], Barbara Bach si Nausicaa dhe Gérard Herter. aysnv6l9c4vr5hm6ebkvqh2a8g7swaz Youth for Exchange and Understanding 0 404410 3022894 3021738 2026-08-06T05:47:02Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022894 wikitext text/x-wiki '''Youth for Exchange and Understanding - YOU''' (Rinia për Shkëmbim dhe Mirëkuptim) është një organizatë ndërkombëtare joqeveritare [[Organizata jofitimprurëse|dhe jofitimprurëse]] rinore e themeluar në vitin 1986. Është anëtare e Forumit Rinor Evropian në [[Rajoni i Kryeqytetit të Brukselit|Bruksel]] . YEU njihet nga [[Këshilli i Evropës]] dhe Drejtoria e Rinisë dhe Sporteve e [[Komisioni Evropian|Komisionit Evropian]] . YEU ka selinë qendrore në [[Rajoni i Kryeqytetit të Brukselit|Bruksel, Belgjikë]] dhe një zyrë të dytë në [[Faro|Faro, Portugali]], nga ku koordinon një rrjet me më shumë se 27 organizata anëtare nga [[Evropa]] dhe [[Afrika veriore|Afrika e Veriut]] . YEU është një [[International Non Governmental Organisation|Organizatë Ndërkombëtare Joqeveritare Rinore]] (IYNGO) [[Organizata jofitimprurëse|jofitimprurëse]] e pavarur nga çdo përkatësi politike. == Përmbledhje == === Historiku === “Rinia për Shkëmbim dhe Mirëkuptim” u themelua më 28 gusht 1986 në [[Strasburg]] nga një grup prej 120 të rinjsh nga 11 vende të ndryshme, rezultat i një bashkëpunimi 4-vjeçar që filloi në Gjermani në vitin 1981 me takimin e parë ndërkombëtar - Konventën (zyrtarisht e quajtur Konventë në vitin 1983) me pjesëmarrës nga tetë vende. Që nga viti 1989, ajo ka qenë anëtare e [[European Coordination Bureau|Byrosë së Koordinimit Evropian]] . Sot YEU është anëtar i Forumit Rinor Evropian dhe [[Lifelong Learning Platform|Platformës së Mësimit Gjatë Gjithë Jetës]] dhe konsiderohet nga [[Këshilli i Evropës]] dhe [[Bashkimi Evropian]] si një organizatë ndërkombëtare joqeveritare dhe jofitimprurëse rinore. === Vizioni === Të Rinjtë për Shkëmbim dhe Mirëkuptim punojnë për të promovuar paqen, mirëkuptimin dhe bashkëpunimin midis të rinjve të botës, në frymën e respektit për të drejtat e njeriut.<ref>{{Cite web|title=YEU website About Us section|url=http://www.yeu-international.org/en/yeu-international/about-us|publisher=YEU International|access-date=29 korrik 2026|archive-date=30 korrik 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260730132643/http://www.yeu-international.org/en/yeu-international/about-us|url-status=dead}}</ref> === Misioni === YEU është një rrjet gjithëpërfshirës i organizatave rinore, i udhëhequr nga dhe për të rinjtë, që promovon rëndësinë e iniciativave të qytetarisë aktive duke përdorur arsimin joformal si një mjet për të ofruar njohuri, aftësi dhe përvojë ndërkulturore për zhvillim personal dhe shoqëror. === Struktura === YEU drejtohet nga të rinjtë për të rinjtë me një strukturë demokratike të kryesuar nga një bord drejtorësh. Zyra administrative e saj ndodhet në [[Rajoni i Kryeqytetit të Brukselit|Bruksel]] . Brenda YEU-së ka tre organe kryesore, zyra administrative (AO), [[Bordi i drejtorëve|bordi drejtues]] (GB) dhe asambleja e organizatave anëtare (GA). * Zyra Administrative kujdeset për [[Logjistika|logjistikën]], menaxhimin dhe koordinimin e projekteve dhe planifikimin strategjik të rrjetit; * Bordi Drejtues përbëhet nga shtatë persona të zgjedhur dhe është përgjegjës për planifikimin e përgjithshëm, si dhe strategjinë e YEU-së; * Asambleja e Përgjithshme mbahet një herë në vit me të gjithë anëtarët e plotë dhe vëzhgues dhe i kushtohet zgjedhjeve të pozicioneve të GB dhe AO dhe planifikimit afatgjatë. Organizatat anëtare janë [[Organizata joqeveritare|OJQ]] të udhëhequra nga të rinjtë, të regjistruara si entitete autonome në vendet e tyre. == Aktivitete == YEU është i përfshirë në mënyrë aktive në kuadrin [[Erasmus+]] dhe punon ngushtë me Fondacionin Rinor Evropian për të hartuar dhe zhvilluar projekte dhe ngjarje të synuara për të rinjtë. * '''Projekte ndërkombëtare''' : aktivitete të lidhura me punën e YEU-së të mbajtura në bashkëpunim me OJQ dhe/ose partnerë të tjerë, duke filluar nga ngjarje të vogla deri te bashkëpunime të zgjeruara në projektet [[Programet Kornizë për Hulumtim dhe Zhvillim Teknologjik|Horizon 2020]] ; * '''Konventa Ndërkombëtare Rinore''' : një konventë dy deri në tre-javore që mbahet çdo vit, ku njerëzit mund të përjetojnë jetën me familjet lokale, të shijojnë jetën e përbashkët në një kamping dhe të kalojnë një javë në një hostel në një qytet në vendin pritës dhe të takohen me bashkëmoshatarët e tyre, zakonisht të sapoardhur në fushën e punës me të rinjtë; * '''Shkëmbime Rinore''' : një takim i të rinjve që përfshin një maksimum prej 40 pjesëmarrësish dhe që zgjat rreth një javë për të ndarë ide dhe për të diskutuar mbi një temë të caktuar, siç janë [[mbrojtja e mjedisit]], [[Barazia shoqërore|barazia]] dhe [[demokracia]], qytetaria aktive, përfshirja sociale, [[sipërmarrja]] rinore, [[Arsimi për të drejtat e njeriut|edukimi për të drejtat e njeriut]], etj.; * '''Trajnime''' : aktivitete trajnimi njëjavore me pjesëmarrje të plotë që synojnë përmirësimin e kompetencave të punonjësve të të rinjve në organizatat anëtare; * '''Kampe pune''' : punë në terren e organizuar nga një organizatë anëtare për të kryer një aktivitet specifik në një nivel shumë lokal për të nxitur [[Vullnetarizmi|vullnetarizmin]] dhe punën rinore ; * '''Praktikat''' : periudha praktike në njërën nga dy zyrat të hapura për njerëzit që dëshirojnë të eksplorojnë funksionimin e brendshëm të një [[INGYO]] . == Anëtarët == {| class="wikitable sortable" |- !Organizata !Vendi !Statusi |- |Act4Change |{{Flag|Belgium}} |Full Member |- |Active Bulgarian Society |{{Flag|Bulgaria}} |Full Member |- |Agency for Development and Cooperation Cerebra |{{Flag|Bosnia and Herzegovina}} |Full Member |- |Armenia Progressive Youth |{{Flag|Armenia}} |Full Member |- |Associação Movimento Juvenil em Olhão |{{Flag|Portugal}} |Full Member |- |Association for Development, Education and Labour |{{Flag|Slovakia}} |Full Member |- |"Bridge to the Future" Youth Public Union |{{Flag|Azerbaijan}} |Full Member |- |Center for Intercultural Dialogue |{{Flag|Macedonia}} |Full Member |- |Center for Social Innovations "Centrifuge" |{{Flag|Serbia}} |Full Member |- |CIM Horyzonty |{{Flag|Poland}} |Full Member |- |Civil Life Association |{{Flag|Turkey}} |Full Member |- |Club Culturel Ali BELHOUANE |{{Flag|Tunisia}} |Full Member |- |Community Volunteers Foundation |{{Flag|Turkey}} |Full Member |- |Development NO Borders |{{Flag|Egypt}} |Full Member |- |Express Yourself |{{Flag|Latvia}} |Full Member |- |[[Foundation of Regional Initiatives (FRI)|Foundation of Regional Initiatives]] |{{Flag|Ukraine}} |Full Member |- |Impronta Giovani |{{Flag|Italy}} |Full Member |- |Institute for Ukrainian Studies |{{Flag|Ukraine}} |Full Member |- |Ireli |{{Flag|Azerbaijan}} |Full Member |- |Jaunimo mainai ir bendradarbiavimas |{{Flag|Lithuania}} |Full Member |- |No Excuse |{{Flag|Slovenia}} |Full Member |- |Resource Centee Leskovac |{{Flag|Serbia}} |Full Member |- |YEU Estonia |{{Flag|Estonia}} |Full Member |- |Youth Exchange and Understanding Malta |{{Flag|Malta}} |Full Member |- |Youth Exchange and Understanding Cyprus |{{Flag|Cyprus}} |Full Member |- |ZID Montenegro |{{Flag|Montenegro}} |Full Member |- |Ενωμένες Κοινωνίες των Βαλκανίων/United Societies of Balkans - U.S.B. |{{Flag|Greece}} |Full Member |- |Culture Goes Europe Erfurt E.V. |{{Flag|Germany}} |Observer Member |- |Generation of Changes |{{Flag|Ukraine}} |Observer Member |- |Gibberish |{{Flag|Norway}} |Observer Member |- |Mental Health Masters Association (MHMA) |{{Flag|Georgia}} |Observer Member |- |Mladinski Center Bit |{{Flag|Slovenia}} |Observer Member |- |SIT - Center for Counseling, Social Services, and Research |{{Flag|Kosova}} |Observer Member |} == Shih edhe == * [[Arsimi në Evropë]] == Referime == [[Kategoria:Organizata joqeveritare]] [[Kategoria:Arsimi në Evropë]] [[Kategoria:Organizata ndërkombëtare të arsimit]] [[Kategoria:Organizata ndërkombëtare me seli në Evropë]] [[Kategoria:Organizata ndërkombëtare me seli në Belgjikë]] jz22umtio6nnkapc1v8g9n7n66ivas2 Zbulimi i Fëmijës 0 404420 3022895 3017301 2026-08-06T05:47:12Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022895 wikitext text/x-wiki '''''Zbulimi i Fëmijës''''' është një ese nga [[Pedagogjia|pedagogia]] italiane [[Maria Montessori]] (1870-1952), botuar në [[Italia|Itali]] në vitin 1950, rreth origjinës dhe karakteristikave të [[Pedagogjia e Montesorit|metodës Montessori]], një metodë mësimdhënieje e shpikur prej saj dhe e njohur në mbarë botën. Libri nuk është gjë tjetër veçse një rishkrim i njërit prej librave të saj të mëparshëm, i cili u botua për herë të parë në vitin 1909 me titullin ''Metoda e pedagogjisë shkencore e zbatuar në edukimin e foshnjave në shtëpitë e fëmijëve'' . Ky libër u rishkrua dhe u ribotua pesë herë, duke shtuar çdo herë zbulimet dhe teknikat e reja të mësuara; në veçanti, u botua në vitet 1909, 1913, 1926, 1935 dhe 1950. Titulli u ndryshua vetëm në botimin e fundit (1950), duke u bërë ''Zbulimi i Fëmijës'' .<ref>{{Cite web|title=Dalla pedagogia scientifica alla scoperta del bambino|url=http://www.montessoriinpratica.it/web/content/dalla-pedagogia-scientifica-alla-scoperta-del-bambino|access-date=2019-10-26|language=it}}</ref> == "Udhëzimet" == [[Maria Montessori]], në disa pjesë të librit, shpjegon me kujdes se ajo që ajo shpiku nuk duhet të konsiderohet metodë, por përkundrazi disa udhëzime nga të cilat mund të zhvillohen metoda të reja. Përfundimet e saj, megjithëse normalisht trajtohen si një metodë, nuk janë gjë tjetër veçse rezultat i vëzhgimit shkencor të fëmijës dhe sjelljes së tij. == Përvoja me fëmijët me aftësi të kufizuara == Siç tregohet në libër, përvojat e saj të para ishin në fushën e [[Psikiatria|psikiatrisë]], më saktësisht në spitalin psikiatrik të [[Universiteti i Romës La Sapienza|Universitetit Sapienza]], ku Montessori, në fillim të shekullit të 20-të, kishte punuar si mjeke dhe asistente. Gjatë kësaj përvoje, ajo u kujdes për fëmijë me aftësi të kufizuara intelektuale (në libër ata quhen me terma që sot tingëllojnë fyese dhe përçmuese, pra "fëmijë të prapambetur" ose "fëmijë idiotë", por në atë kohë ata nuk kishin domosdoshmërisht një konotacion përçmues). Në atë kohë, Ministri i Arsimit i Italisë, Guido Baccelli, e zgjodhi atë për detyrën e dhënies së kurseve për mësuesit se si të mësonin fëmijët me aftësi të kufizuara intelektuale ( {{Lang|it|bambini frenastenici}} ). Një shkollë e tërë filloi më vonë për të dhënë këto kurse, ''Scuola magistrale ortofrenica'' . Në këtë periudhë Montessori jo vetëm që i mësoi edukatorët e tjerë dhe drejtoi punën e tyre, por ajo vetë i mësoi ata fëmijë "të pafat". Siç shkroi ajo në libër, kjo përvojë e parë ishte "kualifikimi im i parë dhe i vërtetë në fushën e pedagogjisë" dhe, duke filluar nga viti 1898, kur filloi t'i përkushtohej edukimit të fëmijëve me aftësi të kufizuara, ajo filloi të kuptonte se metoda të tilla kishin shtrirje universale dhe ishin "më racionale" dhe efikase sesa ato që përdoreshin në atë kohë në shkollë me fëmijë normalë. Gjatë kësaj periudhe, ajo përdori gjerësisht dhe zbatoi në mënyrë korrekte të ashtuquajturën "metodë fiziologjike", të hartuar nga [[Édouard Séguin]] për edukimin e fëmijëve me aftësi të kufizuara intelektuale. Ishte bazuar në veprën e mëparshme të francezit [[Jean Marc Gaspard Itard]], mësuesit të Séguin, i cili, në vitet e [[Revolucioni Francez|Revolucionit Francez]], punoi në një "institut për të shurdhërit dhe memecët" dhe gjithashtu u përpoq të edukonte një të egër të quajtur Viktor i Aveyronit . Metoda fiziologjike do të bëhet baza e [[Pedagogjia e Montesorit|metodës Montessori]] . Montessori, gjatë punës së saj si asistente në spitalin psikiatrik, pati mundësinë të lexonte librat e [[Édouard Séguin|Seguin]] dhe [[Jean Marc Gaspard Itard|Itard]], veçanërisht librin ''Traitement moral, higiène et éducation des idiots et des autres infants arriérés...'' (1846). Metoda fiziologjike e hartuar nga Séguin ishte e njohur dhe e përhapur në spitalet mendore në fillim të shekullit të 20-të, por nuk u zbatua kurrë siç duhet. Montessori u dërgua gjithashtu në klinikat psikiatrike të [[Parisi|Parisit]] ( Bicêtre ) dhe [[Londra|Londrës]] për një krahasim me metodat e aplikuara në shkolla dhe në atë rast ajo vuri re se as jashtë vendit metoda fiziologjike nuk zbatohej siç duhet. Libri njihej dhe lexohej, por ndoshta nuk ishte kuptuar. Edukatorët, në vend që të ndiqnin Séguin-in, preferuan të përdornin të njëjtat metoda të përdorura në shkollat tradicionale. Montessori e kuptoi se "metoda fiziologjike" nuk ishte vetëm një teknikë, por edhe një lloj "shpirti". Mësuesi duhej të kujdesej për modulimin e zërit, veshjen e tij dhe madje të magjepste "shikuesin". Metoda të tilla ishin në gjendje të "hapnin" shpirtrat e fëmijëve "fatkeq" në klinikën psikiatrike. {{quote |What is called encouragement, comfort, love, respect, are levers of the human soul: and whoever works more in this direction, the more he renews and reinvigorates life around him | [[Édouard Séguin]], quoted by [[Maria Montessori]] in ''The Discovery of the Child '' (1950)<ref>[[#Pearson2016|Pearson2016]], p. 35</ref><ref>{{Cite web|title=Maria Montessori – The Discovery of the Child|url=https://www.fabrizioberloco.it/2020/03/21/maria-montessori-the-discovery-of-the-child/|author=Fabrizio Berloco}}</ref>}} Edhe materialet zhvillimore të përdorura me fëmijët me aftësi të kufizuara intelektuale, të cilat rrjedhin nga veprat e Itard dhe Séguin dhe të cilat u pasuruan pjesërisht me ide të reja nga vetë Montessori, përfunduan duke u përshtatur në mënyrë efektive për mësimdhënie në shkolla për fëmijë normalë. == Pedagogjia shkencore == Montessori filloi kërkimin e saj pedagogjik mbi fëmijët (fillimisht me zhvillim të vonuar dhe më vonë edhe fëmijë normalë) në fillim të shekullit të 20-të. Në atë kohë, [[pedagogjia]] ishte më shumë një disiplinë filozofike sesa shkencë. Disa pedagogë kishin filluar të mendonin për rindërtimin e pedagogjisë mbi baza shkencore, dhe midis tyre ishte edhe Giuseppe Sergi, një nga profesorët e Montessorit. Ai e kuptoi se një ripërtëritje e metodave të edukimit dhe mësimit ishte e nevojshme, duke shtuar se "kushdo që lufton për këtë, lufton për rigjenerimin njerëzor". Megjithatë, studentët e Sergit ndoshta i kishin marrë mësimet e tij paksa shumë fjalë për fjalë, duke ngatërruar pedagogjinë shkencore me antropologjinë pedagogjike. Me fjalë të tjera, ata besonin se pedagogjia shkencore nënkuptonte vetëm mbledhjen e të dhënave biometrike të fëmijëve (si gjatësia, pesha, etj.) dhe studimin e tyre në lidhje me arsimin, duke kërkuar faktorë të aftë të ndikojnë në zhvillimin fizik dhe mendor të fëmijëve. Kjo qasje, e cila përdorte me skllavëri metodat e përdorura në shkencat empirike, u gjykua nga Montessori si e pamjaftueshme për qëllime pedagogjike. Përpara Montessorit, pedagogjia shkencore shpesh ngatërrohej me të ashtuquajturën [[Psikologjia fiziologjike|psikologji fiziologjike]], qëllimi i së cilës ishte vetëm studimi i fëmijës pa e edukuar atë. Sipas Montessorit, themeluesi i vërtetë i pedagogjisë shkencore nuk është as [[Wilhelm Wundt]] dhe as të tjerë, por [[Jean Marc Gaspard Itard]], i cili kishte zhvilluar metodën e parë efektive për edukimin e "fëmijëve me prapambetje". == Ndikimi në mendimin e Montessorit == Teoria dhe metodat e Montessorit u zhvilluan në bazë të punës së kryer nga pedagogë të mëparshëm. Pa dyshim, Maria Montessori njihet si shpikësja e metodës që "çliroi" fëmijën, çliroi kreativitetin e tij dhe që ishte më efektive sesa metodat represive që përdoreshin atëherë. Megjithatë, në shekullin e 19-të kishte pasur disa pararendës që kishin arritur në përfundime të ngjashme, megjithëse duke ndjekur një qasje më filozofike (për shembull, lëvizja e "Arsimit të Ri", [[John Dewey]] dhe madje edhe [[Leon Tolstoi|Lev Tolstoy]] ). Në librin ''Zbulimi i Fëmijës'', vetë Montessori citoi pedagogët dhe edukatorët që kishin qenë një burim frymëzimi për të. Ato janë: * [[Jean Marc Gaspard Itard]] (1774-1838); * [[Édouard Séguin]] (1812-1880); * [[Giuseppe Sergi]] (1841-1936); * [[Wilhelm Wundt]] (1832-1920). == "Shtëpia e parë e fëmijëve" == Montessori filloi ta zhvendoste vëmendjen e saj nga "fëmijët me prapambetje" tek ata normalë. Fillimisht ajo u regjistrua në fakultetin e filozofisë me qëllim që të thellonte njohuritë e saj në fushën e pedagogjisë. Që në vitin 1907, Montessori pati mundësinë të përdorte metodat e saj të mësimdhënies drejtpërdrejt me fëmijë të zakonshëm. Më parë, ndërsa punonte në spitalin psikiatrik, ajo filloi të kuptonte se kjo metodë mund të përdorej në mënyrë efektive edhe tek fëmijët normalë. Në fund të vitit 1906, drejtori i ''Istitutit të Mirë të Stabilitetit në Roma'' ia ngarkoi asaj detyrën e drejtimit të krijimit të kopshteve në lagjen San Lorenzo ( [[Roma|Romë]] ), një zonë për të varfrit dhe me kushte të degraduara jetese që ''Istituti'' donte ta përmirësonte përmes rindërtimit urban dhe gjithashtu nga një këndvështrim social. Duke filluar në këtë zonë, kopshtet e fëmijëve, të cilat për këtë rast u quajtën "Shtëpitë e Fëmijëve" për të nënvizuar se ishte një eksperiment "shkollë në shtëpi", kishin për qëllim ngritjen sociale të njerëzve. Statusi i tyre shoqëror ishte i ulët dhe shumë prej tyre jetonin në punë "të rastësishme" ose ishin të papunë. Që nga ajo kohë, titulli "Shtëpia e Fëmijëve" ( {{Lang|it|Casa dei Bambini}} ) ) u përdor nga Montessori për të treguar kopshtet që e përdornin siç duhet sistemin që ajo kishte hartuar. Në vitet në vijim dhe gjithashtu pas vdekjes së vetë Montessorit, Shtëpitë e Fëmijëve u përhapën në Itali dhe jashtë saj, edhe falë aktivitetit intensiv promovues të kryer nga vetë Montessori, përmes udhëtimeve, debateve dhe konferencave. Kjo favorizoi përhapjen e saj edhe në Indi. == Mjedisi == Në librin e saj, Montessori jep disa udhëzime se si duhet të jetë mjedisi në një Shtëpi Fëmijësh, pa hyrë në detaje dhe pa u lënë një shkallë të madhe lirie mësuesve. Të gjitha sendet me të cilat fëmija ndërvepron duhet të jenë "miqësore me fëmijët", domethënë të kenë një madhësi të përshtatshme për fëmijët, në mënyrë që të mund të përdoren lehtësisht. Lavamanët, banakët, karriget, dollapët dhe qilimat duhet të jenë të vogla në madhësi në mënyrë që të përmbushin nevojat e fëmijës. Për më tepër, mjedisi duhet të jetë i kufizuar, domethënë duhet të përmbajë aq objekte sa fëmija mund të përdorë, as më shumë, as më pak. Një mjedis shumë i vogël ose shumë i varfër nuk i jep fëmijës mundësinë të bashkëveprojë me një numër të mjaftueshëm objektesh dhe të mësojë prej tyre, ndërsa një mjedis shumë i madh ose plot me shumë objekte nuk i jep fëmijës mundësinë të përqendrohet në objekte të caktuara për kohë të mjaftueshme për t'i zotëruar ato. Një gabim që bëhet shpesh është të besohet se fëmijët e pasur (të cilët për këtë arsye jetojnë në një mjedis më të pasur dhe më të gjerë) kanë më shumë shanse për t'u ofruar një arsim më të mirë krahasuar me fëmijët që jetojnë në një mjedis më të kufizuar. == Materialet për zhvillimin e fëmijërisë == [[Skeda:MontessoriPhonograms.JPG|parapamje| Fëmijë që luajnë me shkronjat e alfabetit.]] Materialet e zhvillimit nuk janë gjë tjetër veçse një grup mjetesh që përmbahen në Shtëpitë e Fëmijëve dhe synojnë t'u mësojnë fëmijëve të bëjnë diçka. Fëmijët nuk duhet të detyrohen kurrë t’i përdorin ato në asnjë mënyrë, por kjo duhet të jetë një zgjedhje e lirë e fëmijës, pa asnjë kushtëzim të jashtëm. Për shembull, materialet zhvilluese janë tezgjahu që synojnë t'u mësojnë fëmijëve të kopsin butona prej pëlhure ose karta alfabeti. Maria Montessori zhvilloi një gamë të gjerë materialesh zhvillimi, duke përfituar pjesërisht nga mjetet e mëparshme të shpikura nga Séguin dhe Itard dhe pjesërisht duke zhvilluar mjetet e saj. Dy studiuesit e mësipërm nuk dhanë indikacione ose sugjerime të veçanta mbi materialet zhvillimore që duhen përdorur për t'u mësuar fëmijëve të lexojnë dhe të shkruajnë, ndërsa Montessori shpiku disa prej tyre. Montessori gjithashtu gjurmoi disa karakteristika që materialet e zhvillimit duhet të kenë: * izolimi i disa vetive të objekteve (si aroma, ngjyra, temperatura etj.); * që përmban zgjidhjen (vetë loja duhet ta bëjë fëmijën të kuptojë nëse zgjidhja është e saktë apo e gabuar - kontrolli i gabimeve); * estetikisht i këndshëm; * në gjendje ta përfshijë fëmijën në një aktivitet; * i kufizuar. == Metoda == Siç tregohet në libër, shkolla në kohën e Montessorit i kushtonte një rëndësi të madhe lirisë. Në të vërtetë, një nga sfidat më të mëdha të Montessorit ishte t’i udhëzonte mësuesit që të përmbaheshin dhe të përqendroheshin te vëzhgimi, duke ndërhyrë në aktivitetet e fëmijës vetëm sipas nevojës për të parandaluar “të bërit të ndonjë gjëje që mund të ofendojë ose lëndojë të tjerët, ose që është e pasjellshme ose e papërshtatshme”. Një nga shtyllat e mësimeve të Montessorit është e ashtuquajtura "disiplinë aktive", e cila në thelb konsiston në "çlirimin e fëmijës", duke e lënë atë të lirë të kryejë veprime spontane dhe duke shtypur vetëm veprime "të padobishme ose të dëmshme", siç janë veprimet e rrezikshme. për fëmijën ose për të tjerët, si dhe sjellje të dhunshme ose ngacmuese. Sistemi i shpërblimeve dhe ndëshkimeve kritikohet gjithashtu nga Montessori; në vitet e para, ajo gjithashtu besonte se ishte i dobishëm për qëllime mësimdhënieje, por më pas ndryshoi mendje. Shpërblimet, dhe sidomos ndëshkimet, jo vetëm që janë të padobishme, por edhe të dëmshme, sepse e vendosin fëmijën në "rrugën e rreme të kotësisë". I vetmi motor i aftë për ta bërë fëmijën të përparojë, e vetmja forcë e vërtetë e aftë për të ngritur male, sipas Montessorit, është "forca e brendshme", ose thirrja. {{quote |The more words we can save, the more the lesson gets close to perfection. |''The Discovery of the Child'' (1950)<ref>[[#Pearson2016|Pearson2016]], p. 84</ref><ref>{{Cite web|title=Maria Montessori – The Discovery of the Child|url=https://www.fabrizioberloco.it/2020/03/21/maria-montessori-the-discovery-of-the-child/}}</ref>}} Fëmijët janë të lirë të përdorin materialin zhvillues sipas zgjedhjes së tyre dhe të luajnë me të për aq kohë sa dëshirojnë, por duhet shmangur që një fëmijë t’ua japë lodrën fëmijëve të tjerë ose që të tjerët ta marrin atë, pasi kjo do t’i vinte ata në konkurrencë me njëri-tjetrin. Përveç kësaj, çdo lodër duhet të ketë një vend të përcaktuar mirë dhe fëmijët duhet ta marrin dhe ta vendosin vetë. Kur një lodër përdoret nga një fëmijë tjetër, fëmijët e tjerë duhet të presin derisa ajo të lirohet. == Shtëpia e fëmijëve dhe emancipimi i grave == Libri përmban gjithashtu ''fjalimin inaugurues të mbajtur me rastin e hapjes së një Shtëpie Fëmijësh në vitin 1907'', një fjalim që Montessori mbajti në ceremoninë e hapjes së shtëpisë së dytë.  Shtëpia e Fëmijëve në lagjen San Lorenzo (Romë). Ky fjalim përshkruan historinë e kohëve të fundit të distriktit të San Lorenzos, gjendjen e tij pas krizës së ndërtimit të viteve 1888–1890, dhe punën "e admirueshme" të ristrukturimit dhe rindërtimit të kryer nga ''Istituti i Mirë i Stabilitetit'' të [[Roma|Romës]] . Në këtë lagje u krijua Shtëpia e parë e Fëmijëve dhe Montessori shpjegon përfitimet për komunitetin. Një nga këto avantazhe është ai i emancipimit të grave, një temë e ndjerë thellë nga [[Maria Montessori]], e cila gjithashtu pa te Shtëpitë e Fëmijëve një mënyrë për ta bërë të lehtë për gratë të punojnë, të bëhen të pavarura dhe të kontribuojnë financiarisht për nevojat e familjes. Shtëpitë e Fëmijëve do t'u lejonin nënave t'i linin fëmijët e tyre në një "shkollë brenda shtëpisë" dhe ai mjedis i dashur do t'i qetësonte patjetër ato. Shtëpitë e Fëmijëve duhet të ndërtohen afër secilës shtëpi ose, nëse është e mundur, edhe brenda secilës ndërtesë. Mendimi i Montessorit shkon edhe më tej, duke parashikuar se në të ardhmen do të zgjidhen edhe "probleme të tjera të feminizmit që për shumë njerëz duken të pazgjidhshme" . Në veçanti, funksionet që tradicionalisht u atribuohen grave (dhe në veçanti nënave) në të ardhmen ndoshta do të "socializohen" (domethënë do të ofrohen së bashku brenda çdo apartamenti); midis tyre edhe kuzhina, duke ofruar një shërbim mense në apartament, i cili është në gjendje të sjellë enët brenda çdo shtëpie me anë të ashensorit (siç është eksperimentuar tashmë në Shtetet e Bashkuara). Edhe kujdesi për të sëmurët mund të socializohej, duke lehtësuar ndjeshëm punët shtëpiake të grave. Montessori parashikoi se prania e një infermierie brenda çdo apartamenti do të izolonte në mënyrë efektive një djalë ose burrë të sëmurë me një sëmundje infektive (siç është [[fruthi]] ) në mënyrë që të shmangte ngjitjen tek anëtarët e tjerë të familjes më shumë sesa vetë nëna do të ishte në gjendje ta bënte, dhe kjo do të ofronte përfitime në aspektin e.   [[Skeda:Raphael_Madonna_della_seggiola.jpg|parapamje| Piktura Madonna della Seggiola nga [[Rafaelo|Raphael]], piktura që Montessori këshilloi të ekspozohej në çdo Shtëpi Fëmijësh.]] {{quote | The new woman, as a butterfly emerging from the [[chrysalis]], will get rid of all the attributes that once made her desirable for men as a source of material well-being. She will be, like men, a free individual, a social worker and, just like men, she will seek well-being and rest in the renovated and reformed home. She will want to be loved for what she is, and not just as a source of well-being and rest.| [[Maria Montessori]], ''Inaugural speech given at the ceremony of the opening of a Children's House in 1907'', published in the appendix of the book ''The Discovery of the Child'' (1950)<ref>[[#Pearson2016|Pearson2016]], p. 116</ref>}} == Feja == Brenda këtij libri, si dhe në vepra të tjera të Montessorit, referenca ndaj edukimit dhe ngritjes "morale dhe fetare" është mjaft e shpeshtë. Megjithatë, metoda Montessori nuk është rreptësisht fetare. Brenda librit, tipari në të cilin fetaria dhe dëshira për të frymëzuar vlera të larta morale dhe fetare tek fëmija është ndoshta më i dukshëm është zgjedhja e një pikture italiane për t'u varur brenda secilës Shtëpi të Fëmijëve. Piktura e zgjedhur nga Montessori është Madonna della Seggiola nga [[Rafaelo|Raphael]] . Maria Montessori e zgjodhi këtë pikturë për një numër arsyesh. Siç u tha, kjo pikturë supozohet të frymëzojë ndjenjat fetare tek fëmijët, edhe pse ata ende nuk janë në gjendje ta kuptojnë porosinë e pikturës. Për më tepër, Montessori e zgjodhi atë edhe sepse, nëse metoda e saj do të përhapej në të gjithë botën, ajo pikturë do t'u kujtonte të gjithëve se shkolla dhe [[Pedagogjia e Montesorit|metoda Montessori]] kanë rrënjë italiane. == Referime == [[Kategoria:Publikime pedagogjike]] [[Kategoria:Pedagogjia e Montesorit]] 7zaycwgmc1hz0l1bzfp0r78pxc6e1bx Theology and Philosophy of Education 0 404445 3022896 3017419 2026-08-06T05:47:22Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#bosh|parametra bosh]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022896 wikitext text/x-wiki {{Infobox magazine | logo = TAPE front.jpg | issn = 2788-1180 }}'''''Theology and Philosophy of Education - TAPE''''' (Teologjia dhe Filozofia e Edukimit) është një revistë elektronike akademike ndërkombëtare mbi teologjinë e edukimit dhe filozofinë e edukimit. Revista botohet nga Akademia Çeke, Seksioni Pedagogjik, dhe botohet dy herë në vit. Revista u themelua më 20 janar 2022,<ref>{{Cite journal|last=NAGY|first=Jakub|date=2022|title=New Journal on Theology and Philosophy of Education|url=https://spcp.prf.cuni.cz/CHURCH_REPORTER_2022.02.pdf|journal=Church Reporter|volume=7|issue=2|pages=5–6|access-date=3 shkurt 2025}}</ref> numri i parë u botua më 25 maj 2022.<ref>{{Cite journal|last=DLOUHÁ|first=Jana|date=2022|title=TAPE – to není páska s již hotovým záznamem, ale nový časopis pro filosofii a teologii výchovy|url=https://envigogika.cuni.cz/index.php/Envigogika/article/view/646|journal=Envigogika|volume=17|issue=1|doi=10.14712/18023061.646|access-date=3 shkurt 2025}}</ref><ref>{{Cite journal|last=NAGY|first=Jakub|date=2022|title=The half-yearly meeting of the Academic Committee of the Czech Christian Academy in the Emmaus Monastery in Prague. Church Reporter, 2022-07-28, roč. 7, čís. 7, s. 6–7.|url=https://spcp.prf.cuni.cz/CHURCH_REPORTER_2022.07.pdf|journal=Church Reporter|volume=7|issue=7|pages=6–7|access-date=3 shkurt 2025}}</ref><ref>{{Cite journal|last=SPIŠIAKOVÁ|first=Mária|date=2022|title=Informácia o novom medziodborovom časopise Theology and Philosophy of Education|url=https://tftu.sk/sites/default/files/sa-13-2022-1-vnutro.pdf|journal=Studia Aloisiana|volume=13|issue=1|pages=70}}</ref> Krijimi i revistës TAPE u njoftua zyrtarisht në Shkollën Dimërore të Filozofisë së Edukimit 2022,<ref>{{Cite journal|last=BLAŠČÍKOVÁ|first=Andrea|last2=SVOBODOVÁ|first2=Zuzana|date=2022|title=Druhý ročník Zimnej školy filozofie výchovy|journal=Náš čas [print] (Univerzita Konštantína Filozofa v Nitre)|volume=26|issue=1|pages=32–33}}</ref> e cila, ashtu si revista, u themelua mbi trashëgiminë e patriarkut të shkollës çeke të filozofisë së edukimit,<ref>{{Cite journal|last=NEMEC|first=Rastislav|date=2022|title=Zuzana Svobodová – Andrea Blaščíková: Mezi filosofií a teologií výchovy. Dialog k odkazu Radima Palouše|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=1041055|journal=Studia theologica|volume=XXIV|issue=1|pages=194|access-date=3 shkurt 2025}}</ref><ref>{{Cite book|last=SVOBODOVÁ|first=Zuzana|title=Mezi filosofií a teologií výchovy: Dialog k odkazu Radima Palouše|last2=BLAŠČÍKOVÁ|first2=Andrea|year=2021|isbn=978-80-246-4902-3|edition=Karolinum|language=cs, sk}}</ref> Radim Palouš,<ref>{{Cite journal|last=SVOBODOVÁ|first=Zuzana|date=2015|title=Radim Palouš (1924–2015)|url=https://ojs.cuni.cz/paideia/article/view/1457/1043|journal=PAIDEIA: PHILOSOPHICAL E-JOURNAL OF CHARLES UNIVERSITY|volume=12|issue=1|pages=1–2|access-date=3 shkurt 2025}}</ref> dhe zonjës së parë të filozofisë çeke të edukimit, Jaroslava Pešková.<ref>{{Cite journal|last=SPIŠIAKOVÁ|first=Mária|date=2021|title=Zimná škola filozofie výchovy, ktorá sa konala on-line v dňoch 1. – 5. februára 2021|url=http://studiaaloisiana.tftu.sk/wp-content/uploads/2021/04/Spi%C5%A1iakov%C3%A1_2021_1.pdf|journal=Studia Aloisiana|volume=12|issue=1|pages=69|access-date=3 shkurt 2025}}</ref><ref>{{Cite journal|last=SVOBODOVÁ|first=Zuzana|date=2021|title=Dialog|url=https://www.bcb.cz/wp-content/uploads/2021/10/Rijen-2021_www.pdf|journal=Setkání|pages=9|access-date=3 shkurt 2025}}</ref><ref>{{Cite journal|last=SVOBODOVÁ|first=Zuzana|last2=BLAŠČÍKOVÁ|first2=Andrea|date=2021|title=Prvý ročník Zimnej školy filozofie výchovy|url=https://www.ukf.sk/images/nascas/NC2021-2web.pdf|journal=Náš čas|volume=25|issue=2|pages=43|access-date=2 shkurt 2025}}</ref> TAPE gjithashtu mbështet në mënyrë të qartë trashëgiminë e teologut çek Josef Zvěřina<ref>{{Cite journal|last=SVOBODOVÁ|first=Zuzana|date=2022|title=Theology of Education and Philosophy of Education in Dialogue|url=https://www.tape.academy/index.php/tape/article/view/12|journal=Theology and Philosophy of Education|volume=1|issue=1|pages=2|doi=10.5281/zenodo.6605415|access-date=3 shkurt 2025}}</ref><ref>{{Cite journal|last=SKALICKÝ|first=Karel|last2=ŠTĚCH|first2=František|date=2022|title=Interview with Professor Karel Skalický about Czech Exile Journal Studie|url=https://www.tape.academy/index.php/tape/article/view/11|journal=Theology and Philosophy of Education|volume=1|issue=1|pages=5–6|doi=10.5281/zenodo.6613943|access-date=3 shkurt 2025}}</ref> dhe veprës së tij ''Teologji e Agape-s.''<ref>{{Cite book|last=ZVĚŘINA|first=Josef|title=Teologie Agapé|publisher=Vyšehrad|year=2003|isbn=80-7021-432-5|pages=5–6|language=cs|author-link=Josef Zvěřina}}</ref> TAPE është një revistë me qasje të hapur (OA, rruga diamanti/platini), qëllimi i saj kryesor është të kontribuojë në diskutimin mbi aspekte të ndryshme të teologjisë së arsimit dhe [[Filozofia e arsimit|filozofisë së arsimit]] duke botuar tekste shkencore [[Rishikimi nga kolegët|të rishikuara nga kolegët]] . TAPE krijon një hapësirë për diskutim mbi çështje filozofike, teologjike dhe arsimore (pedagogjike), për marrëdhënie të ndërsjella dhe bashkëpunim të mundshëm. Revista TAPE ka ISSN-në e vet dhe është përfshirë në Bazën e të Dhënave Ndërkombëtare të Revistave Teologjike,<ref>{{Cite web|title=List of theology journals - WikiMili, The Free Encyclopedia [online]. WikiMili.com|url=https://wikimili.com/en/List_of_theology_journals#T|access-date=3 shkurt 2025}}</ref> Bazën e të Dhënave të Revistave Online të Evropës Qendrore dhe Lindore CEEOL,<ref>{{Cite web|title=Theology and Philosophy of Education [online]. www.ceeol.com|url=https://www.ceeol.com/search/journal-detail?id=2841|access-date=3 shkurt 2025}}</ref> bazën e të dhënave OpenArchives,<ref>{{Cite web|title=OAI-PMH Registration Record [online]. www.openarchives.org|url=https://www.openarchives.org/Register/BrowseSites?viewRecord=https://tape.academy/index.php/tape/oai|access-date=3 shkurt 2025}}</ref> ] bazën e të dhënave BASE,<ref>{{Cite web|title=BASE (Bielefeld Academic Search Engine): Hit List [online]. www.base-search.net|url=https://www.base-search.net/Search/Results?q=coll:ftjtape|access-date=3 shkurt 2025}}</ref> bazën e të dhënave WorldCat,<ref>{{Cite web|title=heology and philosophy of education: an international journal for perspectives in the theology of education and philosophy of education [online]. WorldCat.org|url=https://www.worldcat.org/title/theology-and-philosophy-of-education-an-international-journal-for-perspectives-in-the-theology-of-education-and-philosophy-of-education/oclc/1335398690|access-date=3 shkurt 2025}}</ref> DOAJ,<ref>{{Cite web|title=Theology and Philosophy of Education – DOAJ. doaj.org [online]|url=https://doaj.org/toc/2788-1180|access-date=3 shkurt 2025}}</ref> ] Zenodo,<ref>{{Cite web|title=Search Theology and Philosophy of Education. zenodo.org [online]|url=https://zenodo.org/communities/tape/records?q=&l=list&p=1&s=10&sort=newest|access-date=3 shkurt 2025}}</ref> ] PhilPapers,<ref>{{Cite web|title=Theology and Philosophy of Education - PhilPapers. philpapers.org [online]|url=https://philpapers.org/asearch.pl?pub=939393|access-date=3 shkurt 2025}}</ref> Arkivin e Internetit,<ref>{{Cite web|title=Tape Academy on Internet Archive|url=https://archive.org/details/@tapeacademy|website=Internet Archive|access-date=3 shkurt 2025|lang=en}}</ref> Sherpa Services,<ref>{{Cite web|title=Theology and Philosophy of Education - Sherpa Services. v2.sherpa.ac.uk [online]|url=https://openpolicyfinder.jisc.ac.uk/id/publication/42499|access-date=3 shkurt 2025}}</ref><ref>{{Cite web|title=Theology and Philosophy of Education {{!}} Sherpa v3. beta.sherpa.ac.uk [online]|url=https://openpolicyfinder.jisc.ac.uk/id/publication/42499|access-date=3 shkurt 2025}}</ref> EuroPub,<ref>{{Cite web|title=Theology and Philosophy of Education. europub.co.uk [online]|url=https://europub.co.uk/journals/theology-and-philosophy-of-education-J-29457|access-date=3 shkurt 2025}}</ref> Sudoc,<ref>{{Cite web|title=Répertoire des centres de ressources du SUDOC. www.sudoc.fr [online]|url=https://www.sudoc.abes.fr/cbs/xslt/DB=2.1//SRCH?IKT=12&TRM=263427455&COOKIE=U10178,Klecteurweb,D2.1,E04a9c62d-1ebb,I250,B341720009+,SY,QDEF,A%5C9008+1,,J,H2-26,,29,,34,,39,,44,,49-50,,53-78,,80-87,NLECTEUR+PSI,R10.34.103.180,FN|access-date=3 shkurt 2025}}</ref> dhe bazën e të dhënave të revistave që publikojnë falas në fushat e prindërimit dhe arsimit.<ref>{{Cite web|title=List of Education journals. listofjournals.com [online]|url=https://listofjournals.com/free-publication.php?q=Education|access-date=3 shkurt 2025}}</ref> == Shih edhe == * [[Filozofia e arsimit]] * [[Arsimi në Çeki]] == Literatura == * J. M. Hull, «What is theology of education?» [¿Qué es la teología de la educación?]. ''Scottish Journal of Theology'' 30, no. 1 (1977), pág. 3-29. * R. Palouš, Z. Svobodová, ''Homo educandus: Filosofické základy teorie výchovy'' ''[Homo educandus: Fundamentos filosóficos de la teoría de la educación]''. Praga: Karolinum, 2011. ISBN 978-80-246-1901-9. * J. Patočka, Filosofie výchovy [Filosofía de la educación]. In ''Péče o duši I''. [''El'' ''cuidado del alma I'']. Praha: OIKOYMENH, 1996. ISBN 80-86005-24-0, pág. 363-440. * Z. Svobodová, A. Blaščíková, ''Mezi filosofií a teologií výchovy: Dialog k odkazu Radima Palouše'' [''Entre la filosofía y la teología de la educación: un diálogo sobre el legado de Radim Palouš'']. Praha: Karolinum, 2021. <nowiki>ISBN 978-80-246-4902-3</nowiki>. * R. N. S. Topping, ''Happiness and wisdom: Augustine's early theology of education'' [''Felicidad y sabiduría: la teología temprana de la educación de Agustín'']. Washington&nbsp;D.&nbsp;C.: Catholic University of America Press, 2012. <nowiki>ISBN 978-0-8132-1973-8</nowiki>. * J. Zvěřina, ''Teologie Agapé'' [''Teología del Ágape'']. Praha: Vyšehrad, 2003. <nowiki>ISBN 80-7021-432-5</nowiki>. == Referime == [[Kategoria:Publikime pedagogjike]] 6ka134tb0zvvj24jeb6m60asv3wncq6 Historia e biçikletës 0 404455 3022698 3017612 2026-08-05T20:24:54Z InternetArchiveBot 115207 Adding 5 books for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20260805)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3022698 wikitext text/x-wiki [[Skeda:The_first_bicycle.png|parapamje|Biçileta e parë nga druri dhe pa pedale]] [[Skeda:Draisine_or_Laufmaschine,_around_1820._Archetype_of_the_Bicycle._Pic_01.jpg|parapamje|Dandy horse - Kali dandy]] [[Skeda:St_Nicholas_450.png|parapamje|Disa modele biçikletash të vjetra]] [[Skeda:1886_Swift_Safety_Bicycle_Coventry_Transport_Museum.jpg|parapamje| Biçikletë nga viti 1886]] [[File:Hélène Dutrieux.jpg|thumb|Hélène Dutrieux në vitin 1896]] [[File:Bicycle in The Hague 25.JPG|thumb|Një biçikletë moderne (2025)]] [[File:NCycle e-bike (2014).jpg|thumb|Biçikleta elektrike nCycle (2014) e dizajnuar nga [[Marin Myftiu]] dhe [[Hussain Almossawi]].<ref>{{Cite web|title=The nCycle is Here|publisher=Yanko Design|date=29 gusht 2014|url=https://www.yankodesign.com/2014/08/29/the-ncycle-is-here/|access-date=2020-08-30}}</ref>]] '''Historia e biçikletës''' është një udhëtim i jashtzakonshëm i njërës nga shpikjet më revolucionare të njerëzimit, duke ndryshuar rrënjësisht mënyrën se si ne udhëtojmë, stërvitemi dhe ndërveprojmë me mjedisin rreth nesh. Nga pajisjet primitive prej druri pa pedale e deri te modelet moderne me teknologji të avancuar, zhvillimi i saj ka qenë një udhëtim i gjatë inovacioni, dështimesh dhe arritjesh inxhinierike. Kjo histori tregon se si një ide e thjeshtë mbi dy rrota u kthye në mjetin e transportit më të përhapur në të gjithë globin. <ref name="Koeppel2007">{{cite magazine |title= Flight of the Pigeon |last= Koeppel |first= Dan |magazine= [[Bicycling (magazine)|Bicycling]] |date= 2007 |volume= 48 |issue= 1 |issn=0006-2073 |publisher= [[Rodale, Inc.|Rodale]] |pages= 60–66 |url=https://books.google.com/books?id=isUDAAAAMBAJ&pg=PA60 |access-date= 28 janar 2012 }}</ref> == Historiku == " Kali i dandy " (dandy horse), <ref>{{Cite web |last=Javorsky |first=Nicole |date=24 prill 2019 |title=How an Ancestor of the Bicycle Relates to Climate Resilience |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-24/the-resilience-lessons-of-the-dandy-horse-bike |access-date=5 prill 2022 |publisher=Bloomberg}}</ref> i quajtur edhe ''Draisienne'' ose ''Laufmaschine'' ("makinë vrapimi"), ishte mjeti i parë njerëzor i transportit që përdorte vetëm dy rrota në tandem njëra pas tjetrës dhe u shpik nga Baroni gjerman Karl von Drais . Kjo konsiderohet si [[biçikleta]] e parë dhe von Drais shihet si "babai i biçikletës", <ref name=":0">{{Cite web |title=200 years since the father of the bicycle Baron Karl von Drais invented the 'running machine' |url=https://www.cyclinguk.org/cycle/draisienne-1817-2017-200-years-cycling-innovation-design |access-date=3 qershor 2026 |website=Cycling UK}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |title=DPMA &#124; World Day of the Bicycle |url=https://www.dpma.de/english/our_office/publications/background/worlddayofthebicycle/index.html |access-date=3 qershor 2026 |archive-date=30 prill 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250430045412/https://www.dpma.de/english/our_office/publications/background/worlddayofthebicycle/index.html |url-status=dead }}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=29 prill 2018 |title=Karl Drais and the Mechanical Horse &#124; SciHi Blog |url=http://scihi.org/karl-drais-mechanical-horse/ |access-date=3 qershor 2026 |archive-date=5 mars 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250305111323/http://scihi.org/karl-drais-mechanical-horse/ |url-status=dead }}</ref> por dallimi me biçikletën e sotme ishte se dandy nuk kishte pedale. <ref>{{Cite news |last=Scally |first=Derek |date=10 qershor 2017 |title=World's first bicycle ride took place 200 years ago |language=en |work=The Irish Times |url=https://www.irishtimes.com/culture/heritage/world-s-first-bicycle-ride-took-place-200-years-ago-1.3112354 |access-date=29 mars 2020}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Frames & Materials |url=http://www.exploratorium.edu/cycling/frames1.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180411084753/http://www.exploratorium.edu/cycling/frames1.html |archive-date=11 prill 2018 |access-date=29 mars 2020 |website=Science of Cycling}}<br /><br />{{Cite web |last=Gliemann |first=Jennifer |date=21 mars 2017 |title=200th anniversary: How the bicycle changed society |url=https://www.bikecitizens.net/200th-anniversary-bicycle-changed-society/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329161540/https://www.bikecitizens.net/200th-anniversary-bicycle-changed-society/ |archive-date=29 mars 2020 |access-date=29 mars 2020 |website=Bike Citizens |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Limebeer |first=D. J. N. |title=Dynamics and Optimal Control of Road Vehicles |last2=Massaro |first2=Matteo |publisher=Oxford University Press |year=2018 |isbn=9780192559814 |pages=13–15}}</ref> Von Drais ia prezantoi atë publikut në [[Manhajmi|Mannheim]] në 1817 dhe në Paris në 1818. <ref name="csts">{{Cite web |title=Baron von Drais' Bicycle |url=http://www.sciencetech.technomuses.ca/english/collection/cycles2.cfm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061229213036/http://www.sciencetech.technomuses.ca/english/collection/cycles2.cfm |archive-date=29 dhjetor 2006 |access-date=10 shkurt 2014 |publisher=Canada Science and Technology Museum}}</ref> {{Sfn|Herlihy|2004|p=26}} Kalorësi rrinte ulur mbi një kornizë druri të mbështetur nga dy rrota të vendosura në një vijë dhe e shtynte automjetin me këmbët e tij ndërsa drejtonte rrotën e përparme. <ref name="csts" /> Mjeti i parë me dy rrota, i lëvizur mekanikisht, mund të jetë ndërtuar nga Kirkpatrick MacMillan, një farkëtar skocez, në vitin 1839, megjithëse ky pretendim shpesh vihet në dyshim. {{Sfn|Herlihy|2004|pp=66–67}} Ai shoqërohet gjithashtu me rastin e parë të regjistruar të një shkeljeje të trafikut me biçikletë, kur një gazetë e Glasgout në vitin 1842 raportoi një aksident në të cilin një "zotëri anonim nga Dumfries-shire... hipi mbi një biçikletë... me dizajn të zgjuar" rrëzoi një vajzë të vogël në Glasgou dhe u gjobit me pesë shilinga ( equivalent to £24 në vitin 2025 ). <ref>{{Cite news |date=13 prill 2011 |title=Is dangerous cycling a problem? |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-13040607 |access-date=11 shkurt 2014}}</ref> Në fillim të viteve 1860, francezët Pierre Michaux dhe Pierre Lallement e çuan dizajnin e biçikletave në një drejtim të ri duke shtuar një transmision mekanik me bosht me pedale në një rrotë të përparme të zmadhuar ( velocipede ). Kjo ishte e para në prodhimin masiv. Një tjetër shpikës francez i quajtur Douglas Grasso kishte një prototip të dështuar të biçikletës së Pierre Lallement disa vite më parë. Disa shpikje pasuan duke përdorur tërheqjen me rrota të pasme, më i njohuri është velocipedi i lëvizur me shufër nga skocezi Thomas McCall në vitin 1869. Në të njëjtin vit, rrotat e biçikletave me rreze teli u patentuan nga Eugène Meyer i Parisit. ''Vélocipède'' franceze, e bërë prej hekuri dhe druri, u zhvillua në " penny-farthing " (historikisht e njohur si "biçikletë e zakonshme", një retronim, pasi atëherë nuk kishte asnjë lloj tjetër). {{Sfn|Norcliffe|2001|p=50}} Ai kishte një kornizë tubulare çeliku, mbi të cilën ishin montuar rrota me rreze teli dhe goma të forta gome. Këto biçikleta ishin të vështira për t'u montuar, zbritur dhe frenuar për shkak të sediljes së tyre të lartë mbi rrotën e madhe të përparme. Në vitin 1868, Rowley Turner, një agjent shitjesh i Kompanisë së Makinave Qepëse Coventry (e cila shpejt u bë Kompania e Makinistëve të Coventry-t ), solli një biçikletë Michaux në Coventry të Anglisë. Xhaxhai i tij, Josiah Turner, dhe partneri i tij në biznes , James Starley, e përdorën këtë si bazë për 'Modelin e Coventry-t' në atë që u bë fabrika e parë e biçikletave në Britani. ''Dwarf ordinary ose Xhuxhi i zakonshëm'' adresoi disa nga këto defekte duke zvogëluar [[Diametri|diametrin]] e rrotës së përparme dhe duke e vendosur sediljen më prapa. Kjo, nga ana tjetër, kërkonte ndërrimin e ingranazheve—të realizuara në mënyra të ndryshme—për të përdorur në mënyrë efikase fuqinë e pedalit. Detyrimi për të pedaluar dhe për të drejtuar nëpërmjet rrotës së përparme mbeti një problem. Anglezi JK Starley (nipi i James Starley), JH Lawson dhe Shergold e zgjidhën këtë problem duke futur në përdorim sistemin e transmisionit me zinxhir (që e kishte origjinën nga "biçikleta" e pasuksesshme e anglezit Henry Lawson), {{Sfn|Norcliffe|2001|p=47}} duke lidhur boshtet e montuara në kornizë me rrotën e pasme. Këto modele njiheshin si biçikleta sigurie, biçikleta xhuxhe sigurie ose biçikleta vertikale për lartësinë e tyre më të ulët të sediljes. Edhe pse, pa goma pneumatike, ngasja e biçikletës me rrota më të vogla do të ishte shumë më e vështirë se ajo e varietetit me rrota më të mëdha. Roveri i vitit 1885 i Starley-t, i prodhuar në Coventry , zakonisht përshkruhet si biçikleta e parë moderne që dallohet. <ref>{{Cite news |date=26 shkurt 2018 |title=Cycle market: Moving into the fast lane |work=[[The Independent]] |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/business/analysis-and-features/cycle-market-moving-into-the-fast-lane-1702191.html |access-date=3 qershor 2026}}</ref> Shpejt, u shtua ''tubi i sediljes'', i cili krijoi ''kornizën diamanti'' me trekëndësh të dyfishtë të biçikletës moderne. Inovacione të mëtejshme rritën rehatinë dhe sollën një mani të dytë për biçikletat, ''Epokën e Artë të Biçikletave'' të viteve 1890. Në vitin 1888, skocezi John Boyd Dunlop prezantoi gomën e parë pneumatike praktike, e cila shpejt u bë universale. Willie Hume demonstroi supremacinë e gomave të Dunlop në vitin 1889, duke fituar garat e para të gomave në Irlandë dhe më pas në Angli. <ref name="Gold Hume">{{Cite web |last=Hume |first=William |date=1938 |title=The Golden Book of Cycling |url=http://www.thepedalclub.org/archives/goldenbook/u-z/WilliamHume.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120403120845/http://www.thepedalclub.org/archives/goldenbook/u-z/WilliamHume.html |archive-date=3 prill 2012 |access-date=3 qershor 2026 |website=www.thepedalclub.org}}</ref> <ref name="Dunlop time">{{Cite web |title=Dunlop, What sets Dunlop apart, History, 1889 |url=http://www.dunlop.eu/dunlop_uk/what_sets_dunlop_apart/history/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110402192832/http://www.dunlop.eu/dunlop_uk/what_sets_dunlop_apart/history/ |archive-date=2 prill 2011 |access-date=27 shkurt 2018}}</ref> Menjëherë pas kësaj, u zhvillua rrota e lirë e pasme, duke i mundësuar çiklistit të lëvizte në pistë. Ky përmirësim çoi në shpikjen e frenave të trenit në vitet 1890 <ref>{{Cite web |last=Brown |first=Sheldon |title=One-Speed Bicycle Coaster Brakes |url=http://www.sheldonbrown.com/coaster-brakes.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101129160301/http://sheldonbrown.com/coaster-brakes.html |archive-date=29 nëntor 2010 |access-date=1 dhjetor 2010 |quote=Coaster brakes were invented in the 1890s.}}</ref> . Ingranazhet e derailleur-it dhe frenat me kabllo Bowden që funksionojnë me dorë u zhvilluan gjithashtu gjatë këtyre viteve, por u përdorën ngadalë nga çiklistët e rastësishëm. Svea Velocipede me rregullim vertikal të pedaleve dhe qendra mbyllëse u prezantua në vitin 1892 nga inxhinierët suedezë Fredrik Ljungström dhe Birger Ljungström . <ref>{{Cite web |title=Biography – ERIH |url=https://www.erih.net/how-it-started/stories-about-people-biographies/biography/ljungstroem |access-date=31 janar 2026 |website=www.erih.net}}</ref> Në vitet 1870, shumë klube çiklizmi lulëzuan. Ato ishin të njohura në një kohë kur nuk kishte makina në treg dhe mënyra kryesore e transportit ishin automjetet e tërhequra nga kuajt . Ndër klubet më të hershme ishte Klubi i Turizmit me Biçikletë, i cili ka vepruar që nga viti 1878. Në fillim të shekullit, klubet e çiklizmit lulëzuan në të dy anët e Atlantikut, dhe turnetë dhe garat u bënë shumë të njohura. Kompania e Bicikletave Raleigh u themelua në [[Nottingham]] të Anglisë në vitin 1888. U bë prodhuesi më i madh i biçikletave në botë, duke prodhuar mbi dy milionë biçikleta në vit. <ref>{{Cite web |title=BBC Inside Out - Raleigh Bikes |url=https://www.bbc.co.uk/insideout/eastmidlands/series2/raleigh_bikes_cycling.shtml |access-date=3 qershor 2026 |website=www.bbc.co.uk}}</ref> Bicikletat dhe karrocat e kuajve ishin dy shtyllat kryesore të transportit privat pak para automobilit, dhe shtrimi i rrugëve të lëmuara në fund të shekullit të 19-të u stimulua nga reklama, prodhimi dhe përdorimi i përhapur i këtyre pajisjeve. {{Sfn|Herlihy|2004|p=280}} Më shumë se 1&nbsp;miliard biçikleta ishin prodhuar në të gjithë botën deri në fillim të shekullit të 21-të. <ref name="Economist2011">{{Cite news |date=20 prill 2011 |title=Bicycling; A way of life; Faster in town than going by car, bus, tube or on foot |work=The Economist |url=https://www.economist.com/culture/2011/04/20/a-way-of-life |url-access=registration |access-date=3 qershor 2026}}</ref> Bicikletat janë mjeti më i zakonshëm i çdo lloji në botë, dhe modeli më i shumtë i çdo lloj mjeti, qoftë me energji njerëzore apo me motor, është Pëllumbi Fluturues Kinez, me numër që tejkalon 500 milionë. <ref name="Koeppel2007" /> Sot, në epokën aktuale teknologjike, biçikleta mbetet një simbol i padiskutueshëm i mobilitetit ekologjik, shëndetit dhe lirisë personale. Ajo vazhdon të evoluojë përmes modeleve elektrike dhe materialeve ultra-të-lehta, duke ruajtur të njëjtin parim thelbësor që nisi më shumë se dy shekuj më parë: një mënyrë efikase, e pastër dhe e thjeshtë për të lëvizur përpara. == Shih edhe == * [[Çiklizmi]] * [[Biçikleta elektrike]] * [[Llojet e biçikletave]] == Literatura == * {{Cite book|title=Of Bicycles, Bakelites, and Bulbs: Toward a Theory of Sociotechnical Change|url=https://archive.org/details/ofbicyclesbakeli0000bijk|last=Bijker|first=Wiebe E.|publisher=The MIT Press|year=1995|isbn=9780262522274|location=Cambridge, MA|author-link=Wiebe E. Bijker}} *Cycle History vol. 1–24, Proceedings of the International Cycling History Conference (ICHC), 1990–2014 *{{Cite book|title=The Cycling City: Bicycles and Urban America in the 1890s|url=https://archive.org/details/cyclingcitybicyc0000fris|last=Friss|first=Evan|publisher=University of Chicago Press|year=2015|isbn=9780226210919|location=Chicago}} * {{Cite book|title=Bicycle Design: An Illustrated History|last1=Hadland|first1=Tony|last2=Lessing|first2=Hans-Erhard|publisher=The MIT Press|year=2016|isbn=9780262529709|location=Cambridge, MA}} * {{Cite book|title=Bicycle: The History|url=https://archive.org/details/bicyclehistory0000herl_n1m2|last=Herlihy|first=David V.|publisher=Yale University Press|year=2004|isbn=9780300120479|location=New Haven|author-link=David V. Herlihy}} * {{cite book |last = Norcliffe |first = Glen |year=2001 |title = The Ride to Modernity: The Bicycle in Canada, 1869–1900 |url=https://books.google.com/books?id=9xviNs2HTIwC |location = Toronto, Ontario |publisher = University of Toronto Press |isbn = 978-0-8020-8205-3 }} * {{Cite book|title=Bicycling Science|last1=Gordon Wilson|first1=David|last2=Schmidt|first2=Theodor|publisher=The MIT Press|year=2020|isbn=9780262538404|edition=4th|location=Cambridge, MA|author-link1=David Gordon Wilson}} *Hans-Erhard Lessing ''Automobilitaet – Karl Drais und die unglaublichen Anfaenge'', 2003 (in German) *Pryor Dodge ''The Bicycle'' 1996 (French ed 1996, German eds 1997, 2002, 2007) *{{cite journal | last1 = Taylor | first1 = Michael | year = 2008 | title = The Bicycle Boom and the Bicycle Bloc: Cycling and Politics in the 1890s | journal = Indiana Magazine of History | volume = 104 | issue = 3| pages = 213–240 }} *{{cite journal | last1 = Taylor | first1 = Michael | year = 2010 | title = Rapid Transit to Salvation: American Protestants and the Bicycle in the Era of the Cycling Craze | journal = Journal of the Gilded Age and Progressive Era | volume = 9 | issue = 3| pages = 337–363 | doi=10.1017/s1537781400004096| s2cid = 164145936 }} * ''How I Saved The British Empire. Reminiscences of a Bicycling Tour of Great Britain in the Year 1901'' A novel released by Ailemo Books in July 2015. Author Michael Waldock. {{ISBN|978-0-9819224-3-0}}. Library of Congress: 2015909543. * {{cite book |last1=Smethurst |first1=Paul |title=The Bicycle — Towards a Global History |url=https://archive.org/details/bicycletowardsgl0000smet |date=2015 |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |location=London |doi=10.1057/9781137499516 |isbn=978-1-137-49949-3 |language=en}} * {{cite journal |last1=Bopp |first1=Melissa |last2=Sims |first2=Dangaia |last3=Piatkowski |first3=Daniel |title=Chapter 1 - The Bicycle: A Technological and Social History |journal=Bicycling for Transportation: An Evidence-Base for Communities |date=2018 |pages=1–19 |doi=10.1016/B978-0-12-812642-4.00001-5|isbn=978-0-12-812642-4 }} * {{cite journal |last1=Ghosh |first1=Amitabha |title=The Bicycle |journal=[[Resonance (journal)|Resonance]] |date=2021 |volume=26 |issue=8 |pages=1081–1102 |doi=10.1007/s12045-021-1210-4}} * {{cite book |title=Two Wheels Good: The History and Mystery of the Bicycle |url=https://archive.org/details/twowheelsgoodhis0000jody |year=2023 |author=Jody Rosen |publisher=Vintage |isbn=978-0-8041-4149-9}} == Referime == [[Kategoria:Histori e teknologjisë]] [[Kategoria:Histori e çiklizmit]] 302ualo0b3wqtb0kndv6132pvz49u5j 3022897 3022698 2026-08-06T05:48:06Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022897 wikitext text/x-wiki [[Skeda:The_first_bicycle.png|parapamje|Biçileta e parë nga druri dhe pa pedale]] [[Skeda:Draisine_or_Laufmaschine,_around_1820._Archetype_of_the_Bicycle._Pic_01.jpg|parapamje|Dandy horse - Kali dandy]] [[Skeda:St_Nicholas_450.png|parapamje|Disa modele biçikletash të vjetra]] [[Skeda:1886_Swift_Safety_Bicycle_Coventry_Transport_Museum.jpg|parapamje| Biçikletë nga viti 1886]] [[File:Hélène Dutrieux.jpg|thumb|Hélène Dutrieux në vitin 1896]] [[File:Bicycle in The Hague 25.JPG|thumb|Një biçikletë moderne (2025)]] [[File:NCycle e-bike (2014).jpg|thumb|Biçikleta elektrike nCycle (2014) e dizajnuar nga [[Marin Myftiu]] dhe [[Hussain Almossawi]].<ref>{{Cite web|title=The nCycle is Here|publisher=Yanko Design|date=29 gusht 2014|url=https://www.yankodesign.com/2014/08/29/the-ncycle-is-here/|access-date=2020-08-30}}</ref>]] '''Historia e biçikletës''' është një udhëtim i jashtzakonshëm i njërës nga shpikjet më revolucionare të njerëzimit, duke ndryshuar rrënjësisht mënyrën se si ne udhëtojmë, stërvitemi dhe ndërveprojmë me mjedisin rreth nesh. Nga pajisjet primitive prej druri pa pedale e deri te modelet moderne me teknologji të avancuar, zhvillimi i saj ka qenë një udhëtim i gjatë inovacioni, dështimesh dhe arritjesh inxhinierike. Kjo histori tregon se si një ide e thjeshtë mbi dy rrota u kthye në mjetin e transportit më të përhapur në të gjithë globin.<ref name="Koeppel2007">{{cite magazine|title=Flight of the Pigeon|last=Koeppel|first=Dan|magazine=[[Bicycling (magazine)|Bicycling]]|date=2007|volume=48|issue=1|issn=0006-2073|publisher=[[Rodale, Inc.|Rodale]]|pages=60–66|url=https://books.google.com/books?id=isUDAAAAMBAJ&pg=PA60|access-date=28 janar 2012}}</ref> == Historiku == " Kali i dandy " (dandy horse),<ref>{{Cite web|last=Javorsky|first=Nicole|date=24 prill 2019|title=How an Ancestor of the Bicycle Relates to Climate Resilience|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-24/the-resilience-lessons-of-the-dandy-horse-bike|access-date=5 prill 2022|publisher=Bloomberg}}</ref> i quajtur edhe ''Draisienne'' ose ''Laufmaschine'' ("makinë vrapimi"), ishte mjeti i parë njerëzor i transportit që përdorte vetëm dy rrota në tandem njëra pas tjetrës dhe u shpik nga Baroni gjerman Karl von Drais . Kjo konsiderohet si [[biçikleta]] e parë dhe von Drais shihet si "babai i biçikletës",<ref name=":0">{{Cite web|title=200 years since the father of the bicycle Baron Karl von Drais invented the 'running machine'|url=https://www.cyclinguk.org/cycle/draisienne-1817-2017-200-years-cycling-innovation-design|access-date=3 qershor 2026|website=Cycling UK}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=DPMA &#124; World Day of the Bicycle|url=https://www.dpma.de/english/our_office/publications/background/worlddayofthebicycle/index.html|access-date=3 qershor 2026|archive-date=30 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250430045412/https://www.dpma.de/english/our_office/publications/background/worlddayofthebicycle/index.html|url-status=dead}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=29 prill 2018|title=Karl Drais and the Mechanical Horse &#124; SciHi Blog|url=http://scihi.org/karl-drais-mechanical-horse/|access-date=3 qershor 2026|archive-date=5 mars 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250305111323/http://scihi.org/karl-drais-mechanical-horse/|url-status=dead}}</ref> por dallimi me biçikletën e sotme ishte se dandy nuk kishte pedale.<ref>{{Cite news|last=Scally|first=Derek|date=10 qershor 2017|title=World's first bicycle ride took place 200 years ago|language=en|work=The Irish Times|url=https://www.irishtimes.com/culture/heritage/world-s-first-bicycle-ride-took-place-200-years-ago-1.3112354|access-date=29 mars 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=Frames & Materials|url=http://www.exploratorium.edu/cycling/frames1.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180411084753/http://www.exploratorium.edu/cycling/frames1.html|archive-date=11 prill 2018|access-date=29 mars 2020|website=Science of Cycling}}<br /><br />{{Cite web|last=Gliemann|first=Jennifer|date=21 mars 2017|title=200th anniversary: How the bicycle changed society|url=https://www.bikecitizens.net/200th-anniversary-bicycle-changed-society/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329161540/https://www.bikecitizens.net/200th-anniversary-bicycle-changed-society/|archive-date=29 mars 2020|access-date=29 mars 2020|website=Bike Citizens|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite book|last=Limebeer|first=D. J. N.|title=Dynamics and Optimal Control of Road Vehicles|last2=Massaro|first2=Matteo|publisher=Oxford University Press|year=2018|isbn=9780192559814|pages=13–15}}</ref> Von Drais ia prezantoi atë publikut në [[Manhajmi|Mannheim]] në 1817 dhe në Paris në 1818.<ref name="csts">{{Cite web|title=Baron von Drais' Bicycle|url=http://www.sciencetech.technomuses.ca/english/collection/cycles2.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061229213036/http://www.sciencetech.technomuses.ca/english/collection/cycles2.cfm|archive-date=29 dhjetor 2006|access-date=10 shkurt 2014|publisher=Canada Science and Technology Museum}}</ref> {{Sfn|Herlihy|2004|p=26}} Kalorësi rrinte ulur mbi një kornizë druri të mbështetur nga dy rrota të vendosura në një vijë dhe e shtynte automjetin me këmbët e tij ndërsa drejtonte rrotën e përparme.<ref name="csts" /> Mjeti i parë me dy rrota, i lëvizur mekanikisht, mund të jetë ndërtuar nga Kirkpatrick MacMillan, një farkëtar skocez, në vitin 1839, megjithëse ky pretendim shpesh vihet në dyshim. {{Sfn|Herlihy|2004|pp=66–67}} Ai shoqërohet gjithashtu me rastin e parë të regjistruar të një shkeljeje të trafikut me biçikletë, kur një gazetë e Glasgout në vitin 1842 raportoi një aksident në të cilin një "zotëri anonim nga Dumfries-shire... hipi mbi një biçikletë... me dizajn të zgjuar" rrëzoi një vajzë të vogël në Glasgou dhe u gjobit me pesë shilinga ( equivalent to £24 në vitin 2025 ).<ref>{{Cite news|date=13 prill 2011|title=Is dangerous cycling a problem?|work=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-13040607|access-date=11 shkurt 2014}}</ref> Në fillim të viteve 1860, francezët Pierre Michaux dhe Pierre Lallement e çuan dizajnin e biçikletave në një drejtim të ri duke shtuar një transmision mekanik me bosht me pedale në një rrotë të përparme të zmadhuar ( velocipede ). Kjo ishte e para në prodhimin masiv. Një tjetër shpikës francez i quajtur Douglas Grasso kishte një prototip të dështuar të biçikletës së Pierre Lallement disa vite më parë. Disa shpikje pasuan duke përdorur tërheqjen me rrota të pasme, më i njohuri është velocipedi i lëvizur me shufër nga skocezi Thomas McCall në vitin 1869. Në të njëjtin vit, rrotat e biçikletave me rreze teli u patentuan nga Eugène Meyer i Parisit. ''Vélocipède'' franceze, e bërë prej hekuri dhe druri, u zhvillua në " penny-farthing " (historikisht e njohur si "biçikletë e zakonshme", një retronim, pasi atëherë nuk kishte asnjë lloj tjetër). {{Sfn|Norcliffe|2001|p=50}} Ai kishte një kornizë tubulare çeliku, mbi të cilën ishin montuar rrota me rreze teli dhe goma të forta gome. Këto biçikleta ishin të vështira për t'u montuar, zbritur dhe frenuar për shkak të sediljes së tyre të lartë mbi rrotën e madhe të përparme. Në vitin 1868, Rowley Turner, një agjent shitjesh i Kompanisë së Makinave Qepëse Coventry (e cila shpejt u bë Kompania e Makinistëve të Coventry-t ), solli një biçikletë Michaux në Coventry të Anglisë. Xhaxhai i tij, Josiah Turner, dhe partneri i tij në biznes , James Starley, e përdorën këtë si bazë për 'Modelin e Coventry-t' në atë që u bë fabrika e parë e biçikletave në Britani. ''Dwarf ordinary ose Xhuxhi i zakonshëm'' adresoi disa nga këto defekte duke zvogëluar [[Diametri|diametrin]] e rrotës së përparme dhe duke e vendosur sediljen më prapa. Kjo, nga ana tjetër, kërkonte ndërrimin e ingranazheve—të realizuara në mënyra të ndryshme—për të përdorur në mënyrë efikase fuqinë e pedalit. Detyrimi për të pedaluar dhe për të drejtuar nëpërmjet rrotës së përparme mbeti një problem. Anglezi JK Starley (nipi i James Starley), JH Lawson dhe Shergold e zgjidhën këtë problem duke futur në përdorim sistemin e transmisionit me zinxhir (që e kishte origjinën nga "biçikleta" e pasuksesshme e anglezit Henry Lawson), {{Sfn|Norcliffe|2001|p=47}} duke lidhur boshtet e montuara në kornizë me rrotën e pasme. Këto modele njiheshin si biçikleta sigurie, biçikleta xhuxhe sigurie ose biçikleta vertikale për lartësinë e tyre më të ulët të sediljes. Edhe pse, pa goma pneumatike, ngasja e biçikletës me rrota më të vogla do të ishte shumë më e vështirë se ajo e varietetit me rrota më të mëdha. Roveri i vitit 1885 i Starley-t, i prodhuar në Coventry , zakonisht përshkruhet si biçikleta e parë moderne që dallohet.<ref>{{Cite news|date=26 shkurt 2018|title=Cycle market: Moving into the fast lane|work=[[The Independent]]|location=London|url=https://www.independent.co.uk/news/business/analysis-and-features/cycle-market-moving-into-the-fast-lane-1702191.html|access-date=3 qershor 2026}}</ref> Shpejt, u shtua ''tubi i sediljes'', i cili krijoi ''kornizën diamanti'' me trekëndësh të dyfishtë të biçikletës moderne. Inovacione të mëtejshme rritën rehatinë dhe sollën një mani të dytë për biçikletat, ''Epokën e Artë të Biçikletave'' të viteve 1890. Në vitin 1888, skocezi John Boyd Dunlop prezantoi gomën e parë pneumatike praktike, e cila shpejt u bë universale. Willie Hume demonstroi supremacinë e gomave të Dunlop në vitin 1889, duke fituar garat e para të gomave në Irlandë dhe më pas në Angli.<ref name="Gold Hume">{{Cite web|last=Hume|first=William|date=1938|title=The Golden Book of Cycling|url=http://www.thepedalclub.org/archives/goldenbook/u-z/WilliamHume.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120403120845/http://www.thepedalclub.org/archives/goldenbook/u-z/WilliamHume.html|archive-date=3 prill 2012|access-date=3 qershor 2026|website=www.thepedalclub.org}}</ref><ref name="Dunlop time">{{Cite web|title=Dunlop, What sets Dunlop apart, History, 1889|url=http://www.dunlop.eu/dunlop_uk/what_sets_dunlop_apart/history/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110402192832/http://www.dunlop.eu/dunlop_uk/what_sets_dunlop_apart/history/|archive-date=2 prill 2011|access-date=27 shkurt 2018}}</ref> Menjëherë pas kësaj, u zhvillua rrota e lirë e pasme, duke i mundësuar çiklistit të lëvizte në pistë. Ky përmirësim çoi në shpikjen e frenave të trenit në vitet 1890<ref>{{Cite web|last=Brown|first=Sheldon|title=One-Speed Bicycle Coaster Brakes|url=http://www.sheldonbrown.com/coaster-brakes.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101129160301/http://sheldonbrown.com/coaster-brakes.html|archive-date=29 nëntor 2010|access-date=1 dhjetor 2010|quote=Coaster brakes were invented in the 1890s.}}</ref> . Ingranazhet e derailleur-it dhe frenat me kabllo Bowden që funksionojnë me dorë u zhvilluan gjithashtu gjatë këtyre viteve, por u përdorën ngadalë nga çiklistët e rastësishëm. Svea Velocipede me rregullim vertikal të pedaleve dhe qendra mbyllëse u prezantua në vitin 1892 nga inxhinierët suedezë Fredrik Ljungström dhe Birger Ljungström .<ref>{{Cite web|title=Biography – ERIH|url=https://www.erih.net/how-it-started/stories-about-people-biographies/biography/ljungstroem|access-date=31 janar 2026|website=www.erih.net}}</ref> Në vitet 1870, shumë klube çiklizmi lulëzuan. Ato ishin të njohura në një kohë kur nuk kishte makina në treg dhe mënyra kryesore e transportit ishin automjetet e tërhequra nga kuajt . Ndër klubet më të hershme ishte Klubi i Turizmit me Biçikletë, i cili ka vepruar që nga viti 1878. Në fillim të shekullit, klubet e çiklizmit lulëzuan në të dy anët e Atlantikut, dhe turnetë dhe garat u bënë shumë të njohura. Kompania e Bicikletave Raleigh u themelua në [[Nottingham]] të Anglisë në vitin 1888. U bë prodhuesi më i madh i biçikletave në botë, duke prodhuar mbi dy milionë biçikleta në vit.<ref>{{Cite web|title=BBC Inside Out - Raleigh Bikes|url=https://www.bbc.co.uk/insideout/eastmidlands/series2/raleigh_bikes_cycling.shtml|access-date=3 qershor 2026|website=www.bbc.co.uk}}</ref> Bicikletat dhe karrocat e kuajve ishin dy shtyllat kryesore të transportit privat pak para automobilit, dhe shtrimi i rrugëve të lëmuara në fund të shekullit të 19-të u stimulua nga reklama, prodhimi dhe përdorimi i përhapur i këtyre pajisjeve. {{Sfn|Herlihy|2004|p=280}} Më shumë se 1&nbsp;miliard biçikleta ishin prodhuar në të gjithë botën deri në fillim të shekullit të 21-të.<ref name="Economist2011">{{Cite news|date=20 prill 2011|title=Bicycling; A way of life; Faster in town than going by car, bus, tube or on foot|work=The Economist|url=https://www.economist.com/culture/2011/04/20/a-way-of-life|url-access=registration|access-date=3 qershor 2026}}</ref> Bicikletat janë mjeti më i zakonshëm i çdo lloji në botë, dhe modeli më i shumtë i çdo lloj mjeti, qoftë me energji njerëzore apo me motor, është Pëllumbi Fluturues Kinez, me numër që tejkalon 500 milionë.<ref name="Koeppel2007" /> Sot, në epokën aktuale teknologjike, biçikleta mbetet një simbol i padiskutueshëm i mobilitetit ekologjik, shëndetit dhe lirisë personale. Ajo vazhdon të evoluojë përmes modeleve elektrike dhe materialeve ultra-të-lehta, duke ruajtur të njëjtin parim thelbësor që nisi më shumë se dy shekuj më parë: një mënyrë efikase, e pastër dhe e thjeshtë për të lëvizur përpara. == Shih edhe == * [[Çiklizmi]] * [[Biçikleta elektrike]] * [[Llojet e biçikletave]] == Literatura == * {{Cite book|title=Of Bicycles, Bakelites, and Bulbs: Toward a Theory of Sociotechnical Change|url=https://archive.org/details/ofbicyclesbakeli0000bijk|last=Bijker|first=Wiebe E.|publisher=The MIT Press|year=1995|isbn=9780262522274|location=Cambridge, MA|author-link=Wiebe E. Bijker}} *Cycle History vol. 1–24, Proceedings of the International Cycling History Conference (ICHC), 1990–2014 *{{Cite book|title=The Cycling City: Bicycles and Urban America in the 1890s|url=https://archive.org/details/cyclingcitybicyc0000fris|last=Friss|first=Evan|publisher=University of Chicago Press|year=2015|isbn=9780226210919|location=Chicago}} * {{Cite book|title=Bicycle Design: An Illustrated History|last1=Hadland|first1=Tony|last2=Lessing|first2=Hans-Erhard|publisher=The MIT Press|year=2016|isbn=9780262529709|location=Cambridge, MA}} * {{Cite book|title=Bicycle: The History|url=https://archive.org/details/bicyclehistory0000herl_n1m2|last=Herlihy|first=David V.|publisher=Yale University Press|year=2004|isbn=9780300120479|location=New Haven|author-link=David V. Herlihy}} * {{cite book|last=Norcliffe|first=Glen|year=2001|title=The Ride to Modernity: The Bicycle in Canada, 1869–1900|url=https://books.google.com/books?id=9xviNs2HTIwC|location=Toronto, Ontario|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-8205-3}} * {{Cite book|title=Bicycling Science|last1=Gordon Wilson|first1=David|last2=Schmidt|first2=Theodor|publisher=The MIT Press|year=2020|isbn=9780262538404|edition=4th|location=Cambridge, MA|author-link1=David Gordon Wilson}} *Hans-Erhard Lessing ''Automobilitaet – Karl Drais und die unglaublichen Anfaenge'', 2003 (in German) *Pryor Dodge ''The Bicycle'' 1996 (French ed 1996, German eds 1997, 2002, 2007) *{{cite journal|last1=Taylor|first1=Michael|year=2008|title=The Bicycle Boom and the Bicycle Bloc: Cycling and Politics in the 1890s|journal=Indiana Magazine of History|volume=104|issue=3|pages=213–240}} *{{cite journal|last1=Taylor|first1=Michael|year=2010|title=Rapid Transit to Salvation: American Protestants and the Bicycle in the Era of the Cycling Craze|journal=Journal of the Gilded Age and Progressive Era|volume=9|issue=3|pages=337–363|doi=10.1017/s1537781400004096|s2cid=164145936}} * ''How I Saved The British Empire. Reminiscences of a Bicycling Tour of Great Britain in the Year 1901'' A novel released by Ailemo Books in July 2015. Author Michael Waldock. {{ISBN|978-0-9819224-3-0}}. Library of Congress: 2015909543. * {{cite book|last1=Smethurst|first1=Paul|title=The Bicycle — Towards a Global History|url=https://archive.org/details/bicycletowardsgl0000smet|date=2015|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|location=London|doi=10.1057/9781137499516|isbn=978-1-137-49949-3|language=en}} * {{cite journal|last1=Bopp|first1=Melissa|last2=Sims|first2=Dangaia|last3=Piatkowski|first3=Daniel|title=Chapter 1 - The Bicycle: A Technological and Social History|journal=Bicycling for Transportation: An Evidence-Base for Communities|date=2018|pages=1–19|doi=10.1016/B978-0-12-812642-4.00001-5|isbn=978-0-12-812642-4}} * {{cite journal|last1=Ghosh|first1=Amitabha|title=The Bicycle|journal=[[Resonance (journal)|Resonance]]|date=2021|volume=26|issue=8|pages=1081–1102|doi=10.1007/s12045-021-1210-4}} * {{cite book|title=Two Wheels Good: The History and Mystery of the Bicycle|url=https://archive.org/details/twowheelsgoodhis0000jody|year=2023|author=Jody Rosen|publisher=Vintage|isbn=978-0-8041-4149-9}} == Referime == [[Kategoria:Histori e teknologjisë]] [[Kategoria:Histori e çiklizmit]] 634vucas2c6f52q0h8s1rxkl55unqu2 Filmi muzikor shqiptar 0 404470 3022898 3017644 2026-08-06T05:48:16Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022898 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ '''Filmi muzikor''' '''shqiptar''' është një zhanër filmi në të cilin këngët e personazheve ndërthuren në rrëfim, ndonjëherë të shoqëruara me vallëzim.<ref>{{Cite book|last=Papagjoni|first=Josif|title=Enciklopedi teatri & kinematografia shqiptare|publisher=Toena|year=2009|isbn=978-99943-14-56-0|location=Tiranë|pages=146|language=sq}}</ref> == Veçori të filmit muzikor == Si një lloj i veçantë i prodhimit kinematografik, janë këngët me tekstet-skenar të tyre ato që e çojnë përpara subjektin dhe zhvillojnë karakteret e personazheve në film. Por, në disa  prodhime kinematografike muzikore, kënga shërben thjesht si ndërhyrje plotësuese në rrjedhën e skenarit, duke pasur kështu, në këto realizime, funksion  të dorës së dytë. Prodhimet e para të këtij zhanri filmik u realizuan në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|SHBA]] në vitet e para të pas 1930-ës. Filmi muzikor lindi si një vijim natyral i ''muzikalit skenik'' pas hyrjes së zërit në teknologjinë kinematografike, në vitet ‘20-’30 të shekullit XX. Në mënyrë tipike, ndryshimi më i madh midis filmit dhe muzikalit skenik është përdorimi i  vendeve dhe peizazheve të dimensioneve të mëdha e të gjera në sfond, të cilat në një teatër do të ishin jopraktike dhe të pamundura. Filmat muzikorë përmbajnë në mënyrë karakteristike elementë që kujtojnë teatrin, interpretuesit shpesh i trajtojnë numrat e tyre të këngëve dhe vallëzimeve sikur një audiencë e drejtpërdrejtë po i shikon. Në një farë mënyre, shikuesi bëhet ''audienca diegjetike*'' e filmit, pasi aktori apo interpretuesi shikon drejtpërdrejt në kamera dhe performon para saj.<ref>{{Cite web|title=Musical film|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Musical_film|access-date=31 korrik 2026|website=Wikipedia|language=sq}}</ref> (* ''"audiencë diegjetike"'' nënkupton që shikuesi tërhiqet në botën e filmit sikur të jetë fizikisht i pranishëm dhe t'i drejtohet drejtpërdrejt interpretuesit brenda rrëfimit). == Filmi muzikor shqiptar == Megjithëse jo me shumë traditë, ka qenë dhe mbetet lloj i pëlqyer i kinematografisë shqiptare, ku muzika shfaqet jo vetëm si elementi kryesor, por edhe vetë personazhet e tij interpretojnë nëpërmjet muzikës. Filmat muzikorë ''ilustrativë,'' ose të quajtur ndryshe ''“pa subjekt”'', kanë qenë më të shpeshtë, si mund të sillen në mend filmat për shfaqjet e [[Ansambli i Këngëve dhe Valleve Popullore|Ansamblit të Këngëve dhe Valleve Popullore]], të Ansamblit të Ushtrisë, të Ansamblit "Migjeni”, [[Festivali i Këngës për Fëmijë Junior Melodyvision|Festivalet e Këngës për Fëmijë]], koncerte të veçanta të artistëve popullorë e profesionistë, [[Festival Folklorik Kombëtar|Festivalet Folklorike Kombëtare]] etj. Filmat muzikorë ''me subjekt'' marrin përsipër tanimë jo vetëm ilustrimin muzikor, por edhe ndërtimin e një subjekti të konceptuar e të realizuar paraprakisht si një strukturë e plotë dramaturgjike, ku muzika shndërrohet në element ndërlidhës e interpretues, ku fabula shërben për t'u dhënë mundësi këngëtarëve të interpretojnë partin muzikor, që nga perlat e muzikës popullore e deri te kompozimet e fundme, ato në gjinitë e mëdha muzikore etj. I tillë ishte filmi [[Udhëtim në pranverë]] (1975), që në fakt është edhe i pari i këtij lloji, gjithashtu, film konkurrues në [[Festivali i 1-rë i Filmit Shqiptar|Festivalin e 1-rë të Filmit Shqiptar]]. Më pas u xhirua filmi muzikor [[Pranverë në Gjirokastër]] (1978) dhe [[Një telegram një këngë|Një telegram, një këngë]] (1982). Në filmat-kinokomedi muzikore [[Fejesa e Blertës]] (1984) dhe [[Edhe ashtu edhe kështu|Edhe kështu, edhe ashtu]] (1989, pjesëmarrës në [[Festivali i 9-të i Filmit Shqiptar|Festivalin e 9-të të Filmit]]) vetëm pjesë të caktuara si intermexo muzikore ndërvepronin në subjektin e tyre, duke kryer funksione plotësuese e dytësore. Filmi i parë shqiptar, mirëfilli muzikor, është kinokomedia [[Karnavalet]] (1980), e regjisorit [[Ismail Zhabjaku]], sipas operetës së [[Avni Mula|Avni Mulës]], kompozuar mbi tekstin e komedisë me të njëjtin titull të [[Spiro Çomora|Spiro Çomorës]], e përshtatur për skenar nga [[Gjergj Zheji]] dhe [[Ismail Zhabjaku]].<ref>{{Cite book|last=Asqeri|first=Irini|title=Enciklopedi e filmit shqiptar (1904-2022)|publisher=Botimet Jozef|year=2025|isbn=978-9928-940-44-5|location=Durrës|pages=442|language=sq}}</ref> Këtu, gjuha filmike vjen më e përpunuar, muzika shfaqet si pjesë integrale e subjektit, ajo alternohet me dialogun dhe episodet përkatëse. E njëjta strukturë haset edhe në filmin-balet të [[Dhimitër Anagnosti|Dhimitër Anagnostit]] ''[[Cuca e maleve]]'', 1974, (skenari [[Loni Papa]], [[Kompozitori|kompozitor]] [[Nikolla Zoraqi]], [[Korografia|koreograf]] [[Agron Aliaj]]), ku harmonizohen bukur muzika, koreografia, mizanskena, montazhi dhe veprimi aktoresk. == Shiko edhe == * [[Ismail Zhabjaku]] * [[Festivali i 1-rë i Filmit Shqiptar|Festivali i 1-rë i Filmit Artistik, Dokumentar dhe i Animuar Shqiptar]] * [[Festivali i 9-të i Filmit Shqiptar|Festivali i 9-të i Filmit Artistik Shqiptar]] == Lidhje të jashtme == * [https://www.youtube.com/watch?v=LzRS_kv740g Shiko filmin ''Karnavalet'' në youtube] * [https://www.youtube.com/watch?v=3pIkgw9ioIk Shiko filmin ''Pranverë në Gjirokastër'' në youtube] * [https://www.youtube.com/watch?v=32NkfR0l8c8 Shiko filmin ''Fejesa e Blertës'' në youtube] == Referime == 188hli2lnyfw4f6utixskdyyttqi45n Autobahn 0 404472 3022899 3022158 2026-08-06T05:48:26Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#bosh|parametra bosh]], [[User:Smallem/Hollësi#gjendja|gjendja e adresës]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022899 wikitext text/x-wiki {{italic title}} [[File:Frankfurter Kreuz - BAB 3 und 5.jpg|thumb|A 3 dhe A 5 në Frankfurter Kreuz pranë Frankfurtit mbi Main.]] [[File:Autobahn-A3-Flughafen-Rhein-Main-2013-Ffm-035.jpg|thumb|Sinjalistikë sipër në A3.]] '''Autobahn''' (IPA: [ˈaʊtoˌbaːn] ⓘ; [[gjermanisht]] shumës. ''Autobahnen'', shqiptohet [ˈaʊtoˌbaːnən] ⓘ) është sistemi federal i autostradave me akses të kontrolluar në Gjermani. Termi zyrtar është '''''Bundesautobahn''''' (shkurtuar BAB), që përkthehet si 'autostradë federale'. Kuptimi i drejtpërdrejtë i fjalës ''Bundesautobahn'' është 'Federal Auto(mobile) Trase'. Pjesa më e madhe e sistemit nuk ka kufi shpejtësie për disa klasa automjetesh. Megjithatë, kufijtë vendosen dhe zbatohen në zona që janë të urbanizuara, nën standard, të prirura për përplasje ose në ndërtim e sipër. Në segmente me shpejtësi të pakufizuar, zbatohet një kufi shpejtësie këshilluese (Richtgeschwindigkeit) prej 130 kilometrash në orë (81 mph). Ndërsa ngarja më e shpejtë nuk është e paligjshme në mungesë të një kufiri shpejtësie, ajo mund të shkaktojë një përgjegjësi të shtuar në rast të një përplasjeje (të cilën sigurimi i detyrueshëm i automjeteve duhet ta mbulojë); Gjykatat kanë vendosur që një "shofer ideal" i cili është i përjashtuar nga përgjegjësia absolute për delikt "të pashmangshëm" sipas ligjit nuk do ta tejkalonte kufirin e shpejtësisë së këshilluar. Një raport i vitit 2017 nga Instituti Federal i Kërkimeve Rrugore raportoi se në vitin 2015, 70.4% e rrjetit Autobahn kishte vetëm kufirin e shpejtësisë së këshilluar, 6.2% kishin kufizime të përkohshme shpejtësie për shkak të kushteve të motit ose trafikut dhe 23.4% kishin kufizime të përhershme shpejtësie. Në vitin 2006, matjet nga shteti gjerman i Brandenburgut treguan shpejtësi mesatare prej 142 km/orë (88 mph) në një seksion me 6 korsi të Autobahn në kushte të rrjedhjes së lirë.<ref>{{Cite web|url=http://www.mil.brandenburg.de/cms/media.php/lbm1.a.2239.de/studie_tempolimit.pdf|language=sq|access-date=31 korrik 2026|archive-date=7 shtator 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120907215341/http://www.mil.brandenburg.de/cms/media.php/lbm1.a.2239.de/studie_tempolimit.pdf|url-status=dead}}</ref> == Shiko edhe == * [[Autoudha]] == Referime == [[Kategoria:Autoudha në Gjermani]] [[Kategoria:Sisteme transporti]] [[Kategoria:Rrugë në Gjermani]] ffh0c7xsao5ll7gbz6kwc23kdi205wv Autoudhat në Itali 0 404478 3022900 3022175 2026-08-06T05:48:36Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#bosh|parametra bosh]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022900 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Italia - mappa rete autostradale.svg|parapamje|Harta e autostradës së Italisë.]] '''Autoudhat në Itali''' ([[italisht]]: [ˌautoˈstraːde]; njëjës: '''''autostrada''''', [ˌautoˈstraːda], shumës: '''''autostrade''''') janë rrugë që formojnë sistemin kombëtar [[Italia|italian]] të autostradave. Gjatësia totale e sistemit është rreth 7,016 kilometra, që nga 30 korriku 2022. Ekzistojnë gjithashtu 13 rrugë degëzuese autostradash, të cilat shtrihen për 355 kilometra.<ref>{{Cite news|date=2018-09-19|title=Le autostrade|language=it|work=Anas S.p.A.|url=https://www.stradeanas.it/it/le-strade/la-rete-anas/le-autostrade|access-date=2026-07-31|archive-date=14 janar 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114204559/https://www.stradeanas.it/it/le-strade/la-rete-anas/le-autostrade|url-status=dead}}</ref> Shumica e autostradave italiane kanë dy korsi për drejtim/rrugë, por 1,870.2 kilometra të rrjetit italian të autostradave kanë tre korsi për drejtim/rrugë, 129 kilometra kanë katër korsi për rrugë dhe vetëm 1.8 kilometra kanë pesë korsi për rrugë. Dendësia është 22.4 kilometra autostradë për çdo 1,000 kilometra katrorë të territorit italian.<ref>{{Cite web|url=http://www.lestradedellinformazione.it/acm-on-line/Home/PrimoPiano/articolo4795.html|language=sq|access-date=31 korrik 2026|archive-date=15 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240915221317/https://www.lestradedellinformazione.it/acm-on-line/Home/PrimoPiano/articolo4795.html|url-status=dead}}</ref> Italia ishte vendi i parë në botë që ndërtoi autostrada të rezervuara vetëm për trafik të shpejtë dhe automjete motorike. Autostrada dei Laghi ('Autostrada e Liqeneve'), e para e ndërtuar në botë, që lidh Milanon me Liqenin e Komos dhe Liqenin Maggiore, dhe që tani formon autostradat A8 dhe A9, u krijua nga Piero Puricelli dhe u përurua në vitin 1924. Në Italinë veriore dhe qendrore dhe në rajonet jugore të Kampanjës dhe Puglias, autostrada përbëhet kryesisht nga autostrada me pagesë të menaxhuara nga Autostrada per l'Italia, një kompani holding e kontrolluar nga Cassa Depositi e Prestiti. Operatorë të tjerë përfshijnë ASTM, ATP dhe Autostrade Lombarde në veriperëndim; Autostrada del Brennero, A4 Holding, Concessioni Autostradali Venete [it] dhe Autovie Venete [it] në verilindje; Strada dei Parchi [it], SALT, SAT dhe Autocisa në qendër; dhe CAS në Siçili. Në autostradat italiane, taksa zbatohet për pothuajse të gjitha autostradat që nuk menaxhohen nga Anas. Në autostradën përdoren dy lloje sistemesh pagese: "sistemi i autostradës së mbyllur" (pagesa e bazuar në kilometrat e përshkuara) ose "sistemi i autostradës së hapur" (pagesa me tarifë fikse). Meqenëse një autostradë mund të menaxhohet nga operatorë të shumtë, pagesa kërkohet vetëm kur del nga autostrada dhe jo kur ndryshon operatori i autostradës. Ky sistem u bë i mundur pas Nenit 14 të Ligjit 531 të 12 gushtit 1982. == Shiko edhe == * [[Autoudha]] * ''[[Autobahn]]'' == Referime == [[Kategoria:Autoudha në Itali]] [[Kategoria:Rrugë në Itali]] tc6phozmwdm0nmqr9y5tc0pf77i8mrc Nvidia RTX 0 404484 3022901 3018363 2026-08-06T05:48:46Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022901 wikitext text/x-wiki [[Skeda:2023 MSI GeForce RTX 2080 Gaming X Trio (5).jpg|parapamje|Nvidia GeForce RTX 2080 nga MSI, e lëshuar në vitin 2018. GPU-të e serisë GeForce 20 janë të parat e linjës së pajisjeve RTX të Nvidia-s.]] '''Nvidia RTX''' (e njohur edhe si '''Nvidia GeForce RTX''' nën markën '''GeForce''') është një platformë profesionale vizuale kompjuterike e krijuar nga [[Nvidia]], e përdorur në PC-të kryesore për lojëra, si dhe në stacionet e punës për projektimin e modeleve komplekse në shkallë të gjerë në arkitekturë dhe dizajn produktesh, vizualizim shkencor, eksplorim të energjisë dhe prodhim filmash dhe videosh (veçanërisht nën markat RTX PRO dhe më parë [[Quadro RTX]]). Nvidia RTX ofron gjurmim rrezesh në kohë reale të aktivizuar nga hardueri. Historikisht, gjurmimi rrezesh ishte rezervuar për aplikacione jo-në kohë reale (si CGI në efektet vizuale për filma dhe në renderime fotorealiste), me lojërat video që duhet të mbështeten në ndriçimin direkt dhe kontributin indirekt të parallogaritur për renderimin e tyre. RTX lehtëson një zhvillim të ri në grafikën kompjuterike të gjenerimit të imazheve interaktive që reagojnë ndaj ndriçimit, hijeve dhe reflektimeve. RTX funksionon në GPU-të e bazuara në Nvidia Volta-, Turing-, Ampere-, Ada Lovelace- dhe Blackwell, duke përdorur konkretisht bërthamat Tensor (dhe bërthamat e reja RT në Turing dhe pasardhësit) në arkitekturat për përshpejtimin e gjurmimit të rrezeve.<ref>{{Cite web|last=Altavilla|first=Dave|title=Nvidia And Microsoft Lay Foundation For Photorealistic Gaming With Real-Time Ray Tracing|url=https://www.forbes.com/sites/davealtavilla/2018/03/19/nvidia-and-microsoft-lay-foundation-for-photorealistic-gaming-with-real-time-ray-tracing/|access-date=2026-07-31|website=Forbes|language=en}}</ref> Në mars të vitit 2019, Nvidia njoftoi se kartat e zgjedhura të serisë GTX 10 (Pascal) dhe serisë GTX 16 (Turing) do të merrnin mbështetje për nëngrupe të teknologjisë RTX në drajverët e ardhshëm, megjithëse funksionet dhe performanca do të ndikohen nga mungesa e bërthamave të dedikuara të harduerit për gjurmimin e rrezeve. Në tetor të vitit 2020, Nvidia njoftoi Nvidia RTX A6000 si kartën e parë grafike të bazuar në arkitekturën Ampere për përdorim në stacionet profesionale të punës në linjën e produkteve Nvidia RTX, duke zëvendësuar linjën e mëparshme të produkteve Quadro të kartave grafike profesionale.<ref>{{Cite news|last=Smith|first=Ryan|title=Quadro No More? NVIDIA Announces Ampere-based RTX A6000 & A40 Video Cards For Pro Visualization|url=https://www.anandtech.com/show/16137/nvidia-announces-ampere-rtx-a6000-a40-cards-for-pro-viz|access-date=2026-07-31|archive-date=5 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201005134015/https://www.anandtech.com/show/16137/nvidia-announces-ampere-rtx-a6000-a40-cards-for-pro-viz|url-status=dead}}</ref> Nvidia punoi me Microsoft për të integruar mbështetjen RTX me DirectX Raytracing API (DXR) të Microsoft. RTX është aktualisht i disponueshëm përmes Nvidia OptiX dhe për DirectX. Për arkitekturat Turing dhe Ampere, është gjithashtu i disponueshëm për Vulkan. == Shiko edhe == * [[Nvidia]] * [[Njësia e përpunimit të grafikës]] == Referime == [[Kategoria:Programe Nvidia]] [[Kategoria:Njësi të përpunimit të grafikës]] gn3dstjk7cakvm6c97byd2syzh5kkm3 Lorenco Vila 0 404491 3022902 3022411 2026-08-06T05:48:56Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022902 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography |name = Lorenco Vila |image = |image_size = |fullname = |birth_date = {{Birth date and age|14|12|1998|df=yes}} |birth_place = [[Durrës]], Shqipëri |height = 1.80m |position = [[Sulmuesi (futboll)|Sulmues]] |currentclub = [[FC Dinamo City|Dinamo City]] |clubnumber = 98 |youthyears1 = 2011–2017 |youthclubs1 = [[KF Teuta|Teuta]] |years1 = 2017–2023 |clubs1 = [[KF Teuta|Teuta]] |caps1 = 152 |goals1 = 31 |years2 = 2023– |clubs2 = [[FC Dinamo City|Dinamo City]] |caps2 = 105 |goals2 = 13 |nationalyears1 = 2019–2020 |nationalteam1 = [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|Shqipëria U21]] |nationalcaps1 = 4 |nationalgoals1 = 0 |nationalyears2 = 2022 |nationalteam2 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] |nationalcaps2 = 1 |nationalgoals2 = 0 |medaltemplates = |club-update = 25 qershor 2026 |nationalteam-update = 27 tetor 2022 }} '''Lorenco Vila''' (lindur më 14 dhjetor 1998) është një [[futbolli]]st profesionist shqiptar i cili luan si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] për klubin shqiptar [[FC Dinamo City|Dinamo City]]. ==Karriera me klube== ===Teuta=== Vila është produkt i akademisë së [[KF Teuta|Teutës]]. Në sezonin 2011–12, ai u shpall golashënuesi më i mirë në kampionatin nën-15 me 33 gola.<ref>{{cite web|url=https://fshf.org/sq/amatoret-ndajne-tituj-ne-durres/|title=Amatorët ndajnë tituj në Durrës|date=2 gusht 2020|access-date=30 korrik 2026|language=sq|website=fshf.org|publisher=Federata Shqiptare e Futbollit}}</ref> Në maj 2017, Ai u thirr për herë të parë në ekipin e parë nga trajneri [[Gugash Magani]] për dy ndeshjet e fundit të ekipit në kampionat. Ai u la në stol në ndeshjen kundër [[KF Vllaznia|Vllaznisë]] më 20 maj, por u aktivizua 90 minuta të plota në humbjen 2–1 në transfertë kundër [[KF Laçi|Laçit]], duke debutuar si profesionist. Teuta shmangu rënjen një kategori më poshtë për vetëm një pikë.<ref>{{cite web|url=https://www.gazetatema.net/2017/05/28/tirana-renia-e-nje-legjende/|title=Tirana, rënia e një legjende|date=28 maj 2017|access-date=30 korrik 2026|language=sq|publisher=Gazeta Tema}}</ref> Vila u bë pjesë e përhershme e ekipit të parë në sezonin 2017–18, kjo edhe falë disa largimeve të rëndësishme.<ref>{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/nje5-nga-te-rinjte-me-premtues-vila-kete-sezon-pres-me-shume-minuta-do-shperthej/#gsc.tab=0|title=Një nga të rinjtë më premtues, Vila: Këtë sezon pres më shumë minuta, do shpërthej|date=9 korrik 2018|access-date=30 korrik 2026|language=sq|publisher=Panorama Sport}}</ref> Ai e shpenzoi shumicën e sezonit në stol, duke u aktivizuar në 14 ndeshje në kampionat, 1 prej të cilave si titullar. Sezoni 2018–19 ishte i ngjashëm për Vilën, i cili luajti vetëm 11 ndeshje në kampionat. Megjithatë, ai shënoi golin e parë në karrierë më 26 shtator 2018 në fitoren 4–2 kundër [[KF Turbina|Turbinës]] në ndeshjen e dytë të raundit të parë në kupë. Ai gjithashtu shënoi nga një gol në të dy ndeshjet e raundit të dytë kundër [[KS Lushnja|Lushnjes]]. Vila e fitoi vendin e titullarit në formacion në sezonin 2019–20. Ai bëri debutimin e tij në kompeticionet evropiane më 18 korrik duke u aktivizuar si zëvëndësues për 14 minuta në fitoren 1–0 kundër [[FK Ventspils]] në ndeshjen e kthimit të raundit të parë kualifikues të [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligës së Evropës]].<ref>{{cite web|url=https://sportekspres.com/video-eliminim-i-hidhur-teuta-ben-gjithcka-por-harron-golat/|title=VIDEO/ Eliminim i hidhur! Teuta bën gjithçka, por harron golat|date=18 korrik 2019|access-date=30 korrik 2026|language=sq|publisher=Sport Ekspres}}</ref> Pavarësisht fitores, Teuta u eliminua nga turneu pasi kishte humbur ndeshjen e parë 3–0.<ref>{{cite web|url=https://telegraf.al/sport/supergoli-i-kallakut-nuk-mjafton-teuta-eliminohet-nga-europa-league/|title=Supergoli i Kallakut nuk mjafton, Teuta eliminohet nga Europa League|date=18 korrik 2019|access-date=30 korrik 2026|language=sq|publisher=Telegraf.al}}</ref> Vila shënoi golin e parë në Kategorinë Superiore më 8 dhjetor në fitoren minimale 1–0 kundër [[KF Skënderbeu|Skënderbeut]]. Pesë javë më pas, ai i dha një tjetër fitore ekipit me një gol të shënuar kundër [[KF Bylis|Bylisit]] në shtëpi. Më 24 korrik, ai shënoi dygolëshin e parë në karrierë në suksesin 3–2 kundër [[Flamurtari FC|Flamurtarit]]. Disa ditë më pas, Vila shënoi golin e dytë fitores 2–0 kundër [[KF Tirana|Tiranës]] në finalen e Kupës së Shqipërisë, duke fituar trofeun e parë në karrierë.<ref>{{cite web|url=https://tiranatoday.al/teuta-mposht-tiranen-fiton-kupen-e-shqiperise/|title=Teuta mposht Tiranën, fiton Kupën e Shqipërisë|date=2 gusht 2020|access-date=30 korrik 2026|language=sq|publisher=Tirana Today}}</ref><ref>{{cite web|url=https://fshf.org/sq/teuta-eshte-fituesja-e-kupes-se-shqiperise-per-edicionin-2019-2020/|title=Teuta është fituesja e Kupës së Shqipërisë për edicionin 2019-2020|date=2 gusht 2020|access-date=30 korrik 2026|language=sq|website=fshf.org|publisher=Federata Shqiptare e Futbollit}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 8 gola në kampionat dhe 3 në kupë. Më 14 gusht 2020, Vila firmosi një kontratë të re një-vjeçare me klubin.<ref>{{cite web|url=https://kohajone.com/sporti/teuta-blindon-6-futbolliste-me-kontrata-te-reja-qendron-edhe-lorenco-vila/|title=Teuta blindon 6 futbollistë me kontrata të reja, qëndron edhe Lorenco Vila|publisher=Koha Jonë|language=sq|date=14 gusht 2020|access-date=31 korrik 2026}}</ref> Më 21 nëntor 2020, Vila u zëvendësua në minutën e 77të të ndeshjes së kampionatit kundër [[FK Kukësi|Kukësit]]; në momentin e zëvëndësimit, ai tregoi pakënaqsi ndaj trajnerit [[Edi Martini]].<ref>{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/u-pezullua-nga-ekipi-i-pare-i-teutes-mbaron-denimi-per-sulmuesin-e-durrsakeve/#gsc.tab=0|title=U pezullua nga ekipi i parë i Teutës, mbaron “dënimi” për sulmuesin e durrsakëve|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=1 dhjetor 2020|access-date=31 korrik 2026}}</ref> Për këtë veprim, ai u pezullua nga klubi për dy ndeshjet e rradhës në kampionat.<ref>{{cite web|url=https://abcnews.al/teuta-fal-lorenco-vilen-martini-duhet-te-zgjidhe-nje-dileme/|title=Teuta fal Lorenco Vilën. Martini duhet të zgjidhë një dilemë|publisher=ABC News|language=sq|access-date=31 korrik 2026}}</ref> Ai u rikthye më 5 dhjetor për ndeshjen kundër [[KS Kastrioti|Kastriotit]], duke shënuar golin e vetëm të ekipit të tij në barazimin 1–1 pasi hyri si zëvëndësues në pjesën e dytë.<ref>{{cite web|url=https://newsport.al/formacionet-lorenco-vila-serish-ne-stol-njihuni-me-rreshtimet-e-teuta-kastrioti|title=FORMACIONET/ Lorenco Vila sërish në stol, njihuni me rreshtimet e Teuta-Kastrioti|publisher=Newsport.al|language=sq|date=5 dhjetor 2020|access-date=31 korrik 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/video-teuta-abonohet-me-barazimet-kastrioti-mbetet-i-pathyeshem-pas-6-javesh/#gsc.tab=0|title=VIDEO/ Teuta “abonohet” me barazimet, Kastrioti mbetet i pathyeshëm pas 6 javësh|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=5 dhjetor 2020|access-date=31 korrik 2026}}</ref> Më 26 maj 2021, Vila shënoi një nga golat e fitores 6–1 kundër [[KF Apolonia|Apolonisë]] në javën e fundit të kampionatit, duke ndihmuar Teutën të shpallet kampion i Kategorisë Superiore për herë të parë pas 27 vitesh.<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2021/05/26/teuta-rikthehet-ne-fron-fiton-titullin-kampion-pas-27-vitesh/|title=Teuta rikthehet në fron, fiton titullin kampion pas 27 vitesh|date=26 maj 2021|access-date=30 korrik 2026|language=sq|publisher=Top-Channel.tv}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 10 gola dhe 1 asist në 33 ndeshje në kampionat, duke qënë një nga lojtarët më të rëndësishëm të ekipit.<ref>{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/lorenco-vila-22-vjecari-i-tre-trofeve-se-besoja-qe-ishim-kampione-u-rrita-duke-degjuar-per-brezin-e-arte-te-1994-es/#gsc.tab=0|title=Lorenco Vila, 22-vjeçari i tre trofeve: S’e besoja që ishim kampionë, u rrita duke dëgjuar për brezin e artë të 1994-ës|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=3 qershor 2021|access-date=31 korrik 2026}}</ref> Më 15 gusht 2023, Teuta njoftoi largimin e Vilës nga klubi pas 12 vitesh qëndrim, shtatë prej të cilave si pjesë e ekipit të parë.<ref>{{cite web|url=https://sportekspres.com/7-vite-dhe-4-trofe-te-fituar-teuta-e-mbyll-me-lorenco-vilen-meriton-vend-ne-histori/|title=7 vite dhe 4 trofe të fituar, Teuta e mbyll me Lorenco Vilën: Meriton vend në histori|publisher=Sport Ekspres|language=sq|date=15 gusht 2023|access-date=31 korrik 2026}}</ref> Ai luajti gjithsej 192 ndeshje me ekipin, shënoi 39 gola, dhuroi 7 asiste dhe fitoi 4 trofe. ===Dinamo City=== Më 16 gusht 2023, Vila firmosi një marrëveshje tre-vjeçare me Dinamon, duke u larguar nga Teuta pas shtatë sezonesh. Si pjesë e marrëveshjes, Teuta mbajti 25% të kartonit të tij në rast se Dinamo do të shesi lojtarin.<ref>{{cite web|url=https://durreslajm.al/vila-firmos-per-tri-vite-me-dinamon-25-te-kartonit-e-mban-teuta/|title=Vila firmos për tri vite me Dinamon, 25% të kartonit e mban Teuta|date=16 gusht 2023|access-date=29 qershor 2025|language=sq|publisher=Supersport.al}}</ref> Vila bëri debutimin e tij me ekipin më 27 gusht 2013 në derbin e kryeqytetit kundër Tiranës, të cilën Dinamo e humbi 3–2.<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2023/08/27/derbi-vishet-bardheblu-tirana-mposht-dinamon-me-permbysje-spektakolare/|title=Superliga/ Derbi “vishet” bardheblu! Tirana mposht Dinamon me përmbysje spektakolare|date=27 gusht 2023|access-date=1 gusht 2026|language=sq|publisher=Boldnews.al}}</ref> Ai shënoi golin e parë të sezonit më 31 tetor në fitoren 2–1 kundër Skënderbeut në javën e 11të të kampionatit. Në ndeshjen e tij të parë kundër ish klubit të tij Teuta, Vila shënoi dy gola në pjesën e parë duke i dhënë Dinamos tre pikët.<ref>{{cite web|url=https://www.cna.al/sport/dinamo-mposht-teuten-vendos-dopieta-e-lorenco-viles-i384980|title=Dinamo mposht Teutën, vendos dopieta e Lorenco Vilës|date=22 dhjetor 2023|access-date=30 korrik 2026|language=sq|publisher=City News Albania}}</ref> Më 10 shkurt 2024, Vila shënoi golin vendimtar në derbin e Tiranës të luajtur kundër [[FK Partizani|Partizanit]], duke i dhënë ekipit një fitore 2–1;<ref>{{cite web|url=https://dosja.al/sport/-ne-durres-dinamo-permbys-partizanin-vllaznia-ben-detyren-ndaj-teute-i352175|title=“Tërmet” në Durrës, Dinamo përmbys Partizanin, Vllaznia bën detyrën ndaj Teutën dhe shkon në vendin e dytë...|date=10 shkurt 2024|access-date=1 gusht 2026|language=sq|publisher=Dosja.al}}</ref> ai shënoi në minutën e 87të dhe hoqi fanellën në momentin e festimit të golit. Gjyqtari [[Kreshnik Cjapi]] e ndëshkoi me karton të verdhë, i dyti i tij në këtë ndeshje, dhe e përjashtoi me karton të kuq. Ky ishte kartoni i kuq i parë në karrierën e Vilës.<ref>{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-goli-i-pare-ne-karriere-kunder-partizanit-lorenco-vila-emocione-te-medha-e-harrova-te-verdhin-e-pare/#gsc.tab=0|title=EKSKLUZIVE/ Goli i parë në karrierë kundër Partizanit, Lorenco Vila: Emocione të mëdha, e harrova të verdhin e parë|date=12 shkurt 2024|access-date=1 gusht 2026|language=sq|publisher=Panorama Sport|author=Fatjon Rupi}}</ref> Më 23 qershor 2026, Vila rinovoi kontratën e tij me klubin deri në qershor 2028.<ref>{{cite web|url=https://rtsh.al/dinamo-rinovon-per-dy-vite-me-lorenco-vilen-prej-3-sezonesh-pjese-e-bluve/|title=Dinamo rinovon për dy vite me Lorenco Vilën, prej 3 sezonesh pjesë e bluve|date=23 qershor 2026|access-date=30 korrik 2026|language=sq|publisher=Radio Televizioni Shqiptar}}</ref> Më 17 korrik, ai shënoi në fitoren 4–1 në kohën shtese kundër [[FC Astana|Astanës]] në ndeshjen e dytë të raundit të parë kualifikues të [[UEFA Liga e Konferencave|Ligës së Konferencës]], duke regjistruar golin e parë në kompeticionet evropiane.<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/mrekulli-ne-kazakistan-dinamo-permbys-astanen-dhe-siguron-kualifikimin-ne-ligen-e-konferences/|title=Mrekulli në Kazakistan, Dinamo përmbys Astanën dhe siguron kualifikimin në Ligën e Konferencës|date=16 korrik 2026|access-date=1 gusht 2026|language=sq|publisher=Telegrafi}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tellalli.al/kater-gola-per-700-mije-euro-dinamo-permbys-1-4-astanen-ne-kazakistan-dhe-kalon-ne-turin-e-dyte-te-conference-league/|title=Katër gola për 700 mijë euro, Dinamo përmbys 1-4 Astanën në Kazakistan dhe kalon në turin e dytë të Conference League|date=16 korrik 2026|access-date=1 gusht 2026|language=sq|publisher=Tellalli}}</ref> Dy javë më pas, ai shënoi një tjeter gol, këtë herë në fitoren 3–0 kundër [[NK Aluminij]] në ndeshjen e kthimit të raundit të tretë kualifikues, duke ndihmuar Dinamon të kualifikohej në raundin tjetër.<ref>{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/kete-vit-jam-ne-forme-te-mire-lorenco-vila-e-kemi-mendjen-tek-europa-por-dinamo-ka-2-vjet-qe-investon-per-kampion/#gsc.tab=0|title=“Këtë vit jam në formë të mirë”, Lorenco Vila: E kemi mendjen tek Europa, por Dinamo ka 2 vjet që investon për kampion|date=30 korrik 2026|access-date=1 gusht 2026|language=sq|publisher=Panorama Sport}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Më 20 tetor 2022, Vila mori ftesën e parë në [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|kombëtaren shqiptare]] nga trajneri [[Edoardo Reja|Edy Reja]] për ndeshjen miqësore kundër [[Kombëtarja saudite e futbollit|Arabisë Saudite]].<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/edy-reja-shpall-listen-futbollistet-e-ftuar-per-miqesoren-ndaj-arabise-saudite-pjese-e-saj-edhe-portieri-drenices/|title=Edy Reja shpall listën me futbollistët e ftuar për miqësoren ndaj Arabisë Saudite, pjesë e saj edhe portieri i Drenicës|date=20 tetor 2022|access-date=30 korrik 2026|language=sq|publisher=Telegrafi}}</ref> Ai bëri debutimin e tij gjashtë ditë më vonë, duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 78të në vënd të [[Bekim Balaj]]t, me ndeshjen që u mbyll në barazim 1–1.<ref>{{cite web|url=https://fshf.org/sq/miqesorja-e-abu-dabit-shqiperia-barazon-1-1-me-arabine-saudite/|title=Miqësorja e Abu Dabit / Shqipëria barazon 1-1 me Arabinë Saudite|date=26 tetor 2022|access-date=1 gusht 2026|language=sq|website=fshf.org|publisher=Federata Shqiptare e Futbollit}}</ref> ==Jeta personale== Vila është kushuriri i futbollistit [[Emiljano Vila]], i cili ka luajtur me disa klube në Shqipëri dhe jashtë shtetit, si dhe ka qënë pjesë e kombëtares shqiptare.<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/vila-nuk-i-beme-nder-kukesit-por-fituam-per-vete-per-lorencon-uroj-me-te-miren/|title=Vila: Nuk i bëmë nder Kukësit, por fituam për vete. Për Lorencon uroj më të mirën|author=Erjon Halili|date=15 qershor 2020|access-date=29 qershor 2020|language=sq|publisher=Supersport.al}}</ref> Në fëmijëri ai ishte tifoz i klubit anglez [[Manchester United F.C.|Manchester United]] dhe lojtari i tij i preferuar ishte [[Cristiano Ronaldo]].<ref>{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/me-frymezon-ronaldo-heroi-lorenco-vila-rrefen-emocionet-e-golit-ndaj-skenderbeut-nuk-u-mendova-dy-here-te-roveshata/#gsc.tab=0|title=“Më frymëzon Ronaldo”, heroi Lorenco Vila rrëfen emocionet e golit ndaj Skënderbeut: Nuk u mendova dy herë te roveshata|author=Zamir Qypi|date=10 dhjetor 2019|access-date=29 qershor 2022|language=sq|publisher=Panorama Sport}}</ref> ==Statistikat e karrierës== {{Updated|30 korrik 2026}}<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/lorenco-vila/leistungsdatendetails/spieler/509272|title=Lorenco Vila – Stats|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=2 gusht 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|[[Kupa e futbollit e Shqipërisë|Kupa e Shqipërisë]] !colspan="2"|[[UEFA#Klube|Evropa]] !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="8"|[[KF Teuta|Teuta]] |[[Kategoria Superiore 2016–17|2016–17]] |[[Kategoria Superiore]] |1||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |[[Kategoria Superiore 2017–18|2017–18]] |Kategoria Superiore |14||0||3||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||17||0 |- |[[Kategoria Superiore 2018–19|2018–19]] |Kategoria Superiore |11||0||4||3||colspan="2"|—||colspan="2"|—||15||3 |- |[[Kategoria Superiore 2019–20|2019–20]] |Kategoria Superiore |28||8||9||3||1||0||colspan="2"|—||38||11 |- |[[Kategoria Superiore 2020–21|2020–21]] |Kategoria Superiore |33||10||3||1||2||0||1||0||39||11 |- |[[Kategoria Superiore 2021–22|2021–22]] |Kategoria Superiore |30||4||7||1||2||0||0||0||39||5 |- |[[Kategoria Superiore 2022–23|2022–23]] |Kategoria Superiore |35||9||8||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||43||9 |- !colspan="2"|Gjithsej !152!!31!!34!!8!!5!!0!!1!!0!!192!!39 |- |rowspan="5"|[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |[[Kategoria Superiore 2023–24|2023–24]] |Kategoria Superiore |31||6||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||33||6 |- |[[Kategoria Superiore 2024–25|2024–25]] |Kategoria Superiore |36||2||6||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||42||3 |- |[[Kategoria Superiore 2025–26|2025–26]] |Kategoria Superiore |38||5||6||1||6||0||1||0||51||6 |- |[[Kategoria Superiore 2026–27|2026–27]] |Kategoria Superiore |0||0||0||0||4||2||colspan="2"|—||4||2 |- !colspan="2"|Gjithsej !105!!13!!14!!2!!10!!2!!1!!0!!130!!17 |- !colspan="3"|Career total !257!!44!!48!!10!!15!!2!!2!!0!!322!!56 |} {{notelist}} ==Trofe== ;Teuta<ref name="Transfermarkt">{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/lorenco-vila/erfolge/spieler/509272|title=Lorenco Vila – Achievements|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=31 korrik 2026}}</ref> *[[Kategoria Superiore]]: [[Kategoria Superiore 2020–21|2020–21]] *[[Kupa e futbollit e Shqipërisë|Kupa e Shqipërisë]]: [[Kupa e futbollit e Shqipërisë 2019–20|2019–20]] *[[Superkupa e Shqipërisë]]: [[Superkupa e Shqipërisë 2019|2019]], [[Superkupa e Shqipërisë 2020|2020]] ;Dinamo City<ref name="Transfermarkt"/> *Kupa e Shqipërisë: [[Kupa e futbollit e Shqipërisë 2024–25|2024–25]], [[Kupa e futbollit e Shqipërisë 2025–26|2025–26]] *Superkupa e Shqipërisë: [[Superkupa e Shqipërisë 2025|2025]] == Referime == {{Reflist}} ==Lidhje të jashtme== [[Kategoria:Lindje 1998]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren shqiptare]] tcmekglvk70af6v2gr784qzrlrhlwc0 Bota e krishterë 0 404493 3022903 3017795 2026-08-06T05:49:06Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022903 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Percent of Christians by Country–Pew Research 2011.svg|parapamje|220x220px|Bota e krishterë – Përqindja e popullsisë sipas vendit (të dhënat e vitit 2010).]] '''Bota e krishterë''' ose '''bota e krishtërimit''' janë terma që përdoren zakonisht për t'iu referuar bashkësisë së [[Krishtërimi|krishterë]] në shkallë globale, [[Shteti i krishterë|shteteve të krishtera]], vendeve me shumicë të krishterë ose vendeve ku krishtërimi është feja mbizotëruese ose dominante. Pas përhapjes së krishtërimit nga Levanti drejt Evropës dhe Afrikës së Veriut gjatë periudhës së hershme të Perandorisë Romake, bota e krishterë u nda në Lindjen greke dhe Perëndimin latin, të cilat ekzistonin më parë. Pas Skizmës së Madhe të vitit 1054, brenda krishtërimit u formësuan dy degë kryesore, të përqendruara përkatësisht rreth qyteteve të Romës (Krishtërimi Perëndimor, bashkësia e të cilit quhej bota e krishterë perëndimore ose bota e krishterë latine) dhe Kostandinopojës (Krishtërimi Lindor, bashkësia e të cilit quhej bota e krishterë lindore ose Komonuelthi Bizantin). Pas rënies së Kostandinopojës në vitin 1453, bota e krishterë latine mori një rol qendror në botën perëndimore. Pas Reformacionit, protestantizmi u shfaq si dega e tretë kryesore e krishtërimit në shekullin XVI. Historia e botës së krishterë shtrihet në rreth 2 000 vjet dhe përfshin një larmi zhvillimesh shoqërore e politike, si edhe përparime në art, arkitekturë, letërsi, shkencë, filozofi, politikë dhe teknologji.