Wikipedia sqwiki https://sq.wikipedia.org/wiki/Faqja_kryesore MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Media Speciale Diskutim Përdoruesi Përdoruesi diskutim Wikipedia Wikipedia diskutim Skeda Skeda diskutim MediaWiki MediaWiki diskutim Stampa Stampa diskutim Ndihmë Ndihmë diskutim Kategoria Kategoria diskutim Portal Portal diskutim TimedText TimedText talk Moduli Moduli diskutim Event Event talk 0 2154 3022986 3022558 2026-08-06T15:26:23Z Oradajko(WoALUG) 191152 u shtua muzeu në Gjirokastër 3022986 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Ismail Kadare | image = Ismail Kadare 1.jpg | image_size = 250px | caption = | pseudonym = Gent Arbana | birth_date = {{Birth date|1936|01|28|df=y}} | birth_place = [[Gjirokastra|Gjirokastër]], [[Mbretëria Shqiptare]] | death_date = {{Death date and age|01|07|2024|28|01|1936}} | death_place = [[Tirana]], Shqipëri | nationality = [[Shqiptarët|Shqiptar]] | education = [[Universiteti i Tiranës]], [[Instituti i letërsisë Gorki|Instituti Gorki]] | occupation = Novelist, poet, eseist, skenarist, dramaturg | years_active = [[1954]] - 2024 | notable_works = {{ubl|''"[[Gjenerali i ushtrisë së vdekur]]"''|''"[[Dimri i madh]]"''|''"[[Kronikë në gur]]"''|''"[[Kush e solli Doruntinën]]"''|''"[[Kështjella (Ismail Kadare)|Kështjella]]"''|''"[[Pallati i ëndrrave]]"''|''"[[Dosja H]]"''|''"[[Darka e gabuar]]"''}} | awards = {{ubl|[[Prix mondial Cino Del Duca]]|1992}}{{ubl|[[Çmimi Man Booker International]]|2005}}{{ubl|[[Çmimi Princi Asturias]]|2009}}{{ubl|[[Çmimi Jeruzalem]]|2015}}{{ubl|[[Çmimi Park Kyong-ni]]|2019}}{{ubl|[[Neustadt International Prize for Literature|Çmimi Neustadt]]|2020}} | genre = poet, prozator, dramaturg, skenarist }} '''Ismail Kadare'''{{Efn|Shkruar në frëngjisht si '''{{lang|fr|Ismaïl Kadaré}}'''.}} (më 28 janar 1936 - 1 korrik 2024) ishte akademik, politikan, ish-deputet i [[Kuvendi i Shqipërisë#Periudha e diktaturës komuniste (1944 - 1991)|Kuvendit Popullor]] ([[1970]]-'[[1982|82]]), zv/kryetar i [[Fronti Demokratik i Shqipërisë|Frontit Demokratik]]<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=289}}.</ref> dhe një ndër shkrimtarët më të mëdhenj bashkëkohorë.<ref name=":1" /><ref name=":8">{{cito uebin|author1=김광일기자|title=세계의 작가들 연쇄인터뷰… ‘문학의 긴급의제’점검<3> 이스마일 카다레 “저항의 열정이 내 작품 이끌어|url=http://nk.chosun.com/news/articleView.html?idxno=2124|website=NK Chosun|accessdate=3 janar 2021|language=ko|date=18 shtator 2000|quote=유럽 비평가들은 그를 “우리시대 최고의 작가 중 한 사람” 혹은 “20세기의 고전으로 남을 작가”라고 극찬을 아끼지 않는다.}}</ref><ref name=":Brit">{{Cite web|title=Ismail Kadare|url=https://www.britannica.com/biography/Ismail-Kadare|url-status=live|website=britannica.com|language=en}}</ref><ref name=":16">{{Cite web|url=https://www.theparisreview.org/interviews/1105/ismail-kadare-the-art-of-fiction-no-153-ismail-kadare|title=Ismail Kadare, The Art of Fiction No. 153|date=1998|website=theparisreview.org|publisher=The Paris Review nr. 147, verë 1998|interviewer=Shusha Guppy|language=en}}</ref> Si shkrimtar shquhet kryesisht për prozë, por kontributi i tij shtrihet edhe në dramaturgji, poezi dhe përkthime. Nisi të shkruajë kur ishte ende i ri, fillimisht poezi, me të cilat u bë i njohur, e më pas edhe prozë, duke u bërë prozatori kryesor shqiptar.<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=66}}.</ref><ref>{{harvnb|Apolloni|2012|p=25}}.</ref> Deri më sot veprat e tij janë përkthyer në rreth 45 gjuhë të ndryshme, duke qenë kështu përfaqësues kryesor i letërsisë shqipe nëpër botë.<ref name=":1">{{cite web|author=Amouroux|first=Henri|date=28 tetor 1996|title=Installation de M.Ismaïl Kadaré - Associé étranger|url=https://www.asmp.fr/fiches_academiciens/textacad/kadare/installation.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120417124922/http://www.asmp.fr/fiches_academiciens/textacad/kadare/installation.pdf|archive-date=17 prill 2012|access-date=18 shkurt 2018|publisher=Académie des Sciences morales et politiques|page=7|language=fr}}</ref><ref name=":8" /><ref name=":Brit" /><ref name=":16" /><ref name="Breto2">{{cite book|author1=Rodrigo Breto|first=Jose Carlos|title=Ismail Kadare: La grand estratagema|date=2018|publisher=Ediciones del Subsuelo|isbn=978-84-947802-0-2|location=Barcelona|pages=317-318|language=es|quote=Y que este libro sea el principio de toda una serie de ensayos que pueda cosntruir para abundar y ahondar en la obra del escritor que considero como más importante del Siglo XXI, y uno de los más importantes de la segunda mitad del Siglo XX.}}</ref> Në vitin [[1996]] Kadare u bë anëtar i përhershëm i Akademisë së Shkencave Morale dhe Politike në Francë. Është nderuar me shumë çmime ndërkombëtare, mes të cilëve: [[Çmimi Man Booker International|Çmimin Man Booker International]] më 2005,<ref>{{Cite web|last=Bajo|first=Ilirjana|date=23 qershor 2005|title=Albania: Ismail Kadare, Novelist From The 'Balkan Fringe,' Receives Top Literary Award|url=https://www.rferl.org/a/1059453.html|url-status=live|website=rferl.org|language=en}}</ref> çmimin Princesa de Asturias për Artet më 2009 dhe [[Çmimi Jeruzalem|Çmimin Jeruzalem]] më 2015. Vitet e fundit ai e ndau kohën e tij mes [[Franca|Francës]] dhe [[Shqipëria|Shqipërisë]]. Qëndrimet kritike janë të ndara nëse Kadareja duhet parë si disident apo si konformist gjatë regjimit komunist.<ref>Morgan 2011, f. 9.</ref><ref name="kirjasto">{{cite web|last=Liukkonen|first=Petri|title=Ismail Kadare|url=http://www.kirjasto.sci.fi/kadare.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150113052232/http://www.kirjasto.sci.fi/kadare.htm|archive-date=13 janar 2015|access-date=18 mars 2021|website=Books and Writers|publisher=Kuusankoski Public Library|location=Finland|language=en}}</ref> Ai qe ndër zërat e pakët kritikë, por mendohet se kjo qe e mundur në sajë të mbrojtjes nga vetë diktatori [[Enver Hoxha]]. Është parë njëherësh si ndër shkrimtarët më të mëdhenj bashkëkohor, por edhe si nacionalist mendjengushtë.<ref name=":18">{{Cite web|last=Kacza|first=Thomas|title=Ismail Kadare – verehrt und umstritten|url=https://www.schweiz-albanien.ch/wp-content/uploads/2016/02/Kacza_Kadare_Broschuere.pdf|url-status=live|access-date=18 mars 2021|website=schweiz-albanien.ch|language=de}}</ref> Janë disa akademikë që janë përshtatur rreth përshkrimit që shkrimtari i ka bërë [[Shqipëria nën Perandorinë Osmane|Shqipërisë nën Perandorinë Osmane]] si të ndikuar nga prodhimi artistik [[Orientalizmi|Orientalist]] i kohës së regjimit,<ref>{{Cite web|last=Vehbiu|first=Ardian|date=28 maj 2018|title=Fati i universit osman në veprën e Kadaresë|url=https://peizazhe.com/2018/05/28/fati-i-universit-osman-ne-vepren-e-kadarese/?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR0cGM2jkmpLWDUBZP16sLo3Gjf-2kPBbm1015jblpOMJ3YddIcGwfc-khQ_aem_cU4zCvW6_34Svf_iWCLRkA|url-status=live|website=peizazhe.com|language=sq}}</ref><ref name="Pula">{{cite journal|author=Pula|first=Besnik|date=2006|title=Review of Arratisje nga lindja: orientalizmi shqiptar nga Naimi te Kadare [Escaping from the East: Albanian orientalism from Naim Frasheri to Kadare], by Enis Sulstarova|url=http://ajp.globic.us/2006/06/albanian_journal_of_politics_v_2.html|journal=Albanian Journal of Politics|language=en|volume=2|issue=1|page=77}}</ref> e përkufizojnë si eurocentrist, esencialist, [[Fondamentalizmi|fundamentalist]] dhe antimodernist,<ref>{{cite journal|author=Brisku|first=Adrian|date=dhjetor 2006|title=Occidentalizing the Past and Orientalizing the Present: Ismail Kadare's and President Moisiu's "European" Albanian Identity|url=https://www.academia.edu/8219119|journal=Albanian Journal of Politics|language=en|volume=2|issue=2}}</ref> duke u bërë shkak i rritjes së [[Islamofobia|islamofobisë]] dhe racizmit.<ref name="Pula" /> Duke u parë kësodore si përfaqësuesi i mitologjisë anti-[[Myslimanët|myslimane]].<ref>{{Cite journal|last=Hatibi|first=Ervin|author-link=Ervin Hatibi|date=2007|title=Die Sonne, die im Westen aufgeht: Islam und Muslime in der Perzeption der albanischen Eliten (Bericht)|url=https://www.owep.de/artikel/620-sonne-im-westen-aufgeht|journal=Ost-West Europäische Perspektiven|language=de|issue=4|translator=Egin Ceka}}</ref> == Biografia == === Vitet e hershme === [[Skeda:House ' Kadare' 02.jpg|parapamje|[[Banesa e Ismail Kadaresë|Banesa e Kadarenjve]]]] U lind më 28 janar 1936 në lagjen Palorto të [[Gjirokastra|Gjirokastrës]],<ref name=":0">{{Cite web|url=https://alb-spirit.com/2018/10/15/foto-v-malo-gjirokastra-ne-syrin-e-kadarese-3/|title=Gjirokastra në syrin e Kadaresë|date=15 tetor 2018|accessdate=3 janar 2021|website=alb-spirit.com|last=Malo|first=Foto|language=sq}}</ref> në një familje [[Bektashi|bektashie]] qytetare,<ref name=":18" /><ref name=":KFrasheri" /> i biri i Halit Kadaresë dhe Hatixhes nga [[Dobatët]],<ref>{{Cito web|url=http://www.gazetadita.al/portreti-i-nenes-qe-kur-erdhi-nuse-ne-deren-e-kadareve/|title=Portreti i nënës, që kur erdhi nuse në derën e Kadareve|date=7 prill 2015|website=gazetadita.al|publisher=Dita|last=Kadare|first=Ismail|language=sq|accessdate=22 nëntor 2020|archive-date=23 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200423012818/http://www.gazetadita.al/portreti-i-nenes-qe-kur-erdhi-nuse-ne-deren-e-kadareve/|url-status=dead}}</ref> duke patur kështu nga e ëma paraardhës [[Bejtexhinjtë|bejtexhiun]] [[Hoxhë]] Dobi.<ref>{{cite web|author=Shehu|first=Novruz|date=11 gusht 2006|title=Gjenealogji krijuese hoxhë Dobi, stërgjyshi poet i Kadaresë: duke gërmuar në rrënjët e shpirtit letrar të shkrimtarit të njohur|url=http://www.bksh.al/adlib/scripts/wwwopac.exe?DATABASE=catalo&OPAC_URL=/adlib/beginner/index_al.html&LANGUAGE=1&%250=200202051&LIMIT=0|url-status=live|accessdate=29 tetor 2019|publisher=Shqip|page=42|language=sq}}</ref> Emrin ia dhanë në kujtim e nderim të gjyshit;<ref name=":0" /> çifti pati edhe dy fëmijë të tjerë, Kadrijen (1937-2022) dhe Shahinin (1943-2021).<ref>{{Cite book|title=Një Kadare onkolog: [vëllai i vogël i Ismail Kadaresë]|last=Kadare|first=Shahin|publisher=Shekulli. - Nr. 27103|date=29 gusht 2009|language=sq|pages=18-19}}</ref> Në fëmijri kalonte shumë kohë te biblioteka e gjyshit nga e ëma,<ref name=":18" /> që ishte [[Kadiu|gjykatës]] i shkolluar në [[Stambolli|Stamboll]].<ref>Morgan 2011, fq. 47.</ref> I ati ka punonte postier i gjykatës së qytetit, më 1920 qe ndër 218 vullnetarët gjirokastritë që morën pjesë në [[Lufta e Vlorës|Luftën e Vlorës]].<ref>{{Cite book|last=Topulli|first=Bajo|title=[[Topullarët e Gjirokastrës, Bajo e Çerçizi. Pararendësit dhe pasardhësit]]|publisher=Albin|year=2008|isbn=9994349236|location=Tiranë|pages=428|language=sq}}</ref> Kur u vendos [[Republika Popullore e Shqipërisë|regjimi komunist në Shqipëri]] ai ishte vetëm 8-vjeç. Shkollën fillore dhe të mesme e mbaroi në Gjirokastër.<ref>{{cite book|last=Kadare|first=Ismail|title=Vepra|publisher=Onufri|date=2009|page=210|chapter=Pesha e Kryqit|isbn=978-99943-42-99-0|volume=20|language=sq}}</ref> Në moshën 12-vjeçare u arrestua nën akuzën “falsifikues monedhash”, meqë gjatë lojës me shokun e tij kishin krijuar me plumb të shkrirë monedha 5-lekëshe dhe ia kishin treguar gjithkujt me hare. Policia i arrestoi gjatë orës së mësimit në shkollë, dy ditë përpara ditës së votimeve dhe Ismaili bëri dy ditë burg derisa ndërhyri avokati i Kadarenjve dhe e liruan për shkak të moshës së mitur.<ref>{{cite web|title=Biografia, Kadare u arrestua në moshën 12-vjeç për falsifikim monedhash|url=http://www.panorama.com.al/biografia-kadare-u-arrestua-ne-moshen-12-vjec-per-falsifikim-monedhash/|publisher=Gazeta Panorama|accessdate=30 shtator 2017|date=13 tetor 2013|language=sq}}</ref><ref>{{cite book|last1=Kulla|first1=Ndriçim|title=[[Ylli i Shkrimtarit (Ndriçim Kulla)|Ylli i Shkrimtarit]]|date=2013|publisher=Plejad|place=Tiranë|isbn=978-9928-4170-3-9|language=sq}}</ref> Kur ishte 13 vjeç zbuloi Makbethin e [[Uiliam Shekspir|Shekspir]]it, dhe kështu i lindi dashuria për letërsinë. Në këtë moshë shkroi tregimet e para të cilat i botoi te revista "Pionieri" në Tiranë.<ref name="Jorina">{{Cite web|url=http://www.panorama.com.al/bibliografia-e-vepres-se-kadarese/|title=Bibliografi e veprës së Kadaresë|date=3 shkurt 2015|publisher=Gazeta Panorama|last=Kryeziu-Shkreta|first=Jorina|language=sq}}</ref> Në moshën 17 vjeçare shkroi dy poezi për [[Stalini|Stalinin]], gjë që sipas Malcolm, ndihmoi në botimin e librit të tij të parë në moshën 18 vjeçare,<ref name=":Malcolm">{{Cite web|url=http://www.nybooks.com/articles/1998/01/15/in-the-palace-of-nightmares-an-exchange/|title=‘In the Palace of Nightmares’: An Exchange|date=15 janar 1998|website=nybooks.com|last=Malcolm|first=Noel|language=en}}</ref> një përmbledhje poetike e titulluar ''Frymëzime djaloshare''. Studimet universitare i kreu në [[Tirana|Tiranë]], ku jetonte te shtëpia e tezeve dhe pasi e ftoi, për gati dy vjet (1957-58) jetoi me [[Nasho Jorgaqi|Nasho Jorgaqin]].<ref name=":17">{{Cite web|last=Jorgaqi|first=Nasho|date=26 dhjetor 2014|title=Zylyftar Ramizi deklaroi se Ismail Kadare ka qenë agjenti "Gjenerali"|url=https://www.cna.al/2014/12/26/nasho-jorgaqi-zylyftar-ramizi-deklaroi-se-ismail-kadare-ka-qene-agjenti-gjenerali/|url-status=live|access-date=17 mars 2021|website=cna.al|language=sq}}</ref> Më 1958 mbaroi degën e Gjuhës e të Letërsisë në [[Universiteti i Tiranës|Universitetin e Tiranës]] dhe u diplomua për Mësuesi. Shkroi romanin e tij të parë ''Mjegullat e Tiranës'', të cilin e përfundoi në prag të vijimit të studimeve në Bashkim Sovjetik.<ref name=":2">{{Cite journal|last=Kadare|first=Ismail|date=30 maj 2014|title=E dashura e fakultetit si ma shpërfytyroi kolegu im në roman: ["Mjegullat e Tiranës", Ismail Kadare]|url=https://shqiptarja.com/lajm/kadare-e-dashura-e-fakultetit-si-br-ma-shperfytyroi-kolegu-ne-roman|journal=[[Shqiptarja.com]]|volume=125|pages=16-17|interviewer=Viola Isufaj|language=sq}}</ref> Në vitet 1958-1960 studioi në [[Moska|Moskë]], në Institutin e Letërsisë Botërore "Maksim Gorki", gjatë periudhës së zbutjes hrushoviane. Atje pati mundësi të lexonte letërsi bashkëkohore perëndimore, e cila kishte filluar të përkthehej në rusisht.<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=49}}</ref> Në institutin Gorki, vendosi t'i hedhë poshtë kanonet e realizmit socialist dhe të shkruajë të kundërtën e asaj që dogma komuniste e quante letërsi "të mirë".<ref name="FayéFayard">{{cite book|last=Fayé|first=Éric|editor-last=Kadaré|editor-first=Ismail|title=Oeuvres completes|publisher=Editions Fayard|date=1993|pages=10-20|language=fr|volume=1}}</ref> U detyrua t'i braktisë studimet për shkak të [[Prishja sovjetiko-shqiptare|prishjes së marrëdhënieve mes]] Shqipërisë dhe [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimit Sovjetik]]. U kthye në atdhe ku nisi punën si gazetar dhe i mëshoi karrierës letrare,<ref name=":Brit" /> por edhe si redaktor i seksionit të letërsisë së huaj në revistën letrare "Drita".<ref>Morgan 2011, f. 67.</ref> === Vitet '60 === Përgjatë viteve '50 dhe në fillimet e viteve '60 u njoh për poezi,<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=66}}</ref> kurse duke filluar nga vitet '60 edhe për prozë.<ref>{{Harvnb|Apolloni|2012|pages=22.}}</ref> Në atë periudhë pjesa më e madhe e shkrimtarëve i përkisnin brezit të dalë nga [[Lufta e Dytë Botërore|lufta]]. Konflikti mes tyre dhe brezit të ri, Kadare, [[Dritëro Agolli|Agolli]] dhe [[Fatos Arapi|Arapi]] kulmoi në një mbledhje të shkrimtarëve të të dy brezave në vitin 1961, ku ishte i pranishëm dhe vetë Enveri. Kadare që i përkiste brezit të ri mbrojti letërsinë e re dhe Hoxha këtu mori anën e të rinjve. Kjo manovër e Hoxhës ishte edhe goditje ndaj brezit të vjetër ish-partizan,<ref name="Bardhyli">{{cite web|date=28 janar 2018|title=Kadare, si shkroi letërsi i survejuar|url=https://alpenews.al/intervista-alda-bardhyli-kadare-si-shkroi-letersi-i-survejuar-foto|url-status=live|website=Alpnews|language=sq|accessdate=3 nëntor 2018|interviewer=Alda Bardhyli}}</ref> dhe brezin e ri e shndërroi në nomenklaturën e re kulturore.<ref>{{Cite journal|last=Morgan|first=Peter|date=2010|title=Ismail Kadare: Writing under Dictatorship|url=https://openjournals.library.sydney.edu.au/index.php/ART/article/view/5718|journal=Arts: The Journal of the Sydney University Arts Association|language=en|volume=32|pages=76}}</ref> Pas kthimit nga [[Moska]], veprën ''Qyteti pa reklama'' e këshilluan që ta mbante të fshehur. Nga ky roman shkëputi një fragment, i cili u botua si novelë me titullin [[Ditë kafenesh|''Ditë kafenesh'']] më 1962 te "Zëri i Rinisë".<ref>{{Cite book|title=Ditë kafenesh, ''parathënia''|last=Kadare|first=Ismail|publisher=Onufri|year=2005|isbn=9789994332403|place=Tiranë|chapter=Zanafilla e "Një ditë kafenesh": një shpjegim i vështirë|language=sq}}</ref> Sapo doli nga shtypi u ndalua,<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=68}}</ref> si vepër dekadente.<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=54}}</ref> Në vitin 1963 e botoi romanin ''[[Gjenerali i ushtrisë së vdekur]]'', që trajtonte temën e një gjenerali italian dhe një prifti që vijnë në Shqipëri për të marrë eshtrat e ushtarëve italianë të rënë në Luftën e Dytë Botërore.<ref name=":3">{{cito lajm|last1=Kuçuku|first1=Bashkim|title=Historia reale e Gjeneralit që erdhi në Shqipëri në ‘60|accessdate=15 shtator 2017|work=Gazeta Mapo|agency=Mapo|issue=655|date=13 gusht 2012|url=https://issuu.com/gazetamapo/docs/13gusht|page=10|language=sq|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029030742/https://issuu.com/gazetamapo/docs/13gusht|url-status=dead}}</ref><ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=74}}</ref> Romani pasues, [[Përbindëshi (Roman)|''Përbindëshi'']], u botua në revistën "Nëntori", por u ndalua.<ref>{{harvnb|1=Elsie|2=1997|pages=266-267.}}</ref> Në parapërgatitjet për [[Revolucioni Kulturor|Revolucionin Kulturor]] shqiptar, ashtu si shkrimtarët e intelektualët e tjerë, u zotua të shkonte me leje krijuese në fshat.<ref name=":15">{{cite book|first=Robert|last=Elsie|date=1997|orig-date=1995|title=Histori e Letërsisë Shqiptare|translator=Abdurrahim Myftiu|place=Tirana, Peja|publisher=Dukagjini|page=265|language=sq}}</ref> Kadare u dërgua në [[Berat]] ku qëndroi dy vjet si korrespodent i gazetës "Drita", e ku u njoh me punëtorët e kombinatit të tekstilit. U ngarkua të njihej me punëtorët e kombinatit të tekstilit; duke shfrytëzuar një tregim që kish botuar në fillim të viteve '60 me titull ''Dasma e çuditshme'' dhe në njohje me realitetin e jetës, mori formë fondi i ''Lëkurës së daulles'', i cili u botua pranverën e 1967 në revistën "Nëntori"''.''<ref>{{cito uebin|title=Kadare e përçmoi ‘Dasmën’, se u pëlqye nga kritika e kohës|url=http://www.panorama.com.al/kadare-e-percmoi-dasmen-se-u-pelqye-nga-kritika-e-kohes/|website=Panorama Online|accessdate=15 shtator 2017|language=sq}}</ref> Më 1967 u caktua në delegacionin e Lidhjes së Shkrimtarëve që u dërgua në [[Republika Popullore e Kinës|Kinë]], bashkë me disa delegacione të tjera.<ref>{{harvnb|Helena|2011|p=189-191}}</ref> Në atë kohë [[Revolucioni Kulturor Kinez|Revolucioni Kulturor]] në [[Kinë]] ishte në kulmin e vet. Përvojat atje do t'i trajtonte më vonë në veprën e tij.<ref name="FayeKoncerti">{{cite book|last=Faye|first=Eric|title=Koncert në fund të dimrit|publisher=Onufri|date=2011|pages=vii–xii|chapter=Parathënie|language=sq}}</ref> Pas Kinës, delegacioni i Kadaresë qëndroi dy javë në Vietnam, ku lufta vazhdonte. Ditën e fundit kur po kalonin [[Mekongu|lumin Mekong]] me një trap të madh i zuri bombardimi midis lumit.<ref>{{harvnb|Helena|2011|p=189-191}}</ref> === Vitet '70, suksesi ndërkombëtar=== [[Figura:Libri - Kronikë në gur.jpg|parapamje|Kronikë në gur, 1971]] Në fillim të vitit 1970 shtëpia botuese franceze [[Albin Michel]] botoi në frëngjisht romanin [[Gjenerali i ushtrisë së vdekur|''Gjenerali i ushtrisë së vdekur'']].<ref name=":3" /><ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=142}}</ref> Ai pati jehonë të jashtëzakonshme në [[Franca|Francë]] dhe brenda tri vjetësh u përkthye në gati 20 gjuhë.<ref name=":3" /> Më tej iu rikthye prapë temave historike.<ref>{{harvnb|Apolloni|2012|p=22}}</ref> Shkroi e botoi romanet ''[[Kështjella (Ismail Kadare)|Kështjella]]'' (1970) dhe [[Kronikë në gur|''Kronikë në gur'']] (1971), të cilat u botuan në Francë njëra pas tjetrës.<ref name="Elshani">{{cito uebin|last1=Elshani|first1=Sadik|title=Jehona e veprës së Ismail Kadaresë|url=http://www.botasot.info/opinione/509436/jehona-e-vepres-se-ismail-kadarese/|website=[[Bota Sot]]|accessdate=23 janar 2018|date=31 janar 2016|language=sq|quote=Edhe per romanin "Keshtjella", Kadare gjithashtu e merr subjektin nga historia e popullit shqiptar, qendresen dhe lufterat e popullit shqiptar nen udheheqjen e heroit tone kombetar, Gjergj Kastriot Skenderbeut. [...]Romani "Keshtjella" eshte botuar ne Paris me 1972, me titull: "Daullet e shiut".[...] "Kronike ne gur" eshte botuar ne Paris me 1973.}}</ref> Gjatë këtyre viteve drejtonte po ashtu revistën e vetme në gjuhë të huaj të Lidhjes së Shkrimtarëve, "Les Lettres albanaises"''.''<ref>{{Cite web|last=Tartari|first=Eriona|title=Traduire sous le totalitarisme|url=http://www.histrad.info/langues/34-albanais/177-traduire-sous-le-totalitarisme|url-status=live|website=histrad.info|language=fr}}</ref> Pas suksesit në Francë, e caktuan deputet,<ref name="Parlamenti">{{Cite web|url=https://www.parlament.al/Files/Informacione/libri%20per%20ligjvenesit%20shqiptare%201912-2017.pdf|title=Ligjvënësit shqiptarë 1920-2005|date=2005|website=parlament.al|last=Istrefi|first=Diana|publication-place=Tiranë|pages=15-16|language=sq|access-date=31 janar 2021|archive-date=16 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516142955/http://parlament.al/Files/Informacione/libri%20per%20ligjvenesit%20shqiptare%201912-2017.pdf|url-status=dead}}</ref> dhe pas dy vitesh u anëtarësua në [[Partia e Punës e Shqipërisë|Partinë e Punës të Shqipërisë]].<ref name="FayéFayard" /><ref name=":11">«[http://www.universalis.fr/encyclopedie/ismail-kadare/1-un-ecrivain-national-sur-la-sellette/ Ismaïl Kadaré: un écrivain national sur la sellette]», {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180924033433/https://www.universalis.fr/encyclopedie/ismail-kadare/1-un-ecrivain-national-sur-la-sellette/|date=24 shtator 2018}}, nga Jean-Paul Champseix në sitin [[:fr:Encyclopædia_Universalis|Encyclopædia Universalis]], marrë më 20 shkurt 2018.</ref><ref name=":12">{{harvnb|Morgan|2011|p=107}}</ref> Pas publikimit të dy romaneve me temë historike, Kadare u përball prapë me kritikat për shmangien e temave "aktuale", prandaj mendoi të shkruante një roman me temë prishjen e Shqipërisë me vendet tjera komuniste në dimrin e viteve 1960-1961,<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=128}}</ref> që pastaj t'i kishte duart e lira t'i rikthehej historisë dhe legjendave shqiptare për të cilat kritikohej që e kishte lënë pas dore [[Republika Popullore e Shqipërisë|Shqipërinë e Re]].<ref name="Faye"/> Romanit i vuri titullin [[Dimri i vetmisë së madhe|''Dimri i vetmisë së madhe'']]. Sapo doli në fillim të vitit 1973, në sajë të kritikave,<ref name="Faye">{{cite book|last=Faye|first=Eric|editor-last=Kadare|editor-first=Ismail|title=Dimri i vetmisë së madhe|publisher=Onufri|date=2012|language=sq|pages=vii–xii|chapter=Parathënie}}</ref> u përpunua dhe u ribotua në vitin 1977 nën titullin e ndryshuar ''Dimri i madh'' dhe u përkthye edhe në frëngjisht.<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=153-157}}</ref> === Pashallarët e kuq === Fillimin e tetorit të 1975 çoi për botim poemën [[Në mesditë Byroja Politike u mblodh|''Pashallarët e kuq'']], botimi i saj u pezullua me t'u lexuar boceti nga redaktori.<ref>{{Cite web|last=Haliti|first=Faslli|date=24 tetor 2014|title=Ismail Kadare është gjeni. Nuk njoh asnjë gjeni servil|url=http://www.respublica.al/content/intervista-poeti-faslli-haliti-ismail-kadare-%C3%ABsht%C3%AB-gjeni-nuk-njoh-asnj%C3%AB-gjeni-servil|url-status=dead|access-date=9 mars 2021|website=respublica.al|language=sq|interviewer=Leonard Veizi|archive-date=19 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819043533/http://www.respublica.al/content/intervista-poeti-faslli-haliti-ismail-kadare-%C3%ABsht%C3%AB-gjeni-nuk-njoh-asnj%C3%AB-gjeni-servil}}</ref> Pas një autokritike,<ref>{{harvnb|Sinani|2011|p=285}}</ref> Kadare u ndëshkua me vërejtje të rëndë në kartën e regjistrimit dhe paralajmërim për përjashtim nga Partia".<ref>{{harvnb|Sinani|2011|p=243}}</ref> Iu ndalua botimi,<ref name="FayéFayard" /> dhe me propozim e bërë vetë gjatë autokritikës<ref name=":Malcolm" /> shkoi së bashku me [[Luan Qafëzezi|Luan Qafëzezin]] me "leje krijuese" fillimisht në [[Fieri|Fier]],<ref>{{Cite web|last=Gjini|first=Kozma|date=5 qershor 2018|title=Një burrë nga Myzeqeja|url=https://telegraf.al/aktualitet/nje-burre-nga-myzeqeja/|url-status=live|access-date=9 mars 2021|website=telegraf.al|language=sq}}</ref> e më pas në Seman dhe në kooperativën "Agimi" të Libofshës,<ref>{{Cite web|last=Kulla|first=Pëllumb|author-link=Pëllumb Kulla|date=2008|title=Sulmet ndaj Kadaresë|url=https://alb-club.alb-net.narkive.com/Pml3tSAv/albclub-sulmet-ndaj-kadarese|url-status=dead|access-date=9 mars 2021|website=alb-club.alb|language=sq|archive-date=3 shkurt 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203021343/https://alb-club.alb-net.narkive.com/Pml3tSAv/albclub-sulmet-ndaj-kadarese}}</ref> ku duhej të hiqte dorë nga shkrimi dhe të mësonte të "kontribonte në mënyrë produktive në të mirën e kombit".<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=66}}.</ref> I ndaluar për të shkruar romane,<ref name="FayéFayard" /> më 1978 kur u prishën marrëdhëniet me Kinën botoi përmbledhjen e parë me novela ''[[Muzgu i perëndive të stepës]]'', ''[[Ura me tri harqe]]'', ''[[Kamarja e turpit]]'' dhe ''[[Komisioni i festës]]'' në një vëllim të përbashkët. Pas arrestimit të mikut të vet, piktorit [[Maks Velo]], ia shpëtoi një pikturë nga sekuestrimi dhe djegia duke e fshehur në shtëpinë e vet.<ref name=":4">{{cite web|author=Ukaj|first=Ndue|date=2017|title=Mbi kritikët e Kadaresë|url=https://kallnori.org/mbi-kritiket-e-kadarese-nga-ndue-ukaj/|url-status=live|accessdate=6 shtator 2020|website=kallnori.org|language=sq}}</ref> Iu gjet pranë mikut të tij, poetit [[Lasgush Poradeci]] dhe i ndihmoi t'i regjistronte vajzat në universitet.<ref name=":7">{{cite web|last1=Kaloçi|first1=Dashnor|last2=Gusho|first2=Maria|title=Letra e rrallë e Lasgush Poradecit, për të bijën: Kostandinë, e shikon sa e rëndë është jeta, por ka dhe njerëz të mirë si Kadareja…|url=https://www.gazetatema.net/2019/06/26/letra-e-rralle-e-lasgush-poradecit-per-te-bijen-kostandine-e-shikon-sa-e-rende-eshte-jeta-por-ka-dhe-njerez-te-mire-si-kadareja/|date=25 qershor 2019|access-date=6 shtator 2020|language=sq}}</ref> === Vitet '80 === Në vjeshtën e 1980 vizitoi Kosovën me rastin e botimit të parë të kompletit të veprave të tij në [[Prishtinë]]. U prit institucionalisht dhe pati takime të shumta me lexues dhe intelektualë të Kosovës dhe u njoh me preokupimet e shqiptarëve.<ref name="Kraja">{{cite web|last1=Kraja|first1=Mehmet|title=Si e ndihmoi Kadareja Kosovën në rrugë letrare dhe politike|url=http://www.panorama.com.al/si-e-ndihmoi-kadareja-kosoven-ne-rruge-letrare-dhe-politike/|publisher=Panorama|date=2016|accessdate=27 gusht 2020|language=sq}}</ref> Më 17 dhjetor 1981 kryeministri i Shqipërisë [[Mehmet Shehu]] u gjet i vdekur, më pas u shpall tradhtar dhe poliagjent.<ref name=":5">{{Harvnb|Morgan|2011|pages=224-226.}}</ref><ref name="FayeKoncerti" /> Një ditë para varrimit të Shehut, shkrimtarët dhe artistët u ftuan në një ekspozitë arti ku do të merrte pjesë vetë Enver Hoxha, mirëpo Kadare nuk u ftua.<ref name=":5" /> Po atë vjeshtë kishte dorëzuar për botim romanin [[Koncert në fund të dimrit|''Koncerti'']] në faqet e të cilit përmend mënyrën me të cilën diktatori kinez [[Mao Ce Tung|Mao Ce Duni]] kishte eliminuar zëvendësin e tij Lin Biao duke e paraqitur si aksident ajror.<ref name="FayeKoncerti" /><ref name=":5" /> Në janar të vitit 1982 dritaret e shtëpisë së Kadaresë u thyen me gurë, ndërkaq para shtëpisë u organizuan mitingje duke ulëritur "Kadare, agjent i borgjezisë, agjent i Mehmet Shehut."<ref>{{Harvnb|Bejko|2007|pp=26,112}}</ref><ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=260}}</ref> Vitet 1981-1982 situata u bë e nderë, edhe për shkak të dëshmive që dhanë në hetuesi familjarët dhe bashkëpunëtorët e kryeministrit që u gjet i vdekur, Kadaresë po i përflitej akuza për sabotazh të [[Partia e Punës e Shqipërisë|Partisë]] në letërsi, art, kulturë dhe pjesëtar i grupit të Shehut.<ref name="Lame">{{cite web|title=Ekskluzive/Ish-kreu i Hetuesisë: Kadareja do dënohej si bashkëpunëtor i Mehmetit|author=Qemal Lame|url=http://www.panorama.com.al/ekskluzive-ish-kreu-i-hetuesise-kadareja-do-denohej-si-bashkepunetor-i-mehmetit44/|date=2017-03-28|language=sq|accessdate=2018-11-02}}</ref><ref name="Lame2">{{cite web|url=http://www.mapo.al/kryehetuesi-qemal-lame-sigurimi-shtetit-pergatiste-dosje-per-arrestimin-e-kadarese/|title=Kryehetuesi Qemal Lame: Sigurimi i Shtetit përgatiste dosje për arrestimin e Kadaresë|author=Qemal Lame|date=2014-02-25|language=sq|accessdate=2018-11-03|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029132946/http://www.mapo.al/kryehetuesi-qemal-lame-sigurimi-shtetit-pergatiste-dosje-per-arrestimin-e-kadarese/|url-status=dead}}</ref> Në një mbledhje të fshehtë të shtatorit 1982, Hoxha e përmend si pjesë të një grupit të Lubonjës dhe Paçramit.<ref>{{Harvnb|Bejko|2007|pp=26}}</ref> Duke iu bërë bashkë akuzat si bashkëpunëtor i Shehut dhe përmbajtja e romanit ''Pallati i ëndrrave'', qe gati për t'u dënuar, por i shpëtoi arrestimit për shkak të njohjes ndërkombëtare.<ref name="Berisha">{{cite interview|date=23 mars 2017|title=Berisha e pranon për herë të parë: hapëm depot e armëve më '97, ja pse|url=http://www.panorama.com.al/rrefimi-ndryshe-i-sali-berishes-a-ka-qene-mjek-personal-i-kapos-pse-u-arrestua-fatos-nano344/|access-date=13 shtator 2017|website=Panorama Online|language=sq}}</ref> Në një shkrim të revistës franceze ''Lire'', [[Bernard Pivot]] shkroi se [[Franca]] ishte e shqetësuar për faktin që Kadare nuk po i përgjigjej ftesës për të shkuar në [[Parisi|Paris]], duke shkruar "Ne presim Ismail Kadarenë dhe jo kokën e tij në pjatë ...".