<ref>{{Cite web|last=Code Gurus, Inc. www.codegurus.com|title=National Review Book Service: How the Catholic Church Built Western Civilization by Thomas Woods, Jr.|url=http://www.nrbookservice.com/products/BookPage.asp?prod_cd=c6664|access-date=2026-07-31|website=www.nrbookservice.com}}</ref> == Shiko edhe == * [[Krishtërimi]] * [[Jezusi]] == Referime == [[Kategoria:Bota e krishterë]] [[Kategoria:Rajone kulturore]] [[Kategoria:Eklesiologji]] [[Kategoria:Krishtërimi Botëror]] 81galrqjkhj9o0jlyt5ho9cvzjr4d7x Shteti i krishterë 0 404496 3022904 3017740 2026-08-06T05:49:16Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022904 wikitext text/x-wiki Një '''shtet i krishterë''' është një vend që njeh një formë të [[Krishtërimi|Krishtërimit]] si fe zyrtare dhe shpesh ka një '''kishë shtetërore''' (e quajtur edhe '''kishë e themeluar zyrtarisht'''), e cila është një denominacion i krishterë që mbështet qeverinë dhe mbështetet nga qeveria. Një shtet i krishterë qëndron në kontrast me një shtet laik, një shtet ateist ose një shtet me një fe tjetër zyrtare, siç është një shtet hebre ose një shtet islamik. Historikisht, Armenia, Aksumi, Makuria dhe Perandoria e Shenjtë Romake janë vetëshpallur si shtete të krishtera, ashtu si edhe Perandoria Romake dhe vazhdimësia e saj, Perandoria Bizantine, Perandoria Ruse, Perandoria Spanjolle, Perandoria Britanike, Perandoria Portugeze, Perandoria Franke, Perandoria Koloniale Belge dhe Perandoria Franceze. Sot, disa shtete e përcaktojnë zyrtarisht veten si shtete të krishtera ose kanë një kishë shtetërore. Këto përfshijnë Argjentinën, Armeninë, Kosta Rikën, El Salvadorin, Danimarkën (përfshirë Grenlandën dhe Ishujt Faroe), Anglinë, Republikën Domenikane, Gjeorgjinë, Greqinë, Hungarinë, Islandën, Lihtenshtajnin, Maltën, Monakon, Samoan, Serbinë, Tongën, Tuvalun, Qytetin e Vatikanit dhe Zambian. Ligjet e disa vendeve të krishtera, si Danimarka, Norvegjia dhe Suedia, madje kërkojnë që monarku i tyre të jetë i krishterë (zakonisht i një denominacioni të caktuar, si luteranizmi ungjillor). [[Skeda:Justinian555AD.png|parapamje|Kufijtë e [[Perandorisë Romake]] Lindore nën [[Justiniani I|Justinianin e Madh]].]] == Historia == Kisha Apostolike Armene e gjurmon prejardhjen e saj deri në epokën apostolike, duke pohuar trashëgiminë apostolike nga apostujt Bartolomeu dhe Tadeu (Juda). Vendosja zyrtare e krishterimit si fe shtetërore e Armenisë tradicionalisht datohet në vitin 301 pas Krishtit, gjatë mbretërimit të Tiridatit III, pas kthimit të tij në krishterim nga Gregori Ndriçuesi. Kjo e bën Armeninë kombin e parë që e pranoi krishterimin si fe shtetërore, megjithëse data e saktë ka qenë objekt debati ndërmjet studiuesve. Në vitin 380, tre perandorë romakë shpallën Ediktin e Selanikut (Cunctos populos), duke e bërë Perandorinë Romake një shtet të krishterë dhe duke vendosur krishterimin nikean, nëpërmjet Kishës së saj Shtetërore, si fenë zyrtare të perandorisë. Pas rënies së Perandorisë Romake Perëndimore në fund të shekullit V, Perandoria Romake Lindore, nën perandorin Justinian (527–565), u bë shteti i krishterë më i fuqishëm në botë, i mbështetur në të drejtën romake, kulturën greke dhe gjuhën greke. Në këtë shtet të krishterë, ku pothuajse të gjithë nënshtetasit besonin në Jezu Krishtin, "një sasi e jashtëzakonshme talenti artistik iu kushtua ndërtimit të kishave, ceremonive kishtare dhe zbukurimit të kishave". John Binns e përshkruan këtë periudhë me këto fjalë:<blockquote>Një etapë e re në historinë e Kishës filloi kur jo vetëm bashkësi të veçuara, por kombe të tëra u bënë të krishtera. Kjo etapë lidhet me kthimin në krishterim të Konstandinit dhe me fillesat e një Perandorie të Krishterë, por Perandori Bizantin nuk ishte sundimtari i parë që e udhëhoqi popullin e tij drejt krishterimit, duke themeluar kështu shtetin e parë të krishterë. Sipas traditës, ky nder i takon Kishës së Armenisë.</blockquote>— John Binns, ''An Introduction to the Christian Orthodox Churches'' Si shtet i krishterë, Armenia "e përqafoi krishterimin si fenë e mbretit, të fisnikërisë dhe të popullit". Në vitin 326, sipas traditës zyrtare të Kishës Ortodokse Gjeorgjiane, pas kthimit në krishterim të Mirianit dhe Nanës, Gjeorgjia u bë një shtet i krishterë, ndërsa Perandori Konstandini i Madh dërgoi klerikë për pagëzimin e popullsisë. Në shekullin IV, edhe Mbretëria e Aksumit, pas kthimit në krishterim të mbretit Ezana, u bë një shtet i krishterë. Gjatë Mesjetës u bënë përpjekje për të krijuar një shtet pan-të krishterë, duke bashkuar vendet e botës së krishterë. Nacionalizmi i krishterë luajti një rol në këtë periudhë, pasi të krishterët ndienin shtysën për të rimarrë edhe ato territore ku krishterimi kishte lulëzuar historikisht, si Toka e Shenjtë dhe Afrika e Veriut. Zgjimi i Parë i Madh, Revolucioni Amerikan dhe Zgjimi i Dytë i Madh sollën dy valë të ndarjes së kishës nga shteti (disestablishment) në shtetet e Shteteve të Bashkuara të sapokrijuara, në periudhën 1776–1833.<ref>{{Cite web|title=Established Churches in Early America|url=https://firstamendment.mtsu.edu/article/established-churches-in-early-america/|access-date=2026-07-31|website=The Free Speech Center|language=en-US}}</ref> == Shiko edhe == * [[Krishtërimi]] == Referime == [[Kategoria:Kisha shtetërore (të krishtera)]] [[Kategoria:Shtete të krishtera]] [[Kategoria:Krishtërimi dhe politika]] [[Kategoria:Teokraci]] iq3209cf9c12rxvbx2uivwcwiv5fgaz Degët e Krishtërimit 0 404500 3022905 3017818 2026-08-06T05:49:26Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#bosh|parametra bosh]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022905 wikitext text/x-wiki '''Degët e krishtërimit''', '''denominacionet e krishtera''' ose '''bashkësitë e krishtera''' janë një bashkësi e veçantë fetare brenda krishtërimit, e cila përfshin të gjitha bashkësitë kishtare të të njëjtit lloj. Ajo dallohet nga karakteristika të tilla si emri, historia e veçantë, organizimi, udhëheqja, doktrina teologjike, mënyra e adhurimit dhe, në disa raste, themeluesi. Ky është një term laik dhe neutral, i përdorur përgjithësisht për të emërtuar çdo kishë të organizuar të krishterë. Ndryshe nga një kult ose sekt, një degë e krishtërimit zakonisht konsiderohet pjesë e rrjedhës kryesore të krishtërimit. Shumica e degëve të krishtërimit e quajnë veten kisha, ndërsa disa më të reja përdorin edhe emërtime si bashkësi, asamble, vëllazëri, etj. Dallimet ndërmjet degëve përcaktohen kryesisht nga autoriteti dhe doktrina. Çështje të tilla si natyra e Jezu Krishtit, autoriteti i trashëgimisë apostolike, interpretimi i Biblës, teologjia, mësimi mbi Kishën, mësimet për fundin e botës dhe primati i Papës mund të dallojnë një degë nga tjetra. Grupet e degëve që ndajnë besime, praktika dhe lidhje historike të ngjashme quhen shpesh tradita kryesore ose degë të mëdha të krishtërimit. Këto degë ndryshojnë nga njëra-tjetra kryesisht në besime dhe praktika fetare.<ref>{{Cite book|last=Ellwood|first=Robert S.|url=https://books.google.com/books?id=1pGbdI4L0qsC&q=denomination&pg=PA378#v=onepage&q=denomination&f=false|title=The Encyclopedia of World Religions|date=2008|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-1038-7|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Swatos|first=William H.|url=https://books.google.com/books?id=6TMFoMFe-D8C&q=denomination|title=Encyclopedia of Religion and Society|date=1998-02-05|publisher=Bloomsbury Publishing PLC|isbn=978-0-7619-8956-1|language=en}}</ref> Degët e ndryshme të krishtërimit ndryshojnë shumë edhe në mënyrën se si e njohin njëra-tjetrën. Disa pretendojnë se janë pasardhësja e vetme e vërtetë e Kishës së themeluar nga Jezu Krishti në shekullin I. Të tjera mbështesin idenë se disa ose të gjitha degët e krishtërimit janë shprehje të ligjshme të së njëjtës fe, pavarësisht dallimeve në emër, besim apo praktikë. Për këtë arsye, disa bashkësi të krishtera nuk e pranojnë termin degë ose denominacion për të përshkruar veten, sepse mendojnë se ai nënkupton një barazi me bashkësi të tjera. Kisha Katolike, me mbi 1.3 miliardë besimtarë (rreth gjysma e të gjithë të krishterëve në botë), nuk e konsideron veten një degë të krishtërimit, por Kishën origjinale që ekzistonte përpara ndarjeve denominacionale. Protestantizmi përfshin rreth 1.05 miliardë besimtarë (afërsisht 40% të të gjithë të krishterëve). Ai lindi në shekullin XVI si rezultat i Reformacionit, një lëvizje që kundërshtoi disa doktrina dhe praktika të Kishës Katolike, të cilat reformatorët i konsideronin në kundërshtim me Biblën. Traditat kryesore protestante përfshijnë adventizmin, anabaptizmin, anglikanizmin, baptizmin, luteranizmin, metodizmin, moravianizmin, pentekostalizmin, Vëllezërit e Plymouth-it, kuakerizmin, traditën e reformuar (kalvinizmin) dhe valdezianët.<ref>{{Cite web|title=Western Christianity|url=http://www.philtar.ac.uk/encyclopedia/christ/west/westessay.html|access-date=2026-07-31|website=www.philtar.ac.uk}}</ref> Kisha Ortodokse Lindore, me rreth 230 milionë besimtarë, është bashkësia e dytë më e madhe e krishterë dhe gjithashtu e konsideron veten Kishën origjinale, jo një degë. Ajo përbëhet nga kisha autoqefale të pavarura që njohin njëra-tjetrën dhe janë në bashkim të plotë. Së bashku me Kishat Katolike Lindore, Kishat Ortodokse Orientale, Kishën Asiriane të Lindjes dhe disa tradita të tjera, ato përbëjnë krishtërimin Lindor, ndërsa Katolicizmi dhe Protestantizmi përbëjnë krishtërimin Perëndimor. Të krishterët kanë mësime të ndryshme mbi natyrën e Kishës dhe mbi marrëdhënien midis Kishës së themeluar nga Jezu Krishti dhe degëve të sotme të krishtërimit. Katolikët, ortodoksët, ortodoksët orientalë, Kisha e Lindjes dhe luteranët tradicionalisht besojnë se vetëm bashkësia e tyre përfaqëson plotësisht Kishën e vetme, të shenjtë, katolike dhe apostolike. Në shekullin XIX u zhvillua restauracionizmi, një lëvizje që beson se krishtërimi kishte devijuar nga forma e tij fillestare dhe se duhej rikthyer krishtërimi i shekullit të parë. Në këtë grup përfshihen mormonët, kristadelfianët, dëshmitarët e Jehovait dhe disa lëvizje të tjera, ndonëse besimet e tyre ndryshojnë ndjeshëm. Në përgjithësi, shumica e degëve të krishtërimit i njohin anëtarët e njëra-tjetrës si të krishterë, sidomos kur njohin pagëzimet reciproke dhe pajtohen mbi doktrina themelore si hyjnia e Jezu Krishtit, mëkati dhe shpëtimi. Megjithatë, dallimet doktrinore dhe organizative vazhdojnë të pengojnë bashkimin e plotë ndërmjet tyre. Pas Koncilit të Dytë të Vatikanit (1962–1965), Kisha Katolike filloi t'i quajë bashkësitë protestante bashkësi kishtare, ndërsa termin kishë e ruan për ato bashkësi që ruajnë trashëgiminë apostolike, si Kishat Ortodokse Lindore, Ortodokse Orientale dhe Kishat e Lindjes. Ekzistojnë gjithashtu të krishterë jodenominacionalë, të cilët nuk i përkasin asnjë dege të veçantë të krishtërimit, megjithëse shpesh konsiderohen pjesë e traditës protestante.<ref>{{Cite web|url=http://www.bpnews.net/49247/gallup-nondenominational-protestants-on-the-rise|language=sq}}</ref> == Shiko edhe == * [[Krishtërimi]] * [[Katolicizmi]] * [[Ortodoksia]] * [[Protestantizmi]] == Referime == [[Kategoria:Degë të krishtërimit]] [[Kategoria:Lloje të organizimit të krishterë]] 787u6catd87moxur5xqctqrytdli79h Programi i Heqjes së Vizave (Shtete të Bashkuara) 0 404503 3022906 3018511 2026-08-06T05:49:36Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#thonjëza|thonjëza te referimet]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022906 wikitext text/x-wiki '''Programi i Heqjes së Vizave''' ('''VWP''') është një program i [[Qeveria Federale e Shteteve të Bashkuara|qeverisë së Shteteve të Bashkuara]] që u lejon shtetasve të vendeve të caktuara të udhëtojnë në [[Shtetet e Bashkuara]] për turizëm, biznes ose gjatë tranzitit deri në 90 ditë pa pasur nevojë të marrin vizë. Ai zbatohet për të 50 shtetet e SHBA-së, Distriktin e Kolumbias, Porto Rikon dhe Ishujt Virgjër të SHBA-së, si dhe për Guamin dhe Ishujt Mariana Veriore, të cilat gjithashtu kanë një program shtesë me heqje dorë për më shumë kombësi; Samoa Amerikane ka një program të ngjashëm, por të veçantë. Vendet e përzgjedhura për VWP nga qeveria e SHBA-së përgjithësisht konsiderohen si vende të zhvilluara, me ekonomi me të ardhura të larta dhe një Indeks shumë të lartë të Zhvillimit Njerëzor. Ekzistojnë heqje të tjera të vizave për qytetarët e disa vendeve dhe territoreve fqinje ose të lidhura. == Vendet e pranueshme == Për t'u kualifikuar për heqje të vizave sipas VWP-së, udhëtari që kërkon të hyjë në Shtetet e Bashkuara duhet të jetë shtetas i një vendi që është përcaktuar nga Sekretari i Sigurisë Kombëtare i SHBA-së, në konsultim me Sekretarin e Shtetit, si një "vend programi". Banorët e përhershëm të vendeve të përcaktuara që nuk janë shtetas të tyre nuk kualifikohen për heqje të vizave. Kriteret për përcaktimin si vende programi specifikohen në Seksionin 217(c) të Aktit të Imigracionit dhe Shtetësisë (8 U.S.C. § 1187). Kriteret theksojnë sigurinë e pasaportave, një shkallë refuzimi të vizave të vizitorëve nën 3% dhe një heqje reciproke të vizave për shtetasit amerikanë, ndër kërkesa të tjera. Që nga viti 2026, shtetasit e 42 vendeve janë të pranueshëm për hyrje në Shtetet e Bashkuara pa vizë sipas VWP-së:<ref name="vwp">{{cite web|url=https://travel.state.gov/content/travel/en/us-visas/tourism-visit/visa-waiver-program.html|title=Visa Waiver Program|publisher=U.S. Department of State|location=Washington|access-date=31 korrik 2026|archive-date=3 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171203193602/https://travel.state.gov/content/travel/en/us-visas/tourism-visit/visa-waiver-program.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dhs.gov/visa-waiver-program|title=U.S. Visa Waiver Program|publisher=U.S. Department of Homeland Security|location=Washington|accessdate=20 janar 2025}}</ref> {| class="wikitable" | colspan="3" | * {{flag|Bashkimi Evropian}} [[Shtetet anëtare të Bashkimit Evropian|Shtetet anëtare]] <small>(me përjashtim të [[Bullgaria|Bullgarisë]], [[Qipro]]s dhe [[Rumania|Rumanisë]])</small> * {{flagdeco|EFTA}} [[Shoqata Evropiane e Tregtisë së Lirë]] (EFTA) – shtetet anëtare |- | valign="top" width="33%" | '''Pjesa tjetër e Evropës''' * {{flag|Andorra}} * {{flag|Monako}} * {{flag|San Marino}} * {{flag|Mbretëria e Bashkuar}} '''Amerika e Jugut''' * {{flag|Kili}} | valign="top" width="33%" | '''Azi-Paqësori''' * {{flag|Australia}} * {{flag|Brunei}} * {{flag|Japonia}} * {{flag|Zelanda e Re}} * {{flag|Singapori}} * {{flag|Koreja e Jugut}} * {{flag|Tajvani}} | valign="top" width="34%" | '''Lindja e Mesme''' * {{flag|Izraeli}} * {{flag|Katari}} |} == Shiko edhe == * [[Viza e udhëtimit]] == Referime == [[Kategoria:Politika e vizave e Shteteve të Bashkuara]] [[Kategoria:Departamenti i Sigurisë Kombëtare i Shteteve të Bashkuara]] 2jx4e0r0ay87yx81g8zg1cwm7bskw4d Vaksinimi 0 404530 3022720 3021652 2026-08-05T23:52:03Z InternetArchiveBot 115207 Adding 4 books for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20260805)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3022720 wikitext text/x-wiki {{See also|Imunizimi}} {{Infobox medical intervention | Name = Vaksinimet | Image = Young girl about to receive a vaccine in her upper arm (48545990252).jpg | Caption = Vajzë e vogël para se t'i jepet një vaksinë në krahun e sipërm | ICD10 = | ICD9 = 99.3–99.5 | MeshID = | OPS301 = | OtherCodes = | HCPCSlevel2 = }} '''Vaksinimi''' është administrimi i një [[vaksinë|vaksine]] për të ndihmuar [[sistemi i imunitetit|sistemin e imunitetit]] të zhvillojë imunitet ndaj një sëmundjeje. Vaksinat përmbajnë një mikroorganizëm ose virus në gjendje të dobësuar, të gjallë ose të vrarë, ose [[proteina]] apo toksina të nxjerra prej organizmit. Duke stimuluar imunitetin adaptiv të trupit, ato ndihmojnë në parandalimin e sëmundjes nga një sëmundje infektive. Kur një pjesë mjaftueshëm e madhe e një popullsie vaksinohet, rezulton imuniteti kolektiv. Imuniteti kolektiv mbron ata që mund të jenë imunodefiçitarë dhe që nuk mund të marrin një vaksinë, sepse edhe një version i dobësuar do t'i dëmtonte.<ref>{{Cite web|title=Herd immunity (Herd protection) {{!}} Vaccine Knowledge|url=https://vk.ovg.ox.ac.uk/vk/herd-immunity|access-date=2020-11-12|website=vk.ovg.ox.ac.uk|url-status=live |language=en}}</ref> Efektshmëria e vaksinimit është studiuar dhe verifikuar gjerësisht.<ref>{{Cite book | vauthors = Fiore AE, Bridges CB, Cox J |chapter=Seasonal Influenza Vaccines |series=Current Topics in Microbiology and Immunology |title=Vaccines for Pandemic Influenza |volume=333 |pages=43–82 |year=2009 |pmid=19768400 |doi=10.1007/978-3-540-92165-3_3 |isbn=978-3-540-92164-6|s2cid=33549265 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Chang Y, Brewer NT, Rinas AC, Schmitt K, Smith JS | title = Evaluating the impact of human papillomavirus vaccines | journal = Vaccine | volume = 27 | issue = 32 | pages = 4355–62 | date = July 2009| pmid = 19515467 | doi = 10.1016/j.vaccine.2009.03.008 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Liesegang TJ | title = Varicella zoster virus vaccines: effective, but concerns linger | journal = Canadian Journal of Ophthalmology | volume = 44 | issue = 4 | pages = 379–84 | date = August 2009| pmid = 19606157 | doi = 10.3129/i09-126 |language=en}}</ref> Vaksinimi është metoda më efektive për parandalimin e sëmundjeve infektive;<ref>{{cite book | title = A CDC framework for preventing infectious diseases | url = https://www.cdc.gov/oid/docs/ID-Framework.pdf | publisher = Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së | date = October 2011| quote = Vaccines are our most effective and cost-saving tools for disease prevention, preventing untold suffering and saving tens of thousands of lives and billions of dollars in healthcare costs each year |language=en}}</ref><ref>{{cite web | vauthors = Gellin B | title = Vaccines and Infectious Diseases: Putting Risk into Perspective | url = https://iaomt.org/TestFoundation/lifesaver.htm | work = American Medical Association Briefing on Microbial Threats | location = National Press Club Washington, DC | date = 2000-06-01| quote = Vaccines are the most effective public health tool ever created. |language=en}}</ref><ref>{{cite web | title = Vaccine-preventable diseases | date = 2002-10-07| url = http://www.phac-aspc.gc.ca/im/vpd-mev/index-eng.php | quote = Vaccines still provide the most effective, longest-lasting method of preventing infectious diseases in all age groups | publisher = Agjencia e Shëndetit Publik e Kanadasë |language=en}}</ref><ref>{{cite web | work = United States National Institute of Allergy and Infectious Diseases (NIAID) | url = http://virtualbiosecuritycenter.org/wp-content/uploads/2012/01/Library-NIAID-Biodefense-Research-Agenda-for-Category-B-and-C-Priority-Pathogens.pdf | title = NIAID Biodefense Research Agenda for Category B and C Priority Pathogens | quote = Vaccines are the most effective method of protecting the public against infectious diseases. |language=en}}</ref> imuniteti i përhapur falë vaksinimit është kryesisht përgjegjës për çrrënjosjen botërore të [[Lia|lisë]] dhe eliminimin e sëmundjeve si [[Poliomieliti|polio]] dhe [[Tetanosi|tetanozi]] në pjesën më të madhe të botës. Sipas [[Organizata Botërore e Shëndetësisë|Organizatës Botërore të Shëndetësisë]] (OBSH), vaksinimi parandalon 3,5–5 milionë vdekje në vit.<ref name="WHO-2022">{{Cite web |title=Vaccines and immunization |url=https://www.who.int/health-topics/vaccines-and-immunization |access-date=2022-09-18|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) |url-status=live |language=en}}</ref> Një studim i financuar nga OBSH-ja, botuar në ''The Lancet'', vlerëson se, gjatë periudhës 50-vjeçare që nis në vitin 1974, vaksinimi parandaloi 154 milionë vdekje, përfshirë 146 milionë tek fëmijët nën 5 vjeç.<ref>{{Cite journal |date=2024-05-25|title=Vaccines and immunization |url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(24)00850-X |journal=The Lancet |volume=403 |issue=10441 |pages=2307–2316 |language=en}}</ref> Megjithatë, disa sëmundje kanë parë rritje të rasteve për shkak të normave relativisht të ulëta të vaksinimit, të lidhura pjesërisht me hezitimin ndaj vaksinave.<ref>{{Cite journal |date=2024-02-01|title=Editorial: Global Health Concerns as Vaccine-Preventable Infections Including SARS-CoV-2 (JN.1), Influenza, Respiratory Syncytial Virus (RSV), and Measles Continue to Rise |pmc=10845785 |last1=Parums |first1=D. V. |journal=Medical Science Monitor |volume=30 |pages=e943911-1-e943911-4 |pmid=38298093 |doi=10.12659/MSM.943911 |language=en}}</ref> Sëmundja e parë që njerëzit u përpoqën ta parandalonin nëpërmjet inokulimit ka qenë me shumë gjasa lia, me përdorimin e parë të regjistruar të variolimit në shekullin e 16-të në Kinë.{{sfn|Williams|2010|p=60}} Ajo ishte gjithashtu sëmundja e parë për të cilën u prodhua një vaksinë.<ref name="pmid17633292">{{cite journal | vauthors = Lombard M, Pastoret PP, Moulin AM | s2cid = 6688481 | title = A brief history of vaccines and vaccination | journal = Revue Scientifique et Technique | volume = 26 | issue = 1 | pages = 29–48 | date = April 2007| pmid = 17633292 | doi = 10.20506/rst.26.1.1724 | doi-access = free |language=en}}</ref><ref name="pmid6319980">{{cite journal | vauthors = Behbehani AM | title = The smallpox story: life and death of an old disease | journal = Microbiological Reviews | volume = 47 | issue = 4 | pages = 455–509 | date = December 1983| pmid = 6319980 | pmc = 281588 | doi = 10.1128/MMBR.47.4.455-509.1983 |language=en}}</ref> Edhe pse të paktën gjashtë veta e kishin përdorur të njëjtin parim vite më parë, vaksina kundër lisë u shpik në vitin 1796 nga mjeku anglez [[Edward Jenner]]. Ai ishte i pari që publikoi prova se ajo ishte efektive dhe që dha këshilla për prodhimin e saj.<ref name="Sudhoffs">{{cite journal | vauthors = Plett PC | title = [Peter Plett and other discoverers of cowpox vaccination before Edward Jenner] | language = de | journal = Sudhoffs Archiv | volume = 90 | issue = 2 | pages = 219–32 | year = 2006 | pmid = 17338405 | url = http://lib.bioinfo.pl/meid:4459 | access-date = 2008-03-12 | url-status = dead | archive-date = 15 shkurt 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080215171503/http://lib.bioinfo.pl/meid:4459 }}</ref> [[Lui Pastër|Louis Pasteur]] e zhvilloi më tej konceptin nëpërmjet punës së tij në mikrobiologji. [[Imunizimi]] u quajt vaksinim sepse rrjedh nga një virus që prek lopët (latinisht: ''vacca'', 'lopë').<ref name="pmid17633292" /><ref name="Sudhoffs" /> Lia ishte një sëmundje ngjitëse dhe vdekjeprurëse, që shkaktoi vdekjen e 20–60% të të rriturve të infektuar dhe mbi 80% të fëmijëve të infektuar.<ref>{{cite journal | vauthors = Riedel S | title = Edward Jenner and the history of smallpox and vaccination | journal = Proceedings | volume = 18 | issue = 1 | pages = 21–5 | date = January 2005| pmid = 16200144 | pmc = 1200696 | doi = 10.1080/08998280.2005.11928028 |language=en}}</ref> Kur lia u çrrënjos më në fund në 1979, ajo kishte vrarë tashmë rreth 300–500 milionë njerëz gjatë shekullit të 20-të.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/smallpoxfighttoe00kopl|url-access=registration|title=Smallpox: the fight to eradicate a global scourge| vauthors = Koplow DA |publisher=University of California Press|year=2003|isbn=978-0-520-24220-3|location=Berkeley |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ucdavismagazine.ucdavis.edu/issues/su06/feature_1b.html|title=UC Davis Magazine, Summer 2006: Epidemics on the Horizon|url-status=dead|access-date=2008-01-03|language=en|archive-date=11 dhjetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211181455/http://ucdavismagazine.ucdavis.edu/issues/su06/feature_1b.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=How Poxviruses Such As Smallpox Evade The Immune System |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2008/01/080131122956.htm |access-date=2023-10-17|website=ScienceDaily |url-status=live |language=en}}</ref> Vaksinimi dhe [[imunizimi]] kanë kuptim të ngjashëm në gjuhën e përditshme. Kjo dallon nga inokulimi, i cili përdor patogjenë të gjallë të pandryshuar. Përpjekjet për vaksinim janë hasur në njëfarë ngurrimi për arsye shkencore, etike, politike, sigurie mjekësore dhe fetare, megjithëse asnjë fe e madhe nuk kundërshton vaksinimin, dhe disa e konsiderojnë atë detyrim për shkak të mundësisë për të shpëtuar jetë.<ref name="nyt19">{{cite web |vauthors=McNeil DG |title=Religious Objections to the Measles Vaccine? Get the Shots, Faith Leaders Say |url=https://www.nytimes.com/2019/04/26/health/measles-vaccination-jews-muslims-catholics.html |website=The New York Times |access-date=2019-04-29|date=2019-04-26|url-status=live |language=en}}</ref> Në Shtetet e Bashkuara, njerëzit mund të marrin kompensim për dëmtime të pretenduara sipas Programit Kombëtar të Kompensimit për Dëmtime nga Vaksinat. Suksesi i hershëm solli pranim të gjerë, dhe fushatat masive të vaksinimit kanë ulur ndjeshëm incidencën e shumë sëmundjeve në rajone të shumta gjeografike. Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së e rendisin vaksinimin si një nga dhjetë arritjet e mëdha të shëndetit publik të shekullit të 20-të në SHBA.<ref name="Ten-great">{{cite journal |vauthors=((Centers for Disease Control and Prevention)) | author-link = Centers for Disease Control and Prevention |date=April 1999|title=Ten great public health achievements--United States, 1900–1999 |url=http://cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00056796.htm |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |volume=48 |issue=12 |pages=241–3 |pmid=10220250 |access-date=2022-04-16|url-status=live |language=en}}</ref> {{TOC limit}} == Mekanizmi i veprimit == [[Skeda:Polio vaccination in Sweden 1957.jpg|thumb|upright=1|Në Suedi, vaksinimi kundër poliomielitit nisi në 1957.]] [[Skeda:Punkkibussi.jpg|thumb|Një laborator lëvizës mjekësor që ofron vaksinime kundër sëmundjeve të përhapura nga [[këpushat]]]] [[Skeda:Anti-COVID-19 Vaccination Center GUMed Gdansk Poland.jpg|thumb|Qendra e Vaksinimit kundër COVID-19 e Universitetit Mjekësor të Gdanskut, [[Poloni]]]] Vaksinat janë një mënyrë e aktivizimit artificial të sistemit imunitar për t'u mbrojtur nga sëmundja infektive. Aktivizimi ndodh nëpërmjet përgatitjes së [[sistemi i imunitetit|sistemit imunitar]] me një imunogjen. Stimulimi i përgjigjeve imune me një agjent infektiv njihet si [[Imunizimi|imunizim]]. Vaksinimi përfshin mënyra të ndryshme të administrimit të imunogjenëve.<ref>{{cite journal | vauthors = Kwong PD | title = What Are the Most Powerful Immunogen Design Vaccine Strategies? A Structural Biologist's Perspective | journal = Cold Spring Harbor Perspectives in Biology | volume = 9 | issue = 11 | article-number = a029470 | date = November 2017| pmid = 28159876 | pmc = 5666634 | doi = 10.1101/cshperspect.a029470 |language=en}}</ref> Shumica e vaksinave administrohen para se pacienti të ketë kontraktuar një sëmundje, për të ndihmuar rritjen e mbrojtjes së ardhshme. Megjithatë, disa vaksina administrohen pasi pacienti e ka kontraktuar tashmë sëmundjen. Vaksinat e dhëna pas ekspozimit ndaj lisë raportohet se ofrojnë njëfarë mbrojtjeje nga sëmundja ose mund të ulin ashpërsinë e saj.<ref name="CDCvac">{{cite web |url=http://www.bt.cdc.gov/agent/smallpox/vaccination/pdf/vaccine-overview.pdf |title=Vaccine Overview |access-date=2008-01-02 |website=Smallpox Fact Sheet |url-status=dead |language=en |archive-date=2 janar 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080102234114/http://www.bt.cdc.gov/agent/smallpox/vaccination/pdf/vaccine-overview.pdf }}</ref> Imunizimi i parë kundër tërbimit iu dha nga [[Lui Pastër|Louis Pasteur]] një fëmije pasi ai ishte kafshuar nga një qen i tërbuar. Që nga zbulimi i saj, vaksina kundër tërbimit është vërtetuar e efektshme në parandalimin e tërbimit tek njerëzit kur administrohet disa herë gjatë 14 ditëve, së bashku me imunoglobulinë kundër tërbimit dhe kujdes për plagën.<ref>{{cite journal | vauthors = Rupprecht CE, Briggs D, Brown CM, Franka R, Katz SL, Kerr HD, Lett SM, Levis R, Meltzer MI, Schaffner W, Cieslak PR | title = Use of a reduced (4-dose) vaccine schedule for postexposure prophylaxis to prevent human rabies: recommendations of the advisory committee on immunization practices | journal = MMWR. Recommendations and Reports | volume = 59 | issue = RR-2 | pages = 1–9 | date = March 2010| pmid = 20300058 |language=en}}</ref> Shembuj të tjerë përfshijnë vaksina eksperimentale kundër SIDA-s, kancerit<ref>{{cite journal | vauthors = Oppenheimer SB, Alvarez M, Nnoli J | title = Carbohydrate-based experimental therapeutics for cancer, HIV/AIDS and other diseases | journal = Acta Histochemica | volume = 110 | issue = 1 | pages = 6–13 | date = 2008| pmid = 17963823 | pmc = 2278011 | doi = 10.1016/j.acthis.2007.08.003 |language=en}}</ref> dhe [[Sëmundja e Alzheimerit|sëmundjes së Alzheimerit]].<ref>{{cite journal | vauthors = Goñi F, Sigurdsson EM | title = New directions towards safer and effective vaccines for Alzheimer's disease | journal = Current Opinion in Molecular Therapeutics | volume = 7 | issue = 1 | pages = 17–23 | date = February 2005| pmid = 15732525 |language=en}}</ref> Imunizime të tilla synojnë të nxisin një përgjigje imune më të shpejtë dhe me më pak dëm sesa infeksioni natyror.<ref>{{cite journal | vauthors = Irvine DJ, Swartz MA, Szeto GL | title = Engineering synthetic vaccines using cues from natural immunity | journal = Nature Materials | volume = 12 | issue = 11 | pages = 978–90 | date = November 2013| pmid = 24150416 | pmc = 3928825 | doi = 10.1038/nmat3775 | bibcode = 2013NatMa..12..978I |language=en}}</ref> Shumica e vaksinave jepen me injeksion, pasi nuk përthithen në mënyrë të qëndrueshme përmes zorrëve. Vaksinat e gjalla të dobësuara kundër [[Poliomieliti|polios]], rotavirusit, disa vaksina kundër [[Tifoja|tifos]] dhe disa kundër [[Kolera|kolerës]] jepen nga goja për të prodhuar imunitet në zorrë. Ndërsa vaksinimi ofron një efekt të qëndrueshëm, zakonisht i duhen disa javë për t'u zhvilluar. Kjo ndryshon nga imuniteti pasiv (transferimi i antitrupave, si p.sh. gjatë ushqyerjes me gji), i cili ka efekt të menjëhershëm.<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccines/vac-gen/immunity-types.htm|title=Immunity Types|publisher=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2015-10-20|url-status=live |language=en}}</ref> Dështimi i vaksinës ndodh kur një [[Organizmi|organizëm]] kontrakton një sëmundje pavarësisht se është vaksinuar kundër saj. Dështimi parësor i [[vaksinë]]s ndodh kur sistemi imunitar i një organizmi nuk prodhon antitrupa pas vaksinimit të parë. Vaksinat mund të dështojnë edhe kur jepen disa seri dhe nuk arrijnë të prodhojnë përgjigje imune. Termi "dështim i vaksinës" nuk nënkupton domosdoshmërisht se vaksina është e metë. Shumica e dështimeve të vaksinës vijnë thjesht nga ndryshimet individuale në përgjigjen imune.<ref>{{cite journal | vauthors = Wiedermann U, Garner-Spitzer E, Wagner A | title = Primary vaccine failure to routine vaccines: Why and what to do? | journal = Human Vaccines & Immunotherapeutics | volume = 12 | issue = 1 | pages = 239–43 | date = 2016| pmid = 26836329 | pmc = 4962729 | doi = 10.1080/21645515.2015.1093263 |language=en}}</ref> [[Skeda:Measles-vaccine-coverage-worldwide-vs-measles-cases-worldwide.png|alt=|thumb|Norma e infeksionit me fruth kundrejt normës së vaksinimit, 1980–2011. Burimi: OBSH]] === Vaksinimi kundër inokulimit === Termi "inokulim" përdoret shpesh si sinonim i "vaksinimit". Megjithatë, ndonëse të lidhura, termat nuk janë të njëjtë. Vaksinimi është trajtimi i një individi me një patogjen të dobësuar (d.m.th. më pak virulent) ose imunogjen tjetër, ndërsa inokulimi, i quajtur gjithashtu variolim në kontekstin e profilaksisë kundër lisë, është trajtim me virus variola të padobësuar, të marrë nga një pustulë ose kore e një pacienti me li, futur në shtresat sipërfaqësore të lëkurës, zakonisht në krahun e sipërm. Variolimi shpesh bëhej "nga krahu në krah" ose, më pak efektivisht, "nga korja në krah", dhe shpesh e bënte pacientin të infektohej me li, gjë që në disa raste rezultonte në sëmundje të rëndë.<ref>{{Cite web|url=http://web.uvic.ca/vv/student/smallpox/doctors/diff.html|title=The Smallpox Epidemic of 1862 (Victoria BC)--Doctors and Diagnosis|website=web.uvic.ca|access-date=2016-09-29|url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://web.uvic.ca/vv/student/smallpox/doctors/diff.html |title=Doctors and diagnosis ''The difference between Vaccination and Inoculation'' |publisher=Web.uvic.ca |access-date=2014-01-08|url-status=live |language=en}}</ref> Vaksinimet nisën në fund të shekullit të 18-të me punën e [[Edward Jenner]]-it dhe vaksinën kundër lisë.<ref>{{cite news |title=Edward Jenner – (1749–1823) |publisher=Sundaytimes.lk. |date=2008-06-01 |url=http://sundaytimes.lk/080601/FunDay/famous.html |access-date=2009-07-28 |url-status=dead |language=en |archive-date=26 shtator 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926095825/http://sundaytimes.lk/080601/FunDay/famous.html }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/jenner_edward.shtml |title=History – Edward Jenner (1749–1823) |publisher=BBC |access-date=2014-03-01|url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dinweb.org/dinweb/DINMuseum/Edward%20Jenner.asp|title=Edward Jenner – Smallpox and the Discovery of Vaccination|website=dinweb.org|access-date=2010-04-22|url-status=dead|language=en|archive-date=27 gusht 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100827080455/http://www.dinweb.org/dinweb/DINMuseum/Edward%20Jenner.asp}}</ref> === Parandalimi i sëmundjes kundrejt parandalimit të infeksionit === Disa vaksina, si vaksina kundër lisë, parandalojnë infeksionin. Përdorimi i tyre rezulton në imunitet sterilizues dhe mund të ndihmojë në çrrënjosjen e një sëmundjeje nëse nuk ka rezervuar shtazor. Vaksina të tjera, përfshirë ato kundër {{Nowrap|[[COVID-19]]-t}}, ndihmojnë në uljen (përkohësisht) të mundësisë për sëmundje të rëndë tek individët, pa e ulur domosdoshmërisht mundësinë e infektimit.<ref>{{Cite web |url=https://theconversation.com/coronavirus-few-vaccines-prevent-infection-heres-why-thats-not-a-problem-152204 |title=Coronavirus: few vaccines prevent infection – here's why that's not a problem |date=2021-01-05|last=Caddy |first=Sarah L. |website=The Conversation |access-date=2022-12-18|url-status=live |language=en}}</ref> == Siguria == [[Skeda:Global-smallpox-cases.png|thumb|Rastet globale me [[Lia|li]] nga 1920 deri 2010. Burimi: OBSH]] === Zhvillimi dhe miratimi i vaksinave === Ashtu si çdo medikament apo procedurë tjetër, asnjë vaksinë nuk mund të jetë 100% e sigurt ose efektive për të gjithë, sepse trupi i çdo personi mund të reagojë ndryshe.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/ensuringsafety/history/index.html|title=History of Vaccine Safety History Ensuring Safety Vaccine Safety CDC|date=2019-01-10|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-12|url-status=live |language=en}}</ref><ref name="Chen-1998">{{cite journal | vauthors = Chen RT, Hibbs B | s2cid = 13364842 | title = Vaccine safety: current and future challenges | url = https://archive.org/details/sim_pediatric-annals_1998-07_27_7/page/445 | journal = Pediatric Annals | volume = 27 | issue = 7 | pages = 445–55 | date = July 1998| pmid = 9677616 | doi = 10.3928/0090-4481-19980701-11 |language=en}}</ref> Ndërsa efektet anësore të vogla, si dhembje lokale apo ethe të lehta, janë relativisht të zakonshme, efektet anësore serioze janë shumë të rralla dhe ndodhin në rreth 1 nga çdo 100.000 vaksinime, duke përfshirë zakonisht [[Alergjia|reaksione alergjike]] që mund të shkaktojnë urtikarie ose vështirësi në frymëmarrje.<ref name="NIH-site-2019">{{Cite web|url=https://www.niaid.nih.gov/research/making-safe-vaccines|title=Making Safe Vaccines NIH: National Institute of Allergy and Infectious Diseases|website=www.niaid.nih.gov|access-date=2019-03-12|url-status=dead|language=en|archive-date=28 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328065701/https://www.niaid.nih.gov/research/making-safe-vaccines}}</ref><ref name="USCDC-2018">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccines/vac-gen/side-effects.htm|title=Vaccines: Vac-Gen/Side Effects|date=2018-07-12|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-12|url-status=live |language=en}}</ref> Megjithatë, vaksinat janë sot më të sigurta se kurrë më parë në histori, dhe çdo vaksinë i nënshtrohet provave klinike rigoroze për të siguruar sigurinë dhe efikasitetin e saj përpara miratimit nga autoritete si Administrata e Ushqimit dhe Barnave (FDA) e SHBA-së.<ref name="USCDC-2018b">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/ensuringsafety/index.html|title=Ensuring Vaccine Safety Ensuring Safety Vaccine Safety CDC|date=2018-12-12|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-12|url-status=live |language=en}}</ref> Përpara provave tek njerëzit, vaksinat testohen në kultura qelizore dhe rezultatet modelohen për të vlerësuar se si do të bashkëveprojnë me sistemin imunitar.<ref name="NIH-site-2019" /><ref name="USCDC-2018b" /> Gjatë raundit tjetër të testimit, studiuesit i studiojnë vaksinat tek kafshët, përfshirë minjtë, lepujt, derrat e Guinesë dhe majmunët.<ref name="NIH-site-2019" /> Vaksinat që kalojnë secilën nga këto faza testimi më pas miratohen nga autoriteti i sigurisë shëndetësore publike (FDA në Shtetet e Bashkuara) për të nisur një seri tre-fazore provash tek njerëzit, duke kaluar në faza më të larta vetëm nëse konsiderohen të sigurta dhe efektive në fazën e mëparshme. Njerëzit në këto prova marrin pjesë vullnetarisht dhe kërkohet të dëshmojnë se e kuptojnë qëllimin e studimit dhe rreziqet e mundshme.<ref name="USCDC-2018b" /> Gjatë provave të fazës I, një vaksinë testohet në një grup prej rreth 20 personash, me qëllimin kryesor të vlerësimit të sigurisë së vaksinës.<ref name="NIH-site-2019" /> Provat e fazës II e zgjerojnë testimin duke përfshirë 50 deri në disa qindra persona. Në këtë fazë, siguria e vaksinës vazhdon të vlerësohet dhe studiuesit gjithashtu mbledhin të dhëna mbi efektshmërinë dhe dozën ideale të vaksinës.<ref name="NIH-site-2019" /> Vaksinat që rezultojnë të sigurta dhe efikase kalojnë më pas në provat e fazës III, që fokusohen në efikasitetin e vaksinës tek qindra deri në mijëra vullnetarë. Kjo fazë mund të zgjasë disa vjet dhe studiuesit e përdorin këtë mundësi për të krahasuar vullnetarët e vaksinuar me ata të pavaksinuar, për të nxjerrë në pah reagimet e vërteta ndaj vaksinës që ndodhin.<ref name="USCDC-2018b" /> Nëse një vaksinë kalon të gjitha fazat e testimit, prodhuesi mund të aplikojë më pas për licencimin e vaksinës nëpërmjet autoriteteve rregullatore përkatëse, si FDA në SHBA. Përpara se autoritetet rregullatore ta miratojnë përdorimin tek publiku i gjerë, ato shqyrtojnë në mënyrë të thelluar rezultatet e provave klinike, testet e sigurisë, testet e pastërtisë dhe metodat e prodhimit, dhe vërtetojnë që vetë prodhuesi i plotëson standardet shtetërore edhe në shumë fusha të tjera.<ref name="NIH-site-2019" /><ref name=":who_vac_dev">{{Cite press release |url=https://www.who.int/news-room/feature-stories/detail/how-are-vaccines-developed|title=How are vaccines developed? WHO|date=2020-12-08|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|access-date=2023-10-26|url-status=live |language=en}}</ref> Pas miratimit rregullator, rregullatorët vazhdojnë të monitorojnë protokollet e prodhimit, pastërtinë e serive dhe vetë objektin prodhues. Përveç kësaj, vaksinat i nënshtrohen edhe provave të fazës IV, të cilat monitorojnë sigurinë dhe efikasitetin e vaksinave tek dhjetëra mijëra njerëz, ose më shumë, gjatë shumë vitesh.<ref name="NIH-site-2019" /><ref name=":who_vac_dev" /> === Efektet anësore === Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së kanë hartuar një listë vaksinash dhe efektesh të mundshme anësore të tyre.<ref name="USCDC-2018" /> === Hetime të rëndësishme mbi vaksinat === Dengvaxia, e vetmja vaksinë e miratuar kundër ethes së dengës, u konstatua se rriste rrezikun e shtrimit në spital për ethen e dengës me 1,58 herë tek fëmijët 9 vjeç e më të vegjël, duke shkaktuar pezullimin e një programi masiv vaksinimi në Filipine në 2017.<ref>{{cite journal | vauthors = Redoni M, Yacoub S, Rivino L, Giacobbe DR, Luzzati R, Di Bella S | title = Dengue: Status of current and under-development vaccines | journal = Reviews in Medical Virology | volume = 30 | issue = 4 | article-number = e2101 | date = July 2020| pmid = 32101634 | doi = 10.1002/rmv.2101 | hdl-access = free | s2cid = 211536962 | hdl = 1983/6d38d9b6-8e1b-4a84-85e3-edab4fc41957 | url = https://research-information.bris.ac.uk/en/publications/6d38d9b6-8e1b-4a84-85e3-edab4fc41957 | access-date = 2021-09-23| url-status = live |language=en}}</ref> Pandemrix {{ndash}} një vaksinë për pandeminë e gripit H1N1 të vitit 2009, e dhënë rreth 31 milionë personave<ref name="Chen-1998" /> {{ndash}} u konstatua se kishte nivel më të lartë ngjarjesh negative sesa vaksinat alternative, duke rezultuar në veprime ligjore.<ref>{{cite journal | title = Pandemrix vaccine: why was the public not told of early warning signs? | journal = BMJ | volume = 362 | article-number = k3948 | date = 2018-09-20| pmid = 30237282 | doi = 10.1136/bmj.k3948 | s2cid = 52308748 | last1 = Doshi | first1 = Peter |language=en}}</ref> Në përgjigje të raportimeve për [[Narkolepsia|narkolepsi]] pas imunizimit me Pandemrix, CDC kreu një studim të bazuar në popullatë dhe zbuloi se vaksinat kundër H1N1 të miratuara nga FDA në 2009 nuk lidheshin me rrezik të shtuar për këtë çrregullim neurologjik.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/concerns/history/narcolepsy-flu.html|title=Narcolepsy Following Pandemrix in Europe|date=2020-08-20|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2021-01-03|url-status=live |language=en}}</ref> === Përbërësit === Përbërësit e vaksinave mund të ndryshojnë shumë nga njëra-tjetra dhe asnjë dy vaksina nuk janë të njëjta. CDC ka hartuar një listë vaksinash dhe përbërësve të tyre, të aksesueshme lehtësisht në faqen e saj të internetit.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccines/vac-gen/additives.htm|title=Vaccines: Vac-Gen/Additives in Vaccines Fact Sheet|date=2018-07-12|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-15|url-status=live |language=en}}</ref> ==== Alumini ==== [[Alumini]]-u është një përbërës ndihmës (adjuvant) në disa vaksina. Adjuvanti është një lloj përbërësi që përdoret për të ndihmuar sistemin imunitar të trupit të krijojë një përgjigje imune më të fortë pas marrjes së vaksinës.<ref name="AdjuvantsUSCDC-2019a">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/concerns/adjuvants.html|title=Adjuvants help vaccines work better. Vaccine Safety CDC|date=2019-01-23|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-15|url-status=live |language=en}}</ref> Alumini gjendet në formë kripe (versioni jonik i një elementi) dhe përdoret në përbërjet e mëposhtme: hidroksid alumini, fosfat alumini dhe sulfat alumini-kaliumi. Për një element të caktuar, forma jonike ka veti të ndryshme nga forma elementare. Edhe pse është e mundur toksiciteti nga alumini, kripërat e aluminit janë përdorur në mënyrë efektive dhe të sigurt që nga vitet 1930, kur u përdorën për herë të parë me vaksinat kundër [[Difteria|difterisë]] dhe [[Tetanosi|tetanozit]].<ref name="AdjuvantsUSCDC-2019a" /> Edhe pse ka një rritje të vogël të mundësisë për reaksion lokal ndaj një vaksine me kripë alumini (skuqje, dhembje dhe fryrje), nuk ka rrezik të shtuar për ndonjë reaksion serioz.<ref>{{cite journal | vauthors = Jefferson T, Rudin M, Di Pietrantonj C | title = Adverse events after immunisation with aluminium-containing DTP vaccines: systematic review of the evidence | journal = The Lancet. Infectious Diseases | volume = 4 | issue = 2 | pages = 84–90 | date = February 2004| pmid = 14871632 | doi = 10.1016/S1473-3099(04)00927-2 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Mitkus RJ, King DB, Hess MA, Forshee RA, Walderhaug MO | title = Updated aluminum pharmacokinetics following infant exposures through diet and vaccination | journal = Vaccine | volume = 29 | issue = 51 | pages = 9538–43 | date = November 2011| pmid = 22001122 | doi = 10.1016/j.vaccine.2011.09.124 | doi-access = free |language=en}}</ref> ==== Mërkuri ==== Disa vaksina dikur përmbanin një përbërje të quajtur tiomersal, ose thimerosal, që është një përbërje organike që përmban [[Mërkuri (element)|mërkur]]. Organomerkuri-u gjendet zakonisht në dy forma. Kationi i metilmerkurit (me një atom karboni) gjendet tek peshqit e ndotur me mërkur dhe është forma që njerëzit mund ta marrin në zona të ndotura me mërkur (sëmundja Minamata), ndërsa kationi i etilmerkurit (me dy atome karboni) është i pranishëm në thimerosal, i lidhur me tiosalicilatin.<ref name="ThimerosalUSCDC-2019b">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/concerns/thimerosal/index.html|title=Thimerosal in Vaccines Thimerosal Concerns Vaccine Safety CDC|date=2019-01-24|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-22|url-status=live |language=en}}</ref> Edhe pse të dyja janë përbërje organomerkuri, ato nuk kanë të njëjtat veti kimike dhe bashkëveprojnë ndryshe me trupin e njeriut. Etilmerkuri largohet nga trupi më shpejt se metilmerkuri dhe ka më pak gjasa të shkaktojë efekte toksike.<ref name="ThimerosalUSCDC-2019b" /> Thimerosal-i përdorej si konservant për të parandaluar rritjen e [[bakteri]]eve dhe kërpudhave në fiola që përmbajnë më shumë se një dozë vaksine.<ref name="ThimerosalUSCDC-2019b" /> Kjo ndihmon në uljen e rrezikut për infeksione të mundshme ose sëmundje serioze që mund të vijnë nga kontaminimi i një fiole vaksine. Edhe pse kishte një rritje të vogël të rrezikut për skuqje dhe fryrje në vendin e injektimit me vaksina që përmbanin thimerosal, nuk kishte rrezik të shtuar për dëm serioz apo [[Autizmi|autizëm]].<ref>{{cite journal | vauthors = Ball LK, Ball R, Pratt RD | title = An assessment of thimerosal use in childhood vaccines | url = https://archive.org/details/sim_pediatrics_2001-05_107_5/page/1147 | journal = Pediatrics | volume = 107 | issue = 5 | pages = 1147–54 | date = May 2001| pmid = 11331700 | doi = 10.1542/peds.107.5.1147 | bibcode = 2001Pedia.107.1147B |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fda.gov/BiologicsBloodVaccines/SafetyAvailability/VaccineSafety/UCM096228#bib|title=Vaccine Safety & Availability – Thimerosal and Vaccines|website=www.fda.gov|access-date=2019-03-22|url-status=dead|language=en|archive-date=6 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130106215029/https://www.fda.gov/BiologicsBloodVaccines/SafetyAvailability/VaccineSafety/UCM096228#bib}}</ref> Edhe pse dëshmitë mbështesin sigurinë dhe efikasitetin e thimerosal-it në vaksina, ai u hoq nga vaksinat për fëmijë në Shtetet e Bashkuara në vitin 2001 si masë parandaluese.<ref name="ThimerosalUSCDC-2019b" /> === Monitorimi === Ndër nismat e Zyrës së CDC-së për Sigurinë e Imunizimit<ref name="cdc">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/ensuringsafety/monitoring/index.html|title=Vaccine Safety Monitoring Monitoring Ensuring Safety Vaccine Safety CDC|date=2018-12-12|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-24|url-status=live |language=en}}</ref> dhe organizatave të tjera që monitorojnë sigurinë e vaksinave në SHBA janë: * Sistemi i Raportimit të Ngjarjeve Negative pas Vaksinimit (VAERS)<ref>{{Cite web|url=https://vaers.hhs.gov/|title=Vaccine Adverse Event Reporting System (VAERS)|website=vaers.hhs.gov|access-date=2019-03-24|url-status=dead|language=en|archive-date=17 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190317025059/https://vaers.hhs.gov/}}</ref> * Administrata e Ushqimit dhe Barnave (FDA), Qendra për Vlerësimin dhe Kërkimin e Produkteve Biologjike (CBER)<ref>{{Cite web|url=https://www.fda.gov/aboutfda/centersoffices/officeofmedicalproductsandtobacco/cber/|title=About the Center for Biologics Evaluation and Research (CBER)|website=www.fda.gov|access-date=2019-03-24|date=2019-02-07|url-status=dead|language=en|archive-date=9 maj 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170509063921/https://www.fda.gov/AboutFDA/CentersOffices/OfficeofMedicalProductsandTobacco/CBER/}}</ref> * Koalicioni për Veprim në Imunizim (IAC)<ref>{{Cite web|url=http://www.immunize.org/|title=Immunization Action Coalition (IAC): Vaccine Information for Health Care Professionals|website=www.immunize.org|access-date=2019-03-24|url-status=live |language=en}}</ref> * Lidhja e të Dhënave për Sigurinë e Vaksinave (VSD)<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/ensuringsafety/monitoring/vsd/index.html|title=Vaccine Safety Datalink (VSD) VSD Monitoring Ensuring Safety Vaccine Safety CDC|date=2019-01-10|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-24|url-status=live |language=en}}</ref> * Administrata e Burimeve dhe Shërbimeve Shëndetësore (HRSA)<ref>{{Cite web|url=https://www.hrsa.gov/|title=Official web site of the U.S. Health Resources & Services Administration|website=www.hrsa.gov|access-date=2019-03-24|url-status=live |language=en}}</ref> * Instituti për Praktika të Sigurta të Medikamenteve (ISMP)<ref>{{Cite web|url=https://www.ismp.org/home|title=Home|website=Institute For Safe Medication Practices|access-date=2019-03-24|url-status=live |language=en}}</ref> * Projekti Klinik i Vlerësimit të Sigurisë së Imunizimit (CISA) * Institutet Kombëtare të Shëndetësisë (NIH)<ref>{{Cite web|url=https://www.nih.gov/|title=National Institutes of Health (NIH)|website=National Institutes of Health (NIH)|access-date=2019-03-24|url-status=live |language=en}}</ref> * Zyra Kombëtare e Programit të Vaksinave (NVPO)<ref>{{Cite web|url=https://www.hhs.gov/nvpo/index.html|title=National Vaccine Program Office (NVPO)|date=2016-03-30|website=HHS.gov|access-date=2019-03-24|url-status=dead|language=en|archive-date=24 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324210714/https://www.hhs.gov/nvpo/index.html}}</ref> Protokollet e administrimit, efikasiteti dhe ngjarjet negative të vaksinave monitorohen nga organizata të qeverisë federale të SHBA-së, përfshirë CDC-në dhe FDA-në.<ref name=cdc /> Agjenci të pavarura po rivlerësojnë vazhdimisht praktikat e vaksinimit.<ref name=cdc /><ref name="canada">{{Cite web|url=https://www.canada.ca/en/public-health/services/immunization/vaccine-safety.html|title=Vaccine safety, surveillance and reporting|publisher=Government of Canada|date=2014-04-22|access-date=2020-04-14|url-status=live |language=en}}</ref> Si me të gjitha medikamentet, përdorimi i vaksinave përcaktohet nga kërkimi, mbikëqyrja dhe raportimi i [[shëndeti publik|shëndetit publik]] tek qeveritë dhe publiku.<ref name=cdc /><ref name=canada /> == Efektet mjedisore == Përpjekjet për imunizim masiv në përgjigje të pandemive kanë një efekt zinxhir mbi mjedisin, pasi gjatë procesit prodhohen sasi të konsiderueshme mbeturinash mjekësore. Për shembull, gjatë [[Pandemia e COVID-19|pandemisë së COVID-19-ës]], fushatat globale të vaksinimit prodhuan kryesisht paketime plastike jobiodegradueshme dhe mbeturina të pajisjeve mbrojtëse personale (PPE), sasi të mëdha akulli të thatë për ruajtje me temperaturë të ulët, dhe mbetje biologjike të rrezikshme për mjediset ujore. Përveç kësaj, komponentë kryesisht të riciklueshëm, si shiringat, u hodhën, pasi kostot e prodhimit ishin më ekonomike se ricikllimi. Ngrirja e thellë e vaksinave ka sjellë me vete një rritje të prodhimit të {{CO2}}, megjithëse ndikimi ka ndryshuar ndjeshëm mes llojeve të ndryshme të vaksinave. Ruajtja me të ftohtë e vaksinave Pfizer gjeneroi 35 herë më shumë emetim {{CO2}} sesa vaksinat AstraZeneca, Janssen/Ad26.COV2 dhe Corona Vac.<ref>{{cite journal |last1=Hasija |first1=Vasudha |last2=Patial |first2=Shilpa |last3=Raizada |first3=Pankaj |last4=Thakur |first4=Sourbh |last5=Singh |first5=Pardeep |last6=Mustansar Hussain |first6=Chaudhery |title=The environmental impact of mass coronavirus vaccinations: A point of view on huge COVID-19 vaccine waste across the globe during ongoing vaccine campaigns |journal=Science of the Total Environment|date=2022-03-20|volume=813 |article-number=151881 |doi=10.1016/j.scitotenv.2021.151881 |pmid=34826493 |pmc=8609666 |bibcode=2022ScTEn.81351881H |language=en}}</ref> Një studim vlerësoi energjinë e nevojshme për prodhimin e 15,6 miliardë vaksinave në rreth 10,8 miliardë kWh, duke rezultuar në emetime prej rreth 5,13 milionë tonësh CO2eq.<ref>{{cite journal |title=COVID-19 pandemics Stage II – Energy and environmental impacts of vaccination |journal=Renewable and Sustainable Energy Reviews |date=2021-07-06|volume=150 |article-number=111400 |doi=10.1016/j.rser.2021.111400 |pmid=34248390 |pmc=8259105 |bibcode=2021RSERv.15011400K | vauthors = Klemeš JJ, Jiang P, Fan YV, Bokhari A, Wang X |language=en}}</ref> == Përdorimi == [[Skeda:Share of children who receive key vaccines in target populations, OWID.svg|thumb|upright=1.6|Përqindja e fëmijëve që morën vaksinat kryesore në 2016<ref>{{cite web |title=Share of children who receive key vaccines in target populations |url=https://ourworldindata.org/grapher/coverage-of-key-vaccines-sdgs |website=Our World in Data |access-date=2020-03-05|url-status=dead |language=en}}</ref>]] [[Skeda:Global-vaccination-coverage.png|thumb|upright=1.6|Mbulimi global i vaksinimit tek fëmijët njëvjeçarë (1980–2019)<ref>{{cite web |title=Global vaccination coverage |url=https://ourworldindata.org/grapher/global-vaccination-coverage?time=1980..2018 |website=Our World in Data |access-date=2020-03-05|url-status=live |language=en}}</ref>]] Vaksinimi ka shpëtuar 154 milionë jetë, 95% e të cilave janë fëmijë nën pesë vjeç.<ref>{{cite journal | vauthors = Shattock AJ, Johnson HC, Sim SY, Carter A, Lambach P, Hutubessy RC, Thompson KM, Badizadegan K, Lambert B, Ferrari MJ, Jit M, Fu H, Silal SP, Hounsell RA, White RG, Mosser JF, Gaythorpe KA, Trotter CL, Lindstrand A, O'Brien KL, Bar-Zeev N | title = Contribution of vaccination to improved survival and health: modelling 50 years of the Expanded Programme on Immunization | journal = Lancet | volume = 403 | issue = 10441 | pages = 2307–2316 | date = May 2024| pmid = 38705159 | pmc = 11140691 | doi = 10.1016/S0140-6736(24)00850-X | doi-access = free | title-link = doi |language=en}}</ref><ref>{{cite web | title=Vaccine-preventable diseases: key facts | publisher=Agjencia Evropiane e Barnave (EMA) | date=2025-04-28| url=https://www.ema.europa.eu/en/human-regulatory-overview/public-health-threats/vaccine-preventable-diseases-key-facts | access-date=2025-05-05 |language=en}}</ref> [[Organizata Botërore e Shëndetësisë]] (OBSH) ka vlerësuar se vaksinimi parandalon 3,5–5 milionë vdekje në vit,<ref name="WHO-2022" /> dhe deri në 1,5 milionë fëmijë vdesin çdo vit nga sëmundje që mund të ishin parandaluar me vaksinim.<ref name="WHO_vaccination_report">{{cite web | title=Global Immunization Data | url=https://www.who.int/immunization/monitoring_surveillance/global_immunization_data.pdf | publisher=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) | access-date=2020-10-05| url-status=live |language=en}}</ref> Sipas vlerësimeve të saj, 29% e vdekjeve tek fëmijët nën pesë vjeç në 2013 mund të parandaloheshin me vaksinim. Në pjesë të tjera të botës në zhvillim, sfida është disponueshmëria e reduktuar e burimeve dhe vaksinave. Vende si ato të Afrikës Sub-Sahariane nuk kanë mundësi financiare të ofrojnë gamën e plotë të vaksinave për fëmijë.<ref>{{cite journal | vauthors = Ehreth J | title = The global value of vaccination | journal = Vaccine | volume = 21 | issue = 7–8 | pages = 596–600 | date = January 2003| pmid = 12531324 | doi = 10.1016/S0264-410X(02)00623-0 |language=en}}</ref> Në 2024, një raport i OBSH-së/UNICEF-it zbuloi se numri i fëmijëve që morën tri doza të vaksinës kundër difterisë, tetanozit dhe pertusisit (DTP) në 2023 — një tregues kyç i mbulimit global të imunizimit — mbeti i ndalur në 84% (108 milionë). Megjithatë, numri i fëmijëve që nuk morën asnjë dozë të vaksinës u rrit nga 13,9 milionë në 2022 në 14,5 milionë në 2023. Më shumë se gjysma e fëmijëve të pavaksinuar jetojnë në 31 vendet me situata të brishta, të prekura nga konflikte dhe vulnerabël.<ref>{{Cite press release |title=Global childhood immunization levels stalled in 2023, leaving many without life-saving protection |url=https://www.who.int/news/item/15-07-2024-global-childhood-immunization-levels-stalled-in-2023-leaving-many-without-life-saving-protection |access-date=2024-07-20|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) |language=en}}</ref> === Shtetet e Bashkuara === Vaksinat kanë çuar në rënie të mëdha të përhapjes së sëmundjeve infektive në Shtetet e Bashkuara. Në 2007, studime mbi efektshmërinë e vaksinave në normat e vdekshmërisë ose sëmundshmërisë tek personat e ekspozuar ndaj sëmundjeve të ndryshme zbuluan rënie prej pothuajse 100% në normat e vdekjeve, dhe rreth 90% rënie në normat e ekspozimit.<ref>{{cite journal | vauthors = Roush SW, Murphy TV | title = Historical comparisons of morbidity and mortality for vaccine-preventable diseases in the United States | journal = JAMA | volume = 298 | issue = 18 | pages = 2155–63 | date = November 2007| pmid = 18000199 | doi = 10.1001/jama.298.18.2155 | doi-access = free |language=en}}</ref> Përqafimi i vaksinimit është më i ulët mes disa popullatave, si personat me të ardhura të ulëta, ata me akses të kufizuar në kujdes shëndetësor dhe pjesëtarë të pakicave të caktuara racore dhe etnike. Mosbesimi ndaj ofruesve të kujdesit shëndetësor, barrierat gjuhësore dhe informacioni mashtrues apo i rremë kontribuojnë gjithashtu në përqafim më të ulët, ashtu si dhe aktivizmi kundër vaksinave.<ref>{{Cite journal |last=Hill |first=Holly A. |date=2024|title=Decline in Vaccination Coverage by Age 24 Months and Vaccination Inequities Among Children Born in 2020 and 2021 — National Immunization Survey-Child, United States, 2021–2023 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/73/wr/mm7338a3.htm |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |volume=73 |issue=38 |pages=844–853 |doi=10.15585/mmwr.mm7338a3 |pmid=39325676 |issn=0149-2195|pmc=11563569 |language=en}}</ref> Shumica e planeve shtetërore dhe private të sigurimit shëndetësor mbulojnë vaksinat e rekomanduara pa pagesë kur merren nga ofrues brenda rrjetit të tyre.<ref>{{Cite web |date=2024-07-10|title=How to pay for vaccines |url=https://www.cdc.gov/vaccines-adults/recommended-vaccines/how-to-pay-adult-vaccines.html |language=en}}</ref> Programi federal për Vaksinat për Fëmijë dhe Ligji për Sigurimet Shoqërore janë ndër burimet kryesore të mbështetjes financiare për vaksinimin e grupeve me të ardhura të ulëta.<ref>{{cite web |title=About the Vaccines for Children (VFC) Program |url=https://www.cdc.gov/vaccines/programs/vfc/index.html |publisher=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së |access-date=2019-12-08|date=2019-04-02|url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Program for Distribution of Pediatric Vaccines |url=https://www.ssa.gov/OP_Home/ssact/title19/1928.htm |website=Social Security |publisher=U.S. Government |access-date=2019-12-08|url-status=live |language=en}}</ref> CDC boton rekomandime kombëtare uniforme për vaksinat dhe orare imunizimi, megjithëse qeveritë shtetërore dhe lokale, si dhe organizatat joqeveritare, mund të kenë politikat e tyre.<ref>{{Cite journal |date=2022-09-07|title=Who Calls the Shots? A Legal and Historical Perspective on Vaccine Mandates |pmc=9449301 |last1=Fraser |first1=E. M. |last2=Neuss |first2=M. J. |journal=Chest |volume=162 |issue=3 |pages=659–663 |doi=10.1016/j.chest.2022.04.142 |pmid=36088093 |language=en}}</ref> == Historia == [[Skeda:Edward Jenner, testimonial to the efficacy of vaccination. Wellcome L0020705.jpg|thumb|upright=0.8|Një dëshmi e vitit 1802 për efikasitetin e vaksinimit, i dhuruar pionierit të saj, [[Edward Jenner]], dhe i nënshkruar nga 112 anëtarë të Shoqatës Fizike të Londrës]] Shenjat më të hershme të praktikës së variolimit kundër lisë në Kinë datojnë që në shekullin e 10-të.<ref name="needham volume 6 part 6 154">{{cite book| vauthors = Needham J |title=Science and Civilisation in China: Volume 6, Biology and Biological Technology, Part 6, Medicine|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-63262-1|page=154 |language=en}}</ref> Përdorimi më i vjetër i dokumentuar i variolimit vjen nga vepra e Wan Quan-it, Douzhen Xinfa (痘疹心法), botuar në 1549. Ata zbatuan një metodë "insuflimi nazal", të administruar duke fryrë material pluhurosur lie, zakonisht kore, nëpër vrimat e hundës. Teknika të ndryshme insuflimi janë regjistruar gjatë shekujve të gjashtëmbëdhjetë dhe shtatëmbëdhjetë në Kinë.<ref name="Williams2010">{{cite book| vauthors = Williams G |title=Angel of Death|publisher=Palgrave Macmillan|year=2010|isbn=978-0-230-27471-6|location=Basingstoke c |language=en}}</ref>{{rp|60}} Dy raporte mbi praktikën kineze të inokulimit iu paraqitën Shoqërisë Mbretërore në Londër në 1700; njëri nga Martin Lister, i cili mori një raport nga një punonjës i Kompanisë së Indive Lindore i vendosur në Kinë, dhe tjetri nga Clopton Havers.<ref>{{cite book| vauthors = Silverstein AM |title=A History of Immunology|publisher=Academic Press|year=2009|isbn=978-0-08-091946-1|edition=2nd|page=293 |language=en}}</ref> Në Francë, Volteri raporton se kinezët e kishin praktikuar variolimin "prej njëqind vitesh". Në 1796, [[Edward Jenner]], mjek në Berkeley të Gloucestershire-it, Angli, testoi një teori të përhapur sipas së cilës një person që kishte kontraktuar lisë e lopëve do të ishte imun ndaj lisë njerëzore. Për të testuar teorinë, ai mori vezikula lie lopësh nga një bulmetare e quajtur Sarah Nelmes, me të cilat infektoi një djalë tetëvjeçar të quajtur James Phipps. Dy muaj më vonë ai e inokuloi djalin me li, dhe lia nuk u zhvillua. Në 1798, Jenner botoi ''An Inquiry Into the Causes and Effects of the Variolæ Vaccinæ'', që krijoi interes të gjerë. Ai dalloi lisë e lopëve "të vërtetë" nga ajo "e rreme" (e cila nuk jepte efektin e dëshiruar) dhe zhvilloi një metodë "krah-në-krah" për përhapjen e vaksinës nga pustula e individit të vaksinuar. Përpjekjet e hershme për konfirmim u ndërlikuan nga kontaminimi me li, por përkundër kontroversës brenda profesionit mjekësor dhe kundërshtimit fetar ndaj përdorimit të materialit shtazor, deri në 1801 raporti i tij u përkthye në gjashtë gjuhë dhe mbi 100.000 persona u vaksinuan.<ref name="GrossSepkowitz">{{cite journal | vauthors = Gross CP, Sepkowitz KA | title = The myth of the medical breakthrough: smallpox, vaccination, and Jenner reconsidered | journal = International Journal of Infectious Diseases | volume = 3 | issue = 1 | pages = 54–60 | date = July 1998| pmid = 9831677 | doi = 10.1016/s1201-9712(98)90096-0 | doi-access = free |language=en}}</ref> Termi vaksinim u përdor për herë të parë në 1800 nga kirurgu Richard Dunning në tekstin e tij ''Some observations on vaccination''.<ref>{{Cite web|vauthors=Dunning R|date=1800|publisher=March and Teape|url=https://curiosity.lib.harvard.edu/contagion/catalog/36-990061255320203941|title=Some observations on vaccination, or, The inoculated cow-pox; Some observations on vaccination; Inoculated cow-pox; Observations, & c; Observations, &c|website=Contagion – CURIOSity Digital Collections|access-date=2020-04-02|url-status=live |language=en}}</ref> [[Skeda:Queens of Mysore (detail), Thomas Hickey, 1805.jpg|thumb|upright=1.6|Mbretëreshat e Mysore-s: majtas, gruaja e parë e mbretit Krishnaraja Wadiyar III, Devajammani; djathtas, gruaja e dytë e mbretit, gjithashtu e quajtur Devajammani; në mes, Lakshmi Ammani, gjyshja e mbretit. Thomas Hickey, 1805. Mendohet se dy mbretëreshat në pikturë synojnë të promovojnë vaksinimin mbi variolimin, pasi shfaqin gjurmët përkatëse në lëkurën e tyre: çngjyrosje rreth hundës dhe gojës (majtas, variolim), ose një shenjë të vogël të fshehur (djathtas, vaksinim).<ref>{{cite web |last1=Sethu |first1=Divya |title=How 3 Mysore Queens Became The Face Of A Campaign For The World's First Vaccine |url=https://www.thebetterindia.com/251100/national-vaccination-day-india-smallpox-covid-19-vaccine-awareness-programme-british-history-div200/ |website=The Better India |date=2021-03-16|access-date=2022-10-26|url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=An Indian Queen's "Vaccine Selfie" in Oils |url=https://www.gavi.org/vaccineswork/indian-queens-vaccine-selfie-oils |website=www.gavi.org |access-date=2022-10-26|url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=The Indian queens who modelled for the world's first vaccine |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-53944723 |work=BBC News |date=2020-09-19|access-date=2022-10-26|url-status=live |language=en}}</ref>]] Në 1802, mjeku skocez Helenus Scott vaksinoi dhjetëra fëmijë në [[Bombei]] kundër lisë, duke përdorur vaksinën e Jenner-it me li lopësh.<ref>{{cite book| vauthors = Foege WH |title=House on Fire: The Fight to Eradicate Smallpox|url=https://books.google.com/books?id=ZunWRQ5_2TAC&pg=PA92|year=2011|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-26836-4|page=92 |language=en}}</ref> Po atë vit, Scott shkroi një letër drejtuar redaktorit të ''Bombay Courier'', duke deklaruar se "Tani kemi në dorë të komunikojmë përfitimet e këtij zbulimi të rëndësishëm në çdo pjesë të Indisë, ndoshta deri në Kinë dhe në mbarë botën lindore".<ref name="Bennett_2016">{{cite book |title=The War Against Smallpox: Edward Jenner and the Global Spread of Vaccination |title-link=War against smallpox: Edward Jenner and the global spread of vaccination |vauthors=Bennett M |publisher=Cambridge University Press |year=2016 |isbn=978-0-521-76567-1 |language=en}}</ref>{{rp|243}} Më pas, vaksinimi u vendos fort në Indinë Britanike. Një fushatë vaksinimi filloi në kolonin e re britanike të Ceilonit në 1803. Deri në 1807, britanikët kishin vaksinuar mbi një milion indianë dhe sri-lankezë kundër lisë.<ref name="Bennett_2016" />{{rp|244}} Gjithashtu në 1803, Ekspedita Balmis spanjolle nisi përpjekjen e parë ndërkontinentale për të vaksinuar njerëzit kundër lisë.<ref>{{Cite web|date=2021-07-27|title=Exhibition tells story of Spanish children used as vaccine fridges in 1803|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jul/27/spanish-museum-celebrates-pioneer-who-took-smallpox-vaccine-to-colonies|access-date=2021-07-31|website=the Guardian|url-status=live |language=en}}</ref> Pas një epidemie lie në 1816, Mbretëria e Nepalit porositi vaksinë kundër lisë dhe kërkoi ndihmën e veterinerit anglez William Moorcroft për të nisur një fushatë vaksinimi.<ref name="Bennett_2016" />{{rp|265–266}} Po atë vit, u miratua një ligj në Suedi që kërkonte vaksinimin e fëmijëve kundër lisë deri në moshën dy vjeç. [[Prusia]] futi shkurtimisht vaksinimin e detyrueshëm në 1810 dhe përsëri në vitet 1920, por vendosi kundër një ligji të tillë në 1829. Një ligj për vaksinimin e detyrueshëm kundër lisë u miratua në Mbretëria e Hanoverit në vitet 1820. Në 1826, në [[Kragujevci|Kragujevac]], princi i ardhshëm Mihailo i [[Serbia|Serbis]]ë ishte personi i parë që u vaksinua kundër lisë në principatën e Serbisë.<ref>{{Cite web|url=https://www.kragujevacke.rs/DRUSTVO/ISTORIJA-VAKCINACIJA-U-SRBIJI/|title=Prvo vakcinisanje u Kragujevcu|language=sr|access-date=2021-05-17|url-status=dead|archive-date=8 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308184525/https://www.kragujevacke.rs/DRUSTVO/ISTORIJA-VAKCINACIJA-U-SRBIJI/}}</ref> Pas një epidemie lie në 1837 që shkaktoi 40.000 vdekje, qeveria britanike nisi një politikë vaksinimi të përqendruar, duke filluar me Ligjin e Vaksinimit të 1840-ës, i cili parashikoi vaksinim universal dhe ndaloi variolimin.<ref name="Bennett_2016" />{{rp|365}} Ligji i Vaksinimit të 1853-ës futi vaksinimin e detyrueshëm kundër lisë në Angli dhe Uells.<ref name="Brunton_2008">{{Cite book|title=The Politics of Vaccination: Practice and Policy in England, Wales, Ireland, and Scotland, 1800–1874 | vauthors = Brunton D |publisher=University Rochester Press|year=2008|isbn=978-1-58046-036-1 |language=en}}</ref>{{rp|39}} Ligji erdhi pas një shpërthimi të rëndë lie në 1851 dhe 1852. Ai parashikoi që autoritetet e ligjit të varfërisë do të vazhdonin të ofronin vaksinim falas për të gjithë, por që të mbaheshin regjistrime për fëmijët e vaksinuar nga rrjeti i regjistruesve të lindjeve.<ref name="Brunton_2008" />{{rp|41}} Në atë kohë pranohej se vaksinimi vullnetar nuk kishte ulur vdekshmërinë nga lia,<ref name="Brunton_2008" />{{rp|43}} por Ligji i Vaksinimit të 1853-ës u zbatua aq keq sa pati pak ndikim në numrin e fëmijëve të vaksinuar në Angli dhe Uells.<ref name="Brunton_2008" />{{rp|50}} [[Skeda:Poster for vaccination against smallpox.jpg|thumb|upright=0.8|Një afishe e vitit 1979 nga [[Lagos]]i, Nigeri, që promovonte çrrënjosjen botërore të lisë<ref name="Magner_2009">{{Cite book|title=A History of Infectious Diseases and the Microbial World | vauthors = Magner LN |publisher=ABC-CLIO|year=2009|isbn=978-0-275-99505-8 |language=en}}</ref>{{rp|116}}]] Gjykata e Lartë e SHBA-së mbështeti ligjet e vaksinimit të detyrueshëm në çështjen historike të vitit 1905, Jacobson kundër Massachusetts-it, duke vendosur se ligjet mund të kërkonin vaksinim për të mbrojtur publikun nga sëmundje ngjitëse të rrezikshme. Megjithatë, në praktikë, SHBA-ja kishte normën më të ulët të vaksinimit mes vendeve të industrializuara në fillim të shekullit të 20-të. Ligjet e vaksinimit të detyrueshëm filluan të zbatohen në SHBA pas Luftës së Dytë Botërore. Në 1959, OBSH-ja bëri thirrje për çrrënjosjen e lisë në mbarë botën, pasi lia ishte ende endemike në 33 vende. Në vitet 1960, gjashtë deri tetë fëmijë vdisnin çdo vit në SHBA nga komplikime të lidhura me vaksinimin. Sipas OBSH-së, në 1966 kishte rreth 100 milionë raste lie në mbarë botën, duke shkaktuar një vlerësim prej dy milionë vdekjesh. Në vitet 1970, rreziku për të kontraktuar lia ishte aq i vogël sa Shërbimi i Shëndetit Publik i SHBA-së rekomandoi ndërprerjen e vaksinimit rutinë kundër lisë. Deri në 1974, programi i OBSH-së për vaksinimin kundër lisë e kishte kufizuar lisë në pjesë të Pakistanit, Indisë, Bangladeshit, Etiopisë dhe Somalisë. Në 1977, OBSH-ja regjistroi rastin e fundit të infektimit me li të fituar jashtë një laboratori, në Somali. Në 1980, OBSH-ja shpalli zyrtarisht botën të lirë nga lia.<ref name="Magner_2009" />{{rp|115–116}} Në 1974, OBSH-ja miratoi qëllimin e vaksinimit universal deri në 1990 për të mbrojtur fëmijët nga gjashtë sëmundje infektive të parandalueshme: fruthi, poliomieliti, difteria, kolli i mirë, tetanozi dhe tuberkulozi.<ref name="Magner_2009" />{{rp|119}} Në vitet 1980, vetëm 20 deri 40% e fëmijëve në vendet në zhvillim ishin vaksinuar kundër këtyre gjashtë sëmundjeve. Në vendet e pasura, numri i rasteve me fruth ishte ulur dukshëm pas futjes së vaksinës kundër fruthit në 1963. Shifrat e OBSH-së tregojnë se në shumë vende, rënia e vaksinimit kundër fruthit çon në rishfaqjen e rasteve me fruth. Fruthi është aq ngjitës sa ekspertët e shëndetit publik besojnë se nevojitet një normë vaksinimi prej 100% për ta kontrolluar sëmundjen.<ref name="Magner_2009" />{{rp|120}} Pavarësisht dekadave të vaksinimit masiv, polio mbetet një kërcënim në Indi, Nigeri, Somali, Niger, Afganistan, Bangladesh dhe Indonezi. Deri në 2006, ekspertët globalë të shëndetit arritën në përfundimin se çrrënjosja e polios ishte e mundur vetëm nëse përmirësohej furnizimi me ujë të pijshëm dhe sanitacion në lagje të varfra.<ref name="Magner_2009" />{{rp|124}} Vendosja e një vaksine të kombinuar DPT kundër difterisë, pertusisit (kolli i mirë) dhe tetanozit në vitet 1950 u konsiderua një përparim i madh për shëndetin publik. Por gjatë fushatave të vaksinimit që shtrihen përgjatë dekadave, vaksinat DPT u shoqëruan me një numër të madh rastesh me efekte anësore. Pavarësisht vaksinave të përmirësuara DPT që hynë në treg në vitet 1990, vaksinat DPT u bënë fokusi i fushatave kundër vaksinimit në vendet e pasura. Ndërsa normat e imunizimit ranë, shpërthimet e kollit të mirë u shtuan në shumë vende.<ref name="Magner_2009" />{{rp|128}} Në 2000, Aleanca Globale për Vaksina dhe Imunizim (GAVI) u themelua për të forcuar vaksinimet rutinë dhe për të futur vaksina të reja dhe të nënpërdorura në vende me PBB për frymë nën 1.000 dollarë amerikanë.<ref>{{cite journal |vauthors=Jaupart P, Dipple L, Dercon S |date=2019-12-03|title=Has Gavi lived up to its promise? Quasi-experimental evidence on country immunisation rates and child mortality |journal=BMJ Global Health |volume=3 |issue=4 |article-number=e001789 |doi=10.1136/bmjgh-2019-001789 |pmc=6936423 |pmid=31908857 |language=en}}</ref> [[UNICEF]] ka raportuar mbi masën në të cilën fëmijët humbën vaksinime nga 2020 e këtej për shkak të pandemisë së COVID-19-ës. Deri në verën e 2023, organizata i përshkroi programet e vaksinimit si "duke u rikthyer në rrugën e duhur".<ref>UNICEF UK, ''Child Matters'', Verë 2023, f. 10-11</ref> == Politika e vaksinimit == [[Skeda:DTP-Vaccination-rate-by-US-State-and-exemption-status-1.png|thumb|upright=1.2|Norma e vaksinimit sipas shteteve të SHBA-së, përfshirë përjashtimet e lejuara nga secili shtet në 2017]] Për të eliminuar rrezikun e shpërthimeve të disa sëmundjeve, në kohë të ndryshme qeveritë dhe institucione të tjera kanë zbatuar politika që kërkojnë vaksinim për të gjithë njerëzit. Për shembull, një ligj i vitit 1853 kërkoi vaksinim universal kundër lisë në Angli dhe Uells, me gjoba për ata që nuk përmbaheshin.<ref>{{cite book | vauthors = Brunton D |title=The Politics of Vaccination: Practice and Policy in England, Wales, Ireland, and Scotland, 1800–1874 |date=2008|publisher=University of Rochester Press |page=39 |language=en}}</ref> Politikat bashkëkohore tipike të vaksinimit në SHBA kërkojnë që fëmijët të marrin vaksinat e rekomanduara përpara regjistrimit në shkollat publike.<ref>{{cite web |title=State Vaccination Requirements |url=https://www.cdc.gov/vaccines/imz-managers/laws/state-reqs.html |publisher=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së |access-date=2019-12-07|date=2019-03-11|url-status=live |language=en}}</ref> Që nga vaksinimet e hershme të shekullit të nëntëmbëdhjetë, këto politika janë kundërshtuar nga grupe të ndryshme, të quajtura kolektivisht antivaksinistë, të cilët kundërshtojnë për arsye shkencore, etike, politike, sigurie mjekësore, fetare dhe të tjera.<ref>{{cite journal | vauthors = Tolley K |title=School Vaccination Wars |journal=History of Education Quarterly |date=May 2019|volume=59 |issue=2 |pages=161–194 |doi=10.1017/heq.2019.3|doi-access=free |language=en}}</ref> Kundërshtimet e zakonshme janë se vaksinimet nuk funksionojnë, se vaksinimi i detyrueshëm përbën ndërhyrje të tepruar të qeverisë në çështje personale, ose se vaksinat e propozuara nuk janë mjaftueshëm të sigurta.<ref name="wolfesharp">{{cite journal | vauthors = Wolfe RM, Sharp LK | title = Anti-vaccinationists past and present | journal = BMJ | volume = 325 | issue = 7361 | pages = 430–2 | date = August 2002| pmid = 12193361 | pmc = 1123944 | doi = 10.1136/bmj.325.7361.430 |language=en}}</ref> Shumë politika moderne vaksinimi lejojnë përjashtime për ata me sisteme imunitare të dobësuara, alergji ndaj përbërësve të përdorur në vaksina, ose kundërshtime të forta.<ref>{{cite journal | vauthors = Salmon DA, Teret SP, MacIntyre CR, Salisbury D, Burgess MA, Halsey NA | s2cid = 19344405 | title = Compulsory vaccination and conscientious or philosophical exemptions: past, present, and future | url = https://archive.org/details/sim_the-lancet_february-4-10-2006_367_9508/page/436 | journal = Lancet | volume = 367 | issue = 9508 | pages = 436–42 | date = February 2006| pmid = 16458770 | doi = 10.1016/S0140-6736(06)68144-0 |language=en}}</ref> Në vendet me burime financiare të kufizuara, mbulimi i kufizuar i vaksinimit rezulton në sëmundshmëri dhe vdekshmëri më të lartë nga sëmundjet infektive.<ref>{{cite journal | vauthors = Mhatre SL, Schryer-Roy AM | title = The fallacy of coverage: uncovering disparities to improve immunization rates through evidence. Results from the Canadian International Immunization Initiative Phase 2 – Operational Research Grants | journal = BMC International Health and Human Rights | volume = 9 | issue = S1 | article-number = S1 | date = October 2009| pmid = 19828053 | pmc = 3226229 | doi = 10.1186/1472-698X-9-S1-S1 | doi-access = free |language=en}}</ref> Vendet më të pasura janë në gjendje të subvencionojnë vaksinimin për grupet në rrezik, duke rezultuar në mbulim më gjithëpërfshirës dhe efektiv. Në Australi, për shembull, qeveria subvencionon vaksinimin për të moshuarit dhe australianët indigjenë.<ref>{{Cite web |url=http://www.nps.org.au/consumers/publications/medicines_talk/medicinestalk_no._32_summer_2009/time_to_think_about_vaccinations_again |title=Time to think about vaccinations again? |url-status=dead |work=Medicines Talk (No. 32 Summer 2009) |publisher=NPS MedicineWise |location=Sydney, Australia |date=2010-02-01 |language=en |access-date=1 gusht 2026 |archive-date=27 korrik 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727175547/http://www.nps.org.au/consumers/publications/medicines_talk/medicinestalk_no._32_summer_2009/time_to_think_about_vaccinations_again }}</ref> Public Health Law Research, një organizatë e pavarur me bazë në SHBA, raportoi në 2009 se nuk ka dëshmi të mjaftueshme për të vlerësuar efektshmërinë e kërkimit të vaksinimit si kusht për punësim të caktuar, si mjet për uljen e incidencës së sëmundjeve specifike tek popullata veçanërisht të cenueshme;<ref>{{cite web |url=http://publichealthlawresearch.org/product/laws-and-policies-requiring-specified-vaccinations-among-high-risk-populations |title=Laws and Policies Requiring Specified Vaccinations among High Risk Populations |publisher=Public Health Law Research |date=2009-12-07|access-date=2014-11-19|url-status=live |language=en}}</ref> se ka dëshmi të mjaftueshme që mbështesin efektshmërinë e kërkimit të vaksinimit si kusht për ndjekjen e qendrave të kujdesit për fëmijë dhe shkollave;<ref>{{cite web |url=http://publichealthlawresearch.org/product/vaccination-requirements-child-care-school-and-college-attendance |title=Vaccination Requirements for Child Care, School and College Attendance |publisher=Public Health Law Research |date=2009-07-12|access-date=2014-11-19|url-status=live |language=en}}</ref> dhe se ka dëshmi të forta që mbështesin efektshmërinë e "urdhrave standarde", të cilat lejojnë punonjësit e kujdesit shëndetësor pa autoritet recete të administrojnë vaksinë si ndërhyrje shëndeti publik.<ref>{{cite web |url=http://publichealthlawresearch.org/product/standing-orders-vaccination |title=Standing Orders for Vaccination |publisher=Public Health Law Research |date=2009-07-12|access-date=2014-01-08|url-status=live |language=en}}</ref> === Vaksinimi me dozë fraksionale === Vaksinimi me dozë fraksionale ul dozën e një vaksine për të lejuar vaksinimin e më shumë individëve me një stok të caktuar vaksine, duke shkëmbyer përfitimin shoqëror me mbrojtjen individuale. Bazuar në vetitë e jolinearitetit të shumë vaksinave, ai është efektiv në sëmundjet e varfërisë<ref>{{Cite journal|date=2012-01-05|title=Intradermal fractional dose inactivated polio vaccine: A review of the literature|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0264410X11017853|journal=Vaccine|volume=30|issue=2|pages=121–125|doi=10.1016/j.vaccine.2011.11.018|issn=0264-410X|last1=Nelson|first1=Katherine S.|last2=Janssen|first2=Julia M.|last3=Troy|first3=Stephanie B.|last4=Maldonado|first4=Yvonne|pmid=22100886|access-date=2021-08-18|url-status=live|url-access=subscription |language=en}}</ref> dhe premton përfitime në valë pandemike, p.sh. në rastin e COVID-19-ës,<ref>{{Cite journal|vauthors=Hunziker P|date=2021-07-24|title=Personalized-dose Covid-19 vaccination in a wave of virus Variants of Concern: Trading individual efficacy for societal benefit|url=https://precisionnanomedicine.com/article/26101-personalized-dose-covid-19-vaccination-in-a-wave-of-virus-variants-of-concern-trading-individual-efficacy-for-societal-benefit|journal=Precision Nanomedicine|volume=4|issue=3|pages=805–820|doi=10.33218/001c.26101|doi-access=free|access-date=2021-08-18|url-status=live |language=en}}</ref> kur furnizimi me vaksina është i kufizuar. === Litigimi === Pretendime për dëmtime nga vaksinat në dekadat e fundit kanë dalë në procese gjyqësore në SHBA. Disa familje kanë fituar shpërblime të konsiderueshme nga juri simpatizuese, edhe pse shumica e zyrtarëve të shëndetit publik kanë thënë se pretendimet për dëmtime ishin të pabazuara.<ref name="Sugarman">{{cite journal | vauthors = Sugarman SD | title = Cases in vaccine court—legal battles over vaccines and autism | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 357 | issue = 13 | pages = 1275–7 | date = September 2007| pmid = 17898095 | doi = 10.1056/NEJMp078168 | doi-access = free |language=en}}</ref> Në përgjigje, disa prodhues vaksinash ndërprenë prodhimin, gjë që qeveria e SHBA-së e konsideroi si kërcënim të mundshëm për shëndetin publik, kështu që u miratuan ligje për t'i mbrojtur prodhuesit nga përgjegjësitë ligjore që lidhen me pretendimet për dëmtime nga vaksinat.<ref name="Sugarman" /> Siguria dhe efektet anësore të vaksinave të shumta janë testuar për të mbështetur qëndrueshmërinë e vaksinave si pengesë kundër sëmundjeve. Vaksina kundër gripit u testua në prova të kontrolluara dhe u vërtetua se kishte efekte anësore të papërfillshme, të barabarta me ato të placebos.<ref>{{cite journal | vauthors = Nichol KL, Margolis KL, Lind A, Murdoch M, McFadden R, Hauge M, Magnan S, Drake M | title = Side effects associated with influenza vaccination in healthy working adults. A randomized, placebo-controlled trial | journal = Archives of Internal Medicine | volume = 156 | issue = 14 | pages = 1546–50 | date = July 1996| pmid = 8687262 | doi = 10.1001/archinte.1996.00440130090009 |language=en}}</ref> Disa shqetësime nga familjet mund të kenë ardhur nga besime dhe norma shoqërore që i bëjnë ato të mosbesojnë ose të refuzojnë vaksinat, duke kontribuar në këtë mospërputhje të pabazuar në efektet anësore.<ref>{{cite journal | vauthors = Oraby T, Thampi V, Bauch CT | title = The influence of social norms on the dynamics of vaccinating behaviour for paediatric infectious diseases | journal = Proceedings. Biological Sciences | volume = 281 | issue = 1780 | article-number = 20133172 | date = April 2014| pmid = 24523276 | pmc = 4078885 | doi = 10.1098/rspb.2013.3172 |language=en}}</ref> === Kundërshtimi === [[Skeda:Global trend in believing vaccines are not safe.png|thumb|upright=1.75|Sondazh global në 67 vende në përgjigje të pyetjes: "Përgjithësisht mendoj se vaksinat janë të sigurta". Kjo figurë tregon shpërndarjen e përgjigjeve që u përgjigjën "Nuk pajtohem fort" ose "Priroj të mos pajtohem" me pohimin e mësipërm.<ref>{{cite journal | vauthors = Larson HJ, de Figueiredo A, Xiahong Z, Schulz WS, Verger P, Johnston IG, Cook AR, Jones NS | title = The State of Vaccine Confidence 2016: Global Insights Through a 67-Country Survey | journal = eBioMedicine | volume = 12 | pages = 295–301 | date = October 2016| pmid = 27658738 | pmc = 5078590 | doi = 10.1016/j.ebiom.2016.08.042 |language=en}}</ref>]] Kundërshtimi ndaj vaksinimit, nga një gamë e gjerë kritikësh të vaksinave, ekziston që nga fushatat e para të vaksinimit.<ref name=wolfesharp /> Pranohet gjerësisht se përfitimet nga parandalimi i sëmundjeve serioze dhe vdekjeve nga sëmundjet infektive tejkalojnë shumë rreziqet e efekteve anësore serioze të rralla pas imunizimit.<ref name="BH">{{cite journal | vauthors = Bonhoeffer J, Heininger U | s2cid = 40669829 | title = Adverse events following immunization: perception and evidence | journal = Current Opinion in Infectious Diseases | volume = 20 | issue = 3 | pages = 237–46 | date = June 2007| pmid = 17471032 | doi = 10.1097/QCO.0b013e32811ebfb0 |language=en}}</ref> Disa studime kanë pretenduar të tregojnë se oraret aktuale të vaksinimit rrisin normat e vdekshmërisë dhe shtrimit në spital tek foshnjat.<ref>{{cite journal | vauthors = Miller NZ, Goldman GS | title = Infant mortality rates regressed against number of vaccine doses routinely given: is there a biochemical or synergistic toxicity? | journal = Human & Experimental Toxicology | volume = 30 | issue = 9 | pages = 1420–8 | date = September 2011| pmid = 21543527 | pmc = 3170075 | doi = 10.1177/0960327111407644 | bibcode = 2011HETox..30.1420M |language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Goldman GS, Miller NZ | title = Relative trends in hospitalizations and mortality among infants by the number of vaccine doses and age, based on the Vaccine Adverse Event Reporting System (VAERS), 1990–2010 | journal = Human & Experimental Toxicology | volume = 31 | issue = 10 | pages = 1012–21 | date = October 2012| pmid = 22531966 | pmc = 3547435 | doi = 10.1177/0960327112440111 | bibcode = 2012HETox..31.1012G |language=en}}</ref> Kanë lindur mosmarrëveshje të ndryshme mbi moralin, etikën, efektshmërinë dhe sigurinë e vaksinimit. Disa kritikë të vaksinimit thonë se vaksinat janë joefektive kundër sëmundjeve<ref name="Halvorsen">{{cite book | vauthors = Halvorsen R |title=The Truth about Vaccines | url = https://archive.org/details/truthaboutvaccin0000halv |publisher=Gibson Square |year=2007 |isbn=978-1-903933-92-3 |language=en}}</ref> ose se studimet mbi sigurinë e vaksinave janë të pamjaftueshme.<ref name="Halvorsen" /> Disa grupe fetare nuk lejojnë vaksinimin,<ref>{{cite journal | vauthors = Sinal SH, Cabinum-Foeller E, Socolar R | s2cid = 29738930 | title = Religion and medical neglect | url = https://archive.org/details/sim_southern-medical-journal_2008-07_101_7/page/703 | journal = Southern Medical Journal | volume = 101 | issue = 7 | pages = 703–6 | date = July 2008| pmid = 18580731 | doi = 10.1097/SMJ.0b013e31817997c9 |language=en}}</ref> dhe disa grupe politike kundërshtojnë vaksinimin e detyrueshëm në emër të lirisë individuale.<ref name=wolfesharp /> Në përgjigje, është shprehur shqetësim se përhapja e informacionit të pabazuar mbi rreziqet mjekësore të vaksinave rrit normat e infeksioneve kërcënuese për jetën, jo vetëm tek fëmijët prindërit e të cilëve refuzuan vaksinimin, por edhe tek ata që nuk mund të vaksinohen për shkak të moshës ose imunodefiçencës, të cilët mund të kontraktojnë infeksione nga bartës të pavaksinuar (shih imunitetin kolektiv).<ref>{{cite journal | vauthors = Omer SB, Salmon DA, Orenstein WA, deHart MP, Halsey N | title = Vaccine refusal, mandatory immunization, and the risks of vaccine-preventable diseases | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 360 | issue = 19 | pages = 1981–8 | date = May 2009| pmid = 19420367 | doi = 10.1056/NEJMsa0806477 | s2cid = 5353949 | doi-access = free |language=en}}</ref> Disa prindër besojnë se vaksinat shkaktojnë autizëm, edhe pse nuk ka dëshmi shkencore që e mbështesin këtë ide.<ref>{{cite journal | vauthors = Gross L | title = A broken trust: lessons from the vaccine--autism wars | journal = PLOS Biology | volume = 7 | issue = 5 | article-number = e1000114 | date = May 2009| pmid = 19478850 | pmc = 2682483 | doi = 10.1371/journal.pbio.1000114 | doi-access = free |language=en}}</ref> Në 2011, Andrew Wakefield, një nga eksponentët kryesorë të teorisë sipas së cilës vaksina MPR shkakton autizëm, u zbulua se ishte i motivuar financiarisht për të falsifikuar të dhënat e kërkimit dhe iu hoq më pas licenca mjekësore.<ref>{{cite news |url=http://www.cnn.com/2011/HEALTH/01/05/autism.vaccines/index.html |title=Retracted autism study an 'elaborate fraud,' British journal finds |publisher=CNN.com |date=2011-01-06|access-date=2013-04-26|url-status=live |language=en}}</ref> Në Shtetet e Bashkuara, njerëzit që refuzojnë vaksinat për arsye jomjekësore kanë përbërë një përqindje të madhe të rasteve me fruth, dhe rasteve pasuese të humbjes së përhershme të dëgjimit dhe vdekjes së shkaktuar nga sëmundja.<ref>{{cite journal | vauthors = Phadke VK, Bednarczyk RA, Salmon DA, Omer SB | title = Association Between Vaccine Refusal and Vaccine-Preventable Diseases in the United States: A Review of Measles and Pertussis | journal = JAMA | volume = 315 | issue = 11 | pages = 1149–58 | date = March 2016| pmid = 26978210 | pmc = 5007135 | doi = 10.1001/jama.2016.1353 |language=en}}</ref> Shumë prindër nuk i vaksinojnë fëmijët e tyre sepse ndiejnë se sëmundjet nuk janë më të pranishme falë vaksinimit.<ref>{{cite press release |url=https://www.who.int/immunization/newsroom/events/immunization_week/2012/further_information/en/|url-status=dead|title=WHO – World Immunization Week 2012|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) |language=en}}</ref> Kjo është një supozim i gabuar, pasi sëmundjet e mbajtura nën kontroll nga programet e imunizimit mund dhe në fakt rikthehen nëse imunizimi braktiset. Këta patogjenë mund të infektojnë potencialisht edhe njerëz të vaksinuar, për shkak të aftësisë së patogjenit për të mutuar kur mund të jetojë tek bujtës të pavaksinuar.<ref>{{Cite web |url=https://io9.gizmodo.com/how-poor-vaccination-rates-can-help-viruses-beat-the-va-1492482862 |title=Why anti-vaxxers might be creating a world of more dangerous viruses |vauthors=Inglis-Arkell E |website=io9 |date=January 2014|access-date=2019-06-10|url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.contagionlive.com/news/pertussis-and-other-diseases-could-return-if-vaccination-rates-lag|title=Pertussis and Other Diseases Could Return If Vaccination Rates Lag|website=ContagionLive|date=2019-03-26|access-date=2019-06-10|url-status=live |language=en}}</ref> ==== Vaksinimi dhe autizmi ==== Ideja e një lidhjeje mes vaksinave dhe autizmit lindi nga një artikull i vitit 1998, autori kryesor i të cilit ishte mjeku Andrew Wakefield. Studimi i tij konkludoi se tetë nga dymbëdhjetë pacientët, të moshës tre deri dhjetë vjeç, zhvilluan simptoma sjellore të përputhshme me autizmin pas administrimit të vaksinës MPR (imunizim kundër fruthit, shytave dhe rubeolës).<ref name="Wakefield">{{cite journal | vauthors = Wakefield AJ, Murch SH, Anthony A, Linnell J, Casson DM, Malik M, Berelowitz M, Dhillon AP, Thomson MA, Harvey P, Valentine A, Davies SE, Walker-Smith JA | s2cid = 439791 | title = Ileal-lymphoid-nodular hyperplasia, non-specific colitis, and pervasive developmental disorder in children | journal = Lancet | volume = 351 | issue = 9103 | pages = 637–41 | date = February 1998| pmid = 9500320 | doi = 10.1016/S0140-6736(97)11096-0 | bibcode = 1998Lanc..351..637W | url = http://briandeer.com/mmr/lancet-paper.htm | author-link1 = Andrew Wakefield | access-date = 2012-02-05| url-status = live | url-access = subscription |language=en}} ''(Shënim: ky artikull u tërhoq zyrtarisht më 2010; shih [https://doi.org/10.1016/S0140-6736(10)60175-4 njoftimin e tërheqjes] (PMID 20137807) dhe analizat e ''Retraction Watch'' mbi rastin.)''</ref> Artikulli u kritikua gjerësisht për mungesë rigoroziteti shkencor dhe u vërtetua se Wakefield falsifikoi të dhënat në artikull.<ref name="Wakefield" /> Në 2004, 10 nga 12 bashkautorët origjinalë (pa përfshirë Wakefield-in) publikuan një tërheqje të artikullit dhe deklaruan sa vijon: "Duam ta bëjmë të qartë se në këtë artikull nuk u vërtetua asnjë lidhje shkakësore mes vaksinës MPR dhe autizmit, pasi të dhënat ishin të pamjaftueshme."<ref>{{cite journal | vauthors = Murch SH, Anthony A, Casson DH, Malik M, Berelowitz M, Dhillon AP, Thomson MA, Valentine A, Davies SE, Walker-Smith JA | s2cid = 5128036 | title = Retraction of an interpretation | url = https://archive.org/details/sim_the-lancet_2004-03-06_363_9411/page/n13 | journal = Lancet | volume = 363 | issue = 9411 | page = 750 | date = March 2004| pmid = 15016483 | doi = 10.1016/S0140-6736(04)15715-2 |language=en}}</ref> Në 2010, ''The Lancet'' e tërhoqi zyrtarisht artikullin, duke deklaruar se disa elementë të artikullit ishin të pasakta, përfshirë të dhëna dhe protokolle të falsifikuara. Artikulli ka nxitur një lëvizje shumë më të madhe kundër vaksinimit, veçanërisht në Shtetet e Bashkuara, dhe edhe pse artikulli u tregua i rremë dhe u tërhoq rëndë, një në katër prindër ende beson se vaksinat mund të shkaktojnë autizëm.<ref>{{cite journal | vauthors = Daley MF, Glanz JM | title = Straight talk about vaccination | url = https://archive.org/details/sim_scientific-american_2011-09_305_3/page/n33 | journal = Scientific American | volume = 305 | issue = 3 | pages = 32–34 | date = September 2011| pmid = 21870438 | doi = 10.1038/scientificamerican0911-32 | bibcode = 2011SciAm.305b..32D |language=en}}</ref> Të gjitha studimet e vlerësuara dhe përfundimtare kanë treguar se nuk ka korrelacion mes vaksinave dhe autizmit.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/concerns/autism.html|title=Vaccines Do Not Cause Autism Concerns Vaccine Safety CDC|date=2019-02-06|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-22|url-status=live |language=en}}</ref> Një nga studimet, botuar në 2015, konfirmon se nuk ka lidhje mes autizmit dhe vaksinës MPR. Foshnjave iu dha një plan shëndetësor që përfshinte vaksinën MPR, dhe u studiuan vazhdimisht derisa arritën moshën pesë vjeç. Nuk pati lidhje mes vaksinës dhe fëmijëve që kishin një motër/vëlla me zhvillim normal ose një motër/vëlla me autizëm, që i bënte ata me rrezik më të lartë për të zhvilluar vetë autizmin.<ref>{{cite journal | vauthors = Jain A, Marshall J, Buikema A, Bancroft T, Kelly JP, Newschaffer CJ | title = Autism occurrence by MMR vaccine status among US children with older siblings with and without autism | journal = JAMA | volume = 313 | issue = 15 | pages = 1534–40 | date = April 2015| pmid = 25898051 | doi = 10.1001/jama.2015.3077 | doi-access = free |language=en}}</ref> Mund të jetë e vështirë të korrigjohet kujtesa e njerëzve kur informacioni i gabuar merret përpara atij të saktë. Edhe pse ka shumë dëshmi kundër studimit të Wakefield-it dhe tërheqje të publikuara nga shumica e bashkautorëve, shumë njerëz vazhdojnë të besojnë dhe të bazojnë vendime tek studimi, pasi ai vazhdon të mbetet në kujtesën e tyre. Studime dhe kërkime po kryhen për të përcaktuar mënyra efektive për të korrigjuar keqinformimin në kujtesën publike.<ref>{{cite journal | vauthors = Pluviano S, Watt C, Della Sala S | title = Misinformation lingers in memory: Failure of three pro-vaccination strategies | journal = PLOS ONE | volume = 12 | issue = 7 | article-number = e0181640 | date = 2017-07-27| pmid = 28749996 | pmc = 5547702 | doi = 10.1371/journal.pone.0181640 | bibcode = 2017PLoSO..1281640P | doi-access = free |language=en}}</ref> == Mënyrat e administrimit == Administrimi i një vaksine mund të jetë oral, me injeksion (intramuskular, intradermik, nënlëkuror), me shpim, transdermik ose intranazal.<ref>{{cite book | vauthors = Plotkin SA | title = Mass Vaccination: Global Aspects – Progress and Obstacles (Current Topics in Microbiology & Immunology) | url = https://archive.org/details/massvaccinationg0304unse | publisher = Springer-Verlag Berlin and Heidelberg GmbH & Co. K | year = 2006 | isbn = 978-3-540-29382-8 |language=en}}</ref> Disa prova klinike të fundit kanë synuar dhënien e vaksinave nëpërmjet sipërfaqeve mukozale, për t'u përthithur nga sistemi i përbashkët i imunitetit mukozal, duke shmangur kështu nevojën për injeksione.<ref>{{cite journal | vauthors = Fujkuyama Y, Tokuhara D, Kataoka K, Gilbert RS, McGhee JR, Yuki Y, Kiyono H, Fujihashi K | title = Novel vaccine development strategies for inducing mucosal immunity | journal = Expert Review of Vaccines | volume = 11 | issue = 3 | pages = 367–79 | date = March 2012| pmid = 22380827 | pmc = 3315788 | doi = 10.1586/erv.11.196 |language=en}}</ref> == Ekonomia e vaksinimit == Shëndeti përdoret shpesh si një nga metrikat për të përcaktuar prosperitetin ekonomik të një vendi. Kjo sepse individët më të shëndetshëm janë përgjithësisht më të përshtatshëm për të kontribuar në zhvillimin ekonomik të një vendi sesa të sëmurët.<ref name="ReferenceA">{{cite journal | vauthors = Quilici S, Smith R, Signorelli C | title = Role of vaccination in economic growth | journal = Journal of Market Access & Health Policy | volume = 3 | article-number = 27044 | date = 2015-08-12| pmid = 27123174 | pmc = 4802686 | doi = 10.3402/jmahp.v3.27044 |language=en}}</ref> Ka shumë arsye për këtë. Për shembull, një person i vaksinuar kundër gripit jo vetëm mbron veten nga rreziku i gripit, por njëkohësisht parandalon edhe infektimin e atyre përreth tij.<ref name="InstituteMedicine-2003">{{Cite book|date=2003-12-10|title=Financing Vaccines in the 21st Century|url=https://www.nap.edu/read/10782/chapter/2#10|doi=10.17226/10782|pmid=25057673|isbn=978-0-309-08979-1|author1=Institute of Medicine|author2=Board on Health Care Services|author3=Committee on the Evaluation of Vaccine Purchase Financing in the United States|access-date=2019-02-06|url-status=live |language=en}}</ref> Kjo çon në një shoqëri më të shëndetshme, gjë që lejon individët të jenë më produktivë ekonomikisht. Fëmijët për rrjedhojë mund të ndjekin shkollën më shpesh dhe janë vërejtur të kenë rezultate më të mira akademike. Në mënyrë të ngjashme, të rriturit janë në gjendje të punojnë më shpesh, më me efikasitet dhe më me efektshmëri.<ref name="ReferenceA" /><ref>{{Cite news|url=https://econlife.com/2015/02/economic-positive-externalities-of-vaccination/|title=The Economic Side of Vaccines' Positive Externalities|date=2015-02-24|work=Econlife|access-date=2018-09-07|url-status=live |language=en}}</ref> === Kostot dhe përfitimet === Në përgjithësi, vaksinimet sjellin një përfitim neto për shoqërinë. Vaksinat shpesh vihen re për vlerat e tyre të larta të kthimit të investimit (ROI), veçanërisht kur merren parasysh efektet afatgjata.<ref>{{cite journal | vauthors = Carroll S, Rojas AJ, Glenngård AH, Marin C | title = Vaccination: short- to long-term benefits from investment | journal = Journal of Market Access & Health Policy | volume = 3 | article-number = 27279 | date = 2015-08-12| pmid = 27123171 | pmc = 4802682 | doi = 10.3402/jmahp.v3.27279 |language=en}}</ref> Disa vaksina kanë vlera ROI shumë më të larta se të tjerat. Studimet kanë treguar se raportet mes përfitimeve dhe kostove të vaksinimit mund të ndryshojnë ndjeshëm — nga 27:1 për difteri/pertusis, në 13,5:1 për fruth, 4,76:1 për lija e dhenve (varicella), dhe 0,68–1,1:1 për konjugatin pneumokokal.<ref name="InstituteMedicine-2003" /> Disa qeveri zgjedhin të subvencionojnë koston e vaksinave, për shkak të vlerave të larta ROI që u atribuohen vaksinimeve. Shtetet e Bashkuara subvencionojnë mbi gjysmën e të gjitha vaksinave për fëmijë, që kushtojnë mes 400 dhe 600 dollarëve secila. Edhe pse shumica e fëmijëve vaksinohen, popullata e rritur e SHBA-së mbetet ende nën nivelet e rekomanduara të imunizimit. Shumë faktorë mund t'i atribuohen kësaj çështjeje. Shumë të rritur me gjendje të tjera shëndetësore nuk mund të imunizohen në mënyrë të sigurt, ndërsa të tjerë zgjedhin të mos imunizohen për hir të përfitimeve private financiare. Shumë amerikanë janë të nën-siguruar dhe, si të tillë, kërkohet të paguajnë vetë për vaksinat. Të tjerë janë përgjegjës për pagimin e zbritjeve dhe bashkëpagesave të larta. Edhe pse vaksinimet zakonisht sjellin përfitime ekonomike afatgjata, shumë qeveri hasin vështirësi për të përballuar kostot e larta afatshkurtra të lidhura me punën dhe prodhimin. Rrjedhimisht, shumë vende neglizhojnë t'i ofrojnë shërbime të tilla.<ref name="InstituteMedicine-2003" /> Sipas një punimi të vitit 2021, vaksinimet kundër haemophilus influenzae tipi b, hepatitit B, papillomavirusit njerëzor, encefalitit japonez, fruthit, neisseria meningitidis serogrupi A, rotavirusit, rubeolës, streptococcus pneumoniae dhe ethes së verdhë kanë parandaluar një vlerësim prej 50 milionë vdekjesh nga 2000 deri 2019.<ref name="Toor-2021">{{Cite journal|last1=Toor|first1=Jaspreet|last2=Echeverria-Londono|first2=Susy|last3=Li|first3=Xiang|last4=Abbas|first4=Kaja|last5=Carter|first5=Emily D|last6=Clapham|first6=Hannah E|last7=Clark|first7=Andrew|last8=de Villiers|first8=Margaret J|last9=Eilertson|first9=Kirsten|last10=Ferrari|first10=Matthew|last11=Gamkrelidze|first11=Ivane|date=2021-07-13|editor-last=Stanley|editor-first=Margaret|editor2-last=Harper|editor2-first=Diane M|editor3-last=Soldan|editor3-first=Kate|title=Lives saved with vaccination for 10 pathogens across 112 countries in a pre-COVID-19 world|journal=eLife|volume=10|article-number=e67635|doi=10.7554/eLife.67635|pmid=34253291 |pmc=8277373 |issn=2050-084X |doi-access=free |language=en}}</ref> Punimi "përfaqëson vlerësimin më të gjerë të ndikimit të vaksinave përpara ndërprerjeve të lidhura me COVID-19-ën".<ref name="Toor-2021" /> Sipas një studimi të qershorit 2022, vaksinimet kundër COVID-19-ës parandaluan 14,4 deri 19,8 milionë vdekje shtesë në 185 vende dhe territore, nga 8 dhjetor 2020 deri 8 dhjetor 2021.<ref>{{Cite journal |vauthors=Watson OJ, Barnsley G, Toor J, Hogan AB, Winskill P, Ghani AC |date=June 2022|title=Global impact of the first year of COVID-19 vaccination: a mathematical modelling study |journal=The Lancet Infectious Diseases |volume=22 |issue=9 |pages=1293–1302 |doi=10.1016/s1473-3099(22)00320-6 |pmc=9225255 |pmid=35753318 |doi-access=free |title-link=doi |bibcode=2022LanID..22.1293W |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-06-24|title=COVID-19 vaccines saved nearly 20 million lives in a year, study says |url=https://www.cbsnews.com/news/covid-19-vaccine-saved-nearly-20-million-lives-in-a-year-study-says/ |url-status=live |access-date=2022-06-27|website=CBS News |language=en}}</ref> Ata vlerësuan se do të kushtonte mes 2,8 dhe 3,7 miliardë dollarësh për të zhvilluar të paktën një vaksinë për secilën prej tyre. Kjo duhet krahasuar me koston e mundshme të një shpërthimi. Shpërthimi i SARS-it në Azinë Lindore në 2003 kushtoi 54 miliardë dollarë.<ref>{{cite news |title=Scientists have estimated the cost of stopping 11 diseases that could kill millions in a pandemic |url=https://www.vox.com/future-perfect/2018/10/22/17999676/vaccine-ebola-pandemic-disease-zika-epidemic-sars |access-date=2018-12-02|publisher=Vox |date=2018-10-22|url-status=live |language=en}}</ref> [[Teoria e lojës|teoria e lojërave]] përdor funksione utiliteti për të modeluar kostot dhe përfitimet, të cilat mund të përfshijnë kosto dhe përfitime financiare dhe jofinanciare. Vitet e fundit, është argumentuar se teoria e lojërave mund të përdoret në mënyrë efektive për të modeluar përqafimin e vaksinave në shoqëri. Studiuesit e kanë përdorur teorinë e lojërave për këtë qëllim, për të analizuar përqafimin e vaksinimit në kontekstin e sëmundjeve si gripi dhe fruthi.<ref>{{cite journal | vauthors = Chang SL, Piraveenan M, Pattison P, Prokopenko M | title = Game theoretic modelling of infectious disease dynamics and intervention methods: a review | journal = Journal of Biological Dynamics | volume = 14 | issue = 1 | pages = 57–89 | date = December 2020| pmid = 31996099 | doi = 10.1080/17513758.2020.1720322 | s2cid = 58004680 | arxiv = 1901.04143 | bibcode = 2020JBioD..14...57C |language=en}}</ref> == Galeria == <gallery perrow="6"> Skeda:Vaccination; "Dr Jenner performing his first vaccination, 17 Wellcome V0018142.jpg|Dr. Jenner duke kryer vaksinimin e tij të parë tek James Phipps, një djalë 8-vjeçar, më 14 maj 1796. Pikturë nga Ernest Board (fillimi i shekullit të 20-të) Skeda:The cow pock.jpg|''The Cow-Pock—or—the Wonderful Effects of the New Inoculation!'' ("Lia e lopës — ose — Efektet e mrekullueshme të inokulimit të ri!") nga James Gillray, një karikaturë e vitit 1802 e pacientëve të vaksinuar që frikësoheshin se do t'u dilnin shtojca si të lopës Skeda:Londre wellcome institute boilly vaccinee.jpg|''La vaccine'' ose ''Le préjugé vaincu'' ("Vaksina" ose "Paragjykimi i mposhtur") nga Louis-Léopold Boilly, 1807 Skeda:A doctor vaccinating a small girl, other girls with loosened Wellcome V0016682.jpg|''A doctor vaccinating a small girl, other girls with loosened blouses wait their turn apprehensively'' ("Një mjek duke vaksinuar një vajzë të vogël, ndërsa vajza të tjera me bluza të zgjidhura presin me ankth radhën e tyre") nga Lance Calkin Skeda:'Serum straight from the horse'., inoculation caricature Wellcome L0009827.jpg|Karikaturë gjermane që tregon von Behring-un duke nxjerrë serumin me një rubinet </gallery> == Shiko edhe == {{div col|colwidth=18em}} * [[Antitoksina]] * [[Korrelatet e imunitetit]] * [[Vaksinimi me ADN]] * [[Provat klinike të H5N1-shit]] * [[Imunizimi gjatë shtatzënisë]] * [[Lista e temave mbi vaksinat]] * [[Keqinformimi mbi vaksinimin]] * [[Vaksinuesi]] * [[Prova e vaksinës]] * [[Java Botërore e Imunizimit]] {{div col end}} == Referime == {{Reflist}} == Lexime shtesë == {{refbegin}} * {{cite web | vauthors = Carroll AE | url = https://www.nytimes.com/2015/09/18/upshot/not-up-for-debate-the-science-behind-vaccination.html | title = Not Up for Debate: The Science Behind Vaccination | work = The New York Times | date = 2015-09-17| access-date = 2019-02-06| url-status = live |language=en}} * {{cite web|vauthors=Cole JP, Swendiman KS|url=https://fas.org/sgp/crs/misc/RS21414.pdf|title=Mandatory Vaccinations: Precedent and Current Laws|publisher=Congressional Research Service|date=2014-05-21|access-date=2020-01-31|url-status=live |language=en}} * {{cite book | vauthors = Largent MA |title=Vaccine: The Debate in Modern America | url = https://archive.org/details/vaccinedebateinm0000larg |publisher=Johns Hopkins University Press |location=Baltimore |year=2012 |isbn=978-1-4214-0607-7 |language=en}} * {{cite book | last=Offit | first=Paul A. | title=Vaccinated | url=https://archive.org/details/vaccinatedoneman00offi | publisher=Harper Collins | date=2007-06-12| isbn=978-0-06-122795-0 |language=en}} * {{cite book | vauthors = Williams G |title=Angel of Death |year=2010 |publisher=Palgrave Macmillan |location=Basingstoke |isbn=978-0-230-27471-6 |ref=none |language=en}} * {{cite book | vauthors = Walloch KL | title = The Antivaccine Heresy: Jacobson v. Massachusetts and the Troubled History of Compulsory Vaccination in the United States | publisher = University of Rochester Press | date = 2015| page = xii |language=en}} {{refend}} == Lidhje të jashtme == {{Commons category|Vaccinations}} * [https://www.cdc.gov/vaccine-safety/ Vaccine Safety] — Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së (anglisht) * [https://www.immunize.org/vaccines/vaccine-timeline/ Vaccine History Timeline] — Immunize.org (anglisht) * [https://www.who.int/immunization/en/ Immunizations, vaccines and biologicals] — Organizata Botërore e Shëndetësisë (anglisht) [[Kategoria:Vaksinimi]] [[Kategoria:Bioteknologji]] ica5tkh628txxfbyr2j6rz8qofxntog 3022907 3022720 2026-08-06T05:59:31Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#thonjëza|thonjëza te referimet]] 3022907 wikitext text/x-wiki {{See also|Imunizimi}} {{Infobox medical intervention | Name = Vaksinimet | Image = Young girl about to receive a vaccine in her upper arm (48545990252).jpg | Caption = Vajzë e vogël para se t'i jepet një vaksinë në krahun e sipërm | ICD10 = | ICD9 = 99.3–99.5 | MeshID = | OPS301 = | OtherCodes = | HCPCSlevel2 = }} '''Vaksinimi''' është administrimi i një [[vaksinë|vaksine]] për të ndihmuar [[sistemi i imunitetit|sistemin e imunitetit]] të zhvillojë imunitet ndaj një sëmundjeje. Vaksinat përmbajnë një mikroorganizëm ose virus në gjendje të dobësuar, të gjallë ose të vrarë, ose [[proteina]] apo toksina të nxjerra prej organizmit. Duke stimuluar imunitetin adaptiv të trupit, ato ndihmojnë në parandalimin e sëmundjes nga një sëmundje infektive. Kur një pjesë mjaftueshëm e madhe e një popullsie vaksinohet, rezulton imuniteti kolektiv. Imuniteti kolektiv mbron ata që mund të jenë imunodefiçitarë dhe që nuk mund të marrin një vaksinë, sepse edhe një version i dobësuar do t'i dëmtonte.<ref>{{Cite web|title=Herd immunity (Herd protection) {{!}} Vaccine Knowledge|url=https://vk.ovg.ox.ac.uk/vk/herd-immunity|access-date=2020-11-12|website=vk.ovg.ox.ac.uk|url-status=live|language=en}}</ref> Efektshmëria e vaksinimit është studiuar dhe verifikuar gjerësisht.<ref>{{Cite book|vauthors=Fiore AE, Bridges CB, Cox J|chapter=Seasonal Influenza Vaccines|series=Current Topics in Microbiology and Immunology|title=Vaccines for Pandemic Influenza|volume=333|pages=43–82|year=2009|pmid=19768400|doi=10.1007/978-3-540-92165-3_3|isbn=978-3-540-92164-6|s2cid=33549265|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Chang Y, Brewer NT, Rinas AC, Schmitt K, Smith JS|title=Evaluating the impact of human papillomavirus vaccines|journal=Vaccine|volume=27|issue=32|pages=4355–62|date=korrik 2009|pmid=19515467|doi=10.1016/j.vaccine.2009.03.008|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Liesegang TJ|title=Varicella zoster virus vaccines: effective, but concerns linger|journal=Canadian Journal of Ophthalmology|volume=44|issue=4|pages=379–84|date=gusht 2009|pmid=19606157|doi=10.3129/i09-126|language=en}}</ref> Vaksinimi është metoda më efektive për parandalimin e sëmundjeve infektive;<ref>{{cite book|title=A CDC framework for preventing infectious diseases|url=https://www.cdc.gov/oid/docs/ID-Framework.pdf|publisher=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|date=tetor 2011|quote=Vaccines are our most effective and cost-saving tools for disease prevention, preventing untold suffering and saving tens of thousands of lives and billions of dollars in healthcare costs each year|language=en}}</ref><ref>{{cite web|vauthors=Gellin B|title=Vaccines and Infectious Diseases: Putting Risk into Perspective|url=https://iaomt.org/TestFoundation/lifesaver.htm|work=American Medical Association Briefing on Microbial Threats|location=National Press Club Washington, DC|date=2000-06-01|quote=Vaccines are the most effective public health tool ever created.|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Vaccine-preventable diseases|date=2002-10-07|url=http://www.phac-aspc.gc.ca/im/vpd-mev/index-eng.php|quote=Vaccines still provide the most effective, longest-lasting method of preventing infectious diseases in all age groups|publisher=Agjencia e Shëndetit Publik e Kanadasë|language=en}}</ref><ref>{{cite web|work=United States National Institute of Allergy and Infectious Diseases (NIAID)|url=http://virtualbiosecuritycenter.org/wp-content/uploads/2012/01/Library-NIAID-Biodefense-Research-Agenda-for-Category-B-and-C-Priority-Pathogens.pdf|title=NIAID Biodefense Research Agenda for Category B and C Priority Pathogens|quote=Vaccines are the most effective method of protecting the public against infectious diseases.|language=en}}</ref> imuniteti i përhapur falë vaksinimit është kryesisht përgjegjës për çrrënjosjen botërore të [[Lia|lisë]] dhe eliminimin e sëmundjeve si [[Poliomieliti|polio]] dhe [[Tetanosi|tetanozi]] në pjesën më të madhe të botës. Sipas [[Organizata Botërore e Shëndetësisë|Organizatës Botërore të Shëndetësisë]] (OBSH), vaksinimi parandalon 3,5–5 milionë vdekje në vit.<ref name="WHO-2022">{{Cite web|title=Vaccines and immunization|url=https://www.who.int/health-topics/vaccines-and-immunization|access-date=2022-09-18|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|url-status=live|language=en}}</ref> Një studim i financuar nga OBSH-ja, botuar në ''The Lancet'', vlerëson se, gjatë periudhës 50-vjeçare që nis në vitin 1974, vaksinimi parandaloi 154 milionë vdekje, përfshirë 146 milionë tek fëmijët nën 5 vjeç.<ref>{{Cite journal|date=2024-05-25|title=Vaccines and immunization|url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(24)00850-X|journal=The Lancet|volume=403|issue=10441|pages=2307–2316|language=en}}</ref> Megjithatë, disa sëmundje kanë parë rritje të rasteve për shkak të normave relativisht të ulëta të vaksinimit, të lidhura pjesërisht me hezitimin ndaj vaksinave.<ref>{{Cite journal|date=2024-02-01|title=Editorial: Global Health Concerns as Vaccine-Preventable Infections Including SARS-CoV-2 (JN.1), Influenza, Respiratory Syncytial Virus (RSV), and Measles Continue to Rise|pmc=10845785|last1=Parums|first1=D. V.|journal=Medical Science Monitor|volume=30|pages=e943911-1-e943911-4|pmid=38298093|doi=10.12659/MSM.943911|language=en}}</ref> Sëmundja e parë që njerëzit u përpoqën ta parandalonin nëpërmjet inokulimit ka qenë me shumë gjasa lia, me përdorimin e parë të regjistruar të variolimit në shekullin e 16-të në Kinë.{{sfn|Williams|2010|p=60}} Ajo ishte gjithashtu sëmundja e parë për të cilën u prodhua një vaksinë.<ref name="pmid17633292">{{cite journal|vauthors=Lombard M, Pastoret PP, Moulin AM|s2cid=6688481|title=A brief history of vaccines and vaccination|journal=Revue Scientifique et Technique|volume=26|issue=1|pages=29–48|date=prill 2007|pmid=17633292|doi=10.20506/rst.26.1.1724|doi-access=free|language=en}}</ref><ref name="pmid6319980">{{cite journal|vauthors=Behbehani AM|title=The smallpox story: life and death of an old disease|journal=Microbiological Reviews|volume=47|issue=4|pages=455–509|date=dhjetor 1983|pmid=6319980|pmc=281588|doi=10.1128/MMBR.47.4.455-509.1983|language=en}}</ref> Edhe pse të paktën gjashtë veta e kishin përdorur të njëjtin parim vite më parë, vaksina kundër lisë u shpik në vitin 1796 nga mjeku anglez [[Edward Jenner]]. Ai ishte i pari që publikoi prova se ajo ishte efektive dhe që dha këshilla për prodhimin e saj.<ref name="Sudhoffs">{{cite journal|vauthors=Plett PC|title=[Peter Plett and other discoverers of cowpox vaccination before Edward Jenner]|language=de|journal=Sudhoffs Archiv|volume=90|issue=2|pages=219–32|year=2006|pmid=17338405|url=http://lib.bioinfo.pl/meid:4459|access-date=2008-03-12|url-status=dead|archive-date=15 shkurt 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080215171503/http://lib.bioinfo.pl/meid:4459}}</ref> [[Lui Pastër|Louis Pasteur]] e zhvilloi më tej konceptin nëpërmjet punës së tij në mikrobiologji. [[Imunizimi]] u quajt vaksinim sepse rrjedh nga një virus që prek lopët (latinisht: ''vacca'', 'lopë').<ref name="pmid17633292" /><ref name="Sudhoffs" /> Lia ishte një sëmundje ngjitëse dhe vdekjeprurëse, që shkaktoi vdekjen e 20–60% të të rriturve të infektuar dhe mbi 80% të fëmijëve të infektuar.<ref>{{cite journal|vauthors=Riedel S|title=Edward Jenner and the history of smallpox and vaccination|journal=Proceedings|volume=18|issue=1|pages=21–5|date=janar 2005|pmid=16200144|pmc=1200696|doi=10.1080/08998280.2005.11928028|language=en}}</ref> Kur lia u çrrënjos më në fund në 1979, ajo kishte vrarë tashmë rreth 300–500 milionë njerëz gjatë shekullit të 20-të.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/smallpoxfighttoe00kopl|url-access=registration|title=Smallpox: the fight to eradicate a global scourge|vauthors=Koplow DA|publisher=University of California Press|year=2003|isbn=978-0-520-24220-3|location=Berkeley|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ucdavismagazine.ucdavis.edu/issues/su06/feature_1b.html|title=UC Davis Magazine, Summer 2006: Epidemics on the Horizon|url-status=dead|access-date=2008-01-03|language=en|archive-date=11 dhjetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211181455/http://ucdavismagazine.ucdavis.edu/issues/su06/feature_1b.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=How Poxviruses Such As Smallpox Evade The Immune System|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2008/01/080131122956.htm|access-date=2023-10-17|website=ScienceDaily|url-status=live|language=en}}</ref> Vaksinimi dhe [[imunizimi]] kanë kuptim të ngjashëm në gjuhën e përditshme. Kjo dallon nga inokulimi, i cili përdor patogjenë të gjallë të pandryshuar. Përpjekjet për vaksinim janë hasur në njëfarë ngurrimi për arsye shkencore, etike, politike, sigurie mjekësore dhe fetare, megjithëse asnjë fe e madhe nuk kundërshton vaksinimin, dhe disa e konsiderojnë atë detyrim për shkak të mundësisë për të shpëtuar jetë.<ref name="nyt19">{{cite web|vauthors=McNeil DG|title=Religious Objections to the Measles Vaccine? Get the Shots, Faith Leaders Say|url=https://www.nytimes.com/2019/04/26/health/measles-vaccination-jews-muslims-catholics.html|website=The New York Times|access-date=2019-04-29|date=2019-04-26|url-status=live|language=en}}</ref> Në Shtetet e Bashkuara, njerëzit mund të marrin kompensim për dëmtime të pretenduara sipas Programit Kombëtar të Kompensimit për Dëmtime nga Vaksinat. Suksesi i hershëm solli pranim të gjerë, dhe fushatat masive të vaksinimit kanë ulur ndjeshëm incidencën e shumë sëmundjeve në rajone të shumta gjeografike. Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së e rendisin vaksinimin si një nga dhjetë arritjet e mëdha të shëndetit publik të shekullit të 20-të në SHBA.<ref name="Ten-great">{{cite journal|vauthors=((Centers for Disease Control and Prevention))|author-link=Centers for Disease Control and Prevention|date=prill 1999|title=Ten great public health achievements--United States, 1900–1999|url=http://cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00056796.htm|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|volume=48|issue=12|pages=241–3|pmid=10220250|access-date=2022-04-16|url-status=live|language=en}}</ref> {{TOC limit}} == Mekanizmi i veprimit == [[Skeda:Polio vaccination in Sweden 1957.jpg|thumb|upright=1|Në Suedi, vaksinimi kundër poliomielitit nisi në 1957.]] [[Skeda:Punkkibussi.jpg|thumb|Një laborator lëvizës mjekësor që ofron vaksinime kundër sëmundjeve të përhapura nga [[këpushat]]]] [[Skeda:Anti-COVID-19 Vaccination Center GUMed Gdansk Poland.jpg|thumb|Qendra e Vaksinimit kundër COVID-19 e Universitetit Mjekësor të Gdanskut, [[Poloni]]]] Vaksinat janë një mënyrë e aktivizimit artificial të sistemit imunitar për t'u mbrojtur nga sëmundja infektive. Aktivizimi ndodh nëpërmjet përgatitjes së [[sistemi i imunitetit|sistemit imunitar]] me një imunogjen. Stimulimi i përgjigjeve imune me një agjent infektiv njihet si [[Imunizimi|imunizim]]. Vaksinimi përfshin mënyra të ndryshme të administrimit të imunogjenëve.<ref>{{cite journal|vauthors=Kwong PD|title=What Are the Most Powerful Immunogen Design Vaccine Strategies? A Structural Biologist's Perspective|journal=Cold Spring Harbor Perspectives in Biology|volume=9|issue=11|article-number=a029470|date=nëntor 2017|pmid=28159876|pmc=5666634|doi=10.1101/cshperspect.a029470|language=en}}</ref> Shumica e vaksinave administrohen para se pacienti të ketë kontraktuar një sëmundje, për të ndihmuar rritjen e mbrojtjes së ardhshme. Megjithatë, disa vaksina administrohen pasi pacienti e ka kontraktuar tashmë sëmundjen. Vaksinat e dhëna pas ekspozimit ndaj lisë raportohet se ofrojnë njëfarë mbrojtjeje nga sëmundja ose mund të ulin ashpërsinë e saj.<ref name="CDCvac">{{cite web|url=http://www.bt.cdc.gov/agent/smallpox/vaccination/pdf/vaccine-overview.pdf|title=Vaccine Overview|access-date=2008-01-02|website=Smallpox Fact Sheet|url-status=dead|language=en|archive-date=2 janar 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080102234114/http://www.bt.cdc.gov/agent/smallpox/vaccination/pdf/vaccine-overview.pdf}}</ref> Imunizimi i parë kundër tërbimit iu dha nga [[Lui Pastër|Louis Pasteur]] një fëmije pasi ai ishte kafshuar nga një qen i tërbuar. Që nga zbulimi i saj, vaksina kundër tërbimit është vërtetuar e efektshme në parandalimin e tërbimit tek njerëzit kur administrohet disa herë gjatë 14 ditëve, së bashku me imunoglobulinë kundër tërbimit dhe kujdes për plagën.<ref>{{cite journal|vauthors=Rupprecht CE, Briggs D, Brown CM, Franka R, Katz SL, Kerr HD, Lett SM, Levis R, Meltzer MI, Schaffner W, Cieslak PR|title=Use of a reduced (4-dose) vaccine schedule for postexposure prophylaxis to prevent human rabies: recommendations of the advisory committee on immunization practices|journal=MMWR. Recommendations and Reports|volume=59|issue=RR-2|pages=1–9|date=mars 2010|pmid=20300058|language=en}}</ref> Shembuj të tjerë përfshijnë vaksina eksperimentale kundër SIDA-s, kancerit<ref>{{cite journal|vauthors=Oppenheimer SB, Alvarez M, Nnoli J|title=Carbohydrate-based experimental therapeutics for cancer, HIV/AIDS and other diseases|journal=Acta Histochemica|volume=110|issue=1|pages=6–13|date=2008|pmid=17963823|pmc=2278011|doi=10.1016/j.acthis.2007.08.003|language=en}}</ref> dhe [[Sëmundja e Alzheimerit|sëmundjes së Alzheimerit]].<ref>{{cite journal|vauthors=Goñi F, Sigurdsson EM|title=New directions towards safer and effective vaccines for Alzheimer's disease|journal=Current Opinion in Molecular Therapeutics|volume=7|issue=1|pages=17–23|date=shkurt 2005|pmid=15732525|language=en}}</ref> Imunizime të tilla synojnë të nxisin një përgjigje imune më të shpejtë dhe me më pak dëm sesa infeksioni natyror.<ref>{{cite journal|vauthors=Irvine DJ, Swartz MA, Szeto GL|title=Engineering synthetic vaccines using cues from natural immunity|journal=Nature Materials|volume=12|issue=11|pages=978–90|date=nëntor 2013|pmid=24150416|pmc=3928825|doi=10.1038/nmat3775|bibcode=2013NatMa..12..978I|language=en}}</ref> Shumica e vaksinave jepen me injeksion, pasi nuk përthithen në mënyrë të qëndrueshme përmes zorrëve. Vaksinat e gjalla të dobësuara kundër [[Poliomieliti|polios]], rotavirusit, disa vaksina kundër [[Tifoja|tifos]] dhe disa kundër [[Kolera|kolerës]] jepen nga goja për të prodhuar imunitet në zorrë. Ndërsa vaksinimi ofron një efekt të qëndrueshëm, zakonisht i duhen disa javë për t'u zhvilluar. Kjo ndryshon nga imuniteti pasiv (transferimi i antitrupave, si p.sh. gjatë ushqyerjes me gji), i cili ka efekt të menjëhershëm.<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccines/vac-gen/immunity-types.htm|title=Immunity Types|publisher=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2015-10-20|url-status=live|language=en}}</ref> Dështimi i vaksinës ndodh kur një [[Organizmi|organizëm]] kontrakton një sëmundje pavarësisht se është vaksinuar kundër saj. Dështimi parësor i [[vaksinë]]s ndodh kur sistemi imunitar i një organizmi nuk prodhon antitrupa pas vaksinimit të parë. Vaksinat mund të dështojnë edhe kur jepen disa seri dhe nuk arrijnë të prodhojnë përgjigje imune. Termi "dështim i vaksinës" nuk nënkupton domosdoshmërisht se vaksina është e metë. Shumica e dështimeve të vaksinës vijnë thjesht nga ndryshimet individuale në përgjigjen imune.<ref>{{cite journal|vauthors=Wiedermann U, Garner-Spitzer E, Wagner A|title=Primary vaccine failure to routine vaccines: Why and what to do?|journal=Human Vaccines & Immunotherapeutics|volume=12|issue=1|pages=239–43|date=2016|pmid=26836329|pmc=4962729|doi=10.1080/21645515.2015.1093263|language=en}}</ref> [[Skeda:Measles-vaccine-coverage-worldwide-vs-measles-cases-worldwide.png|alt=|thumb|Norma e infeksionit me fruth kundrejt normës së vaksinimit, 1980–2011. Burimi: OBSH]] === Vaksinimi kundër inokulimit === Termi "inokulim" përdoret shpesh si sinonim i "vaksinimit". Megjithatë, ndonëse të lidhura, termat nuk janë të njëjtë. Vaksinimi është trajtimi i një individi me një patogjen të dobësuar (d.m.th. më pak virulent) ose imunogjen tjetër, ndërsa inokulimi, i quajtur gjithashtu variolim në kontekstin e profilaksisë kundër lisë, është trajtim me virus variola të padobësuar, të marrë nga një pustulë ose kore e një pacienti me li, futur në shtresat sipërfaqësore të lëkurës, zakonisht në krahun e sipërm. Variolimi shpesh bëhej "nga krahu në krah" ose, më pak efektivisht, "nga korja në krah", dhe shpesh e bënte pacientin të infektohej me li, gjë që në disa raste rezultonte në sëmundje të rëndë.<ref>{{Cite web|url=http://web.uvic.ca/vv/student/smallpox/doctors/diff.html|title=The Smallpox Epidemic of 1862 (Victoria BC)--Doctors and Diagnosis|website=web.uvic.ca|access-date=2016-09-29|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://web.uvic.ca/vv/student/smallpox/doctors/diff.html|title=Doctors and diagnosis ''The difference between Vaccination and Inoculation''|publisher=Web.uvic.ca|access-date=2014-01-08|url-status=live|language=en}}</ref> Vaksinimet nisën në fund të shekullit të 18-të me punën e [[Edward Jenner]]-it dhe vaksinën kundër lisë.<ref>{{cite news|title=Edward Jenner – (1749–1823)|publisher=Sundaytimes.lk.|date=2008-06-01|url=http://sundaytimes.lk/080601/FunDay/famous.html|access-date=2009-07-28|url-status=dead|language=en|archive-date=26 shtator 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110926095825/http://sundaytimes.lk/080601/FunDay/famous.html}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/jenner_edward.shtml|title=History – Edward Jenner (1749–1823)|publisher=BBC|access-date=2014-03-01|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dinweb.org/dinweb/DINMuseum/Edward%20Jenner.asp|title=Edward Jenner – Smallpox and the Discovery of Vaccination|website=dinweb.org|access-date=2010-04-22|url-status=dead|language=en|archive-date=27 gusht 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100827080455/http://www.dinweb.org/dinweb/DINMuseum/Edward%20Jenner.asp}}</ref> === Parandalimi i sëmundjes kundrejt parandalimit të infeksionit === Disa vaksina, si vaksina kundër lisë, parandalojnë infeksionin. Përdorimi i tyre rezulton në imunitet sterilizues dhe mund të ndihmojë në çrrënjosjen e një sëmundjeje nëse nuk ka rezervuar shtazor. Vaksina të tjera, përfshirë ato kundër {{Nowrap|[[COVID-19]]-t}}, ndihmojnë në uljen (përkohësisht) të mundësisë për sëmundje të rëndë tek individët, pa e ulur domosdoshmërisht mundësinë e infektimit.<ref>{{Cite web|url=https://theconversation.com/coronavirus-few-vaccines-prevent-infection-heres-why-thats-not-a-problem-152204|title=Coronavirus: few vaccines prevent infection – here's why that's not a problem|date=2021-01-05|last=Caddy|first=Sarah L.|website=The Conversation|access-date=2022-12-18|url-status=live|language=en}}</ref> == Siguria == [[Skeda:Global-smallpox-cases.png|thumb|Rastet globale me [[Lia|li]] nga 1920 deri 2010. Burimi: OBSH]] === Zhvillimi dhe miratimi i vaksinave === Ashtu si çdo medikament apo procedurë tjetër, asnjë vaksinë nuk mund të jetë 100% e sigurt ose efektive për të gjithë, sepse trupi i çdo personi mund të reagojë ndryshe.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/ensuringsafety/history/index.html|title=History of Vaccine Safety History Ensuring Safety Vaccine Safety CDC|date=2019-01-10|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-12|url-status=live|language=en}}</ref><ref name="Chen-1998">{{cite journal|vauthors=Chen RT, Hibbs B|s2cid=13364842|title=Vaccine safety: current and future challenges|url=https://archive.org/details/sim_pediatric-annals_1998-07_27_7/page/445|journal=Pediatric Annals|volume=27|issue=7|pages=445–55|date=korrik 1998|pmid=9677616|doi=10.3928/0090-4481-19980701-11|language=en}}</ref> Ndërsa efektet anësore të vogla, si dhembje lokale apo ethe të lehta, janë relativisht të zakonshme, efektet anësore serioze janë shumë të rralla dhe ndodhin në rreth 1 nga çdo 100.000 vaksinime, duke përfshirë zakonisht [[Alergjia|reaksione alergjike]] që mund të shkaktojnë urtikarie ose vështirësi në frymëmarrje.<ref name="NIH-site-2019">{{Cite web|url=https://www.niaid.nih.gov/research/making-safe-vaccines|title=Making Safe Vaccines NIH: National Institute of Allergy and Infectious Diseases|website=www.niaid.nih.gov|access-date=2019-03-12|url-status=dead|language=en|archive-date=28 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328065701/https://www.niaid.nih.gov/research/making-safe-vaccines}}</ref><ref name="USCDC-2018">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccines/vac-gen/side-effects.htm|title=Vaccines: Vac-Gen/Side Effects|date=2018-07-12|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-12|url-status=live|language=en}}</ref> Megjithatë, vaksinat janë sot më të sigurta se kurrë më parë në histori, dhe çdo vaksinë i nënshtrohet provave klinike rigoroze për të siguruar sigurinë dhe efikasitetin e saj përpara miratimit nga autoritete si Administrata e Ushqimit dhe Barnave (FDA) e SHBA-së.<ref name="USCDC-2018b">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/ensuringsafety/index.html|title=Ensuring Vaccine Safety Ensuring Safety Vaccine Safety CDC|date=2018-12-12|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-12|url-status=live|language=en}}</ref> Përpara provave tek njerëzit, vaksinat testohen në kultura qelizore dhe rezultatet modelohen për të vlerësuar se si do të bashkëveprojnë me sistemin imunitar.<ref name="NIH-site-2019" /><ref name="USCDC-2018b" /> Gjatë raundit tjetër të testimit, studiuesit i studiojnë vaksinat tek kafshët, përfshirë minjtë, lepujt, derrat e Guinesë dhe majmunët.<ref name="NIH-site-2019" /> Vaksinat që kalojnë secilën nga këto faza testimi më pas miratohen nga autoriteti i sigurisë shëndetësore publike (FDA në Shtetet e Bashkuara) për të nisur një seri tre-fazore provash tek njerëzit, duke kaluar në faza më të larta vetëm nëse konsiderohen të sigurta dhe efektive në fazën e mëparshme. Njerëzit në këto prova marrin pjesë vullnetarisht dhe kërkohet të dëshmojnë se e kuptojnë qëllimin e studimit dhe rreziqet e mundshme.<ref name="USCDC-2018b" /> Gjatë provave të fazës I, një vaksinë testohet në një grup prej rreth 20 personash, me qëllimin kryesor të vlerësimit të sigurisë së vaksinës.<ref name="NIH-site-2019" /> Provat e fazës II e zgjerojnë testimin duke përfshirë 50 deri në disa qindra persona. Në këtë fazë, siguria e vaksinës vazhdon të vlerësohet dhe studiuesit gjithashtu mbledhin të dhëna mbi efektshmërinë dhe dozën ideale të vaksinës.<ref name="NIH-site-2019" /> Vaksinat që rezultojnë të sigurta dhe efikase kalojnë më pas në provat e fazës III, që fokusohen në efikasitetin e vaksinës tek qindra deri në mijëra vullnetarë. Kjo fazë mund të zgjasë disa vjet dhe studiuesit e përdorin këtë mundësi për të krahasuar vullnetarët e vaksinuar me ata të pavaksinuar, për të nxjerrë në pah reagimet e vërteta ndaj vaksinës që ndodhin.<ref name="USCDC-2018b" /> Nëse një vaksinë kalon të gjitha fazat e testimit, prodhuesi mund të aplikojë më pas për licencimin e vaksinës nëpërmjet autoriteteve rregullatore përkatëse, si FDA në SHBA. Përpara se autoritetet rregullatore ta miratojnë përdorimin tek publiku i gjerë, ato shqyrtojnë në mënyrë të thelluar rezultatet e provave klinike, testet e sigurisë, testet e pastërtisë dhe metodat e prodhimit, dhe vërtetojnë që vetë prodhuesi i plotëson standardet shtetërore edhe në shumë fusha të tjera.<ref name="NIH-site-2019" /><ref name=":who_vac_dev">{{Cite press release|url=https://www.who.int/news-room/feature-stories/detail/how-are-vaccines-developed|title=How are vaccines developed? WHO|date=2020-12-08|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|access-date=2023-10-26|url-status=live|language=en}}</ref> Pas miratimit rregullator, rregullatorët vazhdojnë të monitorojnë protokollet e prodhimit, pastërtinë e serive dhe vetë objektin prodhues. Përveç kësaj, vaksinat i nënshtrohen edhe provave të fazës IV, të cilat monitorojnë sigurinë dhe efikasitetin e vaksinave tek dhjetëra mijëra njerëz, ose më shumë, gjatë shumë vitesh.<ref name="NIH-site-2019" /><ref name=":who_vac_dev" /> === Efektet anësore === Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së kanë hartuar një listë vaksinash dhe efektesh të mundshme anësore të tyre.<ref name="USCDC-2018" /> === Hetime të rëndësishme mbi vaksinat === Dengvaxia, e vetmja vaksinë e miratuar kundër ethes së dengës, u konstatua se rriste rrezikun e shtrimit në spital për ethen e dengës me 1,58 herë tek fëmijët 9 vjeç e më të vegjël, duke shkaktuar pezullimin e një programi masiv vaksinimi në Filipine në 2017.<ref>{{cite journal|vauthors=Redoni M, Yacoub S, Rivino L, Giacobbe DR, Luzzati R, Di Bella S|title=Dengue: Status of current and under-development vaccines|journal=Reviews in Medical Virology|volume=30|issue=4|article-number=e2101|date=korrik 2020|pmid=32101634|doi=10.1002/rmv.2101|hdl-access=free|s2cid=211536962|hdl=1983/6d38d9b6-8e1b-4a84-85e3-edab4fc41957|url=https://research-information.bris.ac.uk/en/publications/6d38d9b6-8e1b-4a84-85e3-edab4fc41957|access-date=2021-09-23|url-status=live|language=en}}</ref> Pandemrix {{ndash}} një vaksinë për pandeminë e gripit H1N1 të vitit 2009, e dhënë rreth 31 milionë personave<ref name="Chen-1998" /> {{ndash}} u konstatua se kishte nivel më të lartë ngjarjesh negative sesa vaksinat alternative, duke rezultuar në veprime ligjore.<ref>{{cite journal|title=Pandemrix vaccine: why was the public not told of early warning signs?|journal=BMJ|volume=362|article-number=k3948|date=2018-09-20|pmid=30237282|doi=10.1136/bmj.k3948|s2cid=52308748|last1=Doshi|first1=Peter|language=en}}</ref> Në përgjigje të raportimeve për [[Narkolepsia|narkolepsi]] pas imunizimit me Pandemrix, CDC kreu një studim të bazuar në popullatë dhe zbuloi se vaksinat kundër H1N1 të miratuara nga FDA në 2009 nuk lidheshin me rrezik të shtuar për këtë çrregullim neurologjik.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/concerns/history/narcolepsy-flu.html|title=Narcolepsy Following Pandemrix in Europe|date=2020-08-20|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2021-01-03|url-status=live|language=en}}</ref> === Përbërësit === Përbërësit e vaksinave mund të ndryshojnë shumë nga njëra-tjetra dhe asnjë dy vaksina nuk janë të njëjta. CDC ka hartuar një listë vaksinash dhe përbërësve të tyre, të aksesueshme lehtësisht në faqen e saj të internetit.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccines/vac-gen/additives.htm|title=Vaccines: Vac-Gen/Additives in Vaccines Fact Sheet|date=2018-07-12|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-15|url-status=live|language=en}}</ref> ==== Alumini ==== [[Alumini]]-u është një përbërës ndihmës (adjuvant) në disa vaksina. Adjuvanti është një lloj përbërësi që përdoret për të ndihmuar sistemin imunitar të trupit të krijojë një përgjigje imune më të fortë pas marrjes së vaksinës.<ref name="AdjuvantsUSCDC-2019a">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/concerns/adjuvants.html|title=Adjuvants help vaccines work better. Vaccine Safety CDC|date=2019-01-23|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-15|url-status=live|language=en}}</ref> Alumini gjendet në formë kripe (versioni jonik i një elementi) dhe përdoret në përbërjet e mëposhtme: hidroksid alumini, fosfat alumini dhe sulfat alumini-kaliumi. Për një element të caktuar, forma jonike ka veti të ndryshme nga forma elementare. Edhe pse është e mundur toksiciteti nga alumini, kripërat e aluminit janë përdorur në mënyrë efektive dhe të sigurt që nga vitet 1930, kur u përdorën për herë të parë me vaksinat kundër [[Difteria|difterisë]] dhe [[Tetanosi|tetanozit]].<ref name="AdjuvantsUSCDC-2019a" /> Edhe pse ka një rritje të vogël të mundësisë për reaksion lokal ndaj një vaksine me kripë alumini (skuqje, dhembje dhe fryrje), nuk ka rrezik të shtuar për ndonjë reaksion serioz.<ref>{{cite journal|vauthors=Jefferson T, Rudin M, Di Pietrantonj C|title=Adverse events after immunisation with aluminium-containing DTP vaccines: systematic review of the evidence|journal=The Lancet. Infectious Diseases|volume=4|issue=2|pages=84–90|date=shkurt 2004|pmid=14871632|doi=10.1016/S1473-3099(04)00927-2|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Mitkus RJ, King DB, Hess MA, Forshee RA, Walderhaug MO|title=Updated aluminum pharmacokinetics following infant exposures through diet and vaccination|journal=Vaccine|volume=29|issue=51|pages=9538–43|date=nëntor 2011|pmid=22001122|doi=10.1016/j.vaccine.2011.09.124|doi-access=free|language=en}}</ref> ==== Mërkuri ==== Disa vaksina dikur përmbanin një përbërje të quajtur tiomersal, ose thimerosal, që është një përbërje organike që përmban [[Mërkuri (element)|mërkur]]. Organomerkuri-u gjendet zakonisht në dy forma. Kationi i metilmerkurit (me një atom karboni) gjendet tek peshqit e ndotur me mërkur dhe është forma që njerëzit mund ta marrin në zona të ndotura me mërkur (sëmundja Minamata), ndërsa kationi i etilmerkurit (me dy atome karboni) është i pranishëm në thimerosal, i lidhur me tiosalicilatin.<ref name="ThimerosalUSCDC-2019b">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/concerns/thimerosal/index.html|title=Thimerosal in Vaccines Thimerosal Concerns Vaccine Safety CDC|date=2019-01-24|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-22|url-status=live|language=en}}</ref> Edhe pse të dyja janë përbërje organomerkuri, ato nuk kanë të njëjtat veti kimike dhe bashkëveprojnë ndryshe me trupin e njeriut. Etilmerkuri largohet nga trupi më shpejt se metilmerkuri dhe ka më pak gjasa të shkaktojë efekte toksike.<ref name="ThimerosalUSCDC-2019b" /> Thimerosal-i përdorej si konservant për të parandaluar rritjen e [[bakteri]]eve dhe kërpudhave në fiola që përmbajnë më shumë se një dozë vaksine.<ref name="ThimerosalUSCDC-2019b" /> Kjo ndihmon në uljen e rrezikut për infeksione të mundshme ose sëmundje serioze që mund të vijnë nga kontaminimi i një fiole vaksine. Edhe pse kishte një rritje të vogël të rrezikut për skuqje dhe fryrje në vendin e injektimit me vaksina që përmbanin thimerosal, nuk kishte rrezik të shtuar për dëm serioz apo [[Autizmi|autizëm]].<ref>{{cite journal|vauthors=Ball LK, Ball R, Pratt RD|title=An assessment of thimerosal use in childhood vaccines|url=https://archive.org/details/sim_pediatrics_2001-05_107_5/page/1147|journal=Pediatrics|volume=107|issue=5|pages=1147–54|date=maj 2001|pmid=11331700|doi=10.1542/peds.107.5.1147|bibcode=2001Pedia.107.1147B|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fda.gov/BiologicsBloodVaccines/SafetyAvailability/VaccineSafety/UCM096228#bib|title=Vaccine Safety & Availability – Thimerosal and Vaccines|website=www.fda.gov|access-date=2019-03-22|url-status=dead|language=en|archive-date=6 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130106215029/https://www.fda.gov/BiologicsBloodVaccines/SafetyAvailability/VaccineSafety/UCM096228#bib}}</ref> Edhe pse dëshmitë mbështesin sigurinë dhe efikasitetin e thimerosal-it në vaksina, ai u hoq nga vaksinat për fëmijë në Shtetet e Bashkuara në vitin 2001 si masë parandaluese.<ref name="ThimerosalUSCDC-2019b" /> === Monitorimi === Ndër nismat e Zyrës së CDC-së për Sigurinë e Imunizimit<ref name="cdc">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/ensuringsafety/monitoring/index.html|title=Vaccine Safety Monitoring Monitoring Ensuring Safety Vaccine Safety CDC|date=2018-12-12|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-24|url-status=live|language=en}}</ref> dhe organizatave të tjera që monitorojnë sigurinë e vaksinave në SHBA janë: * Sistemi i Raportimit të Ngjarjeve Negative pas Vaksinimit (VAERS)<ref>{{Cite web|url=https://vaers.hhs.gov/|title=Vaccine Adverse Event Reporting System (VAERS)|website=vaers.hhs.gov|access-date=2019-03-24|url-status=dead|language=en|archive-date=17 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190317025059/https://vaers.hhs.gov/}}</ref> * Administrata e Ushqimit dhe Barnave (FDA), Qendra për Vlerësimin dhe Kërkimin e Produkteve Biologjike (CBER)<ref>{{Cite web|url=https://www.fda.gov/aboutfda/centersoffices/officeofmedicalproductsandtobacco/cber/|title=About the Center for Biologics Evaluation and Research (CBER)|website=www.fda.gov|access-date=2019-03-24|date=2019-02-07|url-status=dead|language=en|archive-date=9 maj 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170509063921/https://www.fda.gov/AboutFDA/CentersOffices/OfficeofMedicalProductsandTobacco/CBER/}}</ref> * Koalicioni për Veprim në Imunizim (IAC)<ref>{{Cite web|url=http://www.immunize.org/|title=Immunization Action Coalition (IAC): Vaccine Information for Health Care Professionals|website=www.immunize.org|access-date=2019-03-24|url-status=live|language=en}}</ref> * Lidhja e të Dhënave për Sigurinë e Vaksinave (VSD)<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/ensuringsafety/monitoring/vsd/index.html|title=Vaccine Safety Datalink (VSD) VSD Monitoring Ensuring Safety Vaccine Safety CDC|date=2019-01-10|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-24|url-status=live|language=en}}</ref> * Administrata e Burimeve dhe Shërbimeve Shëndetësore (HRSA)<ref>{{Cite web|url=https://www.hrsa.gov/|title=Official web site of the U.S. Health Resources & Services Administration|website=www.hrsa.gov|access-date=2019-03-24|url-status=live|language=en}}</ref> * Instituti për Praktika të Sigurta të Medikamenteve (ISMP)<ref>{{Cite web|url=https://www.ismp.org/home|title=Home|website=Institute For Safe Medication Practices|access-date=2019-03-24|url-status=live|language=en}}</ref> * Projekti Klinik i Vlerësimit të Sigurisë së Imunizimit (CISA) * Institutet Kombëtare të Shëndetësisë (NIH)<ref>{{Cite web|url=https://www.nih.gov/|title=National Institutes of Health (NIH)|website=National Institutes of Health (NIH)|access-date=2019-03-24|url-status=live|language=en}}</ref> * Zyra Kombëtare e Programit të Vaksinave (NVPO)<ref>{{Cite web|url=https://www.hhs.gov/nvpo/index.html|title=National Vaccine Program Office (NVPO)|date=2016-03-30|website=HHS.gov|access-date=2019-03-24|url-status=dead|language=en|archive-date=24 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324210714/https://www.hhs.gov/nvpo/index.html}}</ref> Protokollet e administrimit, efikasiteti dhe ngjarjet negative të vaksinave monitorohen nga organizata të qeverisë federale të SHBA-së, përfshirë CDC-në dhe FDA-në.<ref name="cdc" /> Agjenci të pavarura po rivlerësojnë vazhdimisht praktikat e vaksinimit.<ref name="cdc" /><ref name="canada">{{Cite web|url=https://www.canada.ca/en/public-health/services/immunization/vaccine-safety.html|title=Vaccine safety, surveillance and reporting|publisher=Government of Canada|date=2014-04-22|access-date=2020-04-14|url-status=live|language=en}}</ref> Si me të gjitha medikamentet, përdorimi i vaksinave përcaktohet nga kërkimi, mbikëqyrja dhe raportimi i [[shëndeti publik|shëndetit publik]] tek qeveritë dhe publiku.<ref name="cdc" /><ref name="canada" /> == Efektet mjedisore == Përpjekjet për imunizim masiv në përgjigje të pandemive kanë një efekt zinxhir mbi mjedisin, pasi gjatë procesit prodhohen sasi të konsiderueshme mbeturinash mjekësore. Për shembull, gjatë [[Pandemia e COVID-19|pandemisë së COVID-19-ës]], fushatat globale të vaksinimit prodhuan kryesisht paketime plastike jobiodegradueshme dhe mbeturina të pajisjeve mbrojtëse personale (PPE), sasi të mëdha akulli të thatë për ruajtje me temperaturë të ulët, dhe mbetje biologjike të rrezikshme për mjediset ujore. Përveç kësaj, komponentë kryesisht të riciklueshëm, si shiringat, u hodhën, pasi kostot e prodhimit ishin më ekonomike se ricikllimi. Ngrirja e thellë e vaksinave ka sjellë me vete një rritje të prodhimit të {{CO2}}, megjithëse ndikimi ka ndryshuar ndjeshëm mes llojeve të ndryshme të vaksinave. Ruajtja me të ftohtë e vaksinave Pfizer gjeneroi 35 herë më shumë emetim {{CO2}} sesa vaksinat AstraZeneca, Janssen/Ad26.COV2 dhe Corona Vac.<ref>{{cite journal|last1=Hasija|first1=Vasudha|last2=Patial|first2=Shilpa|last3=Raizada|first3=Pankaj|last4=Thakur|first4=Sourbh|last5=Singh|first5=Pardeep|last6=Mustansar Hussain|first6=Chaudhery|title=The environmental impact of mass coronavirus vaccinations: A point of view on huge COVID-19 vaccine waste across the globe during ongoing vaccine campaigns|journal=Science of the Total Environment|date=2022-03-20|volume=813|article-number=151881|doi=10.1016/j.scitotenv.2021.151881|pmid=34826493|pmc=8609666|bibcode=2022ScTEn.81351881H|language=en}}</ref> Një studim vlerësoi energjinë e nevojshme për prodhimin e 15,6 miliardë vaksinave në rreth 10,8 miliardë kWh, duke rezultuar në emetime prej rreth 5,13 milionë tonësh CO2eq.<ref>{{cite journal|title=COVID-19 pandemics Stage II – Energy and environmental impacts of vaccination|journal=Renewable and Sustainable Energy Reviews|date=2021-07-06|volume=150|article-number=111400|doi=10.1016/j.rser.2021.111400|pmid=34248390|pmc=8259105|bibcode=2021RSERv.15011400K|vauthors=Klemeš JJ, Jiang P, Fan YV, Bokhari A, Wang X|language=en}}</ref> == Përdorimi == [[Skeda:Share of children who receive key vaccines in target populations, OWID.svg|thumb|upright=1.6|Përqindja e fëmijëve që morën vaksinat kryesore në 2016<ref>{{cite web|title=Share of children who receive key vaccines in target populations|url=https://ourworldindata.org/grapher/coverage-of-key-vaccines-sdgs|website=Our World in Data|access-date=2020-03-05|url-status=dead|language=en}}</ref>]] [[Skeda:Global-vaccination-coverage.png|thumb|upright=1.6|Mbulimi global i vaksinimit tek fëmijët njëvjeçarë (1980–2019)<ref>{{cite web|title=Global vaccination coverage|url=https://ourworldindata.org/grapher/global-vaccination-coverage?time=1980..2018|website=Our World in Data|access-date=2020-03-05|url-status=live|language=en}}</ref>]] Vaksinimi ka shpëtuar 154 milionë jetë, 95% e të cilave janë fëmijë nën pesë vjeç.<ref>{{cite journal|vauthors=Shattock AJ, Johnson HC, Sim SY, Carter A, Lambach P, Hutubessy RC, Thompson KM, Badizadegan K, Lambert B, Ferrari MJ, Jit M, Fu H, Silal SP, Hounsell RA, White RG, Mosser JF, Gaythorpe KA, Trotter CL, Lindstrand A, O'Brien KL, Bar-Zeev N|title=Contribution of vaccination to improved survival and health: modelling 50 years of the Expanded Programme on Immunization|journal=Lancet|volume=403|issue=10441|pages=2307–2316|date=maj 2024|pmid=38705159|pmc=11140691|doi=10.1016/S0140-6736(24)00850-X|doi-access=free|title-link=doi|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Vaccine-preventable diseases: key facts|publisher=Agjencia Evropiane e Barnave (EMA)|date=2025-04-28|url=https://www.ema.europa.eu/en/human-regulatory-overview/public-health-threats/vaccine-preventable-diseases-key-facts|access-date=2025-05-05|language=en}}</ref> [[Organizata Botërore e Shëndetësisë]] (OBSH) ka vlerësuar se vaksinimi parandalon 3,5–5 milionë vdekje në vit,<ref name="WHO-2022" /> dhe deri në 1,5 milionë fëmijë vdesin çdo vit nga sëmundje që mund të ishin parandaluar me vaksinim.<ref name="WHO_vaccination_report">{{cite web|title=Global Immunization Data|url=https://www.who.int/immunization/monitoring_surveillance/global_immunization_data.pdf|publisher=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|access-date=2020-10-05|url-status=live|language=en}}</ref> Sipas vlerësimeve të saj, 29% e vdekjeve tek fëmijët nën pesë vjeç në 2013 mund të parandaloheshin me vaksinim. Në pjesë të tjera të botës në zhvillim, sfida është disponueshmëria e reduktuar e burimeve dhe vaksinave. Vende si ato të Afrikës Sub-Sahariane nuk kanë mundësi financiare të ofrojnë gamën e plotë të vaksinave për fëmijë.<ref>{{cite journal|vauthors=Ehreth J|title=The global value of vaccination|journal=Vaccine|volume=21|issue=7–8|pages=596–600|date=janar 2003|pmid=12531324|doi=10.1016/S0264-410X(02)00623-0|language=en}}</ref> Në 2024, një raport i OBSH-së/UNICEF-it zbuloi se numri i fëmijëve që morën tri doza të vaksinës kundër difterisë, tetanozit dhe pertusisit (DTP) në 2023 — një tregues kyç i mbulimit global të imunizimit — mbeti i ndalur në 84% (108 milionë). Megjithatë, numri i fëmijëve që nuk morën asnjë dozë të vaksinës u rrit nga 13,9 milionë në 2022 në 14,5 milionë në 2023. Më shumë se gjysma e fëmijëve të pavaksinuar jetojnë në 31 vendet me situata të brishta, të prekura nga konflikte dhe vulnerabël.<ref>{{Cite press release|title=Global childhood immunization levels stalled in 2023, leaving many without life-saving protection|url=https://www.who.int/news/item/15-07-2024-global-childhood-immunization-levels-stalled-in-2023-leaving-many-without-life-saving-protection|access-date=2024-07-20|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|language=en}}</ref> === Shtetet e Bashkuara === Vaksinat kanë çuar në rënie të mëdha të përhapjes së sëmundjeve infektive në Shtetet e Bashkuara. Në 2007, studime mbi efektshmërinë e vaksinave në normat e vdekshmërisë ose sëmundshmërisë tek personat e ekspozuar ndaj sëmundjeve të ndryshme zbuluan rënie prej pothuajse 100% në normat e vdekjeve, dhe rreth 90% rënie në normat e ekspozimit.<ref>{{cite journal|vauthors=Roush SW, Murphy TV|title=Historical comparisons of morbidity and mortality for vaccine-preventable diseases in the United States|journal=JAMA|volume=298|issue=18|pages=2155–63|date=nëntor 2007|pmid=18000199|doi=10.1001/jama.298.18.2155|doi-access=free|language=en}}</ref> Përqafimi i vaksinimit është më i ulët mes disa popullatave, si personat me të ardhura të ulëta, ata me akses të kufizuar në kujdes shëndetësor dhe pjesëtarë të pakicave të caktuara racore dhe etnike. Mosbesimi ndaj ofruesve të kujdesit shëndetësor, barrierat gjuhësore dhe informacioni mashtrues apo i rremë kontribuojnë gjithashtu në përqafim më të ulët, ashtu si dhe aktivizmi kundër vaksinave.<ref>{{Cite journal|last=Hill|first=Holly A.|date=2024|title=Decline in Vaccination Coverage by Age 24 Months and Vaccination Inequities Among Children Born in 2020 and 2021 — National Immunization Survey-Child, United States, 2021–2023|url=https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/73/wr/mm7338a3.htm|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|volume=73|issue=38|pages=844–853|doi=10.15585/mmwr.mm7338a3|pmid=39325676|issn=0149-2195|pmc=11563569|language=en}}</ref> Shumica e planeve shtetërore dhe private të sigurimit shëndetësor mbulojnë vaksinat e rekomanduara pa pagesë kur merren nga ofrues brenda rrjetit të tyre.<ref>{{Cite web|date=2024-07-10|title=How to pay for vaccines|url=https://www.cdc.gov/vaccines-adults/recommended-vaccines/how-to-pay-adult-vaccines.html|language=en}}</ref> Programi federal për Vaksinat për Fëmijë dhe Ligji për Sigurimet Shoqërore janë ndër burimet kryesore të mbështetjes financiare për vaksinimin e grupeve me të ardhura të ulëta.<ref>{{cite web|title=About the Vaccines for Children (VFC) Program|url=https://www.cdc.gov/vaccines/programs/vfc/index.html|publisher=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-12-08|date=2019-04-02|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Program for Distribution of Pediatric Vaccines|url=https://www.ssa.gov/OP_Home/ssact/title19/1928.htm|website=Social Security|publisher=U.S. Government|access-date=2019-12-08|url-status=live|language=en}}</ref> CDC boton rekomandime kombëtare uniforme për vaksinat dhe orare imunizimi, megjithëse qeveritë shtetërore dhe lokale, si dhe organizatat joqeveritare, mund të kenë politikat e tyre.<ref>{{Cite journal|date=2022-09-07|title=Who Calls the Shots? A Legal and Historical Perspective on Vaccine Mandates|pmc=9449301|last1=Fraser|first1=E. M.|last2=Neuss|first2=M. J.|journal=Chest|volume=162|issue=3|pages=659–663|doi=10.1016/j.chest.2022.04.142|pmid=36088093|language=en}}</ref> == Historia == [[Skeda:Edward Jenner, testimonial to the efficacy of vaccination. Wellcome L0020705.jpg|thumb|upright=0.8|Një dëshmi e vitit 1802 për efikasitetin e vaksinimit, i dhuruar pionierit të saj, [[Edward Jenner]], dhe i nënshkruar nga 112 anëtarë të Shoqatës Fizike të Londrës]] Shenjat më të hershme të praktikës së variolimit kundër lisë në Kinë datojnë që në shekullin e 10-të.<ref name="needham volume 6 part 6 154">{{cite book|vauthors=Needham J|title=Science and Civilisation in China: Volume 6, Biology and Biological Technology, Part 6, Medicine|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-63262-1|page=154|language=en}}</ref> Përdorimi më i vjetër i dokumentuar i variolimit vjen nga vepra e Wan Quan-it, Douzhen Xinfa (痘疹心法), botuar në 1549. Ata zbatuan një metodë "insuflimi nazal", të administruar duke fryrë material pluhurosur lie, zakonisht kore, nëpër vrimat e hundës. Teknika të ndryshme insuflimi janë regjistruar gjatë shekujve të gjashtëmbëdhjetë dhe shtatëmbëdhjetë në Kinë.<ref name="Williams2010">{{cite book|vauthors=Williams G|title=Angel of Death|publisher=Palgrave Macmillan|year=2010|isbn=978-0-230-27471-6|location=Basingstoke c|language=en}}</ref>{{rp|60}} Dy raporte mbi praktikën kineze të inokulimit iu paraqitën Shoqërisë Mbretërore në Londër në 1700; njëri nga Martin Lister, i cili mori një raport nga një punonjës i Kompanisë së Indive Lindore i vendosur në Kinë, dhe tjetri nga Clopton Havers.<ref>{{cite book|vauthors=Silverstein AM|title=A History of Immunology|publisher=Academic Press|year=2009|isbn=978-0-08-091946-1|edition=2nd|page=293|language=en}}</ref> Në Francë, Volteri raporton se kinezët e kishin praktikuar variolimin "prej njëqind vitesh". Në 1796, [[Edward Jenner]], mjek në Berkeley të Gloucestershire-it, Angli, testoi një teori të përhapur sipas së cilës një person që kishte kontraktuar lisë e lopëve do të ishte imun ndaj lisë njerëzore. Për të testuar teorinë, ai mori vezikula lie lopësh nga një bulmetare e quajtur Sarah Nelmes, me të cilat infektoi një djalë tetëvjeçar të quajtur James Phipps. Dy muaj më vonë ai e inokuloi djalin me li, dhe lia nuk u zhvillua. Në 1798, Jenner botoi ''An Inquiry Into the Causes and Effects of the Variolæ Vaccinæ'', që krijoi interes të gjerë. Ai dalloi lisë e lopëve "të vërtetë" nga ajo "e rreme" (e cila nuk jepte efektin e dëshiruar) dhe zhvilloi një metodë "krah-në-krah" për përhapjen e vaksinës nga pustula e individit të vaksinuar. Përpjekjet e hershme për konfirmim u ndërlikuan nga kontaminimi me li, por përkundër kontroversës brenda profesionit mjekësor dhe kundërshtimit fetar ndaj përdorimit të materialit shtazor, deri në 1801 raporti i tij u përkthye në gjashtë gjuhë dhe mbi 100.000 persona u vaksinuan.<ref name="GrossSepkowitz">{{cite journal|vauthors=Gross CP, Sepkowitz KA|title=The myth of the medical breakthrough: smallpox, vaccination, and Jenner reconsidered|journal=International Journal of Infectious Diseases|volume=3|issue=1|pages=54–60|date=korrik 1998|pmid=9831677|doi=10.1016/s1201-9712(98)90096-0|doi-access=free|language=en}}</ref> Termi vaksinim u përdor për herë të parë në 1800 nga kirurgu Richard Dunning në tekstin e tij ''Some observations on vaccination''.<ref>{{Cite web|vauthors=Dunning R|date=1800|publisher=March and Teape|url=https://curiosity.lib.harvard.edu/contagion/catalog/36-990061255320203941|title=Some observations on vaccination, or, The inoculated cow-pox; Some observations on vaccination; Inoculated cow-pox; Observations, & c; Observations, &c|website=Contagion – CURIOSity Digital Collections|access-date=2020-04-02|url-status=live|language=en}}</ref> [[Skeda:Queens of Mysore (detail), Thomas Hickey, 1805.jpg|thumb|upright=1.6|Mbretëreshat e Mysore-s: majtas, gruaja e parë e mbretit Krishnaraja Wadiyar III, Devajammani; djathtas, gruaja e dytë e mbretit, gjithashtu e quajtur Devajammani; në mes, Lakshmi Ammani, gjyshja e mbretit. Thomas Hickey, 1805. Mendohet se dy mbretëreshat në pikturë synojnë të promovojnë vaksinimin mbi variolimin, pasi shfaqin gjurmët përkatëse në lëkurën e tyre: çngjyrosje rreth hundës dhe gojës (majtas, variolim), ose një shenjë të vogël të fshehur (djathtas, vaksinim).<ref>{{cite web|last1=Sethu|first1=Divya|title=How 3 Mysore Queens Became The Face Of A Campaign For The World's First Vaccine|url=https://www.thebetterindia.com/251100/national-vaccination-day-india-smallpox-covid-19-vaccine-awareness-programme-british-history-div200/|website=The Better India|date=2021-03-16|access-date=2022-10-26|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=An Indian Queen's "Vaccine Selfie" in Oils|url=https://www.gavi.org/vaccineswork/indian-queens-vaccine-selfie-oils|website=www.gavi.org|access-date=2022-10-26|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=The Indian queens who modelled for the world's first vaccine|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-53944723|work=BBC News|date=2020-09-19|access-date=2022-10-26|url-status=live|language=en}}</ref>]] Në 1802, mjeku skocez Helenus Scott vaksinoi dhjetëra fëmijë në [[Bombei]] kundër lisë, duke përdorur vaksinën e Jenner-it me li lopësh.<ref>{{cite book|vauthors=Foege WH|title=House on Fire: The Fight to Eradicate Smallpox|url=https://books.google.com/books?id=ZunWRQ5_2TAC&pg=PA92|year=2011|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-26836-4|page=92|language=en}}</ref> Po atë vit, Scott shkroi një letër drejtuar redaktorit të ''Bombay Courier'', duke deklaruar se "Tani kemi në dorë të komunikojmë përfitimet e këtij zbulimi të rëndësishëm në çdo pjesë të Indisë, ndoshta deri në Kinë dhe në mbarë botën lindore".<ref name="Bennett_2016">{{cite book|title=The War Against Smallpox: Edward Jenner and the Global Spread of Vaccination|title-link=War against smallpox: Edward Jenner and the global spread of vaccination|vauthors=Bennett M|publisher=Cambridge University Press|year=2016|isbn=978-0-521-76567-1|language=en}}</ref>{{rp|243}} Më pas, vaksinimi u vendos fort në Indinë Britanike. Një fushatë vaksinimi filloi në kolonin e re britanike të Ceilonit në 1803. Deri në 1807, britanikët kishin vaksinuar mbi një milion indianë dhe sri-lankezë kundër lisë.<ref name="Bennett_2016" />{{rp|244}} Gjithashtu në 1803, Ekspedita Balmis spanjolle nisi përpjekjen e parë ndërkontinentale për të vaksinuar njerëzit kundër lisë.<ref>{{Cite web|date=2021-07-27|title=Exhibition tells story of Spanish children used as vaccine fridges in 1803|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jul/27/spanish-museum-celebrates-pioneer-who-took-smallpox-vaccine-to-colonies|access-date=2021-07-31|website=the Guardian|url-status=live|language=en}}</ref> Pas një epidemie lie në 1816, Mbretëria e Nepalit porositi vaksinë kundër lisë dhe kërkoi ndihmën e veterinerit anglez William Moorcroft për të nisur një fushatë vaksinimi.<ref name="Bennett_2016" />{{rp|265–266}} Po atë vit, u miratua një ligj në Suedi që kërkonte vaksinimin e fëmijëve kundër lisë deri në moshën dy vjeç. [[Prusia]] futi shkurtimisht vaksinimin e detyrueshëm në 1810 dhe përsëri në vitet 1920, por vendosi kundër një ligji të tillë në 1829. Një ligj për vaksinimin e detyrueshëm kundër lisë u miratua në Mbretëria e Hanoverit në vitet 1820. Në 1826, në [[Kragujevci|Kragujevac]], princi i ardhshëm Mihailo i [[Serbia|Serbis]]ë ishte personi i parë që u vaksinua kundër lisë në principatën e Serbisë.<ref>{{Cite web|url=https://www.kragujevacke.rs/DRUSTVO/ISTORIJA-VAKCINACIJA-U-SRBIJI/|title=Prvo vakcinisanje u Kragujevcu|language=sr|access-date=2021-05-17|url-status=dead|archive-date=8 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308184525/https://www.kragujevacke.rs/DRUSTVO/ISTORIJA-VAKCINACIJA-U-SRBIJI/}}</ref> Pas një epidemie lie në 1837 që shkaktoi 40.000 vdekje, qeveria britanike nisi një politikë vaksinimi të përqendruar, duke filluar me Ligjin e Vaksinimit të 1840-ës, i cili parashikoi vaksinim universal dhe ndaloi variolimin.<ref name="Bennett_2016" />{{rp|365}} Ligji i Vaksinimit të 1853-ës futi vaksinimin e detyrueshëm kundër lisë në Angli dhe Uells.<ref name="Brunton_2008">{{Cite book|title=The Politics of Vaccination: Practice and Policy in England, Wales, Ireland, and Scotland, 1800–1874|vauthors=Brunton D|publisher=University Rochester Press|year=2008|isbn=978-1-58046-036-1|language=en}}</ref>{{rp|39}} Ligji erdhi pas një shpërthimi të rëndë lie në 1851 dhe 1852. Ai parashikoi që autoritetet e ligjit të varfërisë do të vazhdonin të ofronin vaksinim falas për të gjithë, por që të mbaheshin regjistrime për fëmijët e vaksinuar nga rrjeti i regjistruesve të lindjeve.<ref name="Brunton_2008" />{{rp|41}} Në atë kohë pranohej se vaksinimi vullnetar nuk kishte ulur vdekshmërinë nga lia,<ref name="Brunton_2008" />{{rp|43}} por Ligji i Vaksinimit të 1853-ës u zbatua aq keq sa pati pak ndikim në numrin e fëmijëve të vaksinuar në Angli dhe Uells.<ref name="Brunton_2008" />{{rp|50}} [[Skeda:Poster for vaccination against smallpox.jpg|thumb|upright=0.8|Një afishe e vitit 1979 nga [[Lagos]]i, Nigeri, që promovonte çrrënjosjen botërore të lisë<ref name="Magner_2009">{{Cite book|title=A History of Infectious Diseases and the Microbial World|vauthors=Magner LN|publisher=ABC-CLIO|year=2009|isbn=978-0-275-99505-8|language=en}}</ref>{{rp|116}}]] Gjykata e Lartë e SHBA-së mbështeti ligjet e vaksinimit të detyrueshëm në çështjen historike të vitit 1905, Jacobson kundër Massachusetts-it, duke vendosur se ligjet mund të kërkonin vaksinim për të mbrojtur publikun nga sëmundje ngjitëse të rrezikshme. Megjithatë, në praktikë, SHBA-ja kishte normën më të ulët të vaksinimit mes vendeve të industrializuara në fillim të shekullit të 20-të. Ligjet e vaksinimit të detyrueshëm filluan të zbatohen në SHBA pas Luftës së Dytë Botërore. Në 1959, OBSH-ja bëri thirrje për çrrënjosjen e lisë në mbarë botën, pasi lia ishte ende endemike në 33 vende. Në vitet 1960, gjashtë deri tetë fëmijë vdisnin çdo vit në SHBA nga komplikime të lidhura me vaksinimin. Sipas OBSH-së, në 1966 kishte rreth 100 milionë raste lie në mbarë botën, duke shkaktuar një vlerësim prej dy milionë vdekjesh. Në vitet 1970, rreziku për të kontraktuar lia ishte aq i vogël sa Shërbimi i Shëndetit Publik i SHBA-së rekomandoi ndërprerjen e vaksinimit rutinë kundër lisë. Deri në 1974, programi i OBSH-së për vaksinimin kundër lisë e kishte kufizuar lisë në pjesë të Pakistanit, Indisë, Bangladeshit, Etiopisë dhe Somalisë. Në 1977, OBSH-ja regjistroi rastin e fundit të infektimit me li të fituar jashtë një laboratori, në Somali. Në 1980, OBSH-ja shpalli zyrtarisht botën të lirë nga lia.<ref name="Magner_2009" />{{rp|115–116}} Në 1974, OBSH-ja miratoi qëllimin e vaksinimit universal deri në 1990 për të mbrojtur fëmijët nga gjashtë sëmundje infektive të parandalueshme: fruthi, poliomieliti, difteria, kolli i mirë, tetanozi dhe tuberkulozi.<ref name="Magner_2009" />{{rp|119}} Në vitet 1980, vetëm 20 deri 40% e fëmijëve në vendet në zhvillim ishin vaksinuar kundër këtyre gjashtë sëmundjeve. Në vendet e pasura, numri i rasteve me fruth ishte ulur dukshëm pas futjes së vaksinës kundër fruthit në 1963. Shifrat e OBSH-së tregojnë se në shumë vende, rënia e vaksinimit kundër fruthit çon në rishfaqjen e rasteve me fruth. Fruthi është aq ngjitës sa ekspertët e shëndetit publik besojnë se nevojitet një normë vaksinimi prej 100% për ta kontrolluar sëmundjen.<ref name="Magner_2009" />{{rp|120}} Pavarësisht dekadave të vaksinimit masiv, polio mbetet një kërcënim në Indi, Nigeri, Somali, Niger, Afganistan, Bangladesh dhe Indonezi. Deri në 2006, ekspertët globalë të shëndetit arritën në përfundimin se çrrënjosja e polios ishte e mundur vetëm nëse përmirësohej furnizimi me ujë të pijshëm dhe sanitacion në lagje të varfra.<ref name="Magner_2009" />{{rp|124}} Vendosja e një vaksine të kombinuar DPT kundër difterisë, pertusisit (kolli i mirë) dhe tetanozit në vitet 1950 u konsiderua një përparim i madh për shëndetin publik. Por gjatë fushatave të vaksinimit që shtrihen përgjatë dekadave, vaksinat DPT u shoqëruan me një numër të madh rastesh me efekte anësore. Pavarësisht vaksinave të përmirësuara DPT që hynë në treg në vitet 1990, vaksinat DPT u bënë fokusi i fushatave kundër vaksinimit në vendet e pasura. Ndërsa normat e imunizimit ranë, shpërthimet e kollit të mirë u shtuan në shumë vende.<ref name="Magner_2009" />{{rp|128}} Në 2000, Aleanca Globale për Vaksina dhe Imunizim (GAVI) u themelua për të forcuar vaksinimet rutinë dhe për të futur vaksina të reja dhe të nënpërdorura në vende me PBB për frymë nën 1.000 dollarë amerikanë.<ref>{{cite journal|vauthors=Jaupart P, Dipple L, Dercon S|date=2019-12-03|title=Has Gavi lived up to its promise? Quasi-experimental evidence on country immunisation rates and child mortality|journal=BMJ Global Health|volume=3|issue=4|article-number=e001789|doi=10.1136/bmjgh-2019-001789|pmc=6936423|pmid=31908857|language=en}}</ref> [[UNICEF]] ka raportuar mbi masën në të cilën fëmijët humbën vaksinime nga 2020 e këtej për shkak të pandemisë së COVID-19-ës. Deri në verën e 2023, organizata i përshkroi programet e vaksinimit si "duke u rikthyer në rrugën e duhur".<ref>UNICEF UK, ''Child Matters'', Verë 2023, f. 10-11</ref> == Politika e vaksinimit == [[Skeda:DTP-Vaccination-rate-by-US-State-and-exemption-status-1.png|thumb|upright=1.2|Norma e vaksinimit sipas shteteve të SHBA-së, përfshirë përjashtimet e lejuara nga secili shtet në 2017]] Për të eliminuar rrezikun e shpërthimeve të disa sëmundjeve, në kohë të ndryshme qeveritë dhe institucione të tjera kanë zbatuar politika që kërkojnë vaksinim për të gjithë njerëzit. Për shembull, një ligj i vitit 1853 kërkoi vaksinim universal kundër lisë në Angli dhe Uells, me gjoba për ata që nuk përmbaheshin.<ref>{{cite book|vauthors=Brunton D|title=The Politics of Vaccination: Practice and Policy in England, Wales, Ireland, and Scotland, 1800–1874|date=2008|publisher=University of Rochester Press|page=39|language=en}}</ref> Politikat bashkëkohore tipike të vaksinimit në SHBA kërkojnë që fëmijët të marrin vaksinat e rekomanduara përpara regjistrimit në shkollat publike.<ref>{{cite web|title=State Vaccination Requirements|url=https://www.cdc.gov/vaccines/imz-managers/laws/state-reqs.html|publisher=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-12-07|date=2019-03-11|url-status=live|language=en}}</ref> Që nga vaksinimet e hershme të shekullit të nëntëmbëdhjetë, këto politika janë kundërshtuar nga grupe të ndryshme, të quajtura kolektivisht antivaksinistë, të cilët kundërshtojnë për arsye shkencore, etike, politike, sigurie mjekësore, fetare dhe të tjera.<ref>{{cite journal|vauthors=Tolley K|title=School Vaccination Wars|journal=History of Education Quarterly|date=maj 2019|volume=59|issue=2|pages=161–194|doi=10.1017/heq.2019.3|doi-access=free|language=en}}</ref> Kundërshtimet e zakonshme janë se vaksinimet nuk funksionojnë, se vaksinimi i detyrueshëm përbën ndërhyrje të tepruar të qeverisë në çështje personale, ose se vaksinat e propozuara nuk janë mjaftueshëm të sigurta.<ref name="wolfesharp">{{cite journal|vauthors=Wolfe RM, Sharp LK|title=Anti-vaccinationists past and present|journal=BMJ|volume=325|issue=7361|pages=430–2|date=gusht 2002|pmid=12193361|pmc=1123944|doi=10.1136/bmj.325.7361.430|language=en}}</ref> Shumë politika moderne vaksinimi lejojnë përjashtime për ata me sisteme imunitare të dobësuara, alergji ndaj përbërësve të përdorur në vaksina, ose kundërshtime të forta.<ref>{{cite journal|vauthors=Salmon DA, Teret SP, MacIntyre CR, Salisbury D, Burgess MA, Halsey NA|s2cid=19344405|title=Compulsory vaccination and conscientious or philosophical exemptions: past, present, and future|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_february-4-10-2006_367_9508/page/436|journal=Lancet|volume=367|issue=9508|pages=436–42|date=shkurt 2006|pmid=16458770|doi=10.1016/S0140-6736(06)68144-0|language=en}}</ref> Në vendet me burime financiare të kufizuara, mbulimi i kufizuar i vaksinimit rezulton në sëmundshmëri dhe vdekshmëri më të lartë nga sëmundjet infektive.<ref>{{cite journal|vauthors=Mhatre SL, Schryer-Roy AM|title=The fallacy of coverage: uncovering disparities to improve immunization rates through evidence. Results from the Canadian International Immunization Initiative Phase 2 – Operational Research Grants|journal=BMC International Health and Human Rights|volume=9|issue=S1|article-number=S1|date=tetor 2009|pmid=19828053|pmc=3226229|doi=10.1186/1472-698X-9-S1-S1|doi-access=free|language=en}}</ref> Vendet më të pasura janë në gjendje të subvencionojnë vaksinimin për grupet në rrezik, duke rezultuar në mbulim më gjithëpërfshirës dhe efektiv. Në Australi, për shembull, qeveria subvencionon vaksinimin për të moshuarit dhe australianët indigjenë.<ref>{{Cite web|url=http://www.nps.org.au/consumers/publications/medicines_talk/medicinestalk_no._32_summer_2009/time_to_think_about_vaccinations_again|title=Time to think about vaccinations again?|url-status=dead|work=Medicines Talk (No. 32 Summer 2009)|publisher=NPS MedicineWise|location=Sydney, Australia|date=2010-02-01|language=en|access-date=1 gusht 2026|archive-date=27 korrik 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727175547/http://www.nps.org.au/consumers/publications/medicines_talk/medicinestalk_no._32_summer_2009/time_to_think_about_vaccinations_again}}</ref> Public Health Law Research, një organizatë e pavarur me bazë në SHBA, raportoi në 2009 se nuk ka dëshmi të mjaftueshme për të vlerësuar efektshmërinë e kërkimit të vaksinimit si kusht për punësim të caktuar, si mjet për uljen e incidencës së sëmundjeve specifike tek popullata veçanërisht të cenueshme;<ref>{{cite web|url=http://publichealthlawresearch.org/product/laws-and-policies-requiring-specified-vaccinations-among-high-risk-populations|title=Laws and Policies Requiring Specified Vaccinations among High Risk Populations|publisher=Public Health Law Research|date=2009-12-07|access-date=2014-11-19|url-status=live|language=en}}</ref> se ka dëshmi të mjaftueshme që mbështesin efektshmërinë e kërkimit të vaksinimit si kusht për ndjekjen e qendrave të kujdesit për fëmijë dhe shkollave;<ref>{{cite web|url=http://publichealthlawresearch.org/product/vaccination-requirements-child-care-school-and-college-attendance|title=Vaccination Requirements for Child Care, School and College Attendance|publisher=Public Health Law Research|date=2009-07-12|access-date=2014-11-19|url-status=live|language=en}}</ref> dhe se ka dëshmi të forta që mbështesin efektshmërinë e "urdhrave standarde", të cilat lejojnë punonjësit e kujdesit shëndetësor pa autoritet recete të administrojnë vaksinë si ndërhyrje shëndeti publik.<ref>{{cite web|url=http://publichealthlawresearch.org/product/standing-orders-vaccination|title=Standing Orders for Vaccination|publisher=Public Health Law Research|date=2009-07-12|access-date=2014-01-08|url-status=live|language=en}}</ref> === Vaksinimi me dozë fraksionale === Vaksinimi me dozë fraksionale ul dozën e një vaksine për të lejuar vaksinimin e më shumë individëve me një stok të caktuar vaksine, duke shkëmbyer përfitimin shoqëror me mbrojtjen individuale. Bazuar në vetitë e jolinearitetit të shumë vaksinave, ai është efektiv në sëmundjet e varfërisë<ref>{{Cite journal|date=2012-01-05|title=Intradermal fractional dose inactivated polio vaccine: A review of the literature|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0264410X11017853|journal=Vaccine|volume=30|issue=2|pages=121–125|doi=10.1016/j.vaccine.2011.11.018|issn=0264-410X|last1=Nelson|first1=Katherine S.|last2=Janssen|first2=Julia M.|last3=Troy|first3=Stephanie B.|last4=Maldonado|first4=Yvonne|pmid=22100886|access-date=2021-08-18|url-status=live|url-access=subscription|language=en}}</ref> dhe premton përfitime në valë pandemike, p.sh. në rastin e COVID-19-ës,<ref>{{Cite journal|vauthors=Hunziker P|date=2021-07-24|title=Personalized-dose Covid-19 vaccination in a wave of virus Variants of Concern: Trading individual efficacy for societal benefit|url=https://precisionnanomedicine.com/article/26101-personalized-dose-covid-19-vaccination-in-a-wave-of-virus-variants-of-concern-trading-individual-efficacy-for-societal-benefit|journal=Precision Nanomedicine|volume=4|issue=3|pages=805–820|doi=10.33218/001c.26101|doi-access=free|access-date=2021-08-18|url-status=live|language=en}}</ref> kur furnizimi me vaksina është i kufizuar. === Litigimi === Pretendime për dëmtime nga vaksinat në dekadat e fundit kanë dalë në procese gjyqësore në SHBA. Disa familje kanë fituar shpërblime të konsiderueshme nga juri simpatizuese, edhe pse shumica e zyrtarëve të shëndetit publik kanë thënë se pretendimet për dëmtime ishin të pabazuara.<ref name="Sugarman">{{cite journal|vauthors=Sugarman SD|title=Cases in vaccine court—legal battles over vaccines and autism|journal=The New England Journal of Medicine|volume=357|issue=13|pages=1275–7|date=shtator 2007|pmid=17898095|doi=10.1056/NEJMp078168|doi-access=free|language=en}}</ref> Në përgjigje, disa prodhues vaksinash ndërprenë prodhimin, gjë që qeveria e SHBA-së e konsideroi si kërcënim të mundshëm për shëndetin publik, kështu që u miratuan ligje për t'i mbrojtur prodhuesit nga përgjegjësitë ligjore që lidhen me pretendimet për dëmtime nga vaksinat.<ref name="Sugarman" /> Siguria dhe efektet anësore të vaksinave të shumta janë testuar për të mbështetur qëndrueshmërinë e vaksinave si pengesë kundër sëmundjeve. Vaksina kundër gripit u testua në prova të kontrolluara dhe u vërtetua se kishte efekte anësore të papërfillshme, të barabarta me ato të placebos.<ref>{{cite journal|vauthors=Nichol KL, Margolis KL, Lind A, Murdoch M, McFadden R, Hauge M, Magnan S, Drake M|title=Side effects associated with influenza vaccination in healthy working adults. A randomized, placebo-controlled trial|journal=Archives of Internal Medicine|volume=156|issue=14|pages=1546–50|date=korrik 1996|pmid=8687262|doi=10.1001/archinte.1996.00440130090009|language=en}}</ref> Disa shqetësime nga familjet mund të kenë ardhur nga besime dhe norma shoqërore që i bëjnë ato të mosbesojnë ose të refuzojnë vaksinat, duke kontribuar në këtë mospërputhje të pabazuar në efektet anësore.<ref>{{cite journal|vauthors=Oraby T, Thampi V, Bauch CT|title=The influence of social norms on the dynamics of vaccinating behaviour for paediatric infectious diseases|journal=Proceedings. Biological Sciences|volume=281|issue=1780|article-number=20133172|date=prill 2014|pmid=24523276|pmc=4078885|doi=10.1098/rspb.2013.3172|language=en}}</ref> === Kundërshtimi === [[Skeda:Global trend in believing vaccines are not safe.png|thumb|upright=1.75|Sondazh global në 67 vende në përgjigje të pyetjes: "Përgjithësisht mendoj se vaksinat janë të sigurta". Kjo figurë tregon shpërndarjen e përgjigjeve që u përgjigjën "Nuk pajtohem fort" ose "Priroj të mos pajtohem" me pohimin e mësipërm.<ref>{{cite journal|vauthors=Larson HJ, de Figueiredo A, Xiahong Z, Schulz WS, Verger P, Johnston IG, Cook AR, Jones NS|title=The State of Vaccine Confidence 2016: Global Insights Through a 67-Country Survey|journal=eBioMedicine|volume=12|pages=295–301|date=tetor 2016|pmid=27658738|pmc=5078590|doi=10.1016/j.ebiom.2016.08.042|language=en}}</ref>]] Kundërshtimi ndaj vaksinimit, nga një gamë e gjerë kritikësh të vaksinave, ekziston që nga fushatat e para të vaksinimit.<ref name="wolfesharp" /> Pranohet gjerësisht se përfitimet nga parandalimi i sëmundjeve serioze dhe vdekjeve nga sëmundjet infektive tejkalojnë shumë rreziqet e efekteve anësore serioze të rralla pas imunizimit.<ref name="BH">{{cite journal|vauthors=Bonhoeffer J, Heininger U|s2cid=40669829|title=Adverse events following immunization: perception and evidence|journal=Current Opinion in Infectious Diseases|volume=20|issue=3|pages=237–46|date=qershor 2007|pmid=17471032|doi=10.1097/QCO.0b013e32811ebfb0|language=en}}</ref> Disa studime kanë pretenduar të tregojnë se oraret aktuale të vaksinimit rrisin normat e vdekshmërisë dhe shtrimit në spital tek foshnjat.<ref>{{cite journal|vauthors=Miller NZ, Goldman GS|title=Infant mortality rates regressed against number of vaccine doses routinely given: is there a biochemical or synergistic toxicity?|journal=Human & Experimental Toxicology|volume=30|issue=9|pages=1420–8|date=shtator 2011|pmid=21543527|pmc=3170075|doi=10.1177/0960327111407644|bibcode=2011HETox..30.1420M|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Goldman GS, Miller NZ|title=Relative trends in hospitalizations and mortality among infants by the number of vaccine doses and age, based on the Vaccine Adverse Event Reporting System (VAERS), 1990–2010|journal=Human & Experimental Toxicology|volume=31|issue=10|pages=1012–21|date=tetor 2012|pmid=22531966|pmc=3547435|doi=10.1177/0960327112440111|bibcode=2012HETox..31.1012G|language=en}}</ref> Kanë lindur mosmarrëveshje të ndryshme mbi moralin, etikën, efektshmërinë dhe sigurinë e vaksinimit. Disa kritikë të vaksinimit thonë se vaksinat janë joefektive kundër sëmundjeve<ref name="Halvorsen">{{cite book|vauthors=Halvorsen R|title=The Truth about Vaccines|url=https://archive.org/details/truthaboutvaccin0000halv|publisher=Gibson Square|year=2007|isbn=978-1-903933-92-3|language=en}}</ref> ose se studimet mbi sigurinë e vaksinave janë të pamjaftueshme.<ref name="Halvorsen" /> Disa grupe fetare nuk lejojnë vaksinimin,<ref>{{cite journal|vauthors=Sinal SH, Cabinum-Foeller E, Socolar R|s2cid=29738930|title=Religion and medical neglect|url=https://archive.org/details/sim_southern-medical-journal_2008-07_101_7/page/703|journal=Southern Medical Journal|volume=101|issue=7|pages=703–6|date=korrik 2008|pmid=18580731|doi=10.1097/SMJ.0b013e31817997c9|language=en}}</ref> dhe disa grupe politike kundërshtojnë vaksinimin e detyrueshëm në emër të lirisë individuale.<ref name="wolfesharp" /> Në përgjigje, është shprehur shqetësim se përhapja e informacionit të pabazuar mbi rreziqet mjekësore të vaksinave rrit normat e infeksioneve kërcënuese për jetën, jo vetëm tek fëmijët prindërit e të cilëve refuzuan vaksinimin, por edhe tek ata që nuk mund të vaksinohen për shkak të moshës ose imunodefiçencës, të cilët mund të kontraktojnë infeksione nga bartës të pavaksinuar (shih imunitetin kolektiv).<ref>{{cite journal|vauthors=Omer SB, Salmon DA, Orenstein WA, deHart MP, Halsey N|title=Vaccine refusal, mandatory immunization, and the risks of vaccine-preventable diseases|journal=The New England Journal of Medicine|volume=360|issue=19|pages=1981–8|date=maj 2009|pmid=19420367|doi=10.1056/NEJMsa0806477|s2cid=5353949|doi-access=free|language=en}}</ref> Disa prindër besojnë se vaksinat shkaktojnë autizëm, edhe pse nuk ka dëshmi shkencore që e mbështesin këtë ide.<ref>{{cite journal|vauthors=Gross L|title=A broken trust: lessons from the vaccine--autism wars|journal=PLOS Biology|volume=7|issue=5|article-number=e1000114|date=maj 2009|pmid=19478850|pmc=2682483|doi=10.1371/journal.pbio.1000114|doi-access=free|language=en}}</ref> Në 2011, Andrew Wakefield, një nga eksponentët kryesorë të teorisë sipas së cilës vaksina MPR shkakton autizëm, u zbulua se ishte i motivuar financiarisht për të falsifikuar të dhënat e kërkimit dhe iu hoq më pas licenca mjekësore.<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2011/HEALTH/01/05/autism.vaccines/index.html|title=Retracted autism study an 'elaborate fraud,' British journal finds|publisher=CNN.com|date=2011-01-06|access-date=2013-04-26|url-status=live|language=en}}</ref> Në Shtetet e Bashkuara, njerëzit që refuzojnë vaksinat për arsye jomjekësore kanë përbërë një përqindje të madhe të rasteve me fruth, dhe rasteve pasuese të humbjes së përhershme të dëgjimit dhe vdekjes së shkaktuar nga sëmundja.<ref>{{cite journal|vauthors=Phadke VK, Bednarczyk RA, Salmon DA, Omer SB|title=Association Between Vaccine Refusal and Vaccine-Preventable Diseases in the United States: A Review of Measles and Pertussis|journal=JAMA|volume=315|issue=11|pages=1149–58|date=mars 2016|pmid=26978210|pmc=5007135|doi=10.1001/jama.2016.1353|language=en}}</ref> Shumë prindër nuk i vaksinojnë fëmijët e tyre sepse ndiejnë se sëmundjet nuk janë më të pranishme falë vaksinimit.<ref>{{cite press release|url=https://www.who.int/immunization/newsroom/events/immunization_week/2012/further_information/en/|url-status=dead|title=WHO – World Immunization Week 2012|website=Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH)|language=en}}</ref> Kjo është një supozim i gabuar, pasi sëmundjet e mbajtura nën kontroll nga programet e imunizimit mund dhe në fakt rikthehen nëse imunizimi braktiset. Këta patogjenë mund të infektojnë potencialisht edhe njerëz të vaksinuar, për shkak të aftësisë së patogjenit për të mutuar kur mund të jetojë tek bujtës të pavaksinuar.<ref>{{Cite web|url=https://io9.gizmodo.com/how-poor-vaccination-rates-can-help-viruses-beat-the-va-1492482862|title=Why anti-vaxxers might be creating a world of more dangerous viruses|vauthors=Inglis-Arkell E|website=io9|date=janar 2014|access-date=2019-06-10|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.contagionlive.com/news/pertussis-and-other-diseases-could-return-if-vaccination-rates-lag|title=Pertussis and Other Diseases Could Return If Vaccination Rates Lag|website=ContagionLive|date=2019-03-26|access-date=2019-06-10|url-status=live|language=en}}</ref> ==== Vaksinimi dhe autizmi ==== Ideja e një lidhjeje mes vaksinave dhe autizmit lindi nga një artikull i vitit 1998, autori kryesor i të cilit ishte mjeku Andrew Wakefield. Studimi i tij konkludoi se tetë nga dymbëdhjetë pacientët, të moshës tre deri dhjetë vjeç, zhvilluan simptoma sjellore të përputhshme me autizmin pas administrimit të vaksinës MPR (imunizim kundër fruthit, shytave dhe rubeolës).<ref name="Wakefield">{{cite journal|vauthors=Wakefield AJ, Murch SH, Anthony A, Linnell J, Casson DM, Malik M, Berelowitz M, Dhillon AP, Thomson MA, Harvey P, Valentine A, Davies SE, Walker-Smith JA|s2cid=439791|title=Ileal-lymphoid-nodular hyperplasia, non-specific colitis, and pervasive developmental disorder in children|journal=Lancet|volume=351|issue=9103|pages=637–41|date=shkurt 1998|pmid=9500320|doi=10.1016/S0140-6736(97)11096-0|bibcode=1998Lanc..351..637W|url=http://briandeer.com/mmr/lancet-paper.htm|author-link1=Andrew Wakefield|access-date=2012-02-05|url-status=live|url-access=subscription|language=en}} ''(Shënim: ky artikull u tërhoq zyrtarisht më 2010; shih [https://doi.org/10.1016/S0140-6736(10)60175-4 njoftimin e tërheqjes] (PMID 20137807) dhe analizat e ''Retraction Watch'' mbi rastin.)''</ref> Artikulli u kritikua gjerësisht për mungesë rigoroziteti shkencor dhe u vërtetua se Wakefield falsifikoi të dhënat në artikull.<ref name="Wakefield" /> Në 2004, 10 nga 12 bashkautorët origjinalë (pa përfshirë Wakefield-in) publikuan një tërheqje të artikullit dhe deklaruan sa vijon: "Duam ta bëjmë të qartë se në këtë artikull nuk u vërtetua asnjë lidhje shkakësore mes vaksinës MPR dhe autizmit, pasi të dhënat ishin të pamjaftueshme."<ref>{{cite journal|vauthors=Murch SH, Anthony A, Casson DH, Malik M, Berelowitz M, Dhillon AP, Thomson MA, Valentine A, Davies SE, Walker-Smith JA|s2cid=5128036|title=Retraction of an interpretation|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_2004-03-06_363_9411/page/n13|journal=Lancet|volume=363|issue=9411|page=750|date=mars 2004|pmid=15016483|doi=10.1016/S0140-6736(04)15715-2|language=en}}</ref> Në 2010, ''The Lancet'' e tërhoqi zyrtarisht artikullin, duke deklaruar se disa elementë të artikullit ishin të pasakta, përfshirë të dhëna dhe protokolle të falsifikuara. Artikulli ka nxitur një lëvizje shumë më të madhe kundër vaksinimit, veçanërisht në Shtetet e Bashkuara, dhe edhe pse artikulli u tregua i rremë dhe u tërhoq rëndë, një në katër prindër ende beson se vaksinat mund të shkaktojnë autizëm.<ref>{{cite journal|vauthors=Daley MF, Glanz JM|title=Straight talk about vaccination|url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_2011-09_305_3/page/n33|journal=Scientific American|volume=305|issue=3|pages=32–34|date=shtator 2011|pmid=21870438|doi=10.1038/scientificamerican0911-32|bibcode=2011SciAm.305b..32D|language=en}}</ref> Të gjitha studimet e vlerësuara dhe përfundimtare kanë treguar se nuk ka korrelacion mes vaksinave dhe autizmit.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vaccinesafety/concerns/autism.html|title=Vaccines Do Not Cause Autism Concerns Vaccine Safety CDC|date=2019-02-06|website=Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së|access-date=2019-03-22|url-status=live|language=en}}</ref> Një nga studimet, botuar në 2015, konfirmon se nuk ka lidhje mes autizmit dhe vaksinës MPR. Foshnjave iu dha një plan shëndetësor që përfshinte vaksinën MPR, dhe u studiuan vazhdimisht derisa arritën moshën pesë vjeç. Nuk pati lidhje mes vaksinës dhe fëmijëve që kishin një motër/vëlla me zhvillim normal ose një motër/vëlla me autizëm, që i bënte ata me rrezik më të lartë për të zhvilluar vetë autizmin.<ref>{{cite journal|vauthors=Jain A, Marshall J, Buikema A, Bancroft T, Kelly JP, Newschaffer CJ|title=Autism occurrence by MMR vaccine status among US children with older siblings with and without autism|journal=JAMA|volume=313|issue=15|pages=1534–40|date=prill 2015|pmid=25898051|doi=10.1001/jama.2015.3077|doi-access=free|language=en}}</ref> Mund të jetë e vështirë të korrigjohet kujtesa e njerëzve kur informacioni i gabuar merret përpara atij të saktë. Edhe pse ka shumë dëshmi kundër studimit të Wakefield-it dhe tërheqje të publikuara nga shumica e bashkautorëve, shumë njerëz vazhdojnë të besojnë dhe të bazojnë vendime tek studimi, pasi ai vazhdon të mbetet në kujtesën e tyre. Studime dhe kërkime po kryhen për të përcaktuar mënyra efektive për të korrigjuar keqinformimin në kujtesën publike.<ref>{{cite journal|vauthors=Pluviano S, Watt C, Della Sala S|title=Misinformation lingers in memory: Failure of three pro-vaccination strategies|journal=PLOS ONE|volume=12|issue=7|article-number=e0181640|date=2017-07-27|pmid=28749996|pmc=5547702|doi=10.1371/journal.pone.0181640|bibcode=2017PLoSO..1281640P|doi-access=free|language=en}}</ref> == Mënyrat e administrimit == Administrimi i një vaksine mund të jetë oral, me injeksion (intramuskular, intradermik, nënlëkuror), me shpim, transdermik ose intranazal.<ref>{{cite book|vauthors=Plotkin SA|title=Mass Vaccination: Global Aspects – Progress and Obstacles (Current Topics in Microbiology & Immunology)|url=https://archive.org/details/massvaccinationg0304unse|publisher=Springer-Verlag Berlin and Heidelberg GmbH & Co. K|year=2006|isbn=978-3-540-29382-8|language=en}}</ref> Disa prova klinike të fundit kanë synuar dhënien e vaksinave nëpërmjet sipërfaqeve mukozale, për t'u përthithur nga sistemi i përbashkët i imunitetit mukozal, duke shmangur kështu nevojën për injeksione.<ref>{{cite journal|vauthors=Fujkuyama Y, Tokuhara D, Kataoka K, Gilbert RS, McGhee JR, Yuki Y, Kiyono H, Fujihashi K|title=Novel vaccine development strategies for inducing mucosal immunity|journal=Expert Review of Vaccines|volume=11|issue=3|pages=367–79|date=mars 2012|pmid=22380827|pmc=3315788|doi=10.1586/erv.11.196|language=en}}</ref> == Ekonomia e vaksinimit == Shëndeti përdoret shpesh si një nga metrikat për të përcaktuar prosperitetin ekonomik të një vendi. Kjo sepse individët më të shëndetshëm janë përgjithësisht më të përshtatshëm për të kontribuar në zhvillimin ekonomik të një vendi sesa të sëmurët.<ref name="ReferenceA">{{cite journal|vauthors=Quilici S, Smith R, Signorelli C|title=Role of vaccination in economic growth|journal=Journal of Market Access & Health Policy|volume=3|article-number=27044|date=2015-08-12|pmid=27123174|pmc=4802686|doi=10.3402/jmahp.v3.27044|language=en}}</ref> Ka shumë arsye për këtë. Për shembull, një person i vaksinuar kundër gripit jo vetëm mbron veten nga rreziku i gripit, por njëkohësisht parandalon edhe infektimin e atyre përreth tij.<ref name="InstituteMedicine-2003">{{Cite book|date=2003-12-10|title=Financing Vaccines in the 21st Century|url=https://www.nap.edu/read/10782/chapter/2#10|doi=10.17226/10782|pmid=25057673|isbn=978-0-309-08979-1|author1=Institute of Medicine|author2=Board on Health Care Services|author3=Committee on the Evaluation of Vaccine Purchase Financing in the United States|access-date=2019-02-06|url-status=live|language=en}}</ref> Kjo çon në një shoqëri më të shëndetshme, gjë që lejon individët të jenë më produktivë ekonomikisht. Fëmijët për rrjedhojë mund të ndjekin shkollën më shpesh dhe janë vërejtur të kenë rezultate më të mira akademike. Në mënyrë të ngjashme, të rriturit janë në gjendje të punojnë më shpesh, më me efikasitet dhe më me efektshmëri.<ref name="ReferenceA" /><ref>{{Cite news|url=https://econlife.com/2015/02/economic-positive-externalities-of-vaccination/|title=The Economic Side of Vaccines' Positive Externalities|date=2015-02-24|work=Econlife|access-date=2018-09-07|url-status=live|language=en}}</ref> === Kostot dhe përfitimet === Në përgjithësi, vaksinimet sjellin një përfitim neto për shoqërinë. Vaksinat shpesh vihen re për vlerat e tyre të larta të kthimit të investimit (ROI), veçanërisht kur merren parasysh efektet afatgjata.<ref>{{cite journal|vauthors=Carroll S, Rojas AJ, Glenngård AH, Marin C|title=Vaccination: short- to long-term benefits from investment|journal=Journal of Market Access & Health Policy|volume=3|article-number=27279|date=2015-08-12|pmid=27123171|pmc=4802682|doi=10.3402/jmahp.v3.27279|language=en}}</ref> Disa vaksina kanë vlera ROI shumë më të larta se të tjerat. Studimet kanë treguar se raportet mes përfitimeve dhe kostove të vaksinimit mund të ndryshojnë ndjeshëm — nga 27:1 për difteri/pertusis, në 13,5:1 për fruth, 4,76:1 për lija e dhenve (varicella), dhe 0,68–1,1:1 për konjugatin pneumokokal.<ref name="InstituteMedicine-2003" /> Disa qeveri zgjedhin të subvencionojnë koston e vaksinave, për shkak të vlerave të larta ROI që u atribuohen vaksinimeve. Shtetet e Bashkuara subvencionojnë mbi gjysmën e të gjitha vaksinave për fëmijë, që kushtojnë mes 400 dhe 600 dollarëve secila. Edhe pse shumica e fëmijëve vaksinohen, popullata e rritur e SHBA-së mbetet ende nën nivelet e rekomanduara të imunizimit. Shumë faktorë mund t'i atribuohen kësaj çështjeje. Shumë të rritur me gjendje të tjera shëndetësore nuk mund të imunizohen në mënyrë të sigurt, ndërsa të tjerë zgjedhin të mos imunizohen për hir të përfitimeve private financiare. Shumë amerikanë janë të nën-siguruar dhe, si të tillë, kërkohet të paguajnë vetë për vaksinat. Të tjerë janë përgjegjës për pagimin e zbritjeve dhe bashkëpagesave të larta. Edhe pse vaksinimet zakonisht sjellin përfitime ekonomike afatgjata, shumë qeveri hasin vështirësi për të përballuar kostot e larta afatshkurtra të lidhura me punën dhe prodhimin. Rrjedhimisht, shumë vende neglizhojnë t'i ofrojnë shërbime të tilla.<ref name="InstituteMedicine-2003" /> Sipas një punimi të vitit 2021, vaksinimet kundër haemophilus influenzae tipi b, hepatitit B, papillomavirusit njerëzor, encefalitit japonez, fruthit, neisseria meningitidis serogrupi A, rotavirusit, rubeolës, streptococcus pneumoniae dhe ethes së verdhë kanë parandaluar një vlerësim prej 50 milionë vdekjesh nga 2000 deri 2019.<ref name="Toor-2021">{{Cite journal|last1=Toor|first1=Jaspreet|last2=Echeverria-Londono|first2=Susy|last3=Li|first3=Xiang|last4=Abbas|first4=Kaja|last5=Carter|first5=Emily D|last6=Clapham|first6=Hannah E|last7=Clark|first7=Andrew|last8=de Villiers|first8=Margaret J|last9=Eilertson|first9=Kirsten|last10=Ferrari|first10=Matthew|last11=Gamkrelidze|first11=Ivane|date=2021-07-13|editor-last=Stanley|editor-first=Margaret|editor2-last=Harper|editor2-first=Diane M|editor3-last=Soldan|editor3-first=Kate|title=Lives saved with vaccination for 10 pathogens across 112 countries in a pre-COVID-19 world|journal=eLife|volume=10|article-number=e67635|doi=10.7554/eLife.67635|pmid=34253291|pmc=8277373|issn=2050-084X|doi-access=free|language=en}}</ref> Punimi "përfaqëson vlerësimin më të gjerë të ndikimit të vaksinave përpara ndërprerjeve të lidhura me COVID-19-ën".<ref name="Toor-2021" /> Sipas një studimi të qershorit 2022, vaksinimet kundër COVID-19-ës parandaluan 14,4 deri 19,8 milionë vdekje shtesë në 185 vende dhe territore, nga 8 dhjetor 2020 deri 8 dhjetor 2021.<ref>{{Cite journal|vauthors=Watson OJ, Barnsley G, Toor J, Hogan AB, Winskill P, Ghani AC|date=qershor 2022|title=Global impact of the first year of COVID-19 vaccination: a mathematical modelling study|journal=The Lancet Infectious Diseases|volume=22|issue=9|pages=1293–1302|doi=10.1016/s1473-3099(22)00320-6|pmc=9225255|pmid=35753318|doi-access=free|title-link=doi|bibcode=2022LanID..22.1293W|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-06-24|title=COVID-19 vaccines saved nearly 20 million lives in a year, study says|url=https://www.cbsnews.com/news/covid-19-vaccine-saved-nearly-20-million-lives-in-a-year-study-says/|url-status=live|access-date=2022-06-27|website=CBS News|language=en}}</ref> Ata vlerësuan se do të kushtonte mes 2,8 dhe 3,7 miliardë dollarësh për të zhvilluar të paktën një vaksinë për secilën prej tyre. Kjo duhet krahasuar me koston e mundshme të një shpërthimi. Shpërthimi i SARS-it në Azinë Lindore në 2003 kushtoi 54 miliardë dollarë.<ref>{{cite news|title=Scientists have estimated the cost of stopping 11 diseases that could kill millions in a pandemic|url=https://www.vox.com/future-perfect/2018/10/22/17999676/vaccine-ebola-pandemic-disease-zika-epidemic-sars|access-date=2018-12-02|publisher=Vox|date=2018-10-22|url-status=live|language=en}}</ref> [[Teoria e lojës|teoria e lojërave]] përdor funksione utiliteti për të modeluar kostot dhe përfitimet, të cilat mund të përfshijnë kosto dhe përfitime financiare dhe jofinanciare. Vitet e fundit, është argumentuar se teoria e lojërave mund të përdoret në mënyrë efektive për të modeluar përqafimin e vaksinave në shoqëri. Studiuesit e kanë përdorur teorinë e lojërave për këtë qëllim, për të analizuar përqafimin e vaksinimit në kontekstin e sëmundjeve si gripi dhe fruthi.<ref>{{cite journal|vauthors=Chang SL, Piraveenan M, Pattison P, Prokopenko M|title=Game theoretic modelling of infectious disease dynamics and intervention methods: a review|journal=Journal of Biological Dynamics|volume=14|issue=1|pages=57–89|date=dhjetor 2020|pmid=31996099|doi=10.1080/17513758.2020.1720322|s2cid=58004680|arxiv=1901.04143|bibcode=2020JBioD..14...57C|language=en}}</ref> == Galeria == <gallery perrow="6"> Skeda:Vaccination; "Dr Jenner performing his first vaccination, 17 Wellcome V0018142.jpg|Dr. Jenner duke kryer vaksinimin e tij të parë tek James Phipps, një djalë 8-vjeçar, më 14 maj 1796. Pikturë nga Ernest Board (fillimi i shekullit të 20-të) Skeda:The cow pock.jpg|''The Cow-Pock—or—the Wonderful Effects of the New Inoculation!'' ("Lia e lopës — ose — Efektet e mrekullueshme të inokulimit të ri!") nga James Gillray, një karikaturë e vitit 1802 e pacientëve të vaksinuar që frikësoheshin se do t'u dilnin shtojca si të lopës Skeda:Londre wellcome institute boilly vaccinee.jpg|''La vaccine'' ose ''Le préjugé vaincu'' ("Vaksina" ose "Paragjykimi i mposhtur") nga Louis-Léopold Boilly, 1807 Skeda:A doctor vaccinating a small girl, other girls with loosened Wellcome V0016682.jpg|''A doctor vaccinating a small girl, other girls with loosened blouses wait their turn apprehensively'' ("Një mjek duke vaksinuar një vajzë të vogël, ndërsa vajza të tjera me bluza të zgjidhura presin me ankth radhën e tyre") nga Lance Calkin Skeda:'Serum straight from the horse'., inoculation caricature Wellcome L0009827.jpg|Karikaturë gjermane që tregon von Behring-un duke nxjerrë serumin me një rubinet </gallery> == Shiko edhe == {{div col|colwidth=18em}} * [[Antitoksina]] * [[Korrelatet e imunitetit]] * [[Vaksinimi me ADN]] * [[Provat klinike të H5N1-shit]] * [[Imunizimi gjatë shtatzënisë]] * [[Lista e temave mbi vaksinat]] * [[Keqinformimi mbi vaksinimin]] * [[Vaksinuesi]] * [[Prova e vaksinës]] * [[Java Botërore e Imunizimit]] {{div col end}} == Referime == {{Reflist}} == Lexime shtesë == {{refbegin}} * {{cite web|vauthors=Carroll AE|url=https://www.nytimes.com/2015/09/18/upshot/not-up-for-debate-the-science-behind-vaccination.html|title=Not Up for Debate: The Science Behind Vaccination|work=The New York Times|date=2015-09-17|access-date=2019-02-06|url-status=live|language=en}} * {{cite web|vauthors=Cole JP, Swendiman KS|url=https://fas.org/sgp/crs/misc/RS21414.pdf|title=Mandatory Vaccinations: Precedent and Current Laws|publisher=Congressional Research Service|date=2014-05-21|access-date=2020-01-31|url-status=live|language=en}} * {{cite book|vauthors=Largent MA|title=Vaccine: The Debate in Modern America|url=https://archive.org/details/vaccinedebateinm0000larg|publisher=Johns Hopkins University Press|location=Baltimore|year=2012|isbn=978-1-4214-0607-7|language=en}} * {{cite book|last=Offit|first=Paul A.|title=Vaccinated|url=https://archive.org/details/vaccinatedoneman00offi|publisher=Harper Collins|date=2007-06-12|isbn=978-0-06-122795-0|language=en}} * {{cite book|vauthors=Williams G|title=Angel of Death|year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|location=Basingstoke|isbn=978-0-230-27471-6|ref=none|language=en}} * {{cite book|vauthors=Walloch KL|title=The Antivaccine Heresy: Jacobson v. Massachusetts and the Troubled History of Compulsory Vaccination in the United States|publisher=University of Rochester Press|date=2015|page=xii|language=en}} {{refend}} == Lidhje të jashtme == {{Commons category|Vaccinations}} * [https://www.cdc.gov/vaccine-safety/ Vaccine Safety] — Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) të SHBA-së (anglisht) * [https://www.immunize.org/vaccines/vaccine-timeline/ Vaccine History Timeline] — Immunize.org (anglisht) * [https://www.who.int/immunization/en/ Immunizations, vaccines and biologicals] — Organizata Botërore e Shëndetësisë (anglisht) [[Kategoria:Vaksinimi]] [[Kategoria:Bioteknologji]] on4g2rbptovyo2g6dq5yxw1fz04wvv6 Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe 0 404532 3022908 3018110 2026-08-06T05:59:41Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#thonjëza|thonjëza te referimet]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022908 wikitext text/x-wiki Kjo është një listë e pajisjeve në përdorim operacional nga [[Forcat e Armatosura Serbe]], pa përfshirë pajisjet e ruajtura në rezervë. ==Pajisje personale== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! style="align: center;" colspan="7" | Uniforma |- | M10 | {{SRB}} | [[Kamuflazhi ushtarak|Motiv kamuflazhi]] | | [[File:M10 Camo pattern.jpg|120px]] | Motiv standard kamuflazhi. Model dixhital i pikselizuar, pyjor. |- | M20 | {{SRB}} | Uniformë lufte | | [[File:M10 Camo.jpg|120px]] | Uniformë standarde lufte. |- | M20 | {{SRB}} | Kompleti i luftimit | | [[File:M10 Combat uniform.jpg|120px]] | Komplet standard luftimi. |- ! style="align: center;" colspan="7" | Helmeta |- | Yumco T18 | {{SRB}} | [[Helmeta e luftës|Helmetë lufte]] | | [[File:Yumco helmet.jpg|120px]] | Helmetë standarde lufte. |- ! style="align: center;" colspan="7" | Jelekë antiplumb |- | Yumco T18 | {{SRB}} | [[Jeleku rezistent ndaj plumbit|Jelek antiplumb]] | | [[File:Yumco Vest 2.jpg|120px]] | Jelek standard antiplumb. |- ! style="align: center;" colspan="7" | Maska antigaz |- | M3 | {{SRB}} | [[Gas-maska|Maskë antigaz]] | | [[File:M3 gas mask.jpg|120px]] | Maskë standarde antigaz. Version i prodhuar vendas i modelit amerikan EOD M45. |} ==Optoelektronika== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! style="align: center;" colspan="7" | Dylbi |- | MOSKITO | {{SUI}} | [[Dylbitë|Dylbi me rreze të shkurtër]] | | [[File:Moskito 2.png|120px]] | rowspan="2"| Përdoret nga njësitë e zbulimit të katër brigadave të Ushtrisë.<ref name="mod.gov.rs">[https://www.mod.gov.rs/lat/16471/optoelektronska-oprema-u-vojsci-srbije-16471 Optoelektronska oprema u Vojsci Srbije], Ministarstvo odbrane Republike Srbije (serbisht)</ref> |- | Spoter 60 | {{SRB}} | [[Dylbitë|Dylbi me rreze të gjatë]] | | [[File:Spoter 60 (telescopic durbin).jpg|120px]] |- | JIM UC | {{FRA}} | [[Dylbitë|Dylbi me imazherim termik]] | | [[File:Thermal imaging camera JIM UC.png|120px]] | Përdoret nga njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste).<ref name="mod.gov.rs"/> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Pajisje për shikim natën |- |- | DVS-8 | {{RUS}} | [[Pajisja për shikim natën|Syze për shikim natën]] | | [[File:Sloboda 2019 - smotra 02 - 05.jpg|120px]] | Përdoret nga njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste). |- ! style="align: center;" colspan="7" | Pajisje shumëpërdorimshe |- |- | MIP-1 | {{SRB}} | Pajisje optoelektronike | | [[File:Izvidjacka platforma mip 1.jpg|120px]] | Përdoret nga njësitë e zbulimit të katër brigadave të Ushtrisë.<ref name="mod.gov.rs"/> |- |- | MIP-11 | {{SRB}} | Pajisje optoelektronike | | [[File:BOV_KIV_-_Partner_2019_-_1.jpg|120px]] | Përdoret nga njësitë e zbulimit të katër brigadave të Ushtrisë.<ref name="mip3-mo">[https://www.mod.gov.rs/eng/22593/podeselon-izvidjackih-jedinica Reconnaissance Units Sub-Echelon] - Ministarstvo Mbrojtjes i Republikës së Serbisë</ref> Montohet mbi automjetet e zbulimit [[Humvee]] dhe [[:en:BOV (armoured personnel carrier)|BOV KIV]] mbi një shtyllë teleskopike që zgjatet deri në një lartësi 4 metra.<ref name="mip11-vti">[http://www.vti.mod.gov.rs/index.php?view=actuality&type=projects&category=1&id=76 Мултисензорска интелигентна платформа МИП-11], Vojnotehnički institut (VTI) (serbisht)</ref> |} ==Armët e zjarrit== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! style="align: center;" colspan="7" | Pistoleta |- | [[:en:Zastava CZ99|Zastava CZ99]] | {{YUG}} | [[Pistoleta|Pistoletë]] | | [[File:CZ 99 Compact-G.jpg|120px]] | Pistoletë standarde shërbimi.<ref name="SRB">{{cite web|title=Infantry {{!}} Serbian Armed Forces|url=https://www.vs.rs/en/about-saf/armament/infantry|website=Serbian Armed Forces|language=en|access-date=2023-04-30}}</ref> |- | [[Heckler & Koch USP]] | {{GER}} | [[Pistoleta|Pistoletë]] | | [[File:HKUSP.png|120px]] | rowspan="2"|Përdoret nga njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste).<ref name="Najsavremeniji hekleri">{{Cite web|url=http://www.politika.rs/scc/clanak/130383/Najsavremeniji-hekleri-za-Vojsku-Srbije|title=Најсавременији "хеклери" за Војску Србије|website=Politika Online|language=sr}}</ref><ref>{{Cite web|title=Specijalne-jedinice.com {{!}} Glock 17|url=https://specijalne-jedinice.com/oprema/pistolji/glock-17.html|access-date=2024-01-16|website=specijalne-jedinice.com|language=sr}}</ref> |- |[[Glock|Glock-17]] |{{AUT}} |[[Pistoleta|Pistoletë]] | | [[File:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|120x120px]] |- ! style="align: center;" colspan="7" | Karabina |- | [[Heckler & Koch HK416|HK416]] | {{GER}} | [[Karabina|Karabinë]] | | [[File:HK416.jpg|frameless|122x122px]] | Përdoret nga Brigada e 72-të për Operacione Speciale. |- | [[:en:Zastava M59/66|Zastava M59/66]] | {{YUG}} | [[Karabina|Karabinë]] | | [[File:Yugo SKS.jpg|120px]] | Përdoret nga Batalioni i Nderit i Gardës. |- ! style="align: center;" colspan="7" | Pushkë |- | [[Zastava M19]] | {{SRB}} | [[Pushka e sulmit|Pushkë sulmi]] | | [[File:M19 modular assault rifle.jpg|center|frameless|122x122px]] | Pushkë standarde shërbimi.<ref>[https://www.mod.gov.rs/lat/16290/nova-modularna-puska-6-5-7-62-mm-u-naoruzanju-vojske-srbije-16290 Nova modularna puška 6,5/7,62 mm u naoružanju Vojske Srbije], Ministarstvo odbrane Republike Srbije (serbisht)</ref> Pushkë modulare me aftësi dy-kalibrash (6,5/7,62&nbsp;mm). |- | [[Zastava M21]] | {{SRB}} | [[Pushka e sulmit|Pushkë sulmi]] | | [[File:M21A.jpg|120px]] | Pushkë shërbimi e rezervës.<ref name="SRB"/> |- | [[FN SCAR]] | {{BEL}} | [[Pushka e betejës|Pushkë beteje]] | | [[File:FN SCAR-L noBG.png|frameless|122x122px]] | Përdoret nga njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste).<ref>{{cite web|url=https://specijalne-jedinice.com/Oprema/Jurisne-puske/FN-SCAR.html#sthash.84jTUyOD.dpbs|title=Specijalne-jedinice.com – FN SCAR|website=specijalne-jedinice.com|language=sr}}</ref> |- ! colspan="7" | Pushkë snajper |- | [[Zastava M91]] | {{SRB}} | [[Pushka e shënjestruesit të caktuar|Pushkë shënjestruesi]] | | [[File:Sniper Zastava M91.jpg|120px]] | Pushkë standarde shënjestruesi.<ref>{{Cite web|title=Министар Вучевић у Никинцима: Војска Србије из дана у дан све јача|url=http://www.mod.gov.rs/cir/20836/ministar-vucevic-u-nikincima-vojska-srbije-iz-dana-u-dan-sve-jaca20836|access-date=2024-01-06|website=Министарство одбране Републике Србије|language=sr}}</ref> |- |[[Zastava M07]] |{{SRB}} |[[Pushka snajper]] | |[[File:Zastava M07.JPG|120x120px]] | Pushkë e ardhshme standarde snajper.<ref>{{Cite web|title=Интензивна обука у 72. бригади за специјалне операције {{!}} Војска Србије|url=https://www.vs.rs/sr_cyr/vesti/C13AF5358EC411EE9E880050568F5424/intenzivna-obuka-u-72brigadi-za-specijalne-operacije|access-date=2024-01-06|website=www.vs.rs|language=sr}}</ref> |- | [[Sako TRG]] | {{FIN}} | [[Pushka snajper]] | | [[File:Sako TRG folding stock + Zeiss 3-12x56 SSG P.JPG|120px]] | Përdoret nga njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste). Modelet TRG-22 A1 dhe TRG-42 A1.<ref>{{Cite web|url=http://www.specijalne-jedinice.com/img/dummies/7b.jpg|title=Soldier with a rifle in the snow|format=JPG|access-date=2014-02-09|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222181738/http://www.specijalne-jedinice.com/img/dummies/7b.jpg|archivedate=2014-02-22|language=sr}}</ref> |- | [[Zastava M93 Black Arrow|Zastava M93]] | {{SRB}} | [[Pushka kundër materialit|Pushkë kundër materialit]] | | [[File:Sniper Zastava M93.jpg|120px]] | Pushkë standarde kundër materialit.<ref name="SRB"/> |- |[[Zastava Arms|Zastava M12M]] |{{SRB}} |[[Pushka kundër materialit|Pushkë kundër materialit]] | |[[File:Zastava M12 Black Spear.jpg|120x120px]] |Pushkë e ardhshme standarde kundër materialit.<ref>{{Cite web|last=Peranović|first=Jelena|date=2023-12-18|title=Precizne i efikasne: Srpsko naoružanje jedno od najmodernijih, naš vojnik uz rame sa jakim armijama|url=https://www.telegraf.rs/vesti/srbija/3795226-vojska-srbije-rame-u-rame-sa-najmodernijim-jakim-armijama|access-date=2024-01-06|website=Telegraf.rs|language=sr}}</ref> |- |[[Barrett M95]] |{{USA}} |[[Pushka kundër materialit|Pushkë kundër materialit]] | |[[File:Barrett M95SP.jpg|120x120px]] |Përdoret nga njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste).<ref name="vs.rs">{{Cite web|title=Naoružanje specijalnih jedinica {{!}} Vojska Srbije|url=https://www.vs.rs/sr_lat/o-vojsci/naoruzanje/specijalne-jedinice|access-date=2024-01-16|website=www.vs.rs|language=sr}}</ref> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Mitraloz |- | [[Zastava M84]] | {{YUG}} | [[Mitralozi i përgjithshëm|Mitraloz i përgjithshëm]] | | [[File:M84 mg.jpg|120px]] | Mitraloz standard i përgjithshëm. Version i prodhuar vendas i [[:en:PKM machine gun|PKM]].<ref name="SRB"/> |- | [[:en:Zastava M77|Zastava M77]] | {{YUG}} | [[Mitralozi i lehtë|Mitraloz i lehtë]] | | [[File:M77B1.jpg|120px]] | Mitraloz standard i lehtë. |- | [[:en:FN Minimi|FN Minimi]] | {{BEL}} | [[Mitralozi i lehtë|Mitraloz i lehtë]] | | [[File:FN_MINIMI_Standard_Right.jpg|120px]] | Përdoret nga njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste).<ref name="Serbian army Special Brigade gallery">{{cite web|url=http://www.specijalne-jedinice.com/Specijalna-brigada.html#sthash.ar7yu443.dpbs|title=Serbian army Special Brigade gallery|access-date=2014-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140204043452/http://www.specijalne-jedinice.com/Specijalna-brigada.html#sthash.ar7yu443.dpbs|archive-date=2014-02-04|url-status=dead|language=sr}}</ref> |- | [[:en:Zastava M87|Zastava M87]] | {{YUG}} | [[Mitralozi i rëndë|Mitraloz i rëndë]] | | [[File:NSV machine gun-01.jpg|120px]] | Mitraloz standard i rëndë. |- | [[:en:Zastava M02 Coyote|Zastava M02 Coyote]] | {{SRB}} | [[Mitralozi i rëndë|Mitraloz i rëndë]] | | [[File:M02_Kojot.jpg|120px]] | rowspan="2"| Montohet mbi automjete [[Humvee]]. |- |[[M2 Browning]] |{{USA}} |[[Mitralozi i rëndë|Mitraloz i rëndë]] | |[[File:PEO Browning M2E2 QCB (c1).jpg|120x120px]] |- ! style="align: center;" colspan="7" | Gjysmëmitraloz |- | [[:en:Škorpion|M84 Škorpion]] | {{flag|Czechoslovakia|name=Çekosllovakia}}<br>{{YUG}} | [[Gjysmë mitralozi|Gjysmëmitraloz]] | | [[File:Normal skorpion 01.jpg|120px]] | Përdoret nga ekuipazhet e tankeve dhe automjeteve luftarake të këmbësorisë. Version i prodhuar vendas i modelit çek [[:en:Škorpion|Škorpion]].<ref name="SRB"/> |- | [[Heckler & Koch UMP#Heckler & Koch UMP9|Heckler & Koch UMP9]] | {{GER}} | [[Gjysmë mitralozi|Gjysmëmitraloz]] | | [[File:HKUMP45.JPG|120px]] | rowspan="2"| Përdoret nga njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste).<ref name="vs.rs"/> |- |[[Heckler & Koch MP5]] |{{GER}} |[[Gjysmë mitralozi|Gjysmëmitraloz]] | |[[File:Heckler & Koch MP5-1.jpg|120x120px]] |- ! style="align: center;" colspan="7" | Armë zjarri nënujore |- | [[:en:SPP-1 underwater pistol|SPP-1]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:Underwater firearm|Pistoletë nënujore]] | | [[File:Подводный пистолет СПП-1М - ЦНИИТОЧМАШ 01.jpg|120px]] | rowspan="2"|Përdoret nga Kompania e 82-të Lumore e Demolicionit Nënujor e Brigadës së 72-të për Operacione Speciale.<ref name="Underwater firearm testing">{{Cite web|url=https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.290.html:381422-VS-testira-podvodni-kalasnjikov|title=VS testira podvodni kalašnjikov|website=Novosti|language=sr}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.vs.rs/content/gallery/2d2b3e76-ec87-102e-9d5d-000c29270931.jpg|title=Military making a boy to enjoy guns|format=JPG|access-date=2014-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110217/http://www.vs.rs/content/gallery/2d2b3e76-ec87-102e-9d5d-000c29270931.jpg|archive-date=2016-03-04|url-status=dead|language=sr}}</ref> |- | [[:en:APS underwater rifle|APS]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:Underwater firearm|Pushkë nënujore]] | | [[File:APS underwater rifle REMOV.jpg|120px]] |- ! style="align: center;" colspan="7" | Granatëhedhës |- | M93 AGL | {{SRB}} | [[Granatëhedhësi automatik|Granatëhedhës automatik]] | | [[File:Zastava BGA 30mm 01.jpg|120px]] | Granatëhedhës standard.<ref>{{cite web|url=http://www.yugoimport.com/en/proizvodi/30-mm-m93-automatic-grenade-launcher|title=30 mm M93 automatic grenade launcher {{!