<ref>{{harvnb|Helena|2011|p=388}}</ref><ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=261}}</ref> Më 1983 e lejuan t'i përgjigjet ftesës franceze dhe të vizitojë Francën pa familje ndërsa gruaja dhe vajzat mbaheshin në Shqipëri si mjet presioni.<ref name="Polovina">{{Cite web|url=http://www.panorama.com.al/polovina-nxjerr-letrat-pse-su-lejua-kadare-ne-kongresin-e-parisit/|title=Polovina nxjerr letrat pse s'u lejua Kadare në Kongresin e Parisit|website=panorama.com.al|publisher=[[Panorama]]|date=28 gusht 2017|language=sq}}</ref> Romani i radhës [[Nata me hënë|''Nata me hënë'']] i dalë në fillim të 1985, u ndalua.<ref>{{cite web|url=http://www.elsie.de/pdf/reviews/R1994KadareClaire.pdf|title=Ismail Kadare: A moonlit night|last=Elsie|first=Robert|date=1994|website=Robert Elsie|access-date=13 shtator 2017|language=sq}}</ref> Të nesërmen e vdekjes së diktatorit, më 10 prill, anëtarë të Lidhjes së Shkrimtarëve, Byrosë Politike dhe Komitetit Qendror të Partisë Komuniste organizuan me ngut një mbledhje për të dënuar romanin e fundit të tij.<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=277-278}}</ref> === Nën Ramiz Alinë (1985-1989) === Romanin tjetër "[[Vajza e Agamemnonit]]", ku në mënyrë të hapur shpreh mendime kundër regjimit komunist, e shkroi më 1985 dhe bashkë me disa vepra të tjera antikomuniste e nxori fshehtas jashtë shtetit nëpërmjet botuesit dhe mikut të tij francez [[Claude Durand]], me udhëzimin që të botoheshin në rast se Kadare pësonte ndonjë "aksident" në Shqipëri.<ref>{{cite book|last=Durand|first=Claude|url=https://archive.org/details/agamemnonsdaught00kada|title=Agamemnon's Daughter: A Novella and Stories|date=2006|publisher=Arcade Publishing|isbn=978-1-559-70788-6|pages=ix–xii|language=en|translator-last=Bellos|translator-first=David|chapter=About Agamemnon's Daughter: Adapted from the Publisher's Preface to the French Edition}}</ref> Me qëllim që t'i bënte të njohur perëndimit situatën në Shqipëri, i dha botuesit të tij francez të dhëna të detajuara mbi burgjet dhe kampet e internimit të Shqipërisë komuniste të cilat më pas u botuan në një gazetën ''L'Express'' në [[Parizi|Paris]].<ref>{{harvnb|Sinani|2011|p=288}}</ref> Në vitin 1986 botoi romanin [[Krushqit janë të ngrirë|''Krushqit janë të ngrirë'']] që fliste për dhunën dhe terrorin që përdornin serbët kundër shqiptarëve në Kosovë. Romani ishte frymëzuar nga demonstratat e shqiptarëve të Kosovës më 1981.<ref name="Kraja" /> Në vitin 1988 u bë anëtar i Institutit Francez.<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=288}}</ref> Në vitin 1989 ishte në listën e 12 të ftuarve personalë, të presidentit francez [[François Miterrand]] në kremtimin e 200 vjetorit të [[Revolucioni francez|Revolucionit francez]], me ç'rast Ramiz Alia nuk mori fare ftesë. Atje Kadare u takua me personalitete të kulturës dhe të politikës, mes të cilëve dhe me presidentin e Jugosllavisë, sllovenin Janez Dërnovshek, me të cilin bisedoi për çështjen e Kosovës. Me 22 korrik u ftua të hajë mëngjes me presidentin Miterran në pallatin presidencial francez, Elize.<ref>{{Cite web|url=https://dosja.al/zoti-kadare-jam-i-lumtur-tiu-kem-prane-ne-festimet-e-200-vjetorit-te-frances-letra-e-89-es-e-presidentit-mitterand-qe-kishte-ftuar-35-kryetar-shtetesh-dhe-harruar/|date=2012|website=dosja.al|last=Kaloçi|first=Dashnor|language=sq|accessdate=25 gusht 2020|title=“Zoti Kadare, jam i lumtur t’iu kem pranë në festimet e 200-vjetorit të Francës”/ Letra e ’89-ës e Presidentit Mitterand, që kishte ftuar 35 kryetar shtetesh dhe “harruar” Ramiz Alinë}}</ref> === Rënia e komunizmit (1989-1991) === Në vitin 1989 autoritetet e caktuan zv/kryetar të Frontit Demokratik.<ref name=":14">{{harvnb|Morgan|2011|p=289}}</ref> Duke shfrytëzuar famën e tij në Shqipëri dhe jashtë saj bëri deklarata gjithnjë e më të zëshme mbi domosdoshmërinë e ndryshimeve, veçanërisht në fushën e të drejtave të njeriut. Në parathënien e romanit të guximshëm ''[[Thikat]]'' (1989) nga [[Neshat Tozaj]] që denonconte shkeljet e Sigurimit, Kadare pohoi se vetëm duke pranuar dhe korrigjuar gabimet e mëparme mund të ecte Shqipëria përpara. Në shkurt 1990 Kadare kërkoi një takim me Ramiz Alinë ku i kërkoi të respektonte të drejtat e njeriut, të zbatonte reforma demokratike, reforma ekonomike dhe të hapej ndaj botës së jashtme.<ref name="Banac">{{cite book|title=Eastern Europe in Revolution|author=Ivo Banac|year=2019|language=en|pages=194-198}}</ref> Në fund të tetorit të vitit 1990 u lejua të ikte për mjekim në Francë sipas një burimi,<ref name="RoszkowskiKofman">{{Cite book|last=Roszkowski|first=Wojciech|title=Biographical Dictionary of Central and Eastern Europe in the Twentieth Century|last2=Kofman|first2=Jan|publisher=Routledge|year=2016|isbn=9781317475941|pages=418-419|language=en}}</ref> sipas një tjetri e iku me vizë të rregullt për gjithë familjen e tij.<ref name="Laço"/> Ikja e tij u mirëprit nga ata që donin demokratizimin e Shqipërisë, kurse pas arratisjes u shpall tradhtar dhe [[Ramiz Alia]] kërkoi ndjekjen penale të tij. ATSH deklaroi: "Kadare dezertoi!".<ref name="Lame"/> Disa intelektualë, përkundër rrezikut që u kanosej, e përkrahën publikisht Kadarenë, të cilin autoritetet e kishin shpallur tradhëtar. Për shkak të popullaritetit të tij, autoritetet nuk gjetën përkrahje të mjaftueshme kundër tij dhe librat e tij nuk u ndaluan.<ref name="Banac"/><ref name="Laço">{{Cite web|last=Laço|first=Teodor|author-link=Teodor Laço|date=1 tetor 2012|title=Kadare më tha: sakrifikohen më lehtë tre byroistë se sa unë: dy situatat kritike për Ismail Kadarenë, Pleniumi IV dhe arratisja në Francë: [raportet e shkrimtarit me regjimin]|url=http://shekulli.com.al/5050/|url-status=dead|website=shekulli.com.al|publisher=[[Shekulli (gazetë)]]|issue=3810|pages=4-5|language=sq|interviewer=[[Leonard Veizi]]|access-date=4 nëntor 2018|archive-date=5 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305044016/http://shekulli.com.al/5050/}}</ref> Pak ditë pas arratisjes së Kadaresë, në një konferencën kombëtare të letrarëve e artistëve të rinj në Korçë, ku morën pjesë me qindra, u përshëndet me brohorima emri i shkrimtarit, arratisja e të cilit e kishte bërë të ndaluar përmendjen e emrit të tij.<ref name="Zogaj">{{cite web|first=Preç|last=Zogaj|author-link=Preç Zogaj|title=Poeti dhe njeriu me zemër të bardhë|url=http://www.panorama.com.al/prec-zogaj-rrefen-takimin-me-shkrimtaret-pas-arratisjes-se-kadarese-ne-91-qendrimi-ndryshe-i-dritero-agollit/|publisher=Panorama|date=2020|accessdate=6 shtator 2020|language=sq}}</ref> === Në tranzicion === Pasi la Tiranën dhe aplikoi për azil politik në [[Franca|Francë]], mundi të ushtrojë profesionin e tij në liri të plotë. Mërgimi i tij në Paris qe i frytshëm dhe i mundësoi sukses të mëtejshëm, si në shqip ashtu edhe në frëngjisht.<ref>{{Cite book|url=http://www.elsie.de/pdf/articles/A2005AlbWritingEnglTrans.pdf|title=Modern Albanian Literature and its reception in the english-speaking world (lecture)|last=Elsie|first=Robert|year=2005|language=en|access-date=1 nëntor 2018|archive-date=22 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222003908/http://www.elsie.de/pdf/articles/A2005AlbWritingEnglTrans.pdf|url-status=dead}}</ref> Pas fitores së Partisë Demokratike në vitin 1992, Kadare u kthye në Shqipëri.<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=292}}</ref> Nga viti 1990 e më pas vepra e tij bëhet shprehja më e fuqishme e vlerave gjuhësore dhe artistike të shqipes letrare, brenda dhe jashtë vendit. Letërsia e Ismail Kadaresë pas vitit 1990 bart të njëjtat tipare thelbësore të asaj të mëparshme: frymën etnografike dhe shpërfaqjen e identitetit shqiptar, duke shtuar lirinë e autorit për të trajtuar tema që më parë nuk mund të trajtoheshin lirshëm. Në vitin 1996 u pranua në ''Akademinë e shkencave sociale dhe politike'' në Francë, ku zëvendësoi filozofin [[Karl Popper]]. Nga viti 1994 deri 2004 shtëpia botuese franceze Fayard botoi veprën komplete të Kadaresë në frëngjisht dhe shqip. Gjatë viteve të 90-ta ai ndihmoi botimin e shumë autorëve shqiptarë në Francë, qoftë duke ua sugjeruar botuesve francezë, qoftë duke ua shkruar parathëniet. Në vitet '90 Kadare loboi për [[Kosova|Kosovën]] dhe përkrahu bombardimet e NATO-s kundër Serbisë. Ndër vite ka deklaruar se ka hequr dorë nga shkrimi i poezive (1997) dhe letërsisë artistike (2011).<ref>{{cite interview|title=Ismail Kadare: Kam vendosur të heq dorë nga letërsia|url=http://www.arkivalajmeve.com/ISMAIL-KADARE-Kam-vendosur-te-heq-dore-nga-letersia.1047134575/|date=2011|publisher=Koha Jonë|interviewer=[[Blendi Fevziu]]|language=sq|access-date=4 nëntor 2018|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029030810/http://www.arkivalajmeve.com/ISMAIL-KADARE-Kam-vendosur-te-heq-dore-nga-letersia.1047134575/|url-status=dead}}</ref> == Jeta private == Kadare është martuar me shkrimtaren, [[Helena Kadare]], dhe kanë dy vajza. E madhja, Gresa, gjatë viteve '80 shoqërohej me bashkëmoshatarin Renato Rrapi - marrëdhënie e cila u ndërpre sipas të ëmës së Renatos - [[Janulla Rrapi|Janullës]], nga familja Kadare. Po sipas Janulla Rrapit me ndërhyrjen e Kadaresë që ua la në dorë sigurimsave, familja Rrapi u dënua me 5 vjet internim në Kosovë të Madhe dhe i biri pas torturave përfundoi në spital psikiatrik dhe e lanë invalid të përjetshëm. Për këtë ngjarje, Janulla Rrapi shkroi librin ''Djali i ëndrrës së vrarë.'' Sipas Kadaresë, siç e portretizoi tek vepra ''[[Pesha e kryqit]]'' botuar në Francë pas ikjes nga Shqipëria, portretizohet si ndjekje që i bënte Sigurimi i Shtetit.<ref>{{Cite web|url=https://sot.com.al/intervista/janulla-rrapi-ja-si-e-organizoi-ismail-kadare-kurthin-ndaj-meje-me-sigurimsit-q%C3%AB-kishte|title=Ja si e organizoi Ismail Kadare kurthin ndaj meje me sigurimsit që kishte fshehur në shtëpi|date=13 nëntor 2013|website=sot.com.al|publisher=[[Sot (gazetë)]]|last=Rrapi|first=Janulla|interviewer=Anila Dodaj|language=sq|access-date=13 mars 2021|archive-date=12 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112024629/https://sot.com.al/intervista/janulla-rrapi-ja-si-e-organizoi-ismail-kadare-kurthin-ndaj-meje-me-sigurimsit-q%C3%AB-kishte|url-status=dead}}</ref> Sipas ish-hetuesit të çështjes, Riza Hiska, Kadare i kishte kërkuar që djali të mos arrestohej pasi i kishte dhunuar shtëpinë.<ref name=":Riza">{{Cite web|url=http://forumi.shqiperia.com/threads/milo-vs-kadare.14349/page-5|title=Renato Rrapi u përdor për shantazh ndaj Kadaresë": Riza Hicka, ish-hetuesi i çështjes zbulon faktin|date=2006|publisher=Tirana observer. - Nr. 249, 21 tetor, 2006|website=forumi.shqiperia.com|interviewer=Roland Qafoku dhe Dorina Topollaj|pages=2-3|language=sq|access-date=12 mars 2021|archive-date=30 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120630172823/http://forumi.shqiperia.com/threads/milo-vs-kadare.14349/page-5|url-status=dead}}</ref> Gresa mbaroi Fakultetin e Shkencave ë Natyrës, në Francë vijoi dhe kreu studimet në Universitetin e Sorbonës dhe punon si shkencëtare dhe pedagoge në Francë.<ref name=":Riza" /> E vogla, Besiana ka qenë ambasadore e përhershme e Shqipërisë në [[UNESCO]],<ref>{{Cite web|url=https://www.gazetaexpress.com/lajme/a-e-keni-ditur-se-vajza-e-ismail-kadares-eshte-ambasadore-e-perhershme-ne-unesco-139058/?archive=1|title=A e keni ditur se vajza e Ismail Kadaresë është ambasadore e përhershme në Unesco?|website=gazetaexpress.com|date=22 tetor 2015|language=sq|access-date=4 nëntor 2018|archive-date=19 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619195230/http://www.gazetaexpress.com/lajme/a-e-keni-ditur-se-vajza-e-ismail-kadares-eshte-ambasadore-e-perhershme-ne-unesco-139058?archive=1|url-status=dead}}</ref> e liruar nga detyra më 2016 u emërua ambasadore e Shqipërisë pranë [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Organizatës së Kombeve të Bashkuara]], duke mbuluar edhe përfaqësuesen e Shqipërisë në [[Kuba|Kubë]], jo rezidente.<ref>{{Cite web|url=http://zeri.info/aktuale/83923/vajza-e-kadarese-emerohet-ambasadore-e-shqiperise-ne-okb/|title=Vajza e Kadaresë emërohet ambasadore e Shqipërisë në OKB|date=4 prill 2016|website=zeri.info|language=sq}}</ref> == Vepra == Gjatë viteve '60 në shkrimet e kritikës zyrtare kryesisht injorohet ose përmendet rrallë, në kontrast me shkrimtarët e mëdhenj të kohës të cilët kritika i pëlqente.<ref>{{harvnb|Apolloni|2012|p=34}}</ref> Në vitet '60 ishte i çmuar realisht për talentin e tij nga Todi Lubonja dhe Fadil Paçrami.<ref name=":9">{{Cite journal|last=Lubonja|first=Liri|author-link=Liri Lubonja|date=19 qershor 2015|title=Kadare prishi miqësinë me ne, do të "pastrojë" biografinë|url=http://www.panorama.com.al/267503/|journal=[[Panorama]]|language=sq}}</ref> Pas njohjes ndërkombëtare konsiderohej si shkrimtar i talentuar, por talenti i të cilit anonte kah dekadenca dhe subjektivizmi.<ref>{{harvnb|Morgan|2011|p=143}}</ref> Sipas disa studjuesve të veprës së tij, Kadare u përpoq të shkruajë letërsi normale në një vend jonormal (Shqipëria komuniste mund të krahasohej vetëm me Korenë e Veriut ose Bashkimin Sovjetik gjatë viteve '30),<ref name=":19" /> duke e quajtur veprën e tij ''letërsi rezistence,''<ref>Jose Carlos Rodrigo Breto, Revista Ex Libris, Tiranë, 30 nëntor 2018, fq 10</ref> sfidoi [[realizmi socialist|realizmin socialist]] me realizëm subjektiv.<ref>{{harvnb|Apolloni|2012|p=20}}</ref> Iu shmang realizmit socialist dhe censurës shtetërore përmes mjeteve alegorike, simbolike, historike dhe mitologjike.<ref>{{harvnb|1=Shatro|2=2016|pages=8, 51}}</ref> Për [[Robert Elsie|Elsie]], ai shfrytëzoi çdo rast për të sulmuar regjimin në veprat e tij nëpërmjet alegorive politike, të cilat kuptoheshin nga lexuesit e edukuar shqiptarë.<ref name=":19">{{cite book|author1=Robert Elsie|author-link1=Robert Elsie|title=Albanian Literature: A Short History|date=2005|publisher=I.B.Taurus|place=Londër|isbn=1-84511-031-5|pages=182–183|url=https://books.google.com/books?id=ox3Wx1Nl_2MC&printsec=frontcover&dq=albanian+literature&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwif6oeQqozYAhXIaFAKHTfYAi0Q6AEIJjAA#v=onepage&q=conformist&f=false|language=en}}</ref> Duke u njohur për këtë shmangie nga [[realizmi socialist]] veprat e tij u përkthyen dhe u pritën mirë nga kritikët dhe lexuesit anembanë botës. Ai krijoi një vepër me karakter universal por që rrënjët i ka thellë në tokën shqiptare.<ref>{{cito uebin|last1=Gappy|first1=Shusha|date=27 shkurt 1999|title=The Books Interview: Ismail Kadare - Enver's never-never land|url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/the-books-interview-ismail-kadare-envers-never-never-land-1073473.html|accessdate=30 shtator 2017|website=The Independent|language=en}}</ref> Kadare konsiderohet nga disa si një nga shkrimtarët dhe akademikët më të shquar evropianë të shekullit të 20-të, si dhe një zë universal kundër totalitarizmit. Prozën e tij e karakterizojnë përgjithësimet e gjera historiko-filozofike, subjekti i ngjeshur dhe mendimi i thellë i shprehur shpesh me anë të parabolës, mbi bazën e asociacionit apo të analogjive historike. Temë qendrore e veprave të tij është totalitarizmi, mekanizmat e tij dhe kompliciteti që e bën atë të mundur.<ref name="Asturias">{{cite web|author=Fundacion Princessa de Asturias|date=24 qershor 2009|title=Ismaíl Kadare, Prince of Asturias Award Laureate for Literature|url=http://www.fpa.es/en/cargarAplicacionNoticia.do?identificador=163|publisher=Fundacion Princessa de Asturias|language=es|accessdate=11 korrik 2017}}</ref> === Poezi === Vëllimi i tij i parë poetik i titulluar ''Frymëzime djaloshare'' u botua më 1954. Më pas do t'i botoheshin ''Ëndërrimet'' (1957), ''Shekulli im'' (1961),<ref name=":6" /> ''Poemë blindazh'' (1962)<ref>{{Cite web|title=Realizmi Socialist, si uzinë e prodhimit të urrejtjes ideologjike|url=http://www.respublica.al/2017/04/15/realizmi-socialist-si-uzin%C3%AB-e-prodhimit-t%C3%AB-urrejtjes-ideologjike|last=Krasniqi|first=Milazim|author-link=Milazim Krasniqi|date=15 prill 2017|website=respublica.al|language=sq|access-date=5 shkurt 2021|archive-date=20 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191120033946/http://www.respublica.al/2017/04/15/realizmi-socialist-si-uzin%C3%AB-e-prodhimit-t%C3%AB-urrejtjes-ideologjike|url-status=dead}}</ref> dhe më i çmuari ''Përse mendohen këto male'' (1964),<ref name=":6">{{Cite book|title=Biographical Dictionary of Central and Eastern Europe in the Twentieth Century|last=Wojciech Roszkowski|first=Jan Kofman|publisher=Routledge|year=2016|isbn=9781317475941|pages=418-419|language=en}}</ref> ''Motive me diell'' (1968) dhe ''Koha'' (1976). Që në vitin 1966 trajtoi në poezi temën e Kosovës,<ref name="Kraja"/> ashtu edhe për Vietnamin.<ref>{{Harvnb|Myftaraj|2008|pages=7-17.}}</ref> === Romane === Ideja e romanit ''Gjenerali i ushtrisë së vdekur'' (1963) është shpirti liridashës i popullit shqiptar. Temën e shpirtit të pamposhtur të shqiptarëve nëpër shekuj autori e trajtoi edhe në romanin&nbsp;Kështjella&nbsp;(1970). Në romanin&nbsp;Kronikë në gur&nbsp;(1971) Kadare kritikoi psikologjinë provinciale dhe traditat prapanike. Probleme të rëndësishme të historisë janë trajtuar edhe në përmbledhjet me tregime e novela&nbsp;Emblema e dikurshme&nbsp;(1977),&nbsp;Ura me tri harqe&nbsp;(1978) dhe Gjakftohtësia&nbsp;(1980). Më 1981 botoi në një përmbledhje të përbashkët romanet ''[[Prilli i thyer]]'', ''[[Kush e solli Doruntinën]]'' së bashku me dy kapitujt e parë të romanit ''[[Pallati i ëndrrave]]'' në trajtë [[novela]]sh.<ref name="PallatiiËndrrave">{{cite book|last=Kuçuku|first=Bashkim|url=https://archive.org/details/pallatiiendrrave0000kada|title=Pallati i ëndrrave|date=1999|publisher=Onufri|isbn=99927-30-31-5|pages=[https://archive.org/details/pallatiiendrrave0000kada/page/199 199]–200|language=sq|chapter=Kryevepra e fshehur: odise kadareane}}</ref> Vepra bënte fjalë për një shtet totalitar, që në shikim të parë dukej si [[Perandoria Osmane]], por shpejt e vunë re atmosfera e frikës, arrestimeve dhe burgosjeve ishte e ngjashme me Shqipërinë komuniste.<ref name="Joachim Röhm">{{cite web|author=Röhm|first=Joachim|title=Nachwort zum Palast der Träume|url=http://www.joachim-roehm.info/palast_nachwort.pdf|url-status=live|website=joachim-roehm.info|language=de|accessdate=13 shtator 2017}}</ref> Ka shkruar tregime me temën e Sigurimit në revistën "[[Në shërbim të popullit (revistë)|Në shërbim të popullit]]".<ref name=":17" /> === Eseistikë === Më 1971 botoi ''[[Autobiografia e popullit në vargje]]'', ku trajtoi poezinë dhe legjendat popullore.<ref name="RoszkowskiKofman"/> Në sprovën ''[[Eskili, ky humbës i madh]]'' paraqet atë që vetë quan "tragjedinë shqiptare", që është ngelja anash historisë pas periudhës romake dhe bizantine. Qëndrim të cilin vijoi ta mbante edhe pas rënies së komunizmit, që çoi drejt polemikave të disafishta me akademikun [[Rexhep Qosja]].<ref>{{Cite book|last=Morgan|first=Peter|title=The Novel and Europe|publisher=Springer|year=2016|isbn=9781137526274|editor-last=Hammond|editor-first=Andrew|pages=106|language=en|chapter=The European Origin's of Albania in Ismail Kadare's ''The File on H''}}</ref> Në fund të viteve '80 do t'i bënte parathënie sprovës ''[[Uragani i ndërprerë|Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe]]'' botuar së pari më 1990 në mënyrë të pavarur në [[Prishtina|Prishtinë]].<ref>{{Cite web|url=http://www.genchoti.com/artikuj/91-si-e-ka-sjell-migjenin-ne-letersine-shqipe-ismail-kadare/|title=Si e ka sjell Migjenin ne letërsine shqipe Ismail Kadare?|date=2015|website=genchoti.com|last=Hoti|first=Genc|language=sq|access-date=3 nëntor 2018|archive-date=4 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181104040229/http://www.genchoti.com/artikuj/91-si-e-ka-sjell-migjenin-ne-letersine-shqipe-ismail-kadare/|url-status=dead}}</ref> === Përkthime === Një ndër fushat më pak të lakuara të veprimtarisë së Kadaresë janë përkthimet, hulli të cilën e nisi më 1955, kur shqipëroi poemat ''Lisi, Fëminija, Në pyllin afër fronit, Katjusha, Pranvera,'' etj. të shkrimtarit rus M. Isakovski. Autorë të tjerë të shqipëruar prej tij janë: Eskili, Heminguej, Pushkin, Majakovski, Eminescu, Gogol, Esenin, Mihallkov, Shçipaçov, Mickieviç, Buske, Sendrar, Bodler, Andrade, Vijon, Kejler, Seferis, Kavafis, Elitis, Li Bo, Du Fu, Jan Czjun, etj.<ref name="Jorina" /> === Retushime === Sipas studiueses [[Kinez|kineze]] <ins>[[Ke Jing (albanologe)|Ke Jing]]</ins>, ka retushuar disa nga veprat e tij. Në rastin e veprës ''Kështjella'', vepra që përshkruante luftën kundër osmanëve është shndërruar në një betejë fetare ku janë shtuar elementët kishtarë duke e paraqitur Shqipërinë sikur ka dhënë kontribut të madh në Mesjetë për mbrojtjen e Evropës. Sipas studjueses kjo gjë nuk mund të bëhej kur ka shkruar veprën, sepse nuk mund t'i jepej aq rëndësi elementit fetar.<ref>{{Cite web|url=http://tvklan.al/a-i-retushoi-ismail-kadare-veprat-e-tij/|title=A i retushoi Ismail Kadare veprat e tij?|website=tvklan.al|date=22 janar 2018|language=sq}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Jing|first=Ke|date=23 janar 2018|title=Roli i Kadaresë në identitetin shqiptar dhe retushimi i veprave të tij! (titull editorial)|journal=[[Shekulli (gazetë)]]|interviewer=Valeria Dedja|language=sq}}</ref> Konstatim i bërë edhe nga studjuesi i shkrimtarit, [[Shaban Sinani]], që vëren se tek ''Nëpunësi i pallatit të ëndrrave'' personazhi e ka Ebu Qerimi në variantin e parë dhe Mark Alemi në variantin e dytë.<ref>{{Cite book|title=Etnos në epos: studim monografik|last=Sinani|first=Shaban|author-link=Shaban Sinani|publisher=Naimi|year=2011|isbn=9789928109026|pages=123|language=sq|location=Tiranë}}</ref> [[Kristo Frashëri]] rishkrimet e veprave letrare të Kadaresë i sheh si trashëgimi të regjimit komunist, në analogji me ndryshimin e referateve që bënte Enver Hoxha sa herë që Partia e Punës e ndryshonte orientimin e politikës së jashtme të saj. Ky ndryshim i pjesëve me përmbajtje realizmin socialist për t'ia përshtatur shijeve postkomuniste do ta dëmtojë si shkrimtar, sipas Frashërit.<ref name=":KFrasheri">{{Cite journal|last=Frashëri|first=Kristo|date=2 tetor 2006|title=Kadare ngatërron gjakmarrjen shqiptare: ku gabon shkrimtari në veprat e fundit të tij|journal=Gazeta shqiptare|volume=3652|pages=8-9|language=sq}}</ref> Me ribotimin e sprovës ''Ardhja e Migjenit'' më 2015 vetë autori dha shpjegime për retushimin e saj, në dritën e rrethanave kur u shkrua dhe kur e rishkroi.<ref name=":13">{{Cite web|url=http://www.panorama.com.al/ribotohet-libri-per-migjenin-kadare-pse-e-kam-retushuar/|title=Ribotohet libri për Migjenin, Kadare: pse e kam retushuar.|date=2015|publisher=Panorama|website=panorama.com.al|language=sq}}</ref> == Marrëdhëniet me pushtetin == Sipas mikut të tij, shkrimtarit, skenaristit dhe ish-ministrit Teodor Laço në një intervistë shprehet "Në sytë e njeriut të zakonshëm që nuk kishte qenë afër tij dhe që nuk mund t’i dinte dertet, hallet, atmosferën përgjuese që e rrethonte, Kadareja shihej si një njeri i privilegjuar."<ref name="Laço" /> Në vitet '60 i çmuar realisht për talentin e tij, e përkrahën figura të tilla si [[Todi Lubonja]] dhe [[Fadil Paçrami]],<ref name=":9" /><ref>{{Cite journal|last=Peci|first=Admirina|date=24 dhjetor 2014|title=Raporti fshikullues i Razi Brahimit: Si do të fundosej Kadare e Paçramin|url=https://shqiptarja.com/lajm/raporti-fshikullues-i-razi-brahimit-br-si-do-te-fundosej-kadare-e-pacramin|journal=[[Shqiptarja.com]]|language=sq|volume=Dossier}}</ref> të cilët kur u dëbuan nga kryeqyteti dhe ishin në përpunim nga [[Sigurimi i Shtetit|Sigurimi]], i përmend në një artikull duke i denoncuar si "anti-shqiptarë dhe kozmopolitanë" më 1974.<ref>{{Cite web|last=Demalia|first=Ilir|date=2 dhjetor 2016|title=K. 101|url=https://www.radiandradi.com/k-101-nga-ilir-demalia/|url-status=live|access-date=17 mars 2021|website=radiandradi.com|language=sq}}</ref> Qe deputet në Kuvendin Popullor për tri legjislatura (1970-1982).<ref>{{Cite web|title=Ismail Kadare|url=http://akad.gov.al/ash/pdf/cv/I.Kadare.pdf|url-status=dead|access-date=9 mars 2021|website=akad.gov.al|language=sq|archive-date=27 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027085344/http://akad.gov.al/ash/pdf/cv/I.Kadare.pdf}}</ref><ref name=":10">{{Cite journal|last=Constatine|first=Peter|date=13 mars 2021|title=Çfarë ka mbetur pa u thënë: Si Kadareja i shpëtoi censurës, por përvetësoi stilin që ajo i mësoi|url=https://exlibris.al/wp-content/uploads/2021/03/EXLIBRIS-121.pdf?fbclid=IwAR29KZJHCdShjaK3EDPUZRK3iMqFsv-8lLU-HrLY9mf7rlotGWUKLbSB-p4|journal=Ex Libris|language=sq|issue=121|pages=5|translator=[[Granit Zela]]}}</ref> U anëtarësua në Partinë e Punës më 1972.<ref name="FayéFayard" /><ref name=":11" /><ref name=":12" /> Me romanin ''Dimri i madh'', Kadaresë iu forcua pozita si shkrimtar i brendshëm i partisë, duk qenë sipas tij edhe romani që e shpëtoi fizikisht.<ref name=":15" /> Ndaj kritikave që buruan nga strukturat shtetërore, e mbrojti vetë diktatori Enver Hoxha.<ref>{{Harvnb|Myftaraj|2008|pages=60-121.}}</ref> Historiani anglez Noel Malcolm ia ka sjellur në dukje gjatë një polemike se megjithëse u "internua" me propozimin e vetë atij, vijoi të ishte deputet.<ref name=":Malcolm" /> Komoditetet që i kishte mundësuar regjimi qenë një shtëpi e bollshme, tashmë e shndërruar në muze,<ref>{{Cite web|last=Vata|first=Ilir|date=9 gusht 2019|title=Foto: shtëpia muze e Ismail Kadaresë pushton Le monde|url=https://ata.gov.al/2019/08/09/foto-shtepia-muze-e-ismail-kadarese-pushton-le-monde/|url-status=dead|access-date=12 mars 2021|website=ata.gov.al|language=sq|archive-date=3 shkurt 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203021343/https://ata.gov.al/2019/08/09/foto-shtepia-muze-e-ismail-kadarese-pushton-le-monde/}}</ref> makinë,<ref name=":17" /><ref name="Laço" /> dhe ka qenë ndër të paktët intelektualë që gëzonte lirinë për të udhëtuar jashtë shteti,<ref name=":10" /><ref>{{Cite web|last=Demalia|first=Ilir|date=11 mars 2021|title=I.K, koha për të fabrikuar dhe thënë të pavërteta|url=https://www.oranews.tv/i-k-koha-per-te-fabrikuar-dhe-thene-te-paverteta/?fbclid=IwAR1ZJQcIGaHc4OS0arVjdinV_5afNxxxQwgwGdFl-cQuQxgrAmqGJEssR9Q|url-status=live|access-date=13 mars 2021|website=oranews.tv|language=sq}}</ref> kur shumica e shkrimtarëve rrinin të izoluar në Shqipëri.<ref>{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|url=http://www.elsie.de/pdf/B1996StudiesAlbLit.pdf|title=Studies in modern Albanian literature and culture|publisher=East European Monographs|year=1996|isbn=9780880333528|pages=22|language=en|chapter=Evolution and revolution in modern Albanian literature}}</ref> Më 1989 u emërua zv/kryetar i Frontit Demokratik.<ref name=":14" /> Kristo Frashëri e përshkruan si ndër gjërat pozitive të Enver Hoxhës që i dha "mundësinë, për të mos thënë përkrahjen" bashkëqytetarit të vet nga po e njëjta lagje, natyrisht pa i mohuar talentin, që të bëhej shkrimtar i madh. Duke e parë si përkrahje edhe vënien në dispozicion të përkthyesit Jusuf Vrioni dhe se pa subvencionimin e regjimit komunist dhe lejen e diktatorit vepra e shkrimtarit nuk do t'i kalonte kufijtë.<ref name=":KFrasheri" /> Liri kjo që përshfaqej tek letërsia e udhëtimeve, që e bënte prurës dhe ofrues të perceptimit të ''Tjetrit'' fenomenologjik.<ref>{{Cite journal|last=Çali|first=Edmond|date=2017|title=Tjetri në letrat shqiptare të realizmit socialist: letërsia e udhëtimit, poezia e angazhuar dhe kritika e angazhuar. Rasti i Ismail Kadaresë dhe Gent Arbanës|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=734206|journal=Seminari Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare|language=sq|issue=35|pages=603-616}}</ref> Sipas ish-kryeministrit [[Sali Berisha]], Kadare ka qenë konformist në një shkallë të caktuar.<ref name="Berisha" /> Kritikët e tij shkuan aq larg sa marrëdhënien që pati me regjimin komunist ta përkufizonin "diktatura Hoxha-Kadare".<ref>{{cite web|last=Röhm|first=Joachim|title=Ismail Kadare, Kurz Vorgestellt|url=https://de.wikipedia.org/wiki/Diskussion:Ismail_Kadare|date=2017|language=de}}</ref> == Nderime == Kadare është shkrimtari i vetëm shqiptar me njohje ndërkombëtare të gjerësishme<ref>{{Cite web|url=http://www.elsie.de/pdf/articles/A2001CountriesCultures.pdf|title=Albania: Countries and Cultures|date=2001|publisher=Macmillan Library Reference|last=Elsie|first=Robert|trans-title=Shtetet dhe kulturat e tyre. Vol. 1. ''Melvin Ember & Carol R. Ember''|pages=12-22|isbn=0-02-864947-8|language=en}}</ref> dhe është përkthyer në 45 gjuhë.<ref>{{harvnb|Shatro|2016|p=8}}</ref> Para Kadaresë, [[letërsia shqipe]] njihej pak në botë,<ref>{{harvnb|Shatro|2016|p=7}}</ref> falë tij u bë e njohur, e lexuar dhe e çmuar. Për herë të parë në historinë e vet, nëpërmjet saj letërsia shqipe është integruar në letërsinë evropiane dhe botërore, dhe përfaqësohet denjësisht në hartën e tyre.<ref name="Kuçuku2">{{cite book|author=Bashkim Kuçuku|title=Kadare në gjuhët e botës|publisher=Onufri|year=2015|location=Tirana|p=8-9|language=sq}}</ref> Letërsia e Kadaresë ka dhënë një kontribut të çmuar në krijimin e gjuhës dhe letërsisë kombëtare.<ref name="Bardhyli" /> [[Skeda:Building with cubes 08.jpg|parapamje|180px|Pallati i Kadaresë ([[Pallati me kuba]]) në Tiranë]] Është laureat i shumë çmimeve letrare kombëtare dhe ndërkombëtare. Në vitin [[1992]] u vlerësua me [[Prix Mondial Cino Del Duca]]. Në vitin [[2005]] fitoi çmimin "Man Booker Prize" i nominuar krahas nobelistëve [[Günter Grass]], [[Garbiel Garcia Marquez]], [[Kenzaburo Oe]] etj. Kryetari i jurisë e arsyetoi vendimin për t'i dhënë çmimin Kadaresë me fjalët: "Ismail Kadare është një shkrimtar që hedh në hartë një kulturë të tërë: historinë e saj, dëshirën, folklorin, politikën, fatkeqësitë. Ai është një shkrimtar universal me traditë rrëfimi që shkon deri tek Homeri". Në vitin [[2009]] u nderua me çmimin spanjoll Princi i Asturias për Artet - çmimi më i rëndësishëm letrar në vendet spanjolle, dhe një nga çmimet letrare më prestigjoze në botë. Në vitin [[2010]] Ismail Kadare nderohet në Itali me çmimin Lerici Pea.<ref>[http://www.balkanweb.com/m/kryesore/itali-ismail-kadare-nderohet-me-cmimin-lerici-pea-10-47802.html Balkanweb: Kadare nderohet me çmimin Lerici Pea]{{Lidhje e vdekur}}</ref> Në vitin [[1996]] Kadare u bë anëtar për jetë i Akademisë së Shkencave Morale dhe Politike në Francë. U bë anëtar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, anëtar i [[ASHAK|Akademisë së Shkencave të Kosovës]] dhe nga viti 2018 anëtar i jashtëm i Akademisë së Shkencave të Malit të Zi. Ismail Kadare është dekoruar nga institucioni i Presidentit të Republikës së Shqipërisë me [[Urdhri Nderi i Kombit|Urdhrin “Nderi i Kombit”]] dhe nga shteti francez me urdhrat “Kryqi i Legjionit të Nderit” e “Oficer i Legjionit të Nderit”.<ref>{{cito uebin|title=Franca nderon “Komandant” Kadarenë|url=http://top-channel.tv/lajme/artikull.php?id=327871&ref=ngj|accessdate=30 maj 2016|publisher=Top-channel.tv|language=sq|archive-date=29 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200829214813/http://top-channel.tv/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cito uebin|date=1 janar 2016|title=Décret du 31 décembre 2015 portant élévation à la dignité de grand’croix et de grand officier|url=http://www.legiondhonneur.fr/sites/default/files/promotion/lh20160101_1.pdf|url-status=live|accessdate=30 shtator 2017|website=La grande chancellerie de la Légion d’honneur|publisher=Journal Officiel de la République Française|language=fr}}</ref> Shtëpia e Ismail Kadaresë në Gjirokastër, e ndërtuar në vitin 1799 dhe e shpallur Monument Kulture në vitin 1991, u hap për publikun më 28 janar 2018 me rastin e 80-vjetorit të lindjes së shkrimtarit dhe ekspozon objekte origjinale të familjes Kadare.<ref>{{Cite web |title=Unique Site - Shtëpia e Ismail Kadaresë |url=https://gjirokaster.al/al/top-place?id=17 |access-date=2026-08-06 |website=gjirokaster.al |language=sq}}</ref> Në vitin 2019 u përurua Shtëpia Studio Kadare në Tiranë, apartamenti ku Kadare jetoi dhe krijoi nga viti 1973 deri në vitin 1990. Ajo funksionon si muze letrar dhe është pjesë e Muzeut Vendor "Shtëpitë Studio Kadare–Agolli". <ref>{{Cite web |title=Shtepia Kadare & Agolli |url=https://kadareagolli.tirana.al/ |access-date=2026-08-05 |language=en-US}}</ref> <references /> <references /> Me studimin e veprës së Kadaresë janë marrë autorë të huaj në gjuhët amtare gjegjëse si Eric Faye dhe Jean-Paul Champseix në frëngjisht, Piet de Moor në hollandisht, Peter Morgan në anglisht, Bernardo Joffily në portugalisht, [[Jose Carlos Rodrigo Breto]] në spanjisht,<ref name="Breto2" /> dhe Ece Dillioğlu në [[Gjuha turke|turqisht]].<ref>{{Cite journal|last=Dillioğlu|first=Ece|date=qershor 2019|title=İsmail Kadare'ye Göre Milli Kimlik ve Dil|url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/803454|journal=Balkan|language=tr|volume=1|pages=62-80}}</ref> ;Mirënjohjet ndërkombëtar {{div col|2}} * [[Medalja e Artë e Lidhjes së Prizrenit]], [[Kosovë]]; * Prix mondial Cino Del Duca, [[Francë]], [[1992|1992;]] * Çmimi "Bokaçio" [[Itali]],[[1997]];<ref>{{Cite web|url=http://www.premioletterarioboccaccio.it/la-storia-del-premio/vincitori/123-premio-internazionale.html|title=La Storia del Premio Internazionale "G. Bocaccio"|language=it|access-date=4 shkurt 2018|archive-date=26 shtator 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190926235506/https://www.premioletterarioboccaccio.it/la-storia-del-premio/vincitori/123-premio-internazionale.html|url-status=dead}}</ref> * Herder Prize, Gjermani, [[1998]];<ref>{{Cite web|url=https://www.enotes.com/topics/ismail-kadare/in-depth|title=Ismail Kadare|website=enotes.com/|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Kryeziu|first1=Jorina|title=Narratori dhe narracioni në prozën e Ismail Kadaresë|date=maj 2015|publisher=Universiteti i Tiranës|place=Tiranë|page=230|url=http://www.doktoratura.unitir.edu.al/wp-content/uploads/2015/10/Doktoratura-Jorina-Kryeziu-Fakulteti-i-Histori-Filologjise-Departamenti-i-Letersise.pdf|accessdate=4 shkurt 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171208005955/http://www.doktoratura.unitir.edu.al/wp-content/uploads/2015/10/Doktoratura-Jorina-Kryeziu-Fakulteti-i-Histori-Filologjise-Departamenti-i-Letersise.pdf|archivedate=8 dhjetor 2017|url-status=dead|language=sq}}</ref> * Ovid Prize, [[Rumani]], [[2003]]; * [[Çmimi Man Booker International]], [[Britania e Madhe|Britani]], [[2005]]; * Princi i Asturias për Letërsinë, [[Spanjë]], [[2009]]; * Çmimi "Lerici Pea", [[Itali]], [[2010]]; * [[Çmimi Jeruzalem]], [[Izrael]], [[2015]];<ref>{{cite news|newspaper=The Times of Israel|url=http://www.timesofisrael.com/albanian-writer-to-receive-jerusalem-prize/|title=Albanian writer to receive Jerusalem Prize|author=Rebecca Wojno|date=15 janar 2015|language=en}}</ref> * Commandeur de la Légion d’Honneur (C. LH), [[Francë]], [[2016]]; * Çmimi "Letërsia shqipe", [[Kosovë]], [[2017]]; * Çmimi "Nonino". [[Itali]], [[2018]];<ref name="Bardhyli" /> * [[Çmimet Shkencore Kombëtare|Çmimi i karrierës akademike]], nga [[Akademia e Shkencave e Shqipërisë]], [[2018]];<ref name="Gazeta-Shqip">{{cito lajm|title=Akademia e Shkencave nderon me çmimin e karrierës Kadarenë|url=http://gazeta-shqip.com/lajme/2018/04/12/akademia-e-shkencave-nderon-me-cmimin-e-karrieres-kadarene/|accessdate=18 prill 2018|agency=Gazeta Shqip|date=12 prill 2018|language=sq}}</ref> * Çmimi Park Kyong-ni, Korea e Jugut, [[2019]]; * Neustadt International Prize, SHBA, [[2020]]; * Prozart, Maqedoni e Veriut, [[2020]]; {{div col end}} == Skenare filmash == {{div col|2}} * ''[[Time of the Comet]]'' (2008) * ''Cendres et sang'' (2009) * ''Abril Despedaçado'' (2001) * Kostandini (1991) * The return of the dead army (1989) * ''Avril brisé'' (1987) * ''[[Të paftuarit]]'' (1985) * ''Il Generale dell'armata morte'' (1983) * ''[[Ballë për ballë]]'' (1979) * ''[[Radiostacioni]]'' (1979) * Gjenerali i ushtrisë së vdekur (1975) * ''Kur vjen nëntori'' (1964) {{div col end}} == Vepra mbi Kadarenë == {{div col}} * [[Ali Aliu]], ''Kadare mund titanët e letërsisë'', Agora, Tiranë, 2019; * [[Vasil Tole|Vasil S. Tole]], ''[https://www.youtube.com/watch?v=wltTrF5Ar3I Kadare dhe muzika], Mediaprint, Tiranë, 2019.'' * Anton Nikë Berisha, ''Vetëdëshmi të Ismail Kadaresë për letërsinë'', Prishtinë, 2013;<ref>{{Cite web|url=https://atunispoetry.com/2017/04/14/mire-qe-iu-dha-cmimi-ismailit-po-le-te-dihet-edhe-nje-e-vertete-e-hidhur-nga-anton-nike-berisha/|title=Mirë që iu dha çmimi Ismailit, po le të dihet edhe një e vërtetë e hidhur|date=14 prill 2017|language=sq|website=atunispoetry.com|author=Anton Nikë Berisha}}</ref> * Eric Faye, ''Ismail Kadare: Promethe, porte-feu'', Paris, 1991; * José Carlos Rodrigo Breto - ''Ismaíl Kadaré y la Gran Estratagema: reflejos literarios del totalitarismo'' (Madrid, 2015) * [[Kastriot Myftaraj]], ''Gjyqi intelektual i Kadaresë'', Prishtinë, 2008; * Piet de Moor, ''Een masker voor de macht. Ismail Kadare, schrijver in de dictatuur'', Amsterdam, 1996; * Peter Morgan, ''Kadare: Shkrimtari dhe diktatura, 1957-1990'', Londer, 2010; * Petraq Kolevica, ''Autobiografia e Ismail Kadaresë në vargje'', Tiranë, 2002;<ref>{{Cite web|url=http://www.standard.al/2019/07/29/sa-ismail-kadare-jane-brenda-ismail-kadarese/|title=Sa Ismail Kadare janë brenda Ismail Kadaresë?!|date=29 korrik 2019|author=Anton Nikë Berisha|language=sq|journal=Sot|access-date=10 shkurt 2021|archive-date=13 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213043109/http://www.standard.al/2019/07/29/sa-ismail-kadare-jane-brenda-ismail-kadarese/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.albaniapress.com/lajme/25372/Servilet-e-Kadarese--jane-si-fara-e-gramit-.html|title=Servilët e Kadaresë janë si fara e gramit|author=Eshref Ymeri|author-link=Eshref Ymeri|date=14 tetor 2020|website=albaniapress.com|language=sq|access-date=13 mars 2021|archive-date=13 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213043110/http://www.albaniapress.com/lajme/25372/Servilet-e-Kadarese--jane-si-fara-e-gramit-.html|url-status=dead}}</ref> * Shaban Sinani, ''[[Një dosje për Kadarenë]]'', Tiranë 2005; {{div col end}} == Shënime == {{Notelist}} == Lidhje të jashtme == * {{imdb emri|id=0434282|emri=Ismail Kadare}} * [https://web.archive.org/web/20070926234710/http://www.mathieu-bourgois.com/photos-auteur.asp?Clef=208 Ismail Kadare]—Photos by Mathieu Bourgois. * [https://archive.today/20121208201235/www.newyorker.com/fiction/content/?051226fi_fiction New Yorker article by Ismail Kadare] == Referime == {{reflist|3}} === Bibliografia === {{div col|2}} *{{cite book|last1=Apolloni|first1=Ag|title=Paradigma e Proteut|date=2012|publisher=OM|place=Prishtinë|isbn=9789951632041|language=sq}} *{{cite book|last1=Bejko|first1=Sadik|title=Disidentët e rremë|date=2007|publisher=55|language=sq|place=Tiranë|isbn=9789994356195}} *{{cite book|last1=Kadare|first1=Helena|title=Kohë e pamjaftueshme|date=2011|publisher=Onufri|place=Tirana|isbn=978-99956-87-51-9|language=sq}} *{{cite book|last1=Morgan|first1=Peter|title=Kadare: Shkrimtari dhe diktatura 1957-1990|date=2011|publisher=Shtëpia Botuese "55"|place=Tiranë|translator=Ilir Shameti|isbn=978-9928-106-12-4|edition=1|language=sq}} *{{cite book|last=Myftaraj|first=Kastriot|title=Gjyqi intelektual i Kadaresë|location=Prishtinë|publisher=Buzuku|date=2008|oclc=426065024|language=sq}} *{{cite book|last1=Sinani|first1=Shaban|title=Letërsia në totalitarizëm dhe "Dossier K"|publisher=Naim Frashëri|date=2011|isbn=9789928109095|language=sq}} *{{Cite book|title=Between(s) and Beyond(s) in Contemporary Albanian Literature|last=Shatro|first=Bavjola|publisher=Cambridge Scholars Publishing|year=2016|isbn=9781443899970|language=sq}} {{div col end}} {{Ismail Kadare|state=collapsed}} {{Autorë shqiptarë}} {{Portal|Letërsia}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Ismail Kadare]] [[Kategoria:Lindje 1936]] [[Kategoria:Vdekje 2024]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjirokastra]] [[Kategoria:Shkrimtarë shqiptarë për fëmijë]] [[Kategoria:Akademikë shqiptarë]] [[Kategoria:Përkthyes prej rusishtes në shqip]] [[Kategoria:Romancierë shqiptarë]] [[Kategoria:Poetë shqiptarë]] [[Kategoria:Eseistë shqiptarë]] [[Kategoria:Shkrimtarë të realizmit socialist]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Tiranës]] [[Kategoria:Absolventët e Institutit Maksim Gorki]] [[Kategoria:Doktorë nderi të Universitetit të Prishtinës]] 4fv55r2y0s0jdgenr2gh63b9dfnqm8s 0 2663 3023006 3005233 2026-08-06T17:01:11Z Martin Macha 2111 125565 /* */ 3023006 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Republika e Perusë | native_name = {{lang|es|República del Perú}} | common_name = Peruja | image_flag = Flag of Peru.svg | flag = Flamuri i Perusë | flag_type = Flamuri | image_coat = Escudo nacional del Perú.svg | symbol = Stema e Perusë | symbol_type = Stema | image_map = Peru (orthographic projection).svg | map_caption = Vendndodhja e Perusë në Amerikën e Jugut | national_motto = {{lang|es|"Firme y feliz por la unión"}}<br />"I qëndrueshëm dhe i lumtur për bashkimin" | national_anthem = "[[Himni Kombëtar i Perusë|Himno Nacional del Perú]]"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:United States Navy Band - Marcha Nacional del Perú.ogg]]}}</div> | official_languages = [[Gjuha spanjolle|Spanjishtja]], [[Gjuha keçua|keçua]] dhe [[Gjuha aimara|aimara]]<ref name="factbook">{{cite web|title=Peru Facts, Map, Population, GDP|url=https://theworldfactbook.org/country/peru.html|website=The World Factbook|access-date=11 maj 2026|language=en}}</ref> | demonym = peruan, peruane | capital = [[Lima]] | coordinates = {{Coord|12|03|S|77|02|W|type:city|display=inline}} | largest_city = kryeqyteti | government_type = [[Republikë]] presidenciale unitare | leader_title1 = Presidenti | leader_name1 = [[Keiko Fujimori]] | leader_title2 = Kryeministri | leader_name2 = [[Luis Galarreta]] | legislature = [[Kongresi i Republikës së Perusë|Kongresi i Republikës]] | established_event1 = Shpallja e pavarësisë | established_date1 = 28 korrik 1821 | established_event2 = Konsolidimi i pavarësisë | established_date2 = 9 dhjetor 1824 | established_event3 = Kushtetuta aktuale | established_date3 = 31 dhjetor 1993 | area_km2 = 1285216<ref name="factbook" /> | area_rank = 19 | percent_water = 0.41 | population_estimate = 32.768.614<ref name="factbook" /> | population_estimate_year = 2025 | population_density_km2 = 25.5 | GDP_PPP_year = 2025 | GDP_PPP = rreth $663,8 miliardë | GDP_PPP_per_capita = $19.209<ref>{{cite web|title=GDP per Capita, PPP (2025) - IMF|url=https://www.worldometers.info/gdp/gdp-per-capita/imf-2025-ppp-worldwide/|website=Worldometer|access-date=11 maj 2026|language=en}}</ref> | GDP_nominal_year = 2025 | GDP_nominal = rreth $318,48 miliardë | GDP_nominal_per_capita = $9.256<ref>{{cite web|title=Peru GDP (2025) - IMF|url=https://www.binance.com/en/square/post/34708604685193|website=Binance Square|date=5 janar 2026|access-date=11 maj 2026|language=en}}</ref> | HDI_year = 2023 | HDI = 0.804 | HDI_rank = 79 | HDI_ref =<ref>{{cite web|title=Human Development Index and its components|url=https://hdr.undp.org/sites/default/files/2025_HDR/HDR25_Statistical_Annex_HDI_Table.pdf|website=UNDP Human Development Reports|access-date=11 maj 2026|language=en}}</ref> | currency = [[Soli peruan]] | currency_code = PEN | time_zone = [[Ora e Perusë]] | utc_offset = −5 | drives_on = djathtas | calling_code = [[+51]] | iso3166code = PE | cctld = [[.pe]] | date_format = dd.mm.yyyy }} '''Peruja''', zyrtarisht '''Republika e Perusë''',{{Efn|{{lang-es|{{audio|ES-pe - República del Perú.ogg|República del Perú}}}}}} është shtet që shtrihet në Perëndim të [[Amerika Jugore|Amerikës Jugore]]. Në Veri kufizohet me [[Ekuadori]]n dhe [[Kolumbia|Kolumbinë]], në Lindje me [[Brazili]]n, në Jug-Lindje me [[Bolivia|Bolivinë]], në Jug me [[Kilia|Kilin]], dhe në Perëndim ka dalje në [[Oqeani Paqësor|Oqeanin Paqësor]]. == Historia == [[File:Peru - Regions and departments (labeled).svg|250px|right|thumb| Peru]] [[File:Peru Machu Picchu Sunrise.jpg|250px|right|thumb| [[Machu Picchu]] ]] {{Artikulli kryesor|Historia e Perusë}} == Njësitë Administrative == Territori i Perusë përbëhet nga 25 regjione (Spanjisht: ''regiones''; njëjës: ''región''). Regjionet pastaj ndahen në krahina. Peru ka në përgjithësi 180 krahina me rreth 1747 rrethe. Krahina Lima që shtrihet në qendrën e bregdetit të Perusë është regjion i pavarur, në këtë krahinë gjendet edhe kryeqyteti [[Lima]] i quajtur ''Lima Metropolitana''. Më [[2002]] ndarja administrative e Perusë zyrtarisht bëhet në 24 departamente (spanjisht: ''departamentos''). Por në praktikë përdoren termet për regjione. <table border="0"> <tr> <td valign=top> * [[Regjioni Amazonas|Amazonas]] * [[Regjioni Ancash|Ancash]] * [[Regjioni Apurímac|Apurímac]] * [[Regjioni Arequipa|Arequipa]] * [[Regjioni Ayacucho|Ayacucho]] * [[Regjioni Cajamarca|Cajamarca]] * [[Regjioni Callao|Callao]] * [[Regjioni Cusco|Cusco]] * [[Regjioni Huancavelica|Huancavelica]] * [[Regjioni Huánuco|Huánuco]] </td> <td valign=top> * [[Regjioni Ica|Ica]] * [[Regjioni Junín|Junín]] * [[Regjioni La Libertad|La Libertad]] * [[Regjioni Lambayeque|Lambayeque]] * [[Regjioni Lima|Lima]] * [[Regjioni Loreto|Loreto]] * [[Regjioni Madre de Dios|Madre de Dios]] * [[Regjioni Moquegua|Moquegua]] * [[Regjioni Pasco|Pasco]] * [[Regjioni Piura|Piura]] </td> <td valign=top> * [[Regjioni Puno|Puno]] * [[Regjioni San Martín|San Martín]] * [[Regjioni Tacna|Tacna]] * [[Regjioni Tumbes|Tumbes]] * [[Regjioni Ucayali|Ucayali]] * [[Provinca Lima|Lima Province]] </td> </tr> </table> == Lidhje të jashtme == * Qeveria * Kryetari * Parlamenti ** President: Luz Salgado * Ministria e Turizmit:[http://www.promperu.gob.pe Peruvian Tourism] ---- * [https://web.archive.org/web/20110629170406/http://www.perucultural.org.pe/ Perú Cultural] * [http://www.globe-images.com/south-america.htm Foto nga sateliti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050625032557/http://www.globe-images.com/south-america.htm |date=25 qershor 2005 }} * [https://web.archive.org/web/20120304095831/http://www.limaperunet.com/climate/climateall.html Klima në Peru] * [http://www.perulinks.com/pages/english/ PeruLinks.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015034906/http://www.perulinks.com/pages/english/ |date=15 tetor 2008 }} - Amëz e adresave të fletave elektronike {{Commonsart|Peru|2={{PAGENAME}}}} {{AmerJug-Gjeo-Cung}} {{VendeAmerikaJugore}} [[Kategoria:Vende në Amerikën Veriore]] [[Kategoria:Peru| ]] 32ce8sj8wdkleq3uv45yz6ol6dqqlpx 3 3117 3023011 3022699 2026-08-06T17:39:32Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Ora e maleve */ 3023011 wikitext text/x-wiki Mire se erdhe tek Wikipedia (zyrtarisht :) [[Përdoruesi:Dori|Dori]] | [[Përdoruesi diskutim:Dori|Diskutim]] 2005 Mars 21 05:50 (UTC) :Kam kenaqesine. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2005 Mars 21 05:59 (UTC) --- Me pelqen shume ideja e "Highlanders" :)! [[Përdoruesi:Joni|Joni]] == Tung == perdoruesi Hipi Zhdripi C´fare shfetuesi ki. ::Jaran, dy kerkesa pi teje,1) kyçu kur t'shkrune se qysh e di une a je ti apo dikush tjeter tu e perdorë emnin ton. masnej veq i nenshkrune tekstet tuja "<nowiki>~~~~</nowiki>" 2) e bone mehallen e geces ma trimen n'gjakove e edoni pi mullajusufit ka mu rroke keqas me ty. ::u shishe pi aeroplanit qe je gjakovar papapa :). une perdori firefox, munesh mi gjete edhe n'ship nqs sje mire me anglisht e je kone najhere n'pushime n'durres. ::O rrush, e paske pa prej aeroplanit se jam Gjakovar, a? Atehere mos u brengose se nese e perdore emrin Hipi Zhdripi ndokush tjeter. Me teknik sotit gjithcka falsfikohet po shqpirti i fjales se shqiptarit nuk falsifikohet, JO!. Per kete po theme per femijet ne perendim nuk ashte interesant se ne cilen gjuhe shpehen por ne cilen fryme. Teknika me e persosure eshte natyra e vete njeriut. ::E kam harrua si te kyqem ne #sq.Wikipedia. Po provoje te kyqem ne ate dhome. '''perdoruesi Hipi Zhdripi mendone se:''' :''Amerika dje indian, kauboje, sot teknologji, neser? (si Turqia e Italia). Shipnija dje Shipni, sot Shipni, neser Shipni me te njajten teknologji (Sa uji kalone nere ure, me nise e me notu mas tine?).'' == Familja moderne == Ne mujshim mi ppullarizu e mi qite ne familjen moderne ateher kom me te propuzu per administratore --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Mars 29 00:31 (UTC) :hihihihi. kqyre qfare ideje, k'sej i thojin brain storming n'amerike. ti koke mjeshter per product placement :). qysh e kishe realizu ti kete ide, nimom pak. psh, a kish bo pune ni kuti e qumshtit (meno vita vita) me mbishkrimin wiki wiki? :dan eshte hipi zhdripi a? hajde befasi hajde. duna mi menu edhe une ni alter ego zajabant :). :seriozisht tash: veshtire pak mu realizu kjo se ata nuk jan fort pergjegjes ndaj qytetareve t'kosoves. psh: ju pata terheke verejtjen per pirjen e duhanit prej yllkes, personi ma kulle n'shpi, e ke perserite mas nje kohe prap. sinqerisht, nese ki ide t'ngjajshme propozoj te faqja promovimi pa marre parasysh se t'quditshme jane. nisja me qysh e kishe bo keta ma nelt.rrespekt [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ::Shka thu ti mi nxerre ata naj shtose per ne. Ha, fole. ::Ju en Amerike en Evrope (per cigare) shka po menone a po done ti mi bo krejt Amerikan e Evropian a? Lej se ata nuk jone budalle ata kane pa shume Amerika. A din c´ka menojin ata per neve qe jena jashte "Robota" (Teneçe insón). Kush jane Amerikant Xhoni i Bellusheve ju ka kallxu kush áshte mjeshter per '''product placement''' lexo librin per t´a. Mes e harro "Bluse Brothers".-Hipi se nuk kom kohe me duhet me shku ne pune. == Tifozat Kuq e zi == I kam lajmruar tifozat kuq e zi per foton ne commons dhe i kam thirre ne ndihme. Disa nuk po e kuptojin se si duhet vepruar (i kane informatat siperfaqesore). Tekste qe i kam shkru jane te kesaj forme: ''Shikoni dhe ndihmoni Arianitin : (nyja per foto)'' ''Shkruani per futbollin shqiptare ne gjuhen angleze (varsist prej vendit ku jetojne ata), p.sh greke, gjermane etj. dhe ne gjuhen shqipe shkruani per futbollin ne pergjithesi.'' ''(nyja per wiki shqip)'' ''Me nderime Dani.'' Kishte per te qene mire nese ti ju dergone nje E-mail me shqarime se si te regjistrohen, dhe te votoin per foto dhe ne nje kryeradhe e shkruan adresen e sq.wikipedia ==Shqiponja.net== Tifozet e basketbollit jane pergjegjur ne leteren e me poshteme: E nderuara redaksi, http://sq.wikipedia.org eshte pjese e projektit nderkombetar Wikipedia, \"e cila ka per qellim krijimin e një enciklopedie të plotë, pa gabime, në të gjitha gjuhët, e korigjueshme nga të gjithë dhe e lirë për përdorim.\" Ju lutemi vizitojeni adresen, dhe mundesisht, ndani deshiren tone te zjarrte per nje enciklopedi gjitheshqitpare me percjellesit e medias suaj. Kishit bo mire me shkru per basketbollin shqitare ne guhet tjera dhe per basketbollin ne pergjithsi ne gjuhen shqipe. Ju lutem informoni tifozet e juaj Ju falemnderit, Dan - wikipedian shqiptarë pergjegje: ''Dani, do te perpiqem qe per kete inciative ti njoftoj anaret e shqiponjat.net permes forumit.'' ''Mire kishte me qen sikurse Ju ta pergaditni nje shkrim, dhe une pastaj permes Newsletter t'ia u dergoj pothuajse 1500 anetareve tone.'' ''Pergadite ate dhe une me knaqesi do t'iu dergoj te gjitheve qe jan te anetaresuar tek shqiponjat.net'' ''Te pershendes.'' ''ARIANi'' Bone zemren guri e ftyren nuri e pregatite nje tekste po pak ma te nxehte ne kryerreshtin e pare te dytin shkruje si te regjistrohen (qe ata te mos humbin kohe per ta gjete deren) te tretin per ata qe dine gjuhe te huaja dhe te katertin ju ofrone bajraktarin(banner a qysh po i thojin). Ta provojim nashta bone boom. Mbasi te ju kesh shkruar letrat te lute me lajmro. TUNG --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Prill 14 22:35 (UTC) :Letra është gati. A ke farë emaili apo ta postoj te ''Promovime''? ::co_uk@hotmail.com == Posta == Kujdes me variablen sepse ne te gjitha fletat eshte e shkruare variabla numriipostes--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) ==Qyetet== Qytete e kosoves per ndryshim nga ato te Shqiperise (nuk behet dallimi ne mes Qytetit dhe Qytezes), jane me te njohura se bashku me rrethinen (po thuaj se ne te gjitha gjuhet e edhe ne gjuhen shqipe). Edhe pasi qe qendrat e qyteteve te Kosoves kane nderruar vendin brenda ketyre shtate rretheve, me eshte dukur me mire nje prezentim i tille. P.sh: Ulpiana, Novoberda, etj. Nese ke ndonje ide tjeter me trego.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) == A je gjallë a? == Mirëse u ktheve. Ku je mër, je hup si Faksi tyneher.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Janar 15 07:27 (UTC) : Gezohem qe t'paskna mungu :). Gjate luftes TV Kukesi n'shirit thojke Filon Fystyki "gjendet shendosh e mire n'spital t'Kukesit". Paj, e kom percell aktivitetin ketu kohe mas kohe edhe pse skome pase kohe me ndihmu. M'vjen mire qe ti i ki qendru besnik ketij ideali -- krejt ndryshe prej gjakovareve tjere a!!!. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Janar 15 19:13 (UTC) == Personat me biografi të gjata == Po mendojë se për personat me të cilët kanë të bëjnë shumë gjëra d.m.th me interes më të gjërë për shoqërin duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Është e pamundur të përmbledhet p.sh i gjithë materiali që gjendet në sq.Wikipedia që ka të bëjë me Skenderbeun, në jë fletë. Në këto raste duhet të krijohen nën-artikuj mendoj se edhe ti e di këtë. Sa i përket artikullit Enver Hoxha unë mendojë se aty duhet paraqitur kryetarin e Shqipërisë ndërsa për metodat e gjërat e tilla duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Të kisha propozuar që ta pregatitësh një seksion ku e prekë në pika të shkurta karieren e tij ndërsa për më thellësish shkruan (nëse ke material) në artiullin p.sh. <nowiki>[[Kariera e Fillon Fistikit]]</nowiki>. Edhe nëse e ki njetë me u shprazë është ma mirë mu shprazë në nëmartikull 1. Kur ka shumë tekst nuk bjenë në sy (pritojin njerzit me lexu) 2. Teknikisht për lexuesi e kyqur në internet në Kosovë e Shqipëri është ma mirë mir qenë artikujt e shkurt.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Mars 3 21:44 (UTC) :Dan, te kuptoj. Ama veprimet e tij gjate 40 vjeteshit te fundit nuk jane per artikull dytesor. Nuk kam asgje personale ndaj Enverit por nuk besoj qe dikush me logjike te shendosh mund te argumentoj qe Enveri nuk ka qene diktator (ata persona do ta quanin Enverin diktator dashamires (benevolent dictator) - diktatura eshte thjeshte nje sistem politik ku e drejta e zgjedhjes i mirret qytetarit nga nje person apo klike e vogel. Bile une kisha thone qe fjala komunist (qe ai e ka konsideru veten) eshte me e pasakte per Enverin se termi diktator. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Mars 3 21:57 (UTC) == Per faqen e redaktimit te artikujve. == Aranit, do me pelqente qe te krijonim nje faqe ku mund te beja komentet e mia per ndryshim dhe redaktimin e sakte te artikujve. Ke mundesi te me krijosh nje faqe? Me respekt —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 4 21:48 (UTC) :Aranit, falemindrit per shembullin qe me dhe por prap nuk e mora vesh. Mund te besh nje shembull konkret sesi te perdor Wikipedia:Drejtshkrim?! —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 6 09:37 (UTC) == figura perlati == nëse ke mundësi ngarkoe edhe njëherë figurën e Perlat Sula se e grisa gabim. Provova ta restauroj, por nuk po funksionon. tung —[[Përdoruesi:Bet 0|bet_0]] 2006 Mars 11 09:19 (UTC) == Ftese == Pershendetje djema e vajza. Me sa shoh shumica prej jush din anglisht. Edhe me sa verej jeni shqiptare qofte nga Kosova a vende tjera. Ju mirepres ne faqen [http://en.wikipedia.org/wiki/Kosovo] ku po kemi problem me disa qe po e vandalizojne faqen e Kosoves. Ndihma e juaj eshte e mireseardhur. Me sa duket me kete adrese qe keni nuk mundeni me editu aty, po me hape adrese tjeter ju duhen vetem 2 min, pra mos pritoni. Shpresoj te shihemi atje se shpejti. Me respekt, [[Përdoruesi:Ilir pz|Ilir pz]] 2006 Prill 8 23:46 (UTC) == Përvojat dhe sugjerimet == Shkruj dishka qitu [[Wikipedia:Për Anëtarë]]. Normal qe ki qefë, osht mirë për të tjerët qe bea edhe për ne se qashtu e dimë shka po ju bjenë njerzve në sy ma tepër.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 5 Shtator 2006 03:03 (UTC) == Foto pa lisence == Figures Perlati2.jpg i mungonte licensa per ate dhe u gris. ([[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 3 Dhjetor 2007 21:22 (UTC)) == ayhi == A ki kohë me kontrollu gramatiken edhe drejtshkrimin për copat e paraqitura në [[:B:HTML|këtë fletë]]--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 31 Mars 2009 23:29 (CEST) == HI == Hey, whats happening. —[[Përdoruesi:Mdupont|Mdupont]] 29 Qershor 2009 14:24 (CEST) == Kosovoguide == A mund të kontaktoni administratorin ne Kosovoguide per perdorimin e përmbajteve te faqes - http://www.kosovoguide.com/?cid=1,218,1018&view=all? --[[Përdoruesi:Mikullovci11|Mikullovci]] 20 Janar 2011 14:29 (CET) == Kontrolla e cilësisë == [[Skeda:Besicles 180508.jpg|80px|majtas|]] Pershendetje Arianit, Tashmë ti je [[Wikipedia:Kontrolluesit|Kontrollues]]. Për më shumë informacion shiko tek [[Wikipedia:Kuvendi]] (seksionin ''Vandalism on sq.wikipedia'' ose ''[[Ndihmë:Kontrolli i faqes|Flagged Revisions]]''). Për pyetje rreth privilegjeve të reja më pyet edhe ma. Përdori me përgjegjshmëri këto privilegje. Një punë të mbarë.--'''[[Përdoruesi:Euriditi|<span style="text-shadow:#000 0.1em 0.1em 0.1em; background: #C44747; color:white;">&nbsp;Euriditi&nbsp;</span>]]''' 29 nëntor 2012 13:33 (CET) == Kategorite == Dy here ([http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237467] dhe [http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237474]) i hoqe, te [[Mehmet Konica]] dhe te "zhbera" (pjeserisht) te dyja heret. Sapo t'u dha statusi i kontrolluesit dhe ke 7 vjet eksperience ne wiki, nuk mund te besh editime te tilla pa i shpjeguar fare. Ke ndonje aresye qe e ben kete? [[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 15:37 (CET) : E verejta edhe une qe e kisha kategorizuar gabimisht. Derisa po e permirsoja ti po e beje te njejten gje dhe me shkaktoi huti me disa faqe te tjera qe po redaktojsha ne te njejten kohe. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:30 (CET) ::Ah, ok, faleminderit, dhe me fal per tonin: kujtova se po ma beje per inat, :-).[[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:41 (CET) :::Pa problem. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 19:13 (CET) == Ftesë për pjesëmarrje në diskutimin mbi heqjen arbitrare të referencave mbi dënimet me vdekje të [[Kristaq Rama]] == Të lutem, ndiqeni debatin tek Kuvendi (http://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Diskutim_mbi_referencat_e_d.C3.ABnimeve_me_vdekje_nga_Kristaq_Rama). Po bëhen disa veprime absurde e arbitrare. Me respekt!--[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|<span style="background-color:olive; color:#fff;"> '''Mr. Pseudo''' </span>]] [[Përdoruesi diskutim:Mr. Pseudo |'''diskuto''']] 25 shkurt 2013 23:58 (CET) ==Pershendetje Maratones..== Përshëndetje, nëaw ne Kukës do të mbahet një maratonë e e tille e Wikipedias në gjuhën shqipe me pjesëmarrës. ka vullnetar që dëshirojnë të ndihmojnë me pranim dhe ligjërim në tema të ndryshme të Wikipedia-s, nese na mundesohet nen kushtet e tilla do te jemi edhe ne... pune te mbare --Koka11 21 Dhjetor 2014 00:03 (CET) :Pershendetje, faleminderit. A ma dergon te lutem ne privat nje adrese emaili dhe numer telefoni dhe me tregon per cfare tema do t'mund te ligjerosh. Te lajmeroj prej fundit te janarit kur t'kemi me shume informata konkrete. Faleminderit! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 21 Dhjetor 2014 08:14 (CET) ==Pershendetje mik i nderuar une kam kandiduar[[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për admin...