}} SDPR – Yugoimport|website=www.yugoimport.com|language=en|access-date=2017-05-28}}</ref> Version i prodhuar vendas i [[:en:AGS-17|AGS-17]]. |- | M11 PD-51 | {{SRB}} | [[Granatëhedhësi]] | | |Granatëhedhës gjashtëplumbësh i tipit [[:en:Revolver|revolver]].<ref>{{Cite web|title=Приказ нових средстава за Војску Србије на полигону "Никинци"|url=http://www.mod.gov.rs/cir/20663/prikaz-novih-sredstava-za-vojsku-srbije-na-poligonu-nikinci20663|access-date=2024-01-06|website=Министарство одбране Републике Србије|language=sr}}</ref> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Granata dhe mina |- | LRB M3/93 | {{SRB}} | [[Granata e tymit|Granatë tymi]] | | | rowspan="2"| Përdoret nga batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë dhe njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste). |- | RŠB P98 | {{SRB}} | [[Granata e tymit|Granatë tymi]] | | |- | BRK M79 | {{YUG}} | [[:en:Anti-tank grenade|Granatë kundër tankut]] | | | rowspan="6"| Përdoret nga batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë. |- | [[:en:PROM-1|PROM-1]] | {{YUG}} | [[Mina kundër personelit]] | | [[File:PROM-1 mine.jpg|120px]] |- | [[:en:PMA-2 mine|PMA-2]] | {{YUG}} | [[Mina kundër personelit]] | | [[File:PMA-2 (Mine).jpg|120px]] |- | [[:en:TMA-3 mine|TMA-3 mine]] | {{YUG}} | [[Mina kundër tankut]] | | [[File:Panzermine_TMA-3.jpg|120px]] |- | [[:en:TMA-4 mine|TMA-4 mine]] | {{YUG}} | [[Mina kundër tankut]] | |[[File:Panzermine TMA-4.jpg|120px]] |- | [[:en:TMA-5 mine|TMA-5 mine]] | {{YUG}} | [[Mina kundër tankut]] | | [[File:Panzermine_TMA-2%28A%29.jpg|120px]] |- |} ==Automjete të blinduara== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! style="align: center;" colspan="7" | Tanke kryesore luftarake |- | [[M-84]]<hr>[[:en:M-84AS1/2/3|M-84AS2]] | {{YUG}}<hr>{{SRB}} | [[Tanku kryesor i betejës|Tank kryesor i betejës]] | 186<hr>26+ | [[File:M-84 VS.jpg|120px]]<br><br>[[File:M84AS2 tank of the Serbian Army.jpg|120x120px]] | Versioni bazë, M-84, i vendosur në batalionet e tankeve të katër brigadave të Ushtrisë, po i nënshtrohet modernizimit serik në variantet M-84AS2/3.<ref name="IISS2022">{{cite book|last1=International Institute for Strategic Studies|title=The Military Balance. 2022|date=2022|location=Abingdon, Oxon|isbn=978-1032279008|author1-link=International Institute for Strategic Studies|language=en}}</ref><ref>{{cite web|author=Petar Vojinović|date=2023-02-21|title=[IDEX 2023] Srbija od domaće industrije kupuje 200 oruđa u vrednosti od 300 miliona evra, Jugoimport investira u Utvu, PR-DC potpisao sporazum o saradnji sa ćerkom kompanijom Edža|language=sr|website=tangosix.rs|url=https://tangosix.rs/2023/21/02/idex-2023-srbija-od-domace-industrije-kupuje-200-orudja-u-vrednosti-od-300-miliona-evra-jugoimport-investira-u-utvu-pr-dc-potpisao-sporazum-o-saradnji-sa-cerkom-kompanijom-edza/|access-date=2025-10-01}}</ref> Varianti i modernizuar përfshin një kullë dhe trup të mbuluar me blindazh reaktiv shpërthyes vendas të gjeneratës së dytë, sistem të përmirësuar kontrolli zjarri me shikues të integruar ditë/natë, teleskop komandanti me gjashtë kamera me ndriçim të ulët për ndërgjegjësim të përmirësuar situacional, sensorë për zbulimin e radarit, shënjestrimit me lazer dhe lëshimeve të raketave, të kombinuar me lëshim automatik të granatave të tymit për mbrojtje, si dhe lëvizshmëri të përmirësuar me motor të përditësuar. |- | [[:en:T-72 operators and variants#Variants|T-72B1MS]] | {{RUS}} | [[Tanku kryesor i betejës|Tank kryesor i betejës]] | 30 | [[File:Zastava 2024 - T-72B1MS - 01.jpg|frameless|120x120px]] | Vendosur në Batalionin e Tankeve të Komandës së Ushtrisë. Version i modernizuar i T-72B, i pajisur me sisteme optoelektronike.<ref name=":0">{{Cite book|title=Military Balance 2024|publisher=IISS|year=2024|isbn=978-1032780047|language=en}}</ref> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Automjete luftarake të këmbësorisë |- | [[:en:Lazar 3|Lazar 3M]] | {{SRB}} | [[Automjeti luftarak i këmbësorisë|Automjet luftarak i këmbësorisë me rrota]] | 20+ | [[File:Lazar 3M infantry fighting vehicle.jpg|120x120px]] | Vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë.<ref>[https://www.vs.rs/sr_lat/vesti/6D05D55837D711F09E880050568F5424/obilazak-centra-za-ispitivanje-naoruzanja-i-vojne-opreme Obilazak centra za ispitivanje naoružanja i vojne opreme], Vojska Srbije (serbisht)</ref><ref name="Snaga jedinstva - vojna parada">{{citation|url=https://www.youtube.com/watch?v=hSLCHmAA7DM|title=Snaga jedinstva - vojna parada|newspaper=RTS Sajt - Zvanični kanal|date=2025-09-20|language=sr}}</ref> Varianti automjet luftarak këmbësorie i Lazar 3-shit, i armatosur me RCWS me top 30&nbsp;mm. Prokurimi shtesë është në vazhdim.<ref name="alo.rs">{{cite web|url=https://www.alo.rs/vesti/politika/863055/vucic-narucili-smo-80-lazara-i-112-milosa/vest|title="Čekamo Važan Sistem Iz Rusije" Vučić: Naručili smo 80 Lazara i 112 Miloša|language=sr}}</ref> |- | [[:en:BVP M-80|BVP M-80A]]<hr>[[:en:BVP M-80#Variants|BVP M-80AB1]] | {{YUG}}<hr>{{SRB}} | [[Automjeti luftarak i këmbësorisë|Automjet luftarak i këmbësorisë me zinxhirë]] | 296<hr>29+ | [[File:BVP М80А VS.jpg|120px]]<br><br>[[File:Zastava 2024 - BVP M-80AB1.jpg|120px]] | Versioni bazë, BVP M-80A, i vendosur në batalionet e mekanizuara të katër brigadave të Ushtrisë, po i nënshtrohet modernizimit serik në variantin M-80AB1.{{sfn|The Military Balance 2022|p=134}} Varianti i modernizuar përfshin blindazh më të avancuar, pajisje kontrolli zjarri të kullës, sisteme optoelektronike, lëshues granatash tymi, aftësinë për të montuar dhe lëshuar raketa kundërtank, si dhe lëvizshmëri të përmirësuar me motor të përditësuar.<ref>[https://www.balkansec.net/post/srbija-po%C4%8Dela-serijsku-modernizaciju-jugoslovenskih-borbenih-vozila-pe%C5%A1adije-m-80a Srbija počela serijsku modernizaciju jugoslovenskih borbenih vozila pešadije M-80A], BalkanSec (serbisht)</ref> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Transportues personeli të blinduar |- | [[:en:Lazar 3|Lazar 3]] | {{SRB}} | [[Transportues personeli i blinduar|Transportues personeli i blinduar 8×8]] | 80+ | [[File:Lazar 3 APC.jpg|120x120px]] | Vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë.<ref>{{cite web|url=https://www.balkansec.net/post/vojske-balkana-imaju-9-vrsta-oklopnih-osmoto%C4%8Dka%C5%A1a|title=Vojske Balkana imaju 9 vrsta oklopnih osmotočkaša|date=2024-01-27|language=sr}}</ref> Prokurimi shtesë është në vazhdim.<ref name="alo.rs"/> |- | [[BTR-80|BTR-80AMS]] | {{RUS}}<br>{{SRB}} | [[Transportues personeli i blinduar|Transportues personeli i blinduar amfib]] 8×8 | 108 | [[File:BTR-80 of the Serbian Armed Forces, recently acquired from Hungary.jpg|120x120px]] | Versioni bazë, BTR-80A, i vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë, i është nënshtruar modernizimit serik në variantin BTR-80AMS.<ref name="RTV">{{cite web|website=RTV|agency=Tanjug|title=Vučić: Prvi put dobre vesti po pitanju odziva za jedinice u Vojsci Srbije; Doneta odluka o digitalnoj vojnoj platformi, redovni vojni rok će se vratiti|language=sr|date=2025-06-23|url=https://www.rtv.rs/sr_lat/politika/vucic-prvi-put-dobre-vesti-po-pitanju-odziva-za-jedinice-u-vojsci-srbije_1637759.html|access-date=2025-07-20}}</ref> Varianti i modernizuar përfshin blindazh më të avancuar, sisteme optoelektronike, dhe stabilizim xhiroskopik të topit 30&nbsp;mm.<ref name="Snaga jedinstva - vojna parada"/><ref>{{Cite web|title=Srbija dobila moćna borbena vozila od Mađarske|url=https://www.politika.rs/sr/clanak/617372/Srbija-dobila-mocna-borbena-vozila-od-Madarske|access-date=2024-06-01|website=Politika Online|language=sr}}</ref> |- | [[:en:BOV (armoured personnel carrier)#Variants|BOV OT]] | {{SRB}} | [[Transportues personeli i blinduar|Transportues personeli i blinduar 4×4]] | 10+ | [[File:Zastava 2024 - FAP M-21 - 01.jpg|120x120px]] | Vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë.<ref name="zb"/> Prokurimi shtesë është në vazhdim.<ref name="Više od 70 novih sredstava u naoruž">{{cite web|url=https://www.mod.gov.rs/lat/21897/vise-od-70-novih-sredstava-u-naoruzanju-vojske-srbije21897|title=Više od 70 novih sredstava u naoružanju Vojske Srbije|website=mod.gov.rs|language=sr}}</ref><ref name="Snaga jedinstva - vojna parada"/> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Automjete të blinduara |- | [[:en:Zastava M20 MRAP|M20 MRAP]] | {{SRB}} | [[:en:MRAP|MRAP 6×6]] | 22+ | [[File:Zastava M20.jpg|120x120px]] | Vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë.<ref name="zb">{{Cite web|last=Banković|first=Živojin|date=2023-04-24|title=[Foto-Rerportaža] "Granit 2023": Kako je petina Vojske Srbije proslavila svoj Dan na batajničkom aerodromu|url=https://tangosix.rs/2023/24/04/foto-reportaza-granit-2023-kako-je-petina-vojske-srbije-proslavila-svoj-dan-na-batajnickom-aerodromu/|access-date=2023-06-12|website=Tango Six|language=sr}}</ref><ref name="Snaga jedinstva - vojna parada"/> Prokurimi shtesë është në vazhdim. |- | [[:en:BOV M16 Miloš|BOV M16 Miloš]] | {{SRB}} | [[:en:MRAP|MRAP 4×4]] | 109+ | [[File:Zastava 2024 - BOV M-16 Miloš - 01.jpg|frameless|120px]] | Vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë dhe njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste). Prokurimi shtesë është në vazhdim.<ref>{{cite web|author=Petar Vojinović|date=2023-02-21|title=[IDEX 2023] Srbija od domaće industrije kupuje 200 oruđa u vrednosti od 300 miliona evra, Jugoimport investira u Utvu, PR-DC potpisao sporazum o saradnji sa ćerkom kompanijom Edža|language=sr|website=tangosix.rs|url=https://tangosix.rs/2023/21/02/idex-2023-srbija-od-domace-industrije-kupuje-200-orudja-u-vrednosti-od-300-miliona-evra-jugoimport-investira-u-utvu-pr-dc-potpisao-sporazum-o-saradnji-sa-cerkom-kompanijom-edza/|access-date=2025-10-01}}</ref> |- | [[:en:BRDM-2|BRDM-2]]<hr>[[:en:BRDM-2#Variants|BRDM-2MS]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}}<hr>{{RUS}} | [[Automjeti i zbulimit|Automjet zbulimi]] | 46<hr>30 | [[File:BRDM-2 VS smotra 1.jpg|120px]]<br /><br />[[File:Zastava_2024_-_BRDM-2MS_-_01.jpg|frameless|120px]] | Varianti bazë i vendosur në batalionet e tankeve dhe të mekanizuara të katër brigadave të Ushtrisë.<ref name="Army Armaments">{{cite web|url=http://www.vs.rs/index.php?content=5701ab10-fc9c-102b-9fa8-28e40361dc2e|title=Army Armaments|access-date=2014-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20141007013516/http://www.vs.rs/index.php?content=5701ab10-fc9c-102b-9fa8-28e40361dc2e|archive-date=2014-10-07|url-status=dead|language=sr}}</ref> Varianti i modernizuar BRDM-2MS i vendosur në Batalionin e Blinduar të Zbulimit të Komandës së Ushtrisë.<ref>{{cite news|url=https://www.slobodnaevropa.org/a/srbija-tenkovi-rusija-donacija/31269345.html|title=Vojsci Srbije isporučeno 30 tenkova i oklopnih automobila iz ruske donacije|newspaper=Radio Slobodna Evropa|date=2021-05-23|language=sr}}</ref> |- | [[:en:BOV (armoured personnel carrier)#Variants|BOV KIV]] | {{SRB}} | Automjet komandimi | 20+ | [[File:Granit_2023_-_58_-_BOV_KIV.jpg|frameless|120px]] | Vendosur në Brigadën e Artilerisë së Përzier.<ref name=":0" /> Prokurimi shtesë është planifikuar. |- | [[:en:MT-LBu|MT-LBu]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Autoblinda|Automjet i blinduar]] komandimi | 32 | [[File:MT-LBu_-_VS_-_01.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e artilerisë vetëlëvizëse të katër brigadave të Ushtrisë.<ref name=":0" /> Modernizimi u krye midis viteve 2020 dhe 2025. |- | [[:en:BOV (armoured personnel carrier)#Variants|BOV-1 POLO M83]]<hr>[[:en:BOV (armoured personnel carrier)#Variants|BOV-1 POLO M83M]] | {{YUG}}<hr>{{SRB}} | [[:en:Tank destroyer|Shkatërrues tankesh]] | 38<hr>10 | [[File:BOV-1_VS-1.jpg|120px]]<br><br>[[File:Polo 83M.jpg|120px]] | Versioni bazë, BOV-1 POLO M83, i vendosur në batalionet e mekanizuara të katër brigadave të Ushtrisë, po i nënshtrohet modernizimit serik në variantin BOV-1 POLO M83M.<ref name=":0" /> Varianti i modernizuar përfshin, përveç platformës së pajisur me katër lëshues të raketave të drejtuara kundërtank [[:en:9M14 Malyutka|9M14 Malyutka]] të përmirësuara (të pranishme edhe në versionin bazë), edhe një platformë shtesë lëshimi të pajisur me katër lëshues të municionit lëvizës [[:en:Osica (drone)|Osica]] (rreze veprimi 20&nbsp;km). |- | [[:en:BOV (armoured personnel carrier)#Variants|BOV-VP]] | {{YUG}} | [[Autoblinda|Automjet i blinduar]] | 52 | [[File:Zastava_2024_-_BOV_M-86_-_01.jpg|frameless|120px]] | Vendosur në Policinë Ushtarake.<ref name="zb"/><ref name="Više od 70 novih sredstava u naoruž"/> |- | [[Humvee]] | {{USA}} | [[Autoblinda|Automjet i blinduar]] | 158 | [[File:Zastava_2024_-_HMMWV_-_06.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë dhe njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste).<ref name="Snaga jedinstva - vojna parada"/><ref>[https://vojnopolitickaosmatracnica.wordpress.com/2024/09/10/oklopna-borbena-vozila-tockasi-u-naoruzanju-vojske-srbije/ Oklopna borbena vozila točkaši u naoružanju Vojske Srbije], Vojnopolitička osmatračnica, 2024-09-10 (serbisht)</ref> |- | [[:en:Lenco BearCat|BearCat G3]] | {{USA}} | [[Autoblinda|Automjet i blinduar]] | 5 | [[File:Granit 2023 - 71 - Lenco Bercat.jpg|frameless|120x120px]] | Vendosur në Batalionin e 25-të të Policisë Ushtarake të Gardës. |- ! style="align: center;" colspan="7" | Automjete blinduara shpëtimi |- | [[M-84#M-84AI|M-84AI]] | {{YUG}} | [[:en:Armoured recovery vehicle|Automjet blinduar shpëtimi]] | 5 | [[File:M-84AI.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e mekanizuara të katër brigadave të Ushtrisë.{{sfn|Oklopne jedinice Vojske Srbije}} Version i prodhuar vendas i modelit polak [[:en:WZT#WZT-3|WZT-3]].<ref name="Armoured recovery vehicles of the Serbian Army">{{cite web|url=http://www.oklop.net23.net/tzi/opis.html|title=Armoured recovery vehicles of the Serbian Army|access-date=2014-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605065744/http://www.oklop.net23.net/tzi/opis.html|archive-date=2013-06-05|url-status=dead|language=sr}}</ref> |- | [[:en:T-54/T-55 operators and variants#JVBT|JVBT]] | {{flag|Czechoslovakia|name=Çekosllovakia}} | [[:en:Armoured recovery vehicle|Automjet blinduar shpëtimi]] | 12 | [[File:VIU-55_Munja.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e mekanizuara dhe të artilerisë vetëlëvizëse të katër brigadave të Ushtrisë.{{sfn|Oklopne jedinice Vojske Srbije}}<ref name="Armoured recovery vehicles of the Serbian Army" /> |- | [[:en:WZT#WZT-2|WZT-2]] | {{POL}} | [[:en:Armoured recovery vehicle|Automjet blinduar shpëtimi]] | 16 | [[File:Anakonda_2008_(37).jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e mekanizuara të katër brigadave të Ushtrisë.{{sfn|Oklopne jedinice Vojske Srbije}}<ref name="Armoured recovery vehicles of the Serbian Army" /> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Ura lëvizëse të blinduara |- | [[:en:MT-55|MT-55]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:Military engineering vehicle#Bridging vehicles|Urë blinduar lëvizëse]] | 24 | [[File:MT-55A.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e tankeve dhe të mekanizuara të katër brigadave të Ushtrisë.{{sfn|Oklopne jedinice Vojske Srbije}}<ref name="Armoured recovery vehicles of the Serbian Army"/> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Automjete tokësore pa pilot |- | [[:en:Miloš (unmanned ground vehicle)|Mali Miloš]] | {{SRB}} | [[Automjeti tokësor pa pilot|Automjet tokësor pa pilot]] | 26+ | [[File:DUBP_Miloš_-_VS_04.jpg|120px]] | Vendosur në Brigadën e 72-të për Operacione Speciale.<ref>{{cite web|url=https://www.novosti.rs/drustvo/vesti/1075988/mali-milos-napada-tenkove-vojska-srbije-ove-godine-ocekuje-isporuku-nove-serije-domacih-besposadnih-platformi|title="Mali Miloš" Napada Tenkove: Vojska Srbije ove godine očekuje isporuku nove serije domaćih besposadnih platformi|language=sr}}</ref><ref name="zb"/><ref name="Snaga jedinstva - vojna parada"/> |- |} ==Automjete të pablinduara== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! style="align: center;" colspan="7" | Kamionë |- | [[:en:FAP 1118|FAP 1118]] | {{SRB}} | [[Kamioni|4×4]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | 124+ | [[File:FAP1118 2.jpg|120px]] | rowspan="24" |Vendosur në batalionet e logjistikës të katër brigadave të Ushtrisë. |- | [[:en:TAM 110 T7 B/BV|TAM 110 T7 B/BV]] | {{YUG}} | [[Kamioni|4×4]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | 360 | [[File:TAM 110 inž.jpg|120px]] |- | [[:en:Fabrika automobila Priboj|FAP]] 13 | {{YUG}} | [[Kamioni|4×4]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | | [[File:FAP 1314 S-ACG VS 01.jpg|120px]] |- | [[:en:Fabrika automobila Priboj|FAP]] 3040 | {{SRB}} | [[Kamioni|6×6]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | | [[File:Dan_srpskog_jedinstva_slobode_i_zastave_-_FAP_3040_BK-A_-_03.jpg|120x120px]] |- | [[:en:Fabrika automobila Priboj|FAP]] 2228 | {{SRB}} | [[Kamioni|6×6]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | 20+ | [[File:FAP 2228 VS1.jpg|border|frameless|120px]] |- | [[:en:TAM 150 T11 B/BV|TAM 150 T11 B/BV]] | {{YUG}} | [[Kamioni|6×6]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | 210 | [[File:TAM-Vojska Srbije.jpg|120px]] |- | [[:en:TAM-Europe|TAM]] 260 T22 | {{YUG}} | [[Kamioni|6×6]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | | [[File:TAM 130 2.jpg|120px]] |- | [[:en:FAP 2026|FAP 2026]] | {{YUG}} | [[Kamioni|6×6]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | 200 | [[File:FAP_2026_BS-AV_Vojska_Srbije.jpg|120px]] |- | [[:en:KrAZ-255|KrAZ-255]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Kamioni|6×6]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | | [[File:KrAZ-255B VS2.jpg|120px]] |- | [[:en:Ural-375|Ural-375]]D | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Kamioni|6×6]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | | [[File:Granit_2023_-_111_-_UKUV_9S416M.jpg|120px]] |- | [[:en:ZIL-131|ZIL-131]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Kamioni|6×6]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | | [[File:Granit_2023_-_117_-_KIPSt_-_5K21.jpg|120px]] |- | [[:en:Fabrika automobila Priboj|FAP]] 3240 | {{SRB}} | [[Kamioni|8×8]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | 4+ | [[File:Zastava_2024_-_FAP_3240_BS-AV_-_02.jpg|120px]] |- | [[:en:Fabrika automobila Priboj|FAP]] 3232 | {{YUG}} | [[Kamioni|8×8]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | 8 | |- | [[:en:Shaanxi HMV3|Shaanxi HMV3]] | {{CHN}} | [[Kamioni|8×8]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | | [[File:Zastava_2024_-_HQ-17AE_vozilo_za_dotur_-_01.jpg|120px]] |- | [[:en:Fabrika automobila Priboj|FAP]] 2026 BST AV | {{YUG}} | [[:en:Semi-trailer|Gjysmërimorkio]] | 7 | [[File:FAP_2026_BST_AV_-_Odbrana_slobode_2019_Niš_3.jpg|frameless|120px]] |- | [[:en:MAN Truck & Bus|MAN]] TGS 33.480 | {{GER}} | [[:en:Semi-trailer|Gjysmërimorkio]] | 6 | [[File:MAN TGS 33-480 VS1.jpg|120px]] |- | [[:en:MAZ-537|MAZ-537]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:Semi-trailer|Gjysmërimorkio]] | 10 | [[File:Maz M-84 1.jpg|120px]] |- | [[:en:Fabrika automobila Priboj|FAP]] 2632 | {{YUG}} | [[:en:Semi-trailer|Gjysmërimorkio]] | | [[File:FAP2632BT.jpg|120px]] |- | [[:en:Fabrika automobila Priboj|FAP]] 1921 | {{YUG}} | [[:en:Semi-trailer|Gjysmërimorkio]] | | [[File:FAP1921BT 3.jpg|120px]] |- | HOWO 336 | {{CHN}} | [[:en:Semi-trailer|Gjysmërimorkio]] | | [[File:Granit 2023 - 158 - HOWO Sinotruk 336 tegljač.jpg|120x120px]] |- | [[:en:Iveco S-Way|Iveco S-way]] | {{ITA}} | [[:en:Semi-trailer|Gjysmërimorkio]] | 5 | |- | [[:en:TAM-Europe|TAM]] 130 T10 | {{YUG}} | [[:en:Dump truck|Kamion vetëshkarkues]] | | [[File:TAM_130T11_Vojska_Srbije.jpg|120px]] |- | [[:en:China National Heavy Duty Truck Group|HOWO TAZ 3190C 4х4]] | {{CHN}} | [[:en:Dump truck|Kamion vetëshkarkues]] | | [[File:Granit 2023 - 161 - HOWO Sinotruk 266 kiper.jpg|120x120px]] |- | [[Iveco Trakker]] | {{ITA}} | [[:en:Dump truck|Kamion vetëshkarkues]] | | [[File:Granit 2023 - 163 - IVECO Trakker 360 kiper.jpg|120x120px]] |- | [[:en:Scania AB|Scania]] 113M 310 | {{SWE}} | [[Kamioni cisternë|Kamion-cisternë]] | 8 | [[File:Skanije i zil.jpg|120px]] | rowspan="4" |Vendosur në batalionet teknike ajrore të dy brigadave Ajrore. |- | MAN TGS 18.430 | {{GER}} | [[Kamioni cisternë|Kamion-cisternë]] | | [[File:Granit 2023 - 198 - MAN TGS 18-430 tegljač sa cisternom.jpg|120x120px]] |- | [[:en:MAN Truck & Bus|MAN]] 17.192 | {{GER}} | [[Kamioni cisternë|Kamion-cisternë]] | 3 | [[File:MAN_17-192_VS_2.jpg|120px]] |- | [[:en:MAN Truck & Bus|MAN]] TGM 18.250 | {{GER}} | [[Kamioni cisternë|Kamion-cisternë]] | | [[File:MAN TGM 18-250 cisterna za vodu VS 2.jpg|120px]] |- ! style="align: center;" colspan="7" | Automjete inxhinierike |- | Liu Gong 926E | {{CHN}} | [[Gërmuesi|Gërmues]] | | [[File:Granit 2023 - 184 - Liu Gong 926E bager.jpg|120x120px]] | rowspan="17" |Vendosur në batalionet e inxhinierëve të katër brigadave të Ushtrisë. |- | [[:en:14. oktobar|IMK]] ULT-150<br />[[:en:14. oktobar|IMK]] [[:en:ULT-160|ULT-160B]]<br />[[:en:14. oktobar|IMK]] [[:en:ULT-160|ULT-160C]] | {{YUG}} | [[:en:Loader (equipment)|Ngarkues me rrota]] | | [[File:11 ULT-160CK.jpg|120px]] |- | ЈСB 436 | {{UK}} | [[:en:Loader (equipment)|Ngarkues me rrota]] | | [[File:Granit 2023 - 177 - JCB 436 utovarivač.jpg|120x120px]] |- | ZL 3500<br />ZL 5001F | {{GER}} | [[:en:Loader (equipment)|Ngarkues me rrota dhe buldozer]] | | [[File:11 Zettelmeyer3500.jpg|120px]] |- | [[:en:JCB (heavy equipment manufacturer)|JCB 4CX]] | {{UK}} | [[:en:Backhoe loader|Ngarkues-gërmues]] | | [[File:11 JCB.jpg|120px]] |- | VOLVO BM | {{SWE}} | [[:en:Backhoe loader|Ngarkues-gërmues]] | | |- | KN-251 | {{YUG}} | [[:en:Backhoe loader|Ngarkues-gërmues]] | | [[File:KN-251VS.JPG|120px]] |- | [[:en:14. oktobar|IMK]] TG-140<br />IMK TG-160<br />IMK TG-170<br />IMK TG-200 | {{YUG}} | [[:en:Bulldozer|Buldozer me zinxhirë]] | | [[File:TG-190 VS.JPG|120px]] |- | LiuGong 230C | {{CHN}} | [[:en:Bulldozer|Buldozer me zinxhirë]] | | [[File:Granit 2023 - 180 - Liu Gong CLGB 230C dozer.jpg|120x120px]] |- | Dressta TD15M | {{POL}} | [[:en:Bulldozer|Buldozer me zinxhirë]] | | [[File:Granit 2023 - 182 - Dressta TD15M dozer.jpg|120x120px]] |- | [[Caterpillar D8|Caterpillar D8]] | {{USA}} | [[:en:Bulldozer|Buldozer me zinxhirë]] | | [[File:Granit_2023_-_183_-_CAT_D5K2_XL_dozer.jpg|120x120px]] |- | Liu Gong GJT 112А | {{CHN}} | [[:en:Bulldozer|Buldozer me rrota]] | | [[File:Dan_Kopnene_Vojske_2021_u_Šapcu_-_TTZ_11_-_GJT-112A.jpg|120px]] |- | LiuGong 4140 | {{CHN}} | [[:en:Grader|Grejder]] | | [[File:Granit 2023 - 186 - Liu Gong CLG 4180 grejder.jpg|120x120px]] |- | Liu Gong 6616B | {{CHN}} | [[:en:Road roller|Rul rruge]] | | [[File:Granit 2023 - 191 - Liu Gong 6616B valjak.jpg|120x120px]] |- | Bomag BW-200 | {{GER}} | [[:en:Road roller|Rul rruge]] | | |- | САТ CS78B | {{USA}} | [[:en:Road roller|Rul rruge]] | | |- | BMB | {{YUG}} | Shpuese pusesh minash | | [[File:TAM 110 bušilica.jpg|120px]] |- | [[:en:PM M71 Floating Bridge|PM M71]] | {{YUG}} | [[Ura lundruese]] | | [[File:FAP2026 BSD A PM M71 VS.jpg|120px]] | rowspan="2"|Vendosur në Flotiljen e Lumit. |- | [[:en:PTS (vehicle)#PTS-M|PTS-M]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:Amphibious vehicle#Tracked|Automjet amfib]] | 12 | [[File:PTS-M_VS8.jpg|120px]] |- ! style="align: center;" colspan="7" | Automjete utilitare terreni |- | [[:en:Zastava NTV|Zastava NTV]] | {{SRB}} | [[:en:Off-road vehicle|Automjet terreni]] | 40+ | [[File:Zastava_NTV_kombi_-_Odbrana_slobode_2019_Niš_5.jpg|120x120px]] | Vendosur në disa versione në Ushtri, në njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste) dhe në Qendrën e 224-të për Veprim Elektronik. Prokurimi shtesë është në vazhdim. |- | [[Steyr-Puch Pinzgauer|Pinzgauer 710]] | {{AUT}} | [[:en:Off-road vehicle|Automjet terreni]] | | [[File:Zastava_2024_-_Pinzgauer_-_01.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë. |- | [[Mercedes-Benz G-Class|Puch 300GD]] | {{GER}} | [[:en:Off-road vehicle|Automjet terreni]] | | [[File:Puch_G_-_72_brigada_za_specijalne_operacije_-_01.jpg|120px]] | rowspan="2" |Vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë. |- | [[:en:UAZ-469|UAZ-469]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:Off-road vehicle|Automjet terreni]] | | [[File:UAZ 469 of Serbian Army.jpg|120px]] |- | [[Land Rover Defender]] | {{UK}} | [[:en:Off-road vehicle|Automjet terreni]] | 70 | [[File:Land Rover-Vojska Srbije.jpg|120px]] | Vendosur në njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste). |- | [[:en:UAZ Patriot|UAZ Patriot]] | {{RUS}} | [[:en:Off-road vehicle|Automjet terreni]] | 64 | [[File:Granit_2023_-_125_-_UAZ_Patriot_-_vojna_policija.jpg|120px]] | rowspan="3"|Vendosur në batalionet e Policisë Ushtarake. |- | [[Toyota Hilux|Toyota Hilux]] | {{JPN}} | [[:en:Off-road vehicle|Automjet terreni]] | 100 | [[File:Zastava_2024_-_Toyota_-_01.jpg|120x120px]] |- | [[Isuzu D-Max|Isuzu]] | {{JPN}} | [[:en:Off-road vehicle|Automjet terreni]] | | [[File:Granit 2023 - 128 - ISUZU.jpg|120x120px]] |- | [[Mercedes-Benz G-Class]] | {{GER}} | [[:en:Off-road vehicle|Automjet terreni]] | | [[File:Mercedes-Benz G 500 Sport-Paket (W 463, 3. Facelift) – Frontansicht, 7. August 2012, Stuttgart.jpg|120px]] | Vendosur në Detashmentin e Policisë Ushtarake për Operacione Speciale "Kobrat". |- ! style="align: center;" colspan="7" | Automjete utilitare |- | [[:en:Iveco Daily|Nanjing-Iveco Turbo Daily]] | {{CHN}} | [[Ambulanca]] | 20 | [[File:Nanjing-Iveco Turbo Daily VS.jpg|120px]] |rowspan="6" |Vendosur në batalionet e logjistikës të katër brigadave të Ushtrisë. |- | [[:en:Unimog|Unimog U1300L]] | {{GER}} | [[Ambulanca]] | 3 | [[File:Zajednička vežba 72 brSO VS i 2 br Specnaz OSRF - Mercedes-Benz Unimog sanitet VS.jpg|120px]] |- | [[:en:Dingo 2|Dingo 2]] | {{GER}} | [[Ambulanca]] | 2 | [[File:Zastava_2024_-_Dingo_sanitet_-_01.jpg|frameless|120x120px]] |- | [[:en:BOV (APC)#Variants|BOV SN]] | {{YUG}} | [[Ambulanca]] | | [[File:BOV Sn.jpg|120px]] |- | [[:en:Citroen Jumper|Citroen Jumper]] | {{FRA}} | [[Ambulanca]] | | [[File:Citroen Jumper ambulance VS.jpg|120x120px]] |- | [[:en:Fiat Ducato|Fiat Ducato]] | {{ITA}} | [[Ambulanca]] | | [[File:Fiat Ducato sanitet Garda VS 01.jpg|120x120px]] |- | Fiat Ducato | {{ITA}} | [[Furgoni]] | | [[File:Fiat Ducato Vojna Policija.jpg|120x120px]] | rowspan="4" |Vendosur në batalionet e Policisë Ushtarake. |- | [[:en:Škoda Superb|Škoda Superb]] | {{CZE}} | [[Police car|Veturë patrullimi]] | | [[File:Škoda_superb_VP_VS1.jpg|120px]] |- | [[:en:Škoda Fabia|Škoda Fabia]] | {{CZE}} | [[Police car|Veturë patrullimi]] | | [[File:Škoda_Fabia_VP_VS_02.jpg|120px]] |- | [[:en:Škoda Scala|Škoda Scala]] | {{CZE}} | [[Police car|Veturë patrullimi]] | | [[File:Granit 2023 - 122 - Škoda Scala - vojna policija.jpg|120x120px]] |- | [[:en:BMW R1200RT|BMW R1200RT]] | {{GER}} | [[Motoçikleta|Motoçikletë]] | 12 | [[File:BMW_motorcikl_vojne_policije_Vojske_Srbije_-_Odbrana_slobode_2019_Niš_5.jpg|120px]] | Vendosur në Batalionin e 25-të të Policisë Ushtarake të Gardës. |- | [[:en:Polaris Inc.|Polaris Sportsman S XP1000]] | {{USA}} | [[:en:All-terrain vehicle|ATV]] | 16 | [[File:Polaris Vojske Srbije.jpg|120px]] | Vendosur në njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste). |} ==Artileria== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! style="align: center;" colspan="7" | Artileri vetëlëvizëse |- | [[Nora B-52]] | {{SRB}} | [[Artileria vetëlëvizëse|Obus vetëlëvizës 155 mm]] | 24+ | [[File:Nora_B52_M15_VS_-_Odbrana_slobode_2019_Niš_1.jpg|120px]] | Vendosur në Brigadën e Artilerisë së Përzier.<ref name=":0" /> Prokurimi shtesë është në vazhdim.<ref>{{cite web|url=https://www.b92.net/biz/vesti/srbija/srbija-spremila-186-miliona-evra-za-oruzje-vucic-objavio-sta-se-kupuje-2464505|title=Srbija spremila 186 miliona evra za oružje: Vučić objavio šta se kupuje|language=sr}}</ref> |- | [[:en:2S1 Gvozdika|2S1 Gvozdika]]<hr>[[:en:2S1 Gvozdika#Variants|2S1M Gvozdika]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}}<hr>{{SRB}} | [[Artileria vetëlëvizëse|Obus vetëlëvizës 122 mm]] | 18<hr>54 | [[File:2S1_VS.jpg|120px]] | Versioni bazë, 2S1, i vendosur në batalionet e artilerisë vetëlëvizëse të katër brigadave të Ushtrisë, po i nënshtrohet modernizimit serik në variantin 2S1M. Varianti i modernizuar përfshin një sistem të ri kontrolli zjarri me rreze veprimi 22&nbsp;km, si dhe sistem navigimi inercial dhe GPRS.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraf.rs/vesti/srbija/3803952-domaca-pamet-modernizovala-samohodnu-haubicu-posada-za-dejstvo-spremna-za-manje-od-minuta|title=Domaća pamet modernizovala samohodnu haubicu: Posada za dejstvo spremna za manje od minuta|date=2024-01-03|language=sr}}</ref><ref>{{cite web|url=https://vojnopolitickaosmatracnica.wordpress.com/2024/02/06/modernizacija-samohodne-haubice-2s1-gvozdika/|title=Modernizacija Samohodne Haubice 2S1 Gvozdika!|date=2024-02-06|language=sr}}</ref><ref name="Snaga jedinstva - vojna parada"/> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Artileri e tërhequr |- | [[:en:Nora M-84|Nora M-84]] | {{YUG}} | [[:en:Gun-howitzer|Top-obus 152 mm]] | 36<ref name=":0" /> | [[File:M84 Nora A.jpg|120px]] | Vendosur në Brigadën e Artilerisë së Përzier. |- | [[:en:130 mm towed field gun M1954 (M-46)|M-46]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Obusi|Obus 130 mm]] | 36 | [[File:M46_155mm_02.jpg|120px]] | Vendosur në Brigadën e Artilerisë së Përzier. Konvertim kalibri në 155&nbsp;mm i kryer në një numër të caktuar copash. |- | [[:en:122 mm howitzer 2A18 (D-30)|D-30J]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Obusi|Obus 122 mm]] | 80 | [[File:Хаубица Д-30 122мм.jpg|120px]] | Vendosur në Brigadën e Artilerisë së Përzier.<ref>The Military Balance 2020, f. 212–214.</ref> |- |[[:en:76 mm divisional gun M1942 (ZiS-3)|ZiS-3]] |{{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} |[[:en:Field gun|Top fushor]] |18 |[[File:ZIS-3 Garda VS 01.jpg|120x120px]] |Vendosur në Batalionin e Nderit të Gardës. |- ! style="align: center;" colspan="7" | Artileri raketore |- | [[:en:PULS (multiple rocket launcher)|PULS]] | {{ISR}} | [[Raketëhedhësi i shumëfishtë|Raketëhedhës i shumëfishtë 370mm/306mm/160mm/122mm]] | 8 | [[File:PULS_MLRS_Landmacht_2.jpg|120px]] | Vendosur në Brigadën e Artilerisë së Përzier.<ref>{{cite web|title=[Analiza] Šta je sve od novih i modernizovanih sistema naoružanja viđeno na vojnoj paradi ''Snaga jedinstva''|url=https://tangosix.rs/2025/21/09/analiza-sta-je-sve-od-novih-i-modernizovanih-sistema-naoruzanja-vidjeno-na-vojnoj-paradi-snaga-jedinstva/|language=sr}}</ref><ref name="Snaga jedinstva - vojna parada"/> I armatosur me raketa balistike taktike [[:en:Predator Hawk|Predator Hawk]] (kalibri 370&nbsp;mm dhe rreze veprimi 300&nbsp;km), si dhe raketa artilerie [[:en:EXTRA artillery rocket system|EXTRA]] dhe [[:en:ACCULAR|ACCULAR]] (kalibrat 306&nbsp;mm dhe 160&nbsp;mm, përkatësisht; rreze veprimi 150&nbsp;km dhe 40&nbsp;km, përkatësisht). |- | [[:en:M-87 Orkan|M-87 Orkan]] | {{YUG}} | [[Raketëhedhësi i shumëfishtë|Raketëhedhës i shumëfishtë 262 mm]] | 4 | [[File:Orkan_II_1.jpg|frameless|120px]] | Vendosur në Brigadën e Artilerisë së Përzier.<ref>[https://www.mod.gov.rs/lat/19045/obuka-vojnika-na-raketnim-sistemima-artiljerije-19045 Obuka vojnika na raketnim sistemima artiljerije], Ministarstvo odbrane Republike Srbije (serbisht)</ref> |- | [[:en:RM-70 multiple rocket launcher|RM-70 Vampire]] | {{CZE}} | [[Raketëhedhësi i shumëfishtë|Raketëhedhës i shumëfishtë 122 mm]] | 30 | [[File:UA_RM-70_Vampire_01.jpg|120x120px]] | Vendosur në batalionet e artilerisë me raketëhedhës të shumëfishtë të katër brigadave të Ushtrisë. Variant i modernizuar i RM-70-ës, me kabinë të blinduar dhe kontroll digjital zjarri.<ref>[https://tangosix.rs/2026/28/06/poslednja-vest-vucic-nabavljamo-pvo-sistem-hq-9-i-kineske-lovce/ Poslednja vest: Vučić – nabavljamo PVO sistem HQ-9 i kineske lovce], Tango Six (serbisht)</ref> |- | [[:en:M-18 Oganj|M-18 Oganj]] | {{SRB}} | [[Raketëhedhësi i shumëfishtë|Raketëhedhës i shumëfishtë 175mm/128mm/122mm]] | 8+ | [[File:Zastava_2024_-_M-18_Oganj_-_01.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e artilerisë me raketëhedhës të shumëfishtë të katër brigadave të Ushtrisë. I armatosur me raketën e drejtuar [[:en:ALAS (missile)|ALAS]] (kalibri 175&nbsp;mm dhe rreze veprimi 25&nbsp;km) dhe raketën Oganj (kalibri 128&nbsp;mm dhe rreze veprimi 40&nbsp;km), i pajisur me elektronikë digjitale (sistem udhëheqjeje të kompjuterizuar, radio të re digjitale dhe navigim inercial).<ref>[https://www.mod.gov.rs/lat/22006/brzina-preciznost-i-razorna-moc-modernizovanog-ognja22006 Brzina, preciznost i razorna moć modernizovanog Ognja], Ministarstvo odbrane Republike Srbije (serbisht)</ref><ref>[https://tangosix.rs/2025/29/09/partner-edepro-raketa-alas-xx-usla-u-naoruzanje-vojske-srbije/ Partner Edepro: raketa ALAS XX ušla u naoružanje Vojske Srbije], Tango Six (serbisht)</ref><ref>{{cite web|author=Petar Vojinović|date=2023-02-21|title=[IDEX 2023] Srbija od domaće industrije kupuje 200 oruđa u vrednosti od 300 miliona evra, Jugoimport investira u Utvu, PR-DC potpisao sporazum o saradnji sa ćerkom kompanijom Edža|language=sr|website=tangosix.rs|url=https://tangosix.rs/2023/21/02/idex-2023-srbija-od-domace-industrije-kupuje-200-orudja-u-vrednosti-od-300-miliona-evra-jugoimport-investira-u-utvu-pr-dc-potpisao-sporazum-o-saradnji-sa-cerkom-kompanijom-edza/|access-date=2025-10-01}}</ref> |- | [[:en:M-77 Oganj|M-77 Oganj]]<hr>[[:en:M-77 Oganj#Modernization|M-17D Oganj]] | {{YUG}}<hr>{{SRB}} | [[Raketëhedhësi i shumëfishtë|Raketëhedhës i shumëfishtë 128 mm]] | 30<hr>30 | [[File:Modernizovani_Ognjevi_-_Odbrana_slobode_2019_Niš_2.jpg|120px]] | Versioni bazë, M77, i vendosur në batalionet e artilerisë me raketëhedhës të shumëfishtë të katër brigadave të Ushtrisë, po i nënshtrohet modernizimit serik në variantin M-17D. Varianti i modernizuar përfshin sistem të ri kontrolli zjarri, sistem navigimi inercial, dhe GPRS.<ref>{{Cite web|title=Trinaesti divizion jedna od najbolje opremljenih jedinica naše artiljerije|url=http://www.mod.gov.rs/lat/tekst/17066/trinaesti-divizion-jedna-od-najbolje-opremljenih-jedinica-nase-artiljerije-17066|access-date=2024-01-06|website=Ministarstvo odbrane Republike Srbije|language=sr}}</ref><ref name="zb"/><ref>{{cite web|author=Petar Vojinović|date=2023-02-21|title=[IDEX 2023] Srbija od domaće industrije kupuje 200 oruđa u vrednosti od 300 miliona evra, Jugoimport investira u Utvu, PR-DC potpisao sporazum o saradnji sa ćerkom kompanijom Edža|language=sr|website=tangosix.rs|url=https://tangosix.rs/2023/21/02/idex-2023-srbija-od-domace-industrije-kupuje-200-orudja-u-vrednosti-od-300-miliona-evra-jugoimport-investira-u-utvu-pr-dc-potpisao-sporazum-o-saradnji-sa-cerkom-kompanijom-edza/|access-date=2025-10-01}}</ref> |- | [[:en:M-63 Plamen|M-94 Plamen S]] | {{SRB}} | [[Raketëhedhësi i shumëfishtë|Raketëhedhës i shumëfishtë 128 mm]] | 18 | [[File:M94_PlamenS.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e artilerisë me raketëhedhës të shumëfishtë të katër brigadave të Ushtrisë.<ref>{{Cite web|title=Obuka vojnika na visecevnim lanserima|url=http://www.vs.rs/sr_lat/vesti/E9AE8E1097FC11ED98D60050568F5424/obuka-vojnika-na-visecevnim-lanserima-raketa|access-date=2023-01-19|website=Sajt Vojske Srbije|language=sr}}</ref> Variant i modernizuar i [[:en:M-63 Plamen|M-63 Plamen]].<ref>[https://www.mod.gov.rs/lat/19045/obuka-vojnika-na-raketnim-sistemima-artiljerije-19045 Obuka vojnika na raketnim sistemima artiljerije], Ministarstvo odbrane Republike Srbije (serbisht)</ref> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Mortaja |- | [[:en:M95 mortar|M95]] | {{SRB}} | [[Mortaja|Mortajë 120&nbsp;mm]] | 24 | [[File:120mm-mozdzierz-01.jpg|120px]] | rowspan="4"|Përdoret nga batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë.<ref name="Army Armaments" /> |- | [[:en:M74 light mortar|M74/M75]] | {{YUG}} | [[Mortaja|Mortajë 120&nbsp;mm]] | 57<ref name=":0"/> | [[File:Mortar 120 mm M-75 Croatian Army.JPG|120px]] |- | [[:en:M69 mortar|M69]] | {{YUG}} | [[Mortaja|Mortajë 82&nbsp;mm]] | 106<ref name=":0"/> | [[File:Минобацач М69 82мм.jpg|120px]] |- | [[:en:M57 mortar|M57]] | {{YUG}} | [[Mortaja|Mortajë 60&nbsp;mm]] | | [[File:Минобацач_М57_60мм.jpg|frameless|120px]] |} ==Armët kundër automjeteve të blinduara== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! style="align: center;" colspan="7" | Lëshues raketash |- | [[:en:M90 Stršljen|M90 Stršljen]] | {{SRB}} | [[Raketa e lëshuar nga shpatulla|Lëshues raketash portativ]] | | [[File:Stršljen_M90.jpg|120px]] | rowspan="3"|Përdoret nga batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë.<ref name="Army Armaments" /> |- | [[M80 Zolja]] | {{YUG}} | [[Raketa e lëshuar nga shpatulla|Lëshues raketash portativ]] | 200 | [[File:Zolja1.jpg|120px]] |- | [[M79 Osa]] | {{YUG}} | [[Raketa e lëshuar nga shpatulla|Lëshues raketash portativ]] | | [[File:M79-OSA.jpg|120px]] |} ==Aviacioni== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! style="align: center;" colspan="7" | Avionë luftarakë |- | [[Dassault Rafale|Rafale]] | {{FRA}} | [[Avioni luftarak shumërolësh|Avion shumërolësh]] | 0/12 | [[File:Rafale - RIAT 2009 (3751416421).jpg|120px]] | Do të futet në shërbim në Brigadën e 204-të Ajrore midis viteve 2028 dhe 2030.<ref>{{Cite web|date=2024-08-31|title=Serbia signed contract to purchase 12 Rafale fighter jets from Dassault Aviation|url=https://www.globaldefensecorp.com/2024/08/31/serbia-signed-contract-to-purchase-12-rafale-fighter-jets-from-dassault-aviation/|access-date=2024-08-31|website=Global Defense Corp|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.avionslegendaires.net/2024/08/actu/en-2028-la-serbie-volera-sur-dassault-aviation-rafale-f4/|title=En 2028 la Serbie volera sur Dassault Aviation Rafale F4 !|date=2024-08-30|language=fr}}</ref> Dymbëdhjetë copë (versioni F4) të porositura. |- | [[:en:MiG-29|MiG-29]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}}<br>{{RUS}} | [[Avioni luftarak shumërolësh|Avion shumërolësh]] | 11 | [[File:Zastava 2024 - MiG-29 18206 - 01.jpg|120px]] | Versioni bazë, MiG-29S, i vendosur në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore, i është nënshtruar modernizimit serik në variantin MiG-29SM.<ref>{{cite web|url=https://tangosix.rs/2022/03/05/kako-je-lovac-postao-visenamenski-borbeni-avion-detalji-novog-naoruzanja-na-premijeri-modernizovanih-mig-ova-29sm/|title=Kako je lovac postao višenamenski borbeni avion: Detalji novog naoružanja na premijeri modernizovanih MiG-ova 29SM|date=2022-05-03|language=sr}}</ref> |- | [[:en:Soko J-22 Orao|J-22]] | {{YUG}} {{SRB}} | [[:en:Attack aircraft|Avion sulmues]] | 13 | [[File:Zastava 2024 - NJ-22 Orao 25531 - 01.jpg|120px]] | Versioni bazë, NJ-22, i vendosur në Skuadrilën e 241-të Luftarake-Bombarduese të Brigadës së 98-të Ajrore, po i nënshtrohet modernizimit serik në variantin J-22 M1A (katër copë të modernizuara që nga viti 2023).<ref>{{Cite web|last=Banković|first=Živojin|date=2023-10-04|title=[Partner 2023] Miloradović za Tango Six o trenutnom statusu projekta Orao 2.0: "Modernizovani Orao je u serijskoj proizvodnji, određen broj aviona već je u upotrebi"|url=https://tangosix.rs/2023/04/10/partner-2023-miloradovic-za-tango-six-o-trenutnom-statusu-projekta-orao-2-0-modernizovani-orao-je-u-serijskoj-proizvodnji-odredjen-broj-aviona-vec-je-u-upotrebi/|access-date=2024-01-06|website=Tango Six|language=sr}}</ref><ref>{{Cite web|last=Banković|first=Živojin|date=2023-11-23|title=Nove informacije vezane za osavremenjavanje jurišnih aviona Orao: Serijska modernizacija, obuka pilota, oprema i naoružanje|url=https://tangosix.rs/2023/23/11/nove-informacije-vezane-za-osavremenjavanje-jurisnih-aviona-orao-serijska-modernizacija-obuka-pilota-oprema-i-naoruzanje/|access-date=2024-01-06|website=Tango Six|language=sr}}</ref> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Avionë transporti |- | [[:en:EADS CASA C-295|C-295]] | {{ESP}} | [[Avioni ushtarak i transportit|Avion transporti]] | 2 |[[File:Zastava 2024 - C-295 29501 - 02.jpg|120px]] | rowspan="2"|Vendosur në Skuadrilën e 138-të të Transportit të Brigadës së 204-të Ajrore. |- |[[:en:Antonov An-26|An-26]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Avioni ushtarak i transportit|Avion transporti]] | 1 |[[File:Antonov_An-26_of_SAF.JPG|120px]] |- ! style="align: center;" colspan="7" | Avionë zbulimi |- | [[:en:Piper PA-34 Seneca|PA-34]] | {{USA}} | [[Fotografia ajrore|Avion vëzhgimi fotogrametrik]] | 1 | [[File:Piper_PA-34-220T_Seneca_V_YU-VGI_RV_i_PVO_VS.jpg|120px]] | Vendosur në Skuadrilën e 138-të të Transportit të Brigadës së 204-të Ajrore. |- ! style="align: center;" colspan="7" | Avionë stërvitjeje |- | [[:en:MiG-29|MiG-29UB]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | Avion stërvitjeje konvertimi | 3 | [[File:Mig-29_on_landing.jpg|120px]] | rowspan="3"|Vendosur në Skuadrilën e 252-të të Stërvitjes së Brigadës së 204-të Ajrore. |- | [[:en:Soko G-4 Super Galeb|G-4]] | {{YUG}} | Avion stërvitjeje me reaktor | 4 | [[File:Zastava 2024 - G-4 Super Galeb 23627 - 01.jpg|120px]] |- | [[:en:Utva Lasta|Lasta 95]] | {{SRB}} | Avion stërvitjeje bazë | 14 | [[File:Zastava 2024 - Lasta 54011 - 03.jpg|120px]] |- ! style="align: center;" colspan="7" | Helikopterë |- | [[Mil Mi-24|Mi-35]] | {{RUS}} | [[:en:Attack helicopter|Helikopter sulmues]] | 15+ | [[File:Mi-35 Serbian Air Force.jpg|120px]] | Vendosur në Skuadrilën e 714-të të Helikopterëve Kundër-Blindazh të Brigadës së 98-të Ajrore. Katër copë në versionin Mi-35M (katër të tjera të porositura, dërgesa e shtyrë për shkak të sanksioneve ndaj Rusisë) dhe njëmbëdhjetë copë në versionin Mi-35P. |- | [[Mil Mi-17|Mi-17]] | {{RUS}} | [[Helikopteri i përgjithshëm|Helikopter i përgjithshëm]] | 5+ | [[File:Zastava 2024 - Mi-17V5 12494 - 01.jpg|120px]] | Vendosur në Skuadrilën e Përzier të Helikopterëve 890 të Brigadës së 204-të Ajrore. Tri të tjera të porositura, dërgesa e shtyrë për shkak të sanksioneve ndaj Rusisë.<ref name=":1">{{Cite web|last=Kostić|first=Vojkan|date=2022-04-18|title=Avijacije Balkana: održavanje naoružanja ruskog porekla postaje nemoguća misija?|url=https://www.balkansec.net/post/avijacije-balkana-održavanje-naoružanja-ruskog-porekla-postaje-nemoguća-misija|access-date=2022-04-20|website=Balkansec.net|language=bs}}</ref> |- | [[Eurocopter EC145|H145M]] | {{GER}} | [[Helikopteri i përgjithshëm|Helikopter i përgjithshëm]] | 15 | [[File: Sloboda 2019 - 03 - H-145M 001.jpg|120x120px]] | Vendosur në Skuadrilën e Përzier të Helikopterëve 119 të Brigadës së 98-të Ajrore. Dhjetë copë të armatosura (shtatë me sistemin e armëve HForce 3 dhe tri me sistemin HForce 1), pesë të paarmatosura.<ref>{{cite press release|url=https://tangosix.rs/2022/05/07/poslednja-vest-prva-fotografija-prvog-od-10-novih-helikoptera-h145m-namenjenog-rv-i-pvo-vojske-srbije/|title=Prva fotografija prvog od 10 novih helikoptera H145M namenjenog RV i PVO Vojske Srbije|publisher=Tango Six|access-date=2022-07-03|date=2022-07-04|language=sr}}</ref><ref name="tangosix.rs">{{cite web|url=https://tangosix.rs/2023/23/11/poslednja-vest-na-batajnici-prikazani-helikopteri-mi-35p-nabavljeni-sa-kipra-kupljena-22-talesova-radara-najavljena-kupovina-jos-erbasovih-helikoptera/|title=[Poslednja Vest] Na Batajnici prikazani helikopteri Mi-35P nabavljeni sa Kipra, kupljena 22 Talesova radara, najavljena kupovina još Erbasovih helikoptera|date=2023-11-23|language=sr}}</ref> |- | [[Aérospatiale Gazelle#Variants|SA341H]] | {{FRA}} | [[:en:Military helicopter#Observation|Helikopter vëzhgimi]] | 25 | [[File:SA341_Gazelle_GAMA_12803_V_I_PVO_VS,_september_02,_2012.jpg|120px]] | Vendosur në Skuadrilën e 714-të të Helikopterëve Kundër-Blindazh (versioni i armatosur me raketa kundër-blindazh 9K11 Malyutka) dhe në Skuadrilën e Përzier të Helikopterëve 119 (versioni i paarmatosur) të Brigadës së 98-të Ajrore.<ref name="World Air Forces 2024">{{cite web|last=Hoyle|first=Craig|url=https://www.flightglobal.com/download?ac=98881|title=World Air Forces 2024|publisher=[[:en:FlightGlobal|FlightGlobal]]|year=2023|access-date=2024-03-27|language=en}}</ref> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Automjete ajrore pa pilot |- | [[Elbit Hermes 900|Hermes 900]] | {{ISR}} | [[Automjeti ajror luftarak pa pilot|Luftarak]] / [[Automjeti ajror pa pilot|Dron zbulimi]] | 3 | [[File:Elbit_Systems_900_take_off.jpg|120px]] | rowspan="4"|Vendosur në Skuadrilën e 353-të të Zbulimit të Brigadës së 98-të Ajrore. |- | CH-95 | {{CHN}} | [[Automjeti ajror luftarak pa pilot|Dron luftarak]] | 10 | [[File:Zastava 2024 - CH-95 - 01.jpg|120px]] |- | [[:en:CASC Rainbow#CH-92|CH-92]] | {{CHN}} | [[Automjeti ajror luftarak pa pilot|Dron luftarak]] | 6 | [[File:CH-92A_Serbia.jpg|120px]] |- | [[:en:Pegaz|Pegaz]] | {{SRB}} | [[Automjeti ajror pa pilot|Dron luftarak]] | 12+ | [[File:Zastava 2024 - Pegaz 82018 - 01.jpg|120px]] |- | Skylark 3 | {{ISR}} | [[Automjeti ajror pa pilot|Dron zbulimi]] | | [[File:Elbit_Skylark.jpg|120px]] | rowspan="3"|Vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë. |- | [[:en:Aeronautics Defense Orbiter|Orbiter]] | {{ISR}} | [[Automjeti ajror pa pilot|Dron zbulimi]] | 10 | [[File:Aeronautics_Orbiter_UAV.jpg|120px]] |- | [[:en:Vrabac (drone)|Vrabac]] | {{SRB}} | [[Automjeti ajror pa pilot|Dron zbulimi]] | 50+ | [[File: BPL Vrabac VS 01.jpg |120px]] |- | SkyStriker | {{ISR}} | [[Municioni lëvizës|Municion lëvizës]] | | [[File:Elbit_Systems_SkyStriker_SIAF-2022.jpg|120px]] | rowspan="6" |Vendosur në Brigadën e Artilerisë së Përzier. |- |Shadow 50 |{{UAE}} |[[Municioni lëvizës|Municion lëvizës]] | |[[File:Shadow 50 loitering munition.jpg|120px]] |- |Shadow 25 |{{UAE}} |[[Municioni lëvizës|Municion lëvizës]] | |[[File:EDGE Shadow 25 loitering munition.jpg|120px]] |- |SM2 |{{UAE}} |[[Municioni lëvizës|Municion lëvizës]] | |[[File:Edge SM2 Kamikaze drone Serbian Army.jpg|120px]] |- |[[:en:Gavran 145|Gavran 145]] |{{SRB}} |[[Municioni lëvizës|Municion lëvizës]] | |[[File:Gavran_145.jpg|120px]] |- |[[:en:Osica (drone)|Osica]] |{{SRB}} |[[Municioni lëvizës|Municion lëvizës]] | | |- | Lanius-X | {{ISR}} | [[Municioni lëvizës|Municion lëvizës]] | | | Vendosur në njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste). |- | [[:en:Komarac|Komarac]] | {{SRB}} | [[Municioni lëvizës|Municion lëvizës]] | 5.000+ | | rowspan="7" |Vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë.<ref name="Banković">{{Cite web|last=Banković|first=Živojin|date=2024-01-30|title=Vučić: Blizu smo kompletiranja tri baterije FK-3, Repelent je u našim rukama, nabavljen je kineski PVO sistem HQ-17|url=https://tangosix.rs/2024/30/01/vucic-blizu-smo-kompletiranja-tri-baterije-fk-3-repelent-je-u-nasim-rukama-nabavljen-je-kineski-pvo-sistem-hq-17/|access-date=2024-01-30|website=Tango Six|language=sr}}</ref><ref name="novosti.rs">{{cite web|url=https://www.novosti.rs/vesti/politika/1327674/svi-hoce-kupe-lazara-3-nora-nasa-velika-prednost-vucic-prikazu-naoruzanja-ako-nemate-jaku-vojsku-necete-imati-drzavu|title="Svi Hoće Da Kupe Lazara 3, Nora Je Naša Velika Prednost" Vučić na prikazu naoružanja: Ako nemate jaku vojsku, nećete imati ni državu|work=Novosti|language=sr}}</ref> |- | AR-100C | {{GER}} | [[:en:Multirotor|Multirotor]] | 60 | [[File:ILA_Berlin_2012_PD_349.JPG|120px]] |- | [[:en:DJI Matrice|DJI Matrice 350]] | {{CHN}} | [[:en:Multirotor|Multirotor]] | 38 | [[File:2025-07-10-Waldbrandübung-3652.jpg|120px]] |- | DJI Matrice 30 | {{CHN}} | [[:en:Multirotor|Multirotor]] | 50 | [[File:DJI_M30T_RTK_Matrice_30T_(FA34A9EFLE)_(11-16-2024).jpg|120px]] |- | DJI Mini 3 Pro | {{CHN}} | [[:en:Multirotor|Multirotor]] | 60 | [[File:DJI MT3M3VD Mini 3 Pro (2-3-2023).jpg|120px]] |- | DJI Mavic 3 | {{CHN}} | [[:en:Multirotor|Multirotor]] | 90 | [[File:DJI_-_Drohne_Mavic_3.JPG|120px]] |- | IKA-20 | {{SRB}} |[[:en:Multirotor|Multirotor]] | 50+ | [[File:IKA-20.jpg|120px]] |} ==Mbrojtja ajrore== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! colspan="6" |Sisteme raketash tokë-ajër |- | [[:en:HQ-9|HQ-9]] | {{CHN}} | [[Raketa tokë-ajër|Sistem raketor tokë-ajër me rreze të gjatë veprimi]] | e porositur<ref>[https://militarywatchmagazine.com/article/serbia-europe-longest-ranged-air-defence-hq9 Serbia: Europe's Longest Ranged Air Defence], Military Watch Magazine (anglisht)</ref> | [[File:HQ-9 Surface-to-air missiles 20170919.jpg|120x120px]] | Do të futet në shërbim në Brigadën e 250-të Raketore të Mbrojtjes Ajrore. Do të përdoret versioni HQ-9BE i sistemit (rreze veprimi 260&nbsp;km). |- | [[:en:HQ-22|HQ-22]] | {{CHN}} | [[Raketa tokë-ajër|Sistem raketor tokë-ajër me rreze mesatare veprimi]] | 4 bateri<ref>[https://www.slobodnaevropa.org/a/kinesko-oruzje-srbija-nabavke/33624779.html Kinesko oružje: Srbija - nabavke], Radio Slobodna Evropa (serbisht)</ref> | [[File:Zastava 2024 - FK-3 - 03.jpg|frameless|134x134px]] | Vendosur në Brigadën e 250-të Raketore të Mbrojtjes Ajrore.<ref>[https://thedefensepost.com/2025/01/08/serbia-china-air-defense/ Serbia China Air Defense], The Defense Post (anglisht)</ref> Përdoret versioni FK-3 i sistemit (rreze veprimi 100&nbsp;km). |- | [[:en:HQ-17|HQ-17]] | {{CHN}} | [[Raketa tokë-ajër|Sistem raketor tokë-ajër me rreze të shkurtër veprimi]] | 2 bateri<ref>[https://www.politika.rs/scc/clanak/719798/intenzivno-se-spremamo-za-prijem-rafala Intenzivno se spremamo za prijem Rafala], Politika (serbisht)</ref> | [[File:Zastava 2024 - HQ-17AE - 02.jpg|120x120px]] | Vendosur në Brigadën e 250-të Raketore të Mbrojtjes Ajrore.<ref>{{cite web|url=https://tangosix.rs/2024/12/06/rv-i-pvo-vojske-srbije-izvelo-vezbu-uz-primenu-elektronskog-ometanja-divizion-u-kragujevcu-najverovatnije-dobio-sistem-fk-3-kao-i-hq-17ae/|title=RV i PVO Vojske Srbije izvelo vežbu uz primenu elektronskog ometanja: Divizion u Kragujevcu najverovatnije dobio sistem FK-3 kao i HQ-17AE|date=2024-06-12|language=sr}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sd.rs/vesti/naoruzanje/nova-isporuka-sistema-hq-17ae-vojska-srbije-sve-mocnija-i-mocnija-video-2024-12-30|title=Nova Isporuka Sistema HQ-17AE: Vojska Srbije sve moćnija i moćnija (Video) - Srbija danas|date=2024-12-30|language=sr}}</ref> Përdoret versioni HQ-17AE i sistemit. |- | [[Pantsir missile system|Pantsir]] | {{RUS}} | [[Raketa tokë-ajër|Sistem raketor tokë-ajër me rreze të shkurtër veprimi]] | 1 bateri | [[File:Granit_2023_-_97_-_Pancir-S1.jpg|120x120px]] | Vendosur në Brigadën e 250-të Raketore të Mbrojtjes Ajrore. Dy bateri Pantsir-S1M të porositura, dërgesa e shtyrë për shkak të sanksioneve ndaj Rusisë.<ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.sd.rs/sr/vesti/naoruzanje/srbiji-isporucen-sistemi-pvo-pancir-s1m-pogledajte-razornu-moc-novog-oruzja-video-2024-12-31|title=Србији испоручен системи ПВО Панцир С1М: Погледајте разорну моћ новог оружја (ВИДЕО) - Србија данас|date=2024-12-31|language=sr}}</ref> |- | [[:en:2K12 Kub|2K12 Kub]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa tokë-ajër|Sistem raketor tokë-ajër me rreze të shkurtër veprimi]] | 3 bateri | [[File:2P25_VS_2.jpg|120px]] | Vendosur në Brigadën e 250-të Raketore të Mbrojtjes Ajrore.<ref name=":0" /> Modernizimi (versioni Kub M2) u krye midis viteve 2016 dhe 2018. |- | [[:en:S-125 Neva/Pechora|S-125 Neva]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa tokë-ajër|Sistem raketor tokë-ajër me rreze të shkurtër veprimi]] | 5 bateri | [[File:S125_Neva_250_brPVO_VS,_september_01,_2012.jpg|120px]] | Vendosur në Brigadën e 250-të Raketore të Mbrojtjes Ajrore.<ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=http://www.vs.rs/index.php?content=ba8508ec-0221-102c-a202-2f44c9235232|title=Војска Србије – Наоружање Ваздухопловства и противваздухопловне одбране – Ракетни системи – Ракетни систем ПВО С-125М НЕВА-М|website=Vojska Srbije|access-date=2016-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20111016133106/http://vs.rs/index.php?content=ba8508ec-0221-102c-a202-2f44c9235232|archive-date=2011-10-16|url-status=dead|language=sr}}</ref> Modernizimi (versioni Neva M1T) u krye midis viteve 2013 dhe 2015. |- | [[PASARS-16]] | {{SRB}} | [[Raketa tokë-ajër|Sistem raketor tokë-ajër me rreze të shkurtër veprimi]]<br />[[Lufta kundër-ajrore|Top kundërajror]] [[:en:Autocannon|automatik]] | 5 bateri | [[File:PASARS_16_-_VS_-_03.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e artilerisë së mbrojtjes ajrore të katër brigadave të Ushtrisë. Sistem hibrid i armatosur me topin kundërajror [[:en:Bofors 40 mm Automatic Gun L/70|Bofors L/70]] 40&nbsp;mm, si dhe, në varësi të versionit, me raketa franceze [[Mistral (missile)|Mistral 3]] ose 9K32 Strela-2M/9K38 Igla.<ref>{{cite web|url=https://tangosix.rs/2021/28/10/partner-2021-novi-i-unapredjeni-pvo-sistemi/|title=[Partner 2021] Novi i unapređeni PVO sistemi|date=2021-10-28|language=sr}}</ref><ref name="Banković"/> |- | [[:en:9K35 Strela-10|9K35 Strela-10]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa tokë-ajër|Sistem raketor tokë-ajër me rreze të shkurtër veprimi]] | 1 bateri | [[File:Granit 2023 - 91 - Strela-10.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e artilerisë së mbrojtjes ajrore të katër brigadave të Ushtrisë. Modernizimi (versioni 9K35 Strela-10M) u krye midis viteve 2020 dhe 2025.<ref>{{cite web|url=http://www.vs.rs/index.php?content=a5d46cc0-0335-102c-8859-e480d5acdc4a|title=Војска Србије – Наоружање Копнене војске – Средства за противваздухопловна дејства – Ракетни систем ПВД СТРЕЛА-10М|website=Vojska Srbije|access-date=2016-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126132331/http://www.vs.rs/index.php?content=a5d46cc0-0335-102c-8859-e480d5acdc4a|archive-date=2014-11-26|url-status=dead|language=sr}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.srpskioklop.paluba.info/m90/opis.html|title=Sistemi PVO 9K35 Strela 10M i Sava Strela 10M2J|access-date=2014-12-24|language=sr}}</ref> |- | [[:en:9K31 Strela-1|9K31 Strela-1]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa tokë-ajër|Sistem raketor tokë-ajër me rreze të shkurtër veprimi]] | 4 bateri | [[File:Sa13 Serbia.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e artilerisë së mbrojtjes ajrore të brigadave të 2-të, 3-të dhe 4-t të Ushtrisë.<ref>{{cite web|url=http://i1228.photobucket.com/albums/ee441/ujkozavlanje/parada/Picture444.jpg|title=Photo|website=i1228.photobucket.com|format=JPG}}</ref> |- ! colspan="6" style="align: center;" | MANPADS |- | [[Mistral (missile)|Mistral 3]] | {{FRA}} | [[MANPADS]] | 18 | [[File:Mistral 3 Serbian Army.jpg|120px]] | rowspan="3"|Përdoret nga batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë.<ref>{{cite web|author=Živojin Banković|website=tangosix.rs|date=2024-01-30|title=Vučić: Blizu smo kompletiranja tri baterije FK-3, Repelent je u našim rukama, nabavljen je kineski PVO sistem HQ-17|language=sr|url=https://tangosix.rs/2024/30/01/vucic-blizu-smo-kompletiranja-tri-baterije-fk-3-repelent-je-u-nasim-rukama-nabavljen-je-kineski-pvo-sistem-hq-17/|access-date=2025-11-27}}</ref><ref>{{cite web|url=https://tangosix.rs/2024/01/11/prva-javna-potvrda-mistrali-3-u-jedinicima-kopnene-vojske/|title=Prva javna potvrda: Mistrali 3+ u jedinicima Kopnene vojske|date=2024-11|language=sr}}</ref> |- | [[:en:9K38 Igla|9K38 Igla]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[MANPADS]] | 54 | [[File:Igla Vojska Srbije.jpg|120px]] |- | [[:en:9K32 Strela-2|9K32 Strela-2]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[MANPADS]] | | [[File:Strela Serbian Army.jpg|120px]] |} ==Radarët== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! colspan="6" | 3D |- | [[:en:Ground Master 400|GM400α]] | {{FRA}} | Vëzhgim me rreze të gjatë | 4 | [[File:Zastava_2024_-_GM_400_-_01.jpg|frameless|120x120px]] | rowspan="3"| Vendosur në Brigadën e 126-të të Vëzhgimit Ajror, Paralajmërimit të Hershëm dhe Udhëheqjes.<ref name="tangosix.rs"/><ref>{{Cite web|last=tim|first=Urednički|date=2023-12-30|title=Novi radar Vojske Srbije vidi do Trsta, Beča i Ukrajine|url=https://www.balkansec.net/post/novi-radar-vojske-srbije-vidi-do-rijeke-be%C4%8Da-i-ukrajine|access-date=2024-01-06|website=Balkansec.net|language=bs}}</ref><ref>{{Cite web|title=Obuka na novim radarima u Ratnom vazduhoplovstvu i PVO {{!}} Vojska Srbije|url=https://www.vs.rs/sr_lat/vesti/8C37DED6A33D11EE9E880050568F5424/obuka-na-novim-radarima-u-ratnom-vazduhoplovstvu-i-pvo|access-date=2024-01-06|website=www.vs.rs|language=sr}}</ref> |- | [[:en:Ground Master 200|GM200]] | {{FRA}} | Vëzhgim me rreze mesatare | 6 | [[File:Zastava_2024_-_GM_200_-_01.jpg|frameless|129x129px]] |- | GS-40 | {{FRA}} | Vëzhgim dhe kapje objektivi me rreze të shkurtër | 12 | |- ! style="align: center;" colspan="7" | Komponentë të sistemeve raketore tokë-ajër |- |TTDR |{{CHN}} |Vëzhgim me rreze të gjatë |1 |[[File:TTDR Radar HQ22 Serbian Army.jpg|120px]] | rowspan="3"|Vendosur në Brigadën e 250-të Raketore të Mbrojtjes Ajrore si pjesë e sistemit [[:en:HQ-22|HQ-22]]. |- | H-200 | {{CHN}} | Vëzhgim dhe kapje objektivi me rreze të gjatë | 4 | [[File:Zastava_2024_-_H-200_radar_FK-3_-_01.jpg|120px]] |- | JSG-100 | {{CHN}} | Vëzhgim dhe kapje objektivi me rreze të gjatë | 4 | [[File:Granit 2023 - 103 - JSG-100.jpg|120px]] |- | [[:en:P-18 radar|P-18]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | Vëzhgim dhe kapje objektivi me rreze mesatare | 5 | [[File:P18_VS.jpg|120px]] | rowspan="2"| Vendosur në Brigadën e 250-të Raketore të Mbrojtjes Ajrore si pjesë e sistemit [[:en:S-125 Neva/Pechora|S-125 Neva]].<ref>{{cite web|url=http://www.airspacemag.com/military-aviation/unconventional-weapon-23371597/?no-ist|title=Unconventional Weapon|access-date=2008-12-29|date=2008-01-01|publisher=Air & Space Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114085617/http://www.airspacemag.com/military-aviation/unconventional-weapon-23371597/?no-ist|archive-date=2016-11-14|url-status=live|language=en}}</ref> |- | [[:en:P-12 radar|P-12]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | Matje lartësie | 5 | [[File:P-12 VS 1.jpg|120px]] |- | [[:en:P-40 radar|P-40]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | Vëzhgim dhe kapje objektivi me rreze mesatare | 3 | [[File:P40 Mečka 2.jpg|120px]] | rowspan="2"|Vendosur në Brigadën e 250-të Raketore të Mbrojtjes Ajrore si pjesë e sistemit [[:en:2K12 Kub|2K12 Kub]]. |- | PRV-16B | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | Matje lartësie | 3 | [[File:Granit_2023_-_110_-_radar_PRV-16B.jpg|120px]] |- | RPS-42 | {{ISR}} |Vëzhgim dhe kapje objektivi me rreze të shkurtër | 60+ | | rowspan="2"| Vendosur në batalionet e artilerisë së mbrojtjes ajrore të katër brigadave të Ushtrisë si pjesë e sistemit [[PASARS-16]]. |- | [[:en:Giraffe radar|Giraffe]] | {{SWE}} | [[:en:Early-warning radar|Paralajmërim i hershëm]] | 18 | [[File:Granit_2023_-_55_-_M-85_Žirafa.jpg|120px]] |- |} ==Lufta elektronike== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;" |Emri ! style="text-align: left; width:8%;" |Origjina ! style="text-align: left; width:18%;" |Lloji ! style="text-align: left; width:7%;" |Sasia ! style="text-align: left;width:8%;" |Foto ! style="text-align: left;width:47%;" |Shënime |- |[[:en:Krasukha|Krasukha-4]] |{{RUS}} |[[Lufta elektronike|Sistem lufte elektronike]] |3 | [[File:1RL257E_Krasukha-4_Army-2022_2022-08-20_2459.jpg|120px]] |rowspan="6"|Vendosur në Qendrën e 224-të për Veprim Elektronik.<ref>{{Cite web|title=Snaga jedinstva - vojna parada|url=https://www.youtube.com/watch?v=hSLCHmAA7DM&t=5043s|website=RTS Sajt - Zvanični kanal|language=sr}}</ref> |- |[[:en:Krasukha|Krasukha-2]] |{{RUS}} |[[Lufta elektronike|Sistem lufte elektronike]] |1 | [[File:Krasukha-2_(Красуха-2)_Unloaded.jpg|120px]] |- |Moskva-1 |{{RUS}} |[[Lufta elektronike|Sistem lufte elektronike]] |3 |[[File:MAKS2015part6-37.jpg|120px]] |- | [[:en:Repellent-1|Repellent-1]] | {{RUS}} | Sistem kundër-dronësh | | [[File:Zastava 2024 - Krasuha - 01.jpg|120px]] |- |Kobac-1PR |{{SRB}} |Sistem kundër-dronësh | |[[File:BPV_Kobac.jpg|120px]] |- |RG Vera |{{SRB}} |[[:en:Goniometer|Goniometër radio]] | |[[File:Vera goniometer.jpg|120px]] |} ==Anijet lumore== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! style="align: center;" colspan="7" | Anije |- | RPB-30 "Kozara" | {{AUT}} | [[:en:Command ship|Anije komandimi]] | 1 |[[File:Kozara Command Ship.jpg|120px]] | rowspan="6"|Vendosur në Flotiljen e Lumit. |- | [[:en:Neštin-class river minesweeper|Klasa Neštin]] | {{YUG}} | [[:en:Minesweeper|Minëpastrues]] | 4 | [[File:RRF_336_Djerdap.jpg|120px]] |- | Biscaya-class | {{YUG}} | [[:en:Patrol Boat, River|Anije patrullimi]] | 3 | [[File:RRF 214 VS2.jpg|120px]] |- | 411-class | {{YUG}} | [[:en:Landing Craft Assault|Anije zbarkimi]] | 5 | [[File:RRF 411 VS3.jpg|120px]] |- | RSRB-36 "Šabac" | {{YUG}} | [[:en:Degaussing|Anije degausing]] | 1 | [[File:RSRB-39 Šabac.jpg|120px]] |- | RPN 43 | {{YUG}} | [[:en:Tanker (ship)|Tanker]] | 1 | |- ! style="align: center;" colspan="7" | Barka |- | ČMP | {{YUG}} | [[Varka patrulluese|Varkë patrullimi]] | 3 | | rowspan="2"|Vendosur në Flotiljen e Lumit. |- | Premax 39 | {{SRB}} | [[Varka patrulluese|Varkë patrullimi]] | 1 | |- | RIB 720 | {{CHN}} | [[:en:Inflatable boat|Varkë gome]] | 24 | [[File:Serbian RIB 720 Patrol Boat.jpg|120px]] | Vendosur në Brigadën e 72-të për Operacione Speciale (14) dhe në Flotiljen e Lumit (10). |} ==Municioni== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! style="align: center;" colspan="6" | Armatimi ajror |- | [[:en:CM-400|CM-400]] | {{PRC}} | [[:en:Supersonic missile|Supersonike]] me rreze të gjatë [[:en:Anti-radiation missile|raketë kundër rrezatimi]] | | [[File:Mig-29-cm400.jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoret varianti CM-400AKG mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref>{{cite web|author=Aleksandar Vasovic|date=2026-03-13|title=NATO-partner Serbia admits buying Chinese missiles after photos leaked|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/nato-partner-serbia-admits-buying-chinese-missiles-after-photos-leaked-2026-03-13/|access-date=2026-07-10|language=en}}</ref> |- | [[:en:Kh-31|Kh-31]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | Raketë kundër rrezatimi me rreze të gjatë | | [[File:Kh-31 Armia-2018 1.jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoren variantet Kh-31A dhe Kh-31P mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref name="TS22-04-2025">{{cite web|author=Petar Vojinović|date=2025-04-22|title=Srpski MiG-ovi 29SM+ prvi put prikazani sa ruskim protivradarskim raketama H-31P|language=sr|website=tangosix.rs|url=https://tangosix.rs/2025/22/04/srpski-mig-ovi-29sm-prvi-put-prikazani-sa-ruskim-protivradarskim-raketama-h-31p/|access-date=2026-07-10}}</ref> |- | [[:en:R-77|R-77]] | {{RUS}} | [[Raketa ajër-ajër|Raketë ajër-ajër me rreze mesatare]] | 32 | [[File:Vympel-R-77-maks2009.jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoret mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref name="TS22-04-2025"/> |- | [[:en:R-73 (missile)|R-73]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa ajër-ajër|Raketë ajër-ajër me rreze të shkurtër]] | | [[File:MAKS2015part7-21.jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoret varianti R-73E mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref name="TS22-04-2025"/> |- | [[:en:R-60 (missile)|R-60]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa ajër-ajër|Raketë ajër-ajër me rreze të shkurtër]] | | [[File:Sukhoi SU-15TM 2008 G4.jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoren variantet R-60M dhe R-60K mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref name="TS22-04-2025"/> |- | [[:en:R-27 (air-to-air missile)|R-27]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa ajër-ajër|Raketë ajër-ajër me rreze të shkurtër]] | | [[File:R-27_T_3D.jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoren variantet R-27ER1, R-27R1, R-27ET1 dhe R-27T1 mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref name="TS22-04-2025"/> |- | [[:en:Kh-29|Kh-29]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa ajër-tokë|Raketë ajër-tokë me rreze të shkurtër]] | | [[File:Kh-29L (1).jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoret varianti Kh-29TE mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref name="TS22-04-2025"/> |- | [[:en:Kh-25|Kh-25]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa ajër-tokë|Raketë ajër-tokë me rreze të shkurtër]] | | [[File:Kh-25ML.jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoret mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref name="TS22-04-2025"/> |- | [[AGM-65 Maverick]] | {{USA}} | [[Raketa ajër-tokë|Raketë ajër-tokë me rreze të shkurtër]] | 136 | [[File:AGM-65 Maverick MG 1382.jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e 241-të Luftarake-Bombarduese të Brigadës së 98-të Ajrore. Përdoret varianti AGM-65B mbi avionin sulmues [[:en:Soko J-22 Orao|J-22 Orao]].<ref>{{cite web|author=Živojin Banković|date=2020-09-24|title=[EKSKLUZIVNO] Orao srpskog RV i PVO lansirao Maverik prvi put posle više od 25 godina|language=sr|url=https://tangosix.rs/2020/24/09/ekskluzivno-orao-srpskog-rv-i-pvo-lansirao-maverik-prvi-put-posle-vise-od-25-godina/|access-date=2026-07-10}}</ref> |- | [[:en:FZ275 LGR|FZ275 LGR]] | {{BEL}} | Raketë e drejtuar me rreze ultra-të shkurtër | 600 | [[File:FZ275_LGR.jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e Përzier të Helikopterëve 119 të Brigadës së 98-të Ajrore. Përdoret mbi helikopterët [[Eurocopter EC145|H145M]].<ref>{{cite web|author=Živojin Banković|date=2026-04-24|title=[POSLEDNJA VEST] Srbiji isporučen poslednji od 10 vojnih lakih višenamenskih helikoptera Erbas H145M BK.117D3m|language=sr|website=tangosix.rs|url=https://tangosix.rs/2026/24/04/poslednja-vest-srbiji-isporucen-poslednji-od-10-vojnih-lakih-visenamenskih-helikoptera-erbas-h145m-bk-117d3m/|access-date=2026-07-10}}</ref> |- | [[:en:9M120 Ataka|9M120 Ataka]] | {{RUS}} | Raketë e drejtuar me rreze ultra-të shkurtër | | [[File:9M120_ATGM_Ataka.jpg|120px]] | Përdoret nga Skuadrila e 714-të e Helikopterëve Kundër-Blindazh e Brigadës së 98-të Ajrore. Përdoret mbi helikopterët sulmues [[:en:List of Mil Mi-24 variants|Mi-35]]. |- | [[:en:KAB-500|KAB-500]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:Guided bomb|Bombë e drejtuar me saktësi]] | | [[File:KAB-500OD maks2009.jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoren variantet KAB-500Kr, KAB-500KrU dhe KAB-500-OD mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref name="TS22-04-2025"/> |- | [[:en:FT PGB|FT PGB]] | {{PRC}} | [[:en:Guided bomb|Bombë e drejtuar me saktësi]] | | | Përdoret në Skuadrilën e 353-të të Zbulimit të Brigadës së 98-të Ajrore. Përdoren variantet FT-8B, FT-8C dhe FT-8D mbi automjetet ajrore luftarake pa pilot CH-92A, CH-95 dhe [[:en:Pegaz|Pegaz]].<ref>{{cite web|author=Petar Vojinović|date=2026-01-21|title=[UMEX 2026] Premijera srpskog Tandem Ikara, dominacija Kineza i povratak Izraela na sajmove odbrambenih tehnologija|language=sr|website=tangosix.rs|url=https://tangosix.rs/2026/21/01/umex-2026-premijera-srpskog-tandem-ikara-dominacija-kineza-i-povratak-izraela-na-sajmove-odbrambenih-tehnologija/|access-date=2026-07-10}}</ref> |- | [[:en:S-24 rocket|S-24]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | Raketë e paudhëhequr | | [[File:S24B maks2009.jpg|120px]] | rowspan="3"| Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoret mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref name="TS22-04-2025"/> |- | [[:en:S-13 rocket|S-13]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | Raketë e paudhëhequr | | [[File:Будни авиагруппы ВКС РФ на аэродроме «Хмеймим» (Сирийская Арабская Республика) (58).JPG|120px]] |- | [[:en:S-5 rocket|S-5]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | Raketë e paudhëhequr | | [[File:S-5M 57 mm rocket.jpg|120px]] |- | [[:en:S-8 (rocket)|S-8]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | Raketë e paudhëhequr | | [[File:Sri Lanka Military 0029.jpg|120px]] | Përdoret nga Skuadrila e 714-të e Helikopterëve Kundër-Blindazh e Brigadës së 98-të Ajrore. Përdoret mbi helikopterët sulmues [[:en:List of Mil Mi-24 variants|Mi-35]]. |- | [[:en:FAB-500|FAB-500]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:General-purpose bomb|Bombë me qëllim të përgjithshëm]] | | [[File:ФАБ-500М-62 - МАКС-2009 01 (cropped).jpg|120px]] | rowspan="4"| Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoret mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref name="TS22-04-2025"/> |- | [[:en:FAB-250|FAB-250]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:General-purpose bomb|Bombë me qëllim të përgjithshëm]] | | [[File:FAB-250-M62.JPG|120px]] |- | [[:en:OFAB-100-120|FAB-100]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:General-purpose bomb|Bombë me qëllim të përgjithshëm]] | | |- | [[:en:FAB-50|FAB-50]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:General-purpose bomb|Bombë me qëllim të përgjithshëm]] | | |- ! style="align: center;" colspan="7" | Raketa të drejtuara kundërtank |- | [[:en:ALAS (missile)|ALAS]] | {{SRB}} | [[Raketa e drejtuar kundër-tank|Raketë e drejtuar kundërtank]] | 60 | [[File:Ракета АЛАС изложена на сајму наоружања и војне опреме Партнер 2011.jpg|120px]] | Përdoret nga batalionet e artilerisë me raketëhedhës të shumëfishtë të katër brigadave të Ushtrisë.<ref>{{cite web|url=https://www.edepro.com/news/new-year-with-new-milestones|title=EDePro, Engine Development & Production|language=en}}</ref> Përdoret mbi raketëhedhësit e shumëfishtë [[:en:M18 Oganj|M-18 Oganj]].<ref>{{cite web|url=https://tangosix.rs/2024/20/04/reportaza-zdruzena-takticka-vezba-vihor-2024-izazovni-meteo-uslovi-premijere-i-atraktivni-nastupi-avijacije/|title=[Reportaža] Združena taktička vežba ''Vihor 2024'': Izazovni meteo-uslovi, premijere i atraktivni nastupi avijacije|date=2024-04-20|language=sr}}</ref> |- | [[:en:9M133 Kornet|9M133 Kornet]] | {{RUS}} | [[Raketa e drejtuar kundër-tank|Raketë e drejtuar kundërtank]] | | [[File:Корнет_-_Контрольная_проверка_курсантов_Учебного_центра_боевого_применения_ракетных_войск_и_артиллерии_07.jpg|120px]] | Përdoret nga Brigada e 72-të për Operacione Speciale.<ref>{{cite news|url=https://www.slobodnaevropa.org/a/31629492.html|title=Ministar odbrane Srbije: Ruske rakete 'Kornet' stižu u 72. Specijalnu brigadu|newspaper=Radio Slobodna Evropa|date=2021-12-28|language=sr}}</ref> Përdoret mbi automjetet e blinduara [[Humvee]] dhe lëshuesit me tripod 9P163-1. |- | [[:en:9M119 Svir/Refleks|9M119 Svir/Refleks]] | {{RUS}} | [[Raketa e drejtuar kundër-tank|Raketë e drejtuar kundërtank]] | | [[File:9M119F1_Invar-M.jpg|120px]] | Përdoret nga Batalioni i Tankeve T-72M i Komandës së Ushtrisë. Përdoret mbi tanket [[:en:T-72 operators and variants|T-72B1MS]]. |- | [[:en:9K111 Fagot|9K111 Fagot]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa e drejtuar kundër-tank|Raketë kundërtank e drejtuar me tel]] | 250 | [[File:POLK 9K111 Fagot.jpg|120px]] | Përdoret nga batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë. Përdoret mbi lëshuesit me tripod POLK.<ref name="SRB"/> |- | [[:en:9M14 Malyutka|9K11 Malyutka]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa e drejtuar kundër-tank|Raketë kundërtank e drejtuar me tel]] | | [[File:Malyutka.JPG|120px]] | Përdoret nga batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë. Përdoret varianti i modernizuar 2T5 mbi shkatërruesit e tankeve [[:en:BOV (armoured personnel carrier)|BOV-1 POLO M83]].<ref>{{cite web|url=https://www.politika.rs/sr/clanak/370016/Drustvo/Nove-rakete-VS-efikasne-i-protiv-savremenih-tenkova|title=Nove rakete VS – efikasne i protiv savremenih tenkova|language=sr}}</ref> |} == Referime == {{Reflist|30em}} == Referime == *{{cite web|author=Srpski Oklop|title=Oklopne jedinice Vojske Srbije|publisher=Srpski Oklop|url=http://oklop2.tripod.com/srpskavojska/vs.htm|ref={{harvid|Oklopne jedinice Vojske Srbije}}|access-date=1 gusht 2026|archive-date=14 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014074637/http://oklop2.tripod.com/srpskavojska/vs.htm|url-status=dead}} {{in lang|sr}} ==Lidhje të jashtme== *{{cite web|title=Наоружање Копнене војске: Наоружање КoВ|publisher=VS|url=http://www.vs.rs/index.php?content=5701ab10-fc9c-102b-9fa8-28e40361dc2e|access-date=2014-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20141007013516/http://www.vs.rs/index.php?content=5701ab10-fc9c-102b-9fa8-28e40361dc2e|archive-date=2014-10-07|url-status=dead|language=sr}} [[Kategoria:Ushtria Serbe]] [[Kategoria:Pajisje ushtarake të Serbisë]] [[Kategoria:Listat e pajisjeve të forcave të armatosura|Forcat e Armatosura Serbe]] [[Kategoria:Lista në lidhje me ushtrinë serbe|Pajisje]] pb1rz6qwfq4v5dkl18pyexhobvo0yb7 3022932 3022908 2026-08-06T06:49:32Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022932 wikitext text/x-wiki Kjo është një listë e pajisjeve në përdorim operacional nga [[Forcat e Armatosura Serbe]], pa përfshirë pajisjet e ruajtura në rezervë. ==Pajisje personale== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! style="align: center;" colspan="7" | Uniforma |- | M10 | {{SRB}} | [[Kamuflazhi ushtarak|Motiv kamuflazhi]] | | [[File:M10 Camo pattern.jpg|120px]] | Motiv standard kamuflazhi. Model dixhital i pikselizuar, pyjor. |- | M20 | {{SRB}} | Uniformë lufte | | [[File:M10 Camo.jpg|120px]] | Uniformë standarde lufte. |- | M20 | {{SRB}} | Kompleti i luftimit | | [[File:M10 Combat uniform.jpg|120px]] | Komplet standard luftimi. |- ! style="align: center;" colspan="7" | Helmeta |- | Yumco T18 | {{SRB}} | [[Helmeta e luftës|Helmetë lufte]] | | [[File:Yumco helmet.jpg|120px]] | Helmetë standarde lufte. |- ! style="align: center;" colspan="7" | Jelekë antiplumb |- | Yumco T18 | {{SRB}} | [[Jeleku rezistent ndaj plumbit|Jelek antiplumb]] | | [[File:Yumco Vest 2.jpg|120px]] | Jelek standard antiplumb. |- ! style="align: center;" colspan="7" | Maska antigaz |- | M3 | {{SRB}} | [[Gas-maska|Maskë antigaz]] | | [[File:M3 gas mask.jpg|120px]] | Maskë standarde antigaz. Version i prodhuar vendas i modelit amerikan EOD M45. |} ==Optoelektronika== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! style="align: center;" colspan="7" | Dylbi |- | MOSKITO | {{SUI}} | [[Dylbitë|Dylbi me rreze të shkurtër]] | | [[File:Moskito 2.png|120px]] | rowspan="2"| Përdoret nga njësitë e zbulimit të katër brigadave të Ushtrisë.<ref name="mod.gov.rs">[https://www.mod.gov.rs/lat/16471/optoelektronska-oprema-u-vojsci-srbije-16471 Optoelektronska oprema u Vojsci Srbije], Ministarstvo odbrane Republike Srbije (serbisht)</ref> |- | Spoter 60 | {{SRB}} | [[Dylbitë|Dylbi me rreze të gjatë]] | | [[File:Spoter 60 (telescopic durbin).jpg|120px]] |- | JIM UC | {{FRA}} | [[Dylbitë|Dylbi me imazherim termik]] | | [[File:Thermal imaging camera JIM UC.png|120px]] | Përdoret nga njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste).<ref name="mod.gov.rs"/> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Pajisje për shikim natën |- |- | DVS-8 | {{RUS}} | [[Pajisja për shikim natën|Syze për shikim natën]] | | [[File:Sloboda 2019 - smotra 02 - 05.jpg|120px]] | Përdoret nga njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste). |- ! style="align: center;" colspan="7" | Pajisje shumëpërdorimshe |- |- | MIP-1 | {{SRB}} | Pajisje optoelektronike | | [[File:Izvidjacka platforma mip 1.jpg|120px]] | Përdoret nga njësitë e zbulimit të katër brigadave të Ushtrisë.<ref name="mod.gov.rs"/> |- |- | MIP-11 | {{SRB}} | Pajisje optoelektronike | | [[File:BOV_KIV_-_Partner_2019_-_1.jpg|120px]] | Përdoret nga njësitë e zbulimit të katër brigadave të Ushtrisë.<ref name="mip3-mo">[https://www.mod.gov.rs/eng/22593/podeselon-izvidjackih-jedinica Reconnaissance Units Sub-Echelon] - Ministarstvo Mbrojtjes i Republikës së Serbisë</ref> Montohet mbi automjetet e zbulimit [[Humvee]] dhe [[:en:BOV (armoured personnel carrier)|BOV KIV]] mbi një shtyllë teleskopike që zgjatet deri në një lartësi 4 metra.<ref name="mip11-vti">[http://www.vti.mod.gov.rs/index.php?view=actuality&type=projects&category=1&id=76 Мултисензорска интелигентна платформа МИП-11], Vojnotehnički institut (VTI) (serbisht)</ref> |} ==Armët e zjarrit== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! style="align: center;" colspan="7" | Pistoleta |- | [[:en:Zastava CZ99|Zastava CZ99]] | {{YUG}} | [[Pistoleta|Pistoletë]] | | [[File:CZ 99 Compact-G.jpg|120px]] | Pistoletë standarde shërbimi.<ref name="SRB">{{cite web|title=Infantry {{!}} Serbian Armed Forces|url=https://www.vs.rs/en/about-saf/armament/infantry|website=Serbian Armed Forces|language=en|access-date=2023-04-30}}</ref> |- | [[Heckler & Koch USP]] | {{GER}} | [[Pistoleta|Pistoletë]] | | [[File:HKUSP.png|120px]] | rowspan="2"|Përdoret nga njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste).<ref name="Najsavremeniji hekleri">{{Cite web|url=http://www.politika.rs/scc/clanak/130383/Najsavremeniji-hekleri-za-Vojsku-Srbije|title=Најсавременији "хеклери" за Војску Србије|website=Politika Online|language=sr}}</ref><ref>{{Cite web|title=Specijalne-jedinice.com {{!}} Glock 17|url=https://specijalne-jedinice.com/oprema/pistolji/glock-17.html|access-date=2024-01-16|website=specijalne-jedinice.com|language=sr}}</ref> |- |[[Glock|Glock-17]] |{{AUT}} |[[Pistoleta|Pistoletë]] | | [[File:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|120x120px]] |- ! style="align: center;" colspan="7" | Karabina |- | [[Heckler & Koch HK416|HK416]] | {{GER}} | [[Karabina|Karabinë]] | | [[File:HK416.jpg|frameless|122x122px]] | Përdoret nga Brigada e 72-të për Operacione Speciale. |- | [[:en:Zastava M59/66|Zastava M59/66]] | {{YUG}} | [[Karabina|Karabinë]] | | [[File:Yugo SKS.jpg|120px]] | Përdoret nga Batalioni i Nderit i Gardës. |- ! style="align: center;" colspan="7" | Pushkë |- | [[Zastava M19]] | {{SRB}} | [[Pushka e sulmit|Pushkë sulmi]] | | [[File:M19 modular assault rifle.jpg|center|frameless|122x122px]] | Pushkë standarde shërbimi.<ref>[https://www.mod.gov.rs/lat/16290/nova-modularna-puska-6-5-7-62-mm-u-naoruzanju-vojske-srbije-16290 Nova modularna puška 6,5/7,62 mm u naoružanju Vojske Srbije], Ministarstvo odbrane Republike Srbije (serbisht)</ref> Pushkë modulare me aftësi dy-kalibrash (6,5/7,62&nbsp;mm). |- | [[Zastava M21]] | {{SRB}} | [[Pushka e sulmit|Pushkë sulmi]] | | [[File:M21A.jpg|120px]] | Pushkë shërbimi e rezervës.<ref name="SRB"/> |- | [[FN SCAR]] | {{BEL}} | [[Pushka e betejës|Pushkë beteje]] | | [[File:FN SCAR-L noBG.png|frameless|122x122px]] | Përdoret nga njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste).<ref>{{cite web|url=https://specijalne-jedinice.com/Oprema/Jurisne-puske/FN-SCAR.html#sthash.84jTUyOD.dpbs|title=Specijalne-jedinice.com – FN SCAR|website=specijalne-jedinice.com|language=sr|access-date=1 gusht 2026|archive-date=12 gusht 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250812073959/http://specijalne-jedinice.com/Oprema/Jurisne-puske/FN-SCAR.html#sthash.84jTUyOD.dpbs|url-status=dead}}</ref> |- ! colspan="7" | Pushkë snajper |- | [[Zastava M91]] | {{SRB}} | [[Pushka e shënjestruesit të caktuar|Pushkë shënjestruesi]] | | [[File:Sniper Zastava M91.jpg|120px]] | Pushkë standarde shënjestruesi.<ref>{{Cite web|title=Министар Вучевић у Никинцима: Војска Србије из дана у дан све јача|url=http://www.mod.gov.rs/cir/20836/ministar-vucevic-u-nikincima-vojska-srbije-iz-dana-u-dan-sve-jaca20836|access-date=2024-01-06|website=Министарство одбране Републике Србије|language=sr}}</ref> |- |[[Zastava M07]] |{{SRB}} |[[Pushka snajper]] | |[[File:Zastava M07.JPG|120x120px]] | Pushkë e ardhshme standarde snajper.<ref>{{Cite web|title=Интензивна обука у 72. бригади за специјалне операције {{!}} Војска Србије|url=https://www.vs.rs/sr_cyr/vesti/C13AF5358EC411EE9E880050568F5424/intenzivna-obuka-u-72brigadi-za-specijalne-operacije|access-date=2024-01-06|website=www.vs.rs|language=sr}}</ref> |- | [[Sako TRG]] | {{FIN}} | [[Pushka snajper]] | | [[File:Sako TRG folding stock + Zeiss 3-12x56 SSG P.JPG|120px]] | Përdoret nga njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste). Modelet TRG-22 A1 dhe TRG-42 A1.<ref>{{Cite web|url=http://www.specijalne-jedinice.com/img/dummies/7b.jpg|title=Soldier with a rifle in the snow|format=JPG|access-date=2014-02-09|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222181738/http://www.specijalne-jedinice.com/img/dummies/7b.jpg|archivedate=2014-02-22|language=sr}}</ref> |- | [[Zastava M93 Black Arrow|Zastava M93]] | {{SRB}} | [[Pushka kundër materialit|Pushkë kundër materialit]] | | [[File:Sniper Zastava M93.jpg|120px]] | Pushkë standarde kundër materialit.<ref name="SRB"/> |- |[[Zastava Arms|Zastava M12M]] |{{SRB}} |[[Pushka kundër materialit|Pushkë kundër materialit]] | |[[File:Zastava M12 Black Spear.jpg|120x120px]] |Pushkë e ardhshme standarde kundër materialit.<ref>{{Cite web|last=Peranović|first=Jelena|date=2023-12-18|title=Precizne i efikasne: Srpsko naoružanje jedno od najmodernijih, naš vojnik uz rame sa jakim armijama|url=https://www.telegraf.rs/vesti/srbija/3795226-vojska-srbije-rame-u-rame-sa-najmodernijim-jakim-armijama|access-date=2024-01-06|website=Telegraf.rs|language=sr}}</ref> |- |[[Barrett M95]] |{{USA}} |[[Pushka kundër materialit|Pushkë kundër materialit]] | |[[File:Barrett M95SP.jpg|120x120px]] |Përdoret nga njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste).<ref name="vs.rs">{{Cite web|title=Naoružanje specijalnih jedinica {{!}} Vojska Srbije|url=https://www.vs.rs/sr_lat/o-vojsci/naoruzanje/specijalne-jedinice|access-date=2024-01-16|website=www.vs.rs|language=sr}}</ref> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Mitraloz |- | [[Zastava M84]] | {{YUG}} | [[Mitralozi i përgjithshëm|Mitraloz i përgjithshëm]] | | [[File:M84 mg.jpg|120px]] | Mitraloz standard i përgjithshëm. Version i prodhuar vendas i [[:en:PKM machine gun|PKM]].<ref name="SRB"/> |- | [[:en:Zastava M77|Zastava M77]] | {{YUG}} | [[Mitralozi i lehtë|Mitraloz i lehtë]] | | [[File:M77B1.jpg|120px]] | Mitraloz standard i lehtë. |- | [[:en:FN Minimi|FN Minimi]] | {{BEL}} | [[Mitralozi i lehtë|Mitraloz i lehtë]] | | [[File:FN_MINIMI_Standard_Right.jpg|120px]] | Përdoret nga njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste).<ref name="Serbian army Special Brigade gallery">{{cite web|url=http://www.specijalne-jedinice.com/Specijalna-brigada.html#sthash.ar7yu443.dpbs|title=Serbian army Special Brigade gallery|access-date=2014-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140204043452/http://www.specijalne-jedinice.com/Specijalna-brigada.html#sthash.ar7yu443.dpbs|archive-date=2014-02-04|url-status=dead|language=sr}}</ref> |- | [[:en:Zastava M87|Zastava M87]] | {{YUG}} | [[Mitralozi i rëndë|Mitraloz i rëndë]] | | [[File:NSV machine gun-01.jpg|120px]] | Mitraloz standard i rëndë. |- | [[:en:Zastava M02 Coyote|Zastava M02 Coyote]] | {{SRB}} | [[Mitralozi i rëndë|Mitraloz i rëndë]] | | [[File:M02_Kojot.jpg|120px]] | rowspan="2"| Montohet mbi automjete [[Humvee]]. |- |[[M2 Browning]] |{{USA}} |[[Mitralozi i rëndë|Mitraloz i rëndë]] | |[[File:PEO Browning M2E2 QCB (c1).jpg|120x120px]] |- ! style="align: center;" colspan="7" | Gjysmëmitraloz |- | [[:en:Škorpion|M84 Škorpion]] | {{flag|Czechoslovakia|name=Çekosllovakia}}<br>{{YUG}} | [[Gjysmë mitralozi|Gjysmëmitraloz]] | | [[File:Normal skorpion 01.jpg|120px]] | Përdoret nga ekuipazhet e tankeve dhe automjeteve luftarake të këmbësorisë. Version i prodhuar vendas i modelit çek [[:en:Škorpion|Škorpion]].<ref name="SRB"/> |- | [[Heckler & Koch UMP#Heckler & Koch UMP9|Heckler & Koch UMP9]] | {{GER}} | [[Gjysmë mitralozi|Gjysmëmitraloz]] | | [[File:HKUMP45.JPG|120px]] | rowspan="2"| Përdoret nga njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste).<ref name="vs.rs"/> |- |[[Heckler & Koch MP5]] |{{GER}} |[[Gjysmë mitralozi|Gjysmëmitraloz]] | |[[File:Heckler & Koch MP5-1.jpg|120x120px]] |- ! style="align: center;" colspan="7" | Armë zjarri nënujore |- | [[:en:SPP-1 underwater pistol|SPP-1]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:Underwater firearm|Pistoletë nënujore]] | | [[File:Подводный пистолет СПП-1М - ЦНИИТОЧМАШ 01.jpg|120px]] | rowspan="2"|Përdoret nga Kompania e 82-të Lumore e Demolicionit Nënujor e Brigadës së 72-të për Operacione Speciale.<ref name="Underwater firearm testing">{{Cite web|url=https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.290.html:381422-VS-testira-podvodni-kalasnjikov|title=VS testira podvodni kalašnjikov|website=Novosti|language=sr}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.vs.rs/content/gallery/2d2b3e76-ec87-102e-9d5d-000c29270931.jpg|title=Military making a boy to enjoy guns|format=JPG|access-date=2014-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110217/http://www.vs.rs/content/gallery/2d2b3e76-ec87-102e-9d5d-000c29270931.jpg|archive-date=2016-03-04|url-status=dead|language=sr}}</ref> |- | [[:en:APS underwater rifle|APS]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:Underwater firearm|Pushkë nënujore]] | | [[File:APS underwater rifle REMOV.jpg|120px]] |- ! style="align: center;" colspan="7" | Granatëhedhës |- | M93 AGL | {{SRB}} | [[Granatëhedhësi automatik|Granatëhedhës automatik]] | | [[File:Zastava BGA 30mm 01.jpg|120px]] | Granatëhedhës standard.<ref>{{cite web|url=http://www.yugoimport.com/en/proizvodi/30-mm-m93-automatic-grenade-launcher|title=30 mm M93 automatic grenade launcher {{!}} SDPR – Yugoimport|website=www.yugoimport.com|language=en|access-date=2017-05-28|archive-date=30 nëntor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221130183356/https://www.yugoimport.com/en/proizvodi/30-mm-m93-automatic-grenade-launcher|url-status=dead}}</ref> Version i prodhuar vendas i [[:en:AGS-17|AGS-17]]. |- | M11 PD-51 | {{SRB}} | [[Granatëhedhësi]] | | |Granatëhedhës gjashtëplumbësh i tipit [[:en:Revolver|revolver]].<ref>{{Cite web|title=Приказ нових средстава за Војску Србије на полигону "Никинци"|url=http://www.mod.gov.rs/cir/20663/prikaz-novih-sredstava-za-vojsku-srbije-na-poligonu-nikinci20663|access-date=2024-01-06|website=Министарство одбране Републике Србије|language=sr}}</ref> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Granata dhe mina |- | LRB M3/93 | {{SRB}} | [[Granata e tymit|Granatë tymi]] | | | rowspan="2"| Përdoret nga batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë dhe njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste). |- | RŠB P98 | {{SRB}} | [[Granata e tymit|Granatë tymi]] | | |- | BRK M79 | {{YUG}} | [[:en:Anti-tank grenade|Granatë kundër tankut]] | | | rowspan="6"| Përdoret nga batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë. |- | [[:en:PROM-1|PROM-1]] | {{YUG}} | [[Mina kundër personelit]] | | [[File:PROM-1 mine.jpg|120px]] |- | [[:en:PMA-2 mine|PMA-2]] | {{YUG}} | [[Mina kundër personelit]] | | [[File:PMA-2 (Mine).jpg|120px]] |- | [[:en:TMA-3 mine|TMA-3 mine]] | {{YUG}} | [[Mina kundër tankut]] | | [[File:Panzermine_TMA-3.jpg|120px]] |- | [[:en:TMA-4 mine|TMA-4 mine]] | {{YUG}} | [[Mina kundër tankut]] | |[[File:Panzermine TMA-4.jpg|120px]] |- | [[:en:TMA-5 mine|TMA-5 mine]] | {{YUG}} | [[Mina kundër tankut]] | | [[File:Panzermine_TMA-2%28A%29.jpg|120px]] |- |} ==Automjete të blinduara== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! style="align: center;" colspan="7" | Tanke kryesore luftarake |- | [[M-84]]<hr>[[:en:M-84AS1/2/3|M-84AS2]] | {{YUG}}<hr>{{SRB}} | [[Tanku kryesor i betejës|Tank kryesor i betejës]] | 186<hr>26+ | [[File:M-84 VS.jpg|120px]]<br><br>[[File:M84AS2 tank of the Serbian Army.jpg|120x120px]] | Versioni bazë, M-84, i vendosur në batalionet e tankeve të katër brigadave të Ushtrisë, po i nënshtrohet modernizimit serik në variantet M-84AS2/3.<ref name="IISS2022">{{cite book|last1=International Institute for Strategic Studies|title=The Military Balance. 2022|date=2022|location=Abingdon, Oxon|isbn=978-1032279008|author1-link=International Institute for Strategic Studies|language=en}}</ref><ref>{{cite web|author=Petar Vojinović|date=2023-02-21|title=[IDEX 2023] Srbija od domaće industrije kupuje 200 oruđa u vrednosti od 300 miliona evra, Jugoimport investira u Utvu, PR-DC potpisao sporazum o saradnji sa ćerkom kompanijom Edža|language=sr|website=tangosix.rs|url=https://tangosix.rs/2023/21/02/idex-2023-srbija-od-domace-industrije-kupuje-200-orudja-u-vrednosti-od-300-miliona-evra-jugoimport-investira-u-utvu-pr-dc-potpisao-sporazum-o-saradnji-sa-cerkom-kompanijom-edza/|access-date=2025-10-01}}</ref> Varianti i modernizuar përfshin një kullë dhe trup të mbuluar me blindazh reaktiv shpërthyes vendas të gjeneratës së dytë, sistem të përmirësuar kontrolli zjarri me shikues të integruar ditë/natë, teleskop komandanti me gjashtë kamera me ndriçim të ulët për ndërgjegjësim të përmirësuar situacional, sensorë për zbulimin e radarit, shënjestrimit me lazer dhe lëshimeve të raketave, të kombinuar me lëshim automatik të granatave të tymit për mbrojtje, si dhe lëvizshmëri të përmirësuar me motor të përditësuar. |- | [[:en:T-72 operators and variants#Variants|T-72B1MS]] | {{RUS}} | [[Tanku kryesor i betejës|Tank kryesor i betejës]] | 30 | [[File:Zastava 2024 - T-72B1MS - 01.jpg|frameless|120x120px]] | Vendosur në Batalionin e Tankeve të Komandës së Ushtrisë. Version i modernizuar i T-72B, i pajisur me sisteme optoelektronike.<ref name=":0">{{Cite book|title=Military Balance 2024|publisher=IISS|year=2024|isbn=978-1032780047|language=en}}</ref> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Automjete luftarake të këmbësorisë |- | [[:en:Lazar 3|Lazar 3M]] | {{SRB}} | [[Automjeti luftarak i këmbësorisë|Automjet luftarak i këmbësorisë me rrota]] | 20+ | [[File:Lazar 3M infantry fighting vehicle.jpg|120x120px]] | Vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë.<ref>[https://www.vs.rs/sr_lat/vesti/6D05D55837D711F09E880050568F5424/obilazak-centra-za-ispitivanje-naoruzanja-i-vojne-opreme Obilazak centra za ispitivanje naoružanja i vojne opreme], Vojska Srbije (serbisht)</ref><ref name="Snaga jedinstva - vojna parada">{{citation|url=https://www.youtube.com/watch?v=hSLCHmAA7DM|title=Snaga jedinstva - vojna parada|newspaper=RTS Sajt - Zvanični kanal|date=2025-09-20|language=sr}}</ref> Varianti automjet luftarak këmbësorie i Lazar 3-shit, i armatosur me RCWS me top 30&nbsp;mm. Prokurimi shtesë është në vazhdim.<ref name="alo.rs">{{cite web|url=https://www.alo.rs/vesti/politika/863055/vucic-narucili-smo-80-lazara-i-112-milosa/vest|title="Čekamo Važan Sistem Iz Rusije" Vučić: Naručili smo 80 Lazara i 112 Miloša|language=sr}}</ref> |- | [[:en:BVP M-80|BVP M-80A]]<hr>[[:en:BVP M-80#Variants|BVP M-80AB1]] | {{YUG}}<hr>{{SRB}} | [[Automjeti luftarak i këmbësorisë|Automjet luftarak i këmbësorisë me zinxhirë]] | 296<hr>29+ | [[File:BVP М80А VS.jpg|120px]]<br><br>[[File:Zastava 2024 - BVP M-80AB1.jpg|120px]] | Versioni bazë, BVP M-80A, i vendosur në batalionet e mekanizuara të katër brigadave të Ushtrisë, po i nënshtrohet modernizimit serik në variantin M-80AB1.{{sfn|The Military Balance 2022|p=134}} Varianti i modernizuar përfshin blindazh më të avancuar, pajisje kontrolli zjarri të kullës, sisteme optoelektronike, lëshues granatash tymi, aftësinë për të montuar dhe lëshuar raketa kundërtank, si dhe lëvizshmëri të përmirësuar me motor të përditësuar.<ref>[https://www.balkansec.net/post/srbija-po%C4%8Dela-serijsku-modernizaciju-jugoslovenskih-borbenih-vozila-pe%C5%A1adije-m-80a Srbija počela serijsku modernizaciju jugoslovenskih borbenih vozila pešadije M-80A], BalkanSec (serbisht)</ref> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Transportues personeli të blinduar |- | [[:en:Lazar 3|Lazar 3]] | {{SRB}} | [[Transportues personeli i blinduar|Transportues personeli i blinduar 8×8]] | 80+ | [[File:Lazar 3 APC.jpg|120x120px]] | Vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë.<ref>{{cite web|url=https://www.balkansec.net/post/vojske-balkana-imaju-9-vrsta-oklopnih-osmoto%C4%8Dka%C5%A1a|title=Vojske Balkana imaju 9 vrsta oklopnih osmotočkaša|date=2024-01-27|language=sr}}</ref> Prokurimi shtesë është në vazhdim.<ref name="alo.rs"/> |- | [[BTR-80|BTR-80AMS]] | {{RUS}}<br>{{SRB}} | [[Transportues personeli i blinduar|Transportues personeli i blinduar amfib]] 8×8 | 108 | [[File:BTR-80 of the Serbian Armed Forces, recently acquired from Hungary.jpg|120x120px]] | Versioni bazë, BTR-80A, i vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë, i është nënshtruar modernizimit serik në variantin BTR-80AMS.<ref name="RTV">{{cite web|website=RTV|agency=Tanjug|title=Vučić: Prvi put dobre vesti po pitanju odziva za jedinice u Vojsci Srbije; Doneta odluka o digitalnoj vojnoj platformi, redovni vojni rok će se vratiti|language=sr|date=2025-06-23|url=https://www.rtv.rs/sr_lat/politika/vucic-prvi-put-dobre-vesti-po-pitanju-odziva-za-jedinice-u-vojsci-srbije_1637759.html|access-date=2025-07-20}}</ref> Varianti i modernizuar përfshin blindazh më të avancuar, sisteme optoelektronike, dhe stabilizim xhiroskopik të topit 30&nbsp;mm.<ref name="Snaga jedinstva - vojna parada"/><ref>{{Cite web|title=Srbija dobila moćna borbena vozila od Mađarske|url=https://www.politika.rs/sr/clanak/617372/Srbija-dobila-mocna-borbena-vozila-od-Madarske|access-date=2024-06-01|website=Politika Online|language=sr}}</ref> |- | [[:en:BOV (armoured personnel carrier)#Variants|BOV OT]] | {{SRB}} | [[Transportues personeli i blinduar|Transportues personeli i blinduar 4×4]] | 10+ | [[File:Zastava 2024 - FAP M-21 - 01.jpg|120x120px]] | Vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë.<ref name="zb"/> Prokurimi shtesë është në vazhdim.<ref name="Više od 70 novih sredstava u naoruž">{{cite web|url=https://www.mod.gov.rs/lat/21897/vise-od-70-novih-sredstava-u-naoruzanju-vojske-srbije21897|title=Više od 70 novih sredstava u naoružanju Vojske Srbije|website=mod.gov.rs|language=sr}}</ref><ref name="Snaga jedinstva - vojna parada"/> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Automjete të blinduara |- | [[:en:Zastava M20 MRAP|M20 MRAP]] | {{SRB}} | [[:en:MRAP|MRAP 6×6]] | 22+ | [[File:Zastava M20.jpg|120x120px]] | Vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë.<ref name="zb">{{Cite web|last=Banković|first=Živojin|date=2023-04-24|title=[Foto-Rerportaža] "Granit 2023": Kako je petina Vojske Srbije proslavila svoj Dan na batajničkom aerodromu|url=https://tangosix.rs/2023/24/04/foto-reportaza-granit-2023-kako-je-petina-vojske-srbije-proslavila-svoj-dan-na-batajnickom-aerodromu/|access-date=2023-06-12|website=Tango Six|language=sr}}</ref><ref name="Snaga jedinstva - vojna parada"/> Prokurimi shtesë është në vazhdim. |- | [[:en:BOV M16 Miloš|BOV M16 Miloš]] | {{SRB}} | [[:en:MRAP|MRAP 4×4]] | 109+ | [[File:Zastava 2024 - BOV M-16 Miloš - 01.jpg|frameless|120px]] | Vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë dhe njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste). Prokurimi shtesë është në vazhdim.<ref>{{cite web|author=Petar Vojinović|date=2023-02-21|title=[IDEX 2023] Srbija od domaće industrije kupuje 200 oruđa u vrednosti od 300 miliona evra, Jugoimport investira u Utvu, PR-DC potpisao sporazum o saradnji sa ćerkom kompanijom Edža|language=sr|website=tangosix.rs|url=https://tangosix.rs/2023/21/02/idex-2023-srbija-od-domace-industrije-kupuje-200-orudja-u-vrednosti-od-300-miliona-evra-jugoimport-investira-u-utvu-pr-dc-potpisao-sporazum-o-saradnji-sa-cerkom-kompanijom-edza/|access-date=2025-10-01}}</ref> |- | [[:en:BRDM-2|BRDM-2]]<hr>[[:en:BRDM-2#Variants|BRDM-2MS]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}}<hr>{{RUS}} | [[Automjeti i zbulimit|Automjet zbulimi]] | 46<hr>30 | [[File:BRDM-2 VS smotra 1.jpg|120px]]<br /><br />[[File:Zastava_2024_-_BRDM-2MS_-_01.jpg|frameless|120px]] | Varianti bazë i vendosur në batalionet e tankeve dhe të mekanizuara të katër brigadave të Ushtrisë.<ref name="Army Armaments">{{cite web|url=http://www.vs.rs/index.php?content=5701ab10-fc9c-102b-9fa8-28e40361dc2e|title=Army Armaments|access-date=2014-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20141007013516/http://www.vs.rs/index.php?content=5701ab10-fc9c-102b-9fa8-28e40361dc2e|archive-date=2014-10-07|url-status=dead|language=sr}}</ref> Varianti i modernizuar BRDM-2MS i vendosur në Batalionin e Blinduar të Zbulimit të Komandës së Ushtrisë.<ref>{{cite news|url=https://www.slobodnaevropa.org/a/srbija-tenkovi-rusija-donacija/31269345.html|title=Vojsci Srbije isporučeno 30 tenkova i oklopnih automobila iz ruske donacije|newspaper=Radio Slobodna Evropa|date=2021-05-23|language=sr}}</ref> |- | [[:en:BOV (armoured personnel carrier)#Variants|BOV KIV]] | {{SRB}} | Automjet komandimi | 20+ | [[File:Granit_2023_-_58_-_BOV_KIV.jpg|frameless|120px]] | Vendosur në Brigadën e Artilerisë së Përzier.<ref name=":0" /> Prokurimi shtesë është planifikuar. |- | [[:en:MT-LBu|MT-LBu]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Autoblinda|Automjet i blinduar]] komandimi | 32 | [[File:MT-LBu_-_VS_-_01.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e artilerisë vetëlëvizëse të katër brigadave të Ushtrisë.<ref name=":0" /> Modernizimi u krye midis viteve 2020 dhe 2025. |- | [[:en:BOV (armoured personnel carrier)#Variants|BOV-1 POLO M83]]<hr>[[:en:BOV (armoured personnel carrier)#Variants|BOV-1 POLO M83M]] | {{YUG}}<hr>{{SRB}} | [[:en:Tank destroyer|Shkatërrues tankesh]] | 38<hr>10 | [[File:BOV-1_VS-1.jpg|120px]]<br><br>[[File:Polo 83M.jpg|120px]] | Versioni bazë, BOV-1 POLO M83, i vendosur në batalionet e mekanizuara të katër brigadave të Ushtrisë, po i nënshtrohet modernizimit serik në variantin BOV-1 POLO M83M.<ref name=":0" /> Varianti i modernizuar përfshin, përveç platformës së pajisur me katër lëshues të raketave të drejtuara kundërtank [[:en:9M14 Malyutka|9M14 Malyutka]] të përmirësuara (të pranishme edhe në versionin bazë), edhe një platformë shtesë lëshimi të pajisur me katër lëshues të municionit lëvizës [[:en:Osica (drone)|Osica]] (rreze veprimi 20&nbsp;km). |- | [[:en:BOV (armoured personnel carrier)#Variants|BOV-VP]] | {{YUG}} | [[Autoblinda|Automjet i blinduar]] | 52 | [[File:Zastava_2024_-_BOV_M-86_-_01.jpg|frameless|120px]] | Vendosur në Policinë Ushtarake.<ref name="zb"/><ref name="Više od 70 novih sredstava u naoruž"/> |- | [[Humvee]] | {{USA}} | [[Autoblinda|Automjet i blinduar]] | 158 | [[File:Zastava_2024_-_HMMWV_-_06.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë dhe njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste).<ref name="Snaga jedinstva - vojna parada"/><ref>[https://vojnopolitickaosmatracnica.wordpress.com/2024/09/10/oklopna-borbena-vozila-tockasi-u-naoruzanju-vojske-srbije/ Oklopna borbena vozila točkaši u naoružanju Vojske Srbije], Vojnopolitička osmatračnica, 2024-09-10 (serbisht)</ref> |- | [[:en:Lenco BearCat|BearCat G3]] | {{USA}} | [[Autoblinda|Automjet i blinduar]] | 5 | [[File:Granit 2023 - 71 - Lenco Bercat.jpg|frameless|120x120px]] | Vendosur në Batalionin e 25-të të Policisë Ushtarake të Gardës. |- ! style="align: center;" colspan="7" | Automjete blinduara shpëtimi |- | [[M-84#M-84AI|M-84AI]] | {{YUG}} | [[:en:Armoured recovery vehicle|Automjet blinduar shpëtimi]] | 5 | [[File:M-84AI.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e mekanizuara të katër brigadave të Ushtrisë.{{sfn|Oklopne jedinice Vojske Srbije}} Version i prodhuar vendas i modelit polak [[:en:WZT#WZT-3|WZT-3]].<ref name="Armoured recovery vehicles of the Serbian Army">{{cite web|url=http://www.oklop.net23.net/tzi/opis.html|title=Armoured recovery vehicles of the Serbian Army|access-date=2014-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605065744/http://www.oklop.net23.net/tzi/opis.html|archive-date=2013-06-05|url-status=dead|language=sr}}</ref> |- | [[:en:T-54/T-55 operators and variants#JVBT|JVBT]] | {{flag|Czechoslovakia|name=Çekosllovakia}} | [[:en:Armoured recovery vehicle|Automjet blinduar shpëtimi]] | 12 | [[File:VIU-55_Munja.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e mekanizuara dhe të artilerisë vetëlëvizëse të katër brigadave të Ushtrisë.{{sfn|Oklopne jedinice Vojske Srbije}}<ref name="Armoured recovery vehicles of the Serbian Army" /> |- | [[:en:WZT#WZT-2|WZT-2]] | {{POL}} | [[:en:Armoured recovery vehicle|Automjet blinduar shpëtimi]] | 16 | [[File:Anakonda_2008_(37).jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e mekanizuara të katër brigadave të Ushtrisë.{{sfn|Oklopne jedinice Vojske Srbije}}<ref name="Armoured recovery vehicles of the Serbian Army" /> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Ura lëvizëse të blinduara |- | [[:en:MT-55|MT-55]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:Military engineering vehicle#Bridging vehicles|Urë blinduar lëvizëse]] | 24 | [[File:MT-55A.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e tankeve dhe të mekanizuara të katër brigadave të Ushtrisë.{{sfn|Oklopne jedinice Vojske Srbije}}<ref name="Armoured recovery vehicles of the Serbian Army"/> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Automjete tokësore pa pilot |- | [[:en:Miloš (unmanned ground vehicle)|Mali Miloš]] | {{SRB}} | [[Automjeti tokësor pa pilot|Automjet tokësor pa pilot]] | 26+ | [[File:DUBP_Miloš_-_VS_04.jpg|120px]] | Vendosur në Brigadën e 72-të për Operacione Speciale.<ref>{{cite web|url=https://www.novosti.rs/drustvo/vesti/1075988/mali-milos-napada-tenkove-vojska-srbije-ove-godine-ocekuje-isporuku-nove-serije-domacih-besposadnih-platformi|title="Mali Miloš" Napada Tenkove: Vojska Srbije ove godine očekuje isporuku nove serije domaćih besposadnih platformi|language=sr}}</ref><ref name="zb"/><ref name="Snaga jedinstva - vojna parada"/> |- |} ==Automjete të pablinduara== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! style="align: center;" colspan="7" | Kamionë |- | [[:en:FAP 1118|FAP 1118]] | {{SRB}} | [[Kamioni|4×4]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | 124+ | [[File:FAP1118 2.jpg|120px]] | rowspan="24" |Vendosur në batalionet e logjistikës të katër brigadave të Ushtrisë. |- | [[:en:TAM 110 T7 B/BV|TAM 110 T7 B/BV]] | {{YUG}} | [[Kamioni|4×4]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | 360 | [[File:TAM 110 inž.jpg|120px]] |- | [[:en:Fabrika automobila Priboj|FAP]] 13 | {{YUG}} | [[Kamioni|4×4]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | | [[File:FAP 1314 S-ACG VS 01.jpg|120px]] |- | [[:en:Fabrika automobila Priboj|FAP]] 3040 | {{SRB}} | [[Kamioni|6×6]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | | [[File:Dan_srpskog_jedinstva_slobode_i_zastave_-_FAP_3040_BK-A_-_03.jpg|120x120px]] |- | [[:en:Fabrika automobila Priboj|FAP]] 2228 | {{SRB}} | [[Kamioni|6×6]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | 20+ | [[File:FAP 2228 VS1.jpg|border|frameless|120px]] |- | [[:en:TAM 150 T11 B/BV|TAM 150 T11 B/BV]] | {{YUG}} | [[Kamioni|6×6]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | 210 | [[File:TAM-Vojska Srbije.jpg|120px]] |- | [[:en:TAM-Europe|TAM]] 260 T22 | {{YUG}} | [[Kamioni|6×6]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | | [[File:TAM 130 2.jpg|120px]] |- | [[:en:FAP 2026|FAP 2026]] | {{YUG}} | [[Kamioni|6×6]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | 200 | [[File:FAP_2026_BS-AV_Vojska_Srbije.jpg|120px]] |- | [[:en:KrAZ-255|KrAZ-255]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Kamioni|6×6]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | | [[File:KrAZ-255B VS2.jpg|120px]] |- | [[:en:Ural-375|Ural-375]]D | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Kamioni|6×6]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | | [[File:Granit_2023_-_111_-_UKUV_9S416M.jpg|120px]] |- | [[:en:ZIL-131|ZIL-131]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Kamioni|6×6]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | | [[File:Granit_2023_-_117_-_KIPSt_-_5K21.jpg|120px]] |- | [[:en:Fabrika automobila Priboj|FAP]] 3240 | {{SRB}} | [[Kamioni|8×8]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | 4+ | [[File:Zastava_2024_-_FAP_3240_BS-AV_-_02.jpg|120px]] |- | [[:en:Fabrika automobila Priboj|FAP]] 3232 | {{YUG}} | [[Kamioni|8×8]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | 8 | |- | [[:en:Shaanxi HMV3|Shaanxi HMV3]] | {{CHN}} | [[Kamioni|8×8]] [[:en:Off-road vehicle|kamion terreni]] | | [[File:Zastava_2024_-_HQ-17AE_vozilo_za_dotur_-_01.jpg|120px]] |- | [[:en:Fabrika automobila Priboj|FAP]] 2026 BST AV | {{YUG}} | [[:en:Semi-trailer|Gjysmërimorkio]] | 7 | [[File:FAP_2026_BST_AV_-_Odbrana_slobode_2019_Niš_3.jpg|frameless|120px]] |- | [[:en:MAN Truck & Bus|MAN]] TGS 33.480 | {{GER}} | [[:en:Semi-trailer|Gjysmërimorkio]] | 6 | [[File:MAN TGS 33-480 VS1.jpg|120px]] |- | [[:en:MAZ-537|MAZ-537]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:Semi-trailer|Gjysmërimorkio]] | 10 | [[File:Maz M-84 1.jpg|120px]] |- | [[:en:Fabrika automobila Priboj|FAP]] 2632 | {{YUG}} | [[:en:Semi-trailer|Gjysmërimorkio]] | | [[File:FAP2632BT.jpg|120px]] |- | [[:en:Fabrika automobila Priboj|FAP]] 1921 | {{YUG}} | [[:en:Semi-trailer|Gjysmërimorkio]] | | [[File:FAP1921BT 3.jpg|120px]] |- | HOWO 336 | {{CHN}} | [[:en:Semi-trailer|Gjysmërimorkio]] | | [[File:Granit 2023 - 158 - HOWO Sinotruk 336 tegljač.jpg|120x120px]] |- | [[:en:Iveco S-Way|Iveco S-way]] | {{ITA}} | [[:en:Semi-trailer|Gjysmërimorkio]] | 5 | |- | [[:en:TAM-Europe|TAM]] 130 T10 | {{YUG}} | [[:en:Dump truck|Kamion vetëshkarkues]] | | [[File:TAM_130T11_Vojska_Srbije.jpg|120px]] |- | [[:en:China National Heavy Duty Truck Group|HOWO TAZ 3190C 4х4]] | {{CHN}} | [[:en:Dump truck|Kamion vetëshkarkues]] | | [[File:Granit 2023 - 161 - HOWO Sinotruk 266 kiper.jpg|120x120px]] |- | [[Iveco Trakker]] | {{ITA}} | [[:en:Dump truck|Kamion vetëshkarkues]] | | [[File:Granit 2023 - 163 - IVECO Trakker 360 kiper.jpg|120x120px]] |- | [[:en:Scania AB|Scania]] 113M 310 | {{SWE}} | [[Kamioni cisternë|Kamion-cisternë]] | 8 | [[File:Skanije i zil.jpg|120px]] | rowspan="4" |Vendosur në batalionet teknike ajrore të dy brigadave Ajrore. |- | MAN TGS 18.430 | {{GER}} | [[Kamioni cisternë|Kamion-cisternë]] | | [[File:Granit 2023 - 198 - MAN TGS 18-430 tegljač sa cisternom.jpg|120x120px]] |- | [[:en:MAN Truck & Bus|MAN]] 17.192 | {{GER}} | [[Kamioni cisternë|Kamion-cisternë]] | 3 | [[File:MAN_17-192_VS_2.jpg|120px]] |- | [[:en:MAN Truck & Bus|MAN]] TGM 18.250 | {{GER}} | [[Kamioni cisternë|Kamion-cisternë]] | | [[File:MAN TGM 18-250 cisterna za vodu VS 2.jpg|120px]] |- ! style="align: center;" colspan="7" | Automjete inxhinierike |- | Liu Gong 926E | {{CHN}} | [[Gërmuesi|Gërmues]] | | [[File:Granit 2023 - 184 - Liu Gong 926E bager.jpg|120x120px]] | rowspan="17" |Vendosur në batalionet e inxhinierëve të katër brigadave të Ushtrisë. |- | [[:en:14. oktobar|IMK]] ULT-150<br />[[:en:14. oktobar|IMK]] [[:en:ULT-160|ULT-160B]]<br />[[:en:14. oktobar|IMK]] [[:en:ULT-160|ULT-160C]] | {{YUG}} | [[:en:Loader (equipment)|Ngarkues me rrota]] | | [[File:11 ULT-160CK.jpg|120px]] |- | ЈСB 436 | {{UK}} | [[:en:Loader (equipment)|Ngarkues me rrota]] | | [[File:Granit 2023 - 177 - JCB 436 utovarivač.jpg|120x120px]] |- | ZL 3500<br />ZL 5001F | {{GER}} | [[:en:Loader (equipment)|Ngarkues me rrota dhe buldozer]] | | [[File:11 Zettelmeyer3500.jpg|120px]] |- | [[:en:JCB (heavy equipment manufacturer)|JCB 4CX]] | {{UK}} | [[:en:Backhoe loader|Ngarkues-gërmues]] | | [[File:11 JCB.jpg|120px]] |- | VOLVO BM | {{SWE}} | [[:en:Backhoe loader|Ngarkues-gërmues]] | | |- | KN-251 | {{YUG}} | [[:en:Backhoe loader|Ngarkues-gërmues]] | | [[File:KN-251VS.JPG|120px]] |- | [[:en:14. oktobar|IMK]] TG-140<br />IMK TG-160<br />IMK TG-170<br />IMK TG-200 | {{YUG}} | [[:en:Bulldozer|Buldozer me zinxhirë]] | | [[File:TG-190 VS.JPG|120px]] |- | LiuGong 230C | {{CHN}} | [[:en:Bulldozer|Buldozer me zinxhirë]] | | [[File:Granit 2023 - 180 - Liu Gong CLGB 230C dozer.jpg|120x120px]] |- | Dressta TD15M | {{POL}} | [[:en:Bulldozer|Buldozer me zinxhirë]] | | [[File:Granit 2023 - 182 - Dressta TD15M dozer.jpg|120x120px]] |- | [[Caterpillar D8|Caterpillar D8]] | {{USA}} | [[:en:Bulldozer|Buldozer me zinxhirë]] | | [[File:Granit_2023_-_183_-_CAT_D5K2_XL_dozer.jpg|120x120px]] |- | Liu Gong GJT 112А | {{CHN}} | [[:en:Bulldozer|Buldozer me rrota]] | | [[File:Dan_Kopnene_Vojske_2021_u_Šapcu_-_TTZ_11_-_GJT-112A.jpg|120px]] |- | LiuGong 4140 | {{CHN}} | [[:en:Grader|Grejder]] | | [[File:Granit 2023 - 186 - Liu Gong CLG 4180 grejder.jpg|120x120px]] |- | Liu Gong 6616B | {{CHN}} | [[:en:Road roller|Rul rruge]] | | [[File:Granit 2023 - 191 - Liu Gong 6616B valjak.jpg|120x120px]] |- | Bomag BW-200 | {{GER}} | [[:en:Road roller|Rul rruge]] | | |- | САТ CS78B | {{USA}} | [[:en:Road roller|Rul rruge]] | | |- | BMB | {{YUG}} | Shpuese pusesh minash | | [[File:TAM 110 bušilica.jpg|120px]] |- | [[:en:PM M71 Floating Bridge|PM M71]] | {{YUG}} | [[Ura lundruese]] | | [[File:FAP2026 BSD A PM M71 VS.jpg|120px]] | rowspan="2"|Vendosur në Flotiljen e Lumit. |- | [[:en:PTS (vehicle)#PTS-M|PTS-M]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:Amphibious vehicle#Tracked|Automjet amfib]] | 12 | [[File:PTS-M_VS8.jpg|120px]] |- ! style="align: center;" colspan="7" | Automjete utilitare terreni |- | [[:en:Zastava NTV|Zastava NTV]] | {{SRB}} | [[:en:Off-road vehicle|Automjet terreni]] | 40+ | [[File:Zastava_NTV_kombi_-_Odbrana_slobode_2019_Niš_5.jpg|120x120px]] | Vendosur në disa versione në Ushtri, në njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste) dhe në Qendrën e 224-të për Veprim Elektronik. Prokurimi shtesë është në vazhdim. |- | [[Steyr-Puch Pinzgauer|Pinzgauer 710]] | {{AUT}} | [[:en:Off-road vehicle|Automjet terreni]] | | [[File:Zastava_2024_-_Pinzgauer_-_01.