== --Rrjedha 23 Shkurt 2015 10:52 (CET)[[Përdoruesi:Rrjedha|Rrjedha]], po kandidoj [[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për administrues edhe unë kërkoi një votë për kandidatin tim dhe po kërkoj mështetjen tënde. Faliminderit . me nderime PS: Votimi bëhet këtu: [[Wikipedia:Administruesit#Kandidatura_p.C3.ABr_administrues|WP:Kandidatura për administrues]] --[[User:Rrjedha]] == Fakte jo llafe == # Leeturtle është bllokuar në bazë të normave të wikipedias. Këto janë akuzat, fyerjet, përçmimet dhe nënkuptimet drejtë përsronit tim. Unë në fakt kisha përmendur një fakt. Që ai person, që është edhe një ndër organizatorët është i përfshirë në politikë aktivisht si këshilltar i ministrisë së kulturës. Ky është fakt jo akuzë personale dhe nuk kishte të bënte me ndonjë ndërhyrje të tijën. Më poshtë janë fjalë që janë nxjerrë nga postimi i tij i gjatë që nuk kishte ndonjë argument apo fakt brenda por vetëm karikaturizimie rreth karakterit tim. Mendoj se kjo qasje është e patolerueshme. {{collapse top|title=Sulmet personale të lëshuara nga Redon Skikuli (Leeturtle)}} *... mësimet për militantizëm politik '''jo me mua të lutem''' *... nga ana tjetër me këtë sjellje që ke '''është më mirë që nuk njihemi''' *Duke parë '''arrogancën që ke''' në mënyrën si shprehesh drejt kontribuesve *...më kujton Eric Cartman nga Southpark kur fitoi pak pushtet si përgjegjës për të mbajtur rregull gjatë pushimit të gjatë dhe terrorizonte të gjithë në shkollën e tij provinciale * ...'''je i pasjellshëm me njerëz që kontribojnë''' *...po hyj direkt në temë '''pa humbur kohë me karakterin tënd'''. *...ngaqë '''asnjë nga të gjithë 'ekspertët' e Wikipedias shqiptare''' nuk ka marrë mundin të bëjë asgjë tjetër '''përveç se të 'bërtasë': respekto autoritetin tim!''' * Ti mund të mendosh që nuk ka pasur impakt asnjë nga aktivitetet, megjithëse mendoj të kundërtën, por nuk mund '''të hakmerresh në këtë mënyrë''' ndaj njerëzve që janë të apasionuar ndaj projektit. * Mund të jesh i kënaqur '''duke sulmuar kontribues të tjerë''' dhe '''duke shfrytëzuar pozicionin që ke''', por e vërteta është që kanë kaluar kaq vite dhe cilësia e Wikipedia-s në shqip lë për të dëshiruar. Ndoshta bën diçka gabim që kemi ngelur në këtë pikë. * Me keqardhje për agresivitetin dhe '''mosdëshirën tënde për bashkëpunim''', * '''të uroj krijimin e teorive sa më kreative konspirative''', {{collapse bottom}} # Çështja mbi artikullin e Miilena Haritos u mbyll me ndërhyrjen e burokratit Punëtori. Të lutem mos e rihap më përndryshe kësaj radhe do të shkoj ta raportoj vërtet çështjen tek meta.wikimedia dhe do të vë në dukje qasjen tuaj, që është tejet klanore meqë po bëheni grup kundër meje, pa paraqitur fakte dhe argumente por vetëm duke bërë propagandë... Edhe unë punoj vullnetarisht këtu, por ndrysh enga ju nuk shkoj të redaktoj artiikujt e ministrave me të cilët jam takuar dhe kam marrëdhënie politike për më tepër duke postuar materiale të kopjuara dhe promovuese politike. Nëse nuk i kupton normat e wikipedias të këshillojë ti lexosh sërisht. # Si pasojë, të lutem që herë tjetër nëse më drejtohesh mua të paraqesësh fakte dhe jo llafe në ajër. Gjithë të mirat! -- <span style="font-family:Old English Text MT;border:1px dotted">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|‎<big>M</big>r.<big>P</big>seudo]] [[Përdoruesi diskutim:‎Mr. Pseudo|<big><big><span title="Diskuto">&#9762;</span></big></big>]]</span> 27 Maj 2015 21:13 (CEST) == Pjesmmarrje në votim dhe diskutim == Përshëndetje [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], Për shkak se shpesh hapen votime, diskutime, ide, dhe nuk përmbyllen, unë ju ftoj që të merrni pjesë nëse dëshironi të thoni mendimin dhe të jepni votën tuaj. Ju lutem shprehni lirshëm mendimin tuaj '''PRO''', '''KUNDËR''' apo '''NEUTRAL''', un nuk jam SPONZOR, thjesht dua që këto procese të mbarojnë, për të lënë hapësirë për artikuj të tjerë të votohen dhe diskutohen. [[Përdoruesi:Liridon/TO DO/am|Në këtë listë]] janë disa artikuj të propozua për artikull të Mirë dhe të Përkryer. Ndërsa aktualisht është i hapur një diskutim në [[Wikipedia:Kuvendi#Faqe për Wikipedian në Facebook|Kuvend për një Wikiprojekt]], Faqe për Wikipedian në Facebook. Aktualisht akoma është i hapur votimi për krijimin e projektit, ndërsa mund të jepni ide të reja, të kundërshtoni ato aktuale dhe të votoni ashtu si mendoni se është më mirë. --[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 8 shtator 2015 20:44 (CEST) == Wishlist == List of articles in German WP missing (good) images: [[:de:Portal:Albanien/Bilderwünsche]] --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 5 dhjetor 2015 14:34 (CET) :: Moved it to :sq :: → [[Përdoruesi:Albinfo/Livadhi]] :: Translation needs to be completed and checked. I would move it to [[Wikipedia:Requested pictures]] or so. :: Best regards, --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:04 (CEST) :::Duly noted. I'll complete, post it and let you know when it's up. Many thanks! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:10 (CEST) == News from international CEE Spring 2016 == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear local organizer of [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016|CEE Spring 2016]]! We have some news and updates. * There are '''new countries and projects''' that joined the contest after it started, these are Belarusian classic Wikipedia, [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Croatia|Croatia]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kazakhstan|Kazakhstan]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kosovo|Kosovo]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Sakha|Sakha]] and [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Turkey|Turkey]]. Our [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Timeline|Timeline]] is updated, so please update your plans as well. If some other countries join the contest on the go, we will inform you! * There are two types of '''statistics''' gathered: ** Using the proposed lists of articles. See [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Statistics]] (it counts only articles in the [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure|lists]]). ** Using the template <nowiki>{{CEE Spring 2016}}</nowiki> on the articles talk pages. See [[:m:User:BaseBot/CEES/MMXVI]] and subpages. *: If you don't use the template yet, here is an example: [[:m:w:uk:Special:Permalink/17787507|uk:Template:CEE Spring 2016]]. Its usage looks like: <code><nowiki>{{CEE Spring 2016 |user= |topic= |topic2= |topic3= |country= |country2= |country3= }}</nowiki></code> *: If you are using it but don't see your project in the stats then, perhaps, you are not using it properly. Only articles created (or improved if the rules allow this) for the contest during its period should have the template on respective talk pages. * Let us remind you, that as the contest is held simultaneously in many Wikipedias, it is vital that all articles, contest templates and categories are linked with '''Wikidata'''. Don't forget about this :) * If your local contest has some special needs (e.g. stats by weeks), let us know. Having local '''rules''' [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Local rules|briefly described on Meta page]] is compulsory for well-mannered organisers :) Please '''let us know if you need help''' with anything! [[:m:Talk:Wikimedia CEE Spring 2016|Any questions leave here]]. If someone wants to receive such updates from CEE Spring on their talk page, they may add their username on [[:m:User:Base/MassMessage/CEE Spring-2016-locals|this page]]. It might also be useful to join WMCEE-l mailing list (wmcee-l[[File:At_sign.svg|17px|@|link=]]tools.wikimedia.pl, [http://tools.wikimedia.pl/mailman/listinfo/wmcee-l registration]). Best regards from international organizers, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 3 prill 2016 03:32 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15493994 --> == WALUG (votimi për rregulloren) == Përshëndetje Arianit, [[Wikipedia:Wikimedians of Albanian Language User Group|Wikimedians of Albanian Language User Group]] është një grup i wikimedianëve shqiptarë tashmë i njohur nga Fondacioni i Wikimedias, që aktualisht po përpilon rregulloren/strategjinë e funksionimit. Propozimet, votimi dhe diskutimi për [[Wikipedia_diskutim:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group#Vizioni_2|Vizionin e User Grupit]] është deri më 23:59 CEST 3 korrik 2016. Jeni i ftuar të jepni propozime/ide ose të votoni për propozimet e dhëna.--[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 29 qershor 2016 00:00 (CEST) == Picture from Wikimania == Have you seen this? --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 10 korrik 2016 19:59 (CEST) [[Skeda:Cerimonia di chiusura - Wikimania 2016 12.jpg|thumb|Albanian Wikipedians with Jimmy Wales]] == CEE Spring 2016 Survey == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear CEE Spring 2016 organisers! I am sorry for writing in English again. The international organisers of the contest ask all the participants to complete the survey about the contest. It is very short. It gives us a bit of statistics and helps make the next contest better. We will use MassMessage to give [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_eLP1PKZWjSpIi45 the survey link] to all the participants. Obviously, not all of them speak English, so please, [//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3ABase%2FMassMessage%2FCEE+Spring-2016-participants%2FSurvey help us with translating this request] and encourage them to complete the survey. Best regards, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 26 gusht 2016 20:54 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15863493 --> == Feedback request == Greetings, The team that made [[mw:ORES|ORES]] is working on a new tool called [[mw:JADE|JADE]]. The new tool is for humans to review the work of ORES, to provide human feedback and oversight. The team would like to hear about how your experience using ORES has been on your wiki, and what you might expect from a tool like the one proposed. If you are interested, you can comment on [[mw:Talk:JADE|this page on mediawiki.org]]. The team is also interested in sharing updates with you as JADE is developed. Short messages will be sent to this talk page every month or two, linking to a page with further information. Is this something you would like to sign up for? Simply reply to me here if so and I will put your name on the list. Happy editing to you. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 4 tetor 2017 21:17 (CEST) :You can also [[m:Global_message_delivery/Targets/JADE|sign yourself up]] for updates anytime. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 6 tetor 2017 18:46 (CEST) == JADE: topics to discuss == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hello, Here are some topics the [[mw:JADE|JADE]] team would like to discuss. If you are interested, follow the link to join the conversation: *[[mw:Topic:Tzw0uv2bucrdprm4| Judgments, Endorsements, and Preference]] *[[mw:Topic:Tzw4ebq17wbdog74|Free text comments and suppression]] *[[mw:Topic:Tzw3qg8qiqow10d8|Should we integrate JADE with Flow?]] *[[mw:Topic:Tzw5fix7hbs4ui8j|Thematic and quant analysis of judgements]] Thank you. On behalf of the Scoring Platform Team, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]]([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 13 tetor 2017 23:09 (CEST)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/JADE&oldid=17319199 --> == Ftese për Wiki Weekend Tirana 2017== Komuniteti i Open Labs zhvillojnë për të katërtin vit rradhazi [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wiki_Weekend_Tirana_2017 Wiki Wekeend Tirana 2017] me qëllimin për të pasuruar artikujt në gjuhën shqipe në Wikipedia. Ky aktivitet do të zhvillohet gjatë fundjavës së dytë të dhjetorit, përkatësisht në datat 9 dhe 10 dhjetor, ku pjesëmarrësit do të mblidhen në ambientet e Open Labs Hackerspace (Tiranë) në një program që kombinon puntoritë (workshops) me prezantimet nga wikipedianët nga Tirana, Elbasani, Durrësi, Prishtina, Gjilani, Zyrihu etj. Do të ketë gjithashtu workshope/editathons të ndryshme rreth Wikidata, Wiki Loves Maps, Wikiprojekti LGBT dhe Wikimedia Commons. Wiki Weekend synon që të ndërtohen ura bashkëpunimi me wikimedianë të tjerë nga vendi dhe rajoni, të inspirohen wikimedianë të rinj që të bashkohen me komunitetin, të njihet publiku me projektet e Wikimedias, të organizohen editathone dhe të rritet ndërgjegjësimi i mediave lokale dhe institucioneve rreth rëndësisë së ndarjes së dijes përmes projekteve të lidhura me platformat dhe kulturën bashkëpunuese wiki. Aktiviteti fillon në 9:30 dhe mbaron në 16:00 (të shtunën dhe të dielën). Ju ftojme të bashkoheni në abientet e [https://openlabs.cc/ Open Labs]. --[[Përdoruesi:Nafie shehu|Nafie shehu]] ([[Përdoruesi diskutim:Nafie shehu|diskutimet]]) 7 dhjetor 2017 22:14 (CET) :{{ping|Arianit}} Edhe [[Teqeja e Turballi Sulltanit]] (afer [[Teqeja e Frashërit]])?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 22 shkurt 2019 23:37 (CET) ::Pa pergjigje?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 21:33 (CET) Nuk e kuptoj mesazhin. [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 22:11 (CET) :{{ping|Arianit}} Dëshironi ta plotësoni artikullin në [[Teqeja e Turballi Sulltanit|këtë]] Tekke si artikull [[Teqeja e Frasherit|Tekke në Frasher]]?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 1 mars 2019 20:20 (CET) ::Jo :) tjetren e bera per shkak te rolit patriotik. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 mars 2019 21:34 (CET) == Pyetje == Pershendetje ju lutem shumë a mund t'më n'dimoni ose ma sakt a mundë t'më tregoni se si mundë të postoj biografi per persona të "famshem" ne Wikipedia ? :Tung, a e ke pa ndihmen [[Ndihm%C3%AB:P%C3%ABrmbajtja|këtu]]? --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 28 mars 2019 21:42 (CET) == Faqet me ndryshime në pritje == Përshëndetje! Ky është një mesazh gjysmë i automatizuar i dërguar te të gjithë personat që kanë veglat e kontrolluesit (duke përjashtuar administratorët). Kontrollimi është një privilegj i cili u jepet vullnetarëve, redaktimet e të cilëve kanë qenë të sakta dhe i kanë shërbyer komunitetit. Përveç privilegjit që t'u pranohen menjëherë redaktimet që bëjnë, kushdo që ka veglat e kontrolluesit ka gjithashtu përgjegjësinë për të kontrolluar redaktimet e të tjerëve. Kjo gjë mund të realizohet lehtësisht duke parë ndryshimet më të fundit me anë të një shtypjeje te butoni majtas që lexon ''Ndryshimet më të fundit''. Një mënyrë tjetër për ta realizuar këtë gjë, është me anë të faqes [https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:PendingChanges këtu] e cila gjendet te ''Faqet speciale''. Faqja e mësipërme liston të gjitha faqet me ndryshime në pritje sipas kohës që ato janë kryer. Aktualisht, ''Wikipedia'' ka 148 kontrollues e megjithatë së shpejti do të kapim numrin e 500 faqeve me ndryshime në pritje nëse nuk fillohet kontrollimi masiv i tyre. Faqet me më shumë kohë në pritje kanë rreth 1 muaj aty. Nëse për 1 muaj bëhen rreth 500 faqe me ndryshime në pritje atëherë kuptohet që procesi i mirëmbajtes është një proces i cili duhet të jetë i vazhdueshëm pasi mund të dalë jashtë kontrollit me shpejtësi. Ju lutem, ndihmoni të kontrollojmë ndryshimet në pritje dhe ç'është më e rëndësishmja, ndihmoni të ndërgjegjësojmë vullnetarët kontrollues në komunitetin tonë për privilegjet e përgjegjësitë që ata kanë. Konsideroni gjithashtu mundësinë e vendosjes së stampës <nowiki>{{Kontrollues topicon}}</nowiki> në faqen tuaj të përdoruesit për të treguar gjendjen tuaj si kontrollues si dhe për të bërë më të lehtë gjetjen dhe kontaktimin tuaj nga komuniteti në rast nevoje. Për çdo pyetje në lidhje me procesin e kontrollimit apo të vendosjes së stampës mos ngurroni të më shkruani në faqen time të diskutimeve. - [[Përdoruesi:Berishasinan|Berishasinan]] ([[Përdoruesi diskutim:Berishasinan|diskutimet]]) 24 maj 2019 11:46 (CEST) == Pershendetje == Sa i perket nje artikulli ne wikipedia sq ,ka dhe te tjere te ngjashem ,nese do perdoret dy standarte nuk eshte problem je i lire ta heqesh artikullin nese mendon se ne wikipedia nuk ka artikuj te tjere te ngjashem dhe ky eshte i vetmi ateher gabohesh . Faleminderit - [[Përdoruesi:R1337|R1337]] :Pershendeteje {{Ping|R1337}} nuk ishte asgje personale. Mund te kete raste sic po thua, por mendoj qe standardet duhet te na ngrisin larte, jo te na ulin te pjestuesi me i vogel i perbashket. Shpresoj ne mirekuptim. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 prill 2020 10:02 (CEST) Ok {{Ping|Arianit}} ne kete rast si te veprojme, te hiqet artikulli bashk me artikujt e ngjashem apo mos te lejohen me artikuj te tille ne te ardhmen ? :{{Ping|R1337}} rregullat vlejne per te gjithe njejte. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) Ok {{Ping|Arianit}} Artikujt e ngjashem jane akoma aktiv do hiqen ? :{{Ping|R1337}} duhet por m'varet prej Wikipedianve ta bejne. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 6 qershor 2020 16:07 (CEST) == Per te krijuar nje faqe te re! == Pershendetje Arianit Mendoj se ka shume artista qe duhet te shtohen ne faqen e wikipedia. si mund te kontribuoj edhe une? Te pershendes Nela--[[Përdoruesi:WikiEDDE|WikiEDDE]] ([[Përdoruesi diskutim:WikiEDDE|diskutimet]]) 3 janar 2021 22:09 (CET) :Pershendetje {{ping|WikiEDDE}} te rekomandoj te fillosh [[Wikipedia:Fillimi|ketu]]. Pastaj te livadhi personal (lidhja te menyja larte) draftoje artikullin edhe kerko ndihme per ndonje ceshtje specifike nese te duhet. Te lutem perdore referenca te besueshme pasi biografite e personave te gjalle jane me te ndjeshme pasi nuk deshirojme te akuzohet Wikipedia per shpifje. Poashtu puno artikuj vetem per persona te shquar mjaftueshem, dmth qe jane trajtuar nga burime detysore te besueshem mjaftueshem. Nje menyre me e lehte e kontributit eshte t'i rregullosh artikujt ekzistues ku ka mjaft nevoje per ndihme. Faleminderit per kontributin dhe me njofto nese te duhet ndihme. ----[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 5 janar 2021 14:30 (CET) == Kontroll == Përshëndetje! Ky është një mesazh automatik i dërguar te të gjithë kontrolluesit shqipfolës që kanë qenë aktivë së fundmi. Aktualisht në listën e faqeve me ndryshime në pritje gjenden rreth 4000 faqe, disa prej tyre në pritje për më shumë se 1 viti. Kontrollimi i ndryshimeve në pritje është një nga përgjegjësitë bazë të çdo komuniteti Wiki kështu që ju ftojmë të ndihmoni ta zbrazim atë listë. Lista mund të gjendet [[Speciale:PendingChanges|këtu]]. - [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 16 mars 2022 15:04 (CET) <!-- Message sent by User:Klein Muçi@sqwiki using the list at https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Kontrolluesit_aktiv%C3%AB&oldid=2421118 --> == Bllokimi i përdoruesit == Unë do ta bllokoj këtë përdorues për 20 vjet. [[Speciale:Kontributet/79.106.209.165|79.106.209.165]] 20 korrik 2022 13:04 (CEST) == Ndihme rreth faqeve == Pershendetje meqe jeni perdorues i vjeter i Wikipedia Shqip, do doja brenda mundesive nese mund te pranoni pending changes ne versionin e, ne faqet ne vijim : [[Ledja Liku]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]], dhe ndonje ndihme,(kontribut) rreth formatit te citimeve do ishte e mirepritur,faleminderit. [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 14 tetor 2024 15:23 (CEST) == Kerkese per Ndihme == Pershendetje duke qene se je Wikipedian i vjeter,do doja nese do mundeshe te me ndihmoje me pranimin e pending changes duke lene stabel versionin e fundit si redaktim ne faqet respektive : [[Ledja Liku]] , [[Zaho Balili]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]] . Te falenderoj [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 15 tetor 2024 10:13 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2727223|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Pikësim shtesë|Pikësim shtesë]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra me shenja pikësimi të panevojshme. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: extra punctuation|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20dhjetor%202024,%2009:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 dhjetor 2024 10:41 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20shkurt%202025,%2012:47)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 shkurt 2025 13:47 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2011:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 12:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2017:05)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 18:05 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2019:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 20:21 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2023:23)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 00:23 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2003:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 04:24 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2006:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 07:25 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2010:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 11:02 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2012:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 13:50 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2019:53)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 20:53 (CET) == Artikuj mbi shkolla publike == Hej a mundemi me i ra ma ngadalë krijimit të artikujve për [[:Kategoria:Shkolla në Kosovë|shkolla publike kosovare]]? Nuk kemi mjaft burime të denja për krejt shkollat në Kosovë, aq ma pak që kanë të gjithat mjaft shquarësi dhe material për një artikull në Wikipedia. Idealisht na kish vyjt pak ma shumë material kur fillojmë artikuj me një redaktim. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 29 maj 2025 17:24 (CEST) :Mendoj qe si tema vetvetiu kualifikohen per shquaresi. Burime bazike duhet te kete: per fusheveprimin, arritjet e shkolles, numrin e nxenesve, menaxhmentin etj. Përdoruesi:Edukatori ka fillu te punoj ne shkollat nje nga nje (kjo ia lehteson atij procesin) dhe me Grupin e Wikimedianeve te Gjuhes Shqipe do te organizojme kampanja publike per t'i ftuar nxenesit te kontribuojne. Artikulli i shkolles do te jete ngacmim i mire per ta mesuar procesin e redaktimit. Vec i kam krijuar artikujt e tyre ne Wikidata. Na jep pak kohe qe ta zhvillojme procesin. Faleminderit per mirekuptimin! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 maj 2025 18:03 (CEST) == Të ftoj në diskutim, ku edhe mund të votosh == @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], të përfundohet edhe një qështje që ka kohë që diskutohet; https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Propozoj%20heqjen%20e%20privilegjeve%20t%C3%AB%20administrator%C3%ABve%20joaktiv%C3%AB . [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 korrik 2025 18:38 (CEST) == Përshëndetje Arianit == Të përgëzoj për intervistën që paske bërë për wikipedian e gjuhës shqipe [https://www.youtube.com/watch?v=D6AD42wKG2Y në këtë emision], shumë e pasur e informuese. Punë të mbarë. @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 nëntor 2025 18:52 (CET) :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] Faleminderit! -- [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 9 nëntor 2025 14:55 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Algoritmi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2879262|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Algoritmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20dhjetor%202025,%2021:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 dhjetor 2025 22:03 (CET) == Aktiviteti i kontrolluesve == :Përshëndetje, [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Kontrolli%20i%20ndryshimeve%20n%C3%AB%20pritje sipas rregullores së përditësuar] për menaxhimin e privilegjeve të kontrolluesve, po kryhet rivlerësimi periodik i aktivitetit të përdoruesve. :Si pjesë e procesit standard, ju jepet një afat reflektimi prej 30 ditësh nga dita e marrjes së këtij njoftimi. Brenda këtij afati, nëse nuk keni përmbushur kriterin minimal ju mund të rritni aktivitetin tuaj në mënyrë që të përputhet me kërkesat e reja të rregullores. :Pas përfundimit të periudhës së reflektimit, do të kryhet auditimi përfundimtar. Nëse kriteret e aktivitetit nuk janë përmbushur deri atëherë, privilegjet e kontrolluesit do të hiqen automatikisht, në përputhje me rregulloren. :Ky proces ka për qëllim të sigurojë funksionimin e qëndrueshëm të sistemit të kontrollit dhe mbajtjen e numrit të ndryshimeve në pritje në nivel të ulët. :Faleminderit për mirëkuptim dhe kontributin tuaj. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 dhjetor 2025 06:58 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2909477|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon emri|Mungon emri]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime me emra pa specifikuar mbiemrat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing name|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20mars%202026,%2014:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 mars 2026 15:14 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dle Yaman]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2979985|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dle Yaman]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20maj%202026,%2019:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 maj 2026 21:12 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Fatos Geci]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2980246|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Fatos Geci]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20maj%202026,%2019:56)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 maj 2026 21:56 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sylvia Plath]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2981156|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sylvia Plath]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20maj%202026,%2013:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 maj 2026 15:45 (CEST) == Lajmërim për përfundimin e privilegjeve == Përshëndetje! Ky është një lajmërim i automatizuar nga [[m:Global reminder bot|Global reminder bot]] për t'ju bërë me dije se privilegjet e tua si '''"reviewer"''' (Kontrolluesit) do të përfundojnë më '''"28 maj 2026, 09:58 (UTC)"'''. Për të lexuar më tepër në lidhje me ripërtëritjen e tyre, mund të shkoni te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]]. Për të mos marrë më njoftime të tilla mjafton të shtoni veten te [[m:Global reminder bot/Exclusion|Global reminder bot/Exclusion]]. Ju faleminderit! [[Përdoruesi:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Përdoruesi diskutim:Leaderbot|diskutimet]]) 21 maj 2026 21:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Aristoteli]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017432|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Aristoteli]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: DOI i lirë i pashënjuar|DOI i lirë i pashënjuar]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra DOI me vlera që njihen si të lira por që nuk janë shënjuar si të tilla. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unflagged free DOI|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2014:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 16:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sokrati]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017476|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sokrati]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2020:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 22:45 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arkimedi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017920|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arkimedi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2010:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 12:07 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Vaksinimi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017925|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Vaksinimi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:08 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017928|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja|Mungon shtëpia botuese te vendodhja]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren libra apo enciklopedi nga vitet 1850 që nuk përmbajnë një shtëpi botuese. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: location missing publisher|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:29)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:29 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arti]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018166|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arti]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Përdorim i gabuar i et al.|Përdorim i gabuar i et al.]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë një përdorim të gabuar të et al.. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: explicit use of et al.|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20gusht%202026,%2015:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 gusht 2026 17:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Bizantine]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018673|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Bizantine]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten|Citimi referon vetveten]] - Referimet shfaqin këtë problem kur vendosin te parametri {{!}}ref= vlera të njejta me ato te CITEREF të krijuara në mënyrë automatike nga vetë stampa e citimit. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: ref duplicates default|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20gusht%202026,%2011:15)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 gusht 2026 13:15 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Djalli (mitologji)]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3022694|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Djalli (mitologji)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20gusht%202026,%2020:26)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 gusht 2026 22:26 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ora e maleve]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3023007|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ora e maleve]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20gusht%202026,%2017:39)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 gusht 2026 19:39 (CEST) dm919hjsoyrf4ozxuepvjnvkjcqadjw 0 6233 3023148 3000818 2026-08-07T07:42:18Z ~2026-43455-05 191268 Top Channel HD Albania 3023148 wikitext text/x-wiki {{Infobox television channel | name = Top Channel | owner = Familja Hoxha | parent = [[Top Media]] | network = [[DigitAlb]] | country = [[Shqipëri]] | language = [[Shqip]] | headquarters = Rruga “17 Nëntori”, nr. 20, Mëzez-Kodër, [[Kashar]], Tiranë | terr_serv_1 = Shqipëri | terr_chan_1 = Analoge/digjitale | online_serv_1 = [[DigitAlb]] | online_chan_1 = 2 | logo = Top Channel.svg | website = {{URL|http://www.top-channel.tv}} | key_people = Lori Hoxha (kryeshefe ekzekutive) | sister_channels = [[Top News]]<br>[[Top Albania Radio]] | launch_date = {{Start date|2001|12|20|df=yes}} | founder = [[Dritan Hoxha]] | type = Televizion privat kombëtar | founded = {{Start date|2000}}<br>{{Start date|2001|07|30|df=yes}} | picture_format = [[576i]] ([[SDTV]] [[16:9]]) <br> [[1080i]] ([[HDTV]] [[16:9]]) | area = Shqipëri<br>[[Kosovë]]<br>[[Maqedoni e Veriut]] }} '''Top Channel''' (shqiptuar "top ÇEN-ëll") është një televizion kombëtar privat shqiptar i themeluar më 30 korrik 2001 me seli në Tiranë. Si pjesë e grupit [[Top Media]], ai është kanali themelor i platformës [[DigitAlb]].<ref>{{Cite web|title=Packages: Digit Alb - KingOfSat|url=https://en.kingofsat.net/pack-digitalb.php|access-date=2025-05-29|website=en.kingofsat.net|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Ai ofron program [[Kanali gjeneralist|gjeneralist]], argëtues dhe informues.<ref name=":0">{{Cite web|title=Rreth Top Channel - Top Channel|url=https://top-channel.tv/|access-date=2025-05-29|website=top-channel.tv|language=sq}}</ref> Televizioni u themelua nga sipërmarrësi [[Dritan Hoxha (gazetar)|Dritan Hoxha]] dhe që prej vdekjes së tij në vitin 2008 është nën drejtimin e familjes së tij.<ref>{{Cite web|title=TOP Channel|url=https://albania.mom-gmr.org/sq/media/detail/outlet/top-channel/|access-date=2024-10-10|website=albania.mom-gmr.org|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|title=Merr fund saga e gjyqeve për pronësinë e Top Channel, i mbetet përfundimisht familjes Hoxha - Shqiptarja.com|url=https://shqiptarja.com/lajm/merr-fund-saga-e-gjyqeve-per-pronesine-e-top-channel-i-mbetet-perfundimisht-familjes-hoxha|access-date=2025-05-29|website=shqiptarja.com|language=sq}}</ref> == Historia == Top Channel u themelua më 2000, 30 korrik 2001 nga Dritan Hoxha, presidenti i ndjerë i grupit mediatik [[Top Media]]. Që në fillim, televizioni synoi të ofronte përmbajtje në tri fusha kryesore: informim, argëtim dhe edukim. Transmetimet nisën më 20 dhjetor 2001. Gjatë viteve në vijim, Top Channel zgjeroi gamën e programeve dhe mbulimin e sinjalit. Më 15 shtator 2003, Top Channel arriti mbulim kombëtar në Shqipëri. Më pas, transmetimi u shtri edhe në disa vende të Evropës përmes satelitit [[Eutelsat_W2]]. Më 15 dhjetor 2004, sinjali i tij u shpërnda përmes platformës [[DigitAlb]]. Më 15 gusht 2005, transmetimi u shtri edhe në Amerikën e Veriut, përfshirë Shtetet e Bashkuara dhe Kanadanë.<ref name=":0" /> Në mars 2006, Top Channel hapi zyra në [[Kosovë]]. Në qershor 2008, u hap një zyrë tjetër në [[Shkup]]. Më 10 maj 2009, Top Channel nisi transmetimet në teknologjinë [[High Definition|HD]], me finalen e festivalit "Top Fest 6". Në vitin 2012, kaloi në transmetim në formatin [[Full HD]] (16:9). Në të njëjtin vit, në platformën [[DigitAlb]] u lançua një kanal i ri. Ky kanal funksionoi deri në vitet 2018–2019, kur u përmirësua në standardin [[1080p]]. Top Channel ka përfshirë programe të ndryshme të lajmeve, argëtimit dhe edukimit. Ai ka mbuluar ngjarje të rëndësishme në [[Shqipëria|Shqipëri]], [[Kosova|Kosovë]], [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] dhe komunitetet shqiptare jashtë vendit. Gjithashtu, ka realizuar transmetime të drejtpërdrejta dhe edicione speciale për ngjarje të ndryshme. Më 28 dhjetor 2023, Presidenti i Shqipërisë, [[Bajram Begaj]], i akordoi Dritan Hoxhës titullin "Mjeshtër i Madh" për kontribut të veçantë në median shqiptare.<ref>{{Cite web|date=2023-12-28|title=Begaj nderon me titullin “Mjeshtër i Madh” themeluesin e Top Medias, Dritan Hoxhën|url=https://newsbomb.al/begaj-nderon-me-titullin-mjeshter-i-madh-themeluesin-e-top-medias-dritan-hoxhen|access-date=2025-05-29|website=NEWSBOMB|language=sq}}</ref> Në ceremoninë e ndarjes së titullit morën pjesë anëtarë të stafit të [[Top Media]] dhe familjarë të Hoxhës. == Programe ndër vite == * ''Shtojzovalle'' * ''[[Wake Up]]'' * ''[[Fiks Fare]]''<ref>{{Cite web|title=Fiks Fare - Top Channel|url=https://top-channel.tv/programe/fiksfare/|access-date=2025-05-29|website=top-channel.tv|language=en-US}}</ref> * ''[[Top Music Awards]]'' (dikur ''Top Fest'') * ''[[Top Show]]'' * ''Hapur'' * ''[[Top Story]]'' * ''Të Paekspozuarit'' * ''[[Portokalli]]''<ref>{{Cite web|title=Portokalli - Top Channel|url=https://top-channel.tv/programe/portokalli/|access-date=2025-05-29|website=top-channel.tv|language=en-US}}</ref> * ''Exclusive'' * ''Proçesi Sportiv'' * ''[[Për'puthen]]'' * ''[[E Diell]]'' * ''[[Rudina Xhunga|Shqip]]'' * ''Pasdite në Top Channel'' * ''Ftesë në 5'' * ''Pop Culture'' (dikur ''Top Select'') * Game show ''[[100 milionë]]'' * Game show ''Tjetri'' * ''Shiko kush luan'' * ''Në Shtëpinë Tonë'' * ''Gjurmë Shqiptare'' * Fshatrat e Shqipërisë * Balkan Project * ''VIP Club'' * ''[[Top Talent]]'' * ''Top Talk'' * ''Hipokrati'' * ''Soirée'' * ''Top Bloggers'' * ''Pushime On Top'' * ''Sekretet e Portokallisë'' * ''The Top List'' * ''Top Arena'' * ''[[StarTop]]'' * ''Inside Story'' (dikur ''Top Story'') * ''Vip Dado'' * ''Më lër të Flas'' * ''ArtKand'' * ''Kepi i Tundimeve'' * ''Punë pa Teka'' * ''Shqipëria Live'' * ''Me Kast'' * ''PiramidA'' * ''Goca dhe Gra'' * ''[[Yjet Shqiptarë të Diasporës]]'' * ''[[Lufta e Nuseve]]'' * ''FLE'T'' === Patenta ndërkombëtare === * ''[[Big Brother (Albania)|Big Brother]]'' * ''[[The Voice of Albania]]'' * ''[[MasterChef Albania]]'' * ''Dua të të bëj të lumtur'' * ''The Voice Kids'' * ''Hell’s Kitchen'' * ''[[Dancing with the Stars]]'' * ''[[Big Brother VIP Albania|Big Brother VIP]]''<ref>{{Cite web|last=Channel|first=Top|title=Big Brother VIP 4|url=https://bigbrothervip.top-channel.tv/|access-date=2025-05-29|website=bigbrothervip.top-channel.tv|language=en}}</ref> === Seriale === * ''[[Boardwalk Empire]]'' * ''[[Peaky Blinders (seri televizive)|Peaky Blinders]]'' * ''[[The Sopranos|Sopranot]]'' * ''Rozi Abate'' * ''Baron Noir'' * ''[[Game of Thrones]]'' * ''Kandidatja'' * ''[[Desperate Housewives|Shtëpiake të Dëshpëruara]]'' * ''Mata Hari'' * ''[[100 Vitrinat]]'' * ''Fuqia e Dashurisë'' * ''Komploti'' * ''Nikita'' * ''Të Humbur'' * ''Tre Trendafilet e Evës'' * ''[[Avatar: Mjeshtri i fundit i ajrit|Avatar]]'' * ''[[24 (serial)|24 orë]]'' * ''Pa kufij 2'' * ''Tai - Kërkojeni tani.'' * ''$nob'' * ''Tenxherja | Kapakun'' == Shënime dhe referenca == # http://top-channel.tv/rreth-top-channel/ # https://sq.kingofsat.net/channelhistory.php?ch=2424 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210516160417/https://sq.kingofsat.net/channelhistory.php?ch=2424 |date=16 maj 2021 }} # http://top-channel.tv/guida/ # http://top-channel.tv/programe/ == Shiko edhe == * [[Top Channel Films]] * [[Top Media]] * [[Top News]] * [[DigitAlb]] *[[Fondacioni Dritan Hoxha]] == Lidhje të jashtme == *{{Official website|http://top-channel.tv/}} == Referime == <references />{{Top Media}}{{Televizioni në Shqipëri}} {{coord|41.322972|19.821761|display=title}} [[Kategoria:Stacione televizive në Shqipëri]] [[Kategoria:Top Channel]] [[Kategoria:Kompani shqiptare të themeluara në 2001]] [[Kategoria:Themelime në 2001]] [[Kategoria:Top Media]] iwfbdan2sa5z3cibij3a3wp3g435dx3 0 8660 3023042 3006629 2026-08-06T20:48:22Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 3023042 wikitext text/x-wiki :''Ky artikull trajton Partinë Demokratike të Kosovës. Për parti të tjera me emër të ngjashëm, shih [[Partia Demokratike (kthjellim)]].'' :''Mos të ngatërrohet me [[Lidhja Demokratike e Kosovës|Lidhjen Demokratike të Kosovës]].'' {{Aktualizo|date=qershor 2026}} {{Pp}} {{Infobox partia politike | name = Partia Demokratike e Kosovës | abbreviation = PDK | founder = [[Hashim Thaçi]] | logo = Partia Demokratike e Kosovës.png | leader = [[Bedri Hamza]] | founded = {{start date and age|1999|10|10|df=yes}} | ideology = {{ubl|class=nowrap| |[[Liberalizmi]] |[[Liberalizmi ekonomik]] |[[Liberalizmi konservator]] |[[Pro-evropianizmi]] |[[Atlantizmi]] |'''Historikisht:''' |[[Demokracia sociale]] |[[Liberalizmi social]] }} | headquarters = [[Prishtinë]], [[Kosovë]] | position = [[Qendra (politikë)|Qendër]] | country = [[Kosovë]] | international = [[Liberal International]]<br />[[Alliance of Liberals and Democrats for Europe Party|ALDE Party]] | seats1_title = [[Kuvendi i Republikës së Kosovës|Kuvendi]] | seats1 = {{Composition bar|18|120|hex=#2E96D2}} | seats2_title = [[Komunat e Kosovës|Komunat]] | seats2 = {{Composition bar|9|38|hex=#2E96D2}} | logo_size = 200px | colorcode = #2E96D2 | website = {{URL|https://pdk.info}} | flag = Flag of the Democratic Party of Kosovo.svg }} '''Partia Demokratike e Kosovës''' ('''PDK''') është një parti politike në [[Kosovë]], e themeluar pas përfundimit të [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]] nga figura politike të dala nga strukturat e [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] dhe [[Lëvizja Popullore e Kosovës|Lëvizjes Popullore të Kosovës]]. Fillimisht partia mbante emrin Partia për Progres Demokratik e Kosovës, ndërsa më vonë mori emrin Partia Demokratike e Kosovës.<ref name="alde">{{cite web|title=Member Parties: Kosovo – Partia Demokratike e Kosovë|url=https://www.aldeparty.eu/member-parties/kosovo|publisher=ALDE Party|language=en|access-date=29 qershor 2026}}</ref> PDK ka qenë një nga partitë kryesore politike në Kosovë pas vitit 1999 dhe ka marrë pjesë në disa qeveri të vendit. Ajo është e lidhur me familjen liberale ndërkombëtare përmes anëtarësimit në [[Liberal International]] dhe [[Alliance of Liberals and Democrats for Europe Party|ALDE Party]].<ref name="li">{{cite web|title=Partia Demokratike e Kosovës|url=https://liberal-international.org/members/partia-demokratike-kosoves/|publisher=Liberal International|language=en|access-date=29 qershor 2026|archive-date=15 tetor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251015084304/https://liberal-international.org/members/partia-demokratike-kosoves/|url-status=dead}}</ref><ref name="alde"/> == Historia == PDK u formua në periudhën e organizimit politik dhe institucional të Kosovës pas luftës së vitit 1999. Themelimi i saj lidhet me ish-strukturat politike dhe ushtarake të UÇK-së dhe LPK-së, të cilat pas luftës u përfshinë në jetën politike institucionale të Kosovës.<ref name="alde"/> Kryetar i PDK-së nga themelimi deri në vitin 2016 ishte [[Hashim Thaçi]]. Pas zgjedhjes së Thaçit në postin e Presidentit të Kosovës, udhëheqjen e partisë e mori [[Kadri Veseli]]. Më pas partia u drejtua nga [[Memli Krasniqi]]. Më 17 nëntor 2025, [[Bedri Hamza]] u zgjodh kryetar i PDK-së pas dorëheqjes së Memli Krasniqit.<ref name="hamza">{{cite web|title=Bedri Hamza zgjidhet kryetar i PDK-së: Vazhdojmë së bashku drejt fitoreve të reja|url=https://pdk.info/article/bedri-hamza-zgjidhet-kryetar-i-pdk-se-vazhdojme-se-bashku-drejt-fitoreve-te-reja|publisher=Partia Demokratike e Kosovës|language=sq|date=17 nëntor 2025|access-date=29 qershor 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=New PDK Leader Elected in Kosovo|url=https://www.aldeparty.eu/blog/news-11/new-pdk-leader-elected-in-kosovo-358|publisher=ALDE Party|language=en|date=18 nëntor 2025|access-date=29 qershor 2026}}</ref> Pas zgjedhjeve parlamentare të vitit 2007, PDK doli forca e parë politike në vend dhe Hashim Thaçi u bë kryeministër i Kosovës. Partia mbeti një nga subjektet kryesore politike edhe në zgjedhjet pasuese, duke qenë herë në qeverisje dhe herë në opozitë. == Profili politik == Profili politik i PDK-së ka ndryshuar gjatë zhvillimit të saj. Në vitet e para pas themelimit, partia është përshkruar edhe me elemente socialdemokrate dhe socialliberale. Në profilin e saj më të ri ndërkombëtar, PDK është e lidhur me familjen liberale evropiane dhe ndërkombëtare, përmes anëtarësimit në [[Liberal International]] dhe [[Alliance of Liberals and Democrats for Europe Party|ALDE Party]].<ref name="li"/><ref name="alde"/> Në dokumentet dhe programet e saj politike, PDK thekson zhvillimin ekonomik, mirëqenien sociale, forcimin e shtetit ligjor, sigurinë, arsimin, shëndetësinë dhe integrimin euroatlantik. Programi elektoral i vitit 2025 përfshinte kapituj për ekonominë, pagat dhe pensionet, energjinë, ambientin, drejtësinë, shëndetësinë, arsimin, kulturën, sigurinë dhe politikën e jashtme.<ref name="programi">{{cite web|title=Programi Elektoral 2025|url=https://pdk.info/library-content/pdk-programi-elektoral|publisher=Partia Demokratike e Kosovës|language=sq|access-date=29 qershor 2026}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Programi i PDK-së e paraqet zhvillimin ekonomik si kusht për mirëqenie, stabilitet shoqëror dhe forcim të shtetit. Ai parashikon reforma fiskale, masa për mbështetjen e bizneseve të vogla dhe të mesme, zgjerimin e qasjes në financa, themelimin e Bursës së Kosovës, rritjen e eksporteve dhe zhvillimin e infrastrukturës.<ref name="programi"/> Në fushën sociale, programi përfshin propozime për rritjen e pagave, pensioneve dhe ndihmave sociale, si dhe masa për mbështetjen e familjeve dhe fëmijëve. Në politikën e jashtme, PDK thekson koordinimin me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Bashkimin Evropian dhe aleatët perëndimorë, si dhe synimin për integrim në strukturat euroatlantike.<ref name="programi"/> == Organizimi == PDK ka selinë qendrore në [[Prishtinë]]. Organet e saj përfshijnë kryetarin, kryesinë, këshillin drejtues dhe strukturat lokale të partisë. Partia ka edhe organizata të lidhura, përfshirë forumin rinor dhe strukturën e grave.<ref>{{cite web|title=PDK – Partia Demokratike e Kosovës|url=https://pdk.info/|publisher=Partia Demokratike e Kosovës|language=sq|access-date=29 qershor 2026}}</ref> Kryetari i partisë zgjidhet në konventën zgjedhore të PDK-së. Në Konventën e dymbëdhjetë zgjedhore, të mbajtur në nëntor 2025, Bedri Hamza u zgjodh kryetar i ri i partisë.<ref name="hamza"/> == Pjesëmarrja në zgjedhje == PDK ka marrë pjesë në të gjitha ciklet kryesore zgjedhore në Kosovë pas vitit 1999. Në zgjedhjet e para pas luftës, ajo u pozicionua si një nga partitë kryesore të vendit. Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2007, PDK doli e para dhe mori drejtimin e qeverisë me Hashim Thaçin si kryeministër. Në zgjedhjet e mëvonshme, PDK vazhdoi të ishte ndër subjektet kryesore politike të Kosovës, duke marrë pjesë në qeverisje ose duke vepruar si forcë opozitare. Pas zgjedhjeve parlamentare të vitit 2019, partia kaloi në opozitë. Në zgjedhjet e vitit 2021, PDK mbeti një nga partitë më të mëdha parlamentare, por nuk hyri në qeveri. Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2025, PDK garoi me Bedri Hamzën si kandidat për kryeministër. Sipas rezultateve të publikuara nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve për zgjedhjet e 9 shkurtit 2025, pjesëmarrja ishte 46.54%, ndërsa PDK u rendit ndër subjektet kryesore politike në vend.<ref>{{cite web|title=Zgjedhjet për Kuvendin e Republikës së Kosovës 2025|url=https://kqz-ks.org/zgjedhjet-e-pergjithshme/zgjedhjet-per-kuvend-te-kosoves-2025/|publisher=Komisioni Qendror i Zgjedhjeve|language=sq|access-date=29 qershor 2026|archive-date=23 maj 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250523153956/https://kqz-ks.org/zgjedhjet-e-pergjithshme/zgjedhjet-per-kuvend-te-kosoves-2025/|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2026, Kosova mbajti zgjedhje të parakohshme parlamentare pas krizës politike dhe pamundësisë për formimin e institucioneve të reja. Sipas raportimeve të agjencisë Reuters, PDK ishte ndër partitë kryesore opozitare dhe mori rreth 21% të votave në rezultatet e numëruara pothuajse tërësisht.<ref>{{cite web|title=Kosovo's Kurti wins snap election but lacks majority needed to end crisis|url=https://www.reuters.com/world/kosovo-holds-another-snap-election-political-crisis-drags-2026-06-07/|publisher=Reuters|language=en|date=7 qershor 2026|access-date=29 qershor 2026}}</ref> == Anëtarësimet ndërkombëtare == PDK është anëtare e [[Alliance of Liberals and Democrats for Europe Party|ALDE Party]], ku figuron si parti anëtare nga Kosova. Sipas ALDE, PDK iu bashkua kësaj familjeje politike në vitin 2022.<ref name="alde"/> Partia është gjithashtu pjesë e [[Liberal International]], ku figuron si parti anëtare nga Kosova.<ref name="li"/> == Kryetarët e partisë == * [[Hashim Thaçi]] * [[Kadri Veseli]] * [[Memli Krasniqi]] * [[Bedri Hamza]] == Shih edhe == * [[Politika e Kosovës]] * [[Kuvendi i Republikës së Kosovës]] * [[Zgjedhjet në Kosovë]] * [[Liberal International]] * [[Alliance of Liberals and Democrats for Europe Party]] == Lidhje të jashtme == * [https://pdk.info/ Faqja zyrtare e Partisë Demokratike të Kosovës] == Referime == {{reflist}} {{Partitë politike në Kosovë}} [[Kategoria:Parti politike në Kosovë|Demokratike e Kosovës]] [[Kategoria:Partia Demokratike e Kosovës]] 2a7nkw872s9vh0aszt9h76p5nb2ami7 0 15378 3023007 2731279 2026-08-06T17:24:31Z Arianit 106 Përkthyer nga anglishtja, sipas artikullit en:Ora (mythology), versioni i datës 24 dhjetor 2024 (revizioni 1265064527) 3023007 wikitext text/x-wiki [[Ora e maleve]] (e pashquar: orë, trajtë e shquar: ora, shumës: orë/t) është një figurë [[Mitologjia shqiptare|mitologjike shqiptare]] që çdo njeri posedon që nga lindja, e lidhur me [[Fati (kësmeti)|fatet dhe destinimin]] e njeriut.{{sfn|Lurker|2005|p=143}}{{sfn|Elsie|2001|p=194}} Funksioni thelbësor i orës është të mbajë rendin e universit dhe të zbatojë ligjet e tij.{{sfn|Doja|2005|p=459}} Ora konsiderohet si një lloj perëndeshe personale që i përket vetëm një individi.{{sfn|Doja|2005|p=457}} Orët organizojnë aspektin e gjithë njerëzimit duke ndihmuar në lindjen e çdo njeriu duke endur të ardhmen e tij.{{sfn|Doja|2005|pp=456, 459}} Ora që i përket shtëpisë shpesh [[Vitore|imagjinohet si një gjarpër]].{{sfn|Doja|2005|p=458}} Ora e Veriut të Shqipërisë, së bashku me [[Zana e malit|Zanat]], mund të gjenden brenda besimeve popullore dhe epikeve gojore të [[Gegërishtja|Gegëve]]. Besimet popullore të [[Toskërishtja|Toskëve]] të Shqipërisë së Jugut zbulojnë figura të ngjashme mitologjike shqiptare të fatit dhe destinit, [[Fatia]] dhe Mira.{{sfn|Doja|2005|p=456}} == Vendndodhja gjeografike e Orës == [[Skeda:Kunë-Vaine-Tale Nature Park 2019 19.jpg|thumb|Gryka e [[Lumi i Drinit|Drinit]] në Parkun Natyror [[Kunë-Vain-Tale Nature Park|Kunë-Vaine-Tale]] në Shqipëri]] Orët banojnë në veri të [[Lumi i Drinit|Lumit Drin]] në Shqipërinë e Veriut.{{sfn|Elsie|2001|p=194}} Brenda Shqipërisë Qendrore besohej se Orët ishin të pranishme kudo, "duke dëgjuar bekimet dhe mallkimet e njerëzve, të cilat pastaj përpiqeshin t'i përmbushnin shpejt".{{sfn|Elsie|2001|p=195}} Jashtë Shqipërisë Qendrore, Orët jetojnë në pyje dhe male, duke bërë banesë në përrenj, liqene dhe shpella.{{sfn|Elsie|2001|p=194}} [[Franc Nopça|Baron Franz Nopcsa]] e lidhi termin 'Ora' me [[Oread]]et e lashta greke, "nimfat e maleve".{{sfn|Elsie|2001|p=194}} == Pamja == Brenda folklorit dhe poezisë shqiptare, Ora është një frymë mbrojtëse që çdo njeri posedon që nga lindja. Pamja e Orës ndryshon sipas personalitetit dhe atributeve të njeriut – "një Orë e bardhë për të guximtarët dhe të zellshmit, ose një Ora e zezë për të përtacët ose frikacakët".<ref>{{harvnb|Lurker|2005|p=[https://archive.org/details/dictionarygodsgo00lurk/page/n151 143]}}</ref> === Fatet === Në Shqipërinë e Veriut, Orët përfaqësohen – ngjashëm me [[Fatia|Fatien]] e Shqipërisë së Jugut – si një grup prej tre perëndeshash mitologjike që mblidhen natën për të kryer detyrën e "përcaktimit të fatit të fëmijës në lindje" dhe shpërndajnë favoret e tyre mbi fëmijën. Banorët e Malësisë së Dukagjinit besonin se ekzistonin tre lloje të Fatit: "e Bardha shpërndan fat të mirë dhe u dëshiron mirë njerëzve, e Verdha shpërndan fat të keq dhe hedh mallkime të liga, dhe e Zeza që vendos vdekjen".{{sfn||2005|p=457}} === Aftësia për të transformuar === Brenda folklorit dhe poezisë shqiptare, Orët kishin aftësinë të merrnin çdo formë që të donin, duke përfshirë "zogj, bisha, gra, ose gjarpërinj".<ref>{{Cite book|last=Durham, M.|first=Edith|title=High Albania|publisher=Centre for Albanian Studies.|year=1909|isbn=978-1-365-91309-9|location=|pages=61, 152|language=en}}</ref> ==== Forma e gjarpërit ==== Në Shqipërinë e Veriut, Orët "shpesh shfaqen si gjarpërinj," ngjashëm me perëndinë e Shqipërisë së Jugut [[Vitore]]n. Si Ora ashtu edhe Vitorja janë "të përfaqësuara gjerësisht si një gjarpër me brirë ari që sjell ar".{{sfn||2005|p=457}} Historitë shqiptare përshkruajnë besimet e lidhura me gjarpërinjtë mbrojtës Orët. Cikli mitologjik i 'veprave të Mujit' zbulon aftësinë e Orës për t'i dhënë heroit fuqi të mbinatyrshme dhe shërim ndërsa është në formën e një gjarpri.{{sfn||2005|p=458}} == Atributet == Brenda folklorit shqiptar besohej se çdo person i caktohej një Orë në lindje, pasi kishte "aq Orë sa kishte njerëz".{{sfn|Doja|2005|p=457}} Orët udhëtojnë me personin e tyre dhe ofrojnë mbrojtje.<ref>{{harvnb|Elsie|2010|p=[https://archive.org/details/historicaldictio00elsi/page/n414 340]}}</ref> Ora – ngjashëm me [[Moirai|Moiraet e lashta greke]] – ndihmojnë në lindjen e çdo fëmije, duke përcaktuar fatin e tij ndërsa i japin bekimet e tyre fëmijës, "duke organizuar shfaqjen e njerëzimit".{{sfn||2005|p=456}} === Fati dhe fatkeqësia === Me lindjen e çdo fëmije, shumë Orë mblidhen natën drejt shkëmbinjve për të vendosur cilësitë që do t'i jepej atij fëmije.{{sfn|Elsie|2001|p=194}} Albert i referohet studimeve të [[Maksimilian Lamberci]]t, duke zbuluar se fytyrat e Orave ndryshojnë varësisht nga shkalla e lumturisë që u japin foshnjës së sapolindur. "Nëse një Orë ulërinte te dikush, fillesat e fatit të tij do të priteshin".{{sfn||2005|p=457}} Pasi t'i caktohet një Orë një fëmije të sapolindur, pamja e saj do të ndryshojë bazuar në cilësitë e fëmijës; "një Orë e bardhë për guximtarin, ose një Orë e zezë për frikacakun".{{sfn|Elsie|2001|p=194}} == Referencat e Orave në folklor dhe poezi epike == Siç diskuton Robert Elsie, tregime dhe legjenda brenda folklorit dhe poezisë shqiptare zbulojnë temën themelore të luftës midis të mirës dhe së keqes, "një pasqyrim e vlerave sociale siç i perceptojmë ne" (Elsie, 2015). "Tradicionalisht të kënduara në veriun e largët të Shqipërisë",<ref>''Sivački Ana V. (2013). Formula specifike fillestare (hyrëse) në këngët shqipe (dekasilabike) të kreshnikëve''. Instituti Balcanica. fq. 113</ref> letërsia gojore shqiptare ka ruajtur shumë elemente arkaike, duke zbuluar gjurmë të mitologjisë greko-romake brenda saj, përfshirë Orën mitike. === Këngët e Kreshnikëve === Këngët e Kreshnikëve – të përshkruara nga Robert Elsie si një nga "ciklet më të njohura të vargut epik shqiptar".{{sfn|Elsie|Mathie-Heck|2004|p=xi}} Përshkrimi më i hershëm i shkruar i epikut ishte në Shqipërinë e Veriut në fillim të shekullit të njëzetë, nga priftërinjtë françeskanë të vendosur në malësi. (Osborn, 2015, fq.&nbsp;14) Zbulohen tregimet dhe aventurat e kreshnikut Gjeto Basho Mujos dhe vëllait të tij Sokolit ndërsa udhëtojnë nëpër Shqipëri. Një komponent mitologjik i theksuar në tekst zbulohet, ndërsa vëllezët ndërveprojnë me krijesa mistike që u ndihmojnë gjatë udhëtimit të tyre<ref name=":3">''Osborn, L. (2015). Mitologjia e lashtë greke në epin modern shqiptar, "Këngët e Kreshnikëve" [PDF] fq. 15.'' Fayetteville: Universiteti i Arkansasit</ref> – një nga ato krijesa është Ora. ==== Orët e Mujos ==== Kreshniku sllav Paji Harambashi has tri Orët e bardha, krijesa mistike në male "që gëzohen dhe luajnë" ndërsa ai kërkon Mujon. Një Orë bëhet viktimë nga Paji kur ai e kap dhe e shtrëngon krahun e saj. Tri Orët më pas kërkojnë ndihmën e Mujos për të kërkuar hakmarrje ndaj Pajit.<ref name=":3" /> ==== Martesa e Halilit ==== Vëllai i Mujos, Halili, niset për të kërkuar të vetmen që dëshiron të martohet, Tanushën – bijën e Mbretit në Mbretërinë e të Krishterëve. Në udhëtimin e tij ai takon një Orë që e ndihmon dhe e udhëzon drejt Tanushës.{{sfn|Elsie|Mathie-Heck|2004|p=55}}<ref>''Osborn, L. (2015). Mitologjia e lashtë greke në epin modern shqiptar, "Këngët e Kreshnikëve" [PDF] fq. 17.'' Fayetteville: Universiteti i Arkansasit</ref> ==== Mujo dhe Behuri ==== Në udhëtimin e tij, Mujo takon një Orë që i thotë se duhet të vrasë kreshnikun sllav Behuri. Ndërsa Mujo dhe Behuri luftojnë, Ora ndërhyn duke e udhëzuar Mujon të shmangë Behurin dhe të përdorë thikën e helmuar të cilën Ora e kishte fshehur te Behuri, për ta vrarë atë. Me udhëzimin e Orës, Mujo vret kundërshtarin e tij,<ref>Osborn, L. (2015). ''Mitologjia e lashtë greke në epin modern shqiptar, "Këngët e Kreshnikëve"'' [PDF] (fq. 18). Fayetteville: Universiteti i Arkansasit</ref> duke zbuluar aftësinë e Orës për të ofruar ndihmë dhe udhëzim personit të caktuar kur ai ka nevojë. ==== Zuku Bajraktari ==== Zuku Bajraktari kap dashnorin e fshehtë të nënës së tij, kreshnikun sllav Baloz Sedlija, si rob. Duke qenë i frikësuar nga forca e Zukut, nëna e tij ofron ta verbojë djalin. Zuku, i tallur dhe i kapur, verbohet nga nëna e tij. "Duke endur pa qëllim në male, Zuku i verbër takon një Orë që i rikthen shikimin me disa barëra dhe i thotë të marrë hakmarrje".{{sfn|Elsie|Mathie-Heck|2004|p=171}} Në mesnatë, Zuku vret kreshnikun sllav Baloz Sedlija, dhe e djeg nënën e tij deri në vdekje. == Besimet dhe supersticioni == === Syri i Keq === Syri i Keq është "një nga mallkimet e Shqipërisë". Orët e këqija dhe djajt do të shfaqeshin natën dhe pastaj do të zhdukeshin në "këngën e parë të këndës dy orë pas mesnatës, pasi tashmë ishin të pafuqishëm".<ref name=":4">{{Cite book|last=Durham|first=Edith M.|title=High Albania|publisher=Centre for Albanian Studies|year=1909|isbn=978-1-365-91309-9|location=London|pages=61}}</ref> Në të gjithë Shqipërinë njerëzit do të vishnin lloje të ndryshme të magjive për të mbrojtur nga Orët e këqija dhe djajt. Fëmijëve mund t'u lidhej një monedhë në ballë, ose rruaza të kaltra xhami mund të lidheshin në flokët e fëmijëve dhe kuajve.<ref>{{harvnb|Elsie|2010|p=[https://archive.org/details/historicaldictio00elsi/page/n205 131]}}</ref> Edith Durham raporton se koka e tharë e një gjarpëri, e prerë me një monedhë të madhe argjendi medjidieh, është një "magji shumë e mirë" kundër Syrit të Keq. Do të mbështillej me një medalion argjendi të Shën Gjergjit, pastaj bekohej nga një prift – duke siguruar mbrojtje kundër orave të këqija dhe djajve kur vishej.<ref name=":4" /> === Shpella magjike === [[Edith Durham]] raporton për ngjarjet e shpeshta të mbinatyrshme në qytetin e [[Gjakova|Gjakovës]], Kosovë. Në anën e malit në rrugën për në [[Prizreni|Prizren]] mbetet një shpellë që udhëton "milje nëntokë – disa thonë madje nën Drin". Një qytet i lashtë i braktisur mbetet brenda shpellës, me një bazar "të pajisur me të gjitha frutat, mishin, peshkun dhe rrobat më të mira dhe më të bukura".<ref name=":5">{{Cite book|last=Durham|first=Edith|title=High Albania|publisher=Centre for Albanian Studies|year=1901|isbn=978-1-365-91309-9|location=London|pages=152|language=en}}</ref> Orët e këqija të maskuara si gjarpërinj do të ruajnë shpellën; sepse nëse ndonjë njeri do të prekte sendet brenda qytetit të lashtë, ata do ta "gëlltisin në errësirë".<ref name=":5" /> Studimet e Durham brenda Shqipërisë zbulojnë se asnjë njeri nuk ka shkuar brenda shpellës për shumë vjet. === Gjarpërit mbrojtës === Albert zbulon besime për 'gjarpërin e shtëpisë' mbrojtës në kulturën dhe supersticionet shqiptare. Nuk duhet të shqetësohet kurrë një gjarpër, edhe nëse gjendet brenda djepit të një foshnje sepse "është ora që i përket shtëpisë dhe foshnjes".{{sfn||2005|p=458}} Ndërsa Ora ofronte mbrojtje, pamja e tyre si gjarpër mund të parashikonte edhe ngjarje të pafatit. Nëse kalon rrugën me një gjarpër para lindjes së diellit ose pas perëndimit të diellit, "parashikon vdekjen e disa prej të afërmve tuaj".<ref>{{Cite book|last1=Daniels|first1=Cora Linn|title=Encyclopædia Of Superstitions, Folklore, And The Occult Sciences Of The World (Volume II)|last2=Stevans|first2=C. M.|publisher=University Press of the Pacific|year=2003|isbn=978-1-4102-0915-3|location=|pages=694|language=en}}</ref> === Ora e Keqe === Brenda folklorit shqiptar, roli i Orës tenton të ndryshojë. Orët shpesh përshkruhen si figura mitologjike të mira që ofrojnë mbrojtjen dhe ndihmën e tyre, por në disa tregime përshkruhen si krijesa negative dhe të rrezikshme. Brenda Shqipërisë, njerëzit besonin se Ora do t'i mbronte, ndërsa të tjerë besonin se Orët ishin krijesa të rrezikshme me qëllime të këqija. Durham raporton se ngjarjet e mbinatyrshme brenda Shqipërisë do të vepronin si një paralajmërim, me shumë që refuzonin të udhëtonin kudo afër zonave që besohej se ishin të mallkuara dhe/ose të mbrojtura nga Ora.