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë. |- | [[Mercedes-Benz G-Class|Puch 300GD]] | {{GER}} | [[:en:Off-road vehicle|Automjet terreni]] | | [[File:Puch_G_-_72_brigada_za_specijalne_operacije_-_01.jpg|120px]] | rowspan="2" |Vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë. |- | [[:en:UAZ-469|UAZ-469]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:Off-road vehicle|Automjet terreni]] | | [[File:UAZ 469 of Serbian Army.jpg|120px]] |- | [[Land Rover Defender]] | {{UK}} | [[:en:Off-road vehicle|Automjet terreni]] | 70 | [[File:Land Rover-Vojska Srbije.jpg|120px]] | Vendosur në njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste). |- | [[:en:UAZ Patriot|UAZ Patriot]] | {{RUS}} | [[:en:Off-road vehicle|Automjet terreni]] | 64 | [[File:Granit_2023_-_125_-_UAZ_Patriot_-_vojna_policija.jpg|120px]] | rowspan="3"|Vendosur në batalionet e Policisë Ushtarake. |- | [[Toyota Hilux|Toyota Hilux]] | {{JPN}} | [[:en:Off-road vehicle|Automjet terreni]] | 100 | [[File:Zastava_2024_-_Toyota_-_01.jpg|120x120px]] |- | [[Isuzu D-Max|Isuzu]] | {{JPN}} | [[:en:Off-road vehicle|Automjet terreni]] | | [[File:Granit 2023 - 128 - ISUZU.jpg|120x120px]] |- | [[Mercedes-Benz G-Class]] | {{GER}} | [[:en:Off-road vehicle|Automjet terreni]] | | [[File:Mercedes-Benz G 500 Sport-Paket (W 463, 3. Facelift) – Frontansicht, 7. August 2012, Stuttgart.jpg|120px]] | Vendosur në Detashmentin e Policisë Ushtarake për Operacione Speciale "Kobrat". |- ! style="align: center;" colspan="7" | Automjete utilitare |- | [[:en:Iveco Daily|Nanjing-Iveco Turbo Daily]] | {{CHN}} | [[Ambulanca]] | 20 | [[File:Nanjing-Iveco Turbo Daily VS.jpg|120px]] |rowspan="6" |Vendosur në batalionet e logjistikës të katër brigadave të Ushtrisë. |- | [[:en:Unimog|Unimog U1300L]] | {{GER}} | [[Ambulanca]] | 3 | [[File:Zajednička vežba 72 brSO VS i 2 br Specnaz OSRF - Mercedes-Benz Unimog sanitet VS.jpg|120px]] |- | [[:en:Dingo 2|Dingo 2]] | {{GER}} | [[Ambulanca]] | 2 | [[File:Zastava_2024_-_Dingo_sanitet_-_01.jpg|frameless|120x120px]] |- | [[:en:BOV (APC)#Variants|BOV SN]] | {{YUG}} | [[Ambulanca]] | | [[File:BOV Sn.jpg|120px]] |- | [[:en:Citroen Jumper|Citroen Jumper]] | {{FRA}} | [[Ambulanca]] | | [[File:Citroen Jumper ambulance VS.jpg|120x120px]] |- | [[:en:Fiat Ducato|Fiat Ducato]] | {{ITA}} | [[Ambulanca]] | | [[File:Fiat Ducato sanitet Garda VS 01.jpg|120x120px]] |- | Fiat Ducato | {{ITA}} | [[Furgoni]] | | [[File:Fiat Ducato Vojna Policija.jpg|120x120px]] | rowspan="4" |Vendosur në batalionet e Policisë Ushtarake. |- | [[:en:Škoda Superb|Škoda Superb]] | {{CZE}} | [[Police car|Veturë patrullimi]] | | [[File:Škoda_superb_VP_VS1.jpg|120px]] |- | [[:en:Škoda Fabia|Škoda Fabia]] | {{CZE}} | [[Police car|Veturë patrullimi]] | | [[File:Škoda_Fabia_VP_VS_02.jpg|120px]] |- | [[:en:Škoda Scala|Škoda Scala]] | {{CZE}} | [[Police car|Veturë patrullimi]] | | [[File:Granit 2023 - 122 - Škoda Scala - vojna policija.jpg|120x120px]] |- | [[:en:BMW R1200RT|BMW R1200RT]] | {{GER}} | [[Motoçikleta|Motoçikletë]] | 12 | [[File:BMW_motorcikl_vojne_policije_Vojske_Srbije_-_Odbrana_slobode_2019_Niš_5.jpg|120px]] | Vendosur në Batalionin e 25-të të Policisë Ushtarake të Gardës. |- | [[:en:Polaris Inc.|Polaris Sportsman S XP1000]] | {{USA}} | [[:en:All-terrain vehicle|ATV]] | 16 | [[File:Polaris Vojske Srbije.jpg|120px]] | Vendosur në njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste). |} ==Artileria== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! style="align: center;" colspan="7" | Artileri vetëlëvizëse |- | [[Nora B-52]] | {{SRB}} | [[Artileria vetëlëvizëse|Obus vetëlëvizës 155 mm]] | 24+ | [[File:Nora_B52_M15_VS_-_Odbrana_slobode_2019_Niš_1.jpg|120px]] | Vendosur në Brigadën e Artilerisë së Përzier.<ref name=":0" /> Prokurimi shtesë është në vazhdim.<ref>{{cite web|url=https://www.b92.net/biz/vesti/srbija/srbija-spremila-186-miliona-evra-za-oruzje-vucic-objavio-sta-se-kupuje-2464505|title=Srbija spremila 186 miliona evra za oružje: Vučić objavio šta se kupuje|language=sr}}</ref> |- | [[:en:2S1 Gvozdika|2S1 Gvozdika]]<hr>[[:en:2S1 Gvozdika#Variants|2S1M Gvozdika]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}}<hr>{{SRB}} | [[Artileria vetëlëvizëse|Obus vetëlëvizës 122 mm]] | 18<hr>54 | [[File:2S1_VS.jpg|120px]] | Versioni bazë, 2S1, i vendosur në batalionet e artilerisë vetëlëvizëse të katër brigadave të Ushtrisë, po i nënshtrohet modernizimit serik në variantin 2S1M. Varianti i modernizuar përfshin një sistem të ri kontrolli zjarri me rreze veprimi 22&nbsp;km, si dhe sistem navigimi inercial dhe GPRS.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraf.rs/vesti/srbija/3803952-domaca-pamet-modernizovala-samohodnu-haubicu-posada-za-dejstvo-spremna-za-manje-od-minuta|title=Domaća pamet modernizovala samohodnu haubicu: Posada za dejstvo spremna za manje od minuta|date=2024-01-03|language=sr}}</ref><ref>{{cite web|url=https://vojnopolitickaosmatracnica.wordpress.com/2024/02/06/modernizacija-samohodne-haubice-2s1-gvozdika/|title=Modernizacija Samohodne Haubice 2S1 Gvozdika!|date=2024-02-06|language=sr}}</ref><ref name="Snaga jedinstva - vojna parada"/> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Artileri e tërhequr |- | [[:en:Nora M-84|Nora M-84]] | {{YUG}} | [[:en:Gun-howitzer|Top-obus 152 mm]] | 36<ref name=":0" /> | [[File:M84 Nora A.jpg|120px]] | Vendosur në Brigadën e Artilerisë së Përzier. |- | [[:en:130 mm towed field gun M1954 (M-46)|M-46]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Obusi|Obus 130 mm]] | 36 | [[File:M46_155mm_02.jpg|120px]] | Vendosur në Brigadën e Artilerisë së Përzier. Konvertim kalibri në 155&nbsp;mm i kryer në një numër të caktuar copash. |- | [[:en:122 mm howitzer 2A18 (D-30)|D-30J]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Obusi|Obus 122 mm]] | 80 | [[File:Хаубица Д-30 122мм.jpg|120px]] | Vendosur në Brigadën e Artilerisë së Përzier.<ref>The Military Balance 2020, f. 212–214.</ref> |- |[[:en:76 mm divisional gun M1942 (ZiS-3)|ZiS-3]] |{{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} |[[:en:Field gun|Top fushor]] |18 |[[File:ZIS-3 Garda VS 01.jpg|120x120px]] |Vendosur në Batalionin e Nderit të Gardës. |- ! style="align: center;" colspan="7" | Artileri raketore |- | [[:en:PULS (multiple rocket launcher)|PULS]] | {{ISR}} | [[Raketëhedhësi i shumëfishtë|Raketëhedhës i shumëfishtë 370mm/306mm/160mm/122mm]] | 8 | [[File:PULS_MLRS_Landmacht_2.jpg|120px]] | Vendosur në Brigadën e Artilerisë së Përzier.<ref>{{cite web|title=[Analiza] Šta je sve od novih i modernizovanih sistema naoružanja viđeno na vojnoj paradi ''Snaga jedinstva''|url=https://tangosix.rs/2025/21/09/analiza-sta-je-sve-od-novih-i-modernizovanih-sistema-naoruzanja-vidjeno-na-vojnoj-paradi-snaga-jedinstva/|language=sr}}</ref><ref name="Snaga jedinstva - vojna parada"/> I armatosur me raketa balistike taktike [[:en:Predator Hawk|Predator Hawk]] (kalibri 370&nbsp;mm dhe rreze veprimi 300&nbsp;km), si dhe raketa artilerie [[:en:EXTRA artillery rocket system|EXTRA]] dhe [[:en:ACCULAR|ACCULAR]] (kalibrat 306&nbsp;mm dhe 160&nbsp;mm, përkatësisht; rreze veprimi 150&nbsp;km dhe 40&nbsp;km, përkatësisht). |- | [[:en:M-87 Orkan|M-87 Orkan]] | {{YUG}} | [[Raketëhedhësi i shumëfishtë|Raketëhedhës i shumëfishtë 262 mm]] | 4 | [[File:Orkan_II_1.jpg|frameless|120px]] | Vendosur në Brigadën e Artilerisë së Përzier.<ref>[https://www.mod.gov.rs/lat/19045/obuka-vojnika-na-raketnim-sistemima-artiljerije-19045 Obuka vojnika na raketnim sistemima artiljerije], Ministarstvo odbrane Republike Srbije (serbisht)</ref> |- | [[:en:RM-70 multiple rocket launcher|RM-70 Vampire]] | {{CZE}} | [[Raketëhedhësi i shumëfishtë|Raketëhedhës i shumëfishtë 122 mm]] | 30 | [[File:UA_RM-70_Vampire_01.jpg|120x120px]] | Vendosur në batalionet e artilerisë me raketëhedhës të shumëfishtë të katër brigadave të Ushtrisë. Variant i modernizuar i RM-70-ës, me kabinë të blinduar dhe kontroll digjital zjarri.<ref>[https://tangosix.rs/2026/28/06/poslednja-vest-vucic-nabavljamo-pvo-sistem-hq-9-i-kineske-lovce/ Poslednja vest: Vučić – nabavljamo PVO sistem HQ-9 i kineske lovce], Tango Six (serbisht)</ref> |- | [[:en:M-18 Oganj|M-18 Oganj]] | {{SRB}} | [[Raketëhedhësi i shumëfishtë|Raketëhedhës i shumëfishtë 175mm/128mm/122mm]] | 8+ | [[File:Zastava_2024_-_M-18_Oganj_-_01.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e artilerisë me raketëhedhës të shumëfishtë të katër brigadave të Ushtrisë. I armatosur me raketën e drejtuar [[:en:ALAS (missile)|ALAS]] (kalibri 175&nbsp;mm dhe rreze veprimi 25&nbsp;km) dhe raketën Oganj (kalibri 128&nbsp;mm dhe rreze veprimi 40&nbsp;km), i pajisur me elektronikë digjitale (sistem udhëheqjeje të kompjuterizuar, radio të re digjitale dhe navigim inercial).<ref>[https://www.mod.gov.rs/lat/22006/brzina-preciznost-i-razorna-moc-modernizovanog-ognja22006 Brzina, preciznost i razorna moć modernizovanog Ognja], Ministarstvo odbrane Republike Srbije (serbisht)</ref><ref>[https://tangosix.rs/2025/29/09/partner-edepro-raketa-alas-xx-usla-u-naoruzanje-vojske-srbije/ Partner Edepro: raketa ALAS XX ušla u naoružanje Vojske Srbije], Tango Six (serbisht)</ref><ref>{{cite web|author=Petar Vojinović|date=2023-02-21|title=[IDEX 2023] Srbija od domaće industrije kupuje 200 oruđa u vrednosti od 300 miliona evra, Jugoimport investira u Utvu, PR-DC potpisao sporazum o saradnji sa ćerkom kompanijom Edža|language=sr|website=tangosix.rs|url=https://tangosix.rs/2023/21/02/idex-2023-srbija-od-domace-industrije-kupuje-200-orudja-u-vrednosti-od-300-miliona-evra-jugoimport-investira-u-utvu-pr-dc-potpisao-sporazum-o-saradnji-sa-cerkom-kompanijom-edza/|access-date=2025-10-01}}</ref> |- | [[:en:M-77 Oganj|M-77 Oganj]]<hr>[[:en:M-77 Oganj#Modernization|M-17D Oganj]] | {{YUG}}<hr>{{SRB}} | [[Raketëhedhësi i shumëfishtë|Raketëhedhës i shumëfishtë 128 mm]] | 30<hr>30 | [[File:Modernizovani_Ognjevi_-_Odbrana_slobode_2019_Niš_2.jpg|120px]] | Versioni bazë, M77, i vendosur në batalionet e artilerisë me raketëhedhës të shumëfishtë të katër brigadave të Ushtrisë, po i nënshtrohet modernizimit serik në variantin M-17D. Varianti i modernizuar përfshin sistem të ri kontrolli zjarri, sistem navigimi inercial, dhe GPRS.<ref>{{Cite web|title=Trinaesti divizion jedna od najbolje opremljenih jedinica naše artiljerije|url=http://www.mod.gov.rs/lat/tekst/17066/trinaesti-divizion-jedna-od-najbolje-opremljenih-jedinica-nase-artiljerije-17066|access-date=2024-01-06|website=Ministarstvo odbrane Republike Srbije|language=sr}}</ref><ref name="zb"/><ref>{{cite web|author=Petar Vojinović|date=2023-02-21|title=[IDEX 2023] Srbija od domaće industrije kupuje 200 oruđa u vrednosti od 300 miliona evra, Jugoimport investira u Utvu, PR-DC potpisao sporazum o saradnji sa ćerkom kompanijom Edža|language=sr|website=tangosix.rs|url=https://tangosix.rs/2023/21/02/idex-2023-srbija-od-domace-industrije-kupuje-200-orudja-u-vrednosti-od-300-miliona-evra-jugoimport-investira-u-utvu-pr-dc-potpisao-sporazum-o-saradnji-sa-cerkom-kompanijom-edza/|access-date=2025-10-01}}</ref> |- | [[:en:M-63 Plamen|M-94 Plamen S]] | {{SRB}} | [[Raketëhedhësi i shumëfishtë|Raketëhedhës i shumëfishtë 128 mm]] | 18 | [[File:M94_PlamenS.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e artilerisë me raketëhedhës të shumëfishtë të katër brigadave të Ushtrisë.<ref>{{Cite web|title=Obuka vojnika na visecevnim lanserima|url=http://www.vs.rs/sr_lat/vesti/E9AE8E1097FC11ED98D60050568F5424/obuka-vojnika-na-visecevnim-lanserima-raketa|access-date=2023-01-19|website=Sajt Vojske Srbije|language=sr}}</ref> Variant i modernizuar i [[:en:M-63 Plamen|M-63 Plamen]].<ref>[https://www.mod.gov.rs/lat/19045/obuka-vojnika-na-raketnim-sistemima-artiljerije-19045 Obuka vojnika na raketnim sistemima artiljerije], Ministarstvo odbrane Republike Srbije (serbisht)</ref> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Mortaja |- | [[:en:M95 mortar|M95]] | {{SRB}} | [[Mortaja|Mortajë 120&nbsp;mm]] | 24 | [[File:120mm-mozdzierz-01.jpg|120px]] | rowspan="4"|Përdoret nga batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë.<ref name="Army Armaments" /> |- | [[:en:M74 light mortar|M74/M75]] | {{YUG}} | [[Mortaja|Mortajë 120&nbsp;mm]] | 57<ref name=":0"/> | [[File:Mortar 120 mm M-75 Croatian Army.JPG|120px]] |- | [[:en:M69 mortar|M69]] | {{YUG}} | [[Mortaja|Mortajë 82&nbsp;mm]] | 106<ref name=":0"/> | [[File:Минобацач М69 82мм.jpg|120px]] |- | [[:en:M57 mortar|M57]] | {{YUG}} | [[Mortaja|Mortajë 60&nbsp;mm]] | | [[File:Минобацач_М57_60мм.jpg|frameless|120px]] |} ==Armët kundër automjeteve të blinduara== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! style="align: center;" colspan="7" | Lëshues raketash |- | [[:en:M90 Stršljen|M90 Stršljen]] | {{SRB}} | [[Raketa e lëshuar nga shpatulla|Lëshues raketash portativ]] | | [[File:Stršljen_M90.jpg|120px]] | rowspan="3"|Përdoret nga batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë.<ref name="Army Armaments" /> |- | [[M80 Zolja]] | {{YUG}} | [[Raketa e lëshuar nga shpatulla|Lëshues raketash portativ]] | 200 | [[File:Zolja1.jpg|120px]] |- | [[M79 Osa]] | {{YUG}} | [[Raketa e lëshuar nga shpatulla|Lëshues raketash portativ]] | | [[File:M79-OSA.jpg|120px]] |} ==Aviacioni== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! style="align: center;" colspan="7" | Avionë luftarakë |- | [[Dassault Rafale|Rafale]] | {{FRA}} | [[Avioni luftarak shumërolësh|Avion shumërolësh]] | 0/12 | [[File:Rafale - RIAT 2009 (3751416421).jpg|120px]] | Do të futet në shërbim në Brigadën e 204-të Ajrore midis viteve 2028 dhe 2030.<ref>{{Cite web|date=2024-08-31|title=Serbia signed contract to purchase 12 Rafale fighter jets from Dassault Aviation|url=https://www.globaldefensecorp.com/2024/08/31/serbia-signed-contract-to-purchase-12-rafale-fighter-jets-from-dassault-aviation/|access-date=2024-08-31|website=Global Defense Corp|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.avionslegendaires.net/2024/08/actu/en-2028-la-serbie-volera-sur-dassault-aviation-rafale-f4/|title=En 2028 la Serbie volera sur Dassault Aviation Rafale F4 !|date=2024-08-30|language=fr}}</ref> Dymbëdhjetë copë (versioni F4) të porositura. |- | [[:en:MiG-29|MiG-29]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}}<br>{{RUS}} | [[Avioni luftarak shumërolësh|Avion shumërolësh]] | 11 | [[File:Zastava 2024 - MiG-29 18206 - 01.jpg|120px]] | Versioni bazë, MiG-29S, i vendosur në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore, i është nënshtruar modernizimit serik në variantin MiG-29SM.<ref>{{cite web|url=https://tangosix.rs/2022/03/05/kako-je-lovac-postao-visenamenski-borbeni-avion-detalji-novog-naoruzanja-na-premijeri-modernizovanih-mig-ova-29sm/|title=Kako je lovac postao višenamenski borbeni avion: Detalji novog naoružanja na premijeri modernizovanih MiG-ova 29SM|date=2022-05-03|language=sr}}</ref> |- | [[:en:Soko J-22 Orao|J-22]] | {{YUG}} {{SRB}} | [[:en:Attack aircraft|Avion sulmues]] | 13 | [[File:Zastava 2024 - NJ-22 Orao 25531 - 01.jpg|120px]] | Versioni bazë, NJ-22, i vendosur në Skuadrilën e 241-të Luftarake-Bombarduese të Brigadës së 98-të Ajrore, po i nënshtrohet modernizimit serik në variantin J-22 M1A (katër copë të modernizuara që nga viti 2023).<ref>{{Cite web|last=Banković|first=Živojin|date=2023-10-04|title=[Partner 2023] Miloradović za Tango Six o trenutnom statusu projekta Orao 2.0: "Modernizovani Orao je u serijskoj proizvodnji, određen broj aviona već je u upotrebi"|url=https://tangosix.rs/2023/04/10/partner-2023-miloradovic-za-tango-six-o-trenutnom-statusu-projekta-orao-2-0-modernizovani-orao-je-u-serijskoj-proizvodnji-odredjen-broj-aviona-vec-je-u-upotrebi/|access-date=2024-01-06|website=Tango Six|language=sr}}</ref><ref>{{Cite web|last=Banković|first=Živojin|date=2023-11-23|title=Nove informacije vezane za osavremenjavanje jurišnih aviona Orao: Serijska modernizacija, obuka pilota, oprema i naoružanje|url=https://tangosix.rs/2023/23/11/nove-informacije-vezane-za-osavremenjavanje-jurisnih-aviona-orao-serijska-modernizacija-obuka-pilota-oprema-i-naoruzanje/|access-date=2024-01-06|website=Tango Six|language=sr}}</ref> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Avionë transporti |- | [[:en:EADS CASA C-295|C-295]] | {{ESP}} | [[Avioni ushtarak i transportit|Avion transporti]] | 2 |[[File:Zastava 2024 - C-295 29501 - 02.jpg|120px]] | rowspan="2"|Vendosur në Skuadrilën e 138-të të Transportit të Brigadës së 204-të Ajrore. |- |[[:en:Antonov An-26|An-26]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Avioni ushtarak i transportit|Avion transporti]] | 1 |[[File:Antonov_An-26_of_SAF.JPG|120px]] |- ! style="align: center;" colspan="7" | Avionë zbulimi |- | [[:en:Piper PA-34 Seneca|PA-34]] | {{USA}} | [[Fotografia ajrore|Avion vëzhgimi fotogrametrik]] | 1 | [[File:Piper_PA-34-220T_Seneca_V_YU-VGI_RV_i_PVO_VS.jpg|120px]] | Vendosur në Skuadrilën e 138-të të Transportit të Brigadës së 204-të Ajrore. |- ! style="align: center;" colspan="7" | Avionë stërvitjeje |- | [[:en:MiG-29|MiG-29UB]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | Avion stërvitjeje konvertimi | 3 | [[File:Mig-29_on_landing.jpg|120px]] | rowspan="3"|Vendosur në Skuadrilën e 252-të të Stërvitjes së Brigadës së 204-të Ajrore. |- | [[:en:Soko G-4 Super Galeb|G-4]] | {{YUG}} | Avion stërvitjeje me reaktor | 4 | [[File:Zastava 2024 - G-4 Super Galeb 23627 - 01.jpg|120px]] |- | [[:en:Utva Lasta|Lasta 95]] | {{SRB}} | Avion stërvitjeje bazë | 14 | [[File:Zastava 2024 - Lasta 54011 - 03.jpg|120px]] |- ! style="align: center;" colspan="7" | Helikopterë |- | [[Mil Mi-24|Mi-35]] | {{RUS}} | [[:en:Attack helicopter|Helikopter sulmues]] | 15+ | [[File:Mi-35 Serbian Air Force.jpg|120px]] | Vendosur në Skuadrilën e 714-të të Helikopterëve Kundër-Blindazh të Brigadës së 98-të Ajrore. Katër copë në versionin Mi-35M (katër të tjera të porositura, dërgesa e shtyrë për shkak të sanksioneve ndaj Rusisë) dhe njëmbëdhjetë copë në versionin Mi-35P. |- | [[Mil Mi-17|Mi-17]] | {{RUS}} | [[Helikopteri i përgjithshëm|Helikopter i përgjithshëm]] | 5+ | [[File:Zastava 2024 - Mi-17V5 12494 - 01.jpg|120px]] | Vendosur në Skuadrilën e Përzier të Helikopterëve 890 të Brigadës së 204-të Ajrore. Tri të tjera të porositura, dërgesa e shtyrë për shkak të sanksioneve ndaj Rusisë.<ref name=":1">{{Cite web|last=Kostić|first=Vojkan|date=2022-04-18|title=Avijacije Balkana: održavanje naoružanja ruskog porekla postaje nemoguća misija?|url=https://www.balkansec.net/post/avijacije-balkana-održavanje-naoružanja-ruskog-porekla-postaje-nemoguća-misija|access-date=2022-04-20|website=Balkansec.net|language=bs}}</ref> |- | [[Eurocopter EC145|H145M]] | {{GER}} | [[Helikopteri i përgjithshëm|Helikopter i përgjithshëm]] | 15 | [[File: Sloboda 2019 - 03 - H-145M 001.jpg|120x120px]] | Vendosur në Skuadrilën e Përzier të Helikopterëve 119 të Brigadës së 98-të Ajrore. Dhjetë copë të armatosura (shtatë me sistemin e armëve HForce 3 dhe tri me sistemin HForce 1), pesë të paarmatosura.<ref>{{cite press release|url=https://tangosix.rs/2022/05/07/poslednja-vest-prva-fotografija-prvog-od-10-novih-helikoptera-h145m-namenjenog-rv-i-pvo-vojske-srbije/|title=Prva fotografija prvog od 10 novih helikoptera H145M namenjenog RV i PVO Vojske Srbije|publisher=Tango Six|access-date=2022-07-03|date=2022-07-04|language=sr}}</ref><ref name="tangosix.rs">{{cite web|url=https://tangosix.rs/2023/23/11/poslednja-vest-na-batajnici-prikazani-helikopteri-mi-35p-nabavljeni-sa-kipra-kupljena-22-talesova-radara-najavljena-kupovina-jos-erbasovih-helikoptera/|title=[Poslednja Vest] Na Batajnici prikazani helikopteri Mi-35P nabavljeni sa Kipra, kupljena 22 Talesova radara, najavljena kupovina još Erbasovih helikoptera|date=2023-11-23|language=sr}}</ref> |- | [[Aérospatiale Gazelle#Variants|SA341H]] | {{FRA}} | [[:en:Military helicopter#Observation|Helikopter vëzhgimi]] | 25 | [[File:SA341_Gazelle_GAMA_12803_V_I_PVO_VS,_september_02,_2012.jpg|120px]] | Vendosur në Skuadrilën e 714-të të Helikopterëve Kundër-Blindazh (versioni i armatosur me raketa kundër-blindazh 9K11 Malyutka) dhe në Skuadrilën e Përzier të Helikopterëve 119 (versioni i paarmatosur) të Brigadës së 98-të Ajrore.<ref name="World Air Forces 2024">{{cite web|last=Hoyle|first=Craig|url=https://www.flightglobal.com/download?ac=98881|title=World Air Forces 2024|publisher=[[:en:FlightGlobal|FlightGlobal]]|year=2023|access-date=2024-03-27|language=en}}</ref> |- ! style="align: center;" colspan="7" | Automjete ajrore pa pilot |- | [[Elbit Hermes 900|Hermes 900]] | {{ISR}} | [[Automjeti ajror luftarak pa pilot|Luftarak]] / [[Automjeti ajror pa pilot|Dron zbulimi]] | 3 | [[File:Elbit_Systems_900_take_off.jpg|120px]] | rowspan="4"|Vendosur në Skuadrilën e 353-të të Zbulimit të Brigadës së 98-të Ajrore. |- | CH-95 | {{CHN}} | [[Automjeti ajror luftarak pa pilot|Dron luftarak]] | 10 | [[File:Zastava 2024 - CH-95 - 01.jpg|120px]] |- | [[:en:CASC Rainbow#CH-92|CH-92]] | {{CHN}} | [[Automjeti ajror luftarak pa pilot|Dron luftarak]] | 6 | [[File:CH-92A_Serbia.jpg|120px]] |- | [[:en:Pegaz|Pegaz]] | {{SRB}} | [[Automjeti ajror pa pilot|Dron luftarak]] | 12+ | [[File:Zastava 2024 - Pegaz 82018 - 01.jpg|120px]] |- | Skylark 3 | {{ISR}} | [[Automjeti ajror pa pilot|Dron zbulimi]] | | [[File:Elbit_Skylark.jpg|120px]] | rowspan="3"|Vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë. |- | [[:en:Aeronautics Defense Orbiter|Orbiter]] | {{ISR}} | [[Automjeti ajror pa pilot|Dron zbulimi]] | 10 | [[File:Aeronautics_Orbiter_UAV.jpg|120px]] |- | [[:en:Vrabac (drone)|Vrabac]] | {{SRB}} | [[Automjeti ajror pa pilot|Dron zbulimi]] | 50+ | [[File: BPL Vrabac VS 01.jpg |120px]] |- | SkyStriker | {{ISR}} | [[Municioni lëvizës|Municion lëvizës]] | | [[File:Elbit_Systems_SkyStriker_SIAF-2022.jpg|120px]] | rowspan="6" |Vendosur në Brigadën e Artilerisë së Përzier. |- |Shadow 50 |{{UAE}} |[[Municioni lëvizës|Municion lëvizës]] | |[[File:Shadow 50 loitering munition.jpg|120px]] |- |Shadow 25 |{{UAE}} |[[Municioni lëvizës|Municion lëvizës]] | |[[File:EDGE Shadow 25 loitering munition.jpg|120px]] |- |SM2 |{{UAE}} |[[Municioni lëvizës|Municion lëvizës]] | |[[File:Edge SM2 Kamikaze drone Serbian Army.jpg|120px]] |- |[[:en:Gavran 145|Gavran 145]] |{{SRB}} |[[Municioni lëvizës|Municion lëvizës]] | |[[File:Gavran_145.jpg|120px]] |- |[[:en:Osica (drone)|Osica]] |{{SRB}} |[[Municioni lëvizës|Municion lëvizës]] | | |- | Lanius-X | {{ISR}} | [[Municioni lëvizës|Municion lëvizës]] | | | Vendosur në njësitë e forcave speciale (Brigada e 72-të për Operacione Speciale dhe Brigada e 63-të Parashutiste). |- | [[:en:Komarac|Komarac]] | {{SRB}} | [[Municioni lëvizës|Municion lëvizës]] | 5.000+ | | rowspan="7" |Vendosur në batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë.<ref name="Banković">{{Cite web|last=Banković|first=Živojin|date=2024-01-30|title=Vučić: Blizu smo kompletiranja tri baterije FK-3, Repelent je u našim rukama, nabavljen je kineski PVO sistem HQ-17|url=https://tangosix.rs/2024/30/01/vucic-blizu-smo-kompletiranja-tri-baterije-fk-3-repelent-je-u-nasim-rukama-nabavljen-je-kineski-pvo-sistem-hq-17/|access-date=2024-01-30|website=Tango Six|language=sr}}</ref><ref name="novosti.rs">{{cite web|url=https://www.novosti.rs/vesti/politika/1327674/svi-hoce-kupe-lazara-3-nora-nasa-velika-prednost-vucic-prikazu-naoruzanja-ako-nemate-jaku-vojsku-necete-imati-drzavu|title="Svi Hoće Da Kupe Lazara 3, Nora Je Naša Velika Prednost" Vučić na prikazu naoružanja: Ako nemate jaku vojsku, nećete imati ni državu|work=Novosti|language=sr}}</ref> |- | AR-100C | {{GER}} | [[:en:Multirotor|Multirotor]] | 60 | [[File:ILA_Berlin_2012_PD_349.JPG|120px]] |- | [[:en:DJI Matrice|DJI Matrice 350]] | {{CHN}} | [[:en:Multirotor|Multirotor]] | 38 | [[File:2025-07-10-Waldbrandübung-3652.jpg|120px]] |- | DJI Matrice 30 | {{CHN}} | [[:en:Multirotor|Multirotor]] | 50 | [[File:DJI_M30T_RTK_Matrice_30T_(FA34A9EFLE)_(11-16-2024).jpg|120px]] |- | DJI Mini 3 Pro | {{CHN}} | [[:en:Multirotor|Multirotor]] | 60 | [[File:DJI MT3M3VD Mini 3 Pro (2-3-2023).jpg|120px]] |- | DJI Mavic 3 | {{CHN}} | [[:en:Multirotor|Multirotor]] | 90 | [[File:DJI_-_Drohne_Mavic_3.JPG|120px]] |- | IKA-20 | {{SRB}} |[[:en:Multirotor|Multirotor]] | 50+ | [[File:IKA-20.jpg|120px]] |} ==Mbrojtja ajrore== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! colspan="6" |Sisteme raketash tokë-ajër |- | [[:en:HQ-9|HQ-9]] | {{CHN}} | [[Raketa tokë-ajër|Sistem raketor tokë-ajër me rreze të gjatë veprimi]] | e porositur<ref>[https://militarywatchmagazine.com/article/serbia-europe-longest-ranged-air-defence-hq9 Serbia: Europe's Longest Ranged Air Defence], Military Watch Magazine (anglisht)</ref> | [[File:HQ-9 Surface-to-air missiles 20170919.jpg|120x120px]] | Do të futet në shërbim në Brigadën e 250-të Raketore të Mbrojtjes Ajrore. Do të përdoret versioni HQ-9BE i sistemit (rreze veprimi 260&nbsp;km). |- | [[:en:HQ-22|HQ-22]] | {{CHN}} | [[Raketa tokë-ajër|Sistem raketor tokë-ajër me rreze mesatare veprimi]] | 4 bateri<ref>[https://www.slobodnaevropa.org/a/kinesko-oruzje-srbija-nabavke/33624779.html Kinesko oružje: Srbija - nabavke], Radio Slobodna Evropa (serbisht)</ref> | [[File:Zastava 2024 - FK-3 - 03.jpg|frameless|134x134px]] | Vendosur në Brigadën e 250-të Raketore të Mbrojtjes Ajrore.<ref>[https://thedefensepost.com/2025/01/08/serbia-china-air-defense/ Serbia China Air Defense], The Defense Post (anglisht)</ref> Përdoret versioni FK-3 i sistemit (rreze veprimi 100&nbsp;km). |- | [[:en:HQ-17|HQ-17]] | {{CHN}} | [[Raketa tokë-ajër|Sistem raketor tokë-ajër me rreze të shkurtër veprimi]] | 2 bateri<ref>[https://www.politika.rs/scc/clanak/719798/intenzivno-se-spremamo-za-prijem-rafala Intenzivno se spremamo za prijem Rafala], Politika (serbisht)</ref> | [[File:Zastava 2024 - HQ-17AE - 02.jpg|120x120px]] | Vendosur në Brigadën e 250-të Raketore të Mbrojtjes Ajrore.<ref>{{cite web|url=https://tangosix.rs/2024/12/06/rv-i-pvo-vojske-srbije-izvelo-vezbu-uz-primenu-elektronskog-ometanja-divizion-u-kragujevcu-najverovatnije-dobio-sistem-fk-3-kao-i-hq-17ae/|title=RV i PVO Vojske Srbije izvelo vežbu uz primenu elektronskog ometanja: Divizion u Kragujevcu najverovatnije dobio sistem FK-3 kao i HQ-17AE|date=2024-06-12|language=sr}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sd.rs/vesti/naoruzanje/nova-isporuka-sistema-hq-17ae-vojska-srbije-sve-mocnija-i-mocnija-video-2024-12-30|title=Nova Isporuka Sistema HQ-17AE: Vojska Srbije sve moćnija i moćnija (Video) - Srbija danas|date=2024-12-30|language=sr}}</ref> Përdoret versioni HQ-17AE i sistemit. |- | [[Pantsir missile system|Pantsir]] | {{RUS}} | [[Raketa tokë-ajër|Sistem raketor tokë-ajër me rreze të shkurtër veprimi]] | 1 bateri | [[File:Granit_2023_-_97_-_Pancir-S1.jpg|120x120px]] | Vendosur në Brigadën e 250-të Raketore të Mbrojtjes Ajrore. Dy bateri Pantsir-S1M të porositura, dërgesa e shtyrë për shkak të sanksioneve ndaj Rusisë.<ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.sd.rs/sr/vesti/naoruzanje/srbiji-isporucen-sistemi-pvo-pancir-s1m-pogledajte-razornu-moc-novog-oruzja-video-2024-12-31|title=Србији испоручен системи ПВО Панцир С1М: Погледајте разорну моћ новог оружја (ВИДЕО) - Србија данас|date=2024-12-31|language=sr}}</ref> |- | [[:en:2K12 Kub|2K12 Kub]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa tokë-ajër|Sistem raketor tokë-ajër me rreze të shkurtër veprimi]] | 3 bateri | [[File:2P25_VS_2.jpg|120px]] | Vendosur në Brigadën e 250-të Raketore të Mbrojtjes Ajrore.<ref name=":0" /> Modernizimi (versioni Kub M2) u krye midis viteve 2016 dhe 2018. |- | [[:en:S-125 Neva/Pechora|S-125 Neva]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa tokë-ajër|Sistem raketor tokë-ajër me rreze të shkurtër veprimi]] | 5 bateri | [[File:S125_Neva_250_brPVO_VS,_september_01,_2012.jpg|120px]] | Vendosur në Brigadën e 250-të Raketore të Mbrojtjes Ajrore.<ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=http://www.vs.rs/index.php?content=ba8508ec-0221-102c-a202-2f44c9235232|title=Војска Србије – Наоружање Ваздухопловства и противваздухопловне одбране – Ракетни системи – Ракетни систем ПВО С-125М НЕВА-М|website=Vojska Srbije|access-date=2016-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20111016133106/http://vs.rs/index.php?content=ba8508ec-0221-102c-a202-2f44c9235232|archive-date=2011-10-16|url-status=dead|language=sr}}</ref> Modernizimi (versioni Neva M1T) u krye midis viteve 2013 dhe 2015. |- | [[PASARS-16]] | {{SRB}} | [[Raketa tokë-ajër|Sistem raketor tokë-ajër me rreze të shkurtër veprimi]]<br />[[Lufta kundër-ajrore|Top kundërajror]] [[:en:Autocannon|automatik]] | 5 bateri | [[File:PASARS_16_-_VS_-_03.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e artilerisë së mbrojtjes ajrore të katër brigadave të Ushtrisë. Sistem hibrid i armatosur me topin kundërajror [[:en:Bofors 40 mm Automatic Gun L/70|Bofors L/70]] 40&nbsp;mm, si dhe, në varësi të versionit, me raketa franceze [[Mistral (missile)|Mistral 3]] ose 9K32 Strela-2M/9K38 Igla.<ref>{{cite web|url=https://tangosix.rs/2021/28/10/partner-2021-novi-i-unapredjeni-pvo-sistemi/|title=[Partner 2021] Novi i unapređeni PVO sistemi|date=2021-10-28|language=sr}}</ref><ref name="Banković"/> |- | [[:en:9K35 Strela-10|9K35 Strela-10]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa tokë-ajër|Sistem raketor tokë-ajër me rreze të shkurtër veprimi]] | 1 bateri | [[File:Granit 2023 - 91 - Strela-10.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e artilerisë së mbrojtjes ajrore të katër brigadave të Ushtrisë. Modernizimi (versioni 9K35 Strela-10M) u krye midis viteve 2020 dhe 2025.<ref>{{cite web|url=http://www.vs.rs/index.php?content=a5d46cc0-0335-102c-8859-e480d5acdc4a|title=Војска Србије – Наоружање Копнене војске – Средства за противваздухопловна дејства – Ракетни систем ПВД СТРЕЛА-10М|website=Vojska Srbije|access-date=2016-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126132331/http://www.vs.rs/index.php?content=a5d46cc0-0335-102c-8859-e480d5acdc4a|archive-date=2014-11-26|url-status=dead|language=sr}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.srpskioklop.paluba.info/m90/opis.html|title=Sistemi PVO 9K35 Strela 10M i Sava Strela 10M2J|access-date=2014-12-24|language=sr}}</ref> |- | [[:en:9K31 Strela-1|9K31 Strela-1]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa tokë-ajër|Sistem raketor tokë-ajër me rreze të shkurtër veprimi]] | 4 bateri | [[File:Sa13 Serbia.jpg|120px]] | Vendosur në batalionet e artilerisë së mbrojtjes ajrore të brigadave të 2-të, 3-të dhe 4-t të Ushtrisë.<ref>{{cite web|url=http://i1228.photobucket.com/albums/ee441/ujkozavlanje/parada/Picture444.jpg|title=Photo|website=i1228.photobucket.com|format=JPG}}</ref> |- ! colspan="6" style="align: center;" | MANPADS |- | [[Mistral (missile)|Mistral 3]] | {{FRA}} | [[MANPADS]] | 18 | [[File:Mistral 3 Serbian Army.jpg|120px]] | rowspan="3"|Përdoret nga batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë.<ref>{{cite web|author=Živojin Banković|website=tangosix.rs|date=2024-01-30|title=Vučić: Blizu smo kompletiranja tri baterije FK-3, Repelent je u našim rukama, nabavljen je kineski PVO sistem HQ-17|language=sr|url=https://tangosix.rs/2024/30/01/vucic-blizu-smo-kompletiranja-tri-baterije-fk-3-repelent-je-u-nasim-rukama-nabavljen-je-kineski-pvo-sistem-hq-17/|access-date=2025-11-27}}</ref><ref>{{cite web|url=https://tangosix.rs/2024/01/11/prva-javna-potvrda-mistrali-3-u-jedinicima-kopnene-vojske/|title=Prva javna potvrda: Mistrali 3+ u jedinicima Kopnene vojske|date=2024-11|language=sr}}</ref> |- | [[:en:9K38 Igla|9K38 Igla]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[MANPADS]] | 54 | [[File:Igla Vojska Srbije.jpg|120px]] |- | [[:en:9K32 Strela-2|9K32 Strela-2]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[MANPADS]] | | [[File:Strela Serbian Army.jpg|120px]] |} ==Radarët== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! colspan="6" | 3D |- | [[:en:Ground Master 400|GM400α]] | {{FRA}} | Vëzhgim me rreze të gjatë | 4 | [[File:Zastava_2024_-_GM_400_-_01.jpg|frameless|120x120px]] | rowspan="3"| Vendosur në Brigadën e 126-të të Vëzhgimit Ajror, Paralajmërimit të Hershëm dhe Udhëheqjes.<ref name="tangosix.rs"/><ref>{{Cite web|last=tim|first=Urednički|date=2023-12-30|title=Novi radar Vojske Srbije vidi do Trsta, Beča i Ukrajine|url=https://www.balkansec.net/post/novi-radar-vojske-srbije-vidi-do-rijeke-be%C4%8Da-i-ukrajine|access-date=2024-01-06|website=Balkansec.net|language=bs}}</ref><ref>{{Cite web|title=Obuka na novim radarima u Ratnom vazduhoplovstvu i PVO {{!}} Vojska Srbije|url=https://www.vs.rs/sr_lat/vesti/8C37DED6A33D11EE9E880050568F5424/obuka-na-novim-radarima-u-ratnom-vazduhoplovstvu-i-pvo|access-date=2024-01-06|website=www.vs.rs|language=sr}}</ref> |- | [[:en:Ground Master 200|GM200]] | {{FRA}} | Vëzhgim me rreze mesatare | 6 | [[File:Zastava_2024_-_GM_200_-_01.jpg|frameless|129x129px]] |- | GS-40 | {{FRA}} | Vëzhgim dhe kapje objektivi me rreze të shkurtër | 12 | |- ! style="align: center;" colspan="7" | Komponentë të sistemeve raketore tokë-ajër |- |TTDR |{{CHN}} |Vëzhgim me rreze të gjatë |1 |[[File:TTDR Radar HQ22 Serbian Army.jpg|120px]] | rowspan="3"|Vendosur në Brigadën e 250-të Raketore të Mbrojtjes Ajrore si pjesë e sistemit [[:en:HQ-22|HQ-22]]. |- | H-200 | {{CHN}} | Vëzhgim dhe kapje objektivi me rreze të gjatë | 4 | [[File:Zastava_2024_-_H-200_radar_FK-3_-_01.jpg|120px]] |- | JSG-100 | {{CHN}} | Vëzhgim dhe kapje objektivi me rreze të gjatë | 4 | [[File:Granit 2023 - 103 - JSG-100.jpg|120px]] |- | [[:en:P-18 radar|P-18]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | Vëzhgim dhe kapje objektivi me rreze mesatare | 5 | [[File:P18_VS.jpg|120px]] | rowspan="2"| Vendosur në Brigadën e 250-të Raketore të Mbrojtjes Ajrore si pjesë e sistemit [[:en:S-125 Neva/Pechora|S-125 Neva]].<ref>{{cite web|url=http://www.airspacemag.com/military-aviation/unconventional-weapon-23371597/?no-ist|title=Unconventional Weapon|access-date=2008-12-29|date=2008-01-01|publisher=Air & Space Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114085617/http://www.airspacemag.com/military-aviation/unconventional-weapon-23371597/?no-ist|archive-date=2016-11-14|url-status=live|language=en}}</ref> |- | [[:en:P-12 radar|P-12]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | Matje lartësie | 5 | [[File:P-12 VS 1.jpg|120px]] |- | [[:en:P-40 radar|P-40]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | Vëzhgim dhe kapje objektivi me rreze mesatare | 3 | [[File:P40 Mečka 2.jpg|120px]] | rowspan="2"|Vendosur në Brigadën e 250-të Raketore të Mbrojtjes Ajrore si pjesë e sistemit [[:en:2K12 Kub|2K12 Kub]]. |- | PRV-16B | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | Matje lartësie | 3 | [[File:Granit_2023_-_110_-_radar_PRV-16B.jpg|120px]] |- | RPS-42 | {{ISR}} |Vëzhgim dhe kapje objektivi me rreze të shkurtër | 60+ | | rowspan="2"| Vendosur në batalionet e artilerisë së mbrojtjes ajrore të katër brigadave të Ushtrisë si pjesë e sistemit [[PASARS-16]]. |- | [[:en:Giraffe radar|Giraffe]] | {{SWE}} | [[:en:Early-warning radar|Paralajmërim i hershëm]] | 18 | [[File:Granit_2023_-_55_-_M-85_Žirafa.jpg|120px]] |- |} ==Lufta elektronike== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;" |Emri ! style="text-align: left; width:8%;" |Origjina ! style="text-align: left; width:18%;" |Lloji ! style="text-align: left; width:7%;" |Sasia ! style="text-align: left;width:8%;" |Foto ! style="text-align: left;width:47%;" |Shënime |- |[[:en:Krasukha|Krasukha-4]] |{{RUS}} |[[Lufta elektronike|Sistem lufte elektronike]] |3 | [[File:1RL257E_Krasukha-4_Army-2022_2022-08-20_2459.jpg|120px]] |rowspan="6"|Vendosur në Qendrën e 224-të për Veprim Elektronik.<ref>{{Cite web|title=Snaga jedinstva - vojna parada|url=https://www.youtube.com/watch?v=hSLCHmAA7DM&t=5043s|website=RTS Sajt - Zvanični kanal|language=sr}}</ref> |- |[[:en:Krasukha|Krasukha-2]] |{{RUS}} |[[Lufta elektronike|Sistem lufte elektronike]] |1 | [[File:Krasukha-2_(Красуха-2)_Unloaded.jpg|120px]] |- |Moskva-1 |{{RUS}} |[[Lufta elektronike|Sistem lufte elektronike]] |3 |[[File:MAKS2015part6-37.jpg|120px]] |- | [[:en:Repellent-1|Repellent-1]] | {{RUS}} | Sistem kundër-dronësh | | [[File:Zastava 2024 - Krasuha - 01.jpg|120px]] |- |Kobac-1PR |{{SRB}} |Sistem kundër-dronësh | |[[File:BPV_Kobac.jpg|120px]] |- |RG Vera |{{SRB}} |[[:en:Goniometer|Goniometër radio]] | |[[File:Vera goniometer.jpg|120px]] |} ==Anijet lumore== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! style="align: center;" colspan="7" | Anije |- | RPB-30 "Kozara" | {{AUT}} | [[:en:Command ship|Anije komandimi]] | 1 |[[File:Kozara Command Ship.jpg|120px]] | rowspan="6"|Vendosur në Flotiljen e Lumit. |- | [[:en:Neštin-class river minesweeper|Klasa Neštin]] | {{YUG}} | [[:en:Minesweeper|Minëpastrues]] | 4 | [[File:RRF_336_Djerdap.jpg|120px]] |- | Biscaya-class | {{YUG}} | [[:en:Patrol Boat, River|Anije patrullimi]] | 3 | [[File:RRF 214 VS2.jpg|120px]] |- | 411-class | {{YUG}} | [[:en:Landing Craft Assault|Anije zbarkimi]] | 5 | [[File:RRF 411 VS3.jpg|120px]] |- | RSRB-36 "Šabac" | {{YUG}} | [[:en:Degaussing|Anije degausing]] | 1 | [[File:RSRB-39 Šabac.jpg|120px]] |- | RPN 43 | {{YUG}} | [[:en:Tanker (ship)|Tanker]] | 1 | |- ! style="align: center;" colspan="7" | Barka |- | ČMP | {{YUG}} | [[Varka patrulluese|Varkë patrullimi]] | 3 | | rowspan="2"|Vendosur në Flotiljen e Lumit. |- | Premax 39 | {{SRB}} | [[Varka patrulluese|Varkë patrullimi]] | 1 | |- | RIB 720 | {{CHN}} | [[:en:Inflatable boat|Varkë gome]] | 24 | [[File:Serbian RIB 720 Patrol Boat.jpg|120px]] | Vendosur në Brigadën e 72-të për Operacione Speciale (14) dhe në Flotiljen e Lumit (10). |} ==Municioni== {| class="wikitable" |- ! style="text-align: left; width:12%;"|Emri ! style="text-align: left; width:8%;"|Origjina ! style="text-align: left; width:18%;"|Lloji ! style="text-align: left; width:7%;"|Sasia ! style="text-align: left;width:8%;"|Foto ! style="text-align: left;width:47%;"|Shënime |- ! style="align: center;" colspan="6" | Armatimi ajror |- | [[:en:CM-400|CM-400]] | {{PRC}} | [[:en:Supersonic missile|Supersonike]] me rreze të gjatë [[:en:Anti-radiation missile|raketë kundër rrezatimi]] | | [[File:Mig-29-cm400.jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoret varianti CM-400AKG mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref>{{cite web|author=Aleksandar Vasovic|date=2026-03-13|title=NATO-partner Serbia admits buying Chinese missiles after photos leaked|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/nato-partner-serbia-admits-buying-chinese-missiles-after-photos-leaked-2026-03-13/|access-date=2026-07-10|language=en}}</ref> |- | [[:en:Kh-31|Kh-31]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | Raketë kundër rrezatimi me rreze të gjatë | | [[File:Kh-31 Armia-2018 1.jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoren variantet Kh-31A dhe Kh-31P mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref name="TS22-04-2025">{{cite web|author=Petar Vojinović|date=2025-04-22|title=Srpski MiG-ovi 29SM+ prvi put prikazani sa ruskim protivradarskim raketama H-31P|language=sr|website=tangosix.rs|url=https://tangosix.rs/2025/22/04/srpski-mig-ovi-29sm-prvi-put-prikazani-sa-ruskim-protivradarskim-raketama-h-31p/|access-date=2026-07-10}}</ref> |- | [[:en:R-77|R-77]] | {{RUS}} | [[Raketa ajër-ajër|Raketë ajër-ajër me rreze mesatare]] | 32 | [[File:Vympel-R-77-maks2009.jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoret mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref name="TS22-04-2025"/> |- | [[:en:R-73 (missile)|R-73]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa ajër-ajër|Raketë ajër-ajër me rreze të shkurtër]] | | [[File:MAKS2015part7-21.jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoret varianti R-73E mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref name="TS22-04-2025"/> |- | [[:en:R-60 (missile)|R-60]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa ajër-ajër|Raketë ajër-ajër me rreze të shkurtër]] | | [[File:Sukhoi SU-15TM 2008 G4.jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoren variantet R-60M dhe R-60K mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref name="TS22-04-2025"/> |- | [[:en:R-27 (air-to-air missile)|R-27]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa ajër-ajër|Raketë ajër-ajër me rreze të shkurtër]] | | [[File:R-27_T_3D.jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoren variantet R-27ER1, R-27R1, R-27ET1 dhe R-27T1 mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref name="TS22-04-2025"/> |- | [[:en:Kh-29|Kh-29]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa ajër-tokë|Raketë ajër-tokë me rreze të shkurtër]] | | [[File:Kh-29L (1).jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoret varianti Kh-29TE mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref name="TS22-04-2025"/> |- | [[:en:Kh-25|Kh-25]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa ajër-tokë|Raketë ajër-tokë me rreze të shkurtër]] | | [[File:Kh-25ML.jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoret mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref name="TS22-04-2025"/> |- | [[AGM-65 Maverick]] | {{USA}} | [[Raketa ajër-tokë|Raketë ajër-tokë me rreze të shkurtër]] | 136 | [[File:AGM-65 Maverick MG 1382.jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e 241-të Luftarake-Bombarduese të Brigadës së 98-të Ajrore. Përdoret varianti AGM-65B mbi avionin sulmues [[:en:Soko J-22 Orao|J-22 Orao]].<ref>{{cite web|author=Živojin Banković|date=2020-09-24|title=[EKSKLUZIVNO] Orao srpskog RV i PVO lansirao Maverik prvi put posle više od 25 godina|language=sr|url=https://tangosix.rs/2020/24/09/ekskluzivno-orao-srpskog-rv-i-pvo-lansirao-maverik-prvi-put-posle-vise-od-25-godina/|access-date=2026-07-10}}</ref> |- | [[:en:FZ275 LGR|FZ275 LGR]] | {{BEL}} | Raketë e drejtuar me rreze ultra-të shkurtër | 600 | [[File:FZ275_LGR.jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e Përzier të Helikopterëve 119 të Brigadës së 98-të Ajrore. Përdoret mbi helikopterët [[Eurocopter EC145|H145M]].<ref>{{cite web|author=Živojin Banković|date=2026-04-24|title=[POSLEDNJA VEST] Srbiji isporučen poslednji od 10 vojnih lakih višenamenskih helikoptera Erbas H145M BK.117D3m|language=sr|website=tangosix.rs|url=https://tangosix.rs/2026/24/04/poslednja-vest-srbiji-isporucen-poslednji-od-10-vojnih-lakih-visenamenskih-helikoptera-erbas-h145m-bk-117d3m/|access-date=2026-07-10}}</ref> |- | [[:en:9M120 Ataka|9M120 Ataka]] | {{RUS}} | Raketë e drejtuar me rreze ultra-të shkurtër | | [[File:9M120_ATGM_Ataka.jpg|120px]] | Përdoret nga Skuadrila e 714-të e Helikopterëve Kundër-Blindazh e Brigadës së 98-të Ajrore. Përdoret mbi helikopterët sulmues [[:en:List of Mil Mi-24 variants|Mi-35]]. |- | [[:en:KAB-500|KAB-500]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:Guided bomb|Bombë e drejtuar me saktësi]] | | [[File:KAB-500OD maks2009.jpg|120px]] | Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoren variantet KAB-500Kr, KAB-500KrU dhe KAB-500-OD mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref name="TS22-04-2025"/> |- | [[:en:FT PGB|FT PGB]] | {{PRC}} | [[:en:Guided bomb|Bombë e drejtuar me saktësi]] | | | Përdoret në Skuadrilën e 353-të të Zbulimit të Brigadës së 98-të Ajrore. Përdoren variantet FT-8B, FT-8C dhe FT-8D mbi automjetet ajrore luftarake pa pilot CH-92A, CH-95 dhe [[:en:Pegaz|Pegaz]].<ref>{{cite web|author=Petar Vojinović|date=2026-01-21|title=[UMEX 2026] Premijera srpskog Tandem Ikara, dominacija Kineza i povratak Izraela na sajmove odbrambenih tehnologija|language=sr|website=tangosix.rs|url=https://tangosix.rs/2026/21/01/umex-2026-premijera-srpskog-tandem-ikara-dominacija-kineza-i-povratak-izraela-na-sajmove-odbrambenih-tehnologija/|access-date=2026-07-10}}</ref> |- | [[:en:S-24 rocket|S-24]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | Raketë e paudhëhequr | | [[File:S24B maks2009.jpg|120px]] | rowspan="3"| Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoret mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref name="TS22-04-2025"/> |- | [[:en:S-13 rocket|S-13]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | Raketë e paudhëhequr | | [[File:Будни авиагруппы ВКС РФ на аэродроме «Хмеймим» (Сирийская Арабская Республика) (58).JPG|120px]] |- | [[:en:S-5 rocket|S-5]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | Raketë e paudhëhequr | | [[File:S-5M 57 mm rocket.jpg|120px]] |- | [[:en:S-8 (rocket)|S-8]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | Raketë e paudhëhequr | | [[File:Sri Lanka Military 0029.jpg|120px]] | Përdoret nga Skuadrila e 714-të e Helikopterëve Kundër-Blindazh e Brigadës së 98-të Ajrore. Përdoret mbi helikopterët sulmues [[:en:List of Mil Mi-24 variants|Mi-35]]. |- | [[:en:FAB-500|FAB-500]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:General-purpose bomb|Bombë me qëllim të përgjithshëm]] | | [[File:ФАБ-500М-62 - МАКС-2009 01 (cropped).jpg|120px]] | rowspan="4"| Përdoret në Skuadrilën e 101-të Luftarake të Brigadës së 204-të Ajrore. Përdoret mbi avionët shumërolësh [[:en:MiG-29|MiG-29SM]].<ref name="TS22-04-2025"/> |- | [[:en:FAB-250|FAB-250]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:General-purpose bomb|Bombë me qëllim të përgjithshëm]] | | [[File:FAB-250-M62.JPG|120px]] |- | [[:en:OFAB-100-120|FAB-100]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:General-purpose bomb|Bombë me qëllim të përgjithshëm]] | | |- | [[:en:FAB-50|FAB-50]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[:en:General-purpose bomb|Bombë me qëllim të përgjithshëm]] | | |- ! style="align: center;" colspan="7" | Raketa të drejtuara kundërtank |- | [[:en:ALAS (missile)|ALAS]] | {{SRB}} | [[Raketa e drejtuar kundër-tank|Raketë e drejtuar kundërtank]] | 60 | [[File:Ракета АЛАС изложена на сајму наоружања и војне опреме Партнер 2011.jpg|120px]] | Përdoret nga batalionet e artilerisë me raketëhedhës të shumëfishtë të katër brigadave të Ushtrisë.<ref>{{cite web|url=https://www.edepro.com/news/new-year-with-new-milestones|title=EDePro, Engine Development & Production|language=en}}</ref> Përdoret mbi raketëhedhësit e shumëfishtë [[:en:M18 Oganj|M-18 Oganj]].<ref>{{cite web|url=https://tangosix.rs/2024/20/04/reportaza-zdruzena-takticka-vezba-vihor-2024-izazovni-meteo-uslovi-premijere-i-atraktivni-nastupi-avijacije/|title=[Reportaža] Združena taktička vežba ''Vihor 2024'': Izazovni meteo-uslovi, premijere i atraktivni nastupi avijacije|date=2024-04-20|language=sr}}</ref> |- | [[:en:9M133 Kornet|9M133 Kornet]] | {{RUS}} | [[Raketa e drejtuar kundër-tank|Raketë e drejtuar kundërtank]] | | [[File:Корнет_-_Контрольная_проверка_курсантов_Учебного_центра_боевого_применения_ракетных_войск_и_артиллерии_07.jpg|120px]] | Përdoret nga Brigada e 72-të për Operacione Speciale.<ref>{{cite news|url=https://www.slobodnaevropa.org/a/31629492.html|title=Ministar odbrane Srbije: Ruske rakete 'Kornet' stižu u 72. Specijalnu brigadu|newspaper=Radio Slobodna Evropa|date=2021-12-28|language=sr}}</ref> Përdoret mbi automjetet e blinduara [[Humvee]] dhe lëshuesit me tripod 9P163-1. |- | [[:en:9M119 Svir/Refleks|9M119 Svir/Refleks]] | {{RUS}} | [[Raketa e drejtuar kundër-tank|Raketë e drejtuar kundërtank]] | | [[File:9M119F1_Invar-M.jpg|120px]] | Përdoret nga Batalioni i Tankeve T-72M i Komandës së Ushtrisë. Përdoret mbi tanket [[:en:T-72 operators and variants|T-72B1MS]]. |- | [[:en:9K111 Fagot|9K111 Fagot]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa e drejtuar kundër-tank|Raketë kundërtank e drejtuar me tel]] | 250 | [[File:POLK 9K111 Fagot.jpg|120px]] | Përdoret nga batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë. Përdoret mbi lëshuesit me tripod POLK.<ref name="SRB"/> |- | [[:en:9M14 Malyutka|9K11 Malyutka]] | {{Flag|Soviet Union|name=Bashkimi Sovjetik}} | [[Raketa e drejtuar kundër-tank|Raketë kundërtank e drejtuar me tel]] | | [[File:Malyutka.JPG|120px]] | Përdoret nga batalionet e këmbësorisë të katër brigadave të Ushtrisë. Përdoret varianti i modernizuar 2T5 mbi shkatërruesit e tankeve [[:en:BOV (armoured personnel carrier)|BOV-1 POLO M83]].<ref>{{cite web|url=https://www.politika.rs/sr/clanak/370016/Drustvo/Nove-rakete-VS-efikasne-i-protiv-savremenih-tenkova|title=Nove rakete VS – efikasne i protiv savremenih tenkova|language=sr}}</ref> |} == Referime == {{Reflist|30em}} == Referime == *{{cite web|author=Srpski Oklop|title=Oklopne jedinice Vojske Srbije|publisher=Srpski Oklop|url=http://oklop2.tripod.com/srpskavojska/vs.htm|ref={{harvid|Oklopne jedinice Vojske Srbije}}|access-date=1 gusht 2026|archive-date=14 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014074637/http://oklop2.tripod.com/srpskavojska/vs.htm|url-status=dead}} {{in lang|sr}} ==Lidhje të jashtme== *{{cite web|title=Наоружање Копнене војске: Наоружање КoВ|publisher=VS|url=http://www.vs.rs/index.php?content=5701ab10-fc9c-102b-9fa8-28e40361dc2e|access-date=2014-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20141007013516/http://www.vs.rs/index.php?content=5701ab10-fc9c-102b-9fa8-28e40361dc2e|archive-date=2014-10-07|url-status=dead|language=sr}} [[Kategoria:Ushtria Serbe]] [[Kategoria:Pajisje ushtarake të Serbisë]] [[Kategoria:Listat e pajisjeve të forcave të armatosura|Forcat e Armatosura Serbe]] [[Kategoria:Lista në lidhje me ushtrinë serbe|Pajisje]] kd7otuq15wz5hzba35987xl5t5jw8p0 Diskutim:Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe 1 404533 3022933 3018111 2026-08-06T06:49:34Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022933 wikitext text/x-wiki == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|List of equipment of the Serbian Armed Forces|22 korrik 2026|1365426201}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:14 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3018110 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161014074637/http://oklop2.tripod.com/srpskavojska/vs.htm për lidhjen http://oklop2.tripod.com/srpskavojska/vs.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 gusht 2026 06:26 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022932 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250812073959/http://specijalne-jedinice.com/Oprema/Jurisne-puske/FN-SCAR.html për lidhjen https://specijalne-jedinice.com/Oprema/Jurisne-puske/FN-SCAR.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221130183356/https://www.yugoimport.com/en/proizvodi/30-mm-m93-automatic-grenade-launcher për lidhjen http://www.yugoimport.com/en/proizvodi/30-mm-m93-automatic-grenade-launcher. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 08:49 (CEST) te1gdfyne13zj6laz0u14r74f3vnu52 Java e Madhe në Filipine 0 404540 3022909 3018021 2026-08-06T05:59:58Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022909 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | holiday_name = Java e Shenjtë në Filipine | type = Christian | image = Ibaan Good Friday Procession Calvary carozza 2024-03-29.jpg | image_size = | caption = Në procesion i të Premtes së Madhe në Ibaan, Batangas | official_name = | nickname = {{hlist|Semana Santa|Mahal na Araw}} | observedby = Filipine | litcolor = | longtype = Fetare, historike, kulturore | significance = Përkujtimi i vuajtjeve, kryqëzimit dhe ngjalljes së Jezu Krishtit | begins = E Diela e Dafinave (e Larit) | ends = E Diela e Pashkës | scheduling = | duration = | frequency = E përvitshme | celebrations = | observances = Procesione, shërbesa kishtare | relatedto = | date = Varion nga viti në vit në bazë të ditës së Pashkës }} Në [[Filipinet|Filipine]], Java e Shenjtë ([[Gjuha filipine|Në gjuhën filipinase]]: ''Mahal na Araw'', [[Gjuha spanjolle|spanjisht]]: ''Semana Santa'') është një kremtim i rëndësishëm fetar për shumicën katolike të vendit, Kishën e Pavarur Filipinase (''{{Lang|es|Iglesia Filipina Independiente|italic=}}''), dhe shumicën e grupimeve protestante. Filipinet janë një nga vendet e pakta me shumicë të krishterë në Azi, me katolikët që përbënin 78.8 përqind të popullsisë kombëtare në vitin 2023,<ref name="population-update">{{Cite news|last=Yraola|first=Abigail Marie P.|date=22 shkurt 2023|title=Catholics make up nearly 79% of Philippine population|work=[[BusinessWorld]]|url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2023/02/22/506351/catholics-make-up-nearly-79-of-philippine-population/|url-status=live|access-date=8 prill 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230223064536/https://www.bworldonline.com/the-nation/2023/02/22/506351/catholics-make-up-nearly-79-of-philippine-population/|archive-date=23 shkurt 2023}}</ref> dhe Kishën Katolike që mbetet një forcë dominuese sociopolitike.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Peterson|first=William|date=vjeshtë 2007|title=Holy Week in the "Heart of the Philippines": Spirituality, Theatre, and Community in Marinduque's Moriones Festival|journal=[[Asian Theatre Journal]]|volume=24|issue=2|pages=309–337|doi=10.1353/atj.2007.0039|jstor=27568417}}</ref> Kremtimi solemn i Javës së Shenjtë fillon të Premten e Dhimbjeve (saktësisht një javë para të Premtes së Madhe), vazhdon deri në të Dielën e Palmave dhe përfundon të [[Pashkët|Dielën e Pashkëve]], duke zgjatur pak më shumë se një javë.<ref>{{Cite web|last=Bueza|first=Michael|date=22 mars 2016|title=Overview: Holy Week traditions in the Philippines|url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/88704-holy-week-traditions-philippines/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407023202/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/88704-holy-week-rituals-philippines|archive-date=7 prill 2015|access-date=April 30, 2019|website=[[Rappler]]}}</ref> Shumë komunitete ndjekin ritualet katolike të ndikuara nga spanjollët, si procesionet, të cilat janë sinkretizuar me elemente të besimeve parakoloniale. Kjo është e dukshme në disa praktika rituale që nuk janë të autorizuara nga Kisha, si dhe në shumë bestytni që lidhen me këtë rast. Ditët e Treditëshit të Pashkëve nga e Enjtja e Madhe deri në të Shtunën e Madhe janë festa kombëtare . Gjatë kësaj periudhe, shumë biznese janë të mbyllura ose punojnë me orare më të shkurtuara. Është gjithashtu zakon që stacionet radiotelevizive vendase të ndërpresin transmetimet, megjithatë disa stacione transmetojnë posaçërisht programe me tema të përshtatshme, si drama dhe filma fetarë, dhe transmetime të drejtpërdrejta të liturgjive dhe meshave.<ref>{{Cite web|last=Santos|first=Tomas U.|date=2008-11-17|title=Is Philippine TV still Holy Week-friendly?|url=https://varsitarian.net/circle/20081117/is_philippine_tv_still_holy_week_friendly|access-date=2025-04-14|language=en-US}}</ref> Java e Shenjtë në Filipine është gjithashtu një nga fundjavat e gjata më të pritura të vitit në vend.<ref>{{Cite book|last=Sexton|first=Colleen A.|url=https://books.google.com/books?id=ffGdShrIrQAC|title=Philippines in Pictures|date=1 janar 2006|publisher=[[Twenty-First Century Books]]|isbn=978-0-8225-2677-3|page=[https://books.google.com/books?id=ffGdShrIrQAC&pg=PA46 46]|language=en|access-date=10 mars 2023}}</ref> Jo-katolikët dhe katolikët jopraktikantë shpesh e përdorin këtë festë për udhëtime, duke krijuar një sezon pisku në shumicën e destinacioneve turistike filipinase.<ref>{{Cite book|last=Rood|first=Steven|url=https://books.google.com/books?id=JmCpDwAAQBAJ|title=The Philippines: What Everyone Needs to Know®|date=15 qershor 2019|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-092060-9|page=[https://books.google.com/books?id=JmCpDwAAQBAJ&pg=PA149 149]|language=en|access-date=8 prill 2023}}</ref> mcex4ky8pl5lpjldgqsol5yyjyhff6u A Bug's Life 0 404541 3022910 3018032 2026-08-06T06:00:08Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#thonjëza|thonjëza te referimet]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022910 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = | caption = | director = [[John Lasseter]] | screenplay = {{Plainlist| * [[Andrew Stanton]] * Donald McEnery * Bob Shaw }} | story = {{Plainlist| * John Lasseter * Andrew Stanton * [[Joe Ranft]] }} | producer = {{Plainlist| * [[Darla K. Anderson]] * Kevin Reher }} | starring = {{Plainlist| * [[Dave Foley]] * [[Kevin Spacey]] * [[Julia Louis-Dreyfus]] * [[Hayden Panettiere]] * [[Phyllis Diller]] * [[Richard Kind]] * [[David Hyde Pierce]] * [[Joe Ranft]] * [[Denis Leary]] * [[Jonathan Harris]] * [[Madeline Kahn]] * [[Bonnie Hunt]] * [[Mike McShane|Michael McShane]] * [[John Ratzenberger]] * [[Brad Garrett]] * [[Roddy McDowell]] * [[Edie McClurg]] * [[Alex Rocco]] * [[David Ossman]] }} | cinematography = [[Sharon Calahan]] | editing = [[Lee Unkrich]] | music = [[Randy Newman]] | production_companies = [[Pixar Animation Studios]] | distributor = [[Buena Vista Pictures Distribution]]{{efn|name=Disney|Shpërndarë nën banerin [[Walt Disney Pictures]].}} | released = 14 nëntor 1998 ([[El Capitan Theatre]])<br/>20 nëntor 1998 (Shtetet e Bashkuara)<ref name="prem">{{cite web|url=https://www.gettyimages.co.uk/detail/news-photo/david-hyde-pierce-and-julia-louis-dreyfuss-at-the-premiere-news-photo/140420910?adppopup=true|date=14 nëntor 1998|location=[[El Capitan Theatre]]|website=[[Getty Images]]|title=Premiere of "A Bugs Life"|access-date=26 gusht 2023|archive-date=26 gusht 2023|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230826193607/https://www.gettyimages.co.uk/detail/news-photo/david-hyde-pierce-and-julia-louis-dreyfuss-at-the-premiere-news-photo/140420910?adppopup=true|url-status=live}}</ref><ref name="mojo">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=bugslife.htm|title=A Bug's Life (1998)|work=[[Box Office Mojo]]|access-date=20 gusht 2016|archive-date=15 shtator 2010|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20100915021445/http://boxofficemojo.com/movies/?id=bugslife.htm|url-status=live}}</ref> | runtime = 95 minutes<ref>{{cite web|title=A Bug's Life|url=https://www.bbfc.co.uk/releases/bugs-life-1970-4|website=bbfc.co.uk|publisher=British Board of Film Classification|access-date=27 tetor 2015|archive-date=2 mars 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302142641/http://www.bbfc.co.uk/releases/bugs-life-1970-4|url-status=dead}}</ref> | country = Shtetet e Bashkuara | language = Anglisht | budget = $40–120&nbsp;million<ref>{{cite news|last1=Fabrikant|first1=Geraldine|title='Prince of Egypt' Is No King at the Box-Office|url=https://www.nytimes.com/1998/12/28/business/prince-of-egypt-is-no-king-at-the-box-office.html|work=The New York Times|date=28 dhjetor 1998|access-date=16 qershor 2023|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527084912/http://www.nytimes.com/1998/12/28/business/prince-of-egypt-is-no-king-at-the-box-office.html|archive-date=27 maj 2015|url-status=live}}</ref><ref name="mojo" /> | gross = $363.3&nbsp;million<ref name="mojo" /> }} '''''A Bug's Life''''' (Shqip: ''Jeta e një miligone'') është një [[film komedi]] i animuar amerikan i vitit 1998, i prodhuar nga [[Pixar Animation Studios]] për [[Walt Disney Pictures]]. Me regji nga [[John Lasseter]], shkruar nga [[Andrew Stanton]], Donald McEnery dhe Bob Shaw, bazuar në një histori të konceptuar nga Lasseter, Stanton dhe [[Joe Ranft]], dhe luajnë zërat e [[Dave Foley]], [[Kevin Spacey]], [[Julia Louis-Dreyfus]], [[Hayden Panettiere]], [[Phyllis Diller]], [[Richard Kind]], [[David Hyde Pierce]], [[Joe Ranft]], [[Denis Leary]], [[Jonathan Harris]], [[Madeline Kahn]], [[Bonnie Hunt]], [[Mike McShane|Michael McShane]], [[John Ratzenberger]], [[Brad Garrett]], [[Roddy McDowell]], [[Edie McClurg]], [[Alex Rocco]] dhe [[David Ossman]]. Në film, një [[milingonë]] [[Antropomorfizmi|antropomorfe]] e papërshtatshme e quajtur Flik kërkon "luftëtarë të fortë" për të shpëtuar koloninë e tij të milingonave nga një rrjet mbrojtës i drejtuar nga një bandë [[Dissosteira carolina|karkalecash]]. Megjithatë, "luftëtarët" që ai sjell janë një trupë e Miligonave të Cirkut. Ngjarja e filmit fillimisht u frymëzua nga fabula e [[Ezopi]]t, ''[[Milingona dhe Karkaleci]]''.<ref name=":0">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movies/movie/174122/A-Bug-s-Life/overview|title=A Bug's Life (1998)|last=Maslin|first=Janet|access-date=16 qershor 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302204943/http://www.nytimes.com/movies/movie/174122/A-Bug-s-Life/overview|department=Movies & TV Dept.|work=[[The New York Times]]|author-link=Janet Maslin|date=2016|archive-date=2 mars 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=A Bug's Life – The Tale|url=https://www.pixar.com/featurefilms/abl/tale_pop1.html|website=pixar.com|publisher=Pixar|access-date=24 korrik 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20101205053510/https://www.pixar.com/featurefilms/abl/tale_pop1.html|archive-date=5 dhjetor 2010}}</ref> ''A Bug's Life'' u shfaq premierë në [[El Capitan Theatre]] në [[Los Anxhelos]] më 14 nëntor 1998 dhe u publikua në Shtetet e Bashkuara më 25 nëntor. Ai mori kritika pozitive për animacionin, historinë, humorin dhe aktrimin me zë. Ai u bë një sukses komercial, duke fituar 363 milionë dollarë në arkë. Ishte filmi i parë që u transferua në mënyrë dixhitale kornizë pas kornize dhe u publikua në DVD, dhe është publikuar disa herë në video në shtëpi. ==Përmbajtja== Një koloni milingonash, e udhëhequr nga Mbretëresha e moshuar dhe vajza e saj Princesha Atta, jeton në mes të një shtrati përroi të thatë sezonalisht në një kodër të vogël të njohur si "Ishulli i Milingonave". Çdo verë, ato detyrohen t'u japin ushqim një grupi karkalecash, të udhëhequr nga Hopper. Njëkohësisht, milingonat mosbesuese distancohen nga Flik, ​​një shpikës zemërmirë i prirur ndaj paaftësisë. Një ditë, ai pa dashje e derdh ofertën ushqimore me makinën e tij të korrjes së grurit. Hopper e zbulon këtë dhe kërkon dyfishin e ushqimit si kompensim. Kur Flik u sugjeron me zell milingonave të kërkojnë ndihmën e instekteve më të mëdha për të luftuar karkalecat, Atta e sheh këtë si një mënyrë për t'u çliruar nga Flik dhe e dërgon atë larg. Flik udhëton për në "qytet", një grumbull mbeturinash nën një rimorkio. Atje, ai ngatërron një trupë të papunë Bugs Circus me insektet luftëtare që ai kërkon. Insektet, nga ana tjetër, e ngatërrojnë Flik me një agjent talentesh dhe bien dakord të udhëtojnë me të përsëri në Ishullin e Milingonave. Gjatë një ceremonie mirëseardhjeje pas mbërritjes së tyre, Buburrecat e Cirkut dhe Flik zbulojnë keqkuptimet e tyre të ndërsjella. Buburrecat e Cirkut përpiqen të largohen, por ndiqen nga një zog aty pranë; ndërsa ikin, ata shpëtojnë motrën e vogël të Attës, Dotin, nga zogu, duke fituar respektin e milingonave. Me kërkesën e Flik, ​​Buburrecat e Cirkut vazhdojnë dredhinë e të qenit "luftëtarë", duke i mundësuar kështu atyre të vazhdojnë të shijojnë mikpritjen e milingonave. Duke mësuar se Hopper ka frikë nga zogjtë, Flik frymëzon të ndërtojë një ornitopter të papërpunuar të maskuar si zog për të trembur karkalecat. Ndërkohë, Hopper i kujton bandës së tij numrin më të lartë të milingonave, duke i paralajmëruar se milingonat do të rebelohen nëse nuk mbahen në radhë. Milingonat përfundojnë ndërtimin e zogut të rremë. Gjatë festimit pasues, mbërrin mbikëqyrësi i vjetër i Bugs Circus, P.T. Flea, duke kërkuar t'i ripunësojë dhe duke i fshehur mbulesën e tyre; duke besuar se plani është i dënuar të dështojë, Atta me budallallëk këshillon Flik dhe Buburrecat e Cirkut të largohen, gjë që Flik për fat të keq e bën. Milingonat përpiqen me dëshpërim të mbledhin ushqim për një ofertë të re. Hopper kthehet, sheh ofertën e vogël dhe merr ishullin. Pastaj ai kërkon furnizimin me ushqim dimëror të milingonave, duke planifikuar ta ekzekutojë Mbretëreshën më pas. Duke dëgjuar planin nga njëri prej karkalecave, Dot bind Flik-un dhe Buburrecat e Cirkut të kthehen në Ishullin e Milingonave. Pasi Bugs Circus i shpërqendrojnë karkalecat aq sa duhet për të shpëtuar Mbretëreshën, Flik e vendos zogun në lëvizje. Fillimisht i mashtron karkalecat, por P.T., i cili është gjithashtu i mashtruar, i vë flakën zogut. Duke e kuptuar mashtrimin, Hopper e rrah publikisht Flik-un dhe shpall se milingonat janë forma të ulëta jete që jetojnë vetëm për t'u shërbyer karkalecave. Flik pohon se Hopper me vetëdije i minimizon pikat e forta dhe aftësitë e kolonisë së milingonave. Kjo i frymëzon milingonat dhe Buburrecat e Cirkut të luftojnë kundër karkalecave, duke i larguar të gjithë përveç Hopper-it dhe vëllait të tij të dashur Molt. Milingonat e shtyjnë Hopper në topin e cirkut për ta qëlluar nga ishulli, por papritmas fillon të bjerë shi. Në kaosin që pason, Hopper çlirohet nga topi dhe rrëmben Flikun. Buburrecat e Cirkut dhe Atta e ndjekin, me këtë të fundit që kap Hopperin dhe shpëton Flikun, i cili e josh Hopperin drejt folesë së vërtetë të zogut. Duke besuar se zogu është një tjetër i rremë, Hopper e ngacmon atë, derisa ai e kap dhe ua ushqen zogjve të tij. Me folenë e milingonave tani në paqe, Flik përmirëson shpikjet e tij për të ndihmuar në mbledhjen e ushqimit për milingonat. Flik dhe Atta bëhen çift. P.T. dhe Bugs Circus fillojnë turneun e tyre të ri me Moltin si një burrë të fortë dhe disa nga milingonat si akrobatë. Atta dhe Dot bëhen respektivisht mbretëresha dhe princesha e re. Milingonat festojnë fitoren e tyre dhe e urojnë Flikun si hero ndërsa Heimlich del nga një fshikëz vetëm me krahë fluture ndërsa Francis dhe Manny e marrin me vete. Pastaj ata i japin një lamtumirë të përzemërt trupës së cirkut. ==Zërat== {| class="wikitable" ! align="center"|Roli ! align="center"|Zëri në origjinal ! align="center"|Dubluar në shqip |- | Flik || [[Dave Foley]] || [[Lorenc Kaja]] |- | Hopper || [[Kevin Spacey]] || [[Gëzim Rudi]] |- | Princess Atta || [[Julia Louis-Dreyfus]] || [[Luli Bitri]] |- | Dot || [[Hayden Panettiere]] || [[Suela Qoshaj]] |- | Queen || [[Phyllis Diller]] || [[Ema Andrea]] |- | Molt || [[Richard Kind]] || - |- | Slim || [[David Hyde Pierce]] || [[Dritan Boriçi]] |- | Heimlich || [[Joe Ranft]] || [[Genci Fuga]] |- | Francis || [[Denis Leary]] || [[Leonard Daliu]] |- | Manny || [[Jonathan Harris]] || [[Vangjel Toçe]] |- | Gypsy || [[Madeline Kahn]] || [[Alma Koleci]] |- | Rosie || [[Bonnie Hunt]] || [[Suela Konjari]] |- | Tuck dhe Roll || [[Mike McShane|Michael McShane]] || - |- | P.T. Barnum || [[John Ratzenberger]] || - |- | Dim || [[Brad Garrett]] || [[Gentian Zenelaj]] |- | Mr. Soil || [[Roddy McDowall]] || - |- | Dr, Flora || [[Edie McClurg]] || - |- | Thorny || [[Alex Rocco]] || - |- | Cornelius || [[David Ossman]] || - |- | Thumper || [[David Lander]] || - |- | Harry || [[Rodger Bumpass]] || - |- | Udhëheqëse e Blueberry Scout || [[Ashley Tisdale]] || - |- | Axle dhe Loco || [[Jan Rabson]] dhe [[Carlos Alazraqui]] || - |- | Aphie || [[Bob Bergen]] || - |- | Thud || [[Jack Angel]] || - |} ==Shënime== {{notelist}} == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.imdb.com/title/tt0120623/ ''A Bug's Life''] në [[IMDb]] {{Pixar}} [[Kategoria:Filma 1998]] [[Kategoria:Filma të animuar 1998]] [[Kategoria:Filma të animuar amerikanë]] [[Kategoria:Filma të animuar për fëmijë]] [[Kategoria:Filma amerikanë të viteve 1990]] [[Kategoria:Filma në anglisht të viteve 1990]] [[Kategoria:Filma me regji nga John Lasseter]] [[Kategoria:Filma të prodhuar nga Darla K. Anderson]] [[Kategoria:Filma me muzikë nga Randy Newman]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Andrew Stanton]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Bob Shaw]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Donald McEnery]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Joe Ranft]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga John Lasseter]] [[Kategoria:Filma të Pixar]] 0d5q5f35yp99epyvekqribp97dynha2 Toy Story 2 0 404565 3022911 3018436 2026-08-06T06:00:18Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#thonjëza|thonjëza te referimet]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022911 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = | caption = | director = [[John Lasseter]] | screenplay = {{plainlist| * [[Andrew Stanton]] * Rita Hsiao * Doug Chamberlin * Chris Webb }} | story = {{plainlist| * John Lasseter * [[Pete Docter]] * [[Ash Brannon]] * Andrew Stanton }} | producer = {{plainlist| * Helene Plotkin * Karen Robert Jackson }} | starring = {{plainlist| * [[Tom Hanks]] * [[Tim Allen]] }} | cinematography = [[Sharon Calahan]] | editing = {{plainlist| * Edie Bleiman * [[David Ian Salter]] * [[Lee Unkrich]] }} | music = [[Randy Newman]] | production_companies = [[Pixar Animation Studios]] | distributor = [[Buena Vista Pictures Distribution]]{{efn|name=Disney|Shpërndarë nën banerin e [[Walt Disney Pictures]].}} | released = 13 nëntor 1999 ([[El Capitan Theatre]])<ref name="EWTS2Premiere">{{cite magazine|last1=Bell|first1=Carrie|url=https://www.ew.com/article/1999/11/26/toy-story-2-premiere|title='Toy Story 2': The Premiere|magazine=Entertainment Weekly|date=26 nëntor 1999|access-date=23 korrik 2015|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724042316/https://ew.com/article/1999/11/26/toy-story-2-premiere/|archive-date=24 korrik 2015|url-status=live}}</ref><br/>24 nëntor 1999 (Shtetet e Bashkuara) | runtime = 92 minutes<ref name="Runtime">{{cite news|title=Toy Story 2|url=https://www.nytimes.com/1999/11/24/movies/film-review-animated-sequel-finds-new-level-of-imagination.html|newspaper=[[The New York Times]]|date=24 nëntor 1999|access-date=21 shtator 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921191306/https://www.nytimes.com/1999/11/24/movies/film-review-animated-sequel-finds-new-level-of-imagination.html|archive-date=21 shtator 2018|url-status=live}}</ref> | country = Shtetet e Bashkuara | language = Anglisht | budget = $90{{nbsp}}milionë<ref name="Boxofficemojo">{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=toystory2.htm|title=Toy Story 2 (1999)|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=20 gusht 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120504022722/http://boxofficemojo.com/movies/?id=toystory2.htm|archive-date=4 maj 2012|url-status=live}}</ref> | gross = $511.4{{nbsp}}milionë<ref>{{cite web|title=Toy Story 2 (1999) - Financial Information|url=https://www.the-numbers.com/movie/Toy-Story-2#tab=summary|website=The Numbers|language=en}}</ref> }} '''''Toy Story 2''''' është një [[film komedi]] [[Film aventurë|aventurë]] i animuar amerikan i vitit 1999, i prodhuar nga [[Pixar Animation Studios]] për [[Walt Disney Pictures]].<ref name="Toy Story 2">{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/444087/Toy-Story-2/full-credits.html|title=Toy Story 2|work=[[Turner Classic Movies]]|publisher=[[Turner Broadcasting System]] ([[Time Warner]])|location=[[Atlanta]]|access-date=10 korrik 2017|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613160903/http://www.tcm.com/tcmdb/title/444087/Toy-Story-2/full-credits.html|archive-date=13 qershor 2018|url-status=live}}</ref> Me regji nga [[John Lasseter]], është vazhdimi i ''[[Toy Story]]'' (1995) dhe pjesa e dytë në [[Toy Story (ekskluzivitet)|ekskluzivitetin ''Toy Story'']]. [[Tom Hanks]], [[Tim Allen]], [[Don Rickles]], [[Jim Varney]], [[Wallace Shawn]], [[John Ratzenberger]], [[Annie Potts]], [[R. Lee Ermey]], [[John Morris (aktor zëri)|John Morris]], [[Laurie Metcalf]] dhe [[Jeff Pidgeon]] përsërisin rolet e tyre nga filmi i parë ''Toy Story''. Në film, [[Sheriff Woody|Woody]] vidhet nga një koleksionist lodrash lakmitar, duke bërë që [[Buzz Lightyear]] dhe miqtë e tij ta shpëtojnë, por Woody tundohet më pas nga ideja e pavdekësisë në një muze. Ky është filmi i fundit ''Toy Story'' që paraqet Jim Varney si zërin e Slinky Dog para vdekjes së tij vitin pasardhës. ''Toy Story 2'' u shfaq premierë në [[El Capitan Theatre]] më 13 nëntor 1999 dhe u publikua më 24 nëntor me sukses në arkë, duke fituar 511 milionë dollarë kundrejt një buxheti prej 90 milionë dollarësh, duke e bërë atë filmin e tretë me fitimet më të larta të vitit 1999.<ref name="10Things">{{cite web|url=https://screenrant.com/toy-story-2-pixar-lesser-known-facts/|title=10 Things You Probably Didn't Know About Toy Story 2|website=[[Screen Rant]]|date=6 gusht 2019|language=en}}</ref> Ai mori vlerësime të gjera nga kritikët, me një vlerësim 100% në faqen e internetit [[Rotten Tomatoes]], ngjashëm me paraardhësin e tij. Kritikët e konsiderojnë atë si një nga filmat e paktë vazhdimorë superiorë ndaj origjinalit, dhe shpesh shfaqet në listat e filmave më të mirë të animuar të bërë ndonjëherë. Ndër çmimet e tij, filmi fitoi [[Golden Globe Award për Filmin më të Mirë - Muzikal ose Komedi|Filmin më të Mirë - Muzikal ose Komedi]] në [[Golden Globe Awards i 57-të|Golden Globe Awards të 57-të]]. Një vazhdim tjetër, ''[[Toy Story 3]]'', u publikua në vitin 2010. ==Përmbajtja== [[Sheriff Woody|Woody]] dhe [[Buzz Lightyear]] janë bërë bashkë-udhëheqës të lodrave të Andy. Andy planifikon ta çojë Woody-n në Kampin e Kaubojve, por aksidentalisht ia shqyen krahun gjatë një kohe të shkurtër loje. Nëna e Andy e vendos Woody në një raft, duke bërë që Woody të fillojë të frikësohet se Andy së ​​shpejti do ta hedhë. Woody gjen Wheezy, një lodër pinguini me një kërcitje të thyer, e cila gjithashtu është hedhur në raft. Pasi e shpëton Wheezy nga shitja në një shitje në oborr, Woody gjendet dhe vidhet nga një koleksionist lodrash lakmitar. Buzz nuk arrin ta pengojë vjedhjen, por gjen të dhëna që e identifikojnë hajdutin si Al McWhiggin, pronari i dyqanit "Al's Toy Barn". Në apartamentin e Al, Woody zbulon se ai ishte projektuar si protagonisti kryesor i Woody's Roundup, një serial i njohur perëndimor për fëmijë i viteve 1950, ku ai takon personazhet e tij të tjerë: [[Jessie (Toy Story)|Jessie the Cowgirl]], Bullseye the Horse dhe Stinky Pete the Prospector. Ndërsa është i kënaqur që i takon, Stinky Pete i tregon Woody se Al planifikon t'ia shesë të gjithë koleksionin e Woody's Roundup një muzeu lodrash në Tokio. Woody dëshiron me dëshpërim të kthehet në shtëpi tek Andy, duke e zhgënjyer grupin sepse muzeu nuk do ta pranojë koleksionin pa të, gjë që do t'i çojë ata përsëri në depo. Pasi krahu i Woody riparohet të nesërmen, ai mëson se Jessie dikur ishte e dashur nga pronarja e saj Emily, derisa ajo u rrit dhe e dhuroi atë. I bindur se Andy mund t'i bënte të njëjtën gjë atij, Woody vendos të shkojë në muze. Buzz, Mr. Patate Head, Slinky Dog, Rex dhe Hamm shkojnë në hambarin e lodrave të Al për të shpëtuar Woody. I ndarë nga banda, Buzz takon "Ultra Buzz Lightyear", një lodër Buzz me një rrip të vërtetë i cili supozon se është një roje hapësire e vërtetë. Ultra Buzz kap dhe burgos Buzz-in e Andy. Ultra Buzz takon bandën dhe i shoqëron ata në apartamentin e Al, duke supozuar se ata janë në një mision për të mposhtur armikun e tij të betuar, Perandorin Zurg. Buzz i Andit arratiset dhe i ndjek ata, duke lëshuar pa dashje një lodër, Zurgun, i cili ndjek Buzz-in për ta shkatërruar atë. Të dy, Buzz dhe pjesa tjetër e grupit të kërkimit mbërrijnë në apartament, duke takuar Woody-n dhe lodrat Roundup. Duke përjetuar një konflikt zgjedhjesh, Woody refuzon të shkojë në shtëpi për të qëndruar me lodrat Roundup. Pak pasi grupi i kërkimit largohet, Woody ndryshon mendje, duke ftuar Jessie-n, Bullseye-n dhe Stinky Pete-in të bashkohen me të dhe të bëhen lodrat e Andit. Ndërsa një Jessie e ngurruar dhe një Bullseye entuziaste pranojnë ofertën e Woody-t, Pete refuzon dhe i bllokon ata të largohen, pasi ai është i vendosur të shkojë në muze. Al kthehet në apartament dhe merr koleksionin e Woody's Roundup në aeroport. Gjatë udhëtimit poshtë me ashensor, Zurg shfaqet dhe lufton me lodrat derisa rrëzohet nga ashensori nga Rex. Ata mësojnë se Zurgu është babai i Buzz-it, dhe Ultra Buzz qëndron për t'u pajtuar me Zurgun. Buzz-i i Andy dhe lodrat e tjera e ndjekin Al-in deri në aeroport duke drejtuar një kamion Pizza Planet, të shoqëruar nga tre lodra aliene nga restoranti. Buzz dhe pjesa tjetër e lodrave të Andit ndjekin bagazhet përmes sistemit të trajtimit të bagazheve të aeroportit për të rikuperuar Woody-n, Jessie-n dhe Bullseye-n. Stinky Pete e godet Buzz dhe hakmerret kundër Woody duke ia shqyer përsëri krahun. Buzz dhe të tjerët punojnë së bashku për ta nënshtruar Pete-in me shkëndija kamerash, duke e vendosur atë në çantën e shpinës së një vajze të vogël, e cila e merr me vete. Bullseye shpëtohet, por Jessie ngarkohet në një traktor bagazhesh dhe çohet në aeroplan. Woody, Buzz dhe Bullseye vrapojnë ta shpëtojnë atë para se aeroplani të ngrihet. Lodrat kthehen në shtëpinë e Andit. Andy kthehet nga Kampi i Kaubojve atë natë dhe i gjen të gjitha lodrat në shtratin e tij, gati për t'u luajtur. Të nesërmen në mëngjes, krahu i Woody-t dhe fishkëllima e thyer e Wheezy-t janë riparuar. Al vajton humbjen e marrëveshjes fitimprurëse me muzeun e lodrave në një reklamë televizive dhe largohet i dëshpëruar. Ndërsa lodrat festojnë, Woody i thotë Buzz se nuk ka më frikë se Andy do të humbasë interesin për të, duke premtuar se do t'i bëjnë shoqëri njëri-tjetrit "pafundësisht e më tej". ==Zërat== {| class="wikitable" ! align="center"|Roli ! align="center"|Zëri në origjinal ! align="center"|Dubluar në shqip |- | [[Sheriff Woody|Woody]] || [[Tom Hanks]] || [[Elvis Pupa]] |- | [[Buzz Lightyear]] || [[Tim Allen]] || [[Ervin Bejleri]] |- | [[Jessie (Toy Story)|Jessie]] || [[Joan Cusack]] || [[Esmeralda Kame]] |- | Stinky Pete || [[Kelsey Grammer]] || [[Ahmet Pasha]] |- | [[Mr. Potato Head]] || [[Don Rickles]] || [[Erion Kame]] |- | Slinky Dog || [[Jim Varney]] || [[Lorenc Kaja]] |- | Rex || [[Wallace Shawn]] || [[Saimir Rrustemi]] |- | Hamm || [[John Ratzenberger]] || [[Erion Hinaj]] |- | [[Bo Peep (Toy Story)|Bo Peep]] || [[Annie Potts]] || [[Eni Jani]] |- | Mrs. Potato Head || [[Estelle Harris]] || [[Rozi Kostani]] |- | Andy Davis || [[John Morris (aktor zëri)|John Morris]] || [[Saimir Gongo]] |- | Al McWhiggin || [[Wayne Knight]] || [[Romir Zalla]] |- | Mrs. Davis || [[Laurie Metcalf]] || [[Medi Gurra Kaciqi]] |- | Sarge || [[R. Lee Ermey]] || - |- | Wheezy || [[Joe Ranft]] || [[Saimir Gongo]] |- | Tour Guide Barbie || [[Jodi Benson]] || [[Rozi Kostani]] |- | Cleaner || [[Jonathan Harris]] || - |- | Aliens || [[Jeff Pidgeon]] || - |- | Emperor Zurg || [[Andrew Stanton]] || [[Vladimir Saliu]] |} ==Shënime== {{notelist}} == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.imdb.com/title/tt0120363/ ''Toy Story 2''] në [[IMDb]] {{Pixar}} [[Kategoria:Filma 1999]] [[Kategoria:Filma të animuar 1999]] [[Kategoria:Filma të animuar amerikanë]] [[Kategoria:Filma të animuar për fëmijë]] [[Kategoria:Filma amerikanë të viteve 1990]] [[Kategoria:Filma në anglisht të viteve 1990]] [[Kategoria:Filma me regji nga Ash Brannon]] [[Kategoria:Filma me regji nga John Lasseter]] [[Kategoria:Filma me muzikë nga Randy Newman]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Andrew Stanton]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga John Lasseter]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Pete Docter]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Rita Hsiao]] [[Kategoria:Filma të Pixar]] [[Kategoria:Filma të Toy Story]] k5h92mckciqgl5tui98p23teqfrxhct Të mësosh për të punuar 0 404714 3022678 3018723 2026-08-05T18:57:08Z InternetArchiveBot 115207 Adding 7 books for [[Wikipedia:Vërtetueshmëria]] (20260805)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 3022678 wikitext text/x-wiki '''''“Të mësosh për të punuar: Si fëmijët e klasës punëtore gjejnë punë në klasën punëtore”''''' (''Learning to Labour: How Working Class Kids Get Working Class Jobs'') <ref name=":2">''Learning to Labour: How Working Class Kids Get Working Class Jobs''. p. 214.</ref><ref>Stanley Aronowitz. "Foreword." ''Learning to Labor in New Times''. pp. x-xiii.</ref> është një libër i vitit 1977 mbi [[Arsimi|arsimin]], i shkruar nga shkencëtari social dhe [[Studimet kulturore|teoricieni kulturor]] [[Mbretëria e Bashkuar|britanik]] Paul Willis . Një botim i Columbia University Press, i titulluar "Morningside Edition", u botua në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]] menjëherë pas pranimit të tij. <ref name=":3">{{Cite book |last=Willis |first=Paul |url=https://archive.org/details/learningtolaborh0002will |title=Learning to Labor: How Working Class Kids Get Working Class Jobs |publisher=Columbia University Press |year=1981 |isbn=0-231-05357-6 |location=New York, NY |url-access=registration}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWillis1981">Willis, Paul (1981). <span class="id-lock-registration" title="Free registration required">[[iarchive:learningtolaborh0002will|''Learning to Labor: How Working Class Kids Get Working Class Jobs'']]</span>. New York, NY: Columbia University Press. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-231-05357-6|<bdi>0-231-05357-6</bdi>]].</cite></ref> Libri i parë i madh i Willis-it, ''“Të mësosh për të punuar”,'' rrëfen gjetjet e [[Etnografia|studimit të tij etnografik]] të djemve të [[Klasa punëtore|klasës punëtore]] në një [[Shkolla e mesme|shkollë të mesme]] në [[Anglia|Angli]] . Në të, Willis përpiqet të shpjegojë rolin e [[Kultura|kulturës]] dhe [[Shoqërizimi|socializimit]] [[Rinia (moshë)|të të rinjve]] si mjete me anë të të cilave shkollat i drejtojnë studentët e klasës punëtore drejt vendeve të punës në të njëjtën linjë. Stanley Aronowitz, në parathënien e botimit Morningside, e cilëson librin si një tekst kyç në teorinë [[Marksizmi|marksiste]] të riprodhimit shoqëror rreth arsimit, duke çuar përpara punën e mëparshme në studimet e arsimit nga Samuel Bowles dhe Herbert Gintis në librin Schooling in Capitalist America, si dhe punën nga Michael Apple dhe [[John Dewey]] . <ref name=":3"/> ''Libri “Të nxënit për të punuar”'' është njohur nga [[Sociologjia|sociologët]], [[Pedagogjia kritike|pedagogët kritikë]] dhe studiuesit në studimet e arsimit si një studim i rëndësishëm i shkollimit dhe kulturës, dhe është një nga tekstet sociologjike më të cituara në studimet e arsimit. <ref>{{Cite book |last=Dolby |first=Nadine |title=Learning to Labor in New Times |last2=Dimitriadis |first2=Greg |publisher=Routledge Falmer |year=2004 |isbn=0-415-94854-1 |editor-last=Dolby |editor-first=Nadine |location=New York, NY |pages=1–2 |chapter=Learning to Labor in New Times: An Introduction |editor-last2=Dimitriadis |editor-first2=Greg}}</ref> == Konteksti == ''“Learning to Labour”'' përfaqëson punën etnografike në terren të Paul Willis me dymbëdhjetë studentë meshkuj britanikë të [[Klasa punëtore|klasës punëtore]], të cilët ndjekin vitin e tyre të parafundit të shkollimit në “Hammertown Boys”, një shkollë moderne vetëm për djem në një qytet në Midlands Britanike . Duke filluar nga viti 1972, Willis i ndoqi djemtë për afërsisht gjashtë muaj, duke vëzhguar sjelljen e tyre shoqërore me njëri-tjetrin dhe me shkollën e tyre dhe duke i intervistuar ata periodikisht. Ai i studioi ato edhe në fazat e mëvonshme deri në vitin 1976. Përbërja e Hammertown Boys dhe Hammertown është kryesisht e klasës punëtore, me disa [[Imigrimi|emigrantë]] nga [[Azia Jugore]] dhe Indinë Perëndimore . Në kohën e studimit, sistemi shkollor lokal po zgjeronte infrastrukturën e tij dhe po eksploronte metoda të reja pedagogjike, falë zbatimit të politikave për Rritjen e Moshës së Lënies së Shkollës në shtator të vitit 1972, të cilat ishin në përputhje me [[Reforma arsimore|reformat arsimore]] që synonin t'i mbanin të rinjtë në shkolla për një periudhë më të gjatë kohore, si dhe t'u ofronin atyre mundësi për punësim fitimprurës dhe lëvizshmëri socioekonomike . <ref name=":3" /> Hulumtimi i Willis u bë i mundur falë financimit përmes Këshillit të Kërkimeve të Shkencave Sociale . Willis vlerësoi këshillat dhe mbështetjen e anëtarëve të Qendrës për Studime Kulturore Bashkëkohore në Universitetin e Birminghamit, përfshirë teoricienin kulturor Stuart Hall, gjatë shkrimit të librit. <ref name=":3"/> == Përmbledhje == ''“Të mësosh për të punuar”'' është i organizuar në dy seksione: etnografia dhe analiza. Në Pjesën e Parë, Willis përshkruan dhe analizon kulturën jokonformiste kundër-shkollore të prodhuar nga djemtë [[Njerëz të bardhë|e bardhë]] të klasës punëtore të Hammertown Boys (të quajtur "djem"). Në këtë seksion, ai aplikon përshkrime të hollësishme dhe analiza etnografike mbi kulturën kundër-shkollore të djemve, duke njohur legjitimitetin dhe realitetin e rrëfimeve interpretuese të vetë studentëve për shkollimin. Në Pjesën e Dytë, Willis analizon etnografinë e tij për të prodhuar një shpjegim teorik se si kultura kundër-shkollore luan një rol jetësor në udhëheqjen e studentëve të klasës punëtore drejt pozicioneve të punës me paga të ulëta dhe të varura në jetën e të rriturve, duke përmbushur atë që ai e quan "vetë-dënim" i tyre. Njohja dhe reagimi i të rinjve të klasës punëtore ndaj mekanizmave dominues [[Disiplina|disiplinorë]] të shkollës ndihmon në përcaktimin e rezultateve të tyre të ardhshme si punëtorë, duke mundësuar nga ana tjetër riprodhimin shoqëror të [[Klasa shoqërore|pozicioneve të klasës]] . === Pjesa e parë: Etnografia === Willis përdor metodat cilësore të kërkimit të vëzhgimit pjesëmarrës dhe intervistave në grup për të studiuar një grup joformal (por shoqërisht koheziv) prej dymbëdhjetë djemsh në Hammertown Boys. Ai bën dallimin midis dy grupeve të dallueshme, joformale të studentëve të klasës punëtore në shkollën Hammertown Boys: djemtë dhe fëmijët e vegjël. Djemtë shoqërohen dhe organizohen në mënyrë joformale kundër “kurtheve” dhe shkollës si institucion, duke prodhuar një kulturë moskonformizmi, rebelimi dhe kundërshtimi ndaj figurave autoritare dhe kufizimeve të shkollës së tyre. Nuk është e rëndësishme vetëm që djemtë të pinë duhan dhe [[Heteroseksualiteti|të bëjnë seks me vajza]], por edhe të shihen duke pirë duhan dhe të njihen se kanë pasur marrëdhënie seksuale. Sjelljet që përcaktojnë format e kësaj kulture, të tilla si bërja shaka me mësuesit, ngacmimi i nxënësve konformistë dhe refuzimi për t'i informuar mësuesit për sjelljen e njëri-tjetrit, ndërtojnë gjithashtu një ndjenjë solidariteti dhe identiteti midis grupit të tyre. Kultura e djemve është gjithashtu [[Patriarkati|patriarkale]] dhe [[Racizmi|raciste]], pasi vajzat dhe jo-të bardhët përjashtohen nga grupi i tyre informal. Gjithashtu identifikohet fuqishëm me mjedisin aktual të klasës punëtore nga i cili buron. Për sa i përket identitetit të klasës punëtore, kultura e tyre ka shumë të përbashkëta me kulturën e dyqaneve të klasës punëtore. Kjo përfshin kërkimin aktiv për të prodhuar momente eksitimi, çrregullimi dhe kënaqësie në atë që përndryshe është një periudhë kohore pune e mërzitshme, rutinë dhe e pakuptimtë për punëtorët e rritur, dhe [[Disiplina shkollore|disiplinë shkollore]] për nxënësit. Gjatë kohës së tyre si Hammertown Boys, djemtë u njohën nga autoritetet shkollore si një "grup anti-shkollor" i dallueshëm. Megjithatë, kur ata arritën moshën për të lënë ligjërisht shkollën, në vitin e tyre të pestë në shkollën e mesme, pak prej tyre e bënë këtë. Në këtë pikë, ndërsa djemtë merrnin mësime përgatitore për karrierën në shkollë, ata hodhën poshtë legjitimitetin e kredencialeve dhe kualifikimeve formale, duke e vlerësuar në vend të kësaj punën manuale si superiore dhe më autentike se punën mendore. Kjo përmbysi nënkuptimin e mësimeve se puna mendore ishte më e dëshirueshme se puna manuale për shkak të statusit të saj më të lartë socioekonomik . Në fund të etnografisë, djemtë ishin lehtësisht në gjendje të fillonin punë të klasës punëtore, duke përfshirë hidraulikët, muratorët dhe punët e makinerive si praktikantë. Megjithatë, gjysma e tyre e lanë punën për një tjetër pas një viti pune, dhe njëri nuk arriti të gjente fare punë. Willis e përfundoi studimin etnografik në vjeshtën e vitit 1976, me djemtë e kthyer në forcën punëtore me pak shpresë për t'u ngjitur në [[Klasa e mesme|klasën e mesme]], edhe pse ata e përjetonin në mënyrë subjektive punën manuale dhe të ardhurat si fuqizuese. Willis shkruan:<blockquote>Ekziston gjithashtu një kuptim në të cilin, pavarësisht dëmeve -- të cilat janë mjaft të përmbajtura në këtë pikë gjithsesi -- puna manuale përfaqëson diçka dhe është një mënyrë për të kontribuar dhe për të mbështetur një pikëpamje të caktuar të jetës që kritikon, përçmon dhe zhvlerëson të tjerët, si dhe e vendos veten, ashtu siç e ndiejnë ata, në një farë mënyre të pakapshme përpara lojës. Këto ndjenja lindin pikërisht nga një ndjenjë e fuqisë së tyre punëtore, e cila është mësuar dhe përvetësuar vërtet si depërtim dhe vetëpërparim brenda thellësive të kulturës kundër-shkollore, ndërsa ajo zhvillon forma specifike të klasës në kontekstin institucional. Është e vështirë të mendosh se si qëndrime të një force dhe vlefshmërie kaq informale dhe personale mund të ishin formuar në ndonjë mënyrë tjetër. Janë ato, jo shkollimi formal, që i çojnë "djemtë" në një aplikim të caktuar në procesin prodhues. Në një farë mënyre, pra, ekziston një element i vetë-dominimit në pranimin e roleve të nënshtruara në kapitalizmin perëndimor. Megjithatë, ky mallkim përjetohet, në mënyrë paradoksale, si një formë e të mësuarit të vërtetë, përvetësimit dhe si një lloj rezistence. </blockquote> === Pjesa e dytë: Analiza === Në gjysmën e dytë të ''librit “Të mësosh për të punuar”'', Willis sintetizon vëzhgimet e tij mbi kulturën kundër shkollës së djemve në shkollën Hammertown Boys, me qëllim që të prodhojë një teori të riprodhimit shoqëror që integron kulturën si një element kyç së bashku me arsimin. Ai propozon që djemtë e klasës punëtore të hyjnë në punë të klasës punëtore me vullnetin e tyre të dukshëm, por kjo nuk duhet kuptuar thjesht si një prirje psikologjike drejt këtyre vendeve të punës, as thjesht si efekti determinist i [[Ideologjia|ideologjisë]] kapitaliste që i bind ata t'i zgjedhin ato. Përkundrazi, është në shkollë që djemtë fitojnë një vetëdije të shtrembëruar klasore përmes kulturës së tyre kundër shkollës, në të cilën ata përfundojnë duke përqafuar punën fizike të klasës punëtore si më afirmuese dhe autentike. Një kulturë rebele mund t’i kundërshtojë me sukses normat e kapitalizmit të transmetuara në shkollë, por ky sukses, sipas termave të Willis, është një “fitore e Pirros”, sepse ata përfundojnë duke marrë punë të klasës punëtore si të rritur. <ref name=":3"/> Në analizën e tij, Willis përcakton dhe përdor konceptet e mëposhtme: * '''Paradigma e mësimdhënies:''' Paradigma e mësimdhënies është grupi kryesor i kërkesave dhe stimujve të përdorur nga sistemi shkollor. Sipas kësaj paradigme, nxënësit pranojnë të sillen me bindje dhe respekt ndaj mësuesit të tyre në këmbim të kredencialeve të premtuara që do t'i ndihmojnë ata të përparojnë në aspektin socioekonomik. Kjo paradigmë, e cila ndihmon mësuesin me autoritet, nënkupton dëshirën për bindje, respekt dhe konformizëm për studentët e klasës punëtore, dhe sjell në mendje paradigmën bankare në ''[[Pedagogjia e të shtypurve|veprën “Pedagogjia e të Shtypurve”]]'' [[Paulo Freire|të Paulo Freire-s]] . <ref>{{Cite book |last=Freire |first=Paulo |title=Pedagogy of the Oppressed |url=https://archive.org/details/pedagog_fre_2000_00_3784 |publisher=Continuum International Publishing Group |year=2000 |isbn=0-8264-1276-9 |location=New York, NY |pages=[https://archive.org/details/pedagog_fre_2000_00_3784/page/72 72]–75}}</ref> Megjithatë, Willis vëren rëndësinë e fitimit të pëlqimit nga nxënësit e tyre për paradigmën e mësimdhënies, pasi autoriteti i tyre i bazuar në shkëmbim nuk i lejon ata ta imponojnë atë drejtpërdrejt mbi nxënësit. * '''Diferencimi''' dhe '''integrimi''' : Willis e përshkruan diferencimin si procesin me anë të të cilit studentët e klasës punëtore e riinterpretojnë, e përmbysin, e kritikojnë dhe e refuzojnë paradigmën e mësimdhënies si dështim për të përmbushur interesat e tyre objektive si anëtarë të klasës punëtore. Aspektet e diferencimit përbëjnë, pjesërisht, kulturën kundër shkollës së djemve. Integrimi është e kundërta e diferencimit, procesi me anë të të cilit agjentët e sistemit shkollor, siç janë mësuesit, përpiqen të legjitimojnë rolin e shkollimit në përmirësimin e jetës së nxënësve. Sipas vëzhgimit të Willis, tërheqja e litarit midis diferencimit dhe integrimit manifestohet vazhdimisht përmes garave të përditshme midis mësuesve që përpiqen të ruajnë autoritetin e tyre dhe djemve që përpiqen ta shkatërrojnë atë. * '''Depërtimi''' dhe '''kufizimi''' : Këto luftëra midis djemve dhe mësuesve herë pas here çojnë në depërtim, gjë që tregon njohuritë e djemve për gjendjen e tyre në klasë, siç interpretohet përmes këndvështrimit të kulturës së tyre kundër shkollës. Është nëpërmjet depërtimeve që të rinjtë e klasës punëtore i njohin iluzionet e paradigmës së mësimdhënies dhe, në përgjithësi, të demokracisë liberale dhe premtimeve [[Kapitalizmi|të kapitalizmit]] për përparim përmes arsimit. Megjithatë, Willis vëren se depërtimet, për këdo që është i zhytur në kulturën e vet, janë të pjesshme dhe të çorganizuara, që do të thotë se ato janë të shtrembëruara nga ana kulturore, subjektive dhe të paafta të lulëzojnë në vetëdijen klasore politikisht radikale . Më vonë, ai e përshkruan këtë anësi si kufizime. Kufizimet e depërtimeve u japin djemve një ndjenjë lirie, afirmimi, solidariteti dhe fuqizimi në rebelimin e tyre dhe përqafimin e identitetit të klasës punëtore. Për shembull, fakti që djemtë e kuptojnë vlerësimin e paradigmës mësimore të punës mendore si superiore ndaj punës manuale është një depërtim; nga ana tjetër, fakti që ata përgjigjen duke e pohuar kulturorisht punën manuale mbi punën mendore, si më sensuale dhe autentike, tregon anshmërinë e kryerjes së tyre. Willis identifikon gjithashtu kufizime në ndërthurjen e patriarkatit dhe kapitalizmit: Djemtë e shohin punën manuale si një mjet për të arritur një identitet mashkullor dhe e identifikojnë [[Punëtori shtëpiak|punën]] [[Gjinia|gjinore]] shtëpiake dhe punën mendore si vajzërore dhe " të çuditshme ". * '''[[Ideologjia]]''' : Duke u mbështetur në teorinë e Louis Althusser dhe [[Antonio Gramshi|Antonio Gramsci]], Willis argumenton se shkollat janë gjithashtu bashkëpunëtore në riprodhimin shoqëror si institucione shtetërore për ideologjinë . Programet e këshillimit për karrierën në shkollën e mesme theksojnë konkurrencën individuale, promovojnë dëshirueshmërinë e punës së [[Punonjësi me jakë të bardhë|punonjësve të nivelit të bardhë]] dhe e konkretizojnë punën e të rriturve si një fazë të pashmangshme dhe natyrale të jetës. Ideologjia gjithashtu ka fuqinë të zhbëjë çdo depërtim të suksesshëm, duke pranuar faktet e [[Pabarazia ekonomike|pabarazisë ekonomike]] dhe dominimit në vendin e punës nga [[Mbikëqyrësi|shefat]], pa i organizuar këto fakte në ndonjë lloj kuadri sistematik të klasës, punës me pagë dhe shfrytëzimit. Ideologjia dhe depërtimi janë në kundërshtim dhe ndihmojnë në përcaktimin e shkallës në të cilën të rinjtë e klasës punëtore identifikohen me klasën punëtore. Në ''librin “Të mësosh për të punuar”'', kultura informale, krijuese dhe kundërshkollore e djemve është jetike për të kuptuar riprodhimin e strukturës së klasës. Willis vëren se kulturat e klasës punëtore janë të dallueshme në atë që ato nuk kanë asnjë interes në pranimin e ideologjisë kapitaliste mbizotëruese dhe për këtë arsye kanë potencialin ta përmbysin atë. Megjithatë, është ky përmbysje që i çon djemtë drejt punës së klasës punëtore, me sa duket me vullnetin e tyre të lirë. Ata e përdorin kulturën për të shpjeguar dhe interpretuar strukturat e shkollimit dhe të punës që i përfshijnë, por duke vepruar kështu i drejton ata edhe drejt riprodhimit shoqëror. Willis paralajmëron kundër një mënyre tepër deterministe të riprodhimit shoqëror, duke inkurajuar konsiderimin e kulturës në një rol ndërmjetësues. Ai gjithashtu paralajmëron kundër politikave që do të përqendroheshin vetëm në ndryshimin e kulturës si një mjet për të ndryshuar rezultatet materiale në arsim dhe punë. ''“Të mësosh për të punuar”'' përfundon me disa sugjerime praktike për ndryshimin e arsimit në përputhje me rrethanat, duke përfshirë: * Duke njohur konkurrencën e natyrshme të një [[Meritokracia|meritokracie]] arsimore * Duke respektuar njohuritë dhe logjikën e kulturës së klasës punëtore të të rinjve * Komunikimi me studentët pa denigruar identitetin e tyre shoqëror * Diskutimi i elementeve të formave kulturore të studentëve, duke përfshirë punën me pagë, [[Përleshja në rrugë|përleshjet në rrugë]], seksizmin dhe rebelimin. * Duke njohur kufijtë e pedagogjisë dhe paradigmave të mësimdhënies në arritjen e studentëve të pakënaqur të klasës punëtore, si dhe domosdoshmërinë e njëfarë autoriteti në klasa. Edhe pse Willis pranon mundësinë e përdorimit të metodave radikale pedagogjike, ai sugjeron se ato do të ishin joefektive për studentët si djemtë e Hammertown Boys, të cilët ka të ngjarë ta regjistrojnë tërheqjen e një mësuesi nga autoriteti thjesht si fitoren e tyre ndaj tij. Në pasthënien e tij për botimin Morningside, Willis reflektoi se ''“Të mësosh për të punuar”'' kontribuoi në literaturën akademike të arsimit duke çuar përpara teorinë e riprodhimit shoqëror dhe duke pohuar bashkëpunimin si të politikave liberale arsimore ashtu edhe të studentëve në shkaktimin e pabarazisë arsimore dhe socioekonomike. Ndërsa studiuesit duhet të jenë skeptikë ndaj rolit të supozuar të shkollave në përmirësimin e lëvizshmërisë sociale, shkollat nuk janë të plotfuqishme në riprodhimin e klasës:<blockquote>Mund të ketë një skepticizëm të justifikuar në lidhje me pretendimet liberale në arsim, por perspektiva e "Riprodhimit" lëviz shumë shpejt në një version të thjeshtë të të kundërtës së tyre. Me sa duket, arsimi në mënyrë pa probleme kryen urdhrat e ekonomisë kapitaliste duke futur agjentë të klasës punëtore në të ardhme të pabarabarta... Fusha në të vërtetë e larmishme, komplekse dhe krijuese e vetëdijes, kulturës dhe kapacitetit njerëzor reduktohet në abstraksionin e thatë të përcaktimit strukturor. Kapitali e kërkon, prandaj shkollat e bëjnë! Njerëzit bëhen budallenj, kopjues ose zombi. Ndjeshmëritë e tyre më të thella tërhiqen lirisht. Shkolla është madje vendi kryesor për këtë vizatim kozmik; pavarësisht gjithçkaje që na është thënë se si ndodh kjo në të vërtetë, shkollat mund të jenë edhe "kuti të zeza". Kjo nuk do të funksionojë teorikisht. Sigurisht që nuk do të ketë efekt politikisht. Pesimizmi mbizotëron në këtë marrëdhënie laike të paracaktuar, më spektakolaren. </blockquote> == Jehona == ''"Të mësosh për të punuar"'' u prit me shumë vlerësime. Në vitet pas publikimit të tij origjinal, Willis diskutoi kërkimin e tij me një sërë edukatorësh dhe grupesh komunitare, të cilët ofruan si mbështetje ashtu edhe kritika. <ref name=":2" /> Një antologji esesh, e titulluar “ ''Të mësuarit për të punuar në kohët e reja'' ”, u botua në vitin 2004, duke u zhvilluar nga një takim i Shoqatës Amerikane të Kërkimeve Arsimore në vitin 2002 për të nderuar 25-vjetorin e “ ''Të mësuarit për të punuar'' ”. Jean Anyon, Michael Apple, [[Peter McLaren]] dhe akademikë të tjerë kontribuan me ese në antologji, duke aplikuar etnografinë e Willis në çështjet bashkëkohore të gjinisë, racës, neoliberalizmit, pasigurisë në punë, [[Globalizimi|globalizimit]], medias dhe burgosjes masive në Shtetet e Bashkuara . Për shembull, të rinjtë me ngjyrë në shkollat e Shteteve të Bashkuara zhvillojnë kultura të kundërshtimit, identitetit kolektiv dhe "fronteve të ashpra", të ngjashme me djemtë e Hammertown, por çohen në burgosje në vend të punëve të klasës punëtore. <ref>{{Cite book |last=Dance |first=Janelle |title=Tough Fronts: The Impact of Street Culture on Schooling |url=https://archive.org/details/toughfrontsimpac0000danc_j8n7 |publisher=Routledge Falmer |year=2002 |isbn=978-0415933001 |location=New York, NY}}</ref> ''Të mësosh për të punuar'' është cituar gjithashtu në etnografitë e mëvonshme të të rinjve të varfër dhe pabarazisë ekonomike, të tilla si ''Fëmijëri të Pabarabarta'' të Annette Lareau dhe ''Ain't No Makin' It'' të Jay MacLeod. <ref>{{Cite book |last=Lareau |first=Annette |title=Unequal Childhoods: Class, Race, and Family Life |url=https://archive.org/details/unequalchildhood0000lare |publisher=University of California Press |year=2011 |isbn=9780520271425 |location=Berkeley and Los Angeles, CA}}</ref> <ref>{{Cite book |last=MacLeod |first=Jay |url=https://archive.org/details/aintnomakinit00jaym |title=Ain't No Makin' It: Aspirations and Attainment in a Low-Income Neighborhood |publisher=Westview Press |year=2004 |isbn=0-8133-4187-6 |location=Boulder, CO |url-access=registration}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Howell |first=Angela McMillan |title=Raised Up Down Yonder: Growing Up Black in Rural Alabama |publisher=University Press of Mississippi |year=2015 |isbn=978-1496804464 |location=Jackson, MS}}</ref> Në fushën më të gjerë të studimeve kulturore, ''libri “Të mësosh për të punuar”'' u njoh si një tekst i rëndësishëm në studimet mbi të rinjtë, <ref>{{Cite book |last=McRobbie |first=Angela |title=Postmodernism and Popular Culture |url=https://archive.org/details/postmodernismpop0000mcro |publisher=Routledge |year=1994 |isbn=0-203-16833X |location=New York, NY |pages=[https://archive.org/details/postmodernismpop0000mcro/page/175 175]–176}}</ref> si dhe në kohën e lirë dhe kulturën e klasës punëtore, ndërsa kërkime të tjera bashkëkohore të majta në shkencat shoqërore tentuan të vinin në plan të parë punësimin, [[Sindikata e punëtorëve|sindikatat]] dhe organizatat politike. <ref name=":0">{{Cite journal |last=McRobbie |first=Angela |year=1980 |title=Settling Accounts with Subcultures: A Feminist Critique |journal=Screen Education |volume=34}}</ref> Willis pranoi se menjëherë pas publikimit të parë, disa politikëbërës dhe politikanë të krahut të djathtë kërkuan të përvetësonin gjetjet e tij për të justifikuar ndjekjen dhe legjitimimin e pabarazisë arsimore. Ndërsa Willis e hodhi poshtë këtë përdorim të veprës së tij, ai kritikoi edhe më ashpër politikat liberale me qëllime të mira që kërkonin të zhduknin kulturat kundër shkollës:<blockquote>Për më tepër, edhe në rastin më të keq të interpretimit dhe veprimit të ndërmarrë mbi librin - paradigma e "vajosjes" - një njohje cinike e kulturave aktuale është e preferueshme sesa shkatërrimi i tyre i përpjekuar si raste "patologjike", ose projeksioni i tyre kimerik në forma tronditëse satanike që na vijnë nga askund. "Zgjidhjet" e bazuara në mite të tilla ka të ngjarë të jenë mizore sepse marrësit e tyre nuk janë parë kurrë si njerëz të vërtetë. </blockquote>Willis i përparoi më tej konceptet e kulturës profane të të rinjve të klasës punëtore dhe punës simbolike në librin e tij të vitit 1990, ''Kultura e Përbashkët'' . <ref>{{Cite book |last=Willis |first=Paul |title=Common Culture |url=https://archive.org/details/commonculturesym0000will |publisher=Open University Press |year=1990 |isbn=0-8133-1097-0 |location=Buckingham, UK}}</ref> === Kritika === Studiuesit në arsim dhe [[Studimet kulturore|studime kulturore]], përfshirë Angela McRobbie, kritikuan veprën ''Learning to Labour'' për neglizhencë ndaj vajzave dhe studentëve meshkuj konformistë në studimin e saj. McRobbie shkroi se studimi i Willis nuk u shqetësua shumë për seksizmin e hapur dhe të dhunshëm të djemve që binin në një model më të gjerë të dështimit të studimeve kulturore për të prioritizuar gjininë. <ref name=":0"/> <ref>{{Cite journal |last=McRobbie |first=Angela |date=2010 |title=Reflections on Feminism, Immaterial Labour and the Post-Fordist Regime |journal=New Formations |volume=70}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McRobbie |first=Angela |title=Feminism and Youth Culture: From Jackie to Just Seventeen |url=https://archive.org/details/feminismyouthcul0000ange |publisher=Unwin Hyman |year=1991 |isbn=978-0333452646 |location=Boston |pages=[https://archive.org/details/feminismyouthcul0000ange/page/18 18]}}</ref> Në përgjigje, Willis e pranoi këtë seksizëm, por u përgjigj se ai në të vërtetë kishte përfshirë një konstruksion të maskulinitetit të klasës punëtore si "vetë-bllokim". bEtnografia e Willis u kritikua gjithashtu për një metodologji të paqartë, duke ngritur pyetje mbi besueshmërinë dhe përgjithësimin si një "etnografi me peshk dhe patate të skuqura". Mësuesit iu përgjigjën gjithashtu librit ''"Learning to Labour"'' se kulturat e rezistencës mungonin në klasat e tyre. Nga ana tjetër, Willis argumentoi se kultura të tilla nuk janë menjëherë të dukshme dhe mund të interpretohen si sjellje të individualizuara. Për më tepër, studimet mbi kulturën e studentëve kërkojnë punë të gjerë në terren për të gjeneruar vlefshmëri, dhe metodat sasiore si anketat, të cilat mund të prodhojnë besueshmëri më të madhe, nuk mund të raportojnë në mënyrë të kënaqshme mbi format kulturore. <ref name=":3" /> == Shih edhe == * [[Puna]] * [[Pedagogjia]] * [[Edukimi punues]] * [[Edukologjia|Shkenca e edukimit]] == Literatura == * {{Cite journal |last1=Bessett |first1=Danielle |last2=Gualtieri |first2=Kate |title=Paul Willis and the Scientific Imperative: An Evaluation of Learning to Labour |journal=[[Qualitative Sociology]] |volume=25 |issue=1 |pages=67–82 |date=March 2002 |language=en |doi=10.1023/A:1014356208084 |issn=0162-0436 |df=mdy-all }} * {{Cite journal |last1=Bills |first1=David |last2=Park |first2=Su Euk |title=A Review of: 'Learning to Labor in New Times' |journal=Educational Studies |volume=43 |issue=3 |pages=263–267 |date=2008-06-12 |doi=10.1080/00131940802117852 |issn=0013-1946 |df=mdy-all }} * {{Cite journal |last1=Griffin |first1=Christine |title=Whatever Happened to the (likely) Lads? 