<ref name=":5" /> == Ngjashmëritë me figura të tjera mitologjike == === Dallimet shqiptare === ==== Gegët e Shqipërisë së Veriut – Zana e malit ==== [[Zana e malit|Zana]] është një figurë mitologjike brenda besimeve popullore dhe epike gojore të [[Gegërishtja|Gegëve]] të Shqipërisë së Veriut. Zanat përshkruhen si nimfa malore, dhe në mënyrë të ngjashme me Orën, jetojnë pranë burimeve në malësitë e Shqipërisë së Veriut.<ref name="Elsie-2010-496">{{harvnb|Elsie|2010|p=[https://archive.org/details/historicaldictio00elsi/page/n570 496]}}</ref> Robert Elsie e përshkroi Zanan si "muzat e maleve" – pasi çdo mal ka Zanan e vet.<ref name="Elsie-2010-496" /> Siç zbulohet në poezinë epike shqiptare, Zanat vëzhgojnë betejat shqiptare, duke ofruar ndihmën dhe mbrojtjen e tyre aty ku nevojitej. [[Skeda:Alexander Rothaug - The Three Fates, circa 1910.jpg|thumb|Tre Fatet nga Alexander Rothaug]] [[Skeda:Die Nornen (1889) by Johannes Gehrts.jpg|thumb|''Nornat'' (1889) nga [[Johannes Gehrts]].]] ==== Toskët e Shqipërisë së Jugut – Fatia, Mira dhe Vitore ==== [[Vitore]]ja identifikohet me [[Fatia|Fatinë]] dhe [[Mira (mythology)|Mirën]] në besimet dhe folklorin popullor të [[Toskërishtja|Toskëve]] të Shqipërisë së Jugut. Vitoreja është një hyjni e shtëpisë e njohur si "gruaja që end"{{sfn||2005|p=456}} – duke endur fatin e çdo personi kur lind. Vitoreja shpesh përshkruhet si një gjarpër i artë me brirë që do të siguronte mbrojtje dhe do të sillte fat të mirë familjes së shtëpisë në të cilën banon.{{sfn||2005|p=456}} Fatia dhe Mira janë figura mitologjike [[Toskërishtja|Toske]] që kanë një qëllim të ngjashëm me [[Gegërishtja|Gegët]] Orën dhe Zanan. Të gjetura në tregime popullore, të dyja janë figura mitologjike të fatit dhe fati, shpesh përshkruar si tri hyjnitë femërore. === Figura të tjera të ngjashme === ==== Fatet greke – Moirat ==== Tri fatet e [[Mitologjia greke|Mitologjisë Greke]], [[Moirai|Moirat]], përfaqësohen në mënyrë të ngjashme me Orën si tri perëndesha që përcaktojnë fatin e njeriut. Ato shpesh përshkruhen duke endur, matur dhe prerë fillin, duke zbuluar kontrollin e tyre mbi jetën njerëzore. Klotho endi fillin e jetës duke përcaktuar fatin e çdo personi, Lachesisi mati fillin duke përcaktuar sa do të zgjasë jeta e dikujt, dhe Atroposi preu fillin duke treguar fundin e jetës së dikujt.<ref>{{Cite book|last=Alexander|first=Skye|title=Fairies : The myths, legends, & lore.|publisher=F&W Media, Incorporated|year=2014|isbn=978-1-4405-7305-7|location=|pages=197–198|language=en}}</ref> Moirat do të përcaktonin fatin e çdo fëmije sapo lindnin, ndërsa Ora do të prisnin deri në "natën e tretë pas lindjes së fëmijës".{{sfn||2005|p=456}} ==== Mitologjia Nordike – Nornat ==== Në [[Mitologjia nordike|Mitologjinë Nordike]], [[Norns|Nornat]] ishin "gra mbinatyrale që kontrollonin fatet e njerëzve".<ref name=":7">{{Cite book|last=Byock|first=Jesse|title=The Norse Epic of Sigurd the Dragon Slayer|publisher=Penguin|year=2004|isbn=978-0-14-192155-6|location=UK|pages=|language=en}}</ref> Siç diskutoi [[Snorri Sturluson]], Nornat ishin tre "virgjëresha me emrat Urðr, Verðandi dhe Skuld",<ref>{{Cite book|last=Sturluson|first=Snorri|title=The Prose Edda: Tales from Norse Mythology|publisher=University of California Press|year=1992|isbn=978-0-520-23477-2|location=|pages=44|language=en}}</ref> që nënkuptonin të kaluarën, të tashmen dhe të ardhmen. Këto virgjëresha do të formonin jetën e çdo fëmije që lindte, duke caktuar fat të ndryshëm për secilin – ngjashëm me Orët. Nornat e mira, të lindura mirë, do të formonin një jetë të mirë, ndërsa Nornat e këqija ishin përgjegjëse për fatkeqësitë në jetët e njerëzve.<ref name=":7" /> == Shiko edhe == *[[Fatia]], [[Zana e malit|Zana]], dhe [[Vitore]] *[[Eposi i kreshnikëve]] *[[Moirai]] *[[Norns]] == Burimet == === Citimet === {{reflist}} === Bibliografia === {{refbegin|30em|indent=yes}} * Alexander, Skye (2014). ''Fairies : The myths, legends, & lore''. F&W Media, Incorporated. {{ISBN|9781440573057}}. *Byock, Jesse (2004). ''The Norse Epic of Sigurd the Dragon Slayer''. UK: Penguin. {{ISBN|9780141921556}}. *Daniels, C. and Stevans, C., (2003). ''Encyclopædia Of Superstitions, Folklore, And The Occult Sciences Of The World (Volume II)''. 2nd ed. University Press of the Pacific. {{ISBN|978-1410209153}} *{{cite journal|last=Doja|first=Albert|title=Mythology and Destiny|journal=Anthropos|volume=100|number=2|year=2005|url=http://discovery.ucl.ac.uk/18364/1/18364.pdf|pages=449–462|doi=10.5771/0257-9774-2005-2-449|jstor=40466549|language=en}} *Durham, M. Edith (1909). ''High Albania.'' London: Centre for Albanian StudiesF1. {{ISBN|9781365913099}} *{{cite book|last=Elsie|first=Robert|author-link=Robert Elsie|title=A Dictionary of Albanian Religion, Mythology and Folk Culture|place=London|publisher=Hurst & Company|url=https://books.google.com/books?id=N_IXHrXIsYkC|isbn=1-85065-570-7|year=2001|language=en}} *{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|title=Historical Dictionary of Albania|url=https://archive.org/details/historicaldictio00elsi|url-access=limited|publisher=The Scarecrow Press, Inc.|year=2010|isbn=978-0-8108-7380-3|language=en}} *Elsie, R. (2015). ''Albanian Folktales and Legends (2nd ed).'' London: Createspace Independent Publishers. {{ISBN|9781507631300}} *{{cite book|last1=Elsie|first1=Robert|last2=Mathie-Heck|first2=Janice|title=Songs of the Frontier Warriors|location=Wauconda, Illinois|publisher=Bolchazy-Carducci Publishers, Incorporated|year=2004|isbn=0-86516-412-6|url=https://books.google.com/books?id=5xgxBY81S7IC|language=en}} *{{Cite book|last=Lurker|first=Manfred|title=The Routledge dictionary of gods and goddesses, devils and demons|url=https://archive.org/details/dictionarygodsgo00lurk|url-access=limited|publisher=Routledge Taylor & Francis Group|year=2005|isbn=978-0-415-34018-2|language=en}} *Osborn, L. (2015). ''Ancient Greek Mythology in the Modern Albanian Epic, "Songs of the Frontier Warriors" [PDF]'' Fayetteville: University of Arkansas *Sivački Ana (2013). ''Specific initial (introductory) formulas in Albanian (decasyllabic) songs of the frontier warriors.''[Peer Reviewed] Balcanica Institute *Sturluson, Snorri (1992). ''The Prose Edda: Tales from Norse Mythology.'' University of California Press. {{ISBN|9780520234772}}. {{refend}} [[Kategoria:Mitologji shqiptare]] [[Kategoria:Krijesa legjendare shqiptare]] [[Kategoria:Krijesa femërore legjendare]] [[Kategoria:Zonja e trefishtë]] [[Kategoria:Fati]] [[Kategoria:Perëndesha të kohës dhe fatit]] 9uecqljyusj326unh35egd5b09rv8mu 3023008 3023007 2026-08-06T17:26:45Z Arianit 106 3023008 wikitext text/x-wiki [[Ora e maleve]] (e pashquar: orë, trajtë e shquar: ora, shumës: orë/t) është një figurë [[Mitologjia shqiptare|mitologjike shqiptare]] që çdo njeri posedon që nga lindja, e lidhur me [[Fati (kësmeti)|fatet dhe destinimin]] e njeriut.{{sfn|Lurker|2005|p=143}}{{sfn|Elsie|2001|p=194}} Funksioni thelbësor i orës është të mbajë rendin e universit dhe të zbatojë ligjet e tij.{{sfn|Doja|2005|p=459}} Ora konsiderohet si një lloj perëndeshe personale që i përket vetëm një individi.{{sfn|Doja|2005|p=457}} Orët organizojnë aspektin e gjithë njerëzimit duke ndihmuar në lindjen e çdo njeriu duke endur të ardhmen e tij.{{sfn|Doja|2005|pp=456, 459}} Ora që i përket shtëpisë shpesh [[Vitore|imagjinohet si një gjarpër]].{{sfn|Doja|2005|p=458}} Ora e Veriut të Shqipërisë, së bashku me [[Zana e malit|Zanat]], mund të gjenden brenda besimeve popullore dhe epikeve gojore të [[Gegërishtja|Gegëve]]. Besimet popullore të [[Toskërishtja|Toskëve]] të Shqipërisë së Jugut zbulojnë figura të ngjashme mitologjike shqiptare të fatit dhe destinit, [[Fatia]] dhe Mira.{{sfn|Doja|2005|p=456}} == Vendndodhja gjeografike e Orës == [[Skeda:Kunë-Vaine-Tale Nature Park 2019 19.jpg|thumb|Gryka e [[Lumi i Drinit|Drinit]] në Parkun Natyror [[Kunë-Vain-Tale Nature Park|Kunë-Vaine-Tale]] në Shqipëri]] Orët banojnë në veri të [[Lumi i Drinit|Lumit Drin]] në Shqipërinë e Veriut.{{sfn|Elsie|2001|p=194}} Brenda Shqipërisë Qendrore besohej se Orët ishin të pranishme kudo, "duke dëgjuar bekimet dhe mallkimet e njerëzve, të cilat pastaj përpiqeshin t'i përmbushnin shpejt".{{sfn|Elsie|2001|p=195}} Jashtë Shqipërisë Qendrore, Orët jetojnë në pyje dhe male, duke bërë banesë në përrenj, liqene dhe shpella.{{sfn|Elsie|2001|p=194}} [[Franc Nopça|Baron Franz Nopcsa]] e lidhi termin 'Ora' me [[Oread]]et e lashta greke, "nimfat e maleve".{{sfn|Elsie|2001|p=194}} == Pamja == Brenda folklorit dhe poezisë shqiptare, Ora është një frymë mbrojtëse që çdo njeri posedon që nga lindja. Pamja e Orës ndryshon sipas personalitetit dhe atributeve të njeriut – "një Orë e bardhë për të guximtarët dhe të zellshmit, ose një Ora e zezë për të përtacët ose frikacakët".<ref>{{harvnb|Lurker|2005|p=[https://archive.org/details/dictionarygodsgo00lurk/page/n151 143]}}</ref> === Fatet === Në Shqipërinë e Veriut, Orët përfaqësohen – ngjashëm me [[Fatia|Fatien]] e Shqipërisë së Jugut – si një grup prej tre perëndeshash mitologjike që mblidhen natën për të kryer detyrën e "përcaktimit të fatit të fëmijës në lindje" dhe shpërndajnë favoret e tyre mbi fëmijën. Banorët e Malësisë së Dukagjinit besonin se ekzistonin tre lloje të Fatit: "e Bardha shpërndan fat të mirë dhe u dëshiron mirë njerëzve, e Verdha shpërndan fat të keq dhe hedh mallkime të liga, dhe e Zeza që vendos vdekjen".{{sfn||2005|p=457}} === Aftësia për të transformuar === Brenda folklorit dhe poezisë shqiptare, Orët kishin aftësinë të merrnin çdo formë që të donin, duke përfshirë "zogj, bisha, gra, ose gjarpërinj".<ref>{{Cite book|last=Durham, M.|first=Edith|title=High Albania|publisher=Centre for Albanian Studies.|year=1909|isbn=978-1-365-91309-9|location=|pages=61, 152|language=en}}</ref> ==== Forma e gjarpërit ==== Në Shqipërinë e Veriut, Orët "shpesh shfaqen si gjarpërinj," ngjashëm me perëndinë e Shqipërisë së Jugut [[Vitore]]n. Si Ora ashtu edhe Vitorja janë "të përfaqësuara gjerësisht si një gjarpër me brirë ari që sjell ar".{{sfn||2005|p=457}} Historitë shqiptare përshkruajnë besimet e lidhura me gjarpërinjtë mbrojtës Orët. Cikli mitologjik i 'veprave të Mujit' zbulon aftësinë e Orës për t'i dhënë heroit fuqi të mbinatyrshme dhe shërim ndërsa është në formën e një gjarpri.{{sfn||2005|p=458}} == Atributet == Brenda folklorit shqiptar besohej se çdo person i caktohej një Orë në lindje, pasi kishte "aq Orë sa kishte njerëz".{{sfn|Doja|2005|p=457}} Orët udhëtojnë me personin e tyre dhe ofrojnë mbrojtje.<ref>{{harvnb|Elsie|2010|p=[https://archive.org/details/historicaldictio00elsi/page/n414 340]}}</ref> Ora – ngjashëm me [[Moirai|Moiraet e lashta greke]] – ndihmojnë në lindjen e çdo fëmije, duke përcaktuar fatin e tij ndërsa i japin bekimet e tyre fëmijës, "duke organizuar shfaqjen e njerëzimit".{{sfn||2005|p=456}} === Fati dhe fatkeqësia === Me lindjen e çdo fëmije, shumë Orë mblidhen natën drejt shkëmbinjve për të vendosur cilësitë që do t'i jepej atij fëmije.{{sfn|Elsie|2001|p=194}} Albert i referohet studimeve të [[Maksimilian Lamberci]]t, duke zbuluar se fytyrat e Orave ndryshojnë varësisht nga shkalla e lumturisë që u japin foshnjës së sapolindur. "Nëse një Orë ulërinte te dikush, fillesat e fatit të tij do të priteshin".{{sfn||2005|p=457}} Pasi t'i caktohet një Orë një fëmije të sapolindur, pamja e saj do të ndryshojë bazuar në cilësitë e fëmijës; "një Orë e bardhë për guximtarin, ose një Orë e zezë për frikacakun".{{sfn|Elsie|2001|p=194}} == Referencat e Orave në folklor dhe poezi epike == Siç diskuton Robert Elsie, tregime dhe legjenda brenda folklorit dhe poezisë shqiptare zbulojnë temën themelore të luftës midis të mirës dhe së keqes, "një pasqyrim e vlerave sociale siç i perceptojmë ne" (Elsie, 2015). "Tradicionalisht të kënduara në veriun e largët të Shqipërisë",<ref>''Sivački Ana V. (2013). Formula specifike fillestare (hyrëse) në këngët shqipe (dekasilabike) të kreshnikëve''. Instituti Balcanica. fq. 113</ref> letërsia gojore shqiptare ka ruajtur shumë elemente arkaike, duke zbuluar gjurmë të mitologjisë greko-romake brenda saj, përfshirë Orën mitike. === Këngët e Kreshnikëve === Këngët e Kreshnikëve – të përshkruara nga Robert Elsie si një nga "ciklet më të njohura të vargut epik shqiptar".{{sfn|Elsie|Mathie-Heck|2004|p=xi}} Përshkrimi më i hershëm i shkruar i epikut ishte në Shqipërinë e Veriut në fillim të shekullit të njëzetë, nga priftërinjtë françeskanë të vendosur në malësi. (Osborn, 2015, fq.&nbsp;14) Zbulohen tregimet dhe aventurat e kreshnikut Gjeto Basho Mujos dhe vëllait të tij Sokolit ndërsa udhëtojnë nëpër Shqipëri. Një komponent mitologjik i theksuar në tekst zbulohet, ndërsa vëllezët ndërveprojnë me krijesa mistike që u ndihmojnë gjatë udhëtimit të tyre<ref name=":3">''Osborn, L. (2015). Mitologjia e lashtë greke në epin modern shqiptar, "Këngët e Kreshnikëve" [PDF] fq. 15.'' Fayetteville: Universiteti i Arkansasit</ref> – një nga ato krijesa është Ora. ==== Orët e Mujos ==== Kreshniku sllav Paji Harambashi has tri Orët e bardha, krijesa mistike në male "që gëzohen dhe luajnë" ndërsa ai kërkon Mujon. Një Orë bëhet viktimë nga Paji kur ai e kap dhe e shtrëngon krahun e saj. Tri Orët më pas kërkojnë ndihmën e Mujos për të kërkuar hakmarrje ndaj Pajit.<ref name=":3" /> ==== Martesa e Halilit ==== Vëllai i Mujos, Halili, niset për të kërkuar të vetmen që dëshiron të martohet, Tanushën – bijën e Mbretit në Mbretërinë e të Krishterëve. Në udhëtimin e tij ai takon një Orë që e ndihmon dhe e udhëzon drejt Tanushës.{{sfn|Elsie|Mathie-Heck|2004|p=55}}<ref>''Osborn, L. (2015). Mitologjia e lashtë greke në epin modern shqiptar, "Këngët e Kreshnikëve" [PDF] fq. 17.'' Fayetteville: Universiteti i Arkansasit</ref> ==== Mujo dhe Behuri ==== Në udhëtimin e tij, Mujo takon një Orë që i thotë se duhet të vrasë kreshnikun sllav Behuri. Ndërsa Mujo dhe Behuri luftojnë, Ora ndërhyn duke e udhëzuar Mujon të shmangë Behurin dhe të përdorë thikën e helmuar të cilën Ora e kishte fshehur te Behuri, për ta vrarë atë. Me udhëzimin e Orës, Mujo vret kundërshtarin e tij,<ref>Osborn, L. (2015). ''Mitologjia e lashtë greke në epin modern shqiptar, "Këngët e Kreshnikëve"'' [PDF] (fq. 18). Fayetteville: Universiteti i Arkansasit</ref> duke zbuluar aftësinë e Orës për të ofruar ndihmë dhe udhëzim personit të caktuar kur ai ka nevojë. ==== Zuku Bajraktari ==== Zuku Bajraktari kap dashnorin e fshehtë të nënës së tij, kreshnikun sllav Baloz Sedlija, si rob. Duke qenë i frikësuar nga forca e Zukut, nëna e tij ofron ta verbojë djalin. Zuku, i tallur dhe i kapur, verbohet nga nëna e tij. "Duke endur pa qëllim në male, Zuku i verbër takon një Orë që i rikthen shikimin me disa barëra dhe i thotë të marrë hakmarrje".{{sfn|Elsie|Mathie-Heck|2004|p=171}} Në mesnatë, Zuku vret kreshnikun sllav Baloz Sedlija, dhe e djeg nënën e tij deri në vdekje. == Besimet dhe supersticioni == === Syri i Keq === Syri i Keq është "një nga mallkimet e Shqipërisë". Orët e këqija dhe djajt do të shfaqeshin natën dhe pastaj do të zhdukeshin në "këngën e parë të këndës dy orë pas mesnatës, pasi tashmë ishin të pafuqishëm".<ref name=":4">{{Cite book|last=Durham|first=Edith M.|title=High Albania|publisher=Centre for Albanian Studies|year=1909|isbn=978-1-365-91309-9|location=London|pages=61}}</ref> Në të gjithë Shqipërinë njerëzit do të vishnin lloje të ndryshme të magjive për të mbrojtur nga Orët e këqija dhe djajt. Fëmijëve mund t'u lidhej një monedhë në ballë, ose rruaza të kaltra xhami mund të lidheshin në flokët e fëmijëve dhe kuajve.<ref>{{harvnb|Elsie|2010|p=[https://archive.org/details/historicaldictio00elsi/page/n205 131]}}</ref> Edith Durham raporton se koka e tharë e një gjarpëri, e prerë me një monedhë të madhe argjendi medjidieh, është një "magji shumë e mirë" kundër Syrit të Keq. Do të mbështillej me një medalion argjendi të Shën Gjergjit, pastaj bekohej nga një prift – duke siguruar mbrojtje kundër orave të këqija dhe djajve kur vishej.<ref name=":4" /> === Shpella magjike === [[Edith Durham]] raporton për ngjarjet e shpeshta të mbinatyrshme në qytetin e [[Gjakova|Gjakovës]], Kosovë. Në anën e malit në rrugën për në [[Prizreni|Prizren]] mbetet një shpellë që udhëton "milje nëntokë – disa thonë madje nën Drin". Një qytet i lashtë i braktisur mbetet brenda shpellës, me një bazar "të pajisur me të gjitha frutat, mishin, peshkun dhe rrobat më të mira dhe më të bukura".<ref name=":5">{{Cite book|last=Durham|first=Edith|title=High Albania|publisher=Centre for Albanian Studies|year=1901|isbn=978-1-365-91309-9|location=London|pages=152|language=en}}</ref> Orët e këqija të maskuara si gjarpërinj do të ruajnë shpellën; sepse nëse ndonjë njeri do të prekte sendet brenda qytetit të lashtë, ata do ta "gëlltisin në errësirë".<ref name=":5" /> Studimet e Durham brenda Shqipërisë zbulojnë se asnjë njeri nuk ka shkuar brenda shpellës për shumë vjet. === Gjarpërit mbrojtës === Albert zbulon besime për 'gjarpërin e shtëpisë' mbrojtës në kulturën dhe supersticionet shqiptare. Nuk duhet të shqetësohet kurrë një gjarpër, edhe nëse gjendet brenda djepit të një foshnje sepse "është ora që i përket shtëpisë dhe foshnjes".{{sfn||2005|p=458}} Ndërsa Ora ofronte mbrojtje, pamja e tyre si gjarpër mund të parashikonte edhe ngjarje të pafatit. Nëse kalon rrugën me një gjarpër para lindjes së diellit ose pas perëndimit të diellit, "parashikon vdekjen e disa prej të afërmve tuaj".<ref>{{Cite book|last1=Daniels|first1=Cora Linn|title=Encyclopædia Of Superstitions, Folklore, And The Occult Sciences Of The World (Volume II)|last2=Stevans|first2=C. M.|publisher=University Press of the Pacific|year=2003|isbn=978-1-4102-0915-3|location=|pages=694|language=en}}</ref> === Ora e Keqe === Brenda folklorit shqiptar, roli i Orës tenton të ndryshojë. Orët shpesh përshkruhen si figura mitologjike të mira që ofrojnë mbrojtjen dhe ndihmën e tyre, por në disa tregime përshkruhen si krijesa negative dhe të rrezikshme. Brenda Shqipërisë, njerëzit besonin se Ora do t'i mbronte, ndërsa të tjerë besonin se Orët ishin krijesa të rrezikshme me qëllime të këqija. Durham raporton se ngjarjet e mbinatyrshme brenda Shqipërisë do të vepronin si një paralajmërim, me shumë që refuzonin të udhëtonin kudo afër zonave që besohej se ishin të mallkuara dhe/ose të mbrojtura nga Ora.<ref name=":5" /> == Ngjashmëritë me figura të tjera mitologjike == === Dallimet shqiptare === ==== Gegët e Shqipërisë së Veriut – Zana e malit ==== [[Zana e malit|Zana]] është një figurë mitologjike brenda besimeve popullore dhe epike gojore të [[Gegërishtja|Gegëve]] të Shqipërisë së Veriut. Zanat përshkruhen si nimfa malore, dhe në mënyrë të ngjashme me Orën, jetojnë pranë burimeve në malësitë e Shqipërisë së Veriut.<ref name="Elsie-2010-496">{{harvnb|Elsie|2010|p=[https://archive.org/details/historicaldictio00elsi/page/n570 496]}}</ref> Robert Elsie e përshkroi Zanan si "muzat e maleve" – pasi çdo mal ka Zanan e vet.<ref name="Elsie-2010-496" /> Siç zbulohet në poezinë epike shqiptare, Zanat vëzhgojnë betejat shqiptare, duke ofruar ndihmën dhe mbrojtjen e tyre aty ku nevojitej. [[Skeda:Alexander Rothaug - The Three Fates, circa 1910.jpg|thumb|Tre Fatet nga Alexander Rothaug]] [[Skeda:Die Nornen (1889) by Johannes Gehrts.jpg|thumb|''Nornat'' (1889) nga [[Johannes Gehrts]]]] ==== Toskët e Shqipërisë së Jugut – Fatia, Mira dhe Vitore ==== [[Vitore]]ja identifikohet me [[Fatia|Fatinë]] dhe [[Mira (mythology)|Mirën]] në besimet dhe folklorin popullor të [[Toskërishtja|Toskëve]] të Shqipërisë së Jugut. Vitoreja është një hyjni e shtëpisë e njohur si "gruaja që end"{{sfn||2005|p=456}} – duke endur fatin e çdo personi kur lind. Vitoreja shpesh përshkruhet si një gjarpër i artë me brirë që do të siguronte mbrojtje dhe do të sillte fat të mirë familjes së shtëpisë në të cilën banon.{{sfn||2005|p=456}} Fatia dhe Mira janë figura mitologjike [[Toskërishtja|Toske]] që kanë një qëllim të ngjashëm me [[Gegërishtja|Gegët]] Orën dhe Zanan. Të gjetura në tregime popullore, të dyja janë figura mitologjike të fatit dhe fati, shpesh përshkruar si tri hyjnitë femërore. === Figura të tjera të ngjashme === ==== Fatet greke – Moirat ==== Tri fatet e [[Mitologjia greke|Mitologjisë Greke]], [[Moirai|Moirat]], përfaqësohen në mënyrë të ngjashme me Orën si tri perëndesha që përcaktojnë fatin e njeriut. Ato shpesh përshkruhen duke endur, matur dhe prerë fillin, duke zbuluar kontrollin e tyre mbi jetën njerëzore. Klotho endi fillin e jetës duke përcaktuar fatin e çdo personi, Lachesisi mati fillin duke përcaktuar sa do të zgjasë jeta e dikujt, dhe Atroposi preu fillin duke treguar fundin e jetës së dikujt.<ref>{{Cite book|last=Alexander|first=Skye|title=Fairies : The myths, legends, & lore.|publisher=F&W Media, Incorporated|year=2014|isbn=978-1-4405-7305-7|location=|pages=197–198|language=en}}</ref> Moirat do të përcaktonin fatin e çdo fëmije sapo lindnin, ndërsa Ora do të prisnin deri në "natën e tretë pas lindjes së fëmijës".{{sfn||2005|p=456}} ==== Mitologjia Nordike – Nornat ==== Në [[Mitologjia nordike|Mitologjinë Nordike]], [[Norns|Nornat]] ishin "gra mbinatyrale që kontrollonin fatet e njerëzve".<ref name=":7">{{Cite book|last=Byock|first=Jesse|title=The Norse Epic of Sigurd the Dragon Slayer|publisher=Penguin|year=2004|isbn=978-0-14-192155-6|location=UK|pages=|language=en}}</ref> Siç diskutoi [[Snorri Sturluson]], Nornat ishin tre "virgjëresha me emrat Urðr, Verðandi dhe Skuld",<ref>{{Cite book|last=Sturluson|first=Snorri|title=The Prose Edda: Tales from Norse Mythology|publisher=University of California Press|year=1992|isbn=978-0-520-23477-2|location=|pages=44|language=en}}</ref> që nënkuptonin të kaluarën, të tashmen dhe të ardhmen. Këto virgjëresha do të formonin jetën e çdo fëmije që lindte, duke caktuar fat të ndryshëm për secilin – ngjashëm me Orët. Nornat e mira, të lindura mirë, do të formonin një jetë të mirë, ndërsa Nornat e këqija ishin përgjegjëse për fatkeqësitë në jetët e njerëzve.<ref name=":7" /> == Shiko edhe == *[[Fatia]], [[Zana e malit|Zana]], dhe [[Vitore|Vitorja]] *[[Eposi i kreshnikëve]] *[[Moirai]] *[[Norns]] == Burimet == === Citimet === {{reflist}} === Bibliografia === {{refbegin|30em|indent=yes}} * Alexander, Skye (2014). ''Fairies : The myths, legends, & lore''. F&W Media, Incorporated. {{ISBN|9781440573057}}. *Byock, Jesse (2004). ''The Norse Epic of Sigurd the Dragon Slayer''. UK: Penguin. {{ISBN|9780141921556}}. *Daniels, C. and Stevans, C., (2003). ''Encyclopædia Of Superstitions, Folklore, And The Occult Sciences Of The World (Volume II)''. 2nd ed. University Press of the Pacific. {{ISBN|978-1410209153}} *{{cite journal|last=Doja|first=Albert|title=Mythology and Destiny|journal=Anthropos|volume=100|number=2|year=2005|url=http://discovery.ucl.ac.uk/18364/1/18364.pdf|pages=449–462|doi=10.5771/0257-9774-2005-2-449|jstor=40466549|language=en}} *Durham, M. Edith (1909). ''High Albania.'' London: Centre for Albanian StudiesF1. {{ISBN|9781365913099}} *{{cite book|last=Elsie|first=Robert|author-link=Robert Elsie|title=A Dictionary of Albanian Religion, Mythology and Folk Culture|place=London|publisher=Hurst & Company|url=https://books.google.com/books?id=N_IXHrXIsYkC|isbn=1-85065-570-7|year=2001|language=en}} *{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|title=Historical Dictionary of Albania|url=https://archive.org/details/historicaldictio00elsi|url-access=limited|publisher=The Scarecrow Press, Inc.|year=2010|isbn=978-0-8108-7380-3|language=en}} *Elsie, R. (2015). ''Albanian Folktales and Legends (2nd ed).'' London: Createspace Independent Publishers. {{ISBN|9781507631300}} *{{cite book|last1=Elsie|first1=Robert|last2=Mathie-Heck|first2=Janice|title=Songs of the Frontier Warriors|location=Wauconda, Illinois|publisher=Bolchazy-Carducci Publishers, Incorporated|year=2004|isbn=0-86516-412-6|url=https://books.google.com/books?id=5xgxBY81S7IC|language=en}} *{{Cite book|last=Lurker|first=Manfred|title=The Routledge dictionary of gods and goddesses, devils and demons|url=https://archive.org/details/dictionarygodsgo00lurk|url-access=limited|publisher=Routledge Taylor & Francis Group|year=2005|isbn=978-0-415-34018-2|language=en}} *Osborn, L. (2015). ''Ancient Greek Mythology in the Modern Albanian Epic, "Songs of the Frontier Warriors" [PDF]'' Fayetteville: University of Arkansas *Sivački Ana (2013). ''Specific initial (introductory) formulas in Albanian (decasyllabic) songs of the frontier warriors.''[Peer Reviewed] Balcanica Institute *Sturluson, Snorri (1992). ''The Prose Edda: Tales from Norse Mythology.'' University of California Press. {{ISBN|9780520234772}}. {{refend}} [[Kategoria:Mitologji shqiptare]] [[Kategoria:Krijesa legjendare shqiptare]] js2bqetey5otx4e7if0r7ls63vymjqq 3023014 3023008 2026-08-06T18:49:39Z Arianit 106 3023014 wikitext text/x-wiki [[Ora e maleve]] (e pashquar: orë, e shquar: ora, shumës: orë/t) është një figurë [[Mitologjia shqiptare|mitologjike shqiptare]] që çdo njeri posedon që nga lindja, e lidhur me [[Fati (kësmeti)|fatet dhe destinimin]] e njeriut.{{sfn|Lurker|2005|p=143}}{{sfn|Elsie|2001|p=194}} Funksioni thelbësor i orës është të mbajë rendin e universit dhe të zbatojë ligjet e tij.{{sfn|Doja|2005|p=459}} Ora konsiderohet si një lloj perëndeshe personale që i përket vetëm një individi.{{sfn|Doja|2005|p=457}} Orët organizojnë aspektin e gjithë njerëzimit duke ndihmuar në lindjen e çdo njeriu duke endur të ardhmen e tij.{{sfn|Doja|2005|pp=456, 459}} Ora që i përket shtëpisë shpesh [[Vitore|imagjinohet si një gjarpër]].{{sfn|Doja|2005|p=458}} Ora e Veriut të Shqipërisë, së bashku me [[Zana e malit|Zanat]], mund të gjenden brenda besimeve popullore dhe epikeve gojore të [[Gegërishtja|Gegëve]]. Besimet popullore të [[Toskërishtja|Toskëve]] të Shqipërisë së Jugut zbulojnë figura të ngjashme mitologjike shqiptare të fatit dhe destinit, [[Fatia]] dhe Mira.{{sfn|Doja|2005|p=456}} == Vendndodhja gjeografike e Orës == [[Skeda:Kunë-Vaine-Tale Nature Park 2019 19.jpg|thumb|Gryka e [[Lumi i Drinit|Drinit]] në Parkun Natyror [[Kunë-Vain-Tale Nature Park|Kunë-Vaine-Tale]] në Shqipëri]] Orët banojnë në veri të [[Lumi i Drinit|Lumit Drin]] në Shqipërinë e Veriut.{{sfn|Elsie|2001|p=194}} Brenda Shqipërisë Qendrore besohej se Orët ishin të pranishme kudo, "duke dëgjuar bekimet dhe mallkimet e njerëzve, të cilat pastaj përpiqeshin t'i përmbushnin shpejt".{{sfn|Elsie|2001|p=195}} Jashtë Shqipërisë Qendrore, Orët jetojnë në pyje dhe male, duke bërë banesë në përrenj, liqene dhe shpella.{{sfn|Elsie|2001|p=194}} [[Franc Nopça|Baron Franz Nopcsa]] e lidhi termin 'Ora' me [[Oread]]et e lashta greke, "nimfat e maleve".{{sfn|Elsie|2001|p=194}} == Pamja == Brenda folklorit dhe poezisë shqiptare, Ora është një frymë mbrojtëse që çdo njeri posedon që nga lindja. Pamja e Orës ndryshon sipas personalitetit dhe atributeve të njeriut – "një Orë e bardhë për të guximtarët dhe të zellshmit, ose një Ora e zezë për të përtacët ose frikacakët".<ref>{{harvnb|Lurker|2005|p=[https://archive.org/details/dictionarygodsgo00lurk/page/n151 143]}}</ref> === Fatet === Në Shqipërinë e Veriut, Orët përfaqësohen – ngjashëm me [[Fatia|Fatien]] e Shqipërisë së Jugut – si një grup prej tre perëndeshash mitologjike që mblidhen natën për të kryer detyrën e "përcaktimit të fatit të fëmijës në lindje" dhe shpërndajnë favoret e tyre mbi fëmijën. Banorët e Malësisë së Dukagjinit besonin se ekzistonin tre lloje të Fatit: "e Bardha shpërndan fat të mirë dhe u dëshiron mirë njerëzve, e Verdha shpërndan fat të keq dhe hedh mallkime të liga, dhe e Zeza që vendos vdekjen".{{sfn||2005|p=457}} === Aftësia për të transformuar === Brenda folklorit dhe poezisë shqiptare, Orët kishin aftësinë të merrnin çdo formë që të donin, duke përfshirë "zogj, bisha, gra, ose gjarpërinj".<ref>{{Cite book|last=Durham, M.|first=Edith|title=High Albania|publisher=Centre for Albanian Studies.|year=1909|isbn=978-1-365-91309-9|location=|pages=61, 152|language=en}}</ref> ==== Forma e gjarpërit ==== Në Shqipërinë e Veriut, Orët "shpesh shfaqen si gjarpërinj," ngjashëm me perëndinë e Shqipërisë së Jugut [[Vitore]]n. Si Ora ashtu edhe Vitorja janë "të përfaqësuara gjerësisht si një gjarpër me brirë ari që sjell ar".{{sfn||2005|p=457}} Historitë shqiptare përshkruajnë besimet e lidhura me gjarpërinjtë mbrojtës Orët. Cikli mitologjik i 'veprave të Mujit' zbulon aftësinë e Orës për t'i dhënë heroit fuqi të mbinatyrshme dhe shërim ndërsa është në formën e një gjarpri.{{sfn||2005|p=458}} == Atributet == Brenda folklorit shqiptar besohej se çdo person i caktohej një Orë në lindje, pasi kishte "aq Orë sa kishte njerëz".{{sfn|Doja|2005|p=457}} Orët udhëtojnë me personin e tyre dhe ofrojnë mbrojtje.<ref>{{harvnb|Elsie|2010|p=[https://archive.org/details/historicaldictio00elsi/page/n414 340]}}</ref> Ora – ngjashëm me [[Moirai|Moiraet e lashta greke]] – ndihmojnë në lindjen e çdo fëmije, duke përcaktuar fatin e tij ndërsa i japin bekimet e tyre fëmijës, "duke organizuar shfaqjen e njerëzimit".{{sfn||2005|p=456}} === Fati dhe fatkeqësia === Me lindjen e çdo fëmije, shumë Orë mblidhen natën drejt shkëmbinjve për të vendosur cilësitë që do t'i jepej atij fëmije.{{sfn|Elsie|2001|p=194}} Albert i referohet studimeve të [[Maksimilian Lamberci]]t, duke zbuluar se fytyrat e Orave ndryshojnë varësisht nga shkalla e lumturisë që u japin foshnjës së sapolindur. "Nëse një Orë ulërinte te dikush, fillesat e fatit të tij do të priteshin".{{sfn||2005|p=457}} Pasi t'i caktohet një Orë një fëmije të sapolindur, pamja e saj do të ndryshojë bazuar në cilësitë e fëmijës; "një Orë e bardhë për guximtarin, ose një Orë e zezë për frikacakun".{{sfn|Elsie|2001|p=194}} == Referencat e Orave në folklor dhe poezi epike == Siç diskuton Robert Elsie, tregime dhe legjenda brenda folklorit dhe poezisë shqiptare zbulojnë temën themelore të luftës midis të mirës dhe së keqes, "një pasqyrim e vlerave sociale siç i perceptojmë ne" (Elsie, 2015). "Tradicionalisht të kënduara në veriun e largët të Shqipërisë",<ref>''Sivački Ana V. (2013). Formula specifike fillestare (hyrëse) në këngët shqipe (dekasilabike) të kreshnikëve''. Instituti Balcanica. fq. 113</ref> letërsia gojore shqiptare ka ruajtur shumë elemente arkaike, duke zbuluar gjurmë të mitologjisë greko-romake brenda saj, përfshirë Orën mitike. === Këngët e Kreshnikëve === Këngët e Kreshnikëve – të përshkruara nga Robert Elsie si një nga "ciklet më të njohura të vargut epik shqiptar".{{sfn|Elsie|Mathie-Heck|2004|p=xi}} Përshkrimi më i hershëm i shkruar i epikut ishte në Shqipërinë e Veriut në fillim të shekullit të njëzetë, nga priftërinjtë françeskanë të vendosur në malësi. (Osborn, 2015, fq.&nbsp;14) Zbulohen tregimet dhe aventurat e kreshnikut Gjeto Basho Mujos dhe vëllait të tij Sokolit ndërsa udhëtojnë nëpër Shqipëri. Një komponent mitologjik i theksuar në tekst zbulohet, ndërsa vëllezët ndërveprojnë me krijesa mistike që u ndihmojnë gjatë udhëtimit të tyre<ref name=":3">''Osborn, L. (2015). Mitologjia e lashtë greke në epin modern shqiptar, "Këngët e Kreshnikëve" [PDF] fq. 15.'' Fayetteville: Universiteti i Arkansasit</ref> – një nga ato krijesa është Ora. ==== Orët e Mujos ==== Kreshniku sllav Paji Harambashi has tri Orët e bardha, krijesa mistike në male "që gëzohen dhe luajnë" ndërsa ai kërkon Mujon. Një Orë bëhet viktimë nga Paji kur ai e kap dhe e shtrëngon krahun e saj. Tri Orët më pas kërkojnë ndihmën e Mujos për të kërkuar hakmarrje ndaj Pajit.<ref name=":3" /> ==== Martesa e Halilit ==== Vëllai i Mujos, Halili, niset për të kërkuar të vetmen që dëshiron të martohet, Tanushën – bijën e Mbretit në Mbretërinë e të Krishterëve. Në udhëtimin e tij ai takon një Orë që e ndihmon dhe e udhëzon drejt Tanushës.{{sfn|Elsie|Mathie-Heck|2004|p=55}}<ref>''Osborn, L. (2015). Mitologjia e lashtë greke në epin modern shqiptar, "Këngët e Kreshnikëve" [PDF] fq. 17.'' Fayetteville: Universiteti i Arkansasit</ref> ==== Mujo dhe Behuri ==== Në udhëtimin e tij, Mujo takon një Orë që i thotë se duhet të vrasë kreshnikun sllav Behuri. Ndërsa Mujo dhe Behuri luftojnë, Ora ndërhyn duke e udhëzuar Mujon të shmangë Behurin dhe të përdorë thikën e helmuar të cilën Ora e kishte fshehur te Behuri, për ta vrarë atë. Me udhëzimin e Orës, Mujo vret kundërshtarin e tij,<ref>Osborn, L. (2015). ''Mitologjia e lashtë greke në epin modern shqiptar, "Këngët e Kreshnikëve"'' [PDF] (fq. 18). Fayetteville: Universiteti i Arkansasit</ref> duke zbuluar aftësinë e Orës për të ofruar ndihmë dhe udhëzim personit të caktuar kur ai ka nevojë. ==== Zuku Bajraktari ==== Zuku Bajraktari kap dashnorin e fshehtë të nënës së tij, kreshnikun sllav Baloz Sedlija, si rob. Duke qenë i frikësuar nga forca e Zukut, nëna e tij ofron ta verbojë djalin. Zuku, i tallur dhe i kapur, verbohet nga nëna e tij. "Duke endur pa qëllim në male, Zuku i verbër takon një Orë që i rikthen shikimin me disa barëra dhe i thotë të marrë hakmarrje".{{sfn|Elsie|Mathie-Heck|2004|p=171}} Në mesnatë, Zuku vret kreshnikun sllav Baloz Sedlija, dhe e djeg nënën e tij deri në vdekje. == Besimet dhe supersticioni == === Syri i Keq === Syri i Keq është "një nga mallkimet e Shqipërisë". Orët e këqija dhe djajt do të shfaqeshin natën dhe pastaj do të zhdukeshin në "këngën e parë të këndës dy orë pas mesnatës, pasi tashmë ishin të pafuqishëm".<ref name=":4">{{Cite book|last=Durham|first=Edith M.|title=High Albania|publisher=Centre for Albanian Studies|year=1909|isbn=978-1-365-91309-9|location=London|pages=61}}</ref> Në të gjithë Shqipërinë njerëzit do të vishnin lloje të ndryshme të magjive për të mbrojtur nga Orët e këqija dhe djajt. Fëmijëve mund t'u lidhej një monedhë në ballë, ose rruaza të kaltra xhami mund të lidheshin në flokët e fëmijëve dhe kuajve.<ref>{{harvnb|Elsie|2010|p=[https://archive.org/details/historicaldictio00elsi/page/n205 131]}}</ref> Edith Durham raporton se koka e tharë e një gjarpëri, e prerë me një monedhë të madhe argjendi medjidieh, është një "magji shumë e mirë" kundër Syrit të Keq. Do të mbështillej me një medalion argjendi të Shën Gjergjit, pastaj bekohej nga një prift – duke siguruar mbrojtje kundër orave të këqija dhe djajve kur vishej.<ref name=":4" /> === Shpella magjike === [[Edith Durham]] raporton për ngjarjet e shpeshta të mbinatyrshme në qytetin e [[Gjakova|Gjakovës]], Kosovë. Në anën e malit në rrugën për në [[Prizreni|Prizren]] mbetet një shpellë që udhëton "milje nëntokë – disa thonë madje nën Drin". Një qytet i lashtë i braktisur mbetet brenda shpellës, me një bazar "të pajisur me të gjitha frutat, mishin, peshkun dhe rrobat më të mira dhe më të bukura".<ref name=":5">{{Cite book|last=Durham|first=Edith|title=High Albania|publisher=Centre for Albanian Studies|year=1901|isbn=978-1-365-91309-9|location=London|pages=152|language=en}}</ref> Orët e këqija të maskuara si gjarpërinj do të ruajnë shpellën; sepse nëse ndonjë njeri do të prekte sendet brenda qytetit të lashtë, ata do ta "gëlltisin në errësirë".<ref name=":5" /> Studimet e Durham brenda Shqipërisë zbulojnë se asnjë njeri nuk ka shkuar brenda shpellës për shumë vjet. === Gjarpërit mbrojtës === Albert zbulon besime për 'gjarpërin e shtëpisë' mbrojtës në kulturën dhe supersticionet shqiptare. Nuk duhet të shqetësohet kurrë një gjarpër, edhe nëse gjendet brenda djepit të një foshnje sepse "është ora që i përket shtëpisë dhe foshnjes".{{sfn||2005|p=458}} Ndërsa Ora ofronte mbrojtje, pamja e tyre si gjarpër mund të parashikonte edhe ngjarje të pafatit. Nëse kalon rrugën me një gjarpër para lindjes së diellit ose pas perëndimit të diellit, "parashikon vdekjen e disa prej të afërmve tuaj".<ref>{{Cite book|last1=Daniels|first1=Cora Linn|title=Encyclopædia Of Superstitions, Folklore, And The Occult Sciences Of The World (Volume II)|last2=Stevans|first2=C. M.|publisher=University Press of the Pacific|year=2003|isbn=978-1-4102-0915-3|location=|pages=694|language=en}}</ref> === Ora e Keqe === Brenda folklorit shqiptar, roli i Orës tenton të ndryshojë. Orët shpesh përshkruhen si figura mitologjike të mira që ofrojnë mbrojtjen dhe ndihmën e tyre, por në disa tregime përshkruhen si krijesa negative dhe të rrezikshme. Brenda Shqipërisë, njerëzit besonin se Ora do t'i mbronte, ndërsa të tjerë besonin se Orët ishin krijesa të rrezikshme me qëllime të këqija. Durham raporton se ngjarjet e mbinatyrshme brenda Shqipërisë do të vepronin si një paralajmërim, me shumë që refuzonin të udhëtonin kudo afër zonave që besohej se ishin të mallkuara dhe/ose të mbrojtura nga Ora.<ref name=":5" /> == Ngjashmëritë me figura të tjera mitologjike == === Dallimet shqiptare === ==== Gegët e Shqipërisë së Veriut – Zana e malit ==== [[Zana e malit|Zana]] është një figurë mitologjike brenda besimeve popullore dhe epike gojore të [[Gegërishtja|Gegëve]] të Shqipërisë së Veriut. Zanat përshkruhen si nimfa malore, dhe në mënyrë të ngjashme me Orën, jetojnë pranë burimeve në malësitë e Shqipërisë së Veriut.<ref name="Elsie-2010-496">{{harvnb|Elsie|2010|p=[https://archive.org/details/historicaldictio00elsi/page/n570 496]}}</ref> Robert Elsie e përshkroi Zanan si "muzat e maleve" – pasi çdo mal ka Zanan e vet.<ref name="Elsie-2010-496" /> Siç zbulohet në poezinë epike shqiptare, Zanat vëzhgojnë betejat shqiptare, duke ofruar ndihmën dhe mbrojtjen e tyre aty ku nevojitej. [[Skeda:Alexander Rothaug - The Three Fates, circa 1910.jpg|thumb|Tre Fatet nga Alexander Rothaug]] [[Skeda:Die Nornen (1889) by Johannes Gehrts.jpg|thumb|''Nornat'' (1889) nga [[Johannes Gehrts]]]] ==== Toskët e Shqipërisë së Jugut – Fatia, Mira dhe Vitore ==== [[Vitore]]ja identifikohet me [[Fatia|Fatinë]] dhe [[Mira (mythology)|Mirën]] në besimet dhe folklorin popullor të [[Toskërishtja|Toskëve]] të Shqipërisë së Jugut. Vitoreja është një hyjni e shtëpisë e njohur si "gruaja që end"{{sfn||2005|p=456}} – duke endur fatin e çdo personi kur lind. Vitoreja shpesh përshkruhet si një gjarpër i artë me brirë që do të siguronte mbrojtje dhe do të sillte fat të mirë familjes së shtëpisë në të cilën banon.{{sfn||2005|p=456}} Fatia dhe Mira janë figura mitologjike [[Toskërishtja|Toske]] që kanë një qëllim të ngjashëm me [[Gegërishtja|Gegët]] Orën dhe Zanan. Të gjetura në tregime popullore, të dyja janë figura mitologjike të fatit dhe fati, shpesh përshkruar si tri hyjnitë femërore. === Figura të tjera të ngjashme === ==== Fatet greke – Moirat ==== Tri fatet e [[Mitologjia greke|Mitologjisë Greke]], [[Moirai|Moirat]], përfaqësohen në mënyrë të ngjashme me Orën si tri perëndesha që përcaktojnë fatin e njeriut. Ato shpesh përshkruhen duke endur, matur dhe prerë fillin, duke zbuluar kontrollin e tyre mbi jetën njerëzore. Klotho endi fillin e jetës duke përcaktuar fatin e çdo personi, Lachesisi mati fillin duke përcaktuar sa do të zgjasë jeta e dikujt, dhe Atroposi preu fillin duke treguar fundin e jetës së dikujt.<ref>{{Cite book|last=Alexander|first=Skye|title=Fairies : The myths, legends, & lore.|publisher=F&W Media, Incorporated|year=2014|isbn=978-1-4405-7305-7|location=|pages=197–198|language=en}}</ref> Moirat do të përcaktonin fatin e çdo fëmije sapo lindnin, ndërsa Ora do të prisnin deri në "natën e tretë pas lindjes së fëmijës".{{sfn||2005|p=456}} ==== Mitologjia Nordike – Nornat ==== Në [[Mitologjia nordike|Mitologjinë Nordike]], [[Norns|Nornat]] ishin "gra mbinatyrale që kontrollonin fatet e njerëzve".<ref name=":7">{{Cite book|last=Byock|first=Jesse|title=The Norse Epic of Sigurd the Dragon Slayer|publisher=Penguin|year=2004|isbn=978-0-14-192155-6|location=UK|pages=|language=en}}</ref> Siç diskutoi [[Snorri Sturluson]], Nornat ishin tre "virgjëresha me emrat Urðr, Verðandi dhe Skuld",<ref>{{Cite book|last=Sturluson|first=Snorri|title=The Prose Edda: Tales from Norse Mythology|publisher=University of California Press|year=1992|isbn=978-0-520-23477-2|location=|pages=44|language=en}}</ref> që nënkuptonin të kaluarën, të tashmen dhe të ardhmen. Këto virgjëresha do të formonin jetën e çdo fëmije që lindte, duke caktuar fat të ndryshëm për secilin – ngjashëm me Orët. Nornat e mira, të lindura mirë, do të formonin një jetë të mirë, ndërsa Nornat e këqija ishin përgjegjëse për fatkeqësitë në jetët e njerëzve.<ref name=":7" /> == Shiko edhe == *[[Fatia]], [[Zana e malit|Zana]], dhe [[Vitore|Vitorja]] *[[Eposi i kreshnikëve]] *[[Moirai]] *[[Norns]] == Burimet == === Citimet === {{reflist}} === Bibliografia === {{refbegin|30em|indent=yes}} * Alexander, Skye (2014). ''Fairies : The myths, legends, & lore''. F&W Media, Incorporated. {{ISBN|9781440573057}}. *Byock, Jesse (2004). ''The Norse Epic of Sigurd the Dragon Slayer''. UK: Penguin. {{ISBN|9780141921556}}. *Daniels, C. and Stevans, C., (2003). ''Encyclopædia Of Superstitions, Folklore, And The Occult Sciences Of The World (Volume II)''. 2nd ed. University Press of the Pacific. {{ISBN|978-1410209153}} *{{cite journal|last=Doja|first=Albert|title=Mythology and Destiny|journal=Anthropos|volume=100|number=2|year=2005|url=http://discovery.ucl.ac.uk/18364/1/18364.pdf|pages=449–462|doi=10.5771/0257-9774-2005-2-449|jstor=40466549|language=en}} *Durham, M. Edith (1909). ''High Albania.'' London: Centre for Albanian StudiesF1. {{ISBN|9781365913099}} *{{cite book|last=Elsie|first=Robert|author-link=Robert Elsie|title=A Dictionary of Albanian Religion, Mythology and Folk Culture|place=London|publisher=Hurst & Company|url=https://books.google.com/books?id=N_IXHrXIsYkC|isbn=1-85065-570-7|year=2001|language=en}} *{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|title=Historical Dictionary of Albania|url=https://archive.org/details/historicaldictio00elsi|url-access=limited|publisher=The Scarecrow Press, Inc.|year=2010|isbn=978-0-8108-7380-3|language=en}} *Elsie, R. (2015). ''Albanian Folktales and Legends (2nd ed).'' London: Createspace Independent Publishers. {{ISBN|9781507631300}} *{{cite book|last1=Elsie|first1=Robert|last2=Mathie-Heck|first2=Janice|title=Songs of the Frontier Warriors|location=Wauconda, Illinois|publisher=Bolchazy-Carducci Publishers, Incorporated|year=2004|isbn=0-86516-412-6|url=https://books.google.com/books?id=5xgxBY81S7IC|language=en}} *{{Cite book|last=Lurker|first=Manfred|title=The Routledge dictionary of gods and goddesses, devils and demons|url=https://archive.org/details/dictionarygodsgo00lurk|url-access=limited|publisher=Routledge Taylor & Francis Group|year=2005|isbn=978-0-415-34018-2|language=en}} *Osborn, L. (2015). ''Ancient Greek Mythology in the Modern Albanian Epic, "Songs of the Frontier Warriors" [PDF]'' Fayetteville: University of Arkansas *Sivački Ana (2013). ''Specific initial (introductory) formulas in Albanian (decasyllabic) songs of the frontier warriors.''[Peer Reviewed] Balcanica Institute *Sturluson, Snorri (1992). ''The Prose Edda: Tales from Norse Mythology.'' University of California Press. {{ISBN|9780520234772}}. {{refend}} [[Kategoria:Mitologji shqiptare]] [[Kategoria:Krijesa legjendare shqiptare]] qhaayb8zyc8cimry1ireyfheqnvjpcf 0 22025 3022992 3007969 2026-08-06T15:59:10Z Kostaeditor 190234 /* Replaced with the new active URL 3022992 wikitext text/x-wiki {{Coord|40.642778|19.317222|display=title}} {{për përmirësim}}[[Image:Fl%C3%BCsse_in_S%C3%BCdalbanien.png|thumb|280px|Zona e verdhë përfaqëson ujëmbledhësin e Vjosës dhe degën kryesore të tij, [[Drino (lum)|Drino]]; vija e kuqe simbolizon kufirin midis Shqipërisë dhe Greqisë.]] [[Skeda:Vjosa River in Petran, South-Albania.jpg|parapamje|Lumi Vjosa në Petran, në jugun e Shqipërisë]] '''Vjosa''' është një [[lumi|lum]]ë, i cili buron në veriperëndim të [[Greqia|Greqisë]] në [[Epiri|Epir]] dhe derdhet në [[Shqipëri]] në [[Deti Adriatik|Detin Adriatik]]. Në antikitet Vjosa njihej me emrin ''Anio''. [[Lumi]] Vjosa rrjedh nga [[Mali (gjeografi)|'''malet''']] e [[Pindi]]t në lindje të [[Janina|Janinës]], kurse [[Burimi (Ujra)|burimi]] gjendet në malin ''[[Mavrovouni]]''. Rrjedha e tij vazhdon në drejtim të veriperëndimit për në Shqipëri. Lumi ka një [[Gjatësia|gjatësi]] prej rreth 272 [[Kilometri|km]], prej të cilave 80&nbsp;km në [[territori]]n e [[Greqia|Greqisë]], kurse rreth 192&nbsp;km brenda territorit të Shqipërisë. Vjosa lag zona me një sipërfaqe prej 6.706&nbsp;km², 2.154&nbsp;km² prej të cilave gjenden brenda kufijve të Greqisë, dhe 4552&nbsp;km² brenda [[kufiri|kufijve]] të Shqipërisë. Ai rrjedh kryesisht në zona fushore. Rrjedha e sipërme e lumit në Greqi kalon shpesh herë midis zonave malore me pyje. Një pjesë e tyre j anë [[zona]] të mbrojtura natyrore dhe që i përkasin [[Parku kombëtar|parkut kombëtar]] [[Vikos-Aoos]], i cili shtrihet për rreth maleve [[Timfi]] (2.497 m. mbi nivelin e detit). Në këtë park, i cili është dhe parku i dytë më i madh i Greqisë jetojnë edhe sot [[ariu|arinj të kaftë]]. [[Përroi]] [[Vojdomati]] ([[greqisht]]: ''Βοϊδομάτης/Voidhomatis'') nga fjalët sllave voda=ujë dhe mati=burim pra uj-burim, një degë e Vjosës ''(Aoos)'' krijon [[Gryka e Vikos|grykën e Vikos]], një grykë kjo tepër e mahnitshme. Duke pasur parasysh [[koefiçienti]]n (0,82) të thellësisë (900 m.) me atë të gjerësisë (1100 m.), gryka e Vikos-Aoos mund të konsiderohet si gryka më e thellë në botë (ka zona në botë që janë më të thella por edhe më të gjera dhe anasjelltas). Kjo zonë quhet [[Zagoria]] dhe është e njohur jo vetëm si zonë për alpinizëm, por edhe për fshatrat karakteristike me shtëpi prej guri. Jo larg nga [[Konica]], në brendësi të parkut kombëtar, kalon edhe Vjosa në një grykë të ngushtë. Në Konicë ndodhet dhe një [[ura|urë]] historike me [[harku|harqe]] prej [[guri]], e cila është ndërtuar mbi Vjosë. Prej këtu e tutje lumi shfrytëzohet edhe për qëllime ekonomiko-bujqësore. Pas Konicës lumi kalon [[Kufiri Greko-Shqiptar|kufirin greko-shqiptar]], pike kjo ku derdhet edhe përroi Sarandapor ([[greqisht]]: ''Σαραντάπορος/Sarantáporos''), që vjen nga lindja. [[Sarandapori]] shërben edhe si [[Vija kufitare|vijë kufitare]] greko-shqiptare për disa kilometra. Aty afër është ndërtuar edhe një [[Pika doganore|pikë kalimi]] kufitare për këmbësorë. Në Shqipëri lumi Vjosa përshkon rreth 192km, duke kaluar në zona malore dhe fushore, deri në derdhjen e tij në detin Adriatik. Në Shqipëri dy tributarët kryesorë janë lumi [[Lugina e Drinos|Drinos]] (gjithashtu buron në territorin grek) dhe lumi i [[Lumi i Shushicës|Shushicës]], i cili gjendet mes maleve midis Vlorës dhe Gjirokastrës. Rrjedha e mesme e Vjosës përbën një nga zonat më dinamike të lumit. Në këtë zonë shtrati i lumit zgjerohet në mbi 2 km. Një tjetër tributar i Vjosës është lumi i Langaricës, i cili ndodhet në pjesën e sipërme të luginës pranë qytetit të Përmetit. Kjo zonë me vlera të jashtëzakonshme natyrore dhe turistike përfshin burimet e banjave termale të Bënjës (8 të tilla në total), [[Kanioni i Langaricës|Kanionin e Langaricës]] me gjatësi 7km, [[Ura e Kadiut, Bënjë, Përmet|Urën otomane të Kadiut]] (urë guri me një hark të madh), pyllin dhe shpellat e Petranit, [[Kisha e Shën Mërisë (Bënjë, Përmet)|kishën e Bënjës]] dhe shumë objekte të tjera, të shpallur Monumente Natyrore dhe Kulturore. Në Vjosë derdhet edhe lumi i Bënçës (26 km), i cili është një nga degët më piktoreske të Vjosës dhe formohet nga bashkimi i Gurrës së Progonatit me përroin e Nivicës, duke përshkuar [https://gjirokastraonline.com/aktualitet/kanionet-e-bences-ne-afersi-te-tepelenes/ kanionet e Bënçës] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210517172138/https://gjirokastraonline.com/aktualitet/kanionet-e-bences-ne-afersi-te-tepelenes/ |date=17 maj 2021 }}, një ekosistem tipik me vlera të mëdha biologjike natyrore. Lugina e Vjosës dhe e tributarëve të tij përbën një zonë të pasur me objekte, rrënoja dhe gjurmë vendbanimesh antike, bizantine dhe mesjetare. Ajo gjithashtu shquhet për një numër të madh manastiresh. Lumi Vjosa konsiderohej i shenjtë në antikitet dhe si i tillë është personifikuar edhe me statuja. Një statujë e tillë gjendet në [[Muzeu Historik Kombëtar|Muzeun Historik Kombëtar]], në pavionin e lashtësisë. Skulptura e realizuar në gur personifikon Vjosën nëpërmjet figurës së një plaku të shtrirë e të mbështetur në krahun e djathtë, me flokë deri te supet, me mjekër të dendur, me gjymtyrët e zgjatura në formë valëzimi, ku skulptori nuk ka qartësuar detajet anatomike për të simbolizuar dallgët e lumit Vjosa. Vjosa shërben si kufi i shumë zonave të mbrojtura përgjatë luginës së saj, disa prej të cilave janë shpallur Park Natyror sipas përkufizimit të [https://www.iucn.org/theme/protected-areas/about/protected-areas-categories/category-ii-national-park IUCN kategoria II]. Vlen të përmendet [[Peizazhi i mbrojtur Vjosë - Nartë|Zona e Mbrojtur "Vjosë-Nartë"]], në afërsi të grykëderdhjes së Vjosës në Adriatik, me një ekosistem shumë delikat dhe ku kanë gjetur strehim disa specie të egra, si [[Flamingo|flamigot rozë]] dhe [[pelikani dalmat]]. Vjosa dhe degët e tij kalojnë në disa qytete, si: [[Erseka|Ersekë]], [[Përmeti|Përmet]], [[Gjirokastra|Gjirokastër]], [[Tepelena|Tepelenë]], [[Ballshi|Ballsh]], [[Fieri|Fier]] dhe [[Vlora|Vlorë]]. Me ndarjen territoriale të vitit 2014 lugina e Vjosës shtrihet në qarqet Korçë (8.75%), Gjirokastër (50.47%), Vlorë (30.59%), Fier (10.13%), Berat (0.06%). Pjesa më e madhe e popullsisë në luginën e Vjosës është rurale. Bazuar në [http://www.instat.gov.al/media/3058/main_results__population_and_housing_census_2011.pdf censusin e vitit 2011] popullsia në basenin e Vjosës ishte 184,781 banorë. Mbi 70% e popullsisë është vendosur në rrjedhën e poshtme (fushore). Lugina e Vjosës zë pothuajse 16% të territorit të Shqipërisë. Kjo pjesë e vendit konsiderohet se bart vlera të larta të biodiversitetit. Habitatet natyrore në këtë ekosistem krijojnë mundësinë e një vijueshmërie ekologjike duke strehuar një biodiversitet të pasur. Për këtë arsye përgjatë luginës janë shpallur rreth 10 zona të mbrojtura dhe afro 130 monumente natyre. Për sa i përket numrit të llojeve, nuk ka një inventarizim të tyre në të gjithë luginën, por supozohet se pellgu ujëmbledhës i Vjosës strehon pjesën më të madhe të taksoneve të biodiversitetit të Shqipërisë duke përfshirë shumë lloje të rrezikuara dhe endemike. ===Peizazhi turistik, lumor e sportiv i Vjosës=== Vjosa rrjedh e pandikuar në mënyrë të natyrshme, e karakterizuar nga kanione të bukur, rrjedha të rrëmbyeshme, ishuj dhe kthesa që krijojnë gjarpërime të mrekullueshme. Pellgu i Vjosës përmban vende pushimi në të cilat gjenden burime ujore malore që derdhen në lumin Vjosë në formë përrenjsh, të rrethuar nga një masiv pemësh. Është peizazh karakteristik ku ndërthuren natyrshëm bimësia barishtore, drurët pyjorë me bimësinë higro – hidrofile që gjendet përgjatë burimeve ujore në shtratin e lumit Vjosë, habitat ku shprehen mirë të gjitha tipet e bimësisë. Gjatësia e kësaj lugine është 13&nbsp;km dhe gjerësia 1 – 1.5&nbsp;km. Në largësinë rreth 3&nbsp;km nga qyteti [[Këlcyra|Këlcyrës]] ndodhet ''"Rrepet e Grykës"'', që funksionon si pikë turistike. Peizazhi i drurëvë pyjorë i harmonizuar me burime të bollshme ujore ka vlera atraktive, estetike e ekoturistike. Përgjatë luginës [[Gryka e Këlcyrës]] gjendet burimi ujor ''Uji i Zi'', që ruan kaltërsinë edhe kur përzihet me ujërat e lumit Vjosë. Ky peizazh ka vlera mjedisore të pazëvendësueshme, tepër çlodhës dhe rekreativ për vizitorët. Frekuentohet nga vizitorë vendas dhe të huaj. === Projektet energjetike mbi lumin e Vjosës === Lumi Vjosa është një nga lumenjtë e fundit "të egër" të Evropës. Ndërtimi i HEC-eve është kërcënimi aktual më i madh në këtë zonë. Një numër i madh HEC-esh janë parashikuar në ujëmbledhësin e Vjosës në Shqipëri. Ndërtimi i digave është ndërhyrje që mund të rezultojë me pasoja të pakthyeshme në mjedis duke dëmtuar në mënyrë përfundimtare integritetin natyror të këtij ekosistemi unik. HEC-et pengojnë rrugët e migrimit të peshqve, transportin e sedimenteve dhe përbëjnë një ndër faktorët kryesorë të ndryshimeve mikroklimatike. Në Shqipëri janë planifikuar rreth 8 diga në rrjedhën kryesore të lumit Vjosa, ndërsa 23 HEC të tjera janë projektuar në degët e tij, disa nga të cilët kanë përfunduar ose janë në ndërtim. Projekti i Kalivaçit është hidrocentrali i parë në Vjosë i dhënë në vitin 1997. Ndërtimi i digës ka filluar në 2007, por është ndërprerë disa herë. Punimet kanë arritur deri në nivelin 30% duke e lënë lumin ende të paprekur. Në vitin 2017 qeveria Shqiptare e anulloi kontratën e koncesionit. === Lumi Vjosë Park Kombëtar === Lumi Vjosa në Shqipëri, një nga lumenjtë e fundit të egër të Evropës, është shpallur me Vendim Nr.155 nga Qeveria Shqiptare "Park Kombëtar", duke u bërë Parku i parë Kombëtar i një Lumi të Egër në Evropë. Në të ardhmen, Vjosa do të ruhet si një lumë natyror, me rrjedhje të lirë. Ky është rezultat i një bashkëpunimi unik midis Qeverisë Shqiptare, ekspertëve vendas dhe ndërkombëtarë, organizatave mjedisore, IUCN (Unioni Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës) dhe Patagonia.Vjosa dhe degët e saj kryesore rrjedhin lirshëm për mbi 400 km, nga vargmali i Pindit në Greqi, ku quhet Aoös, deri në bregdetin e Adriatikut në Shqipëri. Lumi dhe zonat përreth tij janë ekosisteme të një biodiversiteti të konsiderueshëm dhe janë shtëpia e mbi 1100 llojeve të specieve, duke përfshirë 13 lloje kafshësh dhe dy lloje bimore të vlerësuara si të kërcënuara globalisht nga IUCN.Shpallja e lumit Vjosa Park Kombëtar do të lehtësojë zgjidhjet e sfidave me të cilat përballet ekosistemi, si ndotja e ujit dhe tokës, menaxhimi i mbetjeve dhe shpyllëzimi. Gjithashtu, shpallja e Parkut Kombëtar do të krijojë mundësi ekonomike për komunitetet lokale, nëpërmjet turizmit të përgjegjshëm dhe do të ndihmojë në adresimin e problemeve që lidhen me migrimin e brendshëm.Marrja e statusit të Kategorisë II të IUCN-së, Park Kombëtar nënkupton që Vjosës do t’i ofrohet mbrojtje, sipas standardeve më të larta ndërkombëtare, duke siguruar integritetin e saj ekologjik, duke lejuar që të ndodhin procese natyrore dhe duke mbështetur popullatat e të gjitha specieve vendase.Një punë gjithëpërfshirëse në terren dhe analiza të thella janë kryer nga një ekip prej mbi 30 ekspertësh vendas dhe ndërkombëtarë në fusha të tilla sieko-turizmi, gjeomorfologjia, ekologjia, planifikimi dhe menaxhimi i zonave të mbrojtura, financimi i qëndrueshëm i parqeve kombëtare, legjislacioni dhe vlerësimi i ndikimit social dhe mjedisor. Konsultimet me grupet e interesit, si dhe komunikimi me publikun, janë përfshirë gjithashtu në proces.Parku Kombëtar i Lumit të Egër Vjosa u krijua nga Këshilli i Ministrave më 13 mars 2023. Parku mbron të gjithë rrjedhën e lumit Vjosa dhe katër degë (Drino, Kardhiq, Bënçë dhe Shushicë) që mbulojnë 12.727 hektarë. Ky ekosistem përmban biodiversitet të rëndësishëm: mbi 1100 lloje kafshësh, duke përfshirë 13 lloje kafshësh dhe 2 bimësh të vlerësuara si të kërcënuara globalisht në Listën e Kuqe të Specieve të Kërcënuara të IUCN-së === Cfarë është Parku Kombëtar i një lumi të egër? === Një Park Kombëtar i Lumit të Egër është një koncept mbrojtjeje që është projektuar për të mbrojtur lumenjtë dhe habitatet e tyre të kërcënuara. Sot, ekosistemet e ujërave të ëmbla janë më të kërcënuarat në botë. Sipas Indeksit të Planetit të Gjallë të WWF-së, popullatat e llojeve të ujërave të ëmbla në mbarë botën kanë rënë me 84% që nga viti 1970. Në Evropë, popullatat e specieve shtegtare të peshkut janë shembur me 94% në të njëjtën periudhë. Parku Kombëtar i Lumit të Egër Vjosa është një Park Kombëtar që i korrespondon Kategorisë II të Menaxhimit të Zonës së Mbrojtur të IUCN-së. Objektivi kryesor i parkut është të mbrojë biodiversitetin natyror së bashku me strukturën e tij ekologjike, të mbështesë proceset mjedisore dhe të nxisë edukimin dhe rekreimin. WRNP e Vjosa është një arritje e madhe për Vjosa, Shqipëri dhe 1,175 speciet e saj. Vjosa është Parku i parë Kombëtar i Lumit të Egër në Evropë dhe nuk duhet të jetë i fundit. === Pasuria kulturore e Vjosës është po aq e pasur sa ajo e biodiversitetit === Luginat lumore të Vjosës kanë luajtur një rol jetësor në jetën e njerëzve për mijëra vjet. Një mori vendesh prehistorike, akueduktesh dhe vendbanimesh të lashta japin një tregues të mirë të identitetit historik të rajonit, një vend me jetë të gjallë, që vazhdon edhe sot. Vjosa është shtëpia e Gjirokastrës, një vend i trashëgimisë kulturore botërore që nga viti 2008 dhe një dëshmi e bashkëjetesës së komuniteteve të ndryshme fetare dhe kulturore gjatë historisë së saj 2,400 vjeçare.‍Vizitorët mund të gëzojnë pjata të këndshme që ngazëllojnë si historinë lokale ashtu edhe burimet lokale. Shijoni "pashaqofte", një supë me qofte të vogla, ose "qahi", byrekë të vegjël me spinaq pas aventurës suaj. Oh, dhe mos e humbisni ëmbëlsirën lokale në Gjirokastër, "oshaf", me qumësht deleje dhe kanellë. === Parku Kombëtar i Lumit të Egër Vjosa është peisazhi si natyrë e synuar: e pastër, e egër dhe e gjallë. === Përrenjtë, ishujt, kanionet dhe degët mbresëlënëse të Parkut Kombëtar të Lumit të Egër Vjosa janë vatër e ekosistemeve natyrore të konsiderueshme. Vlerat e jashtëzakonshme skenike të luginës janë rezultat i proceseve të mëdha natyrore dhe i vendosjes harmonike të banorëve vendas. Ekosistemi është mikpritës i më shumë se 1.100 llojeve gjallesash, duke përfshirë 13 që janë në rrezik globalisht. Sot, ka shumë mënyra për të përjetuar gjithçka që ofron Parku Kombëtar i Lumit të Egër Vjosa. Që nga [https://rafting.al/blog/vjosa-river-guide.html rafting], trekking dhe ngjitjet për të eksploruar vendet kulturore dhe historinë e tyre të kuzhinës, vizitorët mund të kalojnë muaj të tërë në këtë park unik lumor. Plazhet e detit Adriatik, Banjat Termale të Bënjës dhe Kalaja e Leklit ofrojnë mundësi të ndryshme për këdo që është i interesuar për një aventurë. 9h37kby4ky2zahgkeu2w2ugfoaomj45 0 24734 3023025 2993218 2026-08-06T20:03:48Z Ehrlich91 34047 3023025 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Novosellë''' | native_name = Ново Село | settlement_type = Fshat | image_flag = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | flag_link = | image_seal = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | seal_link = |Stema_gjerësia = | image_skyline = Воздушен поглед на Ново Село.jpg | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni jugperëndimor (Maqedoni)|Jugperëndimor]] |Komuna = [[Komuna e Strugës|Strugë]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = | population_total = 280 | population_total_viti = 2002 |Dendësia = <!-- Të dhëna dhe statistika --> | population_demonym = Novosellas |Krahina = |Lartësia = 702 |Zona Kohore = |Ora Verore = | postal_code = |Prefiksi = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = Republika e Maqedonisë <!--Parametri të mos ndërrohet--> | image_map_fizike = Yes | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=41 | gjer_m=14 | gjer_s=17 | gjer_dr =N | gjat_g=20 | gjat_m=41 | gjat_s=49 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësi = |gjatësi = }} '''Novosellë''', ({{lang-mk|Ново Село/Novo Selo}}) është fshat në [[Komuna e Strugës|komunën e Strugës]], [[Republika e Maqedonisë|Maqedoni]]. <!-- == Gjeografia == --> == Demografia == Është vendbanim i banuar nga popullsia shqiptare dhe sipas vitit 2002 ka 280 banorë.<ref name="stat">[http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf Regjistrimi Kombëtar i Maqedonisë, 2002 (sipas etnitetit, gjinisë, përkatësisë fetare, dhe gjuhës)] {{mk}} {{en}}</ref> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> == Burimet == {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == --> {{Komuna e Strugës}} [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Strugës]] [[Kategoria:Komunitete shqiptare në Maqedoni të Veriut]] {{MKD-gjeo-cung}} qtk3wkp9dx7q753w975ttmdyadq1gi2 0 27468 3023020 3016715 2026-08-06T19:49:26Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023020 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Greek Silver Stater of Corinth.jpg|200px|parapamje|djathtas|[[Svastika]] simbol pagan parailir, mbi një monedhë helene.]] '''Paganizmi modern''', '''neopaganizmi''' apo '''paganizmi bashkëkohor''' është një lëvizje që angazhohet për kthim në traditat dhe fenë e vjetër evropiane (përkatësisht aziatike, amerikane, etj.) të cilat ekzistonin para ardhjes së [[Fetë abrahamike|monoteizmit abrahamik]] nga Lindja e Mesme. Me gjithë dominimin e monoteizmit, traditat e vjetra pagane nuk janë eliminuar asnjëherë, dhe shpeshherë ato janë adoptuar për qëllimet dhe nevojat e tyre nga fetë monoteiste si Krishterimi e Islami. == Përmbledhje == Pas rënies së rëndësisë së monoteizmit në Evropë, dhe zhgënjimit me monoteizmin ka një ringjallje të paganizmit. Paganizmi shihet si fe më e përshtatshme me nevojën për t'u kujdesur për natyrën, dhe si fe më pluraliste dhe demokratike se monoteizmi që konsiderohet shtypës. Në Islandë<ref>[http://asatru.is/ Ásatrúarfélagið<!