'Learning to Labour' 25 Years On |journal=[[British Journal of Sociology of Education]] |volume=26 |issue=2 |pages=291–297 |date=April 2005 |doi=10.1080/0142569052000329192 |issn=0142-5692 |jstor=30036064 |df=mdy-all }} * {{Cite journal |last1=Hadberg |first1=Anders Vedel |title=The methodology of Paul Willis. A review of 'Learning to Labor: How Working Class Kids get Working Class Jobs' |journal=Athenea Digital |volume=9 |pages=1–13 |date=2006 |issn=1578-8946 |df=mdy-all }} * {{Cite journal |last1=Kleijer |first1=Henk |last2=Tillekens |first2=Ger |title=Twenty-five years of Learning to Labour |journal=Soundscapes |volume=5 |date=February 2003 |url=http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/VOLUME05/Paul_WillisUK.shtml |issn=1567-7745 |df=mdy-all |archive-date=2017-11-22 |access-date=2015-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122200344/http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/VOLUME05/Paul_WillisUK.shtml |url-status=dead }} * {{Cite book |last1=Marcus |first1=G. E. |editor-last1=Clifford |editor-first1=James |editor-last2=Marcus |editor-first2=G. E. |chapter=Contemporary Problems of Ethnography in the Modern World System |title=Writing culture : the poetics and politics of ethnography |url=https://archive.org/details/writingculturepo00clif |pages=[https://archive.org/details/writingculturepo00clif/page/165 165]–193 |date=1986 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |df=mdy-all }} * {{Cite journal |last1=McGrew |first1=Ken |title=A Review of Class-Based Theories of Student Resistance in Education: Mapping the Origins and Influence of Learning to Labor by Paul Willis |journal=Review of Educational Research |volume=81 |issue=2 |pages=234–266 |date=June 2011 |doi=10.3102/0034654311402358 |issn=0034-6543 |jstor=23014369 |df=mdy-all }} * {{Cite journal |last1=Turner |first1=G. |title=Book Review: Learning To Labour |journal=Sociology |volume=13 |issue=2 |pages=336–338 |date=1979 |doi=10.1177/003803857901300222 |issn=0038-0385 |df=mdy-all }} * {{Cite journal |last1=Wharton |first1=Amy |title=Book Review: Learning to Labour |journal=[[Insurgent Sociologist]] |volume=12 |issue=3 |pages=71–77 |date=July 1984 |language=en |doi=10.1177/089692058401200310 |issn=0047-0384 |df=mdy-all }} == Referime == [[Kategoria:Publikime pedagogjike]] [[Kategoria:Libra mbi arsimin]] [[Kategoria:Studime kulturore]] [[Kategoria:Pedagogji kritike]] [[Kategoria:Arsimi popullor]] [[Kategoria:Studime etnografike të edukimit]] cw5cdcpnjipki9dwl9pnliyxbxsfx4y 3022912 3022678 2026-08-06T06:01:40Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022912 wikitext text/x-wiki '''''“Të mësosh për të punuar: Si fëmijët e klasës punëtore gjejnë punë në klasën punëtore”''''' (''Learning to Labour: How Working Class Kids Get Working Class Jobs'')<ref name=":2">''Learning to Labour: How Working Class Kids Get Working Class Jobs''. p. 214.</ref><ref>Stanley Aronowitz. "Foreword." ''Learning to Labor in New Times''. pp. x-xiii.</ref> është një libër i vitit 1977 mbi [[Arsimi|arsimin]], i shkruar nga shkencëtari social dhe [[Studimet kulturore|teoricieni kulturor]] [[Mbretëria e Bashkuar|britanik]] Paul Willis . Një botim i Columbia University Press, i titulluar "Morningside Edition", u botua në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]] menjëherë pas pranimit të tij.<ref name=":3">{{Cite book|last=Willis|first=Paul|url=https://archive.org/details/learningtolaborh0002will|title=Learning to Labor: How Working Class Kids Get Working Class Jobs|publisher=Columbia University Press|year=1981|isbn=0-231-05357-6|location=New York, NY|url-access=registration}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWillis1981">Willis, Paul (1981). <span class="id-lock-registration" title="Free registration required">[[iarchive:learningtolaborh0002will|''Learning to Labor: How Working Class Kids Get Working Class Jobs'']]</span>. New York, NY: Columbia University Press. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-231-05357-6|<bdi>0-231-05357-6</bdi>]].</cite></ref> Libri i parë i madh i Willis-it, ''“Të mësosh për të punuar”,'' rrëfen gjetjet e [[Etnografia|studimit të tij etnografik]] të djemve të [[Klasa punëtore|klasës punëtore]] në një [[Shkolla e mesme|shkollë të mesme]] në [[Anglia|Angli]] . Në të, Willis përpiqet të shpjegojë rolin e [[Kultura|kulturës]] dhe [[Shoqërizimi|socializimit]] [[Rinia (moshë)|të të rinjve]] si mjete me anë të të cilave shkollat i drejtojnë studentët e klasës punëtore drejt vendeve të punës në të njëjtën linjë. Stanley Aronowitz, në parathënien e botimit Morningside, e cilëson librin si një tekst kyç në teorinë [[Marksizmi|marksiste]] të riprodhimit shoqëror rreth arsimit, duke çuar përpara punën e mëparshme në studimet e arsimit nga Samuel Bowles dhe Herbert Gintis në librin Schooling in Capitalist America, si dhe punën nga Michael Apple dhe [[John Dewey]] .<ref name=":3"/> ''Libri “Të nxënit për të punuar”'' është njohur nga [[Sociologjia|sociologët]], [[Pedagogjia kritike|pedagogët kritikë]] dhe studiuesit në studimet e arsimit si një studim i rëndësishëm i shkollimit dhe kulturës, dhe është një nga tekstet sociologjike më të cituara në studimet e arsimit.<ref>{{Cite book|last=Dolby|first=Nadine|title=Learning to Labor in New Times|last2=Dimitriadis|first2=Greg|publisher=Routledge Falmer|year=2004|isbn=0-415-94854-1|editor-last=Dolby|editor-first=Nadine|location=New York, NY|pages=1–2|chapter=Learning to Labor in New Times: An Introduction|editor-last2=Dimitriadis|editor-first2=Greg}}</ref> == Konteksti == ''“Learning to Labour”'' përfaqëson punën etnografike në terren të Paul Willis me dymbëdhjetë studentë meshkuj britanikë të [[Klasa punëtore|klasës punëtore]], të cilët ndjekin vitin e tyre të parafundit të shkollimit në “Hammertown Boys”, një shkollë moderne vetëm për djem në një qytet në Midlands Britanike . Duke filluar nga viti 1972, Willis i ndoqi djemtë për afërsisht gjashtë muaj, duke vëzhguar sjelljen e tyre shoqërore me njëri-tjetrin dhe me shkollën e tyre dhe duke i intervistuar ata periodikisht. Ai i studioi ato edhe në fazat e mëvonshme deri në vitin 1976. Përbërja e Hammertown Boys dhe Hammertown është kryesisht e klasës punëtore, me disa [[Imigrimi|emigrantë]] nga [[Azia Jugore]] dhe Indinë Perëndimore . Në kohën e studimit, sistemi shkollor lokal po zgjeronte infrastrukturën e tij dhe po eksploronte metoda të reja pedagogjike, falë zbatimit të politikave për Rritjen e Moshës së Lënies së Shkollës në shtator të vitit 1972, të cilat ishin në përputhje me [[Reforma arsimore|reformat arsimore]] që synonin t'i mbanin të rinjtë në shkolla për një periudhë më të gjatë kohore, si dhe t'u ofronin atyre mundësi për punësim fitimprurës dhe lëvizshmëri socioekonomike .<ref name=":3" /> Hulumtimi i Willis u bë i mundur falë financimit përmes Këshillit të Kërkimeve të Shkencave Sociale . Willis vlerësoi këshillat dhe mbështetjen e anëtarëve të Qendrës për Studime Kulturore Bashkëkohore në Universitetin e Birminghamit, përfshirë teoricienin kulturor Stuart Hall, gjatë shkrimit të librit.<ref name=":3"/> == Përmbledhje == ''“Të mësosh për të punuar”'' është i organizuar në dy seksione: etnografia dhe analiza. Në Pjesën e Parë, Willis përshkruan dhe analizon kulturën jokonformiste kundër-shkollore të prodhuar nga djemtë [[Njerëz të bardhë|e bardhë]] të klasës punëtore të Hammertown Boys (të quajtur "djem"). Në këtë seksion, ai aplikon përshkrime të hollësishme dhe analiza etnografike mbi kulturën kundër-shkollore të djemve, duke njohur legjitimitetin dhe realitetin e rrëfimeve interpretuese të vetë studentëve për shkollimin. Në Pjesën e Dytë, Willis analizon etnografinë e tij për të prodhuar një shpjegim teorik se si kultura kundër-shkollore luan një rol jetësor në udhëheqjen e studentëve të klasës punëtore drejt pozicioneve të punës me paga të ulëta dhe të varura në jetën e të rriturve, duke përmbushur atë që ai e quan "vetë-dënim" i tyre. Njohja dhe reagimi i të rinjve të klasës punëtore ndaj mekanizmave dominues [[Disiplina|disiplinorë]] të shkollës ndihmon në përcaktimin e rezultateve të tyre të ardhshme si punëtorë, duke mundësuar nga ana tjetër riprodhimin shoqëror të [[Klasa shoqërore|pozicioneve të klasës]] . === Pjesa e parë: Etnografia === Willis përdor metodat cilësore të kërkimit të vëzhgimit pjesëmarrës dhe intervistave në grup për të studiuar një grup joformal (por shoqërisht koheziv) prej dymbëdhjetë djemsh në Hammertown Boys. Ai bën dallimin midis dy grupeve të dallueshme, joformale të studentëve të klasës punëtore në shkollën Hammertown Boys: djemtë dhe fëmijët e vegjël. Djemtë shoqërohen dhe organizohen në mënyrë joformale kundër “kurtheve” dhe shkollës si institucion, duke prodhuar një kulturë moskonformizmi, rebelimi dhe kundërshtimi ndaj figurave autoritare dhe kufizimeve të shkollës së tyre. Nuk është e rëndësishme vetëm që djemtë të pinë duhan dhe [[Heteroseksualiteti|të bëjnë seks me vajza]], por edhe të shihen duke pirë duhan dhe të njihen se kanë pasur marrëdhënie seksuale. Sjelljet që përcaktojnë format e kësaj kulture, të tilla si bërja shaka me mësuesit, ngacmimi i nxënësve konformistë dhe refuzimi për t'i informuar mësuesit për sjelljen e njëri-tjetrit, ndërtojnë gjithashtu një ndjenjë solidariteti dhe identiteti midis grupit të tyre. Kultura e djemve është gjithashtu [[Patriarkati|patriarkale]] dhe [[Racizmi|raciste]], pasi vajzat dhe jo-të bardhët përjashtohen nga grupi i tyre informal. Gjithashtu identifikohet fuqishëm me mjedisin aktual të klasës punëtore nga i cili buron. Për sa i përket identitetit të klasës punëtore, kultura e tyre ka shumë të përbashkëta me kulturën e dyqaneve të klasës punëtore. Kjo përfshin kërkimin aktiv për të prodhuar momente eksitimi, çrregullimi dhe kënaqësie në atë që përndryshe është një periudhë kohore pune e mërzitshme, rutinë dhe e pakuptimtë për punëtorët e rritur, dhe [[Disiplina shkollore|disiplinë shkollore]] për nxënësit. Gjatë kohës së tyre si Hammertown Boys, djemtë u njohën nga autoritetet shkollore si një "grup anti-shkollor" i dallueshëm. Megjithatë, kur ata arritën moshën për të lënë ligjërisht shkollën, në vitin e tyre të pestë në shkollën e mesme, pak prej tyre e bënë këtë. Në këtë pikë, ndërsa djemtë merrnin mësime përgatitore për karrierën në shkollë, ata hodhën poshtë legjitimitetin e kredencialeve dhe kualifikimeve formale, duke e vlerësuar në vend të kësaj punën manuale si superiore dhe më autentike se punën mendore. Kjo përmbysi nënkuptimin e mësimeve se puna mendore ishte më e dëshirueshme se puna manuale për shkak të statusit të saj më të lartë socioekonomik . Në fund të etnografisë, djemtë ishin lehtësisht në gjendje të fillonin punë të klasës punëtore, duke përfshirë hidraulikët, muratorët dhe punët e makinerive si praktikantë. Megjithatë, gjysma e tyre e lanë punën për një tjetër pas një viti pune, dhe njëri nuk arriti të gjente fare punë. Willis e përfundoi studimin etnografik në vjeshtën e vitit 1976, me djemtë e kthyer në forcën punëtore me pak shpresë për t'u ngjitur në [[Klasa e mesme|klasën e mesme]], edhe pse ata e përjetonin në mënyrë subjektive punën manuale dhe të ardhurat si fuqizuese. Willis shkruan:<blockquote>Ekziston gjithashtu një kuptim në të cilin, pavarësisht dëmeve -- të cilat janë mjaft të përmbajtura në këtë pikë gjithsesi -- puna manuale përfaqëson diçka dhe është një mënyrë për të kontribuar dhe për të mbështetur një pikëpamje të caktuar të jetës që kritikon, përçmon dhe zhvlerëson të tjerët, si dhe e vendos veten, ashtu siç e ndiejnë ata, në një farë mënyre të pakapshme përpara lojës. Këto ndjenja lindin pikërisht nga një ndjenjë e fuqisë së tyre punëtore, e cila është mësuar dhe përvetësuar vërtet si depërtim dhe vetëpërparim brenda thellësive të kulturës kundër-shkollore, ndërsa ajo zhvillon forma specifike të klasës në kontekstin institucional. Është e vështirë të mendosh se si qëndrime të një force dhe vlefshmërie kaq informale dhe personale mund të ishin formuar në ndonjë mënyrë tjetër. Janë ato, jo shkollimi formal, që i çojnë "djemtë" në një aplikim të caktuar në procesin prodhues. Në një farë mënyre, pra, ekziston një element i vetë-dominimit në pranimin e roleve të nënshtruara në kapitalizmin perëndimor. Megjithatë, ky mallkim përjetohet, në mënyrë paradoksale, si një formë e të mësuarit të vërtetë, përvetësimit dhe si një lloj rezistence. </blockquote> === Pjesa e dytë: Analiza === Në gjysmën e dytë të ''librit “Të mësosh për të punuar”'', Willis sintetizon vëzhgimet e tij mbi kulturën kundër shkollës së djemve në shkollën Hammertown Boys, me qëllim që të prodhojë një teori të riprodhimit shoqëror që integron kulturën si një element kyç së bashku me arsimin. Ai propozon që djemtë e klasës punëtore të hyjnë në punë të klasës punëtore me vullnetin e tyre të dukshëm, por kjo nuk duhet kuptuar thjesht si një prirje psikologjike drejt këtyre vendeve të punës, as thjesht si efekti determinist i [[Ideologjia|ideologjisë]] kapitaliste që i bind ata t'i zgjedhin ato. Përkundrazi, është në shkollë që djemtë fitojnë një vetëdije të shtrembëruar klasore përmes kulturës së tyre kundër shkollës, në të cilën ata përfundojnë duke përqafuar punën fizike të klasës punëtore si më afirmuese dhe autentike. Një kulturë rebele mund t’i kundërshtojë me sukses normat e kapitalizmit të transmetuara në shkollë, por ky sukses, sipas termave të Willis, është një “fitore e Pirros”, sepse ata përfundojnë duke marrë punë të klasës punëtore si të rritur.<ref name=":3"/> Në analizën e tij, Willis përcakton dhe përdor konceptet e mëposhtme: * '''Paradigma e mësimdhënies:''' Paradigma e mësimdhënies është grupi kryesor i kërkesave dhe stimujve të përdorur nga sistemi shkollor. Sipas kësaj paradigme, nxënësit pranojnë të sillen me bindje dhe respekt ndaj mësuesit të tyre në këmbim të kredencialeve të premtuara që do t'i ndihmojnë ata të përparojnë në aspektin socioekonomik. Kjo paradigmë, e cila ndihmon mësuesin me autoritet, nënkupton dëshirën për bindje, respekt dhe konformizëm për studentët e klasës punëtore, dhe sjell në mendje paradigmën bankare në ''[[Pedagogjia e të shtypurve|veprën “Pedagogjia e të Shtypurve”]]'' [[Paulo Freire|të Paulo Freire-s]] .<ref>{{Cite book|last=Freire|first=Paulo|title=Pedagogy of the Oppressed|url=https://archive.org/details/pedagog_fre_2000_00_3784|publisher=Continuum International Publishing Group|year=2000|isbn=0-8264-1276-9|location=New York, NY|pages=[https://archive.org/details/pedagog_fre_2000_00_3784/page/72 72]–75}}</ref> Megjithatë, Willis vëren rëndësinë e fitimit të pëlqimit nga nxënësit e tyre për paradigmën e mësimdhënies, pasi autoriteti i tyre i bazuar në shkëmbim nuk i lejon ata ta imponojnë atë drejtpërdrejt mbi nxënësit. * '''Diferencimi''' dhe '''integrimi''' : Willis e përshkruan diferencimin si procesin me anë të të cilit studentët e klasës punëtore e riinterpretojnë, e përmbysin, e kritikojnë dhe e refuzojnë paradigmën e mësimdhënies si dështim për të përmbushur interesat e tyre objektive si anëtarë të klasës punëtore. Aspektet e diferencimit përbëjnë, pjesërisht, kulturën kundër shkollës së djemve. Integrimi është e kundërta e diferencimit, procesi me anë të të cilit agjentët e sistemit shkollor, siç janë mësuesit, përpiqen të legjitimojnë rolin e shkollimit në përmirësimin e jetës së nxënësve. Sipas vëzhgimit të Willis, tërheqja e litarit midis diferencimit dhe integrimit manifestohet vazhdimisht përmes garave të përditshme midis mësuesve që përpiqen të ruajnë autoritetin e tyre dhe djemve që përpiqen ta shkatërrojnë atë. * '''Depërtimi''' dhe '''kufizimi''' : Këto luftëra midis djemve dhe mësuesve herë pas here çojnë në depërtim, gjë që tregon njohuritë e djemve për gjendjen e tyre në klasë, siç interpretohet përmes këndvështrimit të kulturës së tyre kundër shkollës. Është nëpërmjet depërtimeve që të rinjtë e klasës punëtore i njohin iluzionet e paradigmës së mësimdhënies dhe, në përgjithësi, të demokracisë liberale dhe premtimeve [[Kapitalizmi|të kapitalizmit]] për përparim përmes arsimit. Megjithatë, Willis vëren se depërtimet, për këdo që është i zhytur në kulturën e vet, janë të pjesshme dhe të çorganizuara, që do të thotë se ato janë të shtrembëruara nga ana kulturore, subjektive dhe të paafta të lulëzojnë në vetëdijen klasore politikisht radikale . Më vonë, ai e përshkruan këtë anësi si kufizime. Kufizimet e depërtimeve u japin djemve një ndjenjë lirie, afirmimi, solidariteti dhe fuqizimi në rebelimin e tyre dhe përqafimin e identitetit të klasës punëtore. Për shembull, fakti që djemtë e kuptojnë vlerësimin e paradigmës mësimore të punës mendore si superiore ndaj punës manuale është një depërtim; nga ana tjetër, fakti që ata përgjigjen duke e pohuar kulturorisht punën manuale mbi punën mendore, si më sensuale dhe autentike, tregon anshmërinë e kryerjes së tyre. Willis identifikon gjithashtu kufizime në ndërthurjen e patriarkatit dhe kapitalizmit: Djemtë e shohin punën manuale si një mjet për të arritur një identitet mashkullor dhe e identifikojnë [[Punëtori shtëpiak|punën]] [[Gjinia|gjinore]] shtëpiake dhe punën mendore si vajzërore dhe " të çuditshme ". * '''[[Ideologjia]]''' : Duke u mbështetur në teorinë e Louis Althusser dhe [[Antonio Gramshi|Antonio Gramsci]], Willis argumenton se shkollat janë gjithashtu bashkëpunëtore në riprodhimin shoqëror si institucione shtetërore për ideologjinë . Programet e këshillimit për karrierën në shkollën e mesme theksojnë konkurrencën individuale, promovojnë dëshirueshmërinë e punës së [[Punonjësi me jakë të bardhë|punonjësve të nivelit të bardhë]] dhe e konkretizojnë punën e të rriturve si një fazë të pashmangshme dhe natyrale të jetës. Ideologjia gjithashtu ka fuqinë të zhbëjë çdo depërtim të suksesshëm, duke pranuar faktet e [[Pabarazia ekonomike|pabarazisë ekonomike]] dhe dominimit në vendin e punës nga [[Mbikëqyrësi|shefat]], pa i organizuar këto fakte në ndonjë lloj kuadri sistematik të klasës, punës me pagë dhe shfrytëzimit. Ideologjia dhe depërtimi janë në kundërshtim dhe ndihmojnë në përcaktimin e shkallës në të cilën të rinjtë e klasës punëtore identifikohen me klasën punëtore. Në ''librin “Të mësosh për të punuar”'', kultura informale, krijuese dhe kundërshkollore e djemve është jetike për të kuptuar riprodhimin e strukturës së klasës. Willis vëren se kulturat e klasës punëtore janë të dallueshme në atë që ato nuk kanë asnjë interes në pranimin e ideologjisë kapitaliste mbizotëruese dhe për këtë arsye kanë potencialin ta përmbysin atë. Megjithatë, është ky përmbysje që i çon djemtë drejt punës së klasës punëtore, me sa duket me vullnetin e tyre të lirë. Ata e përdorin kulturën për të shpjeguar dhe interpretuar strukturat e shkollimit dhe të punës që i përfshijnë, por duke vepruar kështu i drejton ata edhe drejt riprodhimit shoqëror. Willis paralajmëron kundër një mënyre tepër deterministe të riprodhimit shoqëror, duke inkurajuar konsiderimin e kulturës në një rol ndërmjetësues. Ai gjithashtu paralajmëron kundër politikave që do të përqendroheshin vetëm në ndryshimin e kulturës si një mjet për të ndryshuar rezultatet materiale në arsim dhe punë. ''“Të mësosh për të punuar”'' përfundon me disa sugjerime praktike për ndryshimin e arsimit në përputhje me rrethanat, duke përfshirë: * Duke njohur konkurrencën e natyrshme të një [[Meritokracia|meritokracie]] arsimore * Duke respektuar njohuritë dhe logjikën e kulturës së klasës punëtore të të rinjve * Komunikimi me studentët pa denigruar identitetin e tyre shoqëror * Diskutimi i elementeve të formave kulturore të studentëve, duke përfshirë punën me pagë, [[Përleshja në rrugë|përleshjet në rrugë]], seksizmin dhe rebelimin. * Duke njohur kufijtë e pedagogjisë dhe paradigmave të mësimdhënies në arritjen e studentëve të pakënaqur të klasës punëtore, si dhe domosdoshmërinë e njëfarë autoriteti në klasa. Edhe pse Willis pranon mundësinë e përdorimit të metodave radikale pedagogjike, ai sugjeron se ato do të ishin joefektive për studentët si djemtë e Hammertown Boys, të cilët ka të ngjarë ta regjistrojnë tërheqjen e një mësuesi nga autoriteti thjesht si fitoren e tyre ndaj tij. Në pasthënien e tij për botimin Morningside, Willis reflektoi se ''“Të mësosh për të punuar”'' kontribuoi në literaturën akademike të arsimit duke çuar përpara teorinë e riprodhimit shoqëror dhe duke pohuar bashkëpunimin si të politikave liberale arsimore ashtu edhe të studentëve në shkaktimin e pabarazisë arsimore dhe socioekonomike. Ndërsa studiuesit duhet të jenë skeptikë ndaj rolit të supozuar të shkollave në përmirësimin e lëvizshmërisë sociale, shkollat nuk janë të plotfuqishme në riprodhimin e klasës:<blockquote>Mund të ketë një skepticizëm të justifikuar në lidhje me pretendimet liberale në arsim, por perspektiva e "Riprodhimit" lëviz shumë shpejt në një version të thjeshtë të të kundërtës së tyre. Me sa duket, arsimi në mënyrë pa probleme kryen urdhrat e ekonomisë kapitaliste duke futur agjentë të klasës punëtore në të ardhme të pabarabarta... Fusha në të vërtetë e larmishme, komplekse dhe krijuese e vetëdijes, kulturës dhe kapacitetit njerëzor reduktohet në abstraksionin e thatë të përcaktimit strukturor. Kapitali e kërkon, prandaj shkollat e bëjnë! Njerëzit bëhen budallenj, kopjues ose zombi. Ndjeshmëritë e tyre më të thella tërhiqen lirisht. Shkolla është madje vendi kryesor për këtë vizatim kozmik; pavarësisht gjithçkaje që na është thënë se si ndodh kjo në të vërtetë, shkollat mund të jenë edhe "kuti të zeza". Kjo nuk do të funksionojë teorikisht. Sigurisht që nuk do të ketë efekt politikisht. Pesimizmi mbizotëron në këtë marrëdhënie laike të paracaktuar, më spektakolaren. </blockquote> == Jehona == ''"Të mësosh për të punuar"'' u prit me shumë vlerësime. Në vitet pas publikimit të tij origjinal, Willis diskutoi kërkimin e tij me një sërë edukatorësh dhe grupesh komunitare, të cilët ofruan si mbështetje ashtu edhe kritika.<ref name=":2" /> Një antologji esesh, e titulluar “ ''Të mësuarit për të punuar në kohët e reja'' ”, u botua në vitin 2004, duke u zhvilluar nga një takim i Shoqatës Amerikane të Kërkimeve Arsimore në vitin 2002 për të nderuar 25-vjetorin e “ ''Të mësuarit për të punuar'' ”. Jean Anyon, Michael Apple, [[Peter McLaren]] dhe akademikë të tjerë kontribuan me ese në antologji, duke aplikuar etnografinë e Willis në çështjet bashkëkohore të gjinisë, racës, neoliberalizmit, pasigurisë në punë, [[Globalizimi|globalizimit]], medias dhe burgosjes masive në Shtetet e Bashkuara . Për shembull, të rinjtë me ngjyrë në shkollat e Shteteve të Bashkuara zhvillojnë kultura të kundërshtimit, identitetit kolektiv dhe "fronteve të ashpra", të ngjashme me djemtë e Hammertown, por çohen në burgosje në vend të punëve të klasës punëtore.<ref>{{Cite book|last=Dance|first=Janelle|title=Tough Fronts: The Impact of Street Culture on Schooling|url=https://archive.org/details/toughfrontsimpac0000danc_j8n7|publisher=Routledge Falmer|year=2002|isbn=978-0415933001|location=New York, NY}}</ref> ''Të mësosh për të punuar'' është cituar gjithashtu në etnografitë e mëvonshme të të rinjve të varfër dhe pabarazisë ekonomike, të tilla si ''Fëmijëri të Pabarabarta'' të Annette Lareau dhe ''Ain't No Makin' It'' të Jay MacLeod.<ref>{{Cite book|last=Lareau|first=Annette|title=Unequal Childhoods: Class, Race, and Family Life|url=https://archive.org/details/unequalchildhood0000lare|publisher=University of California Press|year=2011|isbn=9780520271425|location=Berkeley and Los Angeles, CA}}</ref><ref>{{Cite book|last=MacLeod|first=Jay|url=https://archive.org/details/aintnomakinit00jaym|title=Ain't No Makin' It: Aspirations and Attainment in a Low-Income Neighborhood|publisher=Westview Press|year=2004|isbn=0-8133-4187-6|location=Boulder, CO|url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite book|last=Howell|first=Angela McMillan|title=Raised Up Down Yonder: Growing Up Black in Rural Alabama|publisher=University Press of Mississippi|year=2015|isbn=978-1496804464|location=Jackson, MS}}</ref> Në fushën më të gjerë të studimeve kulturore, ''libri “Të mësosh për të punuar”'' u njoh si një tekst i rëndësishëm në studimet mbi të rinjtë,<ref>{{Cite book|last=McRobbie|first=Angela|title=Postmodernism and Popular Culture|url=https://archive.org/details/postmodernismpop0000mcro|publisher=Routledge|year=1994|isbn=0-203-16833X|location=New York, NY|pages=[https://archive.org/details/postmodernismpop0000mcro/page/175 175]–176}}</ref> si dhe në kohën e lirë dhe kulturën e klasës punëtore, ndërsa kërkime të tjera bashkëkohore të majta në shkencat shoqërore tentuan të vinin në plan të parë punësimin, [[Sindikata e punëtorëve|sindikatat]] dhe organizatat politike.<ref name=":0">{{Cite journal|last=McRobbie|first=Angela|year=1980|title=Settling Accounts with Subcultures: A Feminist Critique|journal=Screen Education|volume=34}}</ref> Willis pranoi se menjëherë pas publikimit të parë, disa politikëbërës dhe politikanë të krahut të djathtë kërkuan të përvetësonin gjetjet e tij për të justifikuar ndjekjen dhe legjitimimin e pabarazisë arsimore. Ndërsa Willis e hodhi poshtë këtë përdorim të veprës së tij, ai kritikoi edhe më ashpër politikat liberale me qëllime të mira që kërkonin të zhduknin kulturat kundër shkollës:<blockquote>Për më tepër, edhe në rastin më të keq të interpretimit dhe veprimit të ndërmarrë mbi librin - paradigma e "vajosjes" - një njohje cinike e kulturave aktuale është e preferueshme sesa shkatërrimi i tyre i përpjekuar si raste "patologjike", ose projeksioni i tyre kimerik në forma tronditëse satanike që na vijnë nga askund. "Zgjidhjet" e bazuara në mite të tilla ka të ngjarë të jenë mizore sepse marrësit e tyre nuk janë parë kurrë si njerëz të vërtetë. </blockquote>Willis i përparoi më tej konceptet e kulturës profane të të rinjve të klasës punëtore dhe punës simbolike në librin e tij të vitit 1990, ''Kultura e Përbashkët'' .<ref>{{Cite book|last=Willis|first=Paul|title=Common Culture|url=https://archive.org/details/commonculturesym0000will|publisher=Open University Press|year=1990|isbn=0-8133-1097-0|location=Buckingham, UK}}</ref> === Kritika === Studiuesit në arsim dhe [[Studimet kulturore|studime kulturore]], përfshirë Angela McRobbie, kritikuan veprën ''Learning to Labour'' për neglizhencë ndaj vajzave dhe studentëve meshkuj konformistë në studimin e saj. McRobbie shkroi se studimi i Willis nuk u shqetësua shumë për seksizmin e hapur dhe të dhunshëm të djemve që binin në një model më të gjerë të dështimit të studimeve kulturore për të prioritizuar gjininë.<ref name=":0"/><ref>{{Cite journal|last=McRobbie|first=Angela|date=2010|title=Reflections on Feminism, Immaterial Labour and the Post-Fordist Regime|journal=New Formations|volume=70}}</ref><ref>{{Cite book|last=McRobbie|first=Angela|title=Feminism and Youth Culture: From Jackie to Just Seventeen|url=https://archive.org/details/feminismyouthcul0000ange|publisher=Unwin Hyman|year=1991|isbn=978-0333452646|location=Boston|pages=[https://archive.org/details/feminismyouthcul0000ange/page/18 18]}}</ref> Në përgjigje, Willis e pranoi këtë seksizëm, por u përgjigj se ai në të vërtetë kishte përfshirë një konstruksion të maskulinitetit të klasës punëtore si "vetë-bllokim". bEtnografia e Willis u kritikua gjithashtu për një metodologji të paqartë, duke ngritur pyetje mbi besueshmërinë dhe përgjithësimin si një "etnografi me peshk dhe patate të skuqura". Mësuesit iu përgjigjën gjithashtu librit ''"Learning to Labour"'' se kulturat e rezistencës mungonin në klasat e tyre. Nga ana tjetër, Willis argumentoi se kultura të tilla nuk janë menjëherë të dukshme dhe mund të interpretohen si sjellje të individualizuara. Për më tepër, studimet mbi kulturën e studentëve kërkojnë punë të gjerë në terren për të gjeneruar vlefshmëri, dhe metodat sasiore si anketat, të cilat mund të prodhojnë besueshmëri më të madhe, nuk mund të raportojnë në mënyrë të kënaqshme mbi format kulturore.<ref name=":3" /> == Shih edhe == * [[Puna]] * [[Pedagogjia]] * [[Edukimi punues]] * [[Edukologjia|Shkenca e edukimit]] == Literatura == * {{Cite journal|last1=Bessett|first1=Danielle|last2=Gualtieri|first2=Kate|title=Paul Willis and the Scientific Imperative: An Evaluation of Learning to Labour|journal=[[Qualitative Sociology]]|volume=25|issue=1|pages=67–82|date=mars 2002|language=en|doi=10.1023/A:1014356208084|issn=0162-0436|df=mdy-all}} * {{Cite journal|last1=Bills|first1=David|last2=Park|first2=Su Euk|title=A Review of: 'Learning to Labor in New Times'|journal=Educational Studies|volume=43|issue=3|pages=263–267|date=2008-06-12|doi=10.1080/00131940802117852|issn=0013-1946|df=mdy-all}} * {{Cite journal|last1=Griffin|first1=Christine|title=Whatever Happened to the (likely) Lads? 'Learning to Labour' 25 Years On|journal=[[British Journal of Sociology of Education]]|volume=26|issue=2|pages=291–297|date=prill 2005|doi=10.1080/0142569052000329192|issn=0142-5692|jstor=30036064|df=mdy-all}} * {{Cite journal|last1=Hadberg|first1=Anders Vedel|title=The methodology of Paul Willis. A review of 'Learning to Labor: How Working Class Kids get Working Class Jobs'|journal=Athenea Digital|volume=9|pages=1–13|date=2006|issn=1578-8946|df=mdy-all}} * {{Cite journal|last1=Kleijer|first1=Henk|last2=Tillekens|first2=Ger|title=Twenty-five years of Learning to Labour|journal=Soundscapes|volume=5|date=shkurt 2003|url=http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/VOLUME05/Paul_WillisUK.shtml|issn=1567-7745|df=mdy-all|archive-date=2017-11-22|access-date=2015-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122200344/http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/VOLUME05/Paul_WillisUK.shtml|url-status=dead}} * {{Cite book|last1=Marcus|first1=G. E.|editor-last1=Clifford|editor-first1=James|editor-last2=Marcus|editor-first2=G. E.|chapter=Contemporary Problems of Ethnography in the Modern World System|title=Writing culture : the poetics and politics of ethnography|url=https://archive.org/details/writingculturepo00clif|pages=[https://archive.org/details/writingculturepo00clif/page/165 165]–193|date=1986|publisher=University of California Press|location=Berkeley|df=mdy-all}} * {{Cite journal|last1=McGrew|first1=Ken|title=A Review of Class-Based Theories of Student Resistance in Education: Mapping the Origins and Influence of Learning to Labor by Paul Willis|journal=Review of Educational Research|volume=81|issue=2|pages=234–266|date=qershor 2011|doi=10.3102/0034654311402358|issn=0034-6543|jstor=23014369|df=mdy-all}} * {{Cite journal|last1=Turner|first1=G.|title=Book Review: Learning To Labour|journal=Sociology|volume=13|issue=2|pages=336–338|date=1979|doi=10.1177/003803857901300222|issn=0038-0385|df=mdy-all}} * {{Cite journal|last1=Wharton|first1=Amy|title=Book Review: Learning to Labour|journal=[[Insurgent Sociologist]]|volume=12|issue=3|pages=71–77|date=korrik 1984|language=en|doi=10.1177/089692058401200310|issn=0047-0384|df=mdy-all}} == Referime == [[Kategoria:Publikime pedagogjike]] [[Kategoria:Libra mbi arsimin]] [[Kategoria:Studime kulturore]] [[Kategoria:Pedagogji kritike]] [[Kategoria:Arsimi popullor]] [[Kategoria:Studime etnografike të edukimit]] nxyces6tn4sg7986jjrcwvhdwfhm2h3 Shkolla laboratorike 0 404719 3022913 3020660 2026-08-06T06:01:50Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022913 wikitext text/x-wiki [[File:University of Wisconsin - Eau Claire - Laboratory School - Park School - Observation room alongside classroom with one-way mirror.jpg|thumb| Hapësirë brenda shkollës eksperimentale, që tregon dhomën e vëzhgimit me një pasqyrë njëkahëshe në të djathtë të klasës]] '''Shkolla laboratorike''' ose '''shkolla eksperimentale''' është një [[Shkolla fillore|shkollë fillore]] ose [[Shkolla e mesme|e mesme]] që funksionon në bashkëpunim me një universitet, kolegj ose institucion tjetër [[Arsimi i mësuesve|arsimor të mësuesve]] dhe përdoret për trajnimin e mësuesve të ardhshëm, eksperimentimin arsimor, kërkimin arsimor dhe zhvillimin profesional.<ref>{{Cite web|title=nals.net|url=http://www.nals.net/about+nals/mission.html|website=www.nals.net}}</ref><ref>{{Cite web|title=Lab Schools - PrivateSchoolReview.com|url=http://www.privateschoolreview.com/articles/159|website=PrivateSchoolReview.com}}</ref> Shumë shkolla laboratorike ndjekin një model  i edukimit me përvojë bazuar në Shkollën origjinale të Laboratorit të drejtuar nga [[John Dewey]] në [[Universiteti i Çikagos|Universitetin e Çikagos]] .<ref>{{Cite web|title=John Dewey's Laboratory School in Chicago|url=http://mi-knoll.de/122501.html|website=mi-knoll.de}}</ref> Shumë shkolla laboratorike ende veprojnë në Shtetet e Bashkuara dhe në mbarë botën. Ato njihen me shumë emra: shkolla laboratorike, shkolla demonstruese, shkolla në kampus, shkolla model, shkolla të lidhura me universitetin, shkolla të zhvillimit të fëmijëve, etj., dhe shumica kanë një lidhje me një kolegj ose universitet. Çdo shkollë e lidhur me universitetin ka një marrëdhënie unike me një kolegj ose universitet dhe një konfigurim të ndryshëm të notave. Disa shkolla laboratorike janë vetëm për fëmijë parashkollorë ose kopshtesh, disa janë parashkollore deri në klasën e pestë ose të gjashtë, dhe disa vazhdojnë deri në shkollën e mesme. Shkolla Khan Lab në Silicon Valley është një nga të paktat shkolla laboratorike që nuk është e lidhur me një kolegj ose universitet. Është e lidhur me [[Khan Academy]], një organizatë arsimore jofitimprurëse.<ref>{{Cite web|title=What is a lab school?|url=https://khanlabschool.org/what-lab-school|publisher=Khan Lab School|access-date=3 gusht 2026|archive-date=10 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810030458/https://khanlabschool.org/what-lab-school|url-status=dead}}</ref> Eksperimentimi i shkollës me heqjen e niveleve të klasave u paraqit në [[Voice of America|Zërin e Amerikës]] në vitin 2016.<ref>{{Cite web|title=Experimental Silicon Valley School Abolishes Grade Levels|url=https://www.voanews.com/a/experimental-silicon-valley-school-abolishes-grade-levels/3629455.html|publisher=Voice of America}}</ref> == Vëzhgimi në klasë == Profesorët e universitetit mund të vëzhgojnë klasat e shkollave laboratorike për të vlerësuar studentin-mësues. Kjo zakonisht bëhet pa dijeninë e drejtpërdrejtë të nxënësve ose të studentëve-mësues, me qëllim që të shmanget krijimi i shpërqendrimit ose prishja e aktiviteteve në klasë. Përpara miniaturizimit të sistemeve të shikimit me kamera elektronike, shkollat laboratorike shpesh përfshinin sisteme të përpunuara vëzhgimi me pamje të drejtpërdrejtë me platforma të posaçme vëzhgimi mbi klasa ose dhoma vëzhgimi përgjatë klasave. Pasqyrat njëkahëshe dhe sistemet e altoparlantëve/interfonit i lejonin profesorit të vëzhgonte në heshtje klasën pa u parë nga studentët ose studenti-mësues. Në të kundërt, një shkollë moderne laboratorike është në gjendje të përdorë një planimetri standarde të dhomave të shkollës. Dhomat janë të pajisura me kamera [[Video vëzhgimi|CCTV]] të fshehura brenda kupolave të zeza plastike në tavan. Optika komplekse e lenteve dhe kamerat e shumëfishta lejojnë që një kupolë e vetme stacionare të shikojë 360 gradë, pa zhurma mekanike ose pjesë lëvizëse. Lidhjet e internetit me shpejtësi të lartë i lejojnë një profesori në një kolegj të shohë dhe të bashkëveprojë nga distanca me studentët-mësues në një shkollë laboratorike të largët.<ref>{{Cite book|last=Oelkers|first=Jürgen|title=John Dewey und die Pädagogik|date=2009|publisher=Beltz|isbn=978-3-407-85886-3|edition=1. Aufl|location=Weinheim Basel}}</ref> Në të dyja rastet, nxënësit dhe nxënësit-mësues e dinë se vëzhgimi mund të ndodhë, por nuk e dinë se kur ndodh një vëzhgim i tillë. == Shembuj == === Azi === {| class="wikitable" |+ ! style="width:18em" |School ! style="width:18em" |Associated Institution ! style="width:18em" |Location !Description |- |Palli Unnayan Academy Laboratory School and College |Rural Development Academy |Sherpur Upazila, Bogra District, Rajshahi Division, [[Bangladeshi|Bangladesh]] | |- |Polytechnic University of the Philippines Laboratory High School |Polytechnic University of the Philippines |[[Manila|Manila, Philippines]] |A laboratory school, serving Grades 7-12 |- |Tarlac State University – Laboratory School |Tarlac State University |Tarlac City, [[Filipinet|Philippines]] |Closed, 2015 |- |[https://thsp.tvu.edu.vn/ TVU Laboratory School] |Tra Vinh University |Tra Vinh Province, Vietnam |A multi-level public school located on Campus 4 of TVU that serves nursery, kindergarten and Grades 1–12. There are high school classes for the gifted in this school. |- |University of Santo Tomas Education High School |University of Santo Tomas College of Education |[[Manila|Manila, Philippines]] |A laboratory school, serving Grades 7-12 |- |University of the Philippines Integrated School |University of the Philippines Diliman |Quezon City, Philippines |Laboratory elementary and high school for the UP Diliman College of Education. |- |University of the Philippines Rural High School |University of the Philiippines Los Baños |Los Baños, Laguna |Laboratory high school of UP Los Baños. |- |[[University of Baguio Elementary Laboratory School]] |[[University of Baguio College of Education]] |Baguio City, Philippines |A laboratory school, serving Kindergarten to Grade 6 |- |[[Southern Luzon State University - Laboratory Schools]] |[[Southern Luzon State University - Main Campus]] |[[Lucban, Philippines]] |A laboratory school, serving Grades 7–12 |- |Patumwan Demonstration School, Srinakharinwirot University |Srinakharinwirot University |[[Bangkoku|Bangkok, Thailand]] | |- |[[Prasarnmit Demonstration School, Srinakharinwirot University (Secondary)|Prasarnmit Demonstration School, Srinakharinwirot University]] |Srinakharinwirot University |[[Bangkoku|Bangkok, Thailand]] |Has separate divisions for primary and secondary education, and an international program. High school students are separated into various academic major classes of their choice. |- |[[Ongkharak Demonstration School, Srinakharinwirot University]] |Srinakharinwirot University |Nakhon Nayok, Thailand | |- |President Ramon Magsaysay State University, Laboratory High School |President Ramon Magsaysay State University |Iba, Zambales, Philippines | |} === Evropë === {| class="wikitable" |+ ! style="width:18em" | Shkollë ! style="width:18em" | Institucion i Asociuar ! style="width:18em" | Vendndodhja ! Përshkrimi |- | Shkolla Jordanhill | | [[Glasgou]], [[Skocia|Skoci]] | Një shkollë ditore e pavarur shtetërore e përbashkët |- | [[Lab School Paris|Shkolla e Laboratorit në Paris]] | | [[Parisi|Paris, Francë]] | Shkolla e parë laboratorike në Francë, e hapur në vitin 2017, për nxënës të moshës 6 deri në 18 vjeç, dygjuhësh (frëngjisht-anglisht), Programi i Diplomës IB për klasat e 11-ta dhe të 12-ta, e lidhur me Rrjetin e Shkollave Laboratorike. |- | Shkolla e Punës Bielefeld | | [[Bielefeld|Bielefeld, Gjermani]] | |- | [https://www.tuni.fi/en/about-us/tampere-university-teacher-training-school Shkolla e Trajnimit të Mësuesve të Universitetit të Tampere-s] | Universiteti i Tamperes Fakulteti i Edukimit dhe Kulturës | Finlanda | Shkolla e Trajnimit të Mësuesve i trajnon mësuesit e ardhshëm në një mënyrë shumë të strukturuar. Administrativisht, shkolla është pjesë e Fakultetit të Edukimit dhe Kulturës të Universitetit të Tampere-s. Në të gjitha aspektet e tjera, shkolla gëzon pavarësi të madhe. | |- | SZTE István Báthory Laboratory Grammar School | Universiteti i Szeged-it | Hungaria | Báthory është shkolla laboratorike e SZTE-së (Universiteti i Szeged-it), që do të thotë se njerëzit që studiojnë për t'u bërë mësues një ditë mund të përfshihen në punën dhe jetën e përditshme të Báthory-t, ku mund të zhvillohen nën drejtimin e mësuesve dhe profesorëve më të mirë në fushën e tyre. |} === Shtetet e Bashkuara === {| class="wikitable sortable" |+ ! style="width:18em" |School ! style="width:18em" |Associated Institution ! style="width:18em" |Location !Description |- |[https://education.umd.edu/research/centers/cyc Center for Young Children] |University of Maryland |College Park, Maryland |A laboratory preschool and kindergarten, serving ages 3–6 |- |A &amp;amp; M Training School #5 |University of Arkansas at Monticello |Monticello, Arkansas | |- |[[A.E. Phillips Laboratory School]] |Louisiana Tech University |Ruston, Louisiana |K-8 laboratory school |- |[https://cech.uc.edu/about/centers/arlitt.html Arlitt Child Development Center] |University of Cincinnati |[[Cincinnati (Ohio)|Cincinnati, Ohio]] |A laboratory preschool in the School of Education |- |Burris Laboratory School |Ball State University Teachers College |Muncie, Indiana |Public K-12 school |- |[https://www.smith.edu/sccs/ Campus School] |Smith College |Northampton, Massachusetts |A laboratory preschool |- |[https://www.kent.edu/ehhs/centers/cdc Child Development Center] |Kent State University |[[Kent, Ohio]] |An early years laboratory school with toddler, preschool, and Kindergarten classrooms |- |[[Children's Campus]] |San Francisco State University |[[San Francisko|San Francisco, California]] |A Center for Early Care and Education |- |Fanny Edel Falk Laboratory School |University of Pittsburgh |Pittsburgh, Pennsylvania |A private, co-educational K-8 laboratory school |- |Florida A&amp;amp;M University Developmental Research School |Florida A&amp;amp;M University |[[Tallahassee]], [[Florida]] | |- |Florida State University School |Florida State University |[[Tallahassee|Tallahassee, Florida]] |Despite its common moniker, "Florida High", FSUS is sponsored by Florida State University's College of Education. |- |Greenwood Laboratory School |Missouri State University |Springfield, Missouri |A comprehensive K-12 laboratory school |- |Khan Lab School |[[Khan Academy]] |Mountain View, California |A nonprofit lab school<ref name="npr.org">{{Cite web|title='A Bit Of A Montessori 2.0': Khan Academy Opens A Lab School|url=https://www.npr.org/sections/ed/2016/01/05/461506508/sal-khan-on-learning-coding-and-why-virtual-ed-is-not-enough|access-date=7 gusht 2016|website=NPR}}</ref><ref>{{Cite web|title=Khan Lab School reinvents American classroom|url=http://www.cbsnews.com/videos/khan-lab-school-reinvents-american-classroom/|website=[[CBS News]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=30 mars 2016|title=How Sal Khan Hopes to Remake Education|url=http://chronicle.com/article/How-Sal-Khan-Hopes-to-Remake/235895}}</ref><ref>{{Cite web|last=Tanz|first=Jason|title=The Tech Elite's Quest to Reinvent School in Its Own Image|url=https://www.wired.com/2015/10/salman-khan-academy-lab-school-reinventing-classrooms/5}}</ref> |- |[[Kilby Laboratory School]] |University of North Alabama |Florence, Alabama | |- |Lab School of Washington | |[[Uashington D.C.|Washington, D.C.]] |School for students with learning difficulties |- |Louisiana State University Laboratory School |Louisiana State University |[[Baton Rouge|Baton Rouge, Louisiana]] |A college preparatory public school serving grades K-12 |- |Macfeat Laboratory School [https://www.winthrop.edu/coe/macfeat/] |Winthrop University |[[Rock Hill (South Carolina)|Rock Hill, South Carolina]] | |- |[https://www.mills.edu/academics/graduate-programs/education/mills-college-childrens-school.php Mills College Children's School] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210410211739/https://www.mills.edu/academics/graduate-programs/education/mills-college-childrens-school.php|date=10 prill 2021}} |Mills College |[[Oakland (California)|Oakland, California]] |A private K-5 school that is the first laboratory school founded on the West Coast of the United States. |- |The Milne School |University at Albany |[[Albany|Albany, New York]] | |- |Model Laboratory School |Eastern Kentucky University |Richmond, Kentucky |Public laboratory school |- |Model Secondary School for the Deaf and Kendall Demonstration Elementary School |Gallaudet University |[[Uashington D.C.|Washington, D.C.]] |Federally funded demonstration schools for deaf education, operated by and located at Gallaudet University. MSSD is a day and residential high school for grades 9 to 12. KDES is a day school for infants through grade 8 |- |[https://www.muw.edu/case/ed/cpdc MUW Child and Parent Development Center] |Mississippi University for Women |Columbus, Mississippi |A private laboratory school founded in 1929. |- |Northern University High School |University of Northern Iowa |Cedar Falls, Iowa |A small public high school. (Closed 2012)<ref>{{Cite web|title=Price Laboratory School {{!}} Rod Library|url=https://library.uni.edu/collections/special-collections/university-archives/building-histories/price-laboratory-school|access-date=27 mars 2019|website=library.uni.edu|archive-date=27 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327010220/https://library.uni.edu/collections/special-collections/university-archives/building-histories/price-laboratory-school|url-status=dead}}</ref> |- |P.K. Yonge Developmental Research School |University of Florida College of Education |Gainesville, Florida, |A public K-12 laboratory school |- |[https://labschool.he.utexas.edu/ Priscilla Pond Flawn Child and Family Lab] |[https://www.utexas.edu/ University of Texas at Austin] |[[Austin|Austin, Texas]] |A university laboratory preschool founded in 1927. Partners with the department of Human Development and Family Sciences at UT Austin. The PPFCFL is the oldest continuous lab school in the state of Texas and has been NAEYC accredited since 1985.<ref>{{Cite web|title=About Us|url=https://labschool.he.utexas.edu/about-us/|access-date=26 qershor 2024|website=labschool.he.utexas.edu}}</ref> Serves children from the community from 18 months to kindergarten.<ref>{{Cite web|title=Children & Families|url=https://labschool.he.utexas.edu/children-families/|access-date=26 qershor 2024|website=labschool.he.utexas.edu}}</ref> |- |[[Shirley G. Moore Laboratory School (Minneapolis)]] |University of Minnesota |[[Minneapolis|Minneapolis, Minnesota]] | |- |Southern University Laboratory School |Southern University |[[Baton Rouge|Baton Rouge, Louisiana]] | |- |[http://henrybarnardschool.org/ The Henry Barnard Laboratory School] |Rhode Island College |[[Providence|Providence, Rhode Island]] |A private elementary school founded in 1898, currently affiliated with the Feinstein School of Education and Human Development |- |Sam Houston State University Charter School |Sam Houston State University |Greater Houston |A network of [[Shkolla çarter|charter schools]] established in 2017.<ref>{{Cite web|last=Santana|first=Tamra|date=1 qershor 2017|title=Sam Houston State opens elementary charter schools in Spring, Klein|url=https://www.chron.com/neighborhood/champions-klein/news/article/Sam-Houston-State-opens-elementary-charter-11189020.php|access-date=22 shtator 2022}}</ref> |- |The School at Columbia University |[[Universiteti i Kolumbias|Columbia University]] |[[Nju Jork Siti|New York, New York]] |An independent K-8 co-educational school |- |[https://metcalf.illinoisstate.edu/ Thomas Metcalf Laboratory School] (Elementary) & University High School (High School) |Illinois State University |Normal, Illinois |The first laboratory school in the United States<ref>{{Cite web|title=History {{!}} Thomas Metcalf School - Illinois State|url=https://metcalf.illinoisstate.edu/about/history.php|access-date=27 mars 2019|website=metcalf.illinoisstate.edu}}</ref> |- |UCLA Lab School |University of California, Los Angeles |[[Los Anxheles|Los Angeles, California]] | |- |University High School (San Juan) |University of Puerto Rico, Río Piedras |San Juan, Puerto Rico | |- |University Junior High School |University of Texas at Austin |[[Austin|Austin, Texas]] | |- |University Laboratory High School |University of Illinois |Urbana, Illinois | |- |University Laboratory School |University of Hawaiʻi at Mānoa |[[Honolulu|Honolulu, Hawai'i]] |A charter school serving grades K-12 |- |University of Chicago Laboratory Schools |[[Universiteti i Çikagos|University of Chicago]] |[[Çikago|Chicago, Illinois]] |A private, co-educational day school and the original laboratory school as founded by [[John Dewey]] |- |[http://www.labpreschool.udel.edu/ University of Delaware Laboratory School] |University of Delaware |Newark, Delaware | |- |University of Houston Charter School |University of Houston |[[Houston]], [[Teksasi|Texas]] |Opened in 1997, and closed in 2021. |- |[https://www.slcc.edu/eccleslabschool/index.aspx Eccles Early Childhood Development Lab School] |Salt Lake Community College |[[Salt Lake City|Salt Lake City, Utah]] | |} == Shih edhe == * [[Pedagogjia progresive|Arsim progresiv]] * [[Pedagogjia eksperimentale]] == Referime == [[Kategoria:Arsimi progresiv]] [[Kategoria:Shkollë laboratorike]] 1br954ifv7r5j9z9ti2bg07fcrqv2wy Maria Despina 0 404722 3022914 3021651 2026-08-06T06:02:00Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022914 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | consort = yes | name = Maria Despina<br />{{small|{{lang|sq|Maria Arianiti}}}} | title = Princeshë konsorte e Vllahisë | image = Radu cel Frumos - Doamna Maria.jpg | image_size = 170px | caption = Portretizimi i Maria Despinës në [[:en:Putna Monastery|Manastirin e Putnës]] | spouse = [[:en:Radu the Handsome|Radu i Bukur]] | succession = [[Vllahia (Rumani)|Princeshë konsorte e Vllahisë]] | reign = {{Rreth|1462}} – janar 1475 | predecessor = | successor = | full_name = | house = [[Aranitët|Shtëpia e Aranitëve]] (nga lindja)<br />[[:en:House of Drăculești|Shtëpia e Drakuleshtëve]] (nga martesa) | father = [[Gjergj Arianiti]] | mother = Ndoshta [[:en:Maria Muzaka|Maria Muzaka]] | birth_date = {{Rreth|1440}} | birth_place = | death_date = 11 maj 1500 | death_place = [[Moldavia]] | burial_place = [[:en:Putna Monastery|Manastiri i Putnës]] | burial_date = maj 1500 | religion = [[Ortodoksia Lindore]] | issue = [[:en:Maria Voichița|Maria Voichița]] | issue_link = | issue_pipe = }} '''Maria Despina''' (në shqip edhe '''Maria Arianiti'''; {{Rreth|1440}}–11 maj 1500), e njohur edhe si '''Doamna Maria''' ose '''Mary''', ishte një princeshë [[Shqiptarët|shqiptare]] që u bë [[Vllahia (Rumani)|princeshë konsorte e Vllahisë]] përmes martesës me [[:en:Radu the Handsome|Radun e Bukur]]. Ajo ishte bija e princit [[Gjergj Arianiti]], një figurë kryesore e [[:en:Albanian–Ottoman Wars (1432–1479)|qëndresës antiosmane]] në [[Arbëria në Mesjetë|Shqipërinë mesjetare]]. E kapur gjatë pushtimit moldav të Vllahisë në vitin 1473, ajo kaloi pjesën tjetër të jetës së saj në [[Moldavia|Moldavi]], ku u bë vjehrra e [[Stefani i Madh|Stefanit të Madh]] dhe më vonë u varros në [[:en:Putna Monastery|Manastirin e Putnës]]. == Jeta dhe martesa == [[Skeda:GjergjArianitiBust.jpg|thumb|150px|left|Busti i të atit, [[Gjergj Arianiti]]]] Maria, e lindur rreth viteve 1440, ishte bija e [[Gjergj Arianiti]]t, një fisnik dhe udhëheqës ushtarak i shquar [[Shqiptarët|shqiptar]], aktiv në qëndresën kundër [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]].{{sfn|Gorovei|2006|p=147 & 150}}{{sfn|Stankovic|2016|p=133}}{{sfn|Sainty|2018|p=497}} Identiteti i nënës së saj është i panjohur, edhe pse i ati ishte i martuar me [[:en:Maria Muzaka|Maria Muzakën]], bijë e [[Andrea Muzaka III|Andreas së III-të]], por nuk thuhet shprehimisht nëse ajo ishte nëna e Marisë.{{sfn|Elsie|2003|p=43}} Një burim e identifikon Marinë si motër të [[Angjelina Araniti|Angjelinës Araniti]], nëna e së cilës ishte Maria Muzaka, dhe, meqë nuk i dallon si vëllezër/motra gjysmakë, kjo forcon pretendimin se Maria Muzaka ishte gjithashtu nëna e Maria Despinës.{{sfn|Gorovei|2006|p=150}}{{sfn|Elsie|2003|p=43}} Përtej këtyre lidhjeve familjare, detajet mbi fëmijërinë e Marisë mbeten të pakta. Maria Despina u martua me [[:en:Radu the Handsome|Radun e Bukur]], [[:en:List of princes of Wallachia|Princ]] i [[Vllahia (Rumani)|Vllahisë]], rreth vitit 1462, ndoshta në fillim të sundimit të tij.{{sfn|Gorovei|2006|p=147}}{{sfn|Stankovic|2016|p=133}}{{sfn|Sainty|2018|p=497}}{{sfn|Eagles|2013|p=104}}{{sfn|Sullivan|2017|p=252}} Gjatë kohës si princeshë konsorte, Vllahia ishte një principatë kufitare e kontestuar, e zënë mes ndikimit osman dhe fuqive rajonale.{{sfn|Sullivan|2017|p=84-86}} Më 24 nëntor 1473, Stefani i Madh i [[Moldavia|Moldavisë]] nisi një fushatë vendimtare kundër Radut, duke mundur forcat e tij dhe duke marrë përkohësisht kontrollin e Vllahisë.{{sfn|Sullivan|2017|p=84-86}} Si rezultat, Maria Despina dhe e bija, [[:en:Maria Voichița|Maria Voichița]], u kapën dhe u dërguan në Moldavi.{{sfn|Sullivan|2017|p=252}}{{sfn|Gorovei|2006|p=146}} [[Skeda:Radu cel Frumos.jpg|thumb|150px|left|[[:en:Radu the Handsome|Radu i Bukur]]]] Sipas Kronikës Anonime të Moldavisë, më 24 nëntor 1473, pas pushtimit të Bukureshtit, Stefani i Madh: '''"mori edhe gruan e Vojvodës Radu dhe të bijën e tij, i vetmi fëmijë i lindur prej tij, bashkë me të gjitha thesaret e tij, të gjitha rrobat e tij dhe të gjitha flamujt e tij."'''{{sfn|Gorovei|2006|p=146}} Pas kapjes së tyre, Maria Despina dhe e bija u mbajtën në Moldavi, ku u bënë pjesë e oborrit princëror moldav.{{sfn|Gorovei|2006|p=145-146}} Pavarësisht origjinës së saj si princeshë konsorte e Vllahisë, dokumentet historike mbi jetën dhe rolin e saj vijnë kryesisht nga burime moldave, duke reflektuar rrethanat e saj të ndryshuara pas vitit 1473.{{sfn|Gorovei|2006|p=145-146}} Megjithëse Radu i Bukur e rimori fronin e Vllahisë disa herë, nuk ka asnjë dokument që tregon se ai kërkoi kthimin e gruas dhe të bijës. Megjithatë, çdo rimarrje e fronit ishte për një periudhë të shkurtër, me konflikt të vazhdueshëm, derisa vdiq në vitin 1475.{{sfn|Székely|2012|p=315-316}} Maria Despina dhe e bija mbetën në Moldavi deri në vdekjen e tyre.{{sfn|Székely|2012|p=315-316}} Në vitin 1478, pesë vjet pas kapjes së saj, e bija e Maria Despinës, [[:en:Maria Voichița|Maria Voichița]], u martua me Stefanin e Madh si gruaja e tij e tretë.{{sfn|Sullivan|2017|p=252}} == Jeta e mëvonshme dhe vdekja == [[Skeda:Grădina Edenului numită Putna impresionată de astrul de foc.jpg|thumb|150px|right|[[:en:Putna Monastery|Manastiri i Putnës]], ku u varros Maria Despina]] [[Skeda:Maria Despina Grave Cover.jpg|thumb|100px|right|Kapaku i varrit të Maria Despinës në [[:en:Putna Monastery|Manastirin e Putnës]]]] Pas kapjes së saj më 1473, Maria Despina jetoi në oborrin moldav për mbi 26 vjet.{{sfn|Székely|2012|p=315-316}} Ajo përfundimisht u tërhoq në jetën murgeshore dhe u varros e veshur me petkun e murgeshës.{{sfn|Sullivan|2017|p=253}} Sipas kronikave moldave, ajo vdiq më 11 maj 1500 dhe u varros me nderime në [[:en:Putna Monastery|Manastirin e Putnës]].{{sfn|Gorovei|2006|p=146}}{{sfn|Sullivan|2017|p=252}}{{sfn|Eagles|2013|p=104}} Edhe pse varri i saj është humbur, kapaku i tij i mbishkruar ka mbetur, dhe ajo përmendet në nekrologjinë e [[:en:Bistrița Monastery|Manastirit të Bistriței]].{{sfn|Gorovei|2006|p=146}} == Origjina dhe debati historik == Origjina e Maria Despinës, gruaja e Radus së Bukur, është e pasigurt dhe e debatuar nga historianët.{{sfn|Gorovei|2006|p=147-152}} Pikëpamjet e hershme e vendosnin atë në fisnikërinë serbe për shkak të titullit "Despina", por teori të mëvonshme sugjeruan një origjinë të mundshme perandorake bizantine, të lidhur me familjet [[:en:Asen dynasty|Asan]] dhe [[Paleologët|Paleologë]].{{sfn|Gorovei|2006|p=147-152}} Megjithatë, këto lidhje kryesisht u hodhën poshtë.{{sfn|Gorovei|2006|p=147-152}} Teoria më e mbështetur, e propozuar nga historiani Ștefan S. Gorovei, e identifikon atë si bijë të fisnikut shqiptar [[Gjergj Arianiti]], duke e lidhur atë me një familje të shquar shqiptare që i rezistoi Perandorisë Osmane.{{sfn|Gorovei|2006|p=147-152}} Dokumente arkivore nga vitet 1470 e përmendin "Despinën" në lidhje me Shqipërinë, duke e mbështetur këtë pikëpamje.{{sfn|Gorovei|2006|p=147-152}} Kjo origjinë shqiptare ndihmon gjithashtu të shpjegojë përkrahjen e sundimtarit moldav Stefani i Madh për [[:en:Albanian Tower|Kullën Shqiptare]], pasi dokumentet nga arkivat e [[:en:Hilandar|Hilandarit]] të [[Kisha Ortodokse Serbe|Kishës Ortodokse Serbe]] tregojnë se Stefani dhe gruaja e tij Maria dhuruan për të.{{sfn|Stankovic|2016|p=131-133}} == Familja == Maria Despina u martua me [[:en:Radu the Handsome|Radu i Bukur]]. Çifti pati një fëmijë:{{sfn|Gorovei|2006|p=146-147}}{{sfn|Sullivan|2017|p=252}} * [[:en:Maria Voichița|Maria Voichița]], princeshë konsorte e [[Moldavia|Moldavisë]], e cila u martua me [[Stefani i Madh|Stefanin e Madh]] == Pema familjare == {{ahnentafel |collapsed=yes |align=center |ref= |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |1= 1. '''Maria Despina''' |2= 2. [[Gjergj Arianiti]] |3= 3. [[:en:Maria Muzaka|Maria Muzaka]] |4= 4. [[Komnen Arianiti]] |5= 5. [[Zahariajt|Zonja e Zaharisë]] |6= 6. [[Andrea Muzaka III]] |7= 7. [[Kirana Zenebishi]], Zonja e Grabosës |8= 8. I panjohur |9= 9. E panjohur |10= 10. [[:en:Nikollë Zaharia|Nikollë Zaharia]] |11= 11. E panjohur |12= 12. [[Gjin Muzaka I]] |13= 13. [[Aranitët|Zanfina Arianiti Comninata]] |14= 14. [[Gjin Zenebishi|Gjon Zenebishi]] |15= 15. E panjohur }} == Shiko edhe == * [[Aranitët|Familja Arianiti]] == Referime == {{Reflist}} == Bibliografia == * {{cite book|last=Eagles|first=Jonathan|title=Stephen the Great and Balkan Nationalism: Moldova and Eastern European History|url=https://www.google.com/books/edition/Stephen_the_Great_and_Balkan_Nationalism/np-LDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=0|year=2013|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-85773-458-7|language=en}} * {{cite book|last=Elsie|first=Robert|title=Early Albania: A Reader of Historical Texts, 11th-17th Centuries|url=https://www.google.com/books/edition/Early_Albania/_sHmTRCEe7kC?hl=en|year=2003|publisher=Harrassowitz|isbn=978-3-447-04783-8|language=en}} * {{cite book|last=Gorovei|first=Ștefan S.|title=Maria Despina, doamna lui Radu cel Frumos|trans-title=Maria Despina, gruaja e Radu të Bukur|language=ro|url=https://www.academia.edu/12119594/Maria_Despina_doamna_lui_Radu_cel_Frumos|year=2006}} * {{cite book|last=Sainty|first=Guy Stair|title=The Constantinian Order of Saint George and the Angeli, Farnese and Bourbon families which governed it|url=https://www.google.com/books/edition/The_Constantinian_Order_of_Saint_George/GBjRDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=0|year=2018|publisher=Boletín Oficial del Estado|isbn=978-8-4340-2506-6|language=en}} * {{cite book|last=Stankovic|first=Vlada|title=The Balkans and the Byzantine World Before and After the Captures of Constantinople, 1204 and 1453|url=https://www.google.com/books/edition/The_Balkans_and_the_Byzantine_World_befo/avTADAAAQBAJ?hl=en&gbpv=0|year=2016|publisher=Lexington Books|isbn=978-1-4985-1326-5|language=en}} * {{cite book|last=Sullivan|first=Alice|title=The Painted Fortified Monastic Churches of Moldavia: Bastions of Orthodoxy in a Post-Byzantine World|url=https://deepblue.lib.umich.edu/handle/2027.42/138661|year=2017|publisher=University of Michigan|language=en}} * {{cite book|last=Székely|first=Maria Magdalena|title=Născută spre a fi doamnă: Maria, ultima soție a lui Ștefan cel Mare|trans-title=Lindur për të qenë zonjë: Maria, gruaja e fundit e Stefanit të Madh|language=ro|url=https://www.academia.edu/11716996/N%C4%83scut%C4%83_spre_a_fi_doamn%C4%83_Maria_ultima_so%C5%A3ie_a_lui_%C5%9Etefan_cel_Mare|year=2012}} {{DEFAULTSORT:Despina, Maria}} [[Kategoria:Princesha]] [[Kategoria:Familja Arianiti]] [[Kategoria:Gra shqiptare]] [[Kategoria:Vdekje 1500]] [[Kategoria:Konsorte mbretërore të Vllahisë]] 29t79janujtf38qdijou4o6ku8ouudi Tubi i shalës 0 404731 3022915 3020655 2026-08-06T06:02:10Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022915 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Sattelkerze.jpg|djathtas|parapamje| Tubi i shalës lidh [[Shala e biçikletës|shalën]] me [[Korniza e biçikletës|kornizën]] (e kuqe).]] [[Skeda:Mountain_Bike_Seatpost.jpg|djathtas|parapamje| Një tub shale me mikrorregullim (e zezë) e një biçiklete malore Trek Fuel 80.]] '''Tubi i shalës''' së biçikletës,<ref name="Brown">{{Cite web|last=Brown|first=Sheldon|author-link=Sheldon Brown (bicycle mechanic)|title=Glossary: Seatpost|url=http://www.sheldonbrown.com/gloss_sa-o.html#seatpost|access-date=2 gusht 2009|publisher=Sheldon Brown}}</ref><ref>{{Cite web|last=Brown|first=Sheldon|author-link=Sheldon Brown (bicycle mechanic)|title=Glossary: Seat Pin|url=http://www.sheldonbrown.com/gloss_sa-o.html#seatpin|access-date=25 korrik 2010|publisher=Sheldon Brown}}</ref> i njohur edhe si '''shufra e shalës'''<ref>{{Cite web|title=2010 WEIHAI ITU LONG DISTANCE TRIATHLON WORLD SERIES|url=http://www.triathlon.org/docs/events/uploads/Event_Details_Weihai_2010_LD__2.pdf|access-date=25 korrik 2010|publisher=International Triathlon Union (ITU) / China Triathlon Sports Association (CTSA)|quote=One(1) bike number, to be attached to the '''saddle pole'''.}}</ref><ref>{{Cite book|title=Oxford English Dictionary|year=1989|edition=2nd|quote=saddle pillar n. Motorcycling and Cycling the pin extending from a cycle saddle which fits into a socket on the cycle frame.}}</ref><ref>{{Cite book|title=Oxford English Dictionary|year=1989|edition=2nd|quote=saddle pin n. (a) any of various pins which fit into a saddle (in various senses) or resemble a saddle in shape (rare); (b) Motorcycling and Cycling = saddle pillar n.}}</ref> është një tub që shtrihet lart nga [[korniza e biçikletës]] deri te [[Shala e biçikletës|shala]] . Sasia që zgjatet jashtë kornizës zakonisht mund të rregullohet dhe zakonisht ka një shenjë që tregon futjen minimale (ose zgjatjen maksimale). Shtyllat e shalëve mund të jenë prej [[çeliku]], [[alumini]], [[Titani|titaniumi]], fibra karboni ose alumini i mbështjellë me fibra karboni.<ref>{{Cite web|title=Felt 6061 T6 Carbon Seatpost|url=http://www.icyclesusa.com/catalog/felt-6061-t6-carbon-seat-post.htm|access-date=26 janar 2009}}</ref> == Pikat lidhëse == Tubat e shalës zakonisht fiksohen direkt në [[Shala e biçikletës|shinat]] [[Shala e biçikletës|e shalës]] me të cilat duhet të jenë të pajtueshme, ndërsa shtyllat e shalëve të vjetra ose të lira rrëshqasin në një kapëse të veçantë që më pas fikson shinat e shalës.<ref name="Brown" /> Për ta bashkangjitur atë në kornizën kryesore të biçikletës, shtylla e shalës futet në [[Korniza e biçikletës|kornizën e biçikletës]], i cili duhet të ketë një diametër shumë pak më të madh (ose mund të përdoret një spango cilindrike). Shtylla e shalës mbahet në vend duke shtrydhur pjesën e sipërme të tubit të shalës me një unazë shtrënguese (duke zvogëluar përkohësisht diametrin e saj; një çarje vertikale e prerë në tub lejon që kjo të ndodhë pa u rrudhur) derisa tubi të përqafojë fort shtyllën aty ku del nga korniza. Një vrimë për një bulon shtrëngues<ref>{{Cite web|title=Sheldon Brown's Bicycle Glossary P|url=http://www.sheldonbrown.com/gloss_p.html}}</ref> (i njohur edhe si "bulon lidhës"<ref>{{Cite web|title=Sheldon Brown's Bicycle Glossary Ba - Bn|url=http://www.sheldonbrown.com/gloss_ba-n.html}}</ref> ) mund të ndërtohet në kornizë për këtë qëllim, ose një "kapëse shtylle shalëje" mund të blihet veçmas (por duhet të ketë madhësi që të përshtatet ngushtë me diametrin e tubit të shalës). Qoftë i integruar apo i veçantë, buloni i shtyllës së shalës mund të ketë një arrë të thjeshtë, mund të jetë një bulon Allen ose mund të përfshijë një mekanizëm çlirimi të shpejtë, me një dorezë që çliron kapësen pa mjete.<ref>{{Cite web|title=Sheldon Brown's Bicycle Glossary Sa - So|url=http://www.sheldonbrown.com/gloss_sa-o.html#seatpostbolt}}</ref> Një lirim i shpejtë lejon rregullimin e lehtë të lartësisë së shalës, megjithëse rrit rrezikun e vjedhjes së shalës, përveç nëse përdoret edhe për ta shkëputur shalën gjatë parkimit. == Madhësitë == Madhësia e shtyllës së shalës varet nga dimensionet e brendshme të [[Korniza e biçikletës|tubit të shalës]] së kornizës së biçikletës. Ato vijnë në diametra, gjatësi dhe zhvendosje të ndryshme. Zhvendosja është distanca midis vijës qendrore të tubit të shtyllës së shalës dhe vijës qendrore të zonës së kapëses. Shpesh janë të disponueshme mbrojtëse për të përshtatur një shtyllë shalëje shumë të vogël në një tub shalëje shumë të madh. === Diametrat === Diametrat e shtyllave të shalës zakonisht variojnë nga 22&nbsp;mm deri në 35&nbsp;mm në 0.2&nbsp;rritje prej mm. Madhësia më e zakonshme është 27.2&nbsp;mm (1.07&nbsp;në) për shumicën e biçikletave, veçanërisht për modelet me cilësi më të lartë. Bicikletat BMX zakonisht përdorin 25.4&nbsp;shtyllat e shalës mm. Në disa biçikleta moderne me tuba më të trashë prej aliazh ose karboni, diametra më të mëdhenj si 30.9&nbsp;mm përdoren. Shtyllat e shalëve që ngushtohen shpesh kanë një diametër prej 22.2&nbsp;mm ({{Frac|7|8}}&nbsp;në) në krye. Biçikletat e palosshme shpesh kanë diametër të shalës prej 33.9&nbsp;mm. Sheldon Brown mblodhi dhe publikoi një listë të diametrave të shtyllave të shalëve në faqen e tij të internetit, dëshmi e problemit të zakonshëm të gjetjes së zëvendësimeve të përputhshme.<ref>{{Cite web|last=Brown|first=Sheldon|title=Sheldon Brown's Seatpost Size Database|url=https://www.sheldonbrown.com/seatpost-sizes.html|access-date=8 maj 2023|website=www.sheldonbrown.com}}</ref> === Gjatësia === Gjatësitë variojnë nga 75&nbsp;mm deri në 430&nbsp;mm. Shtyllat e shalëve të biçikletave malore kanë tendencë të jenë më të gjata se ato të biçikletave rrugore. === Zhvendosje ose rikthim prapa === Zhvendosja ose "vendosja prapa" mund të variojë nga 0&nbsp;mm deri në 45&nbsp;mm. Një shtyllë shalëje me zhvendosje është e nevojshme kur këndi i tubit të shalës së kornizës është shumë i pjerrët për të dhënë prapavijën e dëshiruar të shalës (distanca horizontale midis një litari plumbçe të varur nga hunda e shalës dhe boshtit të kllapës së poshtme). Anasjelltas, mund të nevojitet një shtyllë "në linjë" nëse këndi i tubit të shalës është shumë i lirshëm. Disa shala, veçanërisht shalët prej lëkure Brooks, kanë shina relativisht të shkurtra, duke lejuar më pak rregullim të tërheqjes, dhe ndryshimi i shtyllës së shalës ose futja e një rregulluesi të shalës mund të jetë e vetmja mënyrë për të arritur pozicionin e saktë. == Llojet == === I thjeshtë === Ky lloj, që zakonisht gjendet në biçikletat e vjetra, biçikletat më pak të shtrenjta ose biçikletat për fëmijë, përbëhet nga një tub, diametri i të cilit mund të zvogëlohet për inçin e fundit ose më shumë (2.54&nbsp;cm) dhe një mekanizëm të veçantë shtrëngimi në krye. Një bulon e shtrëngon kapësen në pjesën tjetër të shtyllës së shalës dhe në shinat e shalës në të njëjtën kohë. === Mikrorregulluese === Ato mund të ndahen në dy lloje; ato që mund ta rregullojnë këndin e shalës vazhdimisht, dhe ato në të cilat këndi i shalës mund të rregullohet vetëm në një numër të caktuar pozicionesh. === Integruar === Disa korniza biçikletash rrugore dhe pistë të nivelit të lartë janë bërë nga një copë e vetme fibre karboni e derdhur me një shtyllë shalëje të integruar që pritet në gjatësi në varësi të çiklistit, e njohur edhe si direk shalëje. Avantazhi është se është më i lehtë, mund të modelohet në një formë aerodinamike dhe eliminon nevojën për të fiksuar një tub të parregullt. Disavantazhi i këtij konfigurimi është se lartësia e shalës nuk është aq e rregullueshme. Zakonisht ka 2-3 centimetra rregullim me pajisjen e fiksimit. === Aero === [[Skeda:Aero_seatpost.JPG|djathtas|parapamje| Një tub shale aerodinamike në një tub shale aerodinamike të mbajtur me dy bulona shtrënguese në një Orbea Ordu.]] Si alternativa ndaj shtyllës së integruar të shalës së përmendur më sipër, disa shtylla shalësh thjesht kanë një formë aerodinamike që ose përputhet me formën e tubit të shalës aerodinamike ose nuk është e rrumbullakët mbi një pikë të caktuar.<ref>{{Cite web|title=Compact frame geometry and aero seatposts|url=http://www.slowtwitch.com/mainheadings/techctr/compact.html|access-date=21 gusht 2008}}</ref> Në rastin e tubave të shalëve aerodinamike, ekzistojnë një sërë mekanizmash shtrëngimi për shtylla të tilla shalësh, të cilat përfshijnë bulona shtrënguese dhe pyka. Shtyllat e shalëve Aero janë zakonisht dizajne të patentuara për një model specifik të kornizës dhe për këtë arsye nuk mund të montohen në biçikleta të prodhuesve të tjerë.<ref name=":0">{{Cite book|last=Jones|first=C. Calvin|title=Big Blue Book of Bicycle Repair|publisher=Park Tool|year=2019|isbn=978-0976553069|editor-last=Garceau|editor-first=Dan|edition=4th|pages=Chapter 15|language=en-us}}</ref> === Pezulluese === [[Skeda:Cane_Creek_eeSilk.jpg|alt=A bicycle suspension seatpost with a mounted saddle.|parapamje| Shtylla e shalës me pezullim (tipi paralelogram).]] Shtyllat e shalëve të pezulluara lejojnë që shalja të lëvizë lart e poshtë me një mekanizëm teleskopik ose paralelogrami dhe përfshijnë një sustë, një elastomer ose ajër të kompresuar dhe ndoshta një [[Amortizatori|amortizator]] për të izoluar nga goditjet. Parangarkesa e sustës mund të jetë e rregullueshme. Këto shtylla shalësh janë më të zakonshmet në biçikletat hibride dhe malore. Shtyllat e shalëve me pezullim zakonisht vijnë në diametra më të vegjël dhe ka më shumë të ngjarë të nevojiten rondele. === Pivotale === Shtyllat e shalëve pivotale janë të zakonshme në biçikletat BMX . Ato kanë një gjysmërreth konkav me kreshta në majë të tyre që përputhet me gjysmërrethin konveks të kreshtave në fund të një shale boshtore. Dy gjysmërrethat mbahen së bashku me një bulon për të bashkangjitur shalën në shtyllën e shalës. Shtyllat e shalëve boshtore janë aktualisht  duke u zgjeruar me shpejtësi në popullaritet me biçikletat malore. === Direk shale dhe kapak === Disa biçikleta, të tilla si Trek Madones, ofrojnë rregullim të lartësisë së shalës me një rregullim të tubit dhe të kapakut. Direkti i shalës është zgjatim i tubit të shalës mbi tubin e sipërm, dhe kapaku rrëshqet në të, fiksohet në vend dhe ngjitet në shalën.<ref>{{Cite web|last=BikeCAD|title=Modeling seatmasts in BikeCAD|url=http://www.bikecad.ca/seatmast|access-date=2 prill 2012|publisher=BikeCAD.ca}}</ref> === Pika === Shtyllat e shalëve me ulje (të njohura edhe si ''shtylla uljeje'' ose ''droppers''<ref name=":0"/>) në biçikletat malore dhe me zhavorr mund të rregullohen nga distanca gjatë ngasjes duke përdorur një levë ose çelës në [[Timoni i biçikletës|timon]] . Kjo mund të përdoret për të ulur shpejt shalën dhe për ta pozicionuar atë në një vend tjetër për të lejuar pozicionim dhe manovrim më të mirë të trupit në seksionet teknike. E njëjta levë ose çelës mund të përdoret më pas për ta kthyer shalën në pozicionin e saj normal për efikasitet më të mirë të pedalimit. Shumica e shtyllave të shalës me ulje përdorin një sustë ajri ose spirale me lagështim hidraulik me aktivizim kabllor, hidraulik ose elektronik. Matej Mohorič përdori një shtyllë shalëje me hapje të lehtë në biçikletën e tij rrugore për ta ndihmuar të fitonte garën njëditore Milan-San Remo 2022.<ref>{{Cite web|last=Hood|first=Andrew|date=19 mars 2022|title=Milan-San Remo: Dropper post was Matej Mohorič's secret weapon on winning Poggio descent|url=https://www.velonews.com/news/road/milan-san-remo-dropper-post-was-matej-mohorics-secret-weapon-on-winning-poggio-descent/|website=VeloNewd}}</ref><gallery widths="180"> Skeda:Transition_VANQUISH_29_-_49025341916.jpg|alt=Extended dropper post.| Post i zgjatur i pikatores. Skeda:Transition_VANQUISH_29_-_49025549167.jpg|alt=Lowered dropper post.| Shtyllë pikatore e ulur. Skeda:MTB_Handlebar_Left.jpg|alt=Control lever for a dropper post mounted on handlebars.| Levë kontrolli për një shtyllë pikatore të montuar në timon. </gallery> == Mirëmbajtja == Shtyllat e shalës duhet të hiqen periodikisht nga korniza, të pastrohen, të lyhen me yndyrë dhe të vendosen përsëri për të parandaluar bllokimin e shtyllës së shalës në kornizë. Kjo është veçanërisht e rëndësishme me biçikletat që nuk kanë mbrojtëse nga balta (parakolpë) dhe që ngasin rregullisht në kushte me lagështirë. Duhet treguar kujdes që të mos e shtrëngoni shumë bulonin ose levën e lirimit të shpejtë që shtrëngon shtyllën në kornizë, veçanërisht kur kjo vepron në dy gërsheta të salduara në vend të një jake shtrënguese të veçantë. Shtrëngimi i tepërt mund të përkulë ose të thyejë gërvishtjet e kornizës ose të zhveshë filetot në një jakë të veçantë. Shtyllat metalike të shalëve duhet të lyhen shumë mirë me yndyrë, me hapësirën në tubin e shalës së biçikletës të mbushur gjithashtu me një njollë yndyre. Kjo ndihmon në parandalimin e rrjedhjes së ujit poshtë tubit të shalës. Ka disa polemika nëse duhen lubrifikuar apo jo shtyllat e shalëve prej karboni. Ende nuk duket të ketë një konsensus.<ref>{{Cite web|title=Technical Q&A with Lennard Zinn - More greased carbon|url=http://www.velonews.com/tech/report/articles/9023.0.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20061017095402/http://www.velonews.com/tech/report/articles/9023.0.html|archive-date=17 tetor 2006|access-date=18 janar 2007}}</ref><ref>{{Cite web|title=Installation Instructions Profile Design Razor & O3 Carbon Seatposts [sic]|url=http://www.profile-design.com/files/profile-design/pdfs/seatposts/Carbon_post_012703A.pdf|access-date=21 janar 2008}}</ref> Tani ekzistojnë produkte të specializuara, të referuara si "përgatitje karboni" ose "pastë karboni", posaçërisht për ndërfaqen midis karbonit dhe shumicës së materialeve të tjera.<ref>{{Cite web|title=Technical Q&A with Lennard Zinn - ... carbon questions ...|url=http://www.velonews.com/article/11851|access-date=21 janar 2008}}</ref> == == Shih edhe == * [[Pjesët e biçikletës]] * [[Llojet e biçikletave]] == Referime == [[Kategoria:Pjesë të biçikletës]] iy0b89k9d7h1gu68jruxfy0xjqdblje Çeşkinler 0 404766 3022916 3021795 2026-08-06T06:02:20Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022916 wikitext text/x-wiki '''Çeşkinët''' është një emërtim që shfaqet në veprën Shqipëria në Historinë Osmane (Osmanlı Tarihinde Arnavutluk) të historianit turk Süleyman Külçe, botuar në Izmir në vitin 1944.<ref>{{Cite web|title=Süleyman Külçe Kitapları {{!}} Çizgi Kitabevi|url=https://www.cizgikitabevi.com/yazar/552-suleyman-kulce|access-date=2026-08-04|website=www.cizgikitabevi.com}}</ref> Në këtë studim të gjerë, Külçe merret ngushtë me historinë, prejardhjen dhe etnografinë e popullsisë shqiptare. Ai shqyrton në mënyrë të hollësishme shoqërinë shqiptare gjatë periudhës osmane, strukturën e saj shoqërore, lëvizjet migratore dhe karakteristikat etnike.<ref>{{Citation|last=Pamuk|first=Bilgehan|title=Osmanlı İdaresinde Arnavutluk|date=2006-03-08|url=https://www.researchgate.net/publication/369088447_Osmanli_Idaresinde_Arnavutluk?__cf_chl_tk=XIOIw57B1BUkqqgxXxsNlM7Bakgckrtp0d4b4eiN2fs-1785861724-1.0.1.1-IHvQAoG2vABv3xRWG3A2gfGb4X_1YrjvUg9Vo8e1Zqo|pages=309–318|isbn=978-975-6467-14-5|access-date=2026-08-04}}</ref> Në vepër, termi Çeşkinët përdoret për t'iu referuar grupeve shqiptare që jetonin në Ballkan gjatë periudhës osmane, duke përfshirë edhe mendimet sipas të cilave këto bashkësi ishin vendosur në rajon pas migrimeve nga stepat.<ref>{{Citation|last=Pamuk|first=Bilgehan|title=Osmanlı İdaresinde Arnavutluk|date=2006-03-08|url=https://www.researchgate.net/publication/369088447_Osmanli_Idaresinde_Arnavutluk?__cf_chl_tk=XIOIw57B1BUkqqgxXxsNlM7Bakgckrtp0d4b4eiN2fs-1785861724-1.0.1.1-IHvQAoG2vABv3xRWG3A2gfGb4X_1YrjvUg9Vo8e1Zqo|pages=309–318|isbn=978-975-6467-14-5|access-date=2026-08-04}}</ref> Duke trajtuar historinë e shqiptarëve që nga lashtësia, Külçe paraqet me kujdes edhe periudhën e sundimit osman, strukturat administrative, ndërveprimet kulturore dhe dinamikat demografike të tyre. Në këtë mënyrë, vepra nuk ofron vetëm një rrëfim kronologjik të historisë, por shërben edhe si një burim i rëndësishëm për të kuptuar vendin e Shqipërisë në Perandorinë Osmane, larminë etnike dhe proceset migratore.<ref>{{Citation|last=Pamuk|first=Bilgehan|title=Osmanlı İdaresinde Arnavutluk|date=2006-03-08|url=https://www.researchgate.net/publication/369088447_Osmanli_Idaresinde_Arnavutluk?__cf_chl_tk=XIOIw57B1BUkqqgxXxsNlM7Bakgckrtp0d4b4eiN2fs-1785861724-1.0.1.1-IHvQAoG2vABv3xRWG3A2gfGb4X_1YrjvUg9Vo8e1Zqo|pages=309–318|isbn=978-975-6467-14-5|access-date=2026-08-04}}</ref> 0c9uue46hpeshf8fumm3ytbddczzdvl Bujar Gogunja 0 404773 3022917 3022415 2026-08-06T06:02:30Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022917 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Bujar Gogunja | image = | caption = | fullname = Bujar Gogunja |birth_date = {{birth date|1957|3|21|df=y}} | birth_place = [[Elbasan]], [[Shqipëria|Shqipëri]] |death_date = {{death date and age|8|12|2022|21|3|1957|df=y}} |death_place = Shqipëri | height = 1.77 m | position = [[Portieri|Portier]] | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = 1971–1974 | youthclubs1 = [[KF Elbasani|Labinoti Elbasan]] | years1 = 1974–1985 | clubs1 = [[KF Elbasani|Labinoti Elbasan]] | caps1 = ? | goals1 = 0 | totalcaps = ? | totalgoals = 0 | manageryears1 = 2013 | managerclubs1 = [[KS Shkumbini|Shkumbini]] (ndihmës-trajner)<ref>{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/gogunja-nuk-dalim-pa-pike-nga-gjirokastra/#gsc.tab=0|title=Gogunja: Nuk dalim pa pikë nga Gjirokastra|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=28 shtator 2013|accessdate=1 gusht 2026}}</ref> }} '''Bujar Gogunja''' (21 mars 1957 – 8 dhjetor 2022) ishte një ish [[futbolli]]st profesionist shqiptar i cili luante si [[Portieri|portier]]. Ai konsiderohet një nga portierët më të mirë në historinë e futbollit shqiptar si dhe portieri më i mirë në historinë e [[AF Elbasani|Elbasanit]].<ref>{{cite web|url=https://telegraf.al/aktualitet/ndahet-nga-jeta-legjenda-e-portes-se-elbasanit-bujar-gogunja/|title=Ndahet nga jeta legjenda e portës së Elbasanit Bujar Gogunja|publisher=Telegraf|language=sq|date=8 dhjetor 2022|accessdate=1 gusht 2026}}</ref> ==Karriera== Gogunja e shpenzoi të gjithë karrierën e tij te Elbasani. Ai u bë pjesë e akademisë së klubit në vitin 1971 kur ishte vetëm 14 vjeç.<ref name="Historia">{{cite web|url=https://www.sportsvisionplus.com/the-inviolable-fortress-of-labinoti-the-1037-minute-dynasty-of-bujar-gogunja-1957-2022/|title=Kalaja e paprekshme e "Labinotit": Dinastia 1,037 minutëshe e Bujar Gogunjës (1957–2022)|publisher=Sports Vision Plus|language=sq|date=18 korrik 2026|accessdate=18 korrik 2026}}</ref> Gjatë kohës së tij atje, ai u stërvit nga trajnerët Shefqet Lamçë dhe Safet Mero. Gogunja bëri debutimin e tij me ekipin e parë në ndeshjen e parë të kampionatit të sezonit 1974–75 kundër [[KS Teuta|Lokomotivës Durrës]]; ndeshja u mbyll në barazim 2–2.<ref name="Historia"/> Gogunja, në atë kohë vetëm 17 vjeç, ishte rezerva e Jani Kaçit.<ref name="Historia"/> Pasi Kaçi shkoi në huazim te [[FK Partizani|Partizani]] për ndeshjet e Kupës së Evropës, Gogunja filloi të luante si titullar, një rol që e mbajti për vitet në vazhdim.<ref name="Historia"/> Në sezonin 1983–84, ai ishte një nga lojtarët kryesor dhe më të dalluar të ekipit që fitoi titullin e parë në kampion në histori.<ref name="Gogunja">{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/labinoti-i-elbasanit-1984-dhe-bujar-gogunja-1037/#gsc.tab=0|title=Labinoti i Elbasanit 1984 dhe Bujar Gogunja “1037”|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Besnik Dizdari|date=25 mars 2015|accessdate=18 korrik 2026}}</ref> Ai vendosi një rekord historik prej 1,037 minutash pa pësuar gol në kampionat, një rekord që qëndroi për 30 vite deri sa [[Alban Hoxha]] i [[FK Partizani|Partizanit]] e theu në dhjetor 2014.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/hoxha-thyen-rekordin-ia-dedikoj-gruas-dhe-djalit-emocion-i-papershkrueshem/|title=Hoxha thyen rekordin: Ia dedikoj gruas dhe djalit, emocion i papërshkrueshëm|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=14 dhjetor 2014|accessdate=18 qershor 2015}}</ref> Ai gjithashtu qëndroi 11 ndeshje pa pësuar gol, një ecuri që nisi më 11 dhjetor 1983 dhe u mbyll më 13 mars 1984; ai e ndan këtë rekord me Alban Hoxhën.<ref name="Gogunja"/><ref name="Bujar">{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/gogunja-para-30-vitesh-nuk-pesoi-ne-12-ndeshje-ja-si-e-thyen-alban-hoxha-rekordin-tim/#gsc.tab=0|title=Gogunja para 30 vitesh nuk pësoi në 12 ndeshje: Ja si e thyen Hoxha rekordin tim|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=5 nëntor 2014|accessdate=18 qershor 2015}}</ref> Në vitin 1986, Gogunja u përjashtua nga ekipi me urdhër të regjimit komunist pasi vëllai i tij kishte kryer një "krim familjar". Dënimi i Gogunjës vinte si pjesë e "dënimit kolektiv" të komunizmit. Pavarësisht protestave të tifozëve elbasanas, dënimi mbeti në fuqi dhe kjo i dha fund karrierës së tij në moshën 29 vjeç.<ref>{{cite web|url=https://vna.al/bujar-gogunja-portieri-legjendar-i-labinotit-me-1986-goditet-nga-regjimi-komunist|title=Bujar Gogunja, Portieri Legjendar i Labinotit, më 1986 goditet nga regjimi komunist|publisher=vna.al|language=sq|date=21 tetor 2024|accessdate=1 gusht 2026}}</ref> Pas tërheqjes nga futbolli, Gogunja punoi si trajner dhe në sezonin 2005–06 ishte trajneri i portierëve të Elbasanit që fitoi titullin e dytë kampion në histori.<ref>{{cite web|url=https://gazetasi.al/shuhet-bujar-gogunja-portieri-rekordmen-i-elbasanit/|title=Shuhet Bujar Gogunja, portieri rekordmen i Elbasanit|publisher=Gazeta Si|language=sq|date=8 dhjetor 2022|accessdate=18 korrik 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/speciale-elbasani-bente-ligjin-13-vite-me-pare-ku-jane-sot-heronjte-e-titullit/#gsc.tab=0|title=Elbasani bënte ligjin 13 vite më parë, ku janë sot heronjtë e titullit|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Vladimir Mema|date=7 shtator 2019|accessdate=18 korrik 2026}}</ref> Ai gjithashtu pati të njëjtin rol te [[KS Besa|Besa]] gjatë sezonit 2012–13,<ref name="Bujar"/> si dhe në ekipet e moshave të kombëtaren shqiptare. ==Jeta personale== Djali i tij, Spartak Gogunja, ishte gjithashtu një futbollist profesionist dhe portier. Ashtu si babai i tij, Spartaku luajti me Elbasanin por u tërhoq nga futbolli në moshën 22 vjeç.<ref>{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/drama-ne-elbasan-nje-ekip-me-lojtare-te-pafat-qe-kane-lene-futbollin-pa-mbushur-30-vjec/#gsc.tab=0|title=“Drama” në Elbasan, një ekip me lojtarë të pafat që kanë lënë futbollin pa mbushur 30 vjeç|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=5 korrik 2018|accessdate=18 dhjetor 2020}}</ref> Gogunja u nda nga jeta më 8 dhjetor 2022 në moshën 65 vjeç.<ref>{{cite web|url=https://dosja.al/newsmobile//263488/|title=LAJM I HIDHUR/ Ndahet nga jeta Bujar Gogunja, legjenda e futbollit elbasanas dhe një nga rekordmenët e portës shqiptare…|publisher=Dosja.al|language=sq|date=8 dhjetor 2022|accessdate=18 korrik 2026}}</ref> ==Trofe== ;Labinoti Elbasan *[[Kategoria Superiore|Kategoria e Parë]]: [[Kategoria e Parë 1983-84|1983–84]]<ref>{{Cite web|url=http://www.giovanniarmillotta.it/albania/calcio/alba84.html|title=Giovanni Armillotta|language=en|url-status=dead|access-date=17 janar 2012|archive-date=28 dhjetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111228191110/http://www.giovanniarmillotta.it/albania/calcio/alba84.html}}</ref> *[[Kupa e futbollit e Shqipërisë|Kupa e Shqipërisë]]: [[Kupa e Republikës 1974-75|1974–75]]<ref>{{cite web|url=https://rsssf.org/tablesa/albacuphistfull.html#75|title=RSSSF Albanian Cup|publisher=RSSSF|language=en|author=Hans Schöggl|date=20 mars 2020}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Lindje 1957]] [[Kategoria:Vdekje 2022]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Elbasani]] [[Kategoria:Futbollistë në Kategoria Superiore]] pd07pjjauj32x8k9at2w9yq2uf1o77y Monsters, Inc. 0 404781 3022918 3022082 2026-08-06T06:02:40Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022918 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = | caption = | director = [[Pete Docter]] | producer = [[Darla K. Anderson]] | screenplay = [[Andrew Stanton]]<br/>[[Dan Gerson|Daniel Gerson]] | story = Pete Docter<br/>[[Jill Culton]]<br/>[[Jeff Pidgeon]]<br/>[[Ralph Eggleston]] | starring = [[John Goodman]]<br/>[[Billy Crystal]]<br/>[[Steve Buscemi]]<br/>[[James Coburn]]<br/>[[Jennifer Tilly]]<br/>[[Mary Gibbs]] | music = [[Randy Newman]] | editing = Robert Grahamjones<br/>Jim Stewart | production_companies = [[Pixar Animation Studios]] | distributor = [[Buena Vista Pictures Distribution]]{{efn|name=Disney|Shpërndarë nën banerin e [[Walt Disney Pictures]]. Ribotimi i vitit 2012 u shpërnda nën emrin e tij aktual, [[Walt Disney Studios Motion Pictures]].}} | released = 28 tetor 2001 ([[El Capitan Theatre]])<br/>2 nëntor 2001 (Shtetet e Bashkuara | runtime = 92 minuta<ref name="monincboxmoj" /> | country = Shtetet e Bashkuara | language = Anglisht | budget = $115&nbsp;million<ref name="monincboxmoj" /> | gross = $579.7&nbsp;million<ref name="monincboxmoj" /> }} '''''Monsters, Inc.''''' është një film [[komedi fantazi]] i animuar amerikan i vitit 2001, Me regji nga [[Pete Docter]] dhe i shkruar nga [[Andrew Stanton]] dhe [[Dan Gerson|Daniel Gerson]]. Prodhuar nga [[Pixar|Pixar Animation Studios]] për [[Walt Disney Pictures]],<ref name="inc">{{cite news|last1=Taylor|first1=Drew|title=Review: 'Monsters, Inc.' In 3D Is Just As Much Fun As It Was The First Time Around|url=https://www.indiewire.com/2012/12/review-monsters-inc-in-3d-is-just-as-much-fun-as-it-was-the-first-time-around-250042/|date=21 dhjetor 2012|work=[[IndieWire]]|access-date=22 gusht 2016|archive-date=18 gusht 2020|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818014351/https://www.indiewire.com/2012/12/review-monsters-inc-in-3d-is-just-as-much-fun-as-it-was-the-first-time-around-250042/|url-status=live}}</ref> filmi luan me zërat e [[John Goodman]], [[Billy Crystal]], [[Steve Buscemi]], [[James Coburn]], [[Jennifer Tilly]], dhe [[Mary Gibbs]]. Ai përqendrohet në dy përbindësha, James P. "Sulley" Sullivan (Goodman) me qime dhe partnerin e tij me një sy dhe mikun më të mirë Mike Wazowski (Crystal), të cilët janë të punësuar në fabrikën e prodhimit të energjisë Monsters, Inc., e cila gjeneron energji duke trembur fëmijët njerëzorë. Megjithatë, bota e përbindëshave beson se fëmijët janë toksikë, dhe kur një vajzë e vogël njerëzore, Boo (Gibbs), futet fshehurazi në fabrikë, dyshja duhet të kthehet në shtëpi të saj të sigurt duke shmangur zbulimin. Docter filloi zhvillimin e filmit në vitin 1996, duke ndjekur një ide të krijuar në vitin 1994 kur ''[[Toy Story]]'' (1995) po i afrohej përfundimit, dhe e shkroi historinë me [[Jill Culton]], [[Jeff Pidgeon]], dhe [[Ralph Eggleston]], ndërsa Stanton shkroi skenarin me Gerson. Personazhet kaluan nëpër shumë mishërime gjatë procesit pesëvjeçar të prodhimit të filmit. Ekipi teknik dhe animatorët gjetën mënyra të reja për të simuluar gëzofin dhe pëlhurën realisht për filmin. [[Randy Newman]], i cili kompozoi muzikën për tre filmat e mëparshëm të Pixar, u kthye për të kompozuar muzikën për të katërtin e tij. ''Monsters, Inc.'' u shfaq premierë në [[El Capitan Theatre]] në [[Los Anxhelos]] më 28 tetor 2001 dhe u publikua në kinematë në Shtetet e Bashkuara më 2 nëntor. Pas publikimit të tij, ai mori vlerësime kritike dhe ishte një sukses komercial,<ref name="AFIMonsters">{{cite web|title=Detail view of Movies Page|url=http://www.afi.com/members/catalog/DetailView.aspx?s=&Movie=62121|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150920061422/http://www.afi.com/members/catalog/DetailView.aspx?s=&Movie=62121|archive-date=20 shtator 2015|access-date=12 tetor 2015|work=American Film Institute|language=en}}</ref> duke fituar mbi 528 milionë dollarë në të gjithë botën për t'u bërë filmi i tretë me fitimet më të larta të vitit 2001.<ref name="monincboxmoj">{{cite web|title=Monsters, Inc. (2001) – Box Office Mojo|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0198781/|access-date=16 prill 2020|archive-date=28 gusht 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828201654/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=monstersinc.htm|url-status=live}}</ref> Filmi fitoi [[Academy Award për Këngën më të Mirë Origjinale]] për këngën "[[If I Didn't Have You]]" dhe u nominua për çmimin inaugurues për [[Academy Award për Filmin më të Mirë të Animuar|Filmin më të Mirë të Animuar]], si dhe për [[Academy Award për Muzikën më të Mirë Origjinale|Muzikën më të Mirë Origjinale]] dhe [[Academy Award për Montazhin më të Mirë të Zërit|Montazhin më të Mirë të Zërit]]. ''Monsters, Inc.'' pati një ripublikim 3D në kinema në vitin 2012. Një pararendës i titulluar Monsters University, me regji nga Dan Scanlon, u publikua në vitin 2013. Një seri vazhdimi e titulluar ''[[Monsters University]]'' u shfaq premierë në [[Disney+]] në vitin 2021. ==Përmbajtja== Në një botë të banuar tërësisht nga përbindësha, qyteti i Monstropolis shfrytëzon britmat e fëmijëve njerëzorë për energji. Në fabrikën e Monsters Incorporated, përbindësha të aftë të punësuar si "frikësues" hyjnë në botën njerëzore përmes dyerve speciale që bëhen portale për në dollapët e dhomave të gjumit të fëmijëve. Pastaj ata i frikësojnë fëmijët për të mbledhur britmat e tyre; meqenëse fëmijët njerëzorë thuhet se janë mjaftueshëm toksikë për të vrarë një përbindësh përmes kontaktit fizik, kjo punë konsiderohet e rrezikshme. Për më tepër, fëmijët po bëhen më të vështirë për t'u frikësuar, duke shkaktuar një rënie të prodhimit që shqetëson CEO-n e Monsters, Inc., Henry J. Waternoose III. Një mbrëmje pas pune, frikësuesi më i mirë James P. "Sulley" Sullivan zbulon se një derë aktive është lënë në stacionin e rivalit të tij, Randall Boggs. Ai inspekton derën dhe aksidentalisht lejon një vajzë të vogël të hyjë në fabrikë. I frikësuar, Sulley përpiqet pa sukses ta kthejë vajzën, e cila ikën në Monstropolis, duke ndërprerë mikun më të mirë dhe ndihmësin e Sulley, Mike Wazowski, në një takim në një restorant sushi. Kaosi shpërthen kur përbindësha të tjerë e shohin vajzën; Sulley dhe Mike ikin me të ndërsa Agjencia e Zbulimit të Fëmijëve (CDA) mbërrin dhe e vendos restorantin në karantinë. Të detyruar ta mbajnë vajzën të fshehur në apartamentin e tyre për natën, Sulley dhe Mike kuptojnë se ajo nuk është toksike dhe e qeshura e saj mund të gjenerojë më shumë energji sesa britmat. Të nesërmen, Sulley dhe Mike e maskojnë vajzën si një përbindësh dhe përpiqen ta dërgojnë në shtëpi. Ndërsa Mike kërkon nga dera e saj, Sulley lidhet me të dhe i vë nofkën "Boo". Randall, duke pritur në pritë për vajzën, rrëmben Mike-un aksidentalisht dhe zbulon planin e tij për të rrëmbyer fëmijë dhe për t'i detyruar ata të britma duke përdorur një makinë të quajtur nxjerrës britmash. Sulley shpëton Mike-un dhe ata shkojnë në dhomën e simulatorit për të njoftuar Waternoose për komplotin e Randall. Atje, Waternoose e detyron Sulley-n të japë një demonstrim frikësimi për disa rekrutë dhe Boo frikësohet. Sulley tani e kupton se si ndihen vërtet fëmijët kur frikësohen. Boo pa dashje i zbulon veten Waternoose, i cili rezulton të jetë në aleancë me Randall. Waternoose rrëmben Boo-n dhe i dëbon Mike dhe Sulley në [[Himalaje]] në botën njerëzore. Mike dhe Sulley gjenden nga [[Jeti|Njeriu i Neveritshëm i Borës]], i cili i çon ata në strofkën e tij dhe zbulon një fshat që Sulley e kupton se mund ta përdorë për t'u kthyer në botën e përbindëshave, por Mike fillimisht refuzon të shkojë me të. Sulley kthehet në fabrikë dhe e shpëton Boo nga nxjerrësi i britmave. Mike kthehet për t'u pajtuar me Sulley, dhe Randall i ndjek ata përmes kasafortës gjigante të derës ndërsa treshja kërkon derën e Boo. Randall përfundimisht kap Boo, por ajo kapërcen frikën e saj prej tij dhe e sulmon atë. Mike-u dhe Sulley e dëbojnë Randall-in në botën njerëzore dhe shkatërrojnë derën e përdorur për ta bërë këtë. Mike dhe Sulley gjejnë derën e Boo, por Waternoose e thërret atë në katin e frikës, duke synuar që CDA-ja t'i arrestojë ata. Mike-u e shpërqendron CDA-në ndërsa Sulley dhe Boo e joshin Waternoose-in në dhomën e simulatorit. Sulley e mashtron Waternoose duke e detyruar të zbulojë komplotin e tij për të rrëmbyer mijëra fëmijë për të zgjidhur krizën energjetike. Mike e regjistron bisedën dhe ia ritransmeton CDA-së, të cilët e arrestojnë. Administratorja e katit të frikësimit, Roz, zbulon veten si një agjente e fshehtë e CDA-së dhe i lejon Sulley-t ta dërgojë Boo-në në shtëpi, por urdhëron shkatërrimin e derës së saj. Sulley e ripajis fabrikën për të mbledhur të qeshurat e fëmijëve në vend të britmave, pasi e qeshura është dhjetë herë më e fuqishme. Me krizën energjetike të zgjidhur, Mike bëhet komediani më i mirë i kompanisë dhe Sulley bëhet CEO i ri. Mike më pas i zbulon Sulley-t se e ka rindërtuar derën e Boo-së, duke i lejuar Sulley të ribashkohet me Boo. ==Zërat== * [[John Goodman]] si James P. "Sulley" Sullivan * [[Billy Crystal]] si Mike Wazowski * [[Mary Gibbs]] si Boo * [[Steve Buscemi]] si Randall Boggs * [[James Coburn]] si Henry J. Waternoose * [[Jennifer Tilly]] si Celia Mae * [[Bob Peterson (filmmaker)|Bob Peterson]] si Roz * [[John Ratzenberger]] si Yeti * [[Frank Oz]] si Fungus * [[Daniel Gerson]] si Needleman dhe Smitty * [[Steve Susskind]] si Jerry * [[Bonnie Hunt]] si Flint * [[Jeff Pidgeon]] si Bile * Sam Black si George Sanderson ==Shënime== {{notelist}} == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.imdb.com/title/tt0198781/ ''Monsters, Inc.''] në [[IMDb]] {{Pixar}} [[Kategoria:Filma 2001]] [[Kategoria:Filma të animuar 2001]] [[Kategoria:Filma të animuar amerikanë]] [[Kategoria:Filma të animuar për fëmijë]] [[Kategoria:Filma amerikanë të viteve 2000]] [[Kategoria:Filma anglisht të viteve 2000]] [[Kategoria:Filma me regji nga Pete Docter]] [[Kategoria:Filma të prodhuara nga Darla K. Anderson]] [[Kategoria:Filma me muzikë nga Randy Newman]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Andrew Stanton]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Dan Gerson]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Pete Docter]] [[Kategoria:Filma të Pixar]] ck3rmryjf6i03n1mxcvwai5m1aer8ti Festivali Evropian i Këngës 2026 0 404797 3022919 3022242 2026-08-06T06:02:50Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022919 wikitext text/x-wiki {{Infobox song contest |name=Festivali Evropian i Këngës |year=2026 |name_native=Eurovision Song Contest 2026 |lang=en |theme=''United by Music'' ("Bashkuar nga Muzika")<ref>{{Cite web|url=https://eurovision.tv/story/united-by-music-permanent-slogan|title='United By Music' chosen as permanent Eurovision slogan|website=Eurovision.tv|publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU)|date=14 nëntor 2023|access-date=14 nëntor 2023|language=en}}</ref> |semi1=12 maj 2026 |semi2=14 maj 2026 |final=16 maj 2026 |organizer=[[Bashkimi Evropian i Transmetuesve]] (EBU) |ESC_director=[[Martin Green (producent)|Martin Green]] |esc_executive_producer=[[Gert Kark]] |host_broadcaster={{lang|de|[[Österreichischer Rundfunk]]|i=no}} (ORF) |directors=Michael Kögler<br />Robin Hofwander |execproducer=Michael Krön |presenters=[[Victoria Swarovski]]<br />[[Michael Ostrowski]]<br />Emily Busvine (dhoma e gjelbër) |entries=35 |finalists=25 |return={{Ubl|{{Esc|Bullgaria}}|{{Esc|Moldavia}}|{{Esc|Rumania}}}} |nonreturn={{ubl|{{esc|Islanda}}|{{esc|Irlanda}}|{{esc|Holanda}}|{{esc|Sllovenia}}|{{esc|Spanja}}}} |Map Final=y |winner={{esc|Bullgaria|y=2026}}<br>"[[Bangaranga]]" |vote=Secili shtet jep dy palë votash nga 12, 10, 8–1 vota për 10 këngë.<br />Votat në internet nga shikuesit në shtete jo pjesëmarrëse përmblidhen dhe shpërblehen si një grumbull pikësh.}} '''Festivali Evropian i Këngës 2026''' ishte edicioni i 70-të i [[Festivali Evropian i Këngës|Festivalit Evropian të Këngës]]. Ai përbëhej prej dy gjysmëfinaleve më 12 dhe 14 maj dhe një finale më 16 maj 2026, të mbajtur në {{Interlanguage link|Wiener Stadthalle|de}} në [[Vjenë]], Austri dhe të prezantuar nga Victoria Swaroswki dhe Michael Ostrowski, me Emily Busvine si nikoqire e dhomës së gjelbër. Ai u organizua nga [[Bashkimi Evropian i Transmetuesve]] (EBU) dhe transmetuesi nikoqir [[ORF (televizion)|Österreichischer Rundfunk]] (ORF), që e përgatitën eventin pas fitores së [[Festivali Evropian i Këngës 2025|konkursit në 2025]] për [[Austria në Festivalin Evropian të Këngës|Austrinë]] me këngën "[[Wasted Love]]" nga JJ. Transmetuesit prej 35 shteteve morën pjesë në konkurs, dy më pak se në 2025 dhe numri më i vogël i pjesëmarrësve që prej [[Festivali Evropian i Këngës 2003|2003]], para se u prezantuan gjysmëfinalet. [[Islanda në Festivalin Evropian të Këngës|Islanda]], [[Irlanda në Festivalin Evropian të Këngës|Irlanda]], [[Holanda në Festivalin Evropian të Këngës|Holanda]], [[Sllovenia në Festivalin Evropian të Këngës|Sllovenia]], dhe [[Spanja në Festivalin Evropian të Këngës|Spanja]] vendosën të mos merrnin pjesë si shenjë proteste ndaj përfshirjes së Izraelit në kontekst të [[Lufta në Gaza|luftës në Gazë]], duke shënuar numrin më të madh të shteteve bojkotuese në historinë e konkursit prej [[Festivali Evropian i Këngës 1970|1970]], ndërsa [[Bullgaria në Festivalin Evropian të Këngës|Bullgaria]], [[Moldavia në Festivalin Evropian të Këngës|Moldavia]], dhe [[Rumania në Festivalin Evropian të Këngës|Rumania]] u kthyen pas mungesave në edicionet e fundme. Fituesi ishte [[Bullgaria në Festivalin Evropian të Këngës 2026|Bullgaria]] me këngën "[[Bangaranga]]", interpretuar nga Dara dhe shkruar nga ajo bashkë me Anne Judith Wik, Cristian Tarcea, dhe Dimitris Kontopoulos. Kënga fitoi votën e jurisë dhe votën televizive, për herë të parë që prej [[Portugalia në Festivalin Evropian të Këngës 2017|Portugalisë në 2017]], dhe ia dha Bullgarisë fitoren e saj të parë në këtë garë. [[Izraeli në Festivalin Evropian të Këngës|Izraeli]], [[Rumania në Festivalin Evropian të Këngës|Rumania]], [[Australia në Festivalin Evropian të Këngës|Australia]], dhe [[Italia në Festivalin Evropian të Këngës|Italia]] lundruan deri në top pesëshe, me Rumaninë duke barazuar pozicionin e vet më të mirë në [[Rumania në Festivalin Evropian të Këngës 2005|2005]] dhe [[Rumania në Festivalin Evropian të Këngës 2010|2010]] e duke arritur numrin më të madh të pikëve në historinë e vet në garë. [[Luksemburgu në Festivalin Evropian të Këngës|Luksemburgu]] për herë të parë nuk u kualifikua në finale, duke lënë [[Ukraina në Festivalin Evropian të Këngës|Ukrainën]] si shteti i vetëm që ka përparuar gjithmonë prej gjysmëfinales në finale prej hyrjes së vet në garë në 2004.{{Efn|Asnjë shtet nuk ka marrë pjesë gjithmonë në finale që prej se u prezantuan për herë të parë gjysmëfinalet në 2004. Ukraina, edhe pse gjithmonë ka marrë pjesë në finale, nuk mori pjesë në garat e viteve 2015 dhe 2019.}} EBU kumtoi që konkursi pati një publik televiziv prej 131 milionë shikuesve në 35 tregje evropiane, pra 35 milionë shikues më pak se 2025 dhe shikueshmëria më e ulët që prej garës në 2012, që solli 103 milionë shikues.<ref>{{Cite web|date=2012-06-29|title=Light your fire! Over 100 million saw Eurovision 2012|url=https://azertag.az/en/xeber/light_your_fireover_100_million_saw_eurovision_2012-224726|access-date=2026-06-09|website=Azertag.az|language=en}}</ref> == Shënime == {{Notelist}} == Referime == <references /> == Lidhje të jashtme == * {{Official website}} {{Festivali Evropian i Këngës}} {{Authority control}} {{Cung}} [[Kategoria:Festivali Evropian i Këngës 2026]] [[Kategoria:Gara muzikore 2026]] [[Kategoria:Vitet 2020 në Vjenë]] [[Kategoria:Festivali Evropian i Këngës sipas vitit|2026]] [[Kategoria:Maj 2026 në Austri]] [[Kategoria:Festivale muzikore në Austri]] fs9911n5b53l5oy7x6dv6ku4jtp03sk Diskutim:Gjysmë e vërteta 1 404823 3022502 2026-08-05T12:28:19Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022502 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Gjysmë e vërteta]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022501 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191030053546/https://www.politifact.com/truth-o-meter/statements/2018/jan/30/donald-trump/donald-trump-partly-correct-rejoinder-jay-z/ për lidhjen http://www.politifact.com/truth-o-meter/statements/2018/jan/30/donald-trump/donald-trump-partly-correct-rejoinder-jay-z/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 gusht 2026 14:28 (CEST) pxt1t34j2ddfbtirm2cc4i41qqnlw6t Diskutim:Gracian Funarju 1 404824 3022505 2026-08-05T12:40:01Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022505 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Gracian Funarju]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022504 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120205023710/http://www.roman-emperors.org/vali.htm për lidhjen http://www.roman-emperors.org/vali.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 gusht 2026 14:40 (CEST) 6xgyl33h7wztjgkcfgh6trtumn5qeky Përdoruesi diskutim:Xiki~sqwiki 3 404825 3022508 2026-08-05T13:14:28Z SHB2000 133007 SHB2000 zhvendosi faqen [[Përdoruesi diskutim:Xiki~sqwiki]] te [[Përdoruesi diskutim:XikiH]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Xiki~sqwiki|Xiki~sqwiki]]" to "[[Special:CentralAuth/XikiH|XikiH]]" 3022508 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Përdoruesi diskutim:XikiH]] rnzodp69oxvvmj1xs9pd46v3lr3l0v4 Protestantizmin 0 404826 3022514 2026-08-05T13:54:54Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Protestantizmi]] 3022514 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Protestantizmi]] e76fhgi366htgn3lf6t012gqglxhvde Protestantizmit 0 404827 3022515 2026-08-05T13:54:55Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Protestantizmi]] 3022515 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Protestantizmi]] e76fhgi366htgn3lf6t012gqglxhvde Maskë 0 404828 3022517 2026-08-05T13:56:31Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Maska]] 3022517 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Maska]] 6l4bdt43qtq3bk8z8lua3cxyafppwqn Maskim 0 404829 3022518 2026-08-05T13:56:46Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Maskimi]] 3022518 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Maskimi]] tf63t87unr50zc8lywqspve5bxsx7ik Kalvinizëm 0 404830 3022527 2026-08-05T14:13:49Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Kalvinizmi]] 3022527 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Kalvinizmi]] th5whahs6s4hik5m2w3pj68xutc4etk Kategoria:Trinitarizëm 14 404831 3022529 2026-08-05T14:14:57Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 3022529 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3022532 3022529 2026-08-05T14:16:07Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Perëndia në Krishtërim]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022532 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Perëndia në Krishtërim]] oql9d46j6lmdhpuiupfyg15tka3mbsc 3022533 3022532 2026-08-05T14:16:18Z Leutrim.P 113691 removed [[Category:Perëndia në Krishtërim]]; added [[Category:Perëndia në]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022533 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Perëndia në]] lzflotn7fyst38vpm3vsi0fvek6y11o 3022534 3022533 2026-08-05T14:16:39Z Leutrim.P 113691 removed [[Category:Perëndia në]]; added [[Category:Perëndia në Krishtërim]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022534 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Perëndia në Krishtërim]] oql9d46j6lmdhpuiupfyg15tka3mbsc Kategoria:Kalvinizëm 14 404832 3022530 2026-08-05T14:14:58Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 3022530 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3022531 3022530 2026-08-05T14:15:45Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Protestantizëm]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022531 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Protestantizëm]] pndjq46z6ogila37q24ioghhp5vuem6 Trinia e Shenjtë 0 404833 3022537 2026-08-05T14:19:21Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Trinia]] 3022537 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Trinia]] f9ujew1f81r5t3ld88gy78vbopfb309 Trinia Hyjnore 0 404834 3022538 2026-08-05T14:19:25Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Trinia]] 3022538 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Trinia]] f9ujew1f81r5t3ld88gy78vbopfb309 Triunia 0 404835 3022539 2026-08-05T14:19:31Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Trinia]] 3022539 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Trinia]] f9ujew1f81r5t3ld88gy78vbopfb309 Reformimi radikal 0 404836 3022541 2026-08-05T14:23:17Z Leutrim.P 113691 faqe e re; https://en.wikipedia.org/wiki/Radical_Reformation 3022541 wikitext text/x-wiki [[Skeda:95Thesen facsimile colour.png|parapamje|''Nëntëdhjetë e pesë Teza'', të shkruara nga [[Martin Luter]] në vitin 1517.]] '''Reformimi Radikal''' përfaqësoi një përgjigje ndaj korrupsionit të perceptuar si në [[Kisha Katolike Romake|Kishën Katolike]] ashtu edhe në lëvizjen në zgjerim të Protestantëve Magjisterialë të udhëhequr nga [[Martin Luteri|Martin Luter]] dhe shumë të tjerë. Duke filluar në [[Gjermani]] dhe [[Zvicër]] në shekullin e 16-të, Reformimi Radikal lindi shumë grupe radikale protestante në të gjithë Evropën. Termi mbulon Reformatorët Radikalë si Thomas Müntzer dhe Andreas Karlstadt, profetët e Zwickau-t dhe grupet anabaptiste si Hutteritët dhe Menonitët. Në Gjermani, Zvicër dhe Austri, shumica simpatizuan Reformimin Radikal pavarësisht persekutimit të fortë. Megjithëse përqindja mbijetuese e popullsisë evropiane që u rebelua kundër Kishave Katolike, Luterane dhe të Reformuara ishte e vogël, Reformatorët Radikalë shkruan me bollëk, dhe literatura mbi Reformimin Radikal është në mënyrë disproporcionale e madhe, pjesërisht si rezultat i përhapjes së mësimeve të Reformimit Radikal në Shtetet e Bashkuara.<ref>{{Cite book |last=Cameron |first=Euan |url=https://books.google.com/books?id=I-Cahu2q6YYC |title=The European Reformation |date=2012-03 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-954785-2 |language=en}}</ref> Anabaptistët e Rendit të Vjetër dhe Anabaptistët Konservatorë e kanë interpretuar trashëgiminë e Reformimit Radikal si të tillë që të përfshijë "interpretimin e drejtpërdrejtë dhe bindjen ndaj urdhërimeve biblike në lidhje me mosrezistencën dhe betimin, ndarjen e jashtme përmes veshjes, mbulesën e kokës për gratë, qëndrueshmërinë e martesës, nënshtrimin, disiplinën kishtare dhe teologjinë e dy mbretërive". == Shiko edhe == * [[Protestantizmi]] * [[Kalvinizmi]] * [[Luteranizmi]] * [[Anglikanizmi]] * [[Reforma fetare]] == Burime == p55k3c179h1wo2cniwrc0plon4ozvpm 3022542 3022541 2026-08-05T14:23:39Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Reformimi Radikal]] te [[Reformimi radikal]] 3022541 wikitext text/x-wiki [[Skeda:95Thesen facsimile colour.png|parapamje|''Nëntëdhjetë e pesë Teza'', të shkruara nga [[Martin Luter]] në vitin 1517.]] '''Reformimi Radikal''' përfaqësoi një përgjigje ndaj korrupsionit të perceptuar si në [[Kisha Katolike Romake|Kishën Katolike]] ashtu edhe në lëvizjen në zgjerim të Protestantëve Magjisterialë të udhëhequr nga [[Martin Luteri|Martin Luter]] dhe shumë të tjerë. Duke filluar në [[Gjermani]] dhe [[Zvicër]] në shekullin e 16-të, Reformimi Radikal lindi shumë grupe radikale protestante në të gjithë Evropën. Termi mbulon Reformatorët Radikalë si Thomas Müntzer dhe Andreas Karlstadt, profetët e Zwickau-t dhe grupet anabaptiste si Hutteritët dhe Menonitët. Në Gjermani, Zvicër dhe Austri, shumica simpatizuan Reformimin Radikal pavarësisht persekutimit të fortë. Megjithëse përqindja mbijetuese e popullsisë evropiane që u rebelua kundër Kishave Katolike, Luterane dhe të Reformuara ishte e vogël, Reformatorët Radikalë shkruan me bollëk, dhe literatura mbi Reformimin Radikal është në mënyrë disproporcionale e madhe, pjesërisht si rezultat i përhapjes së mësimeve të Reformimit Radikal në Shtetet e Bashkuara.<ref>{{Cite book |last=Cameron |first=Euan |url=https://books.google.com/books?id=I-Cahu2q6YYC |title=The European Reformation |date=2012-03 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-954785-2 |language=en}}</ref> Anabaptistët e Rendit të Vjetër dhe Anabaptistët Konservatorë e kanë interpretuar trashëgiminë e Reformimit Radikal si të tillë që të përfshijë "interpretimin e drejtpërdrejtë dhe bindjen ndaj urdhërimeve biblike në lidhje me mosrezistencën dhe betimin, ndarjen e jashtme përmes veshjes, mbulesën e kokës për gratë, qëndrueshmërinë e martesës, nënshtrimin, disiplinën kishtare dhe teologjinë e dy mbretërive". == Shiko edhe == * [[Protestantizmi]] * [[Kalvinizmi]] * [[Luteranizmi]] * [[Anglikanizmi]] * [[Reforma fetare]] == Burime == p55k3c179h1wo2cniwrc0plon4ozvpm 3022545 3022542 2026-08-05T14:24:34Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Reformimi protestant]]; +[[Kategoria:Radikalizëm i krishterë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022545 wikitext text/x-wiki [[Skeda:95Thesen facsimile colour.png|parapamje|''Nëntëdhjetë e pesë Teza'', të shkruara nga [[Martin Luter]] në vitin 1517.]] '''Reformimi Radikal''' përfaqësoi një përgjigje ndaj korrupsionit të perceptuar si në [[Kisha Katolike Romake|Kishën Katolike]] ashtu edhe në lëvizjen në zgjerim të Protestantëve Magjisterialë të udhëhequr nga [[Martin Luteri|Martin Luter]] dhe shumë të tjerë. Duke filluar në [[Gjermani]] dhe [[Zvicër]] në shekullin e 16-të, Reformimi Radikal lindi shumë grupe radikale protestante në të gjithë Evropën. Termi mbulon Reformatorët Radikalë si Thomas Müntzer dhe Andreas Karlstadt, profetët e Zwickau-t dhe grupet anabaptiste si Hutteritët dhe Menonitët. Në Gjermani, Zvicër dhe Austri, shumica simpatizuan Reformimin Radikal pavarësisht persekutimit të fortë. Megjithëse përqindja mbijetuese e popullsisë evropiane që u rebelua kundër Kishave Katolike, Luterane dhe të Reformuara ishte e vogël, Reformatorët Radikalë shkruan me bollëk, dhe literatura mbi Reformimin Radikal është në mënyrë disproporcionale e madhe, pjesërisht si rezultat i përhapjes së mësimeve të Reformimit Radikal në Shtetet e Bashkuara.<ref>{{Cite book |last=Cameron |first=Euan |url=https://books.google.com/books?id=I-Cahu2q6YYC |title=The European Reformation |date=2012-03 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-954785-2 |language=en}}</ref> Anabaptistët e Rendit të Vjetër dhe Anabaptistët Konservatorë e kanë interpretuar trashëgiminë e Reformimit Radikal si të tillë që të përfshijë "interpretimin e drejtpërdrejtë dhe bindjen ndaj urdhërimeve biblike në lidhje me mosrezistencën dhe betimin, ndarjen e jashtme përmes veshjes, mbulesën e kokës për gratë, qëndrueshmërinë e martesës, nënshtrimin, disiplinën kishtare dhe teologjinë e dy mbretërive". == Shiko edhe == * [[Protestantizmi]] * [[Kalvinizmi]] * [[Luteranizmi]] * [[Anglikanizmi]] * [[Reforma fetare]] == Burime == [[Kategoria:Reformimi protestant]] [[Kategoria:Radikalizëm i krishterë]] b7niwuf3emnijpthc9wo2bl8bwp2arw 3022920 3022545 2026-08-06T06:03:00Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022920 wikitext text/x-wiki [[Skeda:95Thesen facsimile colour.png|parapamje|''Nëntëdhjetë e pesë Teza'', të shkruara nga [[Martin Luter]] në vitin 1517.]] '''Reformimi Radikal''' përfaqësoi një përgjigje ndaj korrupsionit të perceptuar si në [[Kisha Katolike Romake|Kishën Katolike]] ashtu edhe në lëvizjen në zgjerim të Protestantëve Magjisterialë të udhëhequr nga [[Martin Luteri|Martin Luter]] dhe shumë të tjerë. Duke filluar në [[Gjermani]] dhe [[Zvicër]] në shekullin e 16-të, Reformimi Radikal lindi shumë grupe radikale protestante në të gjithë Evropën. Termi mbulon Reformatorët Radikalë si Thomas Müntzer dhe Andreas Karlstadt, profetët e Zwickau-t dhe grupet anabaptiste si Hutteritët dhe Menonitët. Në Gjermani, Zvicër dhe Austri, shumica simpatizuan Reformimin Radikal pavarësisht persekutimit të fortë. Megjithëse përqindja mbijetuese e popullsisë evropiane që u rebelua kundër Kishave Katolike, Luterane dhe të Reformuara ishte e vogël, Reformatorët Radikalë shkruan me bollëk, dhe literatura mbi Reformimin Radikal është në mënyrë disproporcionale e madhe, pjesërisht si rezultat i përhapjes së mësimeve të Reformimit Radikal në Shtetet e Bashkuara.<ref>{{Cite book|last=Cameron|first=Euan|url=https://books.google.com/books?id=I-Cahu2q6YYC|title=The European Reformation|date=2012-03|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-954785-2|language=en}}</ref> Anabaptistët e Rendit të Vjetër dhe Anabaptistët Konservatorë e kanë interpretuar trashëgiminë e Reformimit Radikal si të tillë që të përfshijë "interpretimin e drejtpërdrejtë dhe bindjen ndaj urdhërimeve biblike në lidhje me mosrezistencën dhe betimin, ndarjen e jashtme përmes veshjes, mbulesën e kokës për gratë, qëndrueshmërinë e martesës, nënshtrimin, disiplinën kishtare dhe teologjinë e dy mbretërive". == Shiko edhe == * [[Protestantizmi]] * [[Kalvinizmi]] * [[Luteranizmi]] * [[Anglikanizmi]] * [[Reforma fetare]] == Referime == [[Kategoria:Reformimi protestant]] [[Kategoria:Radikalizëm i krishterë]] pumwutxzsmq52tao39o1tx4p0irta49 Reformimi Radikal 0 404837 3022543 2026-08-05T14:23:39Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Reformimi Radikal]] te [[Reformimi radikal]] 3022543 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Reformimi radikal]] 5lyjo1b2xc22f78l1zzwvgt6tq8h1lg Kategoria:Radikalizëm i krishterë 14 404838 3022547 2026-08-05T14:24:59Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 3022547 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3022548 3022547 2026-08-05T14:25:34Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Lëvizje të krishtera]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022548 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Lëvizje të krishtera]] 3azojrpym2nplpuoovwuxevnxof2lzc Cilindri i Kirit 0 404839 3022553 2026-08-05T14:32:29Z Leutrim.P 113691 Faqe e re: https://en.wikipedia.org/wiki/Cyrus_Cylinder 3022553 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Cyrus Cylinder back.jpg|parapamje|Cilindri i Kirit.]] '''Cilindri i Kirit''' është një [[Cilindri|cilindër]] i lashtë prej balte, tani i thyer në disa copa, mbi të cilin është shkruar një mbishkrim mbretëror Akamenid në shkrimin kuneiform akadian në emër të mbretit [[Irani|persian]] [[Kiri i Madh]]. Ai daton nga shekulli i 6-të para Krishtit dhe u zbulua në rrënojat e qytetit të lashtë mesopotamian të Babilonisë (tani në Irakun modern) në vitin 1879. Aktualisht është në zotërim të Muzeut Britanik. U krijua dhe u përdor si një depozitë themeli pas pushtimit persian të Babilonisë në vitin 539 para Krishtit, kur Perandoria Neo-Babilonase u pushtua nga Kiri dhe u përfshi në Perandorinë e tij Perse. Teksti në Cilindër lavdëron Kirin, përcakton gjenealogjinë e tij dhe e portretizon atë si një mbret nga një linjë mbretërish. Mbreti babilonas Nabonidi, i cili u mund dhe u rrëzua nga Kiri, denoncohet si një shtypës i pabesë i popullit të Babilonisë dhe origjina e tij e ulët kontrastohet në mënyrë implicite me trashëgiminë mbretërore të Kirit. Kiri fitimtar portretizohet si i zgjedhur nga perëndia kryesore babilonase Marduk për të rivendosur paqen dhe rendin te babilonasit. Teksti thotë se Kiri u mirëprit nga populli i Babilonisë si sundimtari i tyre i ri dhe hyri në qytet në paqe. I bën thirrje Mardukut të mbrojë dhe të ndihmojë Kirin dhe djalin e tij Kambisin. Ai e lartëson Kirin si një bamirës të qytetarëve të Babilonisë, i cili përmirësoi jetën e tyre, riatdhesoi njerëzit e zhvendosur dhe restauroi tempujt dhe shenjtëroret e kultit në të gjithë Mesopotaminë dhe gjetkë në rajon. Ai përfundon me një përshkrim se si Kiri riparoi murin e qytetit të Babilonisë dhe gjeti një mbishkrim të ngjashëm të vendosur atje nga një mbret i mëparshëm. Teksti i cilindrit tradicionalisht është parë nga studiuesit biblikë si provë vërtetuese e politikës së Kirit për riatdhesimin e popullit hebre pas robërisë së tyre babilonase (një akt që Libri i Ezrës ia atribuon Kirit), pasi teksti i referohet restaurimit të shenjtërores së kultit dhe riatdhesimit të popujve të dëbuar. Ky interpretim është kundërshtuar, pasi teksti identifikon vetëm shenjtëroret e Mesopotamisë dhe nuk përmend hebrenjtë, Jerusalemin ose Judenë. Megjithatë, është parë si një shenjë e qasjes relativisht të ndriçuar të Kirit ndaj diversitetit kulturor dhe fetar. Neil MacGregor, një ish-drejtor i Muzeut Britanik, tha se cilindri ishte "përpjekja e parë që dimë për drejtimin e një shoqërie, një shteti me kombësi dhe besime të ndryshme - një lloj i ri i shtet-bërjes".<ref>{{Cite news |date=۱۳۹۱-۱۲-۱۶T۱۰:۵۴:۴۵+00:00 |title='Cyrus Cylinder' a Reminder Of Persian Legacy of Tolerance |language=en |work=Al-Monitor |url=https://www.al-monitor.com/pulse/fa/contents/articles/opinion/2013/03/cyrus-cylinder-iran-religious-freedom-minority-rights.html |access-date=2026-08-05}}</ref> Në kohët moderne, Cilindri u adoptua si një simbol kombëtar i Iranit nga dinastia në pushtet Pahlavi, e cila e vendosi atë në ekspozitë në Teheran në vitin 1971 për të përkujtuar festimin e 2,500-vjetorit të Perandorisë Persiane. Princesha Ashraf Pahlavi i dhuroi Sekretarit të Përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara U Thant një replikë të Cilindrit. Princesha pohoi se "trashëgimia e Kirit ishte trashëgimia e mirëkuptimit njerëzor, tolerancës, guximit, dhembshurisë dhe, mbi të gjitha, lirisë njerëzore". Vëllai i saj, Shah Mohammad Reza Pahlavi, e promovoi Cilindrin si "kartën e parë të të drejtave të njeriut", megjithëse ky interpretim është përshkruar nga shumica e historianëve si "mjaft anakronik" dhe i diskutueshëm.<ref>{{Cite web |title=Oldest Known Charter of Human Rights Comes to San Francisco {{!}} KQED |url=http://www.kqed.org/arts/visualarts/article.jsp?essid=124632 |access-date=2026-08-05 |website=KQED Public Media}}</ref> == Shiko edhe == * [[Perandoria Akaemenide]] == Burime == trzfocyqap6xcpe679166w51wcaw1wr 3022554 3022553 2026-08-05T14:32:48Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Mbishkrime Akamenide]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022554 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Cyrus Cylinder back.jpg|parapamje|Cilindri i Kirit.]] '''Cilindri i Kirit''' është një [[Cilindri|cilindër]] i lashtë prej balte, tani i thyer në disa copa, mbi të cilin është shkruar një mbishkrim mbretëror Akamenid në shkrimin kuneiform akadian në emër të mbretit [[Irani|persian]] [[Kiri i Madh]]. Ai daton nga shekulli i 6-të para Krishtit dhe u zbulua në rrënojat e qytetit të lashtë mesopotamian të Babilonisë (tani në Irakun modern) në vitin 1879. Aktualisht është në zotërim të Muzeut Britanik. U krijua dhe u përdor si një depozitë themeli pas pushtimit persian të Babilonisë në vitin 539 para Krishtit, kur Perandoria Neo-Babilonase u pushtua nga Kiri dhe u përfshi në Perandorinë e tij Perse. Teksti në Cilindër lavdëron Kirin, përcakton gjenealogjinë e tij dhe e portretizon atë si një mbret nga një linjë mbretërish. Mbreti babilonas Nabonidi, i cili u mund dhe u rrëzua nga Kiri, denoncohet si një shtypës i pabesë i popullit të Babilonisë dhe origjina e tij e ulët kontrastohet në mënyrë implicite me trashëgiminë mbretërore të Kirit. Kiri fitimtar portretizohet si i zgjedhur nga perëndia kryesore babilonase Marduk për të rivendosur paqen dhe rendin te babilonasit. Teksti thotë se Kiri u mirëprit nga populli i Babilonisë si sundimtari i tyre i ri dhe hyri në qytet në paqe. I bën thirrje Mardukut të mbrojë dhe të ndihmojë Kirin dhe djalin e tij Kambisin. Ai e lartëson Kirin si një bamirës të qytetarëve të Babilonisë, i cili përmirësoi jetën e tyre, riatdhesoi njerëzit e zhvendosur dhe restauroi tempujt dhe shenjtëroret e kultit në të gjithë Mesopotaminë dhe gjetkë në rajon. Ai përfundon me një përshkrim se si Kiri riparoi murin e qytetit të Babilonisë dhe gjeti një mbishkrim të ngjashëm të vendosur atje nga një mbret i mëparshëm. Teksti i cilindrit tradicionalisht është parë nga studiuesit biblikë si provë vërtetuese e politikës së Kirit për riatdhesimin e popullit hebre pas robërisë së tyre babilonase (një akt që Libri i Ezrës ia atribuon Kirit), pasi teksti i referohet restaurimit të shenjtërores së kultit dhe riatdhesimit të popujve të dëbuar. Ky interpretim është kundërshtuar, pasi teksti identifikon vetëm shenjtëroret e Mesopotamisë dhe nuk përmend hebrenjtë, Jerusalemin ose Judenë. Megjithatë, është parë si një shenjë e qasjes relativisht të ndriçuar të Kirit ndaj diversitetit kulturor dhe fetar. Neil MacGregor, një ish-drejtor i Muzeut Britanik, tha se cilindri ishte "përpjekja e parë që dimë për drejtimin e një shoqërie, një shteti me kombësi dhe besime të ndryshme - një lloj i ri i shtet-bërjes".<ref>{{Cite news |date=۱۳۹۱-۱۲-۱۶T۱۰:۵۴:۴۵+00:00 |title='Cyrus Cylinder' a Reminder Of Persian Legacy of Tolerance |language=en |work=Al-Monitor |url=https://www.al-monitor.com/pulse/fa/contents/articles/opinion/2013/03/cyrus-cylinder-iran-religious-freedom-minority-rights.html |access-date=2026-08-05}}</ref> Në kohët moderne, Cilindri u adoptua si një simbol kombëtar i Iranit nga dinastia në pushtet Pahlavi, e cila e vendosi atë në ekspozitë në Teheran në vitin 1971 për të përkujtuar festimin e 2,500-vjetorit të Perandorisë Persiane. Princesha Ashraf Pahlavi i dhuroi Sekretarit të Përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara U Thant një replikë të Cilindrit. Princesha pohoi se "trashëgimia e Kirit ishte trashëgimia e mirëkuptimit njerëzor, tolerancës, guximit, dhembshurisë dhe, mbi të gjitha, lirisë njerëzore". Vëllai i saj, Shah Mohammad Reza Pahlavi, e promovoi Cilindrin si "kartën e parë të të drejtave të njeriut", megjithëse ky interpretim është përshkruar nga shumica e historianëve si "mjaft anakronik" dhe i diskutueshëm.<ref>{{Cite web |title=Oldest Known Charter of Human Rights Comes to San Francisco {{!}} KQED |url=http://www.kqed.org/arts/visualarts/article.jsp?essid=124632 |access-date=2026-08-05 |website=KQED Public Media}}</ref> == Shiko edhe == * [[Perandoria Akaemenide]] == Burime == [[Kategoria:Mbishkrime Akamenide]] ihl510zx4s59svsozzv70lezqtcjdpx 3022921 3022554 2026-08-06T06:03:10Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022921 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Cyrus Cylinder back.jpg|parapamje|Cilindri i Kirit.]] '''Cilindri i Kirit''' është një [[Cilindri|cilindër]] i lashtë prej balte, tani i thyer në disa copa, mbi të cilin është shkruar një mbishkrim mbretëror Akamenid në shkrimin kuneiform akadian në emër të mbretit [[Irani|persian]] [[Kiri i Madh]]. Ai daton nga shekulli i 6-të para Krishtit dhe u zbulua në rrënojat e qytetit të lashtë mesopotamian të Babilonisë (tani në Irakun modern) në vitin 1879. Aktualisht është në zotërim të Muzeut Britanik. U krijua dhe u përdor si një depozitë themeli pas pushtimit persian të Babilonisë në vitin 539 para Krishtit, kur Perandoria Neo-Babilonase u pushtua nga Kiri dhe u përfshi në Perandorinë e tij Perse. Teksti në Cilindër lavdëron Kirin, përcakton gjenealogjinë e tij dhe e portretizon atë si një mbret nga një linjë mbretërish. Mbreti babilonas Nabonidi, i cili u mund dhe u rrëzua nga Kiri, denoncohet si një shtypës i pabesë i popullit të Babilonisë dhe origjina e tij e ulët kontrastohet në mënyrë implicite me trashëgiminë mbretërore të Kirit. Kiri fitimtar portretizohet si i zgjedhur nga perëndia kryesore babilonase Marduk për të rivendosur paqen dhe rendin te babilonasit. Teksti thotë se Kiri u mirëprit nga populli i Babilonisë si sundimtari i tyre i ri dhe hyri në qytet në paqe. I bën thirrje Mardukut të mbrojë dhe të ndihmojë Kirin dhe djalin e tij Kambisin. Ai e lartëson Kirin si një bamirës të qytetarëve të Babilonisë, i cili përmirësoi jetën e tyre, riatdhesoi njerëzit e zhvendosur dhe restauroi tempujt dhe shenjtëroret e kultit në të gjithë Mesopotaminë dhe gjetkë në rajon. Ai përfundon me një përshkrim se si Kiri riparoi murin e qytetit të Babilonisë dhe gjeti një mbishkrim të ngjashëm të vendosur atje nga një mbret i mëparshëm. Teksti i cilindrit tradicionalisht është parë nga studiuesit biblikë si provë vërtetuese e politikës së Kirit për riatdhesimin e popullit hebre pas robërisë së tyre babilonase (një akt që Libri i Ezrës ia atribuon Kirit), pasi teksti i referohet restaurimit të shenjtërores së kultit dhe riatdhesimit të popujve të dëbuar. Ky interpretim është kundërshtuar, pasi teksti identifikon vetëm shenjtëroret e Mesopotamisë dhe nuk përmend hebrenjtë, Jerusalemin ose Judenë. Megjithatë, është parë si një shenjë e qasjes relativisht të ndriçuar të Kirit ndaj diversitetit kulturor dhe fetar. Neil MacGregor, një ish-drejtor i Muzeut Britanik, tha se cilindri ishte "përpjekja e parë që dimë për drejtimin e një shoqërie, një shteti me kombësi dhe besime të ndryshme - një lloj i ri i shtet-bërjes".<ref>{{Cite news|date=۱۳۹۱-۱۲-۱۶T۱۰:۵۴:۴۵+00:00|title='Cyrus Cylinder' a Reminder Of Persian Legacy of Tolerance|language=en|work=Al-Monitor|url=https://www.al-monitor.com/pulse/fa/contents/articles/opinion/2013/03/cyrus-cylinder-iran-religious-freedom-minority-rights.html|access-date=2026-08-05}}</ref> Në kohët moderne, Cilindri u adoptua si një simbol kombëtar i Iranit nga dinastia në pushtet Pahlavi, e cila e vendosi atë në ekspozitë në Teheran në vitin 1971 për të përkujtuar festimin e 2,500-vjetorit të Perandorisë Persiane. Princesha Ashraf Pahlavi i dhuroi Sekretarit të Përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara U Thant një replikë të Cilindrit. Princesha pohoi se "trashëgimia e Kirit ishte trashëgimia e mirëkuptimit njerëzor, tolerancës, guximit, dhembshurisë dhe, mbi të gjitha, lirisë njerëzore". Vëllai i saj, Shah Mohammad Reza Pahlavi, e promovoi Cilindrin si "kartën e parë të të drejtave të njeriut", megjithëse ky interpretim është përshkruar nga shumica e historianëve si "mjaft anakronik" dhe i diskutueshëm.<ref>{{Cite web|title=Oldest Known Charter of Human Rights Comes to San Francisco {{!}} KQED|url=http://www.kqed.org/arts/visualarts/article.jsp?essid=124632|access-date=2026-08-05|website=KQED Public Media}}</ref> == Shiko edhe == * [[Perandoria Akaemenide]] == Referime == [[Kategoria:Mbishkrime Akamenide]] phd401nsl2w690t0z999z14ups8k20r Perandoria Akaemenide 0 404840 3022557 2026-08-05T14:33:49Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Perandoria Akaemenide]] te [[Perandoria Akamenide]] përmes ridrejtimi 3022557 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Perandoria Akamenide]] e3ydiqshnhuhfr8b7pgjyee0i2l7n23 Perandoria e Persisë 0 404841 3022561 2026-08-05T14:37:23Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Perandoria e Persisë]] te [[Perandoria Akamenide]] 3022561 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Perandoria Akamenide]] e3ydiqshnhuhfr8b7pgjyee0i2l7n23 Kategoria:Mbishkrime 14 404842 3022563 2026-08-05T14:39:35Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 3022563 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3022564 3022563 2026-08-05T14:40:13Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Tekste]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022564 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Tekste]] 6bfd16c2x5v7b4e1l2f24i94yadwcu4 Kategoria:Tekste 14 404843 3022565 2026-08-05T14:40:28Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 3022565 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3022566 3022565 2026-08-05T14:40:58Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Tekst]]; +[[Kategoria:Komunikim i shkruar]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022566 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Tekst]] [[Kategoria:Komunikim i shkruar]] ho48pn5nub25ls28iiwbhvyy5juqwxl 3022567 3022566 2026-08-05T14:41:35Z Leutrim.P 113691 removed [[Category:Komunikim i shkruar]]; added [[Category:Komunikim me shkrim]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022567 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Tekst]] [[Kategoria:Komunikim me shkrim]] clxjmqfjdnjugfwycnv6u83gysimlr9 Diskutim:Hierarkia e Lajmit 1 404844 3022576 2026-08-05T14:51:47Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022576 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hierarkia e Lajmit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022575 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.botimetura.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 gusht 2026 16:51 (CEST) jm84qhh64p59xe9c8pr87w6gmhsbrig Përmbysja 0 404845 3022577 2026-08-05T14:54:19Z Leutrim.P 113691 Faqe e re: https://en.wikipedia.org/wiki/Subversion 3022577 wikitext text/x-wiki '''Përmbysja''' (nga [[latinishtja]]: ''subvertere'', që do të thotë "të përmbysësh" ose "të rrëzosh") është një proces nëpërmjet të cilit vlerat dhe parimet e një sistemi ekzistues kundërshtohen ose përmbysen, me synim [[Sabotimi|sabotimin]] e [[Rendi shoqëror|rendit shoqëror]] të vendosur dhe strukturave të tij të pushtetit, autoritetit, traditës, hierarkisë dhe normave shoqërore. Përmbysja e huaj i referohet "ndërhyrjes armiqësore në politikën e brendshme të një shteti rival, kundër vullnetit të regjimit në pushtet, me qëllim dobësimin e tij ose ndryshimin e politikës së tij të jashtme".<ref>{{Cite journal |last=Jill |first=Kastner, |last2=C. |first2=Wohlforth, William |date=2024-12-19 |title=A Measure Short of War: A Brief History of Great Power Subversion |url=https://academic.oup.com/book/59023 |journal=OUP Academic |language=en |doi=10.1093/o}}</ref> Përmbysja e huaj zakonisht zhvillohet në mënyrë të fshehtë, e jo hapur. Në përgjithësi, ajo perceptohet si një formë sulmi armiqësor. Subversiv është çdo person, grup, veprim ose veprimtari që mbart potencialin për të shkaktuar një shkallë të caktuar përmbysjeje. Në këtë kuptim, një "subversiv" shpesh cilësohet si "[[Tradhtia (krim)|tradhtar]]" nga qeveria që ndodhet në pushtet. Megjithatë, përmbysja shpesh përbën edhe një synim ose mjet shprehjeje për komedianët, artistët dhe persona të profesioneve të ngjashme. Në këtë rast, të qenët subversiv nënkupton vënien në pikëpyetje të rendit të vendosur, talljen me të dhe minimin e tij në kuptimin e përgjithshëm.<ref>{{Cite web |title=Top 10 Subversive Comedies |url=https://www.scene-stealers.com/top-10s/top-10-subversive-comedies/ |access-date=2026-08-05 |website=www.scene-stealers.com}}</ref> Përmbysja dallohet si nga lufta, ashtu edhe nga diplomacia. Përmbysja e fshehtë përdoret si një mjet për arritjen e objektivave politike, sepse në përgjithësi përfshin më pak rrezik, kosto dhe vështirësi sesa përdorimi i hapur i forcës ose ndërhyrja e hapur përmbysëse. Përmbysja e huaj mund të marrë formën e "përpjekjeve për të rekrutuar dhe mbështetur aktorë politikë dhe ushtarakë vendas, me synim rrëzimin e qeverisë së tyre përmes një grushti shteti". Nëse përmbysja nuk arrin objektivin e saj për të shkaktuar një grusht shteti, është e mundur që aktorët dhe veprimtaritë e grupit përmbysës të kalojnë në kryengritje, insurgjencë (luftë rebele) dhe/ose luftë guerile. == Shiko edhe == * [[Sabotimi]] * [[Separatizmi]] == Burime == 6g03npzracuonhijnausg5hxxugh3de 3022578 3022577 2026-08-05T14:54:38Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Terminologji politike]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022578 wikitext text/x-wiki '''Përmbysja''' (nga [[latinishtja]]: ''subvertere'', që do të thotë "të përmbysësh" ose "të rrëzosh") është një proces nëpërmjet të cilit vlerat dhe parimet e një sistemi ekzistues kundërshtohen ose përmbysen, me synim [[Sabotimi|sabotimin]] e [[Rendi shoqëror|rendit shoqëror]] të vendosur dhe strukturave të tij të pushtetit, autoritetit, traditës, hierarkisë dhe normave shoqërore. Përmbysja e huaj i referohet "ndërhyrjes armiqësore në politikën e brendshme të një shteti rival, kundër vullnetit të regjimit në pushtet, me qëllim dobësimin e tij ose ndryshimin e politikës së tij të jashtme".<ref>{{Cite journal |last=Jill |first=Kastner, |last2=C. |first2=Wohlforth, William |date=2024-12-19 |title=A Measure Short of War: A Brief History of Great Power Subversion |url=https://academic.oup.com/book/59023 |journal=OUP Academic |language=en |doi=10.1093/o}}</ref> Përmbysja e huaj zakonisht zhvillohet në mënyrë të fshehtë, e jo hapur. Në përgjithësi, ajo perceptohet si një formë sulmi armiqësor. Subversiv është çdo person, grup, veprim ose veprimtari që mbart potencialin për të shkaktuar një shkallë të caktuar përmbysjeje. Në këtë kuptim, një "subversiv" shpesh cilësohet si "[[Tradhtia (krim)|tradhtar]]" nga qeveria që ndodhet në pushtet. Megjithatë, përmbysja shpesh përbën edhe një synim ose mjet shprehjeje për komedianët, artistët dhe persona të profesioneve të ngjashme. Në këtë rast, të qenët subversiv nënkupton vënien në pikëpyetje të rendit të vendosur, talljen me të dhe minimin e tij në kuptimin e përgjithshëm.<ref>{{Cite web |title=Top 10 Subversive Comedies |url=https://www.scene-stealers.com/top-10s/top-10-subversive-comedies/ |access-date=2026-08-05 |website=www.scene-stealers.com}}</ref> Përmbysja dallohet si nga lufta, ashtu edhe nga diplomacia. Përmbysja e fshehtë përdoret si një mjet për arritjen e objektivave politike, sepse në përgjithësi përfshin më pak rrezik, kosto dhe vështirësi sesa përdorimi i hapur i forcës ose ndërhyrja e hapur përmbysëse. Përmbysja e huaj mund të marrë formën e "përpjekjeve për të rekrutuar dhe mbështetur aktorë politikë dhe ushtarakë vendas, me synim rrëzimin e qeverisë së tyre përmes një grushti shteti". Nëse përmbysja nuk arrin objektivin e saj për të shkaktuar një grusht shteti, është e mundur që aktorët dhe veprimtaritë e grupit përmbysës të kalojnë në kryengritje, insurgjencë (luftë rebele) dhe/ose luftë guerile. == Shiko edhe == * [[Sabotimi]] * [[Separatizmi]] == Burime == [[Kategoria:Terminologji politike]] 0g3iknnqr5ckjbz2g1oyshuc52d6jto 3022922 3022578 2026-08-06T06:03:20Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022922 wikitext text/x-wiki '''Përmbysja''' (nga [[latinishtja]]: ''subvertere'', që do të thotë "të përmbysësh" ose "të rrëzosh") është një proces nëpërmjet të cilit vlerat dhe parimet e një sistemi ekzistues kundërshtohen ose përmbysen, me synim [[Sabotimi|sabotimin]] e [[Rendi shoqëror|rendit shoqëror]] të vendosur dhe strukturave të tij të pushtetit, autoritetit, traditës, hierarkisë dhe normave shoqërore. Përmbysja e huaj i referohet "ndërhyrjes armiqësore në politikën e brendshme të një shteti rival, kundër vullnetit të regjimit në pushtet, me qëllim dobësimin e tij ose ndryshimin e politikës së tij të jashtme".<ref>{{Cite journal|last=Jill|first=Kastner,|last2=C.|first2=Wohlforth, William|date=2024-12-19|title=A Measure Short of War: A Brief History of Great Power Subversion|url=https://academic.oup.com/book/59023|journal=OUP Academic|language=en|doi=10.1093/o}}</ref> Përmbysja e huaj zakonisht zhvillohet në mënyrë të fshehtë, e jo hapur. Në përgjithësi, ajo perceptohet si një formë sulmi armiqësor. Subversiv është çdo person, grup, veprim ose veprimtari që mbart potencialin për të shkaktuar një shkallë të caktuar përmbysjeje. Në këtë kuptim, një "subversiv" shpesh cilësohet si "[[Tradhtia (krim)|tradhtar]]" nga qeveria që ndodhet në pushtet. Megjithatë, përmbysja shpesh përbën edhe një synim ose mjet shprehjeje për komedianët, artistët dhe persona të profesioneve të ngjashme. Në këtë rast, të qenët subversiv nënkupton vënien në pikëpyetje të rendit të vendosur, talljen me të dhe minimin e tij në kuptimin e përgjithshëm.<ref>{{Cite web|title=Top 10 Subversive Comedies|url=https://www.scene-stealers.com/top-10s/top-10-subversive-comedies/|access-date=2026-08-05|website=www.scene-stealers.com}}</ref> Përmbysja dallohet si nga lufta, ashtu edhe nga diplomacia. Përmbysja e fshehtë përdoret si një mjet për arritjen e objektivave politike, sepse në përgjithësi përfshin më pak rrezik, kosto dhe vështirësi sesa përdorimi i hapur i forcës ose ndërhyrja e hapur përmbysëse. Përmbysja e huaj mund të marrë formën e "përpjekjeve për të rekrutuar dhe mbështetur aktorë politikë dhe ushtarakë vendas, me synim rrëzimin e qeverisë së tyre përmes një grushti shteti". Nëse përmbysja nuk arrin objektivin e saj për të shkaktuar një grusht shteti, është e mundur që aktorët dhe veprimtaritë e grupit përmbysës të kalojnë në kryengritje, insurgjencë (luftë rebele) dhe/ose luftë guerile. == Shiko edhe == * [[Sabotimi]] * [[Separatizmi]] == Referime == [[Kategoria:Terminologji politike]] 76npsckx69gvmx5tpd68rb3bcxsr0mf Norma shoqërore 0 404846 3022580 2026-08-05T14:57:53Z Leutrim.P 113691 Faqe e re: https://en.wikipedia.org/wiki/Social_norm 3022580 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Tennis shake hands after match.jpg|parapamje|Shtrëngimi i duarve pas një ndeshjeje sportive është një shembull i një norme shoqërore.]] '''Norma shoqërore''' ose '''norma''' është një standard i përbashkët i sjelljes së pranueshme nga një grup. Normat shoqërore mund të jenë si mirëkuptime joformale që udhëheqin sjelljen e anëtarëve të një shoqërie, ashtu edhe të kodifikohen në rregulla dhe ligje. Ndikimet normative shoqërore ose normat shoqërore konsiderohen si nxitës të fuqishëm të ndryshimeve në sjelljen njerëzore dhe janë të organizuara e të përfshira në teoritë kryesore që shpjegojnë sjelljen njerëzore. Institucionet përbëhen nga norma të shumta. Normat janë besime të përbashkëta shoqërore rreth sjelljes; për këtë arsye, ato dallohen nga "idetë", "qëndrimet" dhe "vlerat", të cilat mund të mbahen në mënyrë private dhe që jo domosdoshmërisht lidhen me sjelljen. Normat varen nga konteksti, grupi shoqëror dhe rrethanat historike.<ref>{{Cite journal |last=Young |first=H. Peyton |date=2015-08-02 |title=The Evolution of Social Norms |url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-economics-080614-115322 |journal=Annual Review of Economics |language=en |volume=7 |issue=Volume 7, 2015 |pages=359–387 |doi=10.1146/annurev-economics-080614-115322 |issn=1941-1383}}</ref> Studiuesit bëjnë dallimin midis normave rregulluese (të cilat kufizojnë sjelljen), normave konstituive (të cilat formësojnë interesat) dhe normave përshkruese (të cilat përcaktojnë se çfarë duhet të bëjnë aktorët). Efektet e normave mund të përcaktohen përmes logjikës së përshtatshmërisë dhe logjikës së pasojave; e para nënkupton që aktorët i ndjekin normat sepse ato konsiderohen të përshtatshme nga pikëpamja shoqërore, ndërsa e dyta nënkupton që aktorët i ndjekin normat bazuar në llogaritjet e kostove dhe përfitimeve. Të tjerë i shohin normat shoqërore si të dala nga një strategji evolucionare të qëndrueshme, ku ato stabilizohen përmes ndëshkimit nga palë të treta. Janë identifikuar tri faza në ciklin jetësor të një norme: (1) Shfaqja e normës – sipërmarrësit e normave përpiqen t’i bindin të tjerët për dëshirueshmërinë dhe përshtatshmërinë e sjelljeve të caktuara; (2) Përhapja e normës – kur një normë arrin një pranim të gjerë; dhe (3) Brendësimi i normës – kur një normë fiton një cilësi të "marrë si të mirëqenë". Normat janë të qëndrueshme në shkallë të ndryshme: disa norma shkelen shpesh, ndërsa norma të tjera janë aq thellësisht të brendësuara, saqë shkeljet e tyre ndodhin rrallë. Dëshmitë për ekzistencën e normave mund të dallohen në modelet e sjelljes brenda dhe ndërmjet grupeve shoqërore, si dhe në mënyrën e shprehjes së tyre në diskursin e grupeve.<ref>{{Cite book |last=Finnemore |first=Martha |url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |title=National Interests in International Society |date=1996 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-8323-3 |doi=10.7591/j.ctt1rv61rh}}</ref> == Shiko edhe == * [[Shoqëria]] == Burime == tb4owgvud4xwbefy16rvn3s7guw2yz6 3022581 3022580 2026-08-05T14:59:23Z Leutrim.P 113691 + 7 categories using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022581 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Tennis shake hands after match.jpg|parapamje|Shtrëngimi i duarve pas një ndeshjeje sportive është një shembull i një norme shoqërore.]] '''Norma shoqërore''' ose '''norma''' është një standard i përbashkët i sjelljes së pranueshme nga një grup. Normat shoqërore mund të jenë si mirëkuptime joformale që udhëheqin sjelljen e anëtarëve të një shoqërie, ashtu edhe të kodifikohen në rregulla dhe ligje. Ndikimet normative shoqërore ose normat shoqërore konsiderohen si nxitës të fuqishëm të ndryshimeve në sjelljen njerëzore dhe janë të organizuara e të përfshira në teoritë kryesore që shpjegojnë sjelljen njerëzore. Institucionet përbëhen nga norma të shumta. Normat janë besime të përbashkëta shoqërore rreth sjelljes; për këtë arsye, ato dallohen nga "idetë", "qëndrimet" dhe "vlerat", të cilat mund të mbahen në mënyrë private dhe që jo domosdoshmërisht lidhen me sjelljen. Normat varen nga konteksti, grupi shoqëror dhe rrethanat historike.<ref>{{Cite journal |last=Young |first=H. Peyton |date=2015-08-02 |title=The Evolution of Social Norms |url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-economics-080614-115322 |journal=Annual Review of Economics |language=en |volume=7 |issue=Volume 7, 2015 |pages=359–387 |doi=10.1146/annurev-economics-080614-115322 |issn=1941-1383}}</ref> Studiuesit bëjnë dallimin midis normave rregulluese (të cilat kufizojnë sjelljen), normave konstituive (të cilat formësojnë interesat) dhe normave përshkruese (të cilat përcaktojnë se çfarë duhet të bëjnë aktorët). Efektet e normave mund të përcaktohen përmes logjikës së përshtatshmërisë dhe logjikës së pasojave; e para nënkupton që aktorët i ndjekin normat sepse ato konsiderohen të përshtatshme nga pikëpamja shoqërore, ndërsa e dyta nënkupton që aktorët i ndjekin normat bazuar në llogaritjet e kostove dhe përfitimeve. Të tjerë i shohin normat shoqërore si të dala nga një strategji evolucionare të qëndrueshme, ku ato stabilizohen përmes ndëshkimit nga palë të treta. Janë identifikuar tri faza në ciklin jetësor të një norme: (1) Shfaqja e normës – sipërmarrësit e normave përpiqen t’i bindin të tjerët për dëshirueshmërinë dhe përshtatshmërinë e sjelljeve të caktuara; (2) Përhapja e normës – kur një normë arrin një pranim të gjerë; dhe (3) Brendësimi i normës – kur një normë fiton një cilësi të "marrë si të mirëqenë". Normat janë të qëndrueshme në shkallë të ndryshme: disa norma shkelen shpesh, ndërsa norma të tjera janë aq thellësisht të brendësuara, saqë shkeljet e tyre ndodhin rrallë. Dëshmitë për ekzistencën e normave mund të dallohen në modelet e sjelljes brenda dhe ndërmjet grupeve shoqërore, si dhe në mënyrën e shprehjes së tyre në diskursin e grupeve.<ref>{{Cite book |last=Finnemore |first=Martha |url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |title=National Interests in International Society |date=1996 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-8323-3 |doi=10.7591/j.ctt1rv61rh}}</ref> == Shiko edhe == * [[Shoqëria]] == Burime == [[Kategoria:Konformitet]] [[Kategoria:Realitet konsensusi]] [[Kategoria:Koncepte shoqërore]] [[Kategoria:Terminologji sociologjike]] [[Kategoria:Marrëveshje shoqërore]] [[Kategoria:Psikologji shoqërore]] [[Kategoria:Folklor]] dvkl1m2gfgesey6d665o0j0ypetgn55 3022923 3022581 2026-08-06T06:03:30Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022923 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Tennis shake hands after match.jpg|parapamje|Shtrëngimi i duarve pas një ndeshjeje sportive është një shembull i një norme shoqërore.]] '''Norma shoqërore''' ose '''norma''' është një standard i përbashkët i sjelljes së pranueshme nga një grup. Normat shoqërore mund të jenë si mirëkuptime joformale që udhëheqin sjelljen e anëtarëve të një shoqërie, ashtu edhe të kodifikohen në rregulla dhe ligje. Ndikimet normative shoqërore ose normat shoqërore konsiderohen si nxitës të fuqishëm të ndryshimeve në sjelljen njerëzore dhe janë të organizuara e të përfshira në teoritë kryesore që shpjegojnë sjelljen njerëzore. Institucionet përbëhen nga norma të shumta. Normat janë besime të përbashkëta shoqërore rreth sjelljes; për këtë arsye, ato dallohen nga "idetë", "qëndrimet" dhe "vlerat", të cilat mund të mbahen në mënyrë private dhe që jo domosdoshmërisht lidhen me sjelljen. Normat varen nga konteksti, grupi shoqëror dhe rrethanat historike.<ref>{{Cite journal|last=Young|first=H. Peyton|date=2015-08-02|title=The Evolution of Social Norms|url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-economics-080614-115322|journal=Annual Review of Economics|language=en|volume=7|issue=Volume 7, 2015|pages=359–387|doi=10.1146/annurev-economics-080614-115322|issn=1941-1383}}</ref> Studiuesit bëjnë dallimin midis normave rregulluese (të cilat kufizojnë sjelljen), normave konstituive (të cilat formësojnë interesat) dhe normave përshkruese (të cilat përcaktojnë se çfarë duhet të bëjnë aktorët). Efektet e normave mund të përcaktohen përmes logjikës së përshtatshmërisë dhe logjikës së pasojave; e para nënkupton që aktorët i ndjekin normat sepse ato konsiderohen të përshtatshme nga pikëpamja shoqërore, ndërsa e dyta nënkupton që aktorët i ndjekin normat bazuar në llogaritjet e kostove dhe përfitimeve. Të tjerë i shohin normat shoqërore si të dala nga një strategji evolucionare të qëndrueshme, ku ato stabilizohen përmes ndëshkimit nga palë të treta. Janë identifikuar tri faza në ciklin jetësor të një norme: (1) Shfaqja e normës – sipërmarrësit e normave përpiqen t’i bindin të tjerët për dëshirueshmërinë dhe përshtatshmërinë e sjelljeve të caktuara; (2) Përhapja e normës – kur një normë arrin një pranim të gjerë; dhe (3) Brendësimi i normës – kur një normë fiton një cilësi të "marrë si të mirëqenë". Normat janë të qëndrueshme në shkallë të ndryshme: disa norma shkelen shpesh, ndërsa norma të tjera janë aq thellësisht të brendësuara, saqë shkeljet e tyre ndodhin rrallë. Dëshmitë për ekzistencën e normave mund të dallohen në modelet e sjelljes brenda dhe ndërmjet grupeve shoqërore, si dhe në mënyrën e shprehjes së tyre në diskursin e grupeve.<ref>{{Cite book|last=Finnemore|first=Martha|url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh|title=National Interests in International Society|date=1996|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-8323-3|doi=10.7591/j.ctt1rv61rh}}</ref> == Shiko edhe == * [[Shoqëria]] == Referime == [[Kategoria:Konformitet]] [[Kategoria:Realitet konsensusi]] [[Kategoria:Koncepte shoqërore]] [[Kategoria:Terminologji sociologjike]] [[Kategoria:Marrëveshje shoqërore]] [[Kategoria:Psikologji shoqërore]] [[Kategoria:Folklor]] ihni1n275w8aosvkhn898ddb662leym Shkulmi i erës 0 404847 3022585 2026-08-05T15:22:10Z 56tfu 179593 Krijuar duke përkthyer seksionin e hyrjes së faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1332385238|Wind gust]]" 3022585 wikitext text/x-wiki [[File:Storm_Abigail_gust_speed.PNG|parapamje|251x251px|Shpejtësia e shkulmave të erës gjatë stuhisë Abigail në nëntor 2015 ]] [[File:Wind_in_Swedish_pine_forest_at_25_mps.ogg|parapamje|Tingulli i erës me një shpejtësi rreth 25 m/sek në një pishnajë, me alternime të shkulmeve]] Një '''shkulm ere''' ose thjesht '''një shkulm''' është një rritje e shkurtër dhe e papritur e [[Shpejtësia e erës|shpejtësisë së erës]]. Zakonisht zgjat më pak se 20 sekonda, më e shkurtër se një furtunë, e cila zgjat disa minuta. Pas një shkulmi ndodh një ulje (apo ngadalësim) i shpejtësisë [[Era|së erës]]. <ref name="AMS">{{Cite web |title=Gust |url=http://glossary.ametsoc.org/wiki/Gust |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602072710/https://glossary.ametsoc.org/wiki/Gust |archive-date=June 2, 2023 |access-date=November 15, 2018 |website=Glossary |publisher=[[American Meteorological Society]]}}</ref> Në përgjithësi, erërat janë më pak të forta mbi sipërfaqe të mëdha ujore dhe më të forta mbi tokë të ashpër dhe pranë ndërtesave të larta. <ref>{{Cite web |title=What causes wind gusts? |url=https://wxguys.ssec.wisc.edu/2012/01/09/what-causes-wind-gusts/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210205502/http://wxguys.ssec.wisc.edu/2012/01/09/what-causes-wind-gusts/ |archive-date=2023-12-10 |access-date=2021-11-28 |website=wxguys.ssec.wisc.edu |language=en-US}}</ref> 0c8ch1cbiny1h63hyqq7yq55k43a68d 3022924 3022585 2026-08-06T06:03:40Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022924 wikitext text/x-wiki [[File:Storm_Abigail_gust_speed.PNG|parapamje|251x251px|Shpejtësia e shkulmave të erës gjatë stuhisë Abigail në nëntor 2015 ]] [[File:Wind_in_Swedish_pine_forest_at_25_mps.ogg|parapamje|Tingulli i erës me një shpejtësi rreth 25 m/sek në një pishnajë, me alternime të shkulmeve]] Një '''shkulm ere''' ose thjesht '''një shkulm''' është një rritje e shkurtër dhe e papritur e [[Shpejtësia e erës|shpejtësisë së erës]]. Zakonisht zgjat më pak se 20 sekonda, më e shkurtër se një furtunë, e cila zgjat disa minuta. Pas një shkulmi ndodh një ulje (apo ngadalësim) i shpejtësisë [[Era|së erës]].<ref name="AMS">{{Cite web|title=Gust|url=http://glossary.ametsoc.org/wiki/Gust|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602072710/https://glossary.ametsoc.org/wiki/Gust|archive-date=2 qershor 2023|access-date=November 15, 2018|website=Glossary|publisher=[[American Meteorological Society]]}}</ref> Në përgjithësi, erërat janë më pak të forta mbi sipërfaqe të mëdha ujore dhe më të forta mbi tokë të ashpër dhe pranë ndërtesave të larta.<ref>{{Cite web|title=What causes wind gusts?|url=https://wxguys.ssec.wisc.edu/2012/01/09/what-causes-wind-gusts/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231210205502/http://wxguys.ssec.wisc.edu/2012/01/09/what-causes-wind-gusts/|archive-date=2023-12-10|access-date=2021-11-28|website=wxguys.ssec.wisc.edu|language=en-US}}</ref> pl0pn8gitv5dsfqhkaz6pq0qo1lkjns Diamanti sintetik 0 404848 3022588 2026-08-05T15:27:34Z Leutrim.P 113691 Faqe e re: https://en.wikipedia.org/wiki/Synthetic_diamond 3022588 wikitext text/x-wiki [[Skeda:HPHTdiamonds2.JPG|parapamje|Diamante të rritura në laborator me ngjyra të ndryshme të rritura me teknikën e presionit të lartë, temperaturës së lartë (HPHT).]] Një '''diamant sintetik''' ose '''diamant i rritur në laborator''' (LGD), i quajtur edhe '''i krijuar në laborator''', '''i bërë nga njeriu''', '''i krijuar artizanalisht''', '''artificial''' ose '''i kultivuar''', është një [[Diamanti|diamant]] që prodhohet në një proces teknologjik të kontrolluar, në kontrast me një diamant të formuar natyrshëm, i cili krijohet përmes proceseve gjeologjike dhe merret nga minierat. Ndryshe nga simulantët e diamanteve (imitime të diamantit të bërë nga materiale sipërfaqësisht të ngjashme jo-diamanti), diamantet sintetike përbëhen nga i njëjti material si diamantet e formuar natyrshëm - karbon i pastër i kristalizuar në një formë izotropike 3D - dhe kanë veti kimike dhe fizike identike. Madhësia maksimale e diamanteve sintetike është rritur ndjeshëm në shekullin e 21-të. Para vitit 2010, shumica e diamanteve sintetike ishin më të vegjël se gjysmë karat. Përmirësimet në teknologji, plus disponueshmëria e substrateve më të mëdha të diamanteve, kanë çuar në diamante sintetike deri në 125 karat (25 gramë ose rreth 0.8818 ons) në vitin 2025.<ref>{{Cite web |last=Shang |first=Phoebe |title=Laboratory-Grown Diamond Trends {{!}} GIA Research |url=https://www.gia.edu/gia-news-research/gems-gemology-summary-latest-research-lab-grown-diamonds |access-date=2026-08-05 |website=gia |language=en}}</ref> Në vitin 1797, kimisti anglez Smithson Tennant demonstroi se diamantet janë një formë karboni, dhe midis viteve 1879 dhe 1928, u raportuan pretendime të shumta për sintezën e diamanteve; shumica e këtyre përpjekjeve u analizuan me kujdes, por asnjëra nuk u konfirmua. Në vitet 1940, filloi kërkimi sistematik i krijimit të diamanteve në Shtetet e Bashkuara, Suedi dhe Bashkimin Sovjetik, i cili kulmoi me sintezën e parë të riprodhueshme në vitin 1953. Aktiviteti i mëtejshëm kërkimor çoi në zhvillimin e metodave të presionit të lartë, temperaturës së lartë (HPHT) dhe depozitimit kimik të avullit (CVD) për prodhimin e diamanteve. Këto dy procese ende dominojnë prodhimin e diamanteve sintetike. Një metodë e tretë në të cilën krijohen kokrriza diamanti me madhësi nanometri në një shpërthim të eksplozivëve që përmbajnë karbon, e njohur si sintezë detonimi, hyri në treg në fund të viteve 1990. Vetitë e diamanteve sintetike varen nga procesi i prodhimit. Disa kanë veti të tilla si fortësia, përçueshmëria termike dhe lëvizshmëria e elektroneve që janë superiore ndaj atyre të shumicës së diamanteve të formuara natyrshëm. Diamanti sintetik përdoret gjerësisht në gërryes, në mjetet e prerjes dhe lustrimit dhe në radiatorët. Aplikimet elektronike të diamantit sintetik janë duke u zhvilluar, duke përfshirë çelësa me fuqi të lartë në termocentralet, transistorë me efekt fushe me frekuencë të lartë dhe dioda që lëshojnë dritë (LED). Detektorët e diamanteve sintetike të dritës ultravjollcë (UV) dhe të grimcave me energji të lartë përdoren në mjediset kërkimore me energji të lartë dhe janë të disponueshme komercialisht. Për shkak të kombinimit të tij unik të stabilitetit termik dhe kimik, zgjerimit të ulët termik dhe transparencës së lartë optike në një gamë të gjerë spektrale, diamanti sintetik po bëhet materiali më i popullarizuar për dritaret optike në lazerët CO2 me fuqi të lartë dhe xhirotronët. Është vlerësuar se 98% e kërkesës për diamante të gradës industriale furnizohet me diamante sintetike.<ref>{{Cite web |title=The state of 2013 global rough diamond supply {{!}} Resource Investor |url=http://www.resourceinvestor.com/2013/01/22/the-state-of-2013-global-rough-diamond-supply |access-date=2026-08-05 |website=www.resourceinvestor.com |language=en}}</ref> Si diamantet CVD ashtu edhe HPHT mund të priten në gurë të çmuar, dhe mund të prodhohen ngjyra të ndryshme: të bardha të qarta, të verdha, kafe, blu, jeshile dhe portokalli. Ardhja e gurëve të çmuar sintetikë në treg krijoi shqetësime të mëdha në biznesin e tregtimit të diamanteve, si rezultat i të cilave janë zhvilluar pajisje dhe teknika të veçanta spektroskopike për të dalluar diamantet sintetike nga ato natyrale. == Shiko edhe == * [[Diamanti]] == Burime == lh0n28qnbhxln4ahl891krzf7yelvrt 3022589 3022588 2026-08-05T15:28:11Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Diamant sintetik]]; +[[Kategoria:Kristale]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022589 wikitext text/x-wiki [[Skeda:HPHTdiamonds2.JPG|parapamje|Diamante të rritura në laborator me ngjyra të ndryshme të rritura me teknikën e presionit të lartë, temperaturës së lartë (HPHT).]] Një '''diamant sintetik''' ose '''diamant i rritur në laborator''' (LGD), i quajtur edhe '''i krijuar në laborator''', '''i bërë nga njeriu''', '''i krijuar artizanalisht''', '''artificial''' ose '''i kultivuar''', është një [[Diamanti|diamant]] që prodhohet në një proces teknologjik të kontrolluar, në kontrast me një diamant të formuar natyrshëm, i cili krijohet përmes proceseve gjeologjike dhe merret nga minierat. Ndryshe nga simulantët e diamanteve (imitime të diamantit të bërë nga materiale sipërfaqësisht të ngjashme jo-diamanti), diamantet sintetike përbëhen nga i njëjti material si diamantet e formuar natyrshëm - karbon i pastër i kristalizuar në një formë izotropike 3D - dhe kanë veti kimike dhe fizike identike. Madhësia maksimale e diamanteve sintetike është rritur ndjeshëm në shekullin e 21-të. Para vitit 2010, shumica e diamanteve sintetike ishin më të vegjël se gjysmë karat. Përmirësimet në teknologji, plus disponueshmëria e substrateve më të mëdha të diamanteve, kanë çuar në diamante sintetike deri në 125 karat (25 gramë ose rreth 0.8818 ons) në vitin 2025.<ref>{{Cite web |last=Shang |first=Phoebe |title=Laboratory-Grown Diamond Trends {{!}} GIA Research |url=https://www.gia.edu/gia-news-research/gems-gemology-summary-latest-research-lab-grown-diamonds |access-date=2026-08-05 |website=gia |language=en}}</ref> Në vitin 1797, kimisti anglez Smithson Tennant demonstroi se diamantet janë një formë karboni, dhe midis viteve 1879 dhe 1928, u raportuan pretendime të shumta për sintezën e diamanteve; shumica e këtyre përpjekjeve u analizuan me kujdes, por asnjëra nuk u konfirmua. Në vitet 1940, filloi kërkimi sistematik i krijimit të diamanteve në Shtetet e Bashkuara, Suedi dhe Bashkimin Sovjetik, i cili kulmoi me sintezën e parë të riprodhueshme në vitin 1953. Aktiviteti i mëtejshëm kërkimor çoi në zhvillimin e metodave të presionit të lartë, temperaturës së lartë (HPHT) dhe depozitimit kimik të avullit (CVD) për prodhimin e diamanteve. Këto dy procese ende dominojnë prodhimin e diamanteve sintetike. Një metodë e tretë në të cilën krijohen kokrriza diamanti me madhësi nanometri në një shpërthim të eksplozivëve që përmbajnë karbon, e njohur si sintezë detonimi, hyri në treg në fund të viteve 1990. Vetitë e diamanteve sintetike varen nga procesi i prodhimit. Disa kanë veti të tilla si fortësia, përçueshmëria termike dhe lëvizshmëria e elektroneve që janë superiore ndaj atyre të shumicës së diamanteve të formuara natyrshëm. Diamanti sintetik përdoret gjerësisht në gërryes, në mjetet e prerjes dhe lustrimit dhe në radiatorët. Aplikimet elektronike të diamantit sintetik janë duke u zhvilluar, duke përfshirë çelësa me fuqi të lartë në termocentralet, transistorë me efekt fushe me frekuencë të lartë dhe dioda që lëshojnë dritë (LED). Detektorët e diamanteve sintetike të dritës ultravjollcë (UV) dhe të grimcave me energji të lartë përdoren në mjediset kërkimore me energji të lartë dhe janë të disponueshme komercialisht. Për shkak të kombinimit të tij unik të stabilitetit termik dhe kimik, zgjerimit të ulët termik dhe transparencës së lartë optike në një gamë të gjerë spektrale, diamanti sintetik po bëhet materiali më i popullarizuar për dritaret optike në lazerët CO2 me fuqi të lartë dhe xhirotronët. Është vlerësuar se 98% e kërkesës për diamante të gradës industriale furnizohet me diamante sintetike.<ref>{{Cite web |title=The state of 2013 global rough diamond supply {{!}} Resource Investor |url=http://www.resourceinvestor.com/2013/01/22/the-state-of-2013-global-rough-diamond-supply |access-date=2026-08-05 |website=www.resourceinvestor.com |language=en}}</ref> Si diamantet CVD ashtu edhe HPHT mund të priten në gurë të çmuar, dhe mund të prodhohen ngjyra të ndryshme: të bardha të qarta, të verdha, kafe, blu, jeshile dhe portokalli. Ardhja e gurëve të çmuar sintetikë në treg krijoi shqetësime të mëdha në biznesin e tregtimit të diamanteve, si rezultat i të cilave janë zhvilluar pajisje dhe teknika të veçanta spektroskopike për të dalluar diamantet sintetike nga ato natyrale. == Shiko edhe == * [[Diamanti]] == Burime == [[Kategoria:Diamant sintetik]] [[Kategoria:Kristale]] iakl7vz82q1y4pu2zypr4l7b6a8f2nt 3022925 3022589 2026-08-06T06:03:50Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022925 wikitext text/x-wiki [[Skeda:HPHTdiamonds2.JPG|parapamje|Diamante të rritura në laborator me ngjyra të ndryshme të rritura me teknikën e presionit të lartë, temperaturës së lartë (HPHT).]] Një '''diamant sintetik''' ose '''diamant i rritur në laborator''' (LGD), i quajtur edhe '''i krijuar në laborator''', '''i bërë nga njeriu''', '''i krijuar artizanalisht''', '''artificial''' ose '''i kultivuar''', është një [[Diamanti|diamant]] që prodhohet në një proces teknologjik të kontrolluar, në kontrast me një diamant të formuar natyrshëm, i cili krijohet përmes proceseve gjeologjike dhe merret nga minierat. Ndryshe nga simulantët e diamanteve (imitime të diamantit të bërë nga materiale sipërfaqësisht të ngjashme jo-diamanti), diamantet sintetike përbëhen nga i njëjti material si diamantet e formuar natyrshëm - karbon i pastër i kristalizuar në një formë izotropike 3D - dhe kanë veti kimike dhe fizike identike. Madhësia maksimale e diamanteve sintetike është rritur ndjeshëm në shekullin e 21-të. Para vitit 2010, shumica e diamanteve sintetike ishin më të vegjël se gjysmë karat. Përmirësimet në teknologji, plus disponueshmëria e substrateve më të mëdha të diamanteve, kanë çuar në diamante sintetike deri në 125 karat (25 gramë ose rreth 0.8818 ons) në vitin 2025.<ref>{{Cite web|last=Shang|first=Phoebe|title=Laboratory-Grown Diamond Trends {{!}} GIA Research|url=https://www.gia.edu/gia-news-research/gems-gemology-summary-latest-research-lab-grown-diamonds|access-date=2026-08-05|website=gia|language=en}}</ref> Në vitin 1797, kimisti anglez Smithson Tennant demonstroi se diamantet janë një formë karboni, dhe midis viteve 1879 dhe 1928, u raportuan pretendime të shumta për sintezën e diamanteve; shumica e këtyre përpjekjeve u analizuan me kujdes, por asnjëra nuk u konfirmua. Në vitet 1940, filloi kërkimi sistematik i krijimit të diamanteve në Shtetet e Bashkuara, Suedi dhe Bashkimin Sovjetik, i cili kulmoi me sintezën e parë të riprodhueshme në vitin 1953. Aktiviteti i mëtejshëm kërkimor çoi në zhvillimin e metodave të presionit të lartë, temperaturës së lartë (HPHT) dhe depozitimit kimik të avullit (CVD) për prodhimin e diamanteve. Këto dy procese ende dominojnë prodhimin e diamanteve sintetike. Një metodë e tretë në të cilën krijohen kokrriza diamanti me madhësi nanometri në një shpërthim të eksplozivëve që përmbajnë karbon, e njohur si sintezë detonimi, hyri në treg në fund të viteve 1990. Vetitë e diamanteve sintetike varen nga procesi i prodhimit. Disa kanë veti të tilla si fortësia, përçueshmëria termike dhe lëvizshmëria e elektroneve që janë superiore ndaj atyre të shumicës së diamanteve të formuara natyrshëm. Diamanti sintetik përdoret gjerësisht në gërryes, në mjetet e prerjes dhe lustrimit dhe në radiatorët. Aplikimet elektronike të diamantit sintetik janë duke u zhvilluar, duke përfshirë çelësa me fuqi të lartë në termocentralet, transistorë me efekt fushe me frekuencë të lartë dhe dioda që lëshojnë dritë (LED). Detektorët e diamanteve sintetike të dritës ultravjollcë (UV) dhe të grimcave me energji të lartë përdoren në mjediset kërkimore me energji të lartë dhe janë të disponueshme komercialisht. Për shkak të kombinimit të tij unik të stabilitetit termik dhe kimik, zgjerimit të ulët termik dhe transparencës së lartë optike në një gamë të gjerë spektrale, diamanti sintetik po bëhet materiali më i popullarizuar për dritaret optike në lazerët CO2 me fuqi të lartë dhe xhirotronët. Është vlerësuar se 98% e kërkesës për diamante të gradës industriale furnizohet me diamante sintetike.<ref>{{Cite web|title=The state of 2013 global rough diamond supply {{!}} Resource Investor|url=http://www.resourceinvestor.com/2013/01/22/the-state-of-2013-global-rough-diamond-supply|access-date=2026-08-05|website=www.resourceinvestor.com|language=en}}</ref> Si diamantet CVD ashtu edhe HPHT mund të priten në gurë të çmuar, dhe mund të prodhohen ngjyra të ndryshme: të bardha të qarta, të verdha, kafe, blu, jeshile dhe portokalli. Ardhja e gurëve të çmuar sintetikë në treg krijoi shqetësime të mëdha në biznesin e tregtimit të diamanteve, si rezultat i të cilave janë zhvilluar pajisje dhe teknika të veçanta spektroskopike për të dalluar diamantet sintetike nga ato natyrale. == Shiko edhe == * [[Diamanti]] == Referime == [[Kategoria:Diamant sintetik]] [[Kategoria:Kristale]] 9lgiu48kcqn5vrnklqbfymy7cny7h4p Kryeministri i Spanjës 0 404849 3022590 2026-08-05T15:30:20Z Leutrim.P 113691 Faqe e re: https://en.wikipedia.org/wiki/Prime_Minister_of_Spain 3022590 wikitext text/x-wiki '''Kryeministri i Spanjës''', zyrtarisht i quajtur '''presidenti i Qeverisë'''<ref>{{Cite web |title=Pedro Sánchez Pérez-Castejón |url=https://www.lamoncloa.gob.es/lang/en/presidente/biografia/paginas/index.aspx |access-date=2026-08-05 |website=www.lamoncloa.gob.es |language=en}}</ref> (spanjisht: ''Presidente del Gobierno''), është kreu i [[Qeveria e Spanjës|qeverisë së Spanjës]]. Kryeministri emëron ministrat dhe drejton Këshillin e Ministrave. Në këtë kuptim, kryeministri përcakton politikat qeveritare dhe bashkërendon veprimet e anëtarëve të kabinetit. Si drejtuesi ekzekutiv, kryeministri gjithashtu e këshillon monarkun në ushtrimin e kompetencave të tij mbretërore. Megjithëse nuk është e mundur të përcaktohet saktësisht se kur u krijua ky post, zyra e kryeministrit u zhvillua gjatë historisë deri në formën që ka sot. Roli i kryeministrit (i quajtur atëherë Sekretar i Shtetit) si president i Këshillit të Ministrave shfaqet për herë të parë në një dekret mbretëror të vitit 1824 nga mbreti Ferdinand VII. Zyra aktuale u krijua gjatë mbretërimit të Juan Carlos I, me Kushtetutën e vitit 1978, e cila përcakton rolin dhe kompetencat kushtetuese të kryeministrit, mënyrën se si ai merr dhe humbet detyrën, si dhe marrëdhënien ndërmjet kryeministrit dhe Parlamentit. Kur posti mbetet vakant, monarku propozon një kandidat për një votëbesimi në Kongresin e Deputetëve, dhoma e ulët e Korteseve Gjenerale (''Cortes Generales''). Ky proces është një investim parlamentar, përmes të cilit kreu i qeverisë zgjidhet nga Kongresi i Deputetëve. Në praktikë, kryeministri është pothuajse gjithmonë udhëheqësi i partisë më të madhe në Kongres, megjithëse jo domosdoshmërisht. Rezidenca dhe zyra zyrtare e kryeministrit ndodhen në Pallatin Moncloa në Madrid. Pedro Sánchez, nga Partia Socialiste Punëtore Spanjolle (PSOE), është kryeministër që nga 2 qershori 2018. Ai erdhi për herë të parë në pushtet pas një mocioni të suksesshëm mosbesimi kundër ish-kryeministrit Mariano Rajoy. Që atëherë, Sánchez ka drejtuar tri qeveri, numrin më të madh së bashku me Adolfo Suárez, duke qëndruar pas socialistit tjetër Felipe González, i cili ishte kryeministër nga viti 1982 deri në vitin 1996. Mbreti Felipe VI e riemëroi Sánchez për herë të tretë më 17 nëntor 2023, pasi ai arriti një marrëveshje koalicioni me partinë Sumar dhe siguroi mbështetjen e partive të tjera të vogla. Qeveria e tij e tretë mori detyrën më 21 nëntor 2023.<ref>{{Cite web |last=CABALLERO |first=ÁLVARO |last2=Caballero |first2=Álvaro |date=2023-11-21 |title=El nuevo Gobierno echa a andar con la toma de posesión y el traspaso de carteras de los ministros |url=https://www.rtve.es/noticias/20231121/ministros-posesion-cargos-rey/2461435.shtml |access-date=2026-08-05 |website=RTVE.es |language=es}}</ref> == Shiko edhe == * [[Qeveria e Spanjës]] == Burime == d71p84pqqjaz35ft2jgfvfe0sjfulyd 3022591 3022590 2026-08-05T15:31:23Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Kryeministra të Spanjës]]; +[[Kategoria:Qeveria e Spanjës]]; +[[Kategoria:Politika e Spanjës]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022591 wikitext text/x-wiki '''Kryeministri i Spanjës''', zyrtarisht i quajtur '''presidenti i Qeverisë'''<ref>{{Cite web |title=Pedro Sánchez Pérez-Castejón |url=https://www.lamoncloa.gob.es/lang/en/presidente/biografia/paginas/index.aspx |access-date=2026-08-05 |website=www.lamoncloa.gob.es |language=en}}</ref> (spanjisht: ''Presidente del Gobierno''), është kreu i [[Qeveria e Spanjës|qeverisë së Spanjës]]. Kryeministri emëron ministrat dhe drejton Këshillin e Ministrave. Në këtë kuptim, kryeministri përcakton politikat qeveritare dhe bashkërendon veprimet e anëtarëve të kabinetit. Si drejtuesi ekzekutiv, kryeministri gjithashtu e këshillon monarkun në ushtrimin e kompetencave të tij mbretërore. Megjithëse nuk është e mundur të përcaktohet saktësisht se kur u krijua ky post, zyra e kryeministrit u zhvillua gjatë historisë deri në formën që ka sot. Roli i kryeministrit (i quajtur atëherë Sekretar i Shtetit) si president i Këshillit të Ministrave shfaqet për herë të parë në një dekret mbretëror të vitit 1824 nga mbreti Ferdinand VII. Zyra aktuale u krijua gjatë mbretërimit të Juan Carlos I, me Kushtetutën e vitit 1978, e cila përcakton rolin dhe kompetencat kushtetuese të kryeministrit, mënyrën se si ai merr dhe humbet detyrën, si dhe marrëdhënien ndërmjet kryeministrit dhe Parlamentit. Kur posti mbetet vakant, monarku propozon një kandidat për një votëbesimi në Kongresin e Deputetëve, dhoma e ulët e Korteseve Gjenerale (''Cortes Generales''). Ky proces është një investim parlamentar, përmes të cilit kreu i qeverisë zgjidhet nga Kongresi i Deputetëve. Në praktikë, kryeministri është pothuajse gjithmonë udhëheqësi i partisë më të madhe në Kongres, megjithëse jo domosdoshmërisht. Rezidenca dhe zyra zyrtare e kryeministrit ndodhen në Pallatin Moncloa në Madrid. Pedro Sánchez, nga Partia Socialiste Punëtore Spanjolle (PSOE), është kryeministër që nga 2 qershori 2018. Ai erdhi për herë të parë në pushtet pas një mocioni të suksesshëm mosbesimi kundër ish-kryeministrit Mariano Rajoy. Që atëherë, Sánchez ka drejtuar tri qeveri, numrin më të madh së bashku me Adolfo Suárez, duke qëndruar pas socialistit tjetër Felipe González, i cili ishte kryeministër nga viti 1982 deri në vitin 1996. Mbreti Felipe VI e riemëroi Sánchez për herë të tretë më 17 nëntor 2023, pasi ai arriti një marrëveshje koalicioni me partinë Sumar dhe siguroi mbështetjen e partive të tjera të vogla. Qeveria e tij e tretë mori detyrën më 21 nëntor 2023.<ref>{{Cite web |last=CABALLERO |first=ÁLVARO |last2=Caballero |first2=Álvaro |date=2023-11-21 |title=El nuevo Gobierno echa a andar con la toma de posesión y el traspaso de carteras de los ministros |url=https://www.rtve.es/noticias/20231121/ministros-posesion-cargos-rey/2461435.shtml |access-date=2026-08-05 |website=RTVE.es |language=es}}</ref> == Shiko edhe == * [[Qeveria e Spanjës]] == Burime == [[Kategoria:Kryeministra të Spanjës]] [[Kategoria:Qeveria e Spanjës]] [[Kategoria:Politika e Spanjës]] eydbz10pylwsi91i53s2r9vtrfkxmof 3022592 3022591 2026-08-05T15:32:00Z Leutrim.P 113691 +stampa 3022592 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = Prime Minister of Spain | native_name = Presidente del Gobierno de España | image = Pedro Sánchez in 2026.jpg | imagesize = 210px | insignia = Escudo de España (variant).svg | insigniasize = 100px | insigniacaption = [[Coat of arms of Spain]] | incumbent = [[Pedro Sánchez]] | incumbentsince = 2 June 2018 | type = [[Head of government]] | department = [[Government of Spain]]<br />[[Prime Minister's Office (Spain)|Office of the Prime Minister]] | style = [[The Most Excellent]] | member_of = {{ubl|[[Council of Ministers (Spain)|Council of Ministers]]|[[National Security Council (Spain)|National Security Council]]|[[European Council]]}} | reports_to = [[Monarchy of Spain|Monarch]]<br/>{{Lang|es|[[Cortes Generales]]|italic=no}} | residence = [[Palace of Moncloa]] | seat = [[Madrid]], Spain | appointer = [[Monarchy of Spain|The Monarch]] | appointer_qualified = with approval of the [[Congress of Deputies]] | termlength = Not fixed, based on the officeholder's ability to command parliamentary confidence{{efn|The cabinet is dismissed en masse after a general election. Their term of office is four years, which can be terminated earlier. No limits are imposed on the number of terms or tenures the prime minister may hold.}} | deputy = [[Deputy Prime Minister of Spain|Deputy Prime Minister]] | salary = €{{round|90010|-3}} per annum<ref>{{Cite news |url=https://cincodias.elpais.com/cincodias/2022/10/06/economia/1665063806_114384.html|title=Pedro Sánchez ganará 90.010 euros, 5.410 euros más que las tres vicepresidentas|author=Carlos Molina|date=7 October 2022|newspaper=[[El País]] |access-date=29 November 2022|language=es |issn= |publisher=[[Prisa]]}}</ref> | website = {{URL|lamoncloa.gob.es}} | body = }} '''Kryeministri i Spanjës''', zyrtarisht i quajtur '''presidenti i Qeverisë'''<ref>{{Cite web |title=Pedro Sánchez Pérez-Castejón |url=https://www.lamoncloa.gob.es/lang/en/presidente/biografia/paginas/index.aspx |access-date=2026-08-05 |website=www.lamoncloa.gob.es |language=en}}</ref> (spanjisht: ''Presidente del Gobierno''), është kreu i [[Qeveria e Spanjës|qeverisë së Spanjës]]. Kryeministri emëron ministrat dhe drejton Këshillin e Ministrave. Në këtë kuptim, kryeministri përcakton politikat qeveritare dhe bashkërendon veprimet e anëtarëve të kabinetit. Si drejtuesi ekzekutiv, kryeministri gjithashtu e këshillon monarkun në ushtrimin e kompetencave të tij mbretërore. Megjithëse nuk është e mundur të përcaktohet saktësisht se kur u krijua ky post, zyra e kryeministrit u zhvillua gjatë historisë deri në formën që ka sot. Roli i kryeministrit (i quajtur atëherë Sekretar i Shtetit) si president i Këshillit të Ministrave shfaqet për herë të parë në një dekret mbretëror të vitit 1824 nga mbreti Ferdinand VII. Zyra aktuale u krijua gjatë mbretërimit të Juan Carlos I, me Kushtetutën e vitit 1978, e cila përcakton rolin dhe kompetencat kushtetuese të kryeministrit, mënyrën se si ai merr dhe humbet detyrën, si dhe marrëdhënien ndërmjet kryeministrit dhe Parlamentit. Kur posti mbetet vakant, monarku propozon një kandidat për një votëbesimi në Kongresin e Deputetëve, dhoma e ulët e Korteseve Gjenerale (''Cortes Generales''). Ky proces është një investim parlamentar, përmes të cilit kreu i qeverisë zgjidhet nga Kongresi i Deputetëve. Në praktikë, kryeministri është pothuajse gjithmonë udhëheqësi i partisë më të madhe në Kongres, megjithëse jo domosdoshmërisht. Rezidenca dhe zyra zyrtare e kryeministrit ndodhen në Pallatin Moncloa në Madrid. Pedro Sánchez, nga Partia Socialiste Punëtore Spanjolle (PSOE), është kryeministër që nga 2 qershori 2018. Ai erdhi për herë të parë në pushtet pas një mocioni të suksesshëm mosbesimi kundër ish-kryeministrit Mariano Rajoy. Që atëherë, Sánchez ka drejtuar tri qeveri, numrin më të madh së bashku me Adolfo Suárez, duke qëndruar pas socialistit tjetër Felipe González, i cili ishte kryeministër nga viti 1982 deri në vitin 1996. Mbreti Felipe VI e riemëroi Sánchez për herë të tretë më 17 nëntor 2023, pasi ai arriti një marrëveshje koalicioni me partinë Sumar dhe siguroi mbështetjen e partive të tjera të vogla. Qeveria e tij e tretë mori detyrën më 21 nëntor 2023.<ref>{{Cite web |last=CABALLERO |first=ÁLVARO |last2=Caballero |first2=Álvaro |date=2023-11-21 |title=El nuevo Gobierno echa a andar con la toma de posesión y el traspaso de carteras de los ministros |url=https://www.rtve.es/noticias/20231121/ministros-posesion-cargos-rey/2461435.shtml |access-date=2026-08-05 |website=RTVE.es |language=es}}</ref> == Shiko edhe == * [[Qeveria e Spanjës]] == Burime == [[Kategoria:Kryeministra të Spanjës]] [[Kategoria:Qeveria e Spanjës]] [[Kategoria:Politika e Spanjës]] 1y27mwm5tm2kscotgxhbudcs9m9p2kd 3022926 3022592 2026-08-06T06:04:00Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]], [[User:Smallem/Hollësi#bosh|parametra bosh]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022926 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = Prime Minister of Spain | native_name = Presidente del Gobierno de España | image = Pedro Sánchez in 2026.jpg | imagesize = 210px | insignia = Escudo de España (variant).svg | insigniasize = 100px | insigniacaption = [[Coat of arms of Spain]] | incumbent = [[Pedro Sánchez]] | incumbentsince = 2 June 2018 | type = [[Head of government]] | department = [[Government of Spain]]<br />[[Prime Minister's Office (Spain)|Office of the Prime Minister]] | style = [[The Most Excellent]] | member_of = {{ubl|[[Council of Ministers (Spain)|Council of Ministers]]|[[National Security Council (Spain)|National Security Council]]|[[European Council]]}} | reports_to = [[Monarchy of Spain|Monarch]]<br/>{{Lang|es|[[Cortes Generales]]|italic=no}} | residence = [[Palace of Moncloa]] | seat = [[Madrid]], Spain | appointer = [[Monarchy of Spain|The Monarch]] | appointer_qualified = with approval of the [[Congress of Deputies]] | termlength = Not fixed, based on the officeholder's ability to command parliamentary confidence{{efn|The cabinet is dismissed en masse after a general election. Their term of office is four years, which can be terminated earlier. No limits are imposed on the number of terms or tenures the prime minister may hold.}} | deputy = [[Deputy Prime Minister of Spain|Deputy Prime Minister]] | salary = €{{round|90010|-3}} per annum<ref>{{Cite news|url=https://cincodias.elpais.com/cincodias/2022/10/06/economia/1665063806_114384.html|title=Pedro Sánchez ganará 90.010 euros, 5.410 euros más que las tres vicepresidentas|author=Carlos Molina|date=7 tetor 2022|newspaper=[[El País]]|access-date=29 nëntor 2022|language=es|publisher=[[Prisa]]}}</ref> | website = {{URL|lamoncloa.gob.es}} | body = }} '''Kryeministri i Spanjës''', zyrtarisht i quajtur '''presidenti i Qeverisë'''<ref>{{Cite web|title=Pedro Sánchez Pérez-Castejón|url=https://www.lamoncloa.gob.es/lang/en/presidente/biografia/paginas/index.aspx|access-date=2026-08-05|website=www.lamoncloa.gob.es|language=en}}</ref> (spanjisht: ''Presidente del Gobierno''), është kreu i [[Qeveria e Spanjës|qeverisë së Spanjës]]. Kryeministri emëron ministrat dhe drejton Këshillin e Ministrave. Në këtë kuptim, kryeministri përcakton politikat qeveritare dhe bashkërendon veprimet e anëtarëve të kabinetit. Si drejtuesi ekzekutiv, kryeministri gjithashtu e këshillon monarkun në ushtrimin e kompetencave të tij mbretërore. Megjithëse nuk është e mundur të përcaktohet saktësisht se kur u krijua ky post, zyra e kryeministrit u zhvillua gjatë historisë deri në formën që ka sot. Roli i kryeministrit (i quajtur atëherë Sekretar i Shtetit) si president i Këshillit të Ministrave shfaqet për herë të parë në një dekret mbretëror të vitit 1824 nga mbreti Ferdinand VII. Zyra aktuale u krijua gjatë mbretërimit të Juan Carlos I, me Kushtetutën e vitit 1978, e cila përcakton rolin dhe kompetencat kushtetuese të kryeministrit, mënyrën se si ai merr dhe humbet detyrën, si dhe marrëdhënien ndërmjet kryeministrit dhe Parlamentit. Kur posti mbetet vakant, monarku propozon një kandidat për një votëbesimi në Kongresin e Deputetëve, dhoma e ulët e Korteseve Gjenerale (''Cortes Generales''). Ky proces është një investim parlamentar, përmes të cilit kreu i qeverisë zgjidhet nga Kongresi i Deputetëve. Në praktikë, kryeministri është pothuajse gjithmonë udhëheqësi i partisë më të madhe në Kongres, megjithëse jo domosdoshmërisht. Rezidenca dhe zyra zyrtare e kryeministrit ndodhen në Pallatin Moncloa në Madrid. Pedro Sánchez, nga Partia Socialiste Punëtore Spanjolle (PSOE), është kryeministër që nga 2 qershori 2018. Ai erdhi për herë të parë në pushtet pas një mocioni të suksesshëm mosbesimi kundër ish-kryeministrit Mariano Rajoy. Që atëherë, Sánchez ka drejtuar tri qeveri, numrin më të madh së bashku me Adolfo Suárez, duke qëndruar pas socialistit tjetër Felipe González, i cili ishte kryeministër nga viti 1982 deri në vitin 1996. Mbreti Felipe VI e riemëroi Sánchez për herë të tretë më 17 nëntor 2023, pasi ai arriti një marrëveshje koalicioni me partinë Sumar dhe siguroi mbështetjen e partive të tjera të vogla. Qeveria e tij e tretë mori detyrën më 21 nëntor 2023.<ref>{{Cite web|last=CABALLERO|first=ÁLVARO|last2=Caballero|first2=Álvaro|date=2023-11-21|title=El nuevo Gobierno echa a andar con la toma de posesión y el traspaso de carteras de los ministros|url=https://www.rtve.es/noticias/20231121/ministros-posesion-cargos-rey/2461435.shtml|access-date=2026-08-05|website=RTVE.es|language=es}}</ref> == Shiko edhe == * [[Qeveria e Spanjës]] == Referime == [[Kategoria:Kryeministra të Spanjës]] [[Kategoria:Qeveria e Spanjës]] [[Kategoria:Politika e Spanjës]] p62xo8gpfrsenkfq41iunpf42f5kdhn Forca Detare Spanjolle 0 404850 3022597 2026-08-05T15:45:30Z Leutrim.P 113691 faqe e re ; https://en.wikipedia.org/wiki/Spanish_Navy 3022597 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = Spanish Navy | native_name = {{lang|es|Armada Española}} | image = | image_size = 150px | alt = | caption = [[Armorial of the Spanish Armed Forces#Navy|Emblem of the Spanish Navy]]<ref>{{cite web|url=http://www.armada.mde.es/ArmadaPortal/page/Portal/ArmadaEspannola/_inicio_home/prefLang_es/|title=Armada Española – Ministerio de Defensa – Gobierno de España|work=Armada Española|access-date=11 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150707194030/http://www.armada.mde.es/ArmadaPortal/page/Portal/ArmadaEspannola/_inicio_home/prefLang_es/|archive-date=7 July 2015|url-status=live}}</ref> | start_date = 15th century&nbsp; | country = {{flag|Spain}} | countries = | allegiance = | branch = | type = [[Navy]] | role = | size = 20,838 personnel (2016)<ref>{{cite web|url=http://www.lamoncloa.gob.es/espana/eh15/defensa/Paginas/index.aspx|title=España Hoy 2016-2016|work=lamoncloa.gob.es|access-date=27 May 2017|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510184930/http://www.lamoncloa.gob.es/espana/eh15/defensa/Paginas/index.aspx|archive-date=10 May 2017|url-status=live}}</ref><br>139 ships<ref>{{cite web |title=LISTA OFICIAL DE BUQUES DE LA ARMADA |url=https://armada.defensa.gob.es/archivo/mardigitaldocinstituc/00docu-institucional-armada/04lista-oficial-buques-armada/documentos/loba2023.pdf |publisher=Spanish Navy |access-date=9 March 2024 |archive-url=https://armada.defensa.gob.es/archivo/mardigitaldocinstituc/00docu-institucional-armada/04lista-oficial-buques-armada/documentos/loba2023 |archive-date=1 January 2023}}</ref><br>54 aircraft<ref>{{cite web |title=AERONAVES MILITARES ESPAÑOLAS |url=https://aeronavesmilitaresespanolas.com |website=aeronavesmilitaresespanolas.com |access-date=9 March 2024 |archive-url=https://aeronavesmilitaresespanolas.com/floan-2/ |archive-date=14 December 2023}}</ref> | command_structure = [[File:Emblem of the Spanish Armed Forces.svg|25px]] [[Spanish Armed Forces]] | garrison = {{plainlist|'''Headquarters''': [[Spanish Navy Headquarters]], [[Madrid]]}}{{plainlist|'''Main naval bases:''' *[[Naval Station Rota|Naval Station of Rota]] *[[Ferrol Naval Base|Arsenal de Ferrol]] *[[Cartagena Naval Base|Arsenal de Cartagena]] *Mahón Naval Station *[[Las Palmas Naval Base|Arsenal de Las Palmas]] *[[Arsenal de La Carraca]] *[[Escuela Naval Militar|Naval Military School of Marín]]}} | garrison_label = | nickname = | patron = [[Our Lady of Mount Carmel]] (Spanish: ''Nuestra Señora del Carmen'') | motto = | colors = <!-- or | colours = --> | colors_label = <!-- or | colours_label = --> | march = Himno de la Escuela Naval (José María Pemán) | mascot = | anniversaries = 16 July | equipment = | equipment_label = | battles = | decorations = | battle_honours = | battle_honours_label = | flying_hours = | website = {{URL|http://www.armada.mde.es}}<!-- Commanders --> | commander1 = {{flagicon image|Estandarte Real de España.svg}} [[Felipe VI of Spain|King Felipe VI]] | commander1_label = [[Captain general of the Navy|Commander in Chief]] | commander2 = {{flagicon image|Spanish Chief of Staff of the Navy flag.png}} [[Admiral general (Spain)|Admiral general]] Antonio Piñeiro Sánchez | commander2_label = [[Chief of Staff of the Navy (Spain)|Admiral Chief of the Naval Staff]] | notable_commanders = <!-- Insignia --> | identification_symbol = [[File:Naval jack of Spain.svg|border|100px]] | identification_symbol_label = Jack | identification_symbol_2 = [[File:Flag of Spain.svg|150px]] | identification_symbol_2_label = Ensign<!-- Aircraft --> | aircraft_attack = [[McDonnell Douglas AV-8B Harrier II|McDonnell Douglas EAV-8B Harrier II+]] | aircraft_bomber = | aircraft_electronic = | aircraft_fighter = [[McDonnell Douglas AV-8B Harrier II|McDonnell Douglas EAV-8B Harrier II+]] | aircraft_helicopter = [[Sikorsky SH-60 Seahawk|Sikorsky SH-60B Seahawk]] | aircraft_helicopter_attack = | aircraft_helicopter_cargo = [[Sikorsky SH-60 Seahawk|Sikorsky SH-60F Seahawk]] | aircraft_helicopter_multirole = [[Bell 212|Agusta Bell AB-212+]] | aircraft_helicopter_observation = | aircraft_helicopter_transport = | aircraft_helicopter_trainer = [[Eurocopter EC135|Airbus H135]] | aircraft_helicopter_utility = | aircraft_interceptor = | aircraft_patrol = | aircraft_recon = [[Boeing Insitu MQ-27 ScanEagle|Boeing Institu ScanEagle]] | aircraft_trainer = [[McDonnell Douglas AV-8B Harrier II|McDonnell Douglas TAV-8B Harrier II]] | aircraft_transport = [[Cessna Citation II|Cessna Citation]] | aircraft_tanker = | aircraft_general = }} '''Forca Detare Spanjolle''', zyrtarisht '''Armada''', është dega detare e [[Forcat e Armatosura Spanjolle|Forcave të Armatosura Spanjolle]] dhe një nga forcat detare më të vjetra aktive në botë. Marina Spanjolle ishte përgjegjëse për një numër arritjesh të mëdha historike në navigacion, më e famshmja prej të cilave është zbulimi i Amerikave dhe lundrimi i parë global rrethor, si dhe pjesëmarrja në disa nga betejat më të rëndësishme detare në histori, si betejat e Lepantos dhe Trafalgarit. Për disa shekuj, Marina Spanjolle luajti një rol të rëndësishëm logjistik në eksplorimin, zgjerimin dhe konsolidimin e Perandorisë Spanjolle dhe mbrojti një rrjet të gjerë tregtar përgjatë Oqeanit Atlantik dhe përgjatë Oqeanit Paqësor. Marina Spanjolle ishte një nga forcat detare më të fuqishme në botë nga fundi i shekullit të 15-të deri në fund të shekullit të 18-të.<ref>{{Cite book |last=Tarver |first=H. Micheal |url=https://books.google.com/books?id=1LCJDAAAQBAJ&pg=RA1-PA161 |title=The Spanish Empire: A Historical Encyclopedia [2 volumes]: A Historical Encyclopedia |last2=Slape |first2=Emily |date=2016-07-25 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-61069-422-3 |language=en}}</ref> Në fillim të shekullit të 19-të, me humbjen e pjesës më të madhe të perandorisë së saj, marina spanjolle kaloi në një flotë shumë më të vogël, por ajo ende ruajti një aftësi të konsiderueshme ndërtimi anijesh dhe prodhoi nëndetësen e parë ushtarake plotësisht të aftë. Në këtë kohë, marina spanjolle kontribuoi gjithashtu në zhvillimin e klasës së shkatërruesve të anijeve luftarake dhe arriti lundrimin e parë global rrethor nga një anije e fortë. Bazat kryesore të Marinës Spanjolle janë në Rota, Ferrol, San Fernando dhe Cartagena. == Shiko edhe == * [[Forcat e Armatosura Spanjolle]] == Burime == cum1338pge1ret0hbtvhceogbmeom48 3022599 3022597 2026-08-05T15:46:50Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Forca Detare Spanjolle]]; +[[Kategoria:Forcat e Armatosura Spanjolle]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022599 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = Spanish Navy | native_name = {{lang|es|Armada Española}} | image = | image_size = 150px | alt = | caption = [[Armorial of the Spanish Armed Forces#Navy|Emblem of the Spanish Navy]]<ref>{{cite web|url=http://www.armada.mde.es/ArmadaPortal/page/Portal/ArmadaEspannola/_inicio_home/prefLang_es/|title=Armada Española – Ministerio de Defensa – Gobierno de España|work=Armada Española|access-date=11 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150707194030/http://www.armada.mde.es/ArmadaPortal/page/Portal/ArmadaEspannola/_inicio_home/prefLang_es/|archive-date=7 July 2015|url-status=live}}</ref> | start_date = 15th century&nbsp; | country = {{flag|Spain}} | countries = | allegiance = | branch = | type = [[Navy]] | role = | size = 20,838 personnel (2016)<ref>{{cite web|url=http://www.lamoncloa.gob.es/espana/eh15/defensa/Paginas/index.aspx|title=España Hoy 2016-2016|work=lamoncloa.gob.es|access-date=27 May 2017|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510184930/http://www.lamoncloa.gob.es/espana/eh15/defensa/Paginas/index.aspx|archive-date=10 May 2017|url-status=live}}</ref><br>139 ships<ref>{{cite web |title=LISTA OFICIAL DE BUQUES DE LA ARMADA |url=https://armada.defensa.gob.es/archivo/mardigitaldocinstituc/00docu-institucional-armada/04lista-oficial-buques-armada/documentos/loba2023.pdf |publisher=Spanish Navy |access-date=9 March 2024 |archive-url=https://armada.defensa.gob.es/archivo/mardigitaldocinstituc/00docu-institucional-armada/04lista-oficial-buques-armada/documentos/loba2023 |archive-date=1 January 2023}}</ref><br>54 aircraft<ref>{{cite web |title=AERONAVES MILITARES ESPAÑOLAS |url=https://aeronavesmilitaresespanolas.com |website=aeronavesmilitaresespanolas.com |access-date=9 March 2024 |archive-url=https://aeronavesmilitaresespanolas.com/floan-2/ |archive-date=14 December 2023}}</ref> | command_structure = [[File:Emblem of the Spanish Armed Forces.svg|25px]] [[Spanish Armed Forces]] | garrison = {{plainlist|'''Headquarters''': [[Spanish Navy Headquarters]], [[Madrid]]}}{{plainlist|'''Main naval bases:''' *[[Naval Station Rota|Naval Station of Rota]] *[[Ferrol Naval Base|Arsenal de Ferrol]] *[[Cartagena Naval Base|Arsenal de Cartagena]] *Mahón Naval Station *[[Las Palmas Naval Base|Arsenal de Las Palmas]] *[[Arsenal de La Carraca]] *[[Escuela Naval Militar|Naval Military School of Marín]]}} | garrison_label = | nickname = | patron = [[Our Lady of Mount Carmel]] (Spanish: ''Nuestra Señora del Carmen'') | motto = | colors = <!-- or | colours = --> | colors_label = <!-- or | colours_label = --> | march = Himno de la Escuela Naval (José María Pemán) | mascot = | anniversaries = 16 July | equipment = | equipment_label = | battles = | decorations = | battle_honours = | battle_honours_label = | flying_hours = | website = {{URL|http://www.armada.mde.es}}<!-- Commanders --> | commander1 = {{flagicon image|Estandarte Real de España.svg}} [[Felipe VI of Spain|King Felipe VI]] | commander1_label = [[Captain general of the Navy|Commander in Chief]] | commander2 = {{flagicon image|Spanish Chief of Staff of the Navy flag.png}} [[Admiral general (Spain)|Admiral general]] Antonio Piñeiro Sánchez | commander2_label = [[Chief of Staff of the Navy (Spain)|Admiral Chief of the Naval Staff]] | notable_commanders = <!-- Insignia --> | identification_symbol = [[File:Naval jack of Spain.svg|border|100px]] | identification_symbol_label = Jack | identification_symbol_2 = [[File:Flag of Spain.svg|150px]] | identification_symbol_2_label = Ensign<!-- Aircraft --> | aircraft_attack = [[McDonnell Douglas AV-8B Harrier II|McDonnell Douglas EAV-8B Harrier II+]] | aircraft_bomber = | aircraft_electronic = | aircraft_fighter = [[McDonnell Douglas AV-8B Harrier II|McDonnell Douglas EAV-8B Harrier II+]] | aircraft_helicopter = [[Sikorsky SH-60 Seahawk|Sikorsky SH-60B Seahawk]] | aircraft_helicopter_attack = | aircraft_helicopter_cargo = [[Sikorsky SH-60 Seahawk|Sikorsky SH-60F Seahawk]] | aircraft_helicopter_multirole = [[Bell 212|Agusta Bell AB-212+]] | aircraft_helicopter_observation = | aircraft_helicopter_transport = | aircraft_helicopter_trainer = [[Eurocopter EC135|Airbus H135]] | aircraft_helicopter_utility = | aircraft_interceptor = | aircraft_patrol = | aircraft_recon = [[Boeing Insitu MQ-27 ScanEagle|Boeing Institu ScanEagle]] | aircraft_trainer = [[McDonnell Douglas AV-8B Harrier II|McDonnell Douglas TAV-8B Harrier II]] | aircraft_transport = [[Cessna Citation II|Cessna Citation]] | aircraft_tanker = | aircraft_general = }} '''Forca Detare Spanjolle''', zyrtarisht '''Armada''', është dega detare e [[Forcat e Armatosura Spanjolle|Forcave të Armatosura Spanjolle]] dhe një nga forcat detare më të vjetra aktive në botë. Marina Spanjolle ishte përgjegjëse për një numër arritjesh të mëdha historike në navigacion, më e famshmja prej të cilave është zbulimi i Amerikave dhe lundrimi i parë global rrethor, si dhe pjesëmarrja në disa nga betejat më të rëndësishme detare në histori, si betejat e Lepantos dhe Trafalgarit. Për disa shekuj, Marina Spanjolle luajti një rol të rëndësishëm logjistik në eksplorimin, zgjerimin dhe konsolidimin e Perandorisë Spanjolle dhe mbrojti një rrjet të gjerë tregtar përgjatë Oqeanit Atlantik dhe përgjatë Oqeanit Paqësor. Marina Spanjolle ishte një nga forcat detare më të fuqishme në botë nga fundi i shekullit të 15-të deri në fund të shekullit të 18-të.<ref>{{Cite book |last=Tarver |first=H. Micheal |url=https://books.google.com/books?id=1LCJDAAAQBAJ&pg=RA1-PA161 |title=The Spanish Empire: A Historical Encyclopedia [2 volumes]: A Historical Encyclopedia |last2=Slape |first2=Emily |date=2016-07-25 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-61069-422-3 |language=en}}</ref> Në fillim të shekullit të 19-të, me humbjen e pjesës më të madhe të perandorisë së saj, marina spanjolle kaloi në një flotë shumë më të vogël, por ajo ende ruajti një aftësi të konsiderueshme ndërtimi anijesh dhe prodhoi nëndetësen e parë ushtarake plotësisht të aftë. Në këtë kohë, marina spanjolle kontribuoi gjithashtu në zhvillimin e klasës së shkatërruesve të anijeve luftarake dhe arriti lundrimin e parë global rrethor nga një anije e fortë. Bazat kryesore të Marinës Spanjolle janë në Rota, Ferrol, San Fernando dhe Cartagena. == Shiko edhe == * [[Forcat e Armatosura Spanjolle]] == Burime == [[Kategoria:Forca Detare Spanjolle]] [[Kategoria:Forcat e Armatosura Spanjolle]] g81ji9rcoeywm1i9h3k8ynz2uatkj8r 3022927 3022599 2026-08-06T06:04:10Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022927 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = Spanish Navy | native_name = {{lang|es|Armada Española}} | image = | image_size = 150px | alt = | caption = [[Armorial of the Spanish Armed Forces#Navy|Emblem of the Spanish Navy]]<ref>{{cite web|url=http://www.armada.mde.es/ArmadaPortal/page/Portal/ArmadaEspannola/_inicio_home/prefLang_es/|title=Armada Española – Ministerio de Defensa – Gobierno de España|work=Armada Española|access-date=11 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150707194030/http://www.armada.mde.es/ArmadaPortal/page/Portal/ArmadaEspannola/_inicio_home/prefLang_es/|archive-date=7 korrik 2015|url-status=live}}</ref> | start_date = 15th century&nbsp; | country = {{flag|Spain}} | countries = | allegiance = | branch = | type = [[Navy]] | role = | size = 20,838 personnel (2016)<ref>{{cite web|url=http://www.lamoncloa.gob.es/espana/eh15/defensa/Paginas/index.aspx|title=España Hoy 2016-2016|work=lamoncloa.gob.es|access-date=27 maj 2017|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510184930/http://www.lamoncloa.gob.es/espana/eh15/defensa/Paginas/index.aspx|archive-date=10 maj 2017|url-status=live}}</ref><br>139 ships<ref>{{cite web|title=LISTA OFICIAL DE BUQUES DE LA ARMADA|url=https://armada.defensa.gob.es/archivo/mardigitaldocinstituc/00docu-institucional-armada/04lista-oficial-buques-armada/documentos/loba2023.pdf|publisher=Spanish Navy|access-date=9 mars 2024|archive-url=https://armada.defensa.gob.es/archivo/mardigitaldocinstituc/00docu-institucional-armada/04lista-oficial-buques-armada/documentos/loba2023|archive-date=1 janar 2023}}</ref><br>54 aircraft<ref>{{cite web|title=AERONAVES MILITARES ESPAÑOLAS|url=https://aeronavesmilitaresespanolas.com|website=aeronavesmilitaresespanolas.com|access-date=9 mars 2024|archive-url=https://aeronavesmilitaresespanolas.com/floan-2/|archive-date=14 dhjetor 2023}}</ref> | command_structure = [[File:Emblem of the Spanish Armed Forces.svg|25px]] [[Spanish Armed Forces]] | garrison = {{plainlist|'''Headquarters''': [[Spanish Navy Headquarters]], [[Madrid]]}}{{plainlist|'''Main naval bases:''' *[[Naval Station Rota|Naval Station of Rota]] *[[Ferrol Naval Base|Arsenal de Ferrol]] *[[Cartagena Naval Base|Arsenal de Cartagena]] *Mahón Naval Station *[[Las Palmas Naval Base|Arsenal de Las Palmas]] *[[Arsenal de La Carraca]] *[[Escuela Naval Militar|Naval Military School of Marín]]}} | garrison_label = | nickname = | patron = [[Our Lady of Mount Carmel]] (Spanish: ''Nuestra Señora del Carmen'') | motto = | colors = <!-- or | colours = --> | colors_label = <!-- or | colours_label = --> | march = Himno de la Escuela Naval (José María Pemán) | mascot = | anniversaries = 16 July | equipment = | equipment_label = | battles = | decorations = | battle_honours = | battle_honours_label = | flying_hours = | website = {{URL|http://www.armada.mde.es}}<!-- Commanders --> | commander1 = {{flagicon image|Estandarte Real de España.svg}} [[Felipe VI of Spain|King Felipe VI]] | commander1_label = [[Captain general of the Navy|Commander in Chief]] | commander2 = {{flagicon image|Spanish Chief of Staff of the Navy flag.png}} [[Admiral general (Spain)|Admiral general]] Antonio Piñeiro Sánchez | commander2_label = [[Chief of Staff of the Navy (Spain)|Admiral Chief of the Naval Staff]] | notable_commanders = <!-- Insignia --> | identification_symbol = [[File:Naval jack of Spain.svg|border|100px]] | identification_symbol_label = Jack | identification_symbol_2 = [[File:Flag of Spain.svg|150px]] | identification_symbol_2_label = Ensign<!-- Aircraft --> | aircraft_attack = [[McDonnell Douglas AV-8B Harrier II|McDonnell Douglas EAV-8B Harrier II+]] | aircraft_bomber = | aircraft_electronic = | aircraft_fighter = [[McDonnell Douglas AV-8B Harrier II|McDonnell Douglas EAV-8B Harrier II+]] | aircraft_helicopter = [[Sikorsky SH-60 Seahawk|Sikorsky SH-60B Seahawk]] | aircraft_helicopter_attack = | aircraft_helicopter_cargo = [[Sikorsky SH-60 Seahawk|Sikorsky SH-60F Seahawk]] | aircraft_helicopter_multirole = [[Bell 212|Agusta Bell AB-212+]] | aircraft_helicopter_observation = | aircraft_helicopter_transport = | aircraft_helicopter_trainer = [[Eurocopter EC135|Airbus H135]] | aircraft_helicopter_utility = | aircraft_interceptor = | aircraft_patrol = | aircraft_recon = [[Boeing Insitu MQ-27 ScanEagle|Boeing Institu ScanEagle]] | aircraft_trainer = [[McDonnell Douglas AV-8B Harrier II|McDonnell Douglas TAV-8B Harrier II]] | aircraft_transport = [[Cessna Citation II|Cessna Citation]] | aircraft_tanker = | aircraft_general = }} '''Forca Detare Spanjolle''', zyrtarisht '''Armada''', është dega detare e [[Forcat e Armatosura Spanjolle|Forcave të Armatosura Spanjolle]] dhe një nga forcat detare më të vjetra aktive në botë. Marina Spanjolle ishte përgjegjëse për një numër arritjesh të mëdha historike në navigacion, më e famshmja prej të cilave është zbulimi i Amerikave dhe lundrimi i parë global rrethor, si dhe pjesëmarrja në disa nga betejat më të rëndësishme detare në histori, si betejat e Lepantos dhe Trafalgarit. Për disa shekuj, Marina Spanjolle luajti një rol të rëndësishëm logjistik në eksplorimin, zgjerimin dhe konsolidimin e Perandorisë Spanjolle dhe mbrojti një rrjet të gjerë tregtar përgjatë Oqeanit Atlantik dhe përgjatë Oqeanit Paqësor. Marina Spanjolle ishte një nga forcat detare më të fuqishme në botë nga fundi i shekullit të 15-të deri në fund të shekullit të 18-të.<ref>{{Cite book|last=Tarver|first=H. Micheal|url=https://books.google.com/books?id=1LCJDAAAQBAJ&pg=RA1-PA161|title=The Spanish Empire: A Historical Encyclopedia [2 volumes]: A Historical Encyclopedia|last2=Slape|first2=Emily|date=2016-07-25|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-422-3|language=en}}</ref> Në fillim të shekullit të 19-të, me humbjen e pjesës më të madhe të perandorisë së saj, marina spanjolle kaloi në një flotë shumë më të vogël, por ajo ende ruajti një aftësi të konsiderueshme ndërtimi anijesh dhe prodhoi nëndetësen e parë ushtarake plotësisht të aftë. Në këtë kohë, marina spanjolle kontribuoi gjithashtu në zhvillimin e klasës së shkatërruesve të anijeve luftarake dhe arriti lundrimin e parë global rrethor nga një anije e fortë. Bazat kryesore të Marinës Spanjolle janë në Rota, Ferrol, San Fernando dhe Cartagena. == Shiko edhe == * [[Forcat e Armatosura Spanjolle]] == Referime == [[Kategoria:Forca Detare Spanjolle]] [[Kategoria:Forcat e Armatosura Spanjolle]] rtye2jkftbbct8wp1ewxywj84lb8ld1 Kategoria:Forcat e Armatosura Spanjolle 14 404851 3022601 2026-08-05T15:47:10Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 3022601 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3022602 3022601 2026-08-05T15:47:53Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Qeveria e Spanjës]]; +[[Kategoria:Forca të armatosura sipas vendit]]; +[[Kategoria:Forca të armatosura në Evropë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022602 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Qeveria e Spanjës]] [[Kategoria:Forca të armatosura sipas vendit]] [[Kategoria:Forca të armatosura në Evropë]] eapkwc7ato89ltbz5sb99i4fhznh9x9 Përmbysje 0 404852 3022606 2026-08-05T15:55:02Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Përmbysja]] 3022606 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Përmbysja]] ggosuvtkpe3vpxm6c1uhgpybjhestzg Normat shoqërore 0 404853 3022607 2026-08-05T15:55:10Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Norma shoqërore]] 3022607 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Norma shoqërore]] 2s97ye4f23uicnz5gnqu6o6oe73pyma Normë shoqërore 0 404854 3022608 2026-08-05T15:55:11Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Norma shoqërore]] 3022608 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Norma shoqërore]] 2s97ye4f23uicnz5gnqu6o6oe73pyma Normal 0 404855 3022609 2026-08-05T15:55:12Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Norma shoqërore]] 3022609 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Norma shoqërore]] 2s97ye4f23uicnz5gnqu6o6oe73pyma Kryeministri spanjoll 0 404856 3022610 2026-08-05T15:55:25Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Kryeministri i Spanjës]] 3022610 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Kryeministri i Spanjës]] ji15wj4vne3o2l0zwucxibjtzzv3xit Diamant sintetik 0 404857 3022611 2026-08-05T15:55:28Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Diamanti sintetik]] 3022611 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Diamanti sintetik]] k8cem8ri9olpegdj9r87ze04bs5xwng Diamant i rritur në laborator 0 404858 3022612 2026-08-05T15:55:30Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Diamanti sintetik]] 3022612 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Diamanti sintetik]] k8cem8ri9olpegdj9r87ze04bs5xwng Diamanti i rritur në laborator 0 404859 3022613 2026-08-05T15:55:34Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Diamanti sintetik]] 3022613 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Diamanti sintetik]] k8cem8ri9olpegdj9r87ze04bs5xwng Diamant laboratori 0 404860 3022614 2026-08-05T15:55:36Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Diamanti sintetik]] 3022614 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Diamanti sintetik]] k8cem8ri9olpegdj9r87ze04bs5xwng Diamant i laboratorit 0 404861 3022615 2026-08-05T15:55:38Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Diamanti sintetik]] 3022615 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Diamanti sintetik]] k8cem8ri9olpegdj9r87ze04bs5xwng Diamant artificial 0 404862 3022616 2026-08-05T15:55:40Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Diamanti sintetik]] 3022616 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Diamanti sintetik]] k8cem8ri9olpegdj9r87ze04bs5xwng Kategoria:Diamant sintetik 14 404863 3022617 2026-08-05T15:55:56Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 3022617 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3022618 3022617 2026-08-05T15:56:25Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Diamant]]; +[[Kategoria:Minerale sintetike]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022618 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Diamant]] [[Kategoria:Minerale sintetike]] 8zgcf84dktk2uzjm6ttr1s5upadxazs Kategoria:Minerale sintetike 14 404864 3022619 2026-08-05T15:56:36Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 3022619 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3022620 3022619 2026-08-05T15:57:05Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Materiale sintetike]]; +[[Kategoria:Minerale]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022620 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Materiale sintetike]] [[Kategoria:Minerale]] gel4qqr3qkrc6qnjdzt7v1n4yg5txy6 Kategoria:Materiale sintetike 14 404865 3022621 2026-08-05T15:57:15Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 3022621 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3022622 3022621 2026-08-05T15:58:02Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Materiale artificiale]]; +[[Kategoria:Sintezë kimike]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022622 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Materiale artificiale]] [[Kategoria:Sintezë kimike]] dsoc6h2djgi4h7akk1mtne3xbhmen11 Lëkura artificiale 0 404866 3022625 2026-08-05T16:06:08Z Leutrim.P 113691 faqe e re; https://en.wikipedia.org/wiki/Artificial_leather 3022625 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Reproduction Mk VII Gas Mask Bag -11.jpg|parapamje|Një rrip çante prej lëkure artificiale, i bërë nga plastika.]] '''Lëkura artificiale''', e quajtur edhe '''lëkurë sintetike''', është një material i destinuar për të zëvendësuar lëkurën në tapiceri, veshje, këpucë dhe përdorime të tjera ku dëshirohet një përfundim i ngjashëm me lëkurën, por materiali aktual është i kushtueshëm ose i papërshtatshëm për shkak të shqetësimeve praktike ose etike. Lëkura artificiale njihet me shumë emra, duke përfshirë ''lëkurë imituese, lëkurë vegane, lëkurë PU (poliuretani), pseudolëkurë dhe'' ''plëkurë''.<ref>{{Cite book |last=Shaeffer |first=Claire |url=https://books.google.com/books?id=BBNjDwAAQBAJ |title=Sew Any Fabric: A Quick Reference to Fabrics from A to Z |date=2003-11-10 |publisher=Penguin |isbn=978-1-4402-2033-3 |language=en}}</ref> == Përdorimet == Lëkurat artificiale përdoren shpesh në pëlhura veshjesh, tapiceri mobiljesh, tapiceri për mjete lundrimi dhe ambiente të brendshme automobilash.<ref>{{Cite web |title=What is Faux Leather? |url=https://mitchellfauxleathers.com/home/faux-leather-viewpoint/viewpoint/2021/10/18/what-is-faux-leather |access-date=2026-08-05 |website=Default |language=en}}</ref> Një nga avantazhet e saj kryesore, veçanërisht në makina, është se kërkon pak mirëmbajtje në krahasim me lëkurën dhe nuk çahet ose zbehet lehtë, megjithëse sipërfaqja e disa lëkurave artificiale mund të fërkohet dhe të konsumohet me kalimin e kohës. Lëkura artificiale e bërë nga poliuretani është e larëshme, por varietetet e bëra nga klorur polivinili (PVC) nuk pastrohen lehtë. === Moda === Në varësi të ndërtimit, lëkura artificiale mund të jetë poroze dhe e frymëmarrshme, ose mund të jetë e papërshkueshme nga uji dhe e papërshkueshme nga uji. Lëkura artificiale poroze me një bazë mikrofibre jo të endur është një zgjedhje popullore për veshje dhe është e rehatshme për t’u veshur. == Prodhimi == Janë zhvilluar shumë metoda të ndryshme për prodhimin e lëkurës së imituar. Një metodë aktuale është përdorimi i një letre çliruese të stampuar të njohur si letër derdhëse si një formë për përfundimin e sipërfaqes, shpesh duke imituar strukturën e lëkurës me fije të sipërme. Kjo letër çliruese e stampuar mban strukturën përfundimtare në negativ. Për prodhimin, letra çliruese është e veshur me disa shtresa plastike, p.sh. PVC ose poliuretani, duke përfshirë ndoshta një përfundim sipërfaqësor, një shtresë ngjyre, një shtresë shkumë, një ngjitës, një shtresë pëlhure, një përfundim të kundërt. Në varësi të procesit specifik, këto shtresa mund të jenë të lagura ose pjesërisht të thara në kohën e integrimit. Lëkura artificiale thahet, pastaj letra çliruese hiqet dhe ndoshta ripërdoret.<ref>{{Cite web |title=ABOUT {{!}} CASTING PAPER R-series |url=http://www.castingpapers.com/about/ |access-date=2026-08-05 |website=www.castingpapers.com |language=en}}</ref> Një metodë fermentimi për të bërë kolagjen, kimikati kryesor në lëkurën e vërtetë, është në zhvillim e sipër. Materialet për të bërë lëkurë vegane mund të nxirren nga kërpudhat, majat dhe llojet bakteriale duke përdorur procese bioteknologjike. === Metodat historike === Një nga lëkurat artificiale më të hershme ishte Presstoff. I shpikur në Gjermaninë e shekullit të 19-të, ai bëhej nga tul letre i shtresuar dhe i trajtuar posaçërisht. Ai fitoi përdorimin e tij më të gjerë në Gjermani gjatë Luftës së Dytë Botërore në vend të lëkurës, e cila në kushte lufte ishte e racionuar. Presstoff mund të përdorej në pothuajse çdo aplikim që normalisht mbushej me lëkurë, përveç artikujve si këpucët që i nënshtroheshin vazhdimisht konsumimit të përkulshëm ose lagështisë. Në këto kushte, Presstoff tenton të shkëputet dhe të humbasë kohezionin. Një shembull tjetër i hershëm ishte Rexine, një pëlhurë prej lëkure e prodhuar në Mbretërinë e Bashkuar nga Rexine Ltd e Hyde, pranë Mançesterit. Ishte bërë nga pëlhurë e mbuluar me një përzierje nitroceluloze, vaj kamfori, alkooli dhe pigmenti, e stampuar për t'u dukur si lëkurë. Përdorej si material për lidhje librash dhe mbulesë tapicerie, veçanërisht për brendësinë e automjeteve dhe brendësinë e vagonëve hekurudhorë të prodhuar nga prodhuesit britanikë duke filluar nga vitet 1920, kostoja e tij ishte rreth një e katërta e asaj të lëkurës.<ref>{{Cite web |title=Glossary of Bookbinding Terms P-S |url=https://www.redeye.co.nz/glp-s.htm |access-date=2026-08-05 |website=www.redeye.co.nz}}</ref> Poromerikët bëhen nga një shtresë plastike (zakonisht një poliuretani) mbi një shtresë bazë fibroze (zakonisht një poliester). Termi poromerik u shpik nga DuPont si një derivat i termave poroz dhe polimerik. Materiali i parë poromerik ishte Corfam i DuPont, i prezantuar në vitin 1963 në Panairin e Këpucëve në Çikago. Corfam ishte pjesa qendrore e pavijonit të DuPont në Panairin Botëror të Nju Jorkut në vitin 1964 në New York City. Pasi shpenzoi miliona dollarë për të tregtuar produktin te prodhuesit e këpucëve, DuPont e tërhoqi Corfam nga tregu në vitin 1971 dhe ia shiti të drejtat një kompanie në Poloni. Lëkura prej lëkure prodhohet gjithashtu duke mbuluar një bazë pëlhure me një plastikë. Pëlhura mund të jetë prej fibre natyrale ose sintetike e cila më pas mbulohet me një shtresë të butë klorur polivinili (PVC). Lëkura prej lëkure përdoret në lidhjen e librave dhe ishte e zakonshme në mbulesat e kamerave të shekullit të 20-të. Lëkura e tapës është një alternativë e fibrave natyrale e bërë nga lëvorja e pemëve të lisit të tapës që është ngjeshur, ngjashëm me Presstoff. == Efekti mjedisor == Prodhimi i PVC-së së përdorur në prodhimin e shumë lëkurave artificiale kërkon një plastifikues të quajtur ftalat për ta bërë atë fleksibël dhe të butë. Prodhimi i PVC-së shpesh përdor lëndë të para të naftës dhe sasi të mëdha energjie. Kur PVC përfundon në një deponi, ai nuk dekompozohet si lëkura e vërtetë dhe mund të lëshojë kimikate të rrezikshme si dioksinat në ujë dhe tokë.<ref>{{Cite web |title=All You Need To Know About Vegan Leather |url=https://dotchleather.com/blogs/news/all-you-need-to-know-about-vegan-leather |access-date=2026-08-05 |website=DÖTCH |language=en}}</ref> Poliuretani është aktualisht më popullor për përdorim sesa PVC. Prodhimi i disa lëkurave artificiale kërkon plastikë, ndërsa të tjerat, të quajtura lëkura me bazë bimore, kërkojnë vetëm materiale me bazë bimore; përfshirja e materialeve artificiale në prodhimin e lëkurave artificiale ngre dukshëm çështje të qëndrueshmërisë. Megjithatë, disa raporte pohojnë se prodhimi i lëkurës artificiale është ende më i qëndrueshëm se ai i lëkurës së vërtetë, me Fitimi dhe Humbja Mjedisore, një raport i qëndrueshmërisë i zhvilluar në vitin 2018 nga Kering, që pohon se ndikimi i prodhimit të lëkurës vegane mund të jetë deri në një të tretën më i ulët se ai i lëkurës së vërtetë. Disa lëkura artificiale mund të kenë gjurmë të substancave të kufizuara, si përbërësi i bojës butanon oksima, sipas një studimi nga Instituti FILK Freiberg. == Emrat e markave == * Alcantara * Clarino: prodhuar nga Kuraray Co., Ltd. e Japonisë. * Fabrikoid: Një markë DuPont, pëlhurë pambuku e veshur me nitrocelulozë * Kirza: Një formë ruse e zhvilluar në vitet 1930 që përbëhet nga pëlhurë pambuku, lateks dhe kolofon * MB-Tex: Përdoret në shumë modele bazë të Mercedes-Benz * Naugahyde: Një markë amerikane e prezantuar nga Uniroyal * Pantasote: Një markë historike amerikane e lëkurës së imituar e prezantuar në vitet 1890. * Piñatex: E bërë nga gjethet e ananasit * Rexine: Një markë britanike * Skai: E prodhuar nga kompania gjermane Konrad Hornschuch AG, emri i saj është bërë një markë tregtare e gjenerizuar në Gjermani dhe vendet përreth == Shiko edhe == * [[Lëkura]] == Burime == bcywyjz2zvfvs5z13qgkqw7dwvr996g 3022627 3022625 2026-08-05T16:07:47Z Leutrim.P 113691 + 6 categories using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022627 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Reproduction Mk VII Gas Mask Bag -11.jpg|parapamje|Një rrip çante prej lëkure artificiale, i bërë nga plastika.]] '''Lëkura artificiale''', e quajtur edhe '''lëkurë sintetike''', është një material i destinuar për të zëvendësuar lëkurën në tapiceri, veshje, këpucë dhe përdorime të tjera ku dëshirohet një përfundim i ngjashëm me lëkurën, por materiali aktual është i kushtueshëm ose i papërshtatshëm për shkak të shqetësimeve praktike ose etike. Lëkura artificiale njihet me shumë emra, duke përfshirë ''lëkurë imituese, lëkurë vegane, lëkurë PU (poliuretani), pseudolëkurë dhe'' ''plëkurë''.<ref>{{Cite book |last=Shaeffer |first=Claire |url=https://books.google.com/books?id=BBNjDwAAQBAJ |title=Sew Any Fabric: A Quick Reference to Fabrics from A to Z |date=2003-11-10 |publisher=Penguin |isbn=978-1-4402-2033-3 |language=en}}</ref> == Përdorimet == Lëkurat artificiale përdoren shpesh në pëlhura veshjesh, tapiceri mobiljesh, tapiceri për mjete lundrimi dhe ambiente të brendshme automobilash.<ref>{{Cite web |title=What is Faux Leather? |url=https://mitchellfauxleathers.com/home/faux-leather-viewpoint/viewpoint/2021/10/18/what-is-faux-leather |access-date=2026-08-05 |website=Default |language=en}}</ref> Një nga avantazhet e saj kryesore, veçanërisht në makina, është se kërkon pak mirëmbajtje në krahasim me lëkurën dhe nuk çahet ose zbehet lehtë, megjithëse sipërfaqja e disa lëkurave artificiale mund të fërkohet dhe të konsumohet me kalimin e kohës. Lëkura artificiale e bërë nga poliuretani është e larëshme, por varietetet e bëra nga klorur polivinili (PVC) nuk pastrohen lehtë. === Moda === Në varësi të ndërtimit, lëkura artificiale mund të jetë poroze dhe e frymëmarrshme, ose mund të jetë e papërshkueshme nga uji dhe e papërshkueshme nga uji. Lëkura artificiale poroze me një bazë mikrofibre jo të endur është një zgjedhje popullore për veshje dhe është e rehatshme për t’u veshur. == Prodhimi == Janë zhvilluar shumë metoda të ndryshme për prodhimin e lëkurës së imituar. Një metodë aktuale është përdorimi i një letre çliruese të stampuar të njohur si letër derdhëse si një formë për përfundimin e sipërfaqes, shpesh duke imituar strukturën e lëkurës me fije të sipërme. Kjo letër çliruese e stampuar mban strukturën përfundimtare në negativ. Për prodhimin, letra çliruese është e veshur me disa shtresa plastike, p.sh. PVC ose poliuretani, duke përfshirë ndoshta një përfundim sipërfaqësor, një shtresë ngjyre, një shtresë shkumë, një ngjitës, një shtresë pëlhure, një përfundim të kundërt. Në varësi të procesit specifik, këto shtresa mund të jenë të lagura ose pjesërisht të thara në kohën e integrimit. Lëkura artificiale thahet, pastaj letra çliruese hiqet dhe ndoshta ripërdoret.<ref>{{Cite web |title=ABOUT {{!}} CASTING PAPER R-series |url=http://www.castingpapers.com/about/ |access-date=2026-08-05 |website=www.castingpapers.com |language=en}}</ref> Një metodë fermentimi për të bërë kolagjen, kimikati kryesor në lëkurën e vërtetë, është në zhvillim e sipër. Materialet për të bërë lëkurë vegane mund të nxirren nga kërpudhat, majat dhe llojet bakteriale duke përdorur procese bioteknologjike. === Metodat historike === Një nga lëkurat artificiale më të hershme ishte Presstoff. I shpikur në Gjermaninë e shekullit të 19-të, ai bëhej nga tul letre i shtresuar dhe i trajtuar posaçërisht. Ai fitoi përdorimin e tij më të gjerë në Gjermani gjatë Luftës së Dytë Botërore në vend të lëkurës, e cila në kushte lufte ishte e racionuar. Presstoff mund të përdorej në pothuajse çdo aplikim që normalisht mbushej me lëkurë, përveç artikujve si këpucët që i nënshtroheshin vazhdimisht konsumimit të përkulshëm ose lagështisë. Në këto kushte, Presstoff tenton të shkëputet dhe të humbasë kohezionin. Një shembull tjetër i hershëm ishte Rexine, një pëlhurë prej lëkure e prodhuar në Mbretërinë e Bashkuar nga Rexine Ltd e Hyde, pranë Mançesterit. Ishte bërë nga pëlhurë e mbuluar me një përzierje nitroceluloze, vaj kamfori, alkooli dhe pigmenti, e stampuar për t'u dukur si lëkurë. Përdorej si material për lidhje librash dhe mbulesë tapicerie, veçanërisht për brendësinë e automjeteve dhe brendësinë e vagonëve hekurudhorë të prodhuar nga prodhuesit britanikë duke filluar nga vitet 1920, kostoja e tij ishte rreth një e katërta e asaj të lëkurës.<ref>{{Cite web |title=Glossary of Bookbinding Terms P-S |url=https://www.redeye.co.nz/glp-s.htm |access-date=2026-08-05 |website=www.redeye.co.nz}}</ref> Poromerikët bëhen nga një shtresë plastike (zakonisht një poliuretani) mbi një shtresë bazë fibroze (zakonisht një poliester). Termi poromerik u shpik nga DuPont si një derivat i termave poroz dhe polimerik. Materiali i parë poromerik ishte Corfam i DuPont, i prezantuar në vitin 1963 në Panairin e Këpucëve në Çikago. Corfam ishte pjesa qendrore e pavijonit të DuPont në Panairin Botëror të Nju Jorkut në vitin 1964 në New York City. Pasi shpenzoi miliona dollarë për të tregtuar produktin te prodhuesit e këpucëve, DuPont e tërhoqi Corfam nga tregu në vitin 1971 dhe ia shiti të drejtat një kompanie në Poloni. Lëkura prej lëkure prodhohet gjithashtu duke mbuluar një bazë pëlhure me një plastikë. Pëlhura mund të jetë prej fibre natyrale ose sintetike e cila më pas mbulohet me një shtresë të butë klorur polivinili (PVC). Lëkura prej lëkure përdoret në lidhjen e librave dhe ishte e zakonshme në mbulesat e kamerave të shekullit të 20-të. Lëkura e tapës është një alternativë e fibrave natyrale e bërë nga lëvorja e pemëve të lisit të tapës që është ngjeshur, ngjashëm me Presstoff. == Efekti mjedisor == Prodhimi i PVC-së së përdorur në prodhimin e shumë lëkurave artificiale kërkon një plastifikues të quajtur ftalat për ta bërë atë fleksibël dhe të butë. Prodhimi i PVC-së shpesh përdor lëndë të para të naftës dhe sasi të mëdha energjie. Kur PVC përfundon në një deponi, ai nuk dekompozohet si lëkura e vërtetë dhe mund të lëshojë kimikate të rrezikshme si dioksinat në ujë dhe tokë.<ref>{{Cite web |title=All You Need To Know About Vegan Leather |url=https://dotchleather.com/blogs/news/all-you-need-to-know-about-vegan-leather |access-date=2026-08-05 |website=DÖTCH |language=en}}</ref> Poliuretani është aktualisht më popullor për përdorim sesa PVC. Prodhimi i disa lëkurave artificiale kërkon plastikë, ndërsa të tjerat, të quajtura lëkura me bazë bimore, kërkojnë vetëm materiale me bazë bimore; përfshirja e materialeve artificiale në prodhimin e lëkurave artificiale ngre dukshëm çështje të qëndrueshmërisë. Megjithatë, disa raporte pohojnë se prodhimi i lëkurës artificiale është ende më i qëndrueshëm se ai i lëkurës së vërtetë, me Fitimi dhe Humbja Mjedisore, një raport i qëndrueshmërisë i zhvilluar në vitin 2018 nga Kering, që pohon se ndikimi i prodhimit të lëkurës vegane mund të jetë deri në një të tretën më i ulët se ai i lëkurës së vërtetë. Disa lëkura artificiale mund të kenë gjurmë të substancave të kufizuara, si përbërësi i bojës butanon oksima, sipas një studimi nga Instituti FILK Freiberg. == Emrat e markave == * Alcantara * Clarino: prodhuar nga Kuraray Co., Ltd. e Japonisë. * Fabrikoid: Një markë DuPont, pëlhurë pambuku e veshur me nitrocelulozë * Kirza: Një formë ruse e zhvilluar në vitet 1930 që përbëhet nga pëlhurë pambuku, lateks dhe kolofon * MB-Tex: Përdoret në shumë modele bazë të Mercedes-Benz * Naugahyde: Një markë amerikane e prezantuar nga Uniroyal * Pantasote: Një markë historike amerikane e lëkurës së imituar e prezantuar në vitet 1890. * Piñatex: E bërë nga gjethet e ananasit * Rexine: Një markë britanike * Skai: E prodhuar nga kompania gjermane Konrad Hornschuch AG, emri i saj është bërë një markë tregtare e gjenerizuar në Gjermani dhe vendet përreth == Shiko edhe == * [[Lëkura]] == Burime == [[Kategoria:Lëkurë artificiale]] [[Kategoria:Qëndrueshmëri]] [[Kategoria:Materiale sintetike]] [[Kategoria:Lëkurë]] [[Kategoria:Tekstil]] [[Kategoria:Dizajn mode]] 4qhcp505aya0ai3sly747j7o24gk5x1 3022928 3022627 2026-08-06T06:04:20Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]], [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022928 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Reproduction Mk VII Gas Mask Bag -11.jpg|parapamje|Një rrip çante prej lëkure artificiale, i bërë nga plastika.]] '''Lëkura artificiale''', e quajtur edhe '''lëkurë sintetike''', është një material i destinuar për të zëvendësuar lëkurën në tapiceri, veshje, këpucë dhe përdorime të tjera ku dëshirohet një përfundim i ngjashëm me lëkurën, por materiali aktual është i kushtueshëm ose i papërshtatshëm për shkak të shqetësimeve praktike ose etike. Lëkura artificiale njihet me shumë emra, duke përfshirë ''lëkurë imituese, lëkurë vegane, lëkurë PU (poliuretani), pseudolëkurë dhe'' ''plëkurë''.<ref>{{Cite book|last=Shaeffer|first=Claire|url=https://books.google.com/books?id=BBNjDwAAQBAJ|title=Sew Any Fabric: A Quick Reference to Fabrics from A to Z|date=2003-11-10|publisher=Penguin|isbn=978-1-4402-2033-3|language=en}}</ref> == Përdorimet == Lëkurat artificiale përdoren shpesh në pëlhura veshjesh, tapiceri mobiljesh, tapiceri për mjete lundrimi dhe ambiente të brendshme automobilash.<ref>{{Cite web|title=What is Faux Leather?|url=https://mitchellfauxleathers.com/home/faux-leather-viewpoint/viewpoint/2021/10/18/what-is-faux-leather|access-date=2026-08-05|website=Default|language=en}}</ref> Një nga avantazhet e saj kryesore, veçanërisht në makina, është se kërkon pak mirëmbajtje në krahasim me lëkurën dhe nuk çahet ose zbehet lehtë, megjithëse sipërfaqja e disa lëkurave artificiale mund të fërkohet dhe të konsumohet me kalimin e kohës. Lëkura artificiale e bërë nga poliuretani është e larëshme, por varietetet e bëra nga klorur polivinili (PVC) nuk pastrohen lehtë. === Moda === Në varësi të ndërtimit, lëkura artificiale mund të jetë poroze dhe e frymëmarrshme, ose mund të jetë e papërshkueshme nga uji dhe e papërshkueshme nga uji. Lëkura artificiale poroze me një bazë mikrofibre jo të endur është një zgjedhje popullore për veshje dhe është e rehatshme për t’u veshur. == Prodhimi == Janë zhvilluar shumë metoda të ndryshme për prodhimin e lëkurës së imituar. Një metodë aktuale është përdorimi i një letre çliruese të stampuar të njohur si letër derdhëse si një formë për përfundimin e sipërfaqes, shpesh duke imituar strukturën e lëkurës me fije të sipërme. Kjo letër çliruese e stampuar mban strukturën përfundimtare në negativ. Për prodhimin, letra çliruese është e veshur me disa shtresa plastike, p.sh. PVC ose poliuretani, duke përfshirë ndoshta një përfundim sipërfaqësor, një shtresë ngjyre, një shtresë shkumë, një ngjitës, një shtresë pëlhure, një përfundim të kundërt. Në varësi të procesit specifik, këto shtresa mund të jenë të lagura ose pjesërisht të thara në kohën e integrimit. Lëkura artificiale thahet, pastaj letra çliruese hiqet dhe ndoshta ripërdoret.<ref>{{Cite web|title=ABOUT {{!}} CASTING PAPER R-series|url=http://www.castingpapers.com/about/|access-date=2026-08-05|website=www.castingpapers.com|language=en}}</ref> Një metodë fermentimi për të bërë kolagjen, kimikati kryesor në lëkurën e vërtetë, është në zhvillim e sipër. Materialet për të bërë lëkurë vegane mund të nxirren nga kërpudhat, majat dhe llojet bakteriale duke përdorur procese bioteknologjike. === Metodat historike === Një nga lëkurat artificiale më të hershme ishte Presstoff. I shpikur në Gjermaninë e shekullit të 19-të, ai bëhej nga tul letre i shtresuar dhe i trajtuar posaçërisht. Ai fitoi përdorimin e tij më të gjerë në Gjermani gjatë Luftës së Dytë Botërore në vend të lëkurës, e cila në kushte lufte ishte e racionuar. Presstoff mund të përdorej në pothuajse çdo aplikim që normalisht mbushej me lëkurë, përveç artikujve si këpucët që i nënshtroheshin vazhdimisht konsumimit të përkulshëm ose lagështisë. Në këto kushte, Presstoff tenton të shkëputet dhe të humbasë kohezionin. Një shembull tjetër i hershëm ishte Rexine, një pëlhurë prej lëkure e prodhuar në Mbretërinë e Bashkuar nga Rexine Ltd e Hyde, pranë Mançesterit. Ishte bërë nga pëlhurë e mbuluar me një përzierje nitroceluloze, vaj kamfori, alkooli dhe pigmenti, e stampuar për t'u dukur si lëkurë. Përdorej si material për lidhje librash dhe mbulesë tapicerie, veçanërisht për brendësinë e automjeteve dhe brendësinë e vagonëve hekurudhorë të prodhuar nga prodhuesit britanikë duke filluar nga vitet 1920, kostoja e tij ishte rreth një e katërta e asaj të lëkurës.<ref>{{Cite web|title=Glossary of Bookbinding Terms P-S|url=https://www.redeye.co.nz/glp-s.htm|access-date=2026-08-05|website=www.redeye.co.nz}}</ref> Poromerikët bëhen nga një shtresë plastike (zakonisht një poliuretani) mbi një shtresë bazë fibroze (zakonisht një poliester). Termi poromerik u shpik nga DuPont si një derivat i termave poroz dhe polimerik. Materiali i parë poromerik ishte Corfam i DuPont, i prezantuar në vitin 1963 në Panairin e Këpucëve në Çikago. Corfam ishte pjesa qendrore e pavijonit të DuPont në Panairin Botëror të Nju Jorkut në vitin 1964 në New York City. Pasi shpenzoi miliona dollarë për të tregtuar produktin te prodhuesit e këpucëve, DuPont e tërhoqi Corfam nga tregu në vitin 1971 dhe ia shiti të drejtat një kompanie në Poloni. Lëkura prej lëkure prodhohet gjithashtu duke mbuluar një bazë pëlhure me një plastikë. Pëlhura mund të jetë prej fibre natyrale ose sintetike e cila më pas mbulohet me një shtresë të butë klorur polivinili (PVC). Lëkura prej lëkure përdoret në lidhjen e librave dhe ishte e zakonshme në mbulesat e kamerave të shekullit të 20-të. Lëkura e tapës është një alternativë e fibrave natyrale e bërë nga lëvorja e pemëve të lisit të tapës që është ngjeshur, ngjashëm me Presstoff. == Efekti mjedisor == Prodhimi i PVC-së së përdorur në prodhimin e shumë lëkurave artificiale kërkon një plastifikues të quajtur ftalat për ta bërë atë fleksibël dhe të butë. Prodhimi i PVC-së shpesh përdor lëndë të para të naftës dhe sasi të mëdha energjie. Kur PVC përfundon në një deponi, ai nuk dekompozohet si lëkura e vërtetë dhe mund të lëshojë kimikate të rrezikshme si dioksinat në ujë dhe tokë.<ref>{{Cite web|title=All You Need To Know About Vegan Leather|url=https://dotchleather.com/blogs/news/all-you-need-to-know-about-vegan-leather|access-date=2026-08-05|website=DÖTCH|language=en}}</ref> Poliuretani është aktualisht më popullor për përdorim sesa PVC. Prodhimi i disa lëkurave artificiale kërkon plastikë, ndërsa të tjerat, të quajtura lëkura me bazë bimore, kërkojnë vetëm materiale me bazë bimore; përfshirja e materialeve artificiale në prodhimin e lëkurave artificiale ngre dukshëm çështje të qëndrueshmërisë. Megjithatë, disa raporte pohojnë se prodhimi i lëkurës artificiale është ende më i qëndrueshëm se ai i lëkurës së vërtetë, me Fitimi dhe Humbja Mjedisore, një raport i qëndrueshmërisë i zhvilluar në vitin 2018 nga Kering, që pohon se ndikimi i prodhimit të lëkurës vegane mund të jetë deri në një të tretën më i ulët se ai i lëkurës së vërtetë. Disa lëkura artificiale mund të kenë gjurmë të substancave të kufizuara, si përbërësi i bojës butanon oksima, sipas një studimi nga Instituti FILK Freiberg. == Emrat e markave == * Alcantara * Clarino: prodhuar nga Kuraray Co., Ltd. e Japonisë. * Fabrikoid: Një markë DuPont, pëlhurë pambuku e veshur me nitrocelulozë * Kirza: Një formë ruse e zhvilluar në vitet 1930 që përbëhet nga pëlhurë pambuku, lateks dhe kolofon * MB-Tex: Përdoret në shumë modele bazë të Mercedes-Benz * Naugahyde: Një markë amerikane e prezantuar nga Uniroyal * Pantasote: Një markë historike amerikane e lëkurës së imituar e prezantuar në vitet 1890. * Piñatex: E bërë nga gjethet e ananasit * Rexine: Një markë britanike * Skai: E prodhuar nga kompania gjermane Konrad Hornschuch AG, emri i saj është bërë një markë tregtare e gjenerizuar në Gjermani dhe vendet përreth == Shiko edhe == * [[Lëkura]] == Referime == [[Kategoria:Lëkurë artificiale]] [[Kategoria:Qëndrueshmëri]] [[Kategoria:Materiale sintetike]] [[Kategoria:Lëkurë]] [[Kategoria:Tekstil]] [[Kategoria:Dizajn mode]] bv7vvn529vbr142br3vx59lrr82wasc Lëkurë artificiale 0 404867 3022630 2026-08-05T16:08:44Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Lëkura artificiale]] 3022630 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Lëkura artificiale]] en27l1hsbsq6hd4wv5g1dpd0ss6fol3 Kategoria:Lëkurë 14 404868 3022631 2026-08-05T16:08:53Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 3022631 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3022635 3022631 2026-08-05T16:11:10Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Lëkurë kafshësh]]; +[[Kategoria:Produkte lope]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022635 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Lëkurë kafshësh]] [[Kategoria:Produkte lope]] ckxlnid38a2tk63nhi9a6a30cyz936m Kategoria:Lëkurë artificiale 14 404869 3022632 2026-08-05T16:08:54Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 3022632 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3022634 3022632 2026-08-05T16:09:46Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Materiale sintetike]]; +[[Kategoria:Lëkurë]]; +[[Kategoria:Tekstil]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022634 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Materiale sintetike]] [[Kategoria:Lëkurë]] [[Kategoria:Tekstil]] oyg1bsy7hqp9xhdzk4k83lcu68zpuzx Përmbysje politike 0 404870 3022639 2026-08-05T16:14:17Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Përmbysja]] 3022639 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Përmbysja]] ggosuvtkpe3vpxm6c1uhgpybjhestzg Përmbysja politike 0 404871 3022640 2026-08-05T16:14:19Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Përmbysja]] 3022640 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Përmbysja]] ggosuvtkpe3vpxm6c1uhgpybjhestzg Aktivitet përmbysës 0 404872 3022641 2026-08-05T16:14:20Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Përmbysja]] 3022641 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Përmbysja]] ggosuvtkpe3vpxm6c1uhgpybjhestzg Organizatë përmbysëse 0 404873 3022642 2026-08-05T16:14:21Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Përmbysja]] 3022642 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Përmbysja]] ggosuvtkpe3vpxm6c1uhgpybjhestzg Aktivitete përmbysëse 0 404874 3022643 2026-08-05T16:14:22Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Përmbysja]] 3022643 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Përmbysja]] ggosuvtkpe3vpxm6c1uhgpybjhestzg Përmbysje (politikë) 0 404875 3022644 2026-08-05T16:14:24Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Përmbysja]] 3022644 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Përmbysja]] ggosuvtkpe3vpxm6c1uhgpybjhestzg Përmbysja (politikë) 0 404876 3022645 2026-08-05T16:14:26Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Përmbysja]] 3022645 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Përmbysja]] ggosuvtkpe3vpxm6c1uhgpybjhestzg Marina spanjolle 0 404877 3022646 2026-08-05T16:16:30Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Forca Detare Spanjolle]] 3022646 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Forca Detare Spanjolle]] svfrq5vnripd0kub0v6t619y76lxzp5 Norma 0 404878 3022647 2026-08-05T16:18:27Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Norma shoqërore]] 3022647 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Norma shoqërore]] 2s97ye4f23uicnz5gnqu6o6oe73pyma Përdoruesi diskutim:~2026-43044-75 3 404879 3022654 2026-08-05T16:51:21Z Automoderatori 187516 Njoftim për kthim automatik te [[Fatmir Limaj]] 3022654 wikitext text/x-wiki == gusht 2026: Automoderatori ktheu ndryshimin tuaj == Përshëndetje! Unë jam [[User:Automoderatori|Automoderatori]], një sistem i automatizuar që përdor një model të të mësuarit automatik për të identifikuar dhe kthyer redaktime mundësisht problematike me qëllim që Wikipedia të mbetet e besueshme dhe e qëndrueshme. Unë ktheva një nga [[Special:Diff/3022653|redaktimet tuaja të fundit]] te [[Fatmir Limaj]]. * Meqë modeli që përdor nuk është i përsosur, ai ndonjëherë kthen dhe redaktime të mira. Nëse mendoni se ndryshimi që bëtë ishte konstruktiv, ju lutemi [//sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi:Automoderatori/Raportime?action=edit&section=new&nosummary=true&preload=Përdoruesi:Automoderatori/Raportime/Preload&preloadparams%5B%5D=3022652&preloadparams%5B%5D=Fatmir_Limaj raportojeni këtu]. * [[:mw:Moderator Tools/Automoderator|Mësoni më shumë]] rreth programit tim. [[Përdoruesi:Automoderatori|Automoderatori]] ([[Përdoruesi diskutim:Automoderatori|diskutimet]]) 5 gusht 2026 18:51 (CEST) i0phgha6l5ifxql10xqf8ui4ol69v6c Diskutim:Ismail Shirin 1 404880 3022658 2026-08-05T17:05:50Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022658 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ismail Shirin]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022657 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221207182947/https://wn.com/ismail_chirine për lidhjen https://wn.com/ismail_chirine. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 gusht 2026 19:05 (CEST) muxfn47xo72t7g91rom58ycfh77a3oq Diskutim:Jerry X. Mitrovica 1 404881 3022670 2026-08-05T18:06:28Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022670 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jerry X. Mitrovica]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022669 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://eps.harvard.edu/people/jerry-x-mitrovica. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 gusht 2026 20:06 (CEST) 6rrr0hq38phxotja5pfjq67ob9uggnp Rekordet dhe statistikat e futbollit në Shqipëri 0 404882 3022677 2026-08-05T18:50:46Z Sadsadas 51943 Faqja eshte ne ndertim e siper 3022677 wikitext text/x-wiki Kjo faqe jep me detaje rekordet dhe statistikat e futbollit në [[Shqipëri]]. ==Rekordet e ekipeve== ===Më shumë kampionate të fituara=== ;Gjithsej *26, [[KF Tirana|Tirana]] ;Rresht *6, [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16) ==Rekordet e lojtarëve== ===Golashënuesit=== ;Golashënuesi më i mirë *207, {{flamuri|Shqipëria}} [[Vioresin Sinani]] ;Lojrari me më shumë gola në një sezon *59, {{flamuri|Shqipëria}} [[Refik Resmja]] ;Lojtari me më shumë tregolësha *10, {{flamuri|Shqipëria}} Refik Resmja (të gjitha në sezonin 1951) ;Lojtari i huaj me më shumë gola *138, {{flamuri|Kroacia}} [[Pero Pejić]] ==Referime== {{Reflist}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] g608p0he6qxg20u8mor97v6oyhgggfc 3022679 3022677 2026-08-05T18:57:29Z Sadsadas 51943 /* Rekordet e ekipeve */ 3022679 wikitext text/x-wiki Kjo faqe jep me detaje rekordet dhe statistikat e futbollit në [[Shqipëri]]. ==Rekordet e ekipeve== ===Më shumë kampionate të fituara=== ;Gjithsej *26, [[KF Tirana|Tirana]]<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2023/05/29/libri-i-arte-i-superiores-ja-fituesit-e-titullit-kampion-nder-vite/|title=Libri i Artë i Superiores/ Ja fituesit e titullit kampion ndër vite|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=29 maj 2023|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Rresht *6, [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/05/19/skenderbeu-ne-guinness-skuadra-e-vetme-qe-fiton-6-here-resht-titullin-kampion/|title=Skënderbeu në “Guinness”, skuadra e vetme që fiton 6 herë resht titullin kampion|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=19 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ==Rekordet e lojtarëve== ===Golashënuesit=== ;Golashënuesi më i mirë *207, {{flamuri|Shqipëria}} [[Vioresin Sinani]] ;Lojrari me më shumë gola në një sezon *59, {{flamuri|Shqipëria}} [[Refik Resmja]] ;Lojtari me më shumë tregolësha *10, {{flamuri|Shqipëria}} Refik Resmja (të gjitha në sezonin 1951) ;Lojtari i huaj me më shumë gola *138, {{flamuri|Kroacia}} [[Pero Pejić]] ==Referime== {{Reflist}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] mxx1uu7yv35yyna7fsqw5fzqb5xk1i1 3022680 3022679 2026-08-05T19:03:32Z Sadsadas 51943 /* Rekordet e lojtarëve */ 3022680 wikitext text/x-wiki Kjo faqe jep me detaje rekordet dhe statistikat e futbollit në [[Shqipëri]]. ==Rekordet e ekipeve== ===Më shumë kampionate të fituara=== ;Gjithsej *26, [[KF Tirana|Tirana]]<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2023/05/29/libri-i-arte-i-superiores-ja-fituesit-e-titullit-kampion-nder-vite/|title=Libri i Artë i Superiores/ Ja fituesit e titullit kampion ndër vite|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=29 maj 2023|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Rresht *6, [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/05/19/skenderbeu-ne-guinness-skuadra-e-vetme-qe-fiton-6-here-resht-titullin-kampion/|title=Skënderbeu në “Guinness”, skuadra e vetme që fiton 6 herë resht titullin kampion|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=19 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ==Rekordet e lojtarëve== ===Golashënuesit=== ;Golashënuesi më i mirë *207, {{flamuri|Shqipëria}} [[Vioresin Sinani]]<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/sinani-thote-mjaft-e-mbyll-si-futbollist-ne-fund-te-ketij-sezoni/|title=Vioresin Sinani thotë mjaft: E mbyll si futbollist në fund të këtij edicioni|trans-title=Vioresin Sinani says enough: I finish as a player at the end of the season|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Admir Uruçi|date=12 janar 2012|access-date=1 janar 2015}}</ref> ;Lojrari me më shumë gola në një sezon *59, {{flamuri|Shqipëria}} [[Refik Resmja]], sezoni 1951<ref name="Refik Resmja">{{cite news|url=http://worldwidesoccerstories.blogspot.com/2013/05/refik-resmja-partizani-tirana-1951.html|title=Refik Resmja (Partizani Tirana), 1951|publisher=Soccer Stories|language=en|date=19 gusht 2015|access-date=19 gusht 2015}}</ref> ;Lojtari me më shumë tregolësha *10, {{flamuri|Shqipëria}} Refik Resmja (të gjitha në sezonin 1951)<ref name="Refik Resmja"/> ;Lojtari i huaj me më shumë gola *138, {{flamuri|Kroacia}} [[Pero Pejić]] ==Referime== {{Reflist}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] 2od5k26uct68rhfn2alg1tswttcevw8 3022681 3022680 2026-08-05T19:07:20Z Sadsadas 51943 /* Rekordet e lojtarëve */ 3022681 wikitext text/x-wiki Kjo faqe jep me detaje rekordet dhe statistikat e futbollit në [[Shqipëri]]. ==Rekordet e ekipeve== ===Më shumë kampionate të fituara=== ;Gjithsej *26, [[KF Tirana|Tirana]]<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2023/05/29/libri-i-arte-i-superiores-ja-fituesit-e-titullit-kampion-nder-vite/|title=Libri i Artë i Superiores/ Ja fituesit e titullit kampion ndër vite|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=29 maj 2023|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Rresht *6, [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/05/19/skenderbeu-ne-guinness-skuadra-e-vetme-qe-fiton-6-here-resht-titullin-kampion/|title=Skënderbeu në “Guinness”, skuadra e vetme që fiton 6 herë resht titullin kampion|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=19 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ==Rekordet e lojtarëve== ===Golashënuesit=== ;Golashënuesi më i mirë *207, {{flamuri|Shqipëria}} [[Vioresin Sinani]]<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/sinani-thote-mjaft-e-mbyll-si-futbollist-ne-fund-te-ketij-sezoni/|title=Vioresin Sinani thotë mjaft: E mbyll si futbollist në fund të këtij edicioni|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Admir Uruçi|date=12 janar 2012|access-date=1 janar 2015}}</ref> ;Lojrari me më shumë gola në një sezon *59, {{flamuri|Shqipëria}} [[Refik Resmja]], sezoni 1951<ref name="Refik Resmja">{{cite news|url=http://worldwidesoccerstories.blogspot.com/2013/05/refik-resmja-partizani-tirana-1951.html|title=Refik Resmja (Partizani Tirana), 1951|publisher=Soccer Stories|language=en|date=19 gusht 2015|access-date=19 gusht 2015}}</ref> ;Lojtari me më shumë tregolësha *10, {{flamuri|Shqipëria}} Refik Resmja (të gjitha në sezonin 1951)<ref name="Refik Resmja"/> ;Lojtari i huaj me më shumë gola *138, {{flamuri|Kroacia}} [[Pero Pejić]]<ref>{{cite news|url=https://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-ish-sulmuesi-rrefen-karrieren-dhe-analizon-kampionatin-pero-pejic-dinamo-afer-zemres-shqiperia-me-mungon/#gsc.tab=0|title=EKSKLUZIVE/ Ish-sulmuesi rrëfen karrierën dhe analizon kampionatin, Pero Pejiç: Dinamo afër zemrës, Shqipëria më mungon|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Erjon Allaraj|date=3 tetor 2025|access-date=1 janar 2026}}</ref> ==Referime== {{Reflist}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] gxbiarscikkjjpd9nkz69jeb69qdl63 3022682 3022681 2026-08-05T19:15:27Z Sadsadas 51943 /* Rekordet e lojtarëve */ 3022682 wikitext text/x-wiki Kjo faqe jep me detaje rekordet dhe statistikat e futbollit në [[Shqipëri]]. ==Rekordet e ekipeve== ===Më shumë kampionate të fituara=== ;Gjithsej *26, [[KF Tirana|Tirana]]<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2023/05/29/libri-i-arte-i-superiores-ja-fituesit-e-titullit-kampion-nder-vite/|title=Libri i Artë i Superiores/ Ja fituesit e titullit kampion ndër vite|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=29 maj 2023|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Rresht *6, [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/05/19/skenderbeu-ne-guinness-skuadra-e-vetme-qe-fiton-6-here-resht-titullin-kampion/|title=Skënderbeu në “Guinness”, skuadra e vetme që fiton 6 herë resht titullin kampion|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=19 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ==Rekordet e lojtarëve== ===Më shumë kampionate të fituar=== *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Nevil Dede]] (8 me Tiranën, 1 me [[KF Elbasani|Elbasanin]]) ;Më shumë tituj rresht *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Orges Shehi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun) *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Renato Arapi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun) ===Golashënuesit=== ;Golashënuesi më i mirë *207, {{flamuri|Shqipëria}} [[Vioresin Sinani]]<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/sinani-thote-mjaft-e-mbyll-si-futbollist-ne-fund-te-ketij-sezoni/|title=Vioresin Sinani thotë mjaft: E mbyll si futbollist në fund të këtij edicioni|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Admir Uruçi|date=12 janar 2012|access-date=1 janar 2015}}</ref> ;Lojrari me më shumë gola në një sezon *59, {{flamuri|Shqipëria}} [[Refik Resmja]], sezoni 1951<ref name="Refik Resmja">{{cite news|url=http://worldwidesoccerstories.blogspot.com/2013/05/refik-resmja-partizani-tirana-1951.html|title=Refik Resmja (Partizani Tirana), 1951|publisher=Soccer Stories|language=en|date=19 gusht 2015|access-date=19 gusht 2015}}</ref> ;Lojtari me më shumë tregolësha *10, {{flamuri|Shqipëria}} Refik Resmja (të gjitha në sezonin 1951)<ref name="Refik Resmja"/> ;Lojtari i huaj me më shumë gola *138, {{flamuri|Kroacia}} [[Pero Pejić]]<ref>{{cite news|url=https://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-ish-sulmuesi-rrefen-karrieren-dhe-analizon-kampionatin-pero-pejic-dinamo-afer-zemres-shqiperia-me-mungon/#gsc.tab=0|title=EKSKLUZIVE/ Ish-sulmuesi rrëfen karrierën dhe analizon kampionatin, Pero Pejiç: Dinamo afër zemrës, Shqipëria më mungon|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Erjon Allaraj|date=3 tetor 2025|access-date=1 janar 2026}}</ref> ==Referime== {{Reflist}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] ea0jhcgllgptrexcsxoclv0gwzf5x87 3022684 3022682 2026-08-05T19:20:57Z Sadsadas 51943 /* Më shumë kampionate të fituar */ 3022684 wikitext text/x-wiki Kjo faqe jep me detaje rekordet dhe statistikat e futbollit në [[Shqipëri]]. ==Rekordet e ekipeve== ===Më shumë kampionate të fituara=== ;Gjithsej *26, [[KF Tirana|Tirana]]<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2023/05/29/libri-i-arte-i-superiores-ja-fituesit-e-titullit-kampion-nder-vite/|title=Libri i Artë i Superiores/ Ja fituesit e titullit kampion ndër vite|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=29 maj 2023|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Rresht *6, [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/05/19/skenderbeu-ne-guinness-skuadra-e-vetme-qe-fiton-6-here-resht-titullin-kampion/|title=Skënderbeu në “Guinness”, skuadra e vetme që fiton 6 herë resht titullin kampion|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=19 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ==Rekordet e lojtarëve== ===Më shumë kampionate të fituar=== *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Nevil Dede]] (8 me Tiranën, 1 me [[KF Elbasani|Elbasanin]]) ;Më shumë tituj rresht *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Orges Shehi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht">{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/epoka-skenderbejane-e-futbollit-te-korces/#gsc.tab=0|title=Epoka “skënderbejane” e futbollit të Korçës|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Besnik Dizdari|date=26 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Renato Arapi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Bledi Shkëmbi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> ===Golashënuesit=== ;Golashënuesi më i mirë *207, {{flamuri|Shqipëria}} [[Vioresin Sinani]]<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/sinani-thote-mjaft-e-mbyll-si-futbollist-ne-fund-te-ketij-sezoni/|title=Vioresin Sinani thotë mjaft: E mbyll si futbollist në fund të këtij edicioni|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Admir Uruçi|date=12 janar 2012|access-date=1 janar 2015}}</ref> ;Lojrari me më shumë gola në një sezon *59, {{flamuri|Shqipëria}} [[Refik Resmja]], sezoni 1951<ref name="Refik Resmja">{{cite news|url=http://worldwidesoccerstories.blogspot.com/2013/05/refik-resmja-partizani-tirana-1951.html|title=Refik Resmja (Partizani Tirana), 1951|publisher=Soccer Stories|language=en|date=19 gusht 2015|access-date=19 gusht 2015}}</ref> ;Lojtari me më shumë tregolësha *10, {{flamuri|Shqipëria}} Refik Resmja (të gjitha në sezonin 1951)<ref name="Refik Resmja"/> ;Lojtari i huaj me më shumë gola *138, {{flamuri|Kroacia}} [[Pero Pejić]]<ref>{{cite news|url=https://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-ish-sulmuesi-rrefen-karrieren-dhe-analizon-kampionatin-pero-pejic-dinamo-afer-zemres-shqiperia-me-mungon/#gsc.tab=0|title=EKSKLUZIVE/ Ish-sulmuesi rrëfen karrierën dhe analizon kampionatin, Pero Pejiç: Dinamo afër zemrës, Shqipëria më mungon|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Erjon Allaraj|date=3 tetor 2025|access-date=1 janar 2026}}</ref> ==Referime== {{Reflist}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] 32dv7sl82j44k18stytvq55kojezrmr 3022687 3022684 2026-08-05T19:36:16Z Sadsadas 51943 /* Rekordet e lojtarëve */ 3022687 wikitext text/x-wiki Kjo faqe jep me detaje rekordet dhe statistikat e futbollit në [[Shqipëri]]. ==Rekordet e ekipeve== ===Më shumë kampionate të fituara=== ;Gjithsej *26, [[KF Tirana|Tirana]]<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2023/05/29/libri-i-arte-i-superiores-ja-fituesit-e-titullit-kampion-nder-vite/|title=Libri i Artë i Superiores/ Ja fituesit e titullit kampion ndër vite|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=29 maj 2023|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Rresht *6, [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/05/19/skenderbeu-ne-guinness-skuadra-e-vetme-qe-fiton-6-here-resht-titullin-kampion/|title=Skënderbeu në “Guinness”, skuadra e vetme që fiton 6 herë resht titullin kampion|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=19 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ==Rekordet e lojtarëve== ===Më shumë kampionate të fituar=== *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Nevil Dede]] (8 me Tiranën, 1 me [[KF Elbasani|Elbasanin]]) *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Xhevdet Shaqiri]] (1 me Vllazninë, 2 me Partizanin, 6 me Dinamon)<ref>{{cite web|url=https://www.shkodrasport.com/personazh-xhevdet-shaqiri-trajneri-me-i-suksessem-ne-historine-e-futbollit-shkodran/|title=PERSONAZH/ Xhevdet Shaqiri, trajneri më i suksessëm në historinë e futbollit shkodran|publisher=Shkodra Sport|language=sq|date=7 qershor 2022|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Më shumë tituj rresht *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Orges Shehi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht">{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/epoka-skenderbejane-e-futbollit-te-korces/#gsc.tab=0|title=Epoka “skënderbejane” e futbollit të Korçës|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Besnik Dizdari|date=26 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Renato Arapi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Bledi Shkëmbi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> ===Golashënuesit=== ;Golashënuesi më i mirë *207, {{flamuri|Shqipëria}} [[Vioresin Sinani]]<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/sinani-thote-mjaft-e-mbyll-si-futbollist-ne-fund-te-ketij-sezoni/|title=Vioresin Sinani thotë mjaft: E mbyll si futbollist në fund të këtij edicioni|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Admir Uruçi|date=12 janar 2012|access-date=1 janar 2015}}</ref> ;Lojrari me më shumë gola në një sezon *59, {{flamuri|Shqipëria}} [[Refik Resmja]], sezoni 1951<ref name="Refik Resmja">{{cite news|url=http://worldwidesoccerstories.blogspot.com/2013/05/refik-resmja-partizani-tirana-1951.html|title=Refik Resmja (Partizani Tirana), 1951|publisher=Soccer Stories|language=en|date=19 gusht 2015|access-date=19 gusht 2015}}</ref> ;Lojtari me më shumë tregolësha *10, {{flamuri|Shqipëria}} Refik Resmja (të gjitha në sezonin 1951)<ref name="Refik Resmja"/> ;Lojtari i huaj me më shumë gola *138, {{flamuri|Kroacia}} [[Pero Pejić]]<ref>{{cite news|url=https://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-ish-sulmuesi-rrefen-karrieren-dhe-analizon-kampionatin-pero-pejic-dinamo-afer-zemres-shqiperia-me-mungon/#gsc.tab=0|title=EKSKLUZIVE/ Ish-sulmuesi rrëfen karrierën dhe analizon kampionatin, Pero Pejiç: Dinamo afër zemrës, Shqipëria më mungon|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Erjon Allaraj|date=3 tetor 2025|access-date=1 janar 2026}}</ref> ==Referime== {{Reflist}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] qt76u72q0w0t3z16pou3dee52qj2as7 3022688 3022687 2026-08-05T19:38:44Z Sadsadas 51943 /* Rekordet e lojtarëve */ 3022688 wikitext text/x-wiki Kjo faqe jep me detaje rekordet dhe statistikat e futbollit në [[Shqipëri]]. ==Rekordet e ekipeve== ===Më shumë kampionate të fituara=== ;Gjithsej *26, [[KF Tirana|Tirana]]<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2023/05/29/libri-i-arte-i-superiores-ja-fituesit-e-titullit-kampion-nder-vite/|title=Libri i Artë i Superiores/ Ja fituesit e titullit kampion ndër vite|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=29 maj 2023|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Rresht *6, [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/05/19/skenderbeu-ne-guinness-skuadra-e-vetme-qe-fiton-6-here-resht-titullin-kampion/|title=Skënderbeu në “Guinness”, skuadra e vetme që fiton 6 herë resht titullin kampion|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=19 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ==Rekordet e lojtarëve== ===Më shumë kampionate të fituar=== *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Nevil Dede]] (8 me Tiranën, 1 me [[KF Elbasani|Elbasanin]]) *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Xhevdet Shaqiri]] (1 me Vllazninë, 2 me Partizanin, 6 me Dinamon)<ref name="Shaqiri">{{cite web|url=https://www.shkodrasport.com/personazh-xhevdet-shaqiri-trajneri-me-i-suksessem-ne-historine-e-futbollit-shkodran/|title=PERSONAZH/ Xhevdet Shaqiri, trajneri më i suksessëm në historinë e futbollit shkodran|publisher=Shkodra Sport|language=sq|date=7 qershor 2022|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Më shumë tituj rresht *8, {{flamuri|Shqipëria}} Xhevdet Shaqiri (nga sezoni 1948 e deri në sezonin 1956)<ref name="Shaqiri"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Orges Shehi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht">{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/epoka-skenderbejane-e-futbollit-te-korces/#gsc.tab=0|title=Epoka “skënderbejane” e futbollit të Korçës|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Besnik Dizdari|date=26 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Renato Arapi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Bledi Shkëmbi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> ===Golashënuesit=== ;Golashënuesi më i mirë *207, {{flamuri|Shqipëria}} [[Vioresin Sinani]]<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/sinani-thote-mjaft-e-mbyll-si-futbollist-ne-fund-te-ketij-sezoni/|title=Vioresin Sinani thotë mjaft: E mbyll si futbollist në fund të këtij edicioni|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Admir Uruçi|date=12 janar 2012|access-date=1 janar 2015}}</ref> ;Lojrari me më shumë gola në një sezon *59, {{flamuri|Shqipëria}} [[Refik Resmja]], sezoni 1951<ref name="Refik Resmja">{{cite news|url=http://worldwidesoccerstories.blogspot.com/2013/05/refik-resmja-partizani-tirana-1951.html|title=Refik Resmja (Partizani Tirana), 1951|publisher=Soccer Stories|language=en|date=19 gusht 2015|access-date=19 gusht 2015}}</ref> ;Lojtari me më shumë tregolësha *10, {{flamuri|Shqipëria}} Refik Resmja (të gjitha në sezonin 1951)<ref name="Refik Resmja"/> ;Lojtari i huaj me më shumë gola *138, {{flamuri|Kroacia}} [[Pero Pejić]]<ref>{{cite news|url=https://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-ish-sulmuesi-rrefen-karrieren-dhe-analizon-kampionatin-pero-pejic-dinamo-afer-zemres-shqiperia-me-mungon/#gsc.tab=0|title=EKSKLUZIVE/ Ish-sulmuesi rrëfen karrierën dhe analizon kampionatin, Pero Pejiç: Dinamo afër zemrës, Shqipëria më mungon|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Erjon Allaraj|date=3 tetor 2025|access-date=1 janar 2026}}</ref> ==Referime== {{Reflist}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] dy56vnfddzd4oisdzacg4v3918vvteu 3022697 3022688 2026-08-05T20:23:15Z Sadsadas 51943 /* Rekordet e lojtarëve */ 3022697 wikitext text/x-wiki Kjo faqe jep me detaje rekordet dhe statistikat e futbollit në [[Shqipëri]]. ==Rekordet e ekipeve== ===Më shumë kampionate të fituara=== ;Gjithsej *26, [[KF Tirana|Tirana]]<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2023/05/29/libri-i-arte-i-superiores-ja-fituesit-e-titullit-kampion-nder-vite/|title=Libri i Artë i Superiores/ Ja fituesit e titullit kampion ndër vite|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=29 maj 2023|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Rresht *6, [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/05/19/skenderbeu-ne-guinness-skuadra-e-vetme-qe-fiton-6-here-resht-titullin-kampion/|title=Skënderbeu në “Guinness”, skuadra e vetme që fiton 6 herë resht titullin kampion|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=19 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ==Rekordet e lojtarëve== ===Më shumë kampionate të fituar=== *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Nevil Dede]] (8 me Tiranën, 1 me [[KF Elbasani|Elbasanin]]) *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Xhevdet Shaqiri]] (1 me Vllazninë, 2 me Partizanin, 6 me Dinamon)<ref name="Shaqiri">{{cite web|url=https://www.shkodrasport.com/personazh-xhevdet-shaqiri-trajneri-me-i-suksessem-ne-historine-e-futbollit-shkodran/|title=PERSONAZH/ Xhevdet Shaqiri, trajneri më i suksessëm në historinë e futbollit shkodran|publisher=Shkodra Sport|language=sq|date=7 qershor 2022|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Më shumë tituj me një ekip *8, {{flamuri|Shqipëria}} Nevil Dede (të gjitha me Tiranën) ;Më shumë tituj rresht *8, {{flamuri|Shqipëria}} Xhevdet Shaqiri (nga sezoni 1948 e deri në sezonin 1956)<ref name="Shaqiri"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Orges Shehi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht">{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/epoka-skenderbejane-e-futbollit-te-korces/#gsc.tab=0|title=Epoka “skënderbejane” e futbollit të Korçës|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Besnik Dizdari|date=26 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Renato Arapi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Bledi Shkëmbi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> ===Golashënuesit=== ;Golashënuesi më i mirë *207, {{flamuri|Shqipëria}} [[Vioresin Sinani]]<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/sinani-thote-mjaft-e-mbyll-si-futbollist-ne-fund-te-ketij-sezoni/|title=Vioresin Sinani thotë mjaft: E mbyll si futbollist në fund të këtij edicioni|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Admir Uruçi|date=12 janar 2012|access-date=1 janar 2015}}</ref> ;Lojrari me më shumë gola në një sezon *59, {{flamuri|Shqipëria}} [[Refik Resmja]], sezoni 1951<ref name="Refik Resmja">{{cite news|url=http://worldwidesoccerstories.blogspot.com/2013/05/refik-resmja-partizani-tirana-1951.html|title=Refik Resmja (Partizani Tirana), 1951|publisher=Soccer Stories|language=en|date=19 gusht 2015|access-date=19 gusht 2015}}</ref> ;Lojtari me më shumë tregolësha *10, {{flamuri|Shqipëria}} Refik Resmja (të gjitha në sezonin 1951)<ref name="Refik Resmja"/> ;Lojtari i huaj me më shumë gola *138, {{flamuri|Kroacia}} [[Pero Pejić]]<ref>{{cite news|url=https://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-ish-sulmuesi-rrefen-karrieren-dhe-analizon-kampionatin-pero-pejic-dinamo-afer-zemres-shqiperia-me-mungon/#gsc.tab=0|title=EKSKLUZIVE/ Ish-sulmuesi rrëfen karrierën dhe analizon kampionatin, Pero Pejiç: Dinamo afër zemrës, Shqipëria më mungon|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Erjon Allaraj|date=3 tetor 2025|access-date=1 janar 2026}}</ref> ==Referime== {{Reflist}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] jbeuytfnsk2v1lde7mjccnge30xyixm 3022702 3022697 2026-08-05T20:43:37Z Sadsadas 51943 /* Rekordet e lojtarëve */ 3022702 wikitext text/x-wiki Kjo faqe jep me detaje rekordet dhe statistikat e futbollit në [[Shqipëri]]. ==Rekordet e ekipeve== ===Më shumë kampionate të fituara=== ;Gjithsej *26, [[KF Tirana|Tirana]]<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2023/05/29/libri-i-arte-i-superiores-ja-fituesit-e-titullit-kampion-nder-vite/|title=Libri i Artë i Superiores/ Ja fituesit e titullit kampion ndër vite|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=29 maj 2023|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Rresht *6, [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/05/19/skenderbeu-ne-guinness-skuadra-e-vetme-qe-fiton-6-here-resht-titullin-kampion/|title=Skënderbeu në “Guinness”, skuadra e vetme që fiton 6 herë resht titullin kampion|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=19 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ==Rekordet e lojtarëve== ===Më shumë kampionate të fituar=== *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Nevil Dede]] (8 me Tiranën, 1 me [[KF Elbasani|Elbasanin]]) *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Xhevdet Shaqiri]] (1 me Vllazninë, 2 me Partizanin, 6 me Dinamon)<ref name="Shaqiri">{{cite web|url=https://www.shkodrasport.com/personazh-xhevdet-shaqiri-trajneri-me-i-suksessem-ne-historine-e-futbollit-shkodran/|title=PERSONAZH/ Xhevdet Shaqiri, trajneri më i suksessëm në historinë e futbollit shkodran|publisher=Shkodra Sport|language=sq|date=7 qershor 2022|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Më shumë tituj me një ekip *8, {{flamuri|Shqipëria}} Nevil Dede (të gjitha me Tiranën) ;Më shumë tituj rresht *8, {{flamuri|Shqipëria}} Xhevdet Shaqiri (nga sezoni 1948 e deri në sezonin 1956)<ref name="Shaqiri"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Orges Shehi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht">{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/epoka-skenderbejane-e-futbollit-te-korces/#gsc.tab=0|title=Epoka “skënderbejane” e futbollit të Korçës|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Besnik Dizdari|date=26 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Renato Arapi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Bledi Shkëmbi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> ===Golashënuesit=== ;Golashënuesi më i mirë *207, {{flamuri|Shqipëria}} [[Vioresin Sinani]]<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/sinani-thote-mjaft-e-mbyll-si-futbollist-ne-fund-te-ketij-sezoni/|title=Vioresin Sinani thotë mjaft: E mbyll si futbollist në fund të këtij edicioni|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Admir Uruçi|date=12 janar 2012|access-date=1 janar 2015}}</ref> ;Lojrari me më shumë gola në një sezon *59, {{flamuri|Shqipëria}} [[Refik Resmja]], sezoni 1951<ref name="Refik Resmja">{{cite news|url=http://worldwidesoccerstories.blogspot.com/2013/05/refik-resmja-partizani-tirana-1951.html|title=Refik Resmja (Partizani Tirana), 1951|publisher=Soccer Stories|language=en|date=19 gusht 2015|access-date=19 gusht 2015}}</ref> ;Lojtari me më shumë tregolësha *10, {{flamuri|Shqipëria}} Refik Resmja (të gjitha në sezonin 1951)<ref name="Refik Resmja"/> ;Lojtari i huaj me më shumë gola *138, {{flamuri|Kroacia}} [[Pero Pejić]]<ref>{{cite news|url=https://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-ish-sulmuesi-rrefen-karrieren-dhe-analizon-kampionatin-pero-pejic-dinamo-afer-zemres-shqiperia-me-mungon/#gsc.tab=0|title=EKSKLUZIVE/ Ish-sulmuesi rrëfen karrierën dhe analizon kampionatin, Pero Pejiç: Dinamo afër zemrës, Shqipëria më mungon|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Erjon Allaraj|date=3 tetor 2025|access-date=1 janar 2026}}</ref> ==Portierët== ===Lista e portierëve me më shumë minuta pa pësuar gol=== {| class=wikitable !Rend. !width="50px" | Komb. !width="150px" | Lojtari !width="70px" | Klubi !width="70px" | Sezoni !width="70px" | Minuta |- align="center" |1 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Alban Hoxha]] |[[FK Partizani|Partizani]]||2014–15||1,084 |- align="center" |2 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Bujar Gogunja]] |[[KF Elbasani|Labinoti Elbasan]]||1983–84||1,037 |- align="center" |3 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Kujtim Shtama]] |[[KS Teuta|Teuta]]||1993–94||927 |- align="center" |4 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Raqi Pisku]] |Partizani||1951||905 |- align="center" |5 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Dodë Tahiri]] |[[KF Vllaznia|Vllaznia]]||1945||898 |- align="center" |6 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Qemal Vogli]] |[[KS Dinamo|Dinamo]]||1952||840 |- align="center" |7 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Anesti Arapi]] |[[Flamurtari FC|Flamurtari]]||1990–91||827 |- align="center" |8 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Xhevahir Kapllani]] |Teuta||1993–94||824 |- align="center" |9 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Foto Strakosha]] |Dinamo||1989–90||695 |} ==Referime== {{Reflist}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] sq9ee53jy08oirl3oj6y2qb95h02szm 3022751 3022702 2026-08-06T02:10:37Z Sadsadas 51943 /* Portierët */ 3022751 wikitext text/x-wiki Kjo faqe jep me detaje rekordet dhe statistikat e futbollit në [[Shqipëri]]. ==Rekordet e ekipeve== ===Më shumë kampionate të fituara=== ;Gjithsej *26, [[KF Tirana|Tirana]]<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2023/05/29/libri-i-arte-i-superiores-ja-fituesit-e-titullit-kampion-nder-vite/|title=Libri i Artë i Superiores/ Ja fituesit e titullit kampion ndër vite|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=29 maj 2023|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Rresht *6, [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/05/19/skenderbeu-ne-guinness-skuadra-e-vetme-qe-fiton-6-here-resht-titullin-kampion/|title=Skënderbeu në “Guinness”, skuadra e vetme që fiton 6 herë resht titullin kampion|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=19 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ==Rekordet e lojtarëve== ===Më shumë kampionate të fituar=== *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Nevil Dede]] (8 me Tiranën, 1 me [[KF Elbasani|Elbasanin]]) *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Xhevdet Shaqiri]] (1 me Vllazninë, 2 me Partizanin, 6 me Dinamon)<ref name="Shaqiri">{{cite web|url=https://www.shkodrasport.com/personazh-xhevdet-shaqiri-trajneri-me-i-suksessem-ne-historine-e-futbollit-shkodran/|title=PERSONAZH/ Xhevdet Shaqiri, trajneri më i suksessëm në historinë e futbollit shkodran|publisher=Shkodra Sport|language=sq|date=7 qershor 2022|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Më shumë tituj me një ekip *8, {{flamuri|Shqipëria}} Nevil Dede (të gjitha me Tiranën) ;Më shumë tituj rresht *8, {{flamuri|Shqipëria}} Xhevdet Shaqiri (nga sezoni 1948 e deri në sezonin 1956)<ref name="Shaqiri"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Orges Shehi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht">{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/epoka-skenderbejane-e-futbollit-te-korces/#gsc.tab=0|title=Epoka “skënderbejane” e futbollit të Korçës|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Besnik Dizdari|date=26 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Renato Arapi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Bledi Shkëmbi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> ===Golashënuesit=== ;Golashënuesi më i mirë *207, {{flamuri|Shqipëria}} [[Vioresin Sinani]]<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/sinani-thote-mjaft-e-mbyll-si-futbollist-ne-fund-te-ketij-sezoni/|title=Vioresin Sinani thotë mjaft: E mbyll si futbollist në fund të këtij edicioni|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Admir Uruçi|date=12 janar 2012|access-date=1 janar 2015}}</ref> ;Lojrari me më shumë gola në një sezon *59, {{flamuri|Shqipëria}} [[Refik Resmja]], sezoni 1951<ref name="Refik Resmja">{{cite news|url=http://worldwidesoccerstories.blogspot.com/2013/05/refik-resmja-partizani-tirana-1951.html|title=Refik Resmja (Partizani Tirana), 1951|publisher=Soccer Stories|language=en|date=19 gusht 2015|access-date=19 gusht 2015}}</ref> ;Lojtari me më shumë tregolësha *10, {{flamuri|Shqipëria}} Refik Resmja (të gjitha në sezonin 1951)<ref name="Refik Resmja"/> ;Lojtari i huaj me më shumë gola *138, {{flamuri|Kroacia}} [[Pero Pejić]]<ref>{{cite news|url=https://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-ish-sulmuesi-rrefen-karrieren-dhe-analizon-kampionatin-pero-pejic-dinamo-afer-zemres-shqiperia-me-mungon/#gsc.tab=0|title=EKSKLUZIVE/ Ish-sulmuesi rrëfen karrierën dhe analizon kampionatin, Pero Pejiç: Dinamo afër zemrës, Shqipëria më mungon|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Erjon Allaraj|date=3 tetor 2025|access-date=1 janar 2026}}</ref> ==Portierët== ===Lista e portierëve me më shumë minuta pa pësuar gol=== {| class=wikitable !Rend. !width="50px" | Komb. !width="150px" | Lojtari !width="70px" | Klubi !width="70px" | Sezoni !width="70px" | Minuta |- align="center" |1 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Alban Hoxha]] |[[FK Partizani|Partizani]]||2014–15||1,084 |- align="center" |2 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Bujar Gogunja]] |[[KF Elbasani|Labinoti Elbasan]]||1983–84||1,037 |- align="center" |3 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Kujtim Shtama]] |[[KS Teuta|Teuta]]||1993–94||927 |- align="center" |4 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Raqi Pisku]] |Partizani||1951||905 |- align="center" |5 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Dodë Tahiri]] |[[KF Vllaznia|Vllaznia]]||1945||898 |- align="center" |6 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Qemal Vogli]] |[[KS Dinamo|Dinamo]]||1952||840 |- align="center" |7 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Anesti Arapi]] |[[Flamurtari FC|Flamurtari]]||1990–91||827 |- align="center" |8 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Xhevahir Kapllani]] |Teuta||1993–94||824 |- align="center" |9 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Foto Strakosha]] |Dinamo||1989–90||695 |} ;Portieri me më shumë ndeshje pa pësuar gol *11 ndeshje, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (sezoni 2014–15) *11 ndeshje, {{flamuri|Shqipëria}} Bujar Gogunja (sezoni 1983–84) ==Referime== {{Reflist}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] 9n8pvdnb781l4et53wgemkzdcqn46oj 3022754 3022751 2026-08-06T02:18:04Z Sadsadas 51943 3022754 wikitext text/x-wiki Kjo faqe jep me detaje rekordet dhe statistikat e futbollit në [[Shqipëri]]. ==Rekordet e ekipeve== ===Më shumë kampionate të fituara=== ;Gjithsej *26, [[KF Tirana|Tirana]]<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2023/05/29/libri-i-arte-i-superiores-ja-fituesit-e-titullit-kampion-nder-vite/|title=Libri i Artë i Superiores/ Ja fituesit e titullit kampion ndër vite|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=29 maj 2023|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Rresht *6, [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/05/19/skenderbeu-ne-guinness-skuadra-e-vetme-qe-fiton-6-here-resht-titullin-kampion/|title=Skënderbeu në “Guinness”, skuadra e vetme që fiton 6 herë resht titullin kampion|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=19 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ==Rekordet e lojtarëve== ===Më shumë kampionate të fituar=== *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Nevil Dede]] (8 me Tiranën, 1 me [[KF Elbasani|Elbasanin]]) *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Xhevdet Shaqiri]] (1 me Vllazninë, 2 me Partizanin, 6 me Dinamon)<ref name="Shaqiri">{{cite web|url=https://www.shkodrasport.com/personazh-xhevdet-shaqiri-trajneri-me-i-suksessem-ne-historine-e-futbollit-shkodran/|title=PERSONAZH/ Xhevdet Shaqiri, trajneri më i suksessëm në historinë e futbollit shkodran|publisher=Shkodra Sport|language=sq|date=7 qershor 2022|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Më shumë tituj me një ekip *8, {{flamuri|Shqipëria}} Nevil Dede (të gjitha me Tiranën) ;Më shumë tituj rresht *8, {{flamuri|Shqipëria}} Xhevdet Shaqiri (nga sezoni 1948 e deri në sezonin 1956)<ref name="Shaqiri"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Orges Shehi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht">{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/epoka-skenderbejane-e-futbollit-te-korces/#gsc.tab=0|title=Epoka “skënderbejane” e futbollit të Korçës|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Besnik Dizdari|date=26 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Renato Arapi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Bledi Shkëmbi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> ===Golashënuesit=== ;Golashënuesi më i mirë *207, {{flamuri|Shqipëria}} [[Vioresin Sinani]]<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/sinani-thote-mjaft-e-mbyll-si-futbollist-ne-fund-te-ketij-sezoni/|title=Vioresin Sinani thotë mjaft: E mbyll si futbollist në fund të këtij edicioni|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Admir Uruçi|date=12 janar 2012|access-date=1 janar 2015}}</ref> ;Lojrari me më shumë gola në një sezon *59, {{flamuri|Shqipëria}} [[Refik Resmja]], sezoni 1951<ref name="Refik Resmja">{{cite news|url=http://worldwidesoccerstories.blogspot.com/2013/05/refik-resmja-partizani-tirana-1951.html|title=Refik Resmja (Partizani Tirana), 1951|publisher=Soccer Stories|language=en|date=19 gusht 2015|access-date=19 gusht 2015}}</ref> ;Lojtari me më shumë tregolësha *10, {{flamuri|Shqipëria}} Refik Resmja (të gjitha në sezonin 1951)<ref name="Refik Resmja"/> ;Lojtari i huaj me më shumë gola *138, {{flamuri|Kroacia}} [[Pero Pejić]]<ref>{{cite news|url=https://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-ish-sulmuesi-rrefen-karrieren-dhe-analizon-kampionatin-pero-pejic-dinamo-afer-zemres-shqiperia-me-mungon/#gsc.tab=0|title=EKSKLUZIVE/ Ish-sulmuesi rrëfen karrierën dhe analizon kampionatin, Pero Pejiç: Dinamo afër zemrës, Shqipëria më mungon|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Erjon Allaraj|date=3 tetor 2025|access-date=1 janar 2026}}</ref> ==Portierët== ===Lista e portierëve me më shumë minuta pa pësuar gol=== {| class=wikitable !Rend. !width="50px" | Komb. !width="150px" | Lojtari !width="70px" | Klubi !width="70px" | Sezoni !width="70px" | Minuta |- align="center" |1 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Alban Hoxha]] |[[FK Partizani|Partizani]]||2014–15||1,084 |- align="center" |2 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Bujar Gogunja]] |[[KF Elbasani|Labinoti Elbasan]]||1983–84||1,037 |- align="center" |3 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Kujtim Shtama]] |[[KS Teuta|Teuta]]||1993–94||927 |- align="center" |4 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Raqi Pisku]] |Partizani||1951||905 |- align="center" |5 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Dodë Tahiri]] |[[KF Vllaznia|Vllaznia]]||1945||898 |- align="center" |6 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Qemal Vogli]] |[[KS Dinamo|Dinamo]]||1952||840 |- align="center" |7 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Anesti Arapi]] |[[Flamurtari FC|Flamurtari]]||1990–91||827 |- align="center" |8 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Xhevahir Kapllani]] |Teuta||1993–94||824 |- align="center" |9 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Foto Strakosha]] |Dinamo||1989–90||695 |} ;Portieri me më shumë minuta pa pësuar gol në Kategorinë Superiore 1,084, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (sezoni 2014–15) ;Portieri me më shumë minuta pa pësuar gol në të gjitha kompeticionet 1,227, {{flamuri|Shqipëria}} Kujtim Shtama (ndeshjet në kampionat dhe kupë në sezonin 1993–94)<ref>{{cite web|url=https://durreslajm.al/portieri-kujtim-shtama-ne-vendin-e-71-te-ne-bote/|title=Portieri Kujtim Shtama në vendin e 71-të në botë|publisher=Durrës Lajm|language=sq|date=26 mars 2012|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Portieri me më shumë ndeshje rresht pa pësuar gol *11, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (sezoni 2014–15) *11, {{flamuri|Shqipëria}} Bujar Gogunja (sezoni 1983–84) ;Portieri me më shumë ndeshje pa pësuar gol *163, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (2004–2026) ==Referime== {{Reflist}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] r7ahaycam4lsfdgue96111gq5jn8966 3022756 3022754 2026-08-06T02:27:49Z Sadsadas 51943 3022756 wikitext text/x-wiki Kjo faqe jep me detaje rekordet dhe statistikat e futbollit në [[Shqipëri]]. ==Rekordet e ekipeve== ===Më shumë kampionate të fituara=== ;Gjithsej *26, [[KF Tirana|Tirana]]<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2023/05/29/libri-i-arte-i-superiores-ja-fituesit-e-titullit-kampion-nder-vite/|title=Libri i Artë i Superiores/ Ja fituesit e titullit kampion ndër vite|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=29 maj 2023|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Rresht *6, [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/05/19/skenderbeu-ne-guinness-skuadra-e-vetme-qe-fiton-6-here-resht-titullin-kampion/|title=Skënderbeu në “Guinness”, skuadra e vetme që fiton 6 herë resht titullin kampion|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=19 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ==Rekordet e lojtarëve== ===Më shumë kampionate të fituar=== *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Nevil Dede]] (8 me Tiranën, 1 me [[KF Elbasani|Elbasanin]]) *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Xhevdet Shaqiri]] (1 me Vllazninë, 2 me Partizanin, 6 me Dinamon)<ref name="Shaqiri">{{cite web|url=https://www.shkodrasport.com/personazh-xhevdet-shaqiri-trajneri-me-i-suksessem-ne-historine-e-futbollit-shkodran/|title=PERSONAZH/ Xhevdet Shaqiri, trajneri më i suksessëm në historinë e futbollit shkodran|publisher=Shkodra Sport|language=sq|date=7 qershor 2022|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Më shumë tituj me një ekip *8, {{flamuri|Shqipëria}} Nevil Dede (të gjitha me Tiranën) ;Më shumë tituj rresht *8, {{flamuri|Shqipëria}} Xhevdet Shaqiri (nga sezoni 1948 e deri në sezonin 1956)<ref name="Shaqiri"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Orges Shehi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht">{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/epoka-skenderbejane-e-futbollit-te-korces/#gsc.tab=0|title=Epoka “skënderbejane” e futbollit të Korçës|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Besnik Dizdari|date=26 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Renato Arapi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Bledi Shkëmbi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> ===Golashënuesit=== ;Golashënuesi më i mirë *207, {{flamuri|Shqipëria}} [[Vioresin Sinani]]<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/sinani-thote-mjaft-e-mbyll-si-futbollist-ne-fund-te-ketij-sezoni/|title=Vioresin Sinani thotë mjaft: E mbyll si futbollist në fund të këtij edicioni|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Admir Uruçi|date=12 janar 2012|access-date=1 janar 2015}}</ref> ;Lojrari me më shumë gola në një sezon *59, {{flamuri|Shqipëria}} [[Refik Resmja]], sezoni 1951<ref name="Refik Resmja">{{cite news|url=http://worldwidesoccerstories.blogspot.com/2013/05/refik-resmja-partizani-tirana-1951.html|title=Refik Resmja (Partizani Tirana), 1951|publisher=Soccer Stories|language=en|date=19 gusht 2015|access-date=19 gusht 2015}}</ref> ;Lojtari me më shumë tregolësha *10, {{flamuri|Shqipëria}} Refik Resmja (të gjitha në sezonin 1951)<ref name="Refik Resmja"/> ;Lojtari i huaj me më shumë gola *138, {{flamuri|Kroacia}} [[Pero Pejić]]<ref>{{cite news|url=https://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-ish-sulmuesi-rrefen-karrieren-dhe-analizon-kampionatin-pero-pejic-dinamo-afer-zemres-shqiperia-me-mungon/#gsc.tab=0|title=EKSKLUZIVE/ Ish-sulmuesi rrëfen karrierën dhe analizon kampionatin, Pero Pejiç: Dinamo afër zemrës, Shqipëria më mungon|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Erjon Allaraj|date=3 tetor 2025|access-date=1 janar 2026}}</ref> ==Portierët== ===Lista e portierëve me më shumë minuta pa pësuar gol=== {| class=wikitable !Rend. !width="50px" | Komb. !width="150px" | Lojtari !width="70px" | Klubi !width="70px" | Sezoni !width="70px" | Minuta |- align="center" |1 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Alban Hoxha]] |[[FK Partizani|Partizani]]||2014–15||1,084 |- align="center" |2 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Bujar Gogunja]] |[[KF Elbasani|Labinoti Elbasan]]||1983–84||1,037 |- align="center" |3 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Kujtim Shtama]] |[[KS Teuta|Teuta]]||1993–94||927 |- align="center" |4 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Raqi Pisku]] |Partizani||1951||905 |- align="center" |5 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Dodë Tahiri]] |[[KF Vllaznia|Vllaznia]]||1945||898 |- align="center" |6 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Qemal Vogli]] |[[KS Dinamo|Dinamo]]||1952||840 |- align="center" |7 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Anesti Arapi]] |[[Flamurtari FC|Flamurtari]]||1990–91||827 |- align="center" |8 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Xhevahir Kapllani]] |Teuta||1993–94||824 |- align="center" |9 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Foto Strakosha]] |Dinamo||1989–90||695 |} ;Portieri me më shumë minuta pa pësuar gol në Kategorinë Superiore 1,084, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (sezoni 2014–15) ;Portieri me më shumë minuta pa pësuar gol në të gjitha kompeticionet 1,227, {{flamuri|Shqipëria}} Kujtim Shtama (ndeshjet në kampionat dhe kupë në sezonin 1993–94)<ref>{{cite web|url=https://durreslajm.al/portieri-kujtim-shtama-ne-vendin-e-71-te-ne-bote/|title=Portieri Kujtim Shtama në vendin e 71-të në botë|publisher=Durrës Lajm|language=sq|date=26 mars 2012|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Portieri me më shumë ndeshje rresht pa pësuar gol *11, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (sezoni 2014–15) *11, {{flamuri|Shqipëria}} Bujar Gogunja (sezoni 1983–84) ;Portieri me më shumë ndeshje pa pësuar gol *163, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (2004–2026) ==Transferimet== ;Lojtari më i shtrenjtë i shitur nga një klub shqiptar *{{flamuri|Nigeria}} [[Peter Olayinka]], nga Skënderbeu te Gent për 1.1 milion €<ref>{{cite news|url=https://newsport.al/1-1-milione-euro-per-skenderbeun-peter-olayinka-nuk-ndalet|title=1.1 milionë euro për Skënderbeun, Peter Olayinka nuk ndalet|publisher=BoldNews.al|language=sq|access-date=1 janar 2026}}</ref> ==Referime== {{Reflist}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] 3noul1pllb0sv0746c0nhhnufgtbc5k 3022929 3022756 2026-08-06T06:04:30Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#tituj|tituj referimesh]] 3022929 wikitext text/x-wiki Kjo faqe jep me detaje rekordet dhe statistikat e futbollit në [[Shqipëri]]. ==Rekordet e ekipeve== ===Më shumë kampionate të fituara=== ;Gjithsej *26, [[KF Tirana|Tirana]]<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2023/05/29/libri-i-arte-i-superiores-ja-fituesit-e-titullit-kampion-nder-vite/|title=Libri i Artë i Superiores/ Ja fituesit e titullit kampion ndër vite|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=29 maj 2023|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Rresht *6, [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/05/19/skenderbeu-ne-guinness-skuadra-e-vetme-qe-fiton-6-here-resht-titullin-kampion/|title=Skënderbeu në “Guinness”, skuadra e vetme që fiton 6 herë resht titullin kampion|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=19 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ==Rekordet e lojtarëve== ===Më shumë kampionate të fituar=== *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Nevil Dede]] (8 me Tiranën, 1 me [[KF Elbasani|Elbasanin]]) *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Xhevdet Shaqiri]] (1 me Vllazninë, 2 me Partizanin, 6 me Dinamon)<ref name="Shaqiri">{{cite web|url=https://www.shkodrasport.com/personazh-xhevdet-shaqiri-trajneri-me-i-suksessem-ne-historine-e-futbollit-shkodran/|title=PERSONAZH/ Xhevdet Shaqiri, trajneri më i suksessëm në historinë e futbollit shkodran|publisher=Shkodra Sport|language=sq|date=7 qershor 2022|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Më shumë tituj me një ekip *8, {{flamuri|Shqipëria}} Nevil Dede (të gjitha me Tiranën) ;Më shumë tituj rresht *8, {{flamuri|Shqipëria}} Xhevdet Shaqiri (nga sezoni 1948 e deri në sezonin 1956)<ref name="Shaqiri"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Orges Shehi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht">{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/epoka-skenderbejane-e-futbollit-te-korces/#gsc.tab=0|title=Epoka “skënderbejane” e futbollit të Korçës|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Besnik Dizdari|date=26 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Renato Arapi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Bledi Shkëmbi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> ===Golashënuesit=== ;Golashënuesi më i mirë *207, {{flamuri|Shqipëria}} [[Vioresin Sinani]]<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/sinani-thote-mjaft-e-mbyll-si-futbollist-ne-fund-te-ketij-sezoni/|title=Vioresin Sinani thotë mjaft: E mbyll si futbollist në fund të këtij edicioni|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Admir Uruçi|date=12 janar 2012|access-date=1 janar 2015}}</ref> ;Lojrari me më shumë gola në një sezon *59, {{flamuri|Shqipëria}} [[Refik Resmja]], sezoni 1951<ref name="Refik Resmja">{{cite news|url=http://worldwidesoccerstories.blogspot.com/2013/05/refik-resmja-partizani-tirana-1951.html|title=Refik Resmja (Partizani Tirana), 1951|publisher=Soccer Stories|language=en|date=19 gusht 2015|access-date=19 gusht 2015}}</ref> ;Lojtari me më shumë tregolësha *10, {{flamuri|Shqipëria}} Refik Resmja (të gjitha në sezonin 1951)<ref name="Refik Resmja"/> ;Lojtari i huaj me më shumë gola *138, {{flamuri|Kroacia}} [[Pero Pejić]]<ref>{{cite news|url=https://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-ish-sulmuesi-rrefen-karrieren-dhe-analizon-kampionatin-pero-pejic-dinamo-afer-zemres-shqiperia-me-mungon/#gsc.tab=0|title=EKSKLUZIVE/ Ish-sulmuesi rrëfen karrierën dhe analizon kampionatin, Pero Pejiç: Dinamo afër zemrës, Shqipëria më mungon|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Erjon Allaraj|date=3 tetor 2025|access-date=1 janar 2026}}</ref> ==Portierët== ===Lista e portierëve me më shumë minuta pa pësuar gol=== {| class=wikitable !Rend. !width="50px" | Komb. !width="150px" | Lojtari !width="70px" | Klubi !width="70px" | Sezoni !width="70px" | Minuta |- align="center" |1 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Alban Hoxha]] |[[FK Partizani|Partizani]]||2014–15||1,084 |- align="center" |2 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Bujar Gogunja]] |[[KF Elbasani|Labinoti Elbasan]]||1983–84||1,037 |- align="center" |3 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Kujtim Shtama]] |[[KS Teuta|Teuta]]||1993–94||927 |- align="center" |4 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Raqi Pisku]] |Partizani||1951||905 |- align="center" |5 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Dodë Tahiri]] |[[KF Vllaznia|Vllaznia]]||1945||898 |- align="center" |6 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Qemal Vogli]] |[[KS Dinamo|Dinamo]]||1952||840 |- align="center" |7 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Anesti Arapi]] |[[Flamurtari FC|Flamurtari]]||1990–91||827 |- align="center" |8 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Xhevahir Kapllani]] |Teuta||1993–94||824 |- align="center" |9 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Foto Strakosha]] |Dinamo||1989–90||695 |} ;Portieri me më shumë minuta pa pësuar gol në Kategorinë Superiore 1,084, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (sezoni 2014–15) ;Portieri me më shumë minuta pa pësuar gol në të gjitha kompeticionet 1,227, {{flamuri|Shqipëria}} Kujtim Shtama (ndeshjet në kampionat dhe kupë në sezonin 1993–94)<ref>{{cite web|url=https://durreslajm.al/portieri-kujtim-shtama-ne-vendin-e-71-te-ne-bote/|title=Portieri Kujtim Shtama në vendin e 71-të në botë|publisher=Durrës Lajm|language=sq|date=26 mars 2012|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Portieri me më shumë ndeshje rresht pa pësuar gol *11, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (sezoni 2014–15) *11, {{flamuri|Shqipëria}} Bujar Gogunja (sezoni 1983–84) ;Portieri me më shumë ndeshje pa pësuar gol *163, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (2004–2026) ==Transferimet== ;Lojtari më i shtrenjtë i shitur nga një klub shqiptar *{{flamuri|Nigeria}} [[Peter Olayinka]], nga Skënderbeu te Gent për 1.1 milion €<ref>{{cite news|url=https://newsport.al/1-1-milione-euro-per-skenderbeun-peter-olayinka-nuk-ndalet|title=1.1 milionë euro për Skënderbeun, Peter Olayinka nuk ndalet|publisher=BoldNews.al|language=sq|access-date=1 janar 2026}}</ref> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] mpn94cmsoeubm5zcx1oawnpfzwqarr2 Djalli (mitologji) 0 404883 3022694 2026-08-05T20:11:16Z Arianit 106 Përkthyer nga anglishtja, sipas artikullit en:Djall, versioni i datës 23 mars 2026 (revizioni 1344935982) 3022694 wikitext text/x-wiki '''Djalli''' ose '''Dreqi''' është personifikimi i [[E keqja|së keqes]] në [[Mitologjia shqiptare|mitologjinë dhe folklorin shqiptar]].<ref>{{harvnb|Lurker|2004|p=52}}</ref> Emri përdoret gjithashtu për një [[Demoni|demon]] të zjarrit. Tregime të ndryshme të endura me kalimin e viteve e kanë paraqitur Djallin si antagonistin, elementin keqbërës kundër të cilit duhet të luftojnë heronjtë dhe njerëzit e thjeshtë. Si paraqitje simbolike e forcave të së keqes, Djalli shërben për të nxjerrë në pah virtytet kontrastuese të guximit, mençurisë dhe integritetit moral tek ata që guxojnë t'i kundërshtojnë atë. Por Djalli nuk është thjesht një metaforë, në këto tregime ai merr një formë që mund të manifestohet në botën fizike, më së shumti si një demon zjarri. Kjo karakteristikë elementare i shton një shtresë tjetër rreziku ekzistencës së tij tashmë të frikshme. Një infern në lëvizje, ai sjell rrezik moral dhe vdekjeprurës.{{sfn|Novik|2015|p=268}} == Etimologjia == Emri ''djall'' rrjedh nga [[Gjuha latine|latinishtja]] ''diabolus'', "[[Djalli|djall]]".<ref>{{harvnb|Orel|1998|p=67}}</ref> Forma alternative janë ''dreqi'' nga latinishtja ''draco'', [[Dragoi|drak]],<ref>{{harvnb|Orel|1998|p=74}}</ref> ''[[Satani|satan]]'' dhe ''[[Shaitan|shejtan]]''.{{sfn|Elsie|2001|p=68}} == Shiko edhe == * [[:en:Dajjal|Dajjal]] * [[:en:En (deity)|En (hyjni)]] * [[Kuçedra]] * [[:en:Stihi|Stihi]] * [[:en:Verbti|Verbti]] == Referime == {{Reflist}} == Bibliografia == * {{cite book|last=Elsie|first=Robert|author-link=Robert Elsie|title=A Dictionary of Albanian Religion, Mythology and Folk Culture|place=London|publisher=Hurst & Company|url=https://books.google.com/books?id=N_IXHrXIsYkC|isbn=1-85065-570-7|year=2001|language=en}} * {{cite book | last1 = Lurker | first1 = Manfred | title = The Routledge dictionary of gods and goddesses, devils and demons | publisher = Routledge | year = 2004 | language=en }} * {{cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/282313685|last=Novik|first=Alexander|title=Lexicon of Albanian Mythology: Areal Studies in the Polylingual Region of Azov Sea|journal=Slavia Meridionalis|volume=15|doi=10.11649/sm.2015.022|date=2015|pages=261–273|access-date=7 February 2020|doi-access=free|language=en}} * {{cite book|last=Orel|first=Vladimir|title=Albanian etymological dictionary|url=https://books.google.com/books?id=yJQYAQAAIAAJ|year=1998|publisher=Brill|isbn=9004110240|language=en}} [[Kategoria:Mitologjia shqiptare]] [[Kategoria:Krijesat legjendare shqiptare]] [[Kategoria:Zotat e vdekjes]] p553ix5mvuyxjsdnr3qmphb8dxprkzr 3022703 3022694 2026-08-05T20:47:12Z Leutrim.P 113691 ± 3 categories using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022703 wikitext text/x-wiki '''Djalli''' ose '''Dreqi''' është personifikimi i [[E keqja|së keqes]] në [[Mitologjia shqiptare|mitologjinë dhe folklorin shqiptar]].<ref>{{harvnb|Lurker|2004|p=52}}</ref> Emri përdoret gjithashtu për një [[Demoni|demon]] të zjarrit. Tregime të ndryshme të endura me kalimin e viteve e kanë paraqitur Djallin si antagonistin, elementin keqbërës kundër të cilit duhet të luftojnë heronjtë dhe njerëzit e thjeshtë. Si paraqitje simbolike e forcave të së keqes, Djalli shërben për të nxjerrë në pah virtytet kontrastuese të guximit, mençurisë dhe integritetit moral tek ata që guxojnë t'i kundërshtojnë atë. Por Djalli nuk është thjesht një metaforë, në këto tregime ai merr një formë që mund të manifestohet në botën fizike, më së shumti si një demon zjarri. Kjo karakteristikë elementare i shton një shtresë tjetër rreziku ekzistencës së tij tashmë të frikshme. Një infern në lëvizje, ai sjell rrezik moral dhe vdekjeprurës.{{sfn|Novik|2015|p=268}} == Etimologjia == Emri ''djall'' rrjedh nga [[Gjuha latine|latinishtja]] ''diabolus'', "[[Djalli|djall]]".<ref>{{harvnb|Orel|1998|p=67}}</ref> Forma alternative janë ''dreqi'' nga latinishtja ''draco'', [[Dragoi|drak]],<ref>{{harvnb|Orel|1998|p=74}}</ref> ''[[Satani|satan]]'' dhe ''[[Shaitan|shejtan]]''.{{sfn|Elsie|2001|p=68}} == Shiko edhe == * [[:en:Dajjal|Dajjal]] * [[:en:En (deity)|En (hyjni)]] * [[Kuçedra]] * [[:en:Stihi|Stihi]] * [[:en:Verbti|Verbti]] == Referime == {{Reflist}} == Bibliografia == * {{cite book|last=Elsie|first=Robert|author-link=Robert Elsie|title=A Dictionary of Albanian Religion, Mythology and Folk Culture|place=London|publisher=Hurst & Company|url=https://books.google.com/books?id=N_IXHrXIsYkC|isbn=1-85065-570-7|year=2001|language=en}} * {{cite book | last1 = Lurker | first1 = Manfred | title = The Routledge dictionary of gods and goddesses, devils and demons | publisher = Routledge | year = 2004 | language=en }} * {{cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/282313685|last=Novik|first=Alexander|title=Lexicon of Albanian Mythology: Areal Studies in the Polylingual Region of Azov Sea|journal=Slavia Meridionalis|volume=15|doi=10.11649/sm.2015.022|date=2015|pages=261–273|access-date=7 February 2020|doi-access=free|language=en}} * {{cite book|last=Orel|first=Vladimir|title=Albanian etymological dictionary|url=https://books.google.com/books?id=yJQYAQAAIAAJ|year=1998|publisher=Brill|isbn=9004110240|language=en}} [[Kategoria:Mitologji shqiptare]] [[Kategoria:Krijesa legjendare shqiptare]] [[Kategoria:Zota të vdekjes]] r7ssc8502pgpax3ey8gr55t53rn3qmi 3022715 3022703 2026-08-05T22:46:17Z Leutrim.P 113691 removed [[Category:Zota të vdekjes]]; added [[Category:Perëndi të vdekjes]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3022715 wikitext text/x-wiki '''Djalli''' ose '''Dreqi''' është personifikimi i [[E keqja|së keqes]] në [[Mitologjia shqiptare|mitologjinë dhe folklorin shqiptar]].<ref>{{harvnb|Lurker|2004|p=52}}</ref> Emri përdoret gjithashtu për një [[Demoni|demon]] të zjarrit. Tregime të ndryshme të endura me kalimin e viteve e kanë paraqitur Djallin si antagonistin, elementin keqbërës kundër të cilit duhet të luftojnë heronjtë dhe njerëzit e thjeshtë. Si paraqitje simbolike e forcave të së keqes, Djalli shërben për të nxjerrë në pah virtytet kontrastuese të guximit, mençurisë dhe integritetit moral tek ata që guxojnë t'i kundërshtojnë atë. Por Djalli nuk është thjesht një metaforë, në këto tregime ai merr një formë që mund të manifestohet në botën fizike, më së shumti si një demon zjarri. Kjo karakteristikë elementare i shton një shtresë tjetër rreziku ekzistencës së tij tashmë të frikshme. Një infern në lëvizje, ai sjell rrezik moral dhe vdekjeprurës.{{sfn|Novik|2015|p=268}} == Etimologjia == Emri ''djall'' rrjedh nga [[Gjuha latine|latinishtja]] ''diabolus'', "[[Djalli|djall]]".<ref>{{harvnb|Orel|1998|p=67}}</ref> Forma alternative janë ''dreqi'' nga latinishtja ''draco'', [[Dragoi|drak]],<ref>{{harvnb|Orel|1998|p=74}}</ref> ''[[Satani|satan]]'' dhe ''[[Shaitan|shejtan]]''.{{sfn|Elsie|2001|p=68}} == Shiko edhe == * [[:en:Dajjal|Dajjal]] * [[:en:En (deity)|En (hyjni)]] * [[Kuçedra]] * [[:en:Stihi|Stihi]] * [[:en:Verbti|Verbti]] == Referime == {{Reflist}} == Bibliografia == * {{cite book|last=Elsie|first=Robert|author-link=Robert Elsie|title=A Dictionary of Albanian Religion, Mythology and Folk Culture|place=London|publisher=Hurst & Company|url=https://books.google.com/books?id=N_IXHrXIsYkC|isbn=1-85065-570-7|year=2001|language=en}} * {{cite book | last1 = Lurker | first1 = Manfred | title = The Routledge dictionary of gods and goddesses, devils and demons | publisher = Routledge | year = 2004 | language=en }} * {{cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/282313685|last=Novik|first=Alexander|title=Lexicon of Albanian Mythology: Areal Studies in the Polylingual Region of Azov Sea|journal=Slavia Meridionalis|volume=15|doi=10.11649/sm.2015.022|date=2015|pages=261–273|access-date=7 February 2020|doi-access=free|language=en}} * {{cite book|last=Orel|first=Vladimir|title=Albanian etymological dictionary|url=https://books.google.com/books?id=yJQYAQAAIAAJ|year=1998|publisher=Brill|isbn=9004110240|language=en}} [[Kategoria:Mitologji shqiptare]] [[Kategoria:Krijesa legjendare shqiptare]] [[Kategoria:Perëndi të vdekjes]] 7qimoiq68u2l8y6oe0clv26py95l2vc 3022930 3022715 2026-08-06T06:04:40Z Smallem 126080 Rregullime: [[User:Smallem/Hollësi#data|data]], [[User:Smallem/Hollësi#formatimi|formatim]] 3022930 wikitext text/x-wiki '''Djalli''' ose '''Dreqi''' është personifikimi i [[E keqja|së keqes]] në [[Mitologjia shqiptare|mitologjinë dhe folklorin shqiptar]].<ref>{{harvnb|Lurker|2004|p=52}}</ref> Emri përdoret gjithashtu për një [[Demoni|demon]] të zjarrit. Tregime të ndryshme të endura me kalimin e viteve e kanë paraqitur Djallin si antagonistin, elementin keqbërës kundër të cilit duhet të luftojnë heronjtë dhe njerëzit e thjeshtë. Si paraqitje simbolike e forcave të së keqes, Djalli shërben për të nxjerrë në pah virtytet kontrastuese të guximit, mençurisë dhe integritetit moral tek ata që guxojnë t'i kundërshtojnë atë. Por Djalli nuk është thjesht një metaforë, në këto tregime ai merr një formë që mund të manifestohet në botën fizike, më së shumti si një demon zjarri. Kjo karakteristikë elementare i shton një shtresë tjetër rreziku ekzistencës së tij tashmë të frikshme. Një infern në lëvizje, ai sjell rrezik moral dhe vdekjeprurës.{{sfn|Novik|2015|p=268}} == Etimologjia == Emri ''djall'' rrjedh nga [[Gjuha latine|latinishtja]] ''diabolus'', "[[Djalli|djall]]".<ref>{{harvnb|Orel|1998|p=67}}</ref> Forma alternative janë ''dreqi'' nga latinishtja ''draco'', [[Dragoi|drak]],<ref>{{harvnb|Orel|1998|p=74}}</ref> ''[[Satani|satan]]'' dhe ''[[Shaitan|shejtan]]''.{{sfn|Elsie|2001|p=68}} == Shiko edhe == * [[:en:Dajjal|Dajjal]] * [[:en:En (deity)|En (hyjni)]] * [[Kuçedra]] * [[:en:Stihi|Stihi]] * [[:en:Verbti|Verbti]] == Referime == {{Reflist}} == Bibliografia == * {{cite book|last=Elsie|first=Robert|author-link=Robert Elsie|title=A Dictionary of Albanian Religion, Mythology and Folk Culture|place=London|publisher=Hurst & Company|url=https://books.google.com/books?id=N_IXHrXIsYkC|isbn=1-85065-570-7|year=2001|language=en}} * {{cite book|last1=Lurker|first1=Manfred|title=The Routledge dictionary of gods and goddesses, devils and demons|publisher=Routledge|year=2004|language=en}} * {{cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/282313685|last=Novik|first=Alexander|title=Lexicon of Albanian Mythology: Areal Studies in the Polylingual Region of Azov Sea|journal=Slavia Meridionalis|volume=15|doi=10.11649/sm.2015.022|date=2015|pages=261–273|access-date=7 shkurt 2020|doi-access=free|language=en}} * {{cite book|last=Orel|first=Vladimir|title=Albanian etymological dictionary|url=https://books.google.com/books?id=yJQYAQAAIAAJ|year=1998|publisher=Brill|isbn=9004110240|language=en}} [[Kategoria:Mitologji shqiptare]] [[Kategoria:Krijesa legjendare shqiptare]] [[Kategoria:Perëndi të vdekjes]] jdo963idzrhmy4dsv3jc6x4mt9is90m Diskutim:Djalli (mitologji) 1 404884 3022695 2026-08-05T20:11:44Z Arianit 106 /* Përkthim */ pjesë e re 3022695 wikitext text/x-wiki == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Djall|23 mars 2026|1344935982}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 5 gusht 2026 22:11 (CEST) deoh1e6pk0tw61nv22vizs4a13veppj Diskutim:Klina e Mesme 1 404885 3022739 2026-08-06T01:15:58Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022739 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Klina e Mesme]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022738 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200107171616/http://www.fallingrain.com/world/KV/25/Kline_e_Mesme.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/KV/25/Kline_e_Mesme.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 03:15 (CEST) rka6e92gkks514qglewrwwxvkyuy6gk Diskutim:Klina e Poshtme 1 404886 3022741 2026-08-06T01:17:43Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022741 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Klina e Poshtme]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022740 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200107171616/http://www.fallingrain.com/world/KV/25/Donja_Klina.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/KV/25/Donja_Klina.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 03:17 (CEST) olwwcbzaicy8axxsc1t7xv71putx3ut Diskutim:Kolorado 1 404887 3022746 2026-08-06T01:46:09Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022746 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kolorado]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022745 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180928183309/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=70540 për lidhjen http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=70540. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 03:46 (CEST) 3zz66l1yi9idk2xsc81zllq530s57i7 Diskutim:Kopiliqi i Poshtëm 1 404888 3022760 2026-08-06T02:42:21Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022760 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kopiliqi i Poshtëm]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022759 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200107171616/http://www.fallingrain.com/world/KV/25/Donja_Klina.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/KV/25/Donja_Klina.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 04:42 (CEST) bv07y3wbj2q9jcd6a5cjl6ah72e5hx7 Diskutim:Korenica (Gjakovë) 1 404889 3022762 2026-08-06T02:47:59Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022762 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Korenica (Gjakovë)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022761 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191029004521/http://www.fallingrain.com/world/KV/05/Korenice.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/KV/05/Korenice.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 04:47 (CEST) mloa0b4f5s6ou599gc889r8gdij83a4 Diskutim:Kosava 1 404890 3022764 2026-08-06T02:55:16Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022764 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kosava]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022763 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200107160210/http://www.fallingrain.com/world/KV/02/Kosave.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/KV/02/Kosave.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 04:55 (CEST) j19xamv6gwvzeu862thxvepnhxxgy5r Diskutim:Kostineci 1 404891 3022768 2026-08-06T03:09:06Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022768 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kostineci]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022767 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170803234831/http://www.fallingrain.com/world/GR/56/Ieropigi.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/GR/56/Ieropigi.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 05:09 (CEST) dxv8rgm9nar55wfvouqrepvattnwwkx Diskutim:Kostinpotoku 1 404892 3022770 2026-08-06T03:11:15Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022770 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kostinpotoku]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022769 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191029044409/http://www.fallingrain.com/world/KV/12/Kostin_Potok.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/KV/12/Kostin_Potok.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 05:11 (CEST) l20zzw5i64z062886kakhge8bmic8kr Diskutim:Kozareva 1 404893 3022772 2026-08-06T03:13:56Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022772 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kozareva]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022771 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200107172748/http://www.fallingrain.com/world/KV/29/Kozarevo.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/KV/29/Kozarevo.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 05:13 (CEST) 1tbbxtwbz9qrlyx3sh3k91jqsbz73zq Diskutim:Kozhica 1 404894 3022774 2026-08-06T03:16:02Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022774 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kozhica]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022773 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190622235250/http://www.fallingrain.com/world/KV/25/Kozica.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/KV/25/Kozica.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 05:16 (CEST) 2z5q579lgy6afwmyfss0hfp0jsa7cuj Diskutim:Kryengritja e Bogdanit 1 404895 3022776 2026-08-06T03:34:53Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022776 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kryengritja e Bogdanit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022775 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20071205061400/http://www.forumromanum.de/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1097303707&mainid=1097303707&threadid=2&USER=user_264517 për lidhjen http://www.forumromanum.de/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1097303707&mainid=1097303707&threadid=2&USER=user_264517. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 05:34 (CEST) 9wg32uj2pvae76bkkglvz2tqfuwkgv5 Diskutim:Kufiri i shpejtësisë 1 404896 3022778 2026-08-06T03:41:54Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022778 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kufiri i shpejtësisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022777 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191015014626/https://travel.state.gov/content/travel/en/international-travel/International-Travel-Country-Information-Pages/UnitedArabEmirates.html për lidhjen https://travel.state.gov/content/travel/en/international-travel/International-Travel-Country-Information-Pages/UnitedArabEmirates.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 05:41 (CEST) 0tjalfvfycjr5kiqoedspbyp7xk7wl6 Diskutim:Kushevica 1 404897 3022788 2026-08-06T04:14:48Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022788 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kushevica]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022787 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160308194849/http://www.fallingrain.com/world/KV/19/Kushevice.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/KV/19/Kushevice.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 06:14 (CEST) aollw12ye32hd9knfmamimj9v17b7je Diskutim:Kushtetuta e Sllovenisë 1 404898 3022796 2026-08-06T04:18:57Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022796 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kushtetuta e Sllovenisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022795 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304112451/http://www.delo.si/novice/politika/dvajset-let-slovenske-ustave-nasprotovanja-so-ogrozila-osamosvojitev.html për lidhjen http://www.delo.si/novice/politika/dvajset-let-slovenske-ustave-nasprotovanja-so-ogrozila-osamosvojitev.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 06:18 (CEST) rytxztz4ljbm3v2ehf8leon8ri8rrnx Diskutim:Dhora Leka/Arkivi 1 1 404899 3022797 2026-08-06T04:20:29Z MajavahBot 122738 U arkivuan 3 diskutime nga faqja [[Diskutim:Dhora Leka]] 3022797 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Dhora Leka]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2002891 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160430085922/http://www.gazetatema.net/web/2014/04/25/dokumenti-letra-e-dhora-lekes-per-enver-hoxhen-ne-67-si-e-futa-ne-kurthin-e-sigurimit-ismail-kadarene për lidhjen http://www.gazetatema.net/web/2014/04/25/dokumenti-letra-e-dhora-lekes-per-enver-hoxhen-ne-67-si-e-futa-ne-kurthin-e-sigurimit-ismail-kadarene/. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 15 shtator 2019 06:12 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dhora Leka]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2261774 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160430085922/http://www.gazetatema.net/web/2014/04/25/dokumenti-letra-e-dhora-lekes-per-enver-hoxhen-ne-67-si-e-futa-ne-kurthin-e-sigurimit-ismail-kadarene për lidhjen http://www.gazetatema.net/web/2014/04/25/dokumenti-letra-e-dhora-lekes-per-enver-hoxhen-ne-67-si-e-futa-ne-kurthin-e-sigurimit-ismail-kadarene/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 13:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dhora Leka]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2488348 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160508034141/http://albanien-dafg.de/DAFG/Archiv/AlbanischeHefte/AH-2011-2.pdf për lidhjen http://albanien-dafg.de/DAFG/Archiv/AlbanischeHefte/AH-2011-2.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 tetor 2022 20:08 (CEST) dix9dohccfjkesxwm3grj6wa0zrxfhf Përdoruesi diskutim:Naldo324343 3 404900 3022936 2026-08-06T08:30:13Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3022936 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Naldo324343}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 6 gusht 2026 10:30 (CEST) 7k17p076ofy4azhyfl8scom9j6i7wdv Diskutim:Lopësi (Llallikostë) 1 404901 3022939 2026-08-06T08:53:22Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022939 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lopësi (Llallikostë)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022938 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200123005008/http://www.fallingrain.com/world/GR/55/Katarraktis.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/GR/55/Katarraktis.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 10:53 (CEST) 9ajp09edmf2bqvfgf8941w8yr1s1d2a Diskutim:Lumbardhi i Shalës 1 404902 3022943 2026-08-06T09:46:11Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022943 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lumbardhi i Shalës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022942 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191029045353/http://www.fallingrain.com/world/KV/12/Bistrica2.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/KV/12/Bistrica2.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 11:46 (CEST) af47p2z5l7556iavpvzrr92mrgi8k6d Diskutim:Lëvizja shoqërore 1 404903 3022945 2026-08-06T10:03:35Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022945 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lëvizja shoqërore]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022944 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240117151953/http://ndl.ethernet.edu.et/bitstream/123456789/47903/1/37.Stefan%20Berger.pdf për lidhjen http://ndl.ethernet.edu.et/bitstream/123456789/47903/1/37.Stefan%20Berger.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 12:03 (CEST) jvq2tn3wk3vqyiingl29hixelbed2z9 Përdoruesi diskutim:ISOCertifier 3 404904 3022950 2026-08-06T10:48:59Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3022950 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=ISOCertifier}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 6 gusht 2026 12:48 (CEST) oi1bjvqqii72k7avfa1652i8k3qnel7 Përdoruesi:ISOCertifier 2 404905 3022951 2026-08-06T10:54:26Z ISOCertifier 191226 Just user details 3022951 wikitext text/x-wiki [https://isocertifier.in/ '''ISO Certifier'''] Check [https://isocertifier.in/cost-of-iso-certificate-in-india/ ISO Certification Cost in India] for more details. twan5gzwx82irke9vwa790ruvndn25q 3022954 3022951 2026-08-06T11:02:02Z NDG 176321 Requesting deletion 3022954 wikitext text/x-wiki {{delete|Spam}} __NOINDEX__[https://isocertifier.in/ '''ISO Certifier'''] Check [https://isocertifier.in/cost-of-iso-certificate-in-india/ ISO Certification Cost in India] for more details. 54h44odybw4ym81gdpcemn36qtspjtw Diskutim:Mariglen Disha 1 404906 3022956 2026-08-06T11:23:48Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022956 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mariglen Disha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022955 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241007105052/https://bashkialibrazhd.gov.al/profili-i-kryetarit/ për lidhjen https://bashkialibrazhd.gov.al/profili-i-kryetarit/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 13:23 (CEST) skumpuh3a85tk9zizdg1ad4pwqm7kxk Diskutim:Marija Strojnik Scholl 1 404907 3022958 2026-08-06T11:25:36Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022958 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marija Strojnik Scholl]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022957 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250507161308/https://www.delo.si/novice/slovenija/stirinajst-slovenskih-znanstvenikov-na-ogled.html për lidhjen https://www.delo.si/novice/slovenija/stirinajst-slovenskih-znanstvenikov-na-ogled.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 13:25 (CEST) 7yzgn2agjowolo2ylicc6xlohdr7avw Përdoruesi diskutim:Posoio 3 404908 3022959 2026-08-06T11:51:22Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3022959 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Posoio}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 6 gusht 2026 13:51 (CEST) 3ahq7ov538ap3wouy3hc0pthdroqhdj