-- Roboti_gjeneroi_titull -->]</ref> është themeluar shoqata neopagane më 1972 dhe shoqata të tilla janë përhapur në vende tjera në Evropë<ref>[http://ecer-org.eu/ ECER<!-- Roboti_gjeneroi_titull -->]</ref> si në Suedi<ref>[http://www.nordisksed.se/ Samfälligheten för Nordisk Sed | Sveriges trossamfund för hedendom<!-- Roboti_gjeneroi_titull -->]</ref>, Greqi<ref>[http://www.ysee.gr/index-eng.php Supreme Council of Ethnikoi Hellenes<!-- Roboti_gjeneroi_titull -->]</ref>, Itali<ref>[http://www.saturniatellus.com/ SATURNIA TELLUS | Sito ufficiale Movimento Tradizionale Romano<!-- Roboti_gjeneroi_titull -->]</ref>. Paganizmi bashkëkohor ndonjëherë është shoqëruar me lëvizjen e Epokës së Re, me studiuesit që theksojnë ngjashmëritë dhe dallimet e tyre.<ref>{{Cite journal|last=York|first=Michael|date=1999|title=Invented Culture/Invented Religion: The Fictional Origins of Contemporary Paganism|journal=Nova Religio: The Journal of Alternative and Emergent Religions|volume=3|issue=1|pages=135–146|doi=10.1525/nr.1999.3.1.135|jstor=10.1525/nr.1999.3.1.135|url=https://www.jstor.org/stable/10.1525/nr.1999.3.1.135|access-date=15 dhjetor 2020|via=JSTOR|lang=en}}</ref> Fusha akademike e studimeve pagane filloi të bashkohej në vitet 1990, duke u shfaqur nga studimet e ndryshme në dy dekadat e fundit. Te shqiptarët janë ruajtur shumë pjesë të paganizmit si besimi në zana, orë, vampirë, lugetër, drangojë, kuçedra. Gjithashtu janë kultivuar traditat pagane si pjesë e ndërtimit të identitetit kombëtar, si p.sh. Dita e Verës, Darka e Lamës. Tashmë ka një interes për të ringjallur<ref>{{Cite web|url=http://fejashqiptare.org/|title=Feja Shqiptare<!-- Roboti_gjeneroi_titull -->|url-status=dead|access-date=23 shtator 2012|archive-date=12 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120712073843/http://fejashqiptare.org/|lang=sq}}</ref> traditat pagane si pjesë e kundërshtimit të përçarjeve fetare nga monoteizmi. == Shiko edhe == * [[Paganizmi]] * [[Mitologjia ilire]] * [[Mitologjia shqiptare]] * [[Neopaganizmi gjerman]] * [[Neopaganizmi shqiptar]] * [[Neopaganizmi në Hungari]] == Literatura == * {{cite book|last=Adler|first=Margot|year=2006|orig-year=1979|title=Drawing Down the Moon: Witches, Druids, Goddess-Worshippers and Other Pagans in America|edition=Revised|publisher=Penguin|location=London|isbn=978-0-14-303819-1|url=https://archive.org/details/drawingdownmoonw00adle_2|lang=en}} * {{cite book|last=Berger|first=Helen|title=A Community of Witches: Contemporary Neo-Paganism and Witchcraft in the United States|place=Columbia, South Carolina|publisher=University of South Carolina Press|year=1999|isbn=978-1-57003-246-2|url=https://archive.org/details/communityofwitch00berg|lang=en}} * {{cite book|last1=Berger|first1=Helen|last2=Ezzy|first2=Douglas|year=2007|title=Teenage Witches: Magical Youth and the Search for the Self|location=New Brunswick and London|publisher=Rutgers International Press|isbn=978-0813540207|lang=en}} * {{cite book|last1=Blain|first1=Jenny|last2=Ezzy|first2=Douglas|last3=Harvey|first3=Graham|author3-link=Graham Harvey (religious studies scholar)|year=2004|title=Researching Paganisms|url=https://archive.org/details/researchingpagan0000unse|publisher=AltaMira|location=Oxford and Lanham|isbn=978-0-7591-0522-5|lang=en}} * {{cite book|last1=Clifton|first1=Chas|last2=Harvey|first2=Graham|year=2004|title=The Paganism Reader|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-30352-1|lang=en}} * {{cite journal|title=What is Wrong with Pagan Studies?|last=Davidsen|first=Markus Altena|year=2012|journal=Method and Theory in the Study of Religion|volume=24|issue=2|pages=183–199|doi=10.1163/157006812X634881|url=http://pure.au.dk/portal/da/publications/what-is-wrong-with-pagan-studies(28b49e50-938f-4cb9-ad46-ce62f9e1f27d).html|hdl=1887/3160767|s2cid=170576609|hdl-access=free|lang=en|access-date=30 janar 2023|archive-date=15 mars 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200315152415/https://pure.au.dk/portal/da/publications/what-is-wrong-with-pagan-studies(28b49e50-938f-4cb9-ad46-ce62f9e1f27d).html|url-status=dead}} * {{cite journal|title=In Defense of Pagan Studies: A Response to Davidsen's Critique|last=Doyle White|first=Ethan|year=2012|volume=14|issue=1|journal=The Pomegranate: The International Journal of Pagan Studies|pages=5–21|doi=10.1558/pome.v14i1.5|lang=en}} * {{cite book|last=Doyle White|first=Ethan|title=Wicca: History, Belief, and Community in Modern Pagan Witchcraft|publisher=Sussex Academic Press|location=Brighton, Chicago, and Toronto|year=2016|isbn=978-1-84519-754-4|lang=en}} * {{cite book|last=Gardell|first=Mattias|title=Gods of the Blood: The Pagan Revival and White Separatism|url=https://archive.org/details/godsofbloodpagan0000gard|year=2003|publisher=Duke University Press|location=Durham|isbn=978-0822330714|lang=en}} * {{cite book|title=Magic, Witchcraft and the Otherworld: An Anthropology|last=Greenwood|first=Susan|year=2000|publisher=Berg|location=Oxford and New York City|isbn=978-1-85973-445-2|title-link=Magic, Witchcraft and the Otherworld|lang=en}} * {{cite book|last=Hanegraaff|first=Wouter J.|year=1996|title=New Age Religion and Western Culture: Esotericism in the Mirror of Secular Thought|url=https://archive.org/details/newagereligionwe0000hane_h3e9|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=978-90-04-10696-3|lang=en}} * {{cite book|last=Hunt|first=Stephen|year=2003|title=Alternative Religions: A Sociological Introduction|url=https://archive.org/details/alternativerelig0000hunt|publisher=Ashgate Publishing|location=Burlington|isbn=978-0-7546-3409-6|lang=en}} * {{cite book|last=Hutton|first=Ronald|title=Witches, Druids and King Arthur|url=https://archive.org/details/witchesdruidskin00hutt|year=2003|publisher=Hambledon|lang=en}} * {{cite book|last=Harvey|first=Graham|title=Animism: Respecting the Living World|year=2005|publisher=Hurst & Co|location=London|isbn=978-0231137010|lang=en}} * {{cite book|last=Harvey|first=Graham|year=2007|title=Listening People, Speaking Earth: Contemporary Paganism|url=https://archive.org/details/listeningpeoples0000grah|edition=second|publisher=Hurst & Company|location=London|isbn=978-1-85065-272-4|lang=en}} * {{cite book|last=Hutton|first=Ronald|year=1999|title=The Triumph of the Moon: A History of Modern Pagan Witchcraft|publisher=Oxford University Press|location=New York City|isbn=978-0-19-820744-3|url=https://archive.org/details/triumphofmoonhis00hutt|lang=en}} * {{cite book|last1=Johnston|first1=Hannah E.|last2=Aloi|first2=Peg|year=2007|title=The New Generation Witches: Teen Witchcraft in Contemporary Culture|url=https://archive.org/details/newgenerationwit0000unse|location=Aldershot and Burlington|publisher=Ashgate|isbn=978-0-7546-5784-2|lang=en}} * {{cite book|last=Lewis|first=James R.|year=2004|title=The Oxford Handbook of New Religious Movements|url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_m1q8|publisher=Oxford University Press|location=London and New York|isbn=978-0-19-514986-9|lang=en}} * {{cite book|last=Magliocco|first=Sabina|year=2004|title=Witching Culture: Folklore and Neo-paganism in America|url=https://archive.org/details/witchingculturef0000magl|publisher=University of Pennsylvania Press|location=Philadelphia|isbn=978-0-8122-3803-7|lang=en}} * {{cite journal|last=Mayer|first=Jean-François|year=2001|title=Christopher Gérard, Parcours païen|language=fr|journal=Politica Hermetica|issue=15|pages=100–101|location=Paris|publisher=L'Age d'Homme|issn=1143-4562}} * {{cite book|last=Pike|first=Sarah M.|year=2004|title=New Age and Neopagan Religions in America|location=[[New York City|New York]]|publisher=[[Columbia University Press]]|series=Columbia Contemporary American Religion Series|isbn=9780231508384|jstor=10.7312/pike12402|lccn=2003061844|url=https://archive.org/details/newageneopaganre00pike|lang=en}} * {{cite book|last=York|first=Michael|year=2016|title=Pagan Ethics: Paganism as a World Religion|url=https://archive.org/details/springer_10.1007-978-3-319-18923-9|location=Cham|publisher=Springer|isbn=978-3-319-18923-9|doi=10.1007/978-3-319-18923-9|lang=en}} == Referime == <references/> [[Kategoria:Besime, tradita dhe lëvizje fetare]] [[Kategoria:Neopaganizëm]] to910jq2uz8dxq3qyqgffzqah3p7fgo 0 29027 3023153 2979939 2026-08-07T09:08:54Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023153 wikitext text/x-wiki '''Sali Bashota''' (Caravik, 31 gusht 1959) është shkrimtar, poet, studiues dhe profesor universitar. == Biografia == [[Skeda:Sali Bashota.jpg|alt=SALI BASHOTA|parapamje|'''U lind më''' 31 gusht 1959 '''Kombësia''' shqiptar ]] '''Sali Bashota''' lindi më 31 gusht 1959 në Caravik të Klinës, Republika e Kosovës.<ref>{{Cite web|last=Plus|first=Kult|date=2019-09-19|title=Dialog me shkrimtarin Sali Bashota|url=https://www.kultplus.com/intervista/dialog-me-shkrimtarin-sali-bashota/|access-date=2023-08-09|website=KultPlus|language=sq}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Shkollën fillore dhe gjimnazin i kreu në Kijevë. Më 1978 u regjistrua në Degën e Letërsisë dhe Gjuhës Shqipe në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Prishtinës,<ref>{{Cite web|last=i Prishtinës|first=Universiteti|title=Universiteti i Prishtinës|url=https://staff.uni-pr.edu/profile/salibashota|access-date=2023-08-09|website=staff.uni-pr.edu|language=sq}}</ref>ku u diplomua më 1982. Pas mbarimit të studimeve ishte mësimdhënës në gjimnazin “Luigj Gurakuqi” në Klinë, paralelja e ndarë në Kijevë dhe në shkollën fillore “Motrat Qiriazi” në Klinë. Në vitet 1983-1984 i vijoi studimet pasuniversitare në drejtimin e Letërsisë. Në vitin 1988 magjistroi në shkencat filologjike me temën ''Proza e Mitrush Kutelit'', ndërkaq në vitin 1998 doktoroi me temën ''Personazhi në prozën shqipe midis dy luftërave botërore.'' Në vitin 1984 u zgjodh asistent në Fakultetin Filozofik (tani Fakulteti i Filologjisë) dhe u avancua në titujt: ligjërues (1994), docent (2000), profesor i asociuar (2005) dhe profesor i rregullt (2010). Në Fakultetin e Filologjisë i ligjëron lëndët mësimore: Letërsi romantike arbëreshe, Letërsi romantike shqipe, Autor i zgjedhur, Publicistikë letrare, Letërsi aktuale shqipe, Publicistikë dhe eseistikë. Më 2 gusht 1998, në vendlindjen e tij, ushtria dhe policia serbe ia dogjën shtëpinë, bibliotekën, dorëshkrimet. Në vitin 1997 e bashkëthemeloi Shtëpinë Botuese “Rozafa”, duke qenë redaktor i botimeve dhe drejtues i saj. Nga viti 2000-2003 ishte kryeredaktor i revistës letrare “Jeta e re”<ref>{{Cite web|date=2022-07-01|title=Si të shkruash / Sali Bashota|url=https://www.gazetaexpress.com/si-te-shkruash-sali-bashota/|access-date=2023-08-09|website=Gazeta Express|language=sq}}</ref>, ndërsa nga viti 2000-2004 ishte kryetar i Degës së Letërsisë Shqipe në Fakultetin e Filologjisë. Nga janari i vitit 2003 deri në tetor të vitit 2013 ishte drejtor i Bibliotekës Kombëtare dhe Universitare të Kosovës<ref>{{Citation|title=ORA 7 - Sytë 7 - Mysafir: Sali Bashota - 17.04.2013|url=https://www.youtube.com/watch?v=4-1ciEAvtcA|language=sq-AL|access-date=2023-08-09}}</ref>. Në vitin 2005, me propozimin e Ambasadës së Shteteve të Bashkuara të Amerikës në Prishtinë, mori pjesë në projektin Administrimi i Bibliotekave në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe nga Departamenti i Shtetit Amerikan, u certifikua në programin ndërkombëtar për udhëheqës. Nga viti 2009-2012 ishte kryetar i Këshillit Botues të Universitetit të Prishtinës dhe kryetar i Këshillit të Studimeve të Doktoratës në Fakultetin e Filologjisë. Nga viti 2009-2013 ishte nënkryetar i Unionit të Bibliotekave të Ballkanit (Balkan Libraries Union), me seli në Edirne të Turqisë. Nga viti 2013-2015 ishte kryetar i Këshillit Drejtues të Bibliotekës Kombëtare të Kosovës “Pjetër Bogdani”. Nga viti 2015-2018 ishte anëtar i Këshillit Drejtues të Institutit Albanologjik të Prishtinës. Në vitin 2017 ishte anëtar i Këshillit Shtetëror të Cilësisë, në Agjencinë e Kosovës për Akreditim. Nga viti 2017-2020 ishte kryeredaktor i revistës shkencore “Filologji”, e cila botohet nga Fakulteti i Filologjisë. Nga viti 2018-2021 ishte anëtar, pastaj kryetar i Bordit të Radiotelevizionit të Kosovës (RTK). Ka botuar libra me poezi, prozë poetike dhe studime letrare.<ref>{{Cite web|title=Intervista e plotë me studiuesin dhe shkrimtarin Sali Bashota – Epoka e Re|url=https://www.epokaere.com/intervista-e-plote-me-studiuesin-dhe-shkrimtarin-sali-bashota/|access-date=2023-08-09|language=en-US}}</ref> Është njëri ndër poetët më të përkthyer të Kosovës në gjuhë të ndryshme të botës dhe i përfaqësuar në shumë antologji brenda dhe jashtë vendit.<ref>{{Cite web|last=Bashota|first=Rozafa|date=2023-03-02|title=Bota e shkrimtarit: Sali Bashota|url=https://paper.fm/bota-e-shkrimtarit-sali-bashota/|access-date=2023-08-09|website=Paper FM|language=sq}}</ref>Poezia e tij është përkthyer në anglisht<ref>{{Cite web|last=Literature|first=Albanian|title=Sali BASHOTA|url=http://www.albanianliterature.net/authors/modern/bashota/index.html|access-date=2023-08-09|website=www.albanianliterature.net|language=en}}</ref>, frëngjisht, gjermanisht, rumanisht, polonisht, italisht, turqisht, suedisht, hungarisht, arabisht, bullgarisht, maqedonisht, finlandisht, në gjuhën esperanto dhe malazeze etj., ndërsa veprat e tij letrare janë promovuar në Paris, Sète, Bukuresht, Malmö, Sofie, Basel etj., si dhe në festivale të ndryshme ndërkombëtare të poezisë. Nga viti 2004 është anëtar i PEN Qendrës së Kosovës, ndërsa nga viti 2020 është udhëheqës i veprimtarive letrare dhe botuese të këtij asociacioni.<ref>{{Cite web|title=Sali Bashota {{!}} PEN Qendra e Kosovës|url=https://pen-kosovacenter.org/sali-bashota/|access-date=2023-08-09|language=sq|archive-date=10 gusht 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230138/https://pen-kosovacenter.org/sali-bashota/|url-status=dead}}</ref> Për krijimtarinë letrare e shkencore është nderuar me çmime të larta kombëtare dhe ndërkombëtare. Në vitin 2020 nga Presidenti i Republikës së Kosovës, u dekorua me Medaljen Presidenciale të Meritave për kontributin e dhënë në fushën e letërsisë dhe të kulturës shqiptare. == Bibliografia == [[Skeda:Lutja e parë e shpirtit.jpg|alt=SALI BASHOTA|parapamje|Lutja e parë e shpirtit]] === '''Vepra me poezi''' === * ''Albumi i grisur'', Rilindja, Prishtinë, 1986<ref>https://books.google.com/books/about/Albumi_i_grisur.html?id=llY4zgEACAAJ</ref> * ''Zogu me profil vjeshte'', Rilindja, Prishtinë, 1989<ref>https://shqip.com/doli-nga-shtypi-kompleti-6-vellimesh-i-poetit-dhe-studiuesit-sali-bashota/</ref> * ''Plagomë'', Fjala, Prishtinë, 1994; Rozafa, Prishtinë, 2004<ref>https://books.google.com/books/about/Plagom%C3%AB.html?id=Y6KrzgEACAAJ</ref> * ''Dalje nga trishtimi'', Rozafa, Prishtinë, 1999<ref>https://search.worldcat.org/title/dalje-nga-trishtimi/oclc/171620564</ref> * ''Ndiz dritën magjike'', poezi të zgjedhura, Rozafa, Prishtinë, 2002 * ''Bukuri e nëmur'', Kosova PEN Center, Prishtinë, 2006<ref>https://fjala.info/2009-2015/libri-bukuri-e-nemur-i-sali-bashotes-botohet-ne-frengjisht/</ref> * ''Jetë me vdekje'', poezi të zgjedhura, Toena, Tiranë, 2006 * ''Natyrë e vrarë'', poezi të zgjedhura, Ars Poetica, Tetovë, 2006 * ''Kambanë zemërimi'' (''Plagomë'' dhe ''Bukuri e nëmur''), Toena, Tiranë, 2008 * ''Dorëshkrimi i ngjallur'', Kosova PEN Center, Prishtinë, 2011 * ''Dhembje e bekuar'', 333 poezi të zgjedhura, Kosova PEN Center, Prishtinë, 2013 * ''Në fillim ishte Drita'', Kosova PEN Center, Prishtinë, 2017 * ''Asnjë zë tjetër'', Botimet AAB, Prishtinë, 2018 * ''Lutja e parë e shpirtit'', Kosova PEN Center, Prishtinë, 2020 * ''Pëshpëritja e agonisë'' - libri i karantinës, Kosova PEN Center, Prishtinë, 2020 * ''Vjershat më të bukura të dashurisë'', përzgjedhje, Armagedoni, Prishtinë, 2022[[Skeda:Rruzullimi i zjarrit.jpg|alt=SALI BASHOTA|parapamje|Rruzullimi i zjarrit]] === '''Vepra me prozë poetike''' === * ''Ëndrra në parajsë'', Rozafa, Prishtinë, 2006 * ''Sytë e vetmisë'', Rozafa, Prishtinë, 2010 * ''Rruzullimi i zjarrit'', zgjedhje, Ombra GVG, Tiranë, 2011 * ''Zemërimi i heshtjes'', Kosova PEN Center, Prishtinë, 2014 * [[Skeda:Proza e filleve të modernitetit.jpg|alt=SALI BASHOTA|parapamje|Proza e filleve të modernitetit]]''Shkallët e natës'', Olymp, Prishtinë, 2020 === '''Vepra me studime dhe kritikë letrare''' === * ''Shqipshkrimi kritik'', Rilindja, Prishtinë, 1997 * ''Kuteli prozator-poet-kritik'', Rilindja, Prishtinë, 1999; Rozafa, Prishtinë, 2007 * ''Domethënia e ideve letrare'', Rilindja, Prishtinë, 2001 * ''Proza e filleve të modernitetit'', Kosova PEN Center, Prishtinë, 2006 * ''Studime letrare'', ese dhe studime të zgjedhura, Toena, Tiranë, 2008 * ''Enigma e shkrimit'', Artini, Prishtinë, 2018 * ''Esenca e ligjërimit letrar'', Kosova PEN Center, Prishtinë, 2020 === '''Publicistikë''' === * ''EGO'' (Shqip, English, Français), Kosova PEN Center, Prishtinë, 2014 [[Skeda:Veprat 1-6.jpg|alt=SALI BASHOTA|parapamje|Vepra të zgjedhura 1-6]] === '''Intervistë''' === * ''Dialog me dy poetë'' (Sali Bashota dhe Lulzim Tafa), Armagedoni, Prishtinë, 2023 === '''Kompleti i veprave të zgjedhura''' === * Vepra të zgjedhura 1, Poezia, Logos-A, Shkup, 2023 * Vepra të zgjedhura 2, Poezia, Logos-A, Shkup, 2023 * Vepra të zgjedhura 3, Poezia, Logos-A, Shkup, 2023 * Vepra të zgjedhura 4, Proza poetike, Logos-A, Shkup, 2023 * Vepra të zgjedhura 5, Kritika letrare, Logos-A. Shkup, 2023 * Vepra të zgjedhura 6, Kritika letrare, Logos-A, Shkup, 2023 === '''Vepra të përkthyera në gjuhë të ndryshme të botës''' === * ''Exilul Sufletului/Ekzili i Shpirtit'', Editura Muzeul Literaturii Romane, București, 2004 * ''Schalte das magische Licht ein'', Magic Verlag, Zürich, 2004 * ''Only Death is White'', Rozafa, Prishtinë, 2005 * ''Ako stanam angel'', Fenix, Skopje, 2006 [[Skeda:Allume la lumiere magique.jpg|alt=SALI BASHOTA|parapamje|Allume la lumière magique]] * ''Ploaia fara Tine'', Editura Do-Minor, București, 2008 * ''Beauté maudite'', Xanthippe/Edition ASPASIA, Zürich, 2010 * ''Прокълната красота'', Balkani, Sofie, 2012 * ''När himlen tystnar'', Holmbergs, Malmö, 2012 * ''Allume la lumière magique'', L’Harmattan, Paris, 2012 * ''Il gioco delle foglio'', Editon Xanthippe, Zürich, 2015 * ''Ηάλλη όψη του'', Janinë, 2016 * ''Albán éjzaska'', Napút, Budapest, 2017 * ''La ŝtono de la amo,'' elektitaj poeziajoj, Kava Pech, Prago-Dobrichovice, 2017 * ''Whispering Agony'' (a quarantine book), Kosova PEN Center, Prishtinë, 2020 === '''Prezantime në antologji dhe në botime të tjera''' === * ''Burim drite e dashurie'', Shpresa, Prishtinë, 1999 * ''Dritaren lëre hapur'', Rozafa, Prishtinë, 2002 * ''E frikshme dhe e bukur'', Rozafa, Prishtinë, 2003 * ''Eni vjen p’ej Çamërie'', DÇJ & Rozafa, Prishtinë, 2004 * ''Një gur i çarë'', DÇJ & Rozafa, 2005; Toena, Tiranë, 2005 * ''Insula nemuririi'', Editura Muzeul Literaturii Romane, București, 2005 * ''Nie jest za pozno na milosc'', Pogranicze, Sejny, 2005 * ''A Split Stone'', DÇJ & Rozafa, Prishtinë, 2006 * ''Dann sagte der Dichter'', Das Internationale Literaturfestival, Basel, 2007 * ''Poesie premiere'', Revue poetique et litterature, Paris, 2007 * ''Antologji e poezisë bashkëkohore të Kosovës'', Azminah, Jordani, 2009 * ''Punti de cuvinte (Urat e fjalëve),'' Editura Fundaţiei Culturale Poezia, Iași, 2009 ''Balcanica'', Editura Proilavia, Braila, 2010 * ''Antologji poeziei albaneze de azi'', Editura Privirea, București, 2012 * ''Voix Vives'', Festival de méditerranée en méditerranée, Anthologie Sete, Paris, 2013 * ''Fjala poetike'', Antologji e poezisë shqipe në Kosovë, Balkans free Press/Jalifat Publishing Houston/Edmonton, New York/Prishtinë, 2013 * ''Napút'', Budapest, 2014 * ''Çagdas Kosova Arnavut Siiri Antolojisi'', Imza, 2015 * ''Zemra e Qiellit,'' antologji e poezisë shqipe të shekullit XX'','' Kosova PEN Center, Prishtinë, 2015 * ''Dritë mbi plagë'', Qendra Gjenocidi në Kosovë-Plagë e Hapur, Prishtinë, 2020 * ''Urë në ëndërr'' (poezi, prozë, ese), Kosova PEN Center, Prishtinë, 2022 * ''Anologia poeziei albaneze de la inceputuri pana azi,'' (Antologjia e poezisë shqipe nga zanafilla e deri më sot), Shtëpia Botuese A, Bukuresht, 2023 == Çmimet për krijimtarinë letrare dhe shkencore == * Çmimi ''Pena e Artë'' për vitin 1990, revista për letërsi, art dhe kulturë, Fjala, Prishtinë, 1990 * Çmimi ''Pjetër Bogdani,'' për librin ''Kuteli prozator, poet, kritik,'' libri më i mirë i vitit, Shoqata e Shkrimtarëve të Kosovës, Prishtinë, 1999 * Çmimi ''Pena e Artë'' për vitin 2000, revista për letërsi, art dhe kulturë, Fjala, Prishtinë, 2000 * Çmimi ndërkombëtar ''Menada'', për krijimtari të veçantë, Manifestimi Letrar Ndërkombëtar, Ditët e Naimit, Tetovë, Maqedoni, 2004 * Çmimi i ''Mitingut të Poezisë'', për librin më të mirë të vitit me poezi ''Bukuri e nëmur'', Gjakovë, 2006 * Çmimi ''Serembe'', për krijimtari letrare dhe shkencore, Klubi i Artistëve Laçjanë dhe Fondacioni Pedrollo, Shqipëri/Itali, 2010 * ''Medaljoni 90 vjet Bibliotekë Kombëtare'', Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë, Tiranë, 2011 * Çmimi vjetor për letërsi për veprën më të mirë me poezi, të botuar brenda vitit 2011, me titullin ''Dorëshkrimi i ngjallur,'' Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit, Prishtinë, 2012<ref>https://www.mkrs-ks.org/repository/docs/748.pdf</ref> * Çmimi i ''Mitingut të Poezisë'', për librin më të mirë të vitit me poezi për vitin 2011, me titullin ''Dorëshkrimi i ngjallur,'' Gjakovë, 2012 * Çmimi vjetor për letërsi ''Ibrahim Rugova,'' për veprën më të mirë në kritikë letrare, të botuar brenda vitit 2018, me titullin ''Enigma e shkrimit,'' Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit, Prishtinë, 2019<ref>https://mkrs-ks.org/?page=1,6,1987{{Lidhje e vdekur}}</ref> == Libra me studime për Sali Bashotën == * Grup autorësh, ''Sali Bashota preţuit de scriitorii români/Sali Bashota i vlerësuar nga shkrimtarët rumunë'', Editura Limes, Bukuresht, 2012 * Flamur Maloku, ''Polisemia e veprës'' (Lexime empirike mbi poezinë e Sali Bashotës), Olymp, Prishtinë, 2013 * Gëzim Arifi, ''Palimpsesti i ideve'' (Intervistë me Sali Bashotën, poezia e tij dhe shkrime kritike për të), Parnas, Prishtinë, 2013 * Xhemail Ali Peci, ''Sali Bashota-Poet i Shpirtit'', Artini, Prishtinë, 2019 {{Autorë shqiptarë|state=autocollapse}} {{DEFAULTSORT:Bashota, Sali}} [[Kategoria:Shkrimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Shkrimtarë kosovarë]] [[Kategoria:Lindje 1959]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Profesorë të Universitetit të Prishtinës]] q1q5r1h2ub5mtkmk60cgwu8hh2xkgfa 0 39790 3023174 3012708 2026-08-07T11:55:40Z King Julian The Great 127864 /* Aktorët */ 3023174 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | titulli = {{PAGENAME }} |Foto=Historiani dhe kameleonët.jpg |TitullFilm={{PAGENAME}} |TitullOrg={{PAGENAME}} |VendiProd= |VitiProd= 1988 |Minuta=69:33 |Gjuha=[[Shqip]] |Genre= |Mosha= |Regjisori=[[Saimir Kumbaro]] |Skenari=[[Qamil Buxheli]] |Romani=[[Qamil Buxheli]] [[''Karjera e zotit Maksut'']] |Kompozitori=[[Aleksandër Lalo]] |Kamera=[[Gavrosh Haxhihyseni]] |DrejtorArt=[[Uran Strazimiri]] |Prerja=[[Shpresa Papapavlu]] |Producenti=[[Shqipëria e Re]] |Aktori1= [[Bep Shiroka]] |Aktori2= [[Sulejman Pitarka]] |Aktori3= [[Albert Vërria]] |Aktori4= [[Birçe Hasko]] |Aktori5= [[Piro Kita]] |Aktori6= [[Liza Hajati]] |Aktori7= [[Fadil Kujovska]] |Aktori8= [[Ferdinand Radi]] |Aktori9= [[Viktor Gjoka]] |Aktori10= [[Enver Dauti]] |Aktori11= [[Sejfulla Myftari]] |Aktori12= [[Teofil Haxhijani]] |}} Filmi "Historiani dhe kameleonët" prodhim i vitit 1988. Regjia : [[Saimir Kumbaro]]. Skenari : [[Qamil Buxheli]] & [[Saimir Kumbaro]]. Producent : Shqipëria e re. Muzika : [[Aleksandër Lalo]]. == Përmbajtja e filmit == Vitet ’30. Ambicia e çmendur e monarkut të provojë se rrjedh nga një familje e lashtë fisnikësh sjell në Shqipëri një historian të huaj. I huaji do të punojë midis autoriteteve të një prefekture të panjohur të mbretërisë midis njerëzve të degjeneruar dhe injorantë të cilët duke u futur në situata komike bëhen qesharakë dhe të pa respektueshëm. == Aktorët == * [[Bep Shiroka]] ... Maksuti * [[Sulejman Pitarka]] ... Zenel Beu * [[Albert Verria]] ... Historiani Bill Jackson * [[Birçe Hasko]] ... Komandant Muharremi * [[Piro Kita]] ... Bashkëpunëtori i Historianit * [[Liza Hajati]] * [[Fadil Kujovska]] ... Fotografi * [[Ferdinand Radi]] ... Xhandar Mevlani * [[Viktor Gjoka]] * [[Enver Dauti]] ... Drejtori i burgut * [[Sejfulla Myftari]] ... Xhandari * [[Anil Frasheri]] ... Kozmai * [[Vilson Gjoça]] ... Aliko * [[Aristotel Stefani]] * [[Suela Konjari]] [[Kategoria:Filma shqip]] [[Kategoria:Filma 1988]] iwlh0d1njhsv9k1chyuadc67rhwv1jp 0 50506 3022979 2577753 2026-08-06T14:09:07Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022979 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement| height="200" | image_skyline=[[Figura:noimage.png|300px]]<!--- zëvendëso noimage.png me emrin e fotos----> | name=Milesh i Poshtëm | komuna=[[Komuna e Tuzit|Tuz]] | krahina= Grudë | population_total= | posta= | telefoni= | lartësia= 156 metra | gjerësia=42° 23' 21" Veri | gjatësia= 19° 19' 39" Lindje | web= }} '''Milesh i Poshtëm''', ''([[gjuha malazeze|malazezisht]]:Доњи Миљеш/Donji Milješ)'' është vendbanim në [[Komuna e Tuzit|komunën e Tuzit]] në [[Mali i Zi|Mal të Zi]]. == Demografia == Sipas regjistrimit të popullsisë së vitit 2003, ky vendbanim ka pasur 504 banor. Nga viti 1948 kur ka pasur vetëm 195 banor, ky vendbanim ka shënuar vetëm rritje. Mosha mesatare e popullsisë ishte 31,2 vite, ndërsa në vendbanim kishte 86 ekonomi familjare me 4,55 anëtar. Ky vendbanim kryesisht (91,56 %) ka përbërje kombëtare Shqiptare. === Grafiku === Lëvizja e popullsisë gjatë shek. XX [[Figura:Lëvizja e popullsisë së vendbanim Mileshit të Poshtem.png]] == Lidhje e jashtme == * [http://www.fallingrain.com/world/MJ/00/Donji_Miles.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305201845/http://www.fallingrain.com/world/MJ/00/Donji_Miles.html |date=5 mars 2016 }} {{MNE-gjeo-cung}} {{Komuna e Tuzit}} [[Kategoria:Fshatra në Mal të Zi]] [[Kategoria:Vendbanime në komunën e Tuzit]] 1oqa21zzmd3zn2k0eg30jmgozmf8m3u 0 52444 3023166 2854219 2026-08-07T10:49:32Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023166 wikitext text/x-wiki {{infobox person |image = Cary Lee Peterson, US Senate lobbyist and Governor Shefki Hysa, DMPP.jpg |birth_date = {{birth year and age|1966}} |nationality = [[Shqiptar]] |occupation= Inxhinier, gjeolog, gazetar, autor }} ''' Shefki Hysa '''lindi në [[Erseka|Ersekë]], është aktivist, gazetar dhe shkrimtar shqiptar, promotor vlerash kombëtare dhe veçanërisht të komunitetit çam. == Jeta == Shkollën fillore e tetëvjeçare i kreu në [[Shalësi|Shalës]] të [[Konispoli]]t. Shkollën e mesme e përfundoi në vitin 1976 në Konispol të krahinës së [[Çamëria|Çamërisë]]. Pas shumë përpjekjesh, në vitin 1989, u diplomua për gjuhë-letërsi në Fakultetin e Historisë dhe Filologjisë të Universitetit të Tiranës. Ka kryer disa specializime në fushën e gazetarisë, botimeve dhe të marrëdhënieve publike e ndërkombëtare. Gjatë viteve 1991-97 ka punuar si gazetar në gazetën “Çamëria” dhe kryeredaktor në gazetat “Kombi” e “Dielli”. Ka drejtuar dhe vazhdon të drejtojë OJQ [[Shoqata Kulturore "Bilal Xhaferri"]] ([[Komuniteti Kulturor i Çamërisë]]) dhe institucionin [[Shtëpia Botuese “Bilal Xhaferri”]]. Që nga viti 1995 vazhdon të drejtojë si botues dhe si Kryeredaktor revistën e përmuajshme “[[Krahu i shqiponjës]]”. == Veprimtaria == Është sekretar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë ([[LSHA]]). Që nga viti 1997 e në vazhdim është punonjës në Administratën e Kuvendit të Shqipërisë. Është anëtar i bordit të drejtorëve të AUGP dhe drejtor i organizatës [[Diplomatic Mission Peace And Prosperity]]. Në vitin 2011 është nderuar me titullin doktor Honoris Causa nga AUGP (Academy of Universal Global Peace) për diplomaci ndërkombëtare. Përmes shoqatës dhe kontributit vetjak është kthyer në një promovues të vlerava të komunitetit [[Çamët|çam]] dhe të popullsisë së krahinës së Konispolit. == Tituj të veprave == *“Turtullesha dhe djalli”, tregime ([[1992]]), [[Shtëpia Botuese “Bilal Xhaferri”]]. *“Robër të paqes”, roman ([[1994]]), [[Shtëpia Botuese “Bilal Xhaferri”]]. *“Parajsa e mallkuar”, roman ([[1997]]), [[Shtëpia Botuese “Bilal Xhaferri”]]. *“Rrëfimet e një hajduti”, tregime ([[1999]]), botim i shtëpisë botuese “Arbëria”. *“Aromë Çamërie”, tregime ([[2004]]), [[Shtëpia Botuese “Bilal Xhaferri”]],ISBN 99927-960-1-4 *“Mrekullitë e rreme”, tregime ([[2005]]) [[Shtëpia Botuese “Bilal Xhaferri”]],ISBN 99927-960-0-6 *“Diplomacia e vetëmohimit”, publicistikë, [[2008]], botim i shtëpisë botuese “Kristalina KH”, ISBN 978-99956-650-3-6 *Redaktor i “novelës” Lavirja e denjë për respekt” ([[1992]]), e shkrimtarit Zhan Pol Sartri ([[Jean-Paul Sartre]]). *Redaktor i romancës “Dashuri fatale” ([[1992]]), e shkrimtarit Alfred de Myse ([[Alfred de Musset]]). *Redaktor i romancës “Dashuri e përgjakur (Përtej largësive)” (1992), e shkrimtarit Bilal Xhaferri. *Redaktor i romanit “Krasta Kraus (Ra [[Berati]])” ([[1993]]), i shkrimtarit [[Bilal Xhaferri]]' ISBN 99943-904-5-7. *Redaktor i novelës “Kur dynden vikingët” ([[1993]]), e shkrimtarit [[Pjetër Arbnori]]. *Redaktor i romancës “Bukuroshja me hijen” ([[1994]]), e shkrimtarit Pjetër Arbnori. *Redaktor i vëllimit poetik “Pjergulla e lotëve” ([[1995]]), i poetit Namik Mane. *Redaktor i vëllimit me tregime “Një natë e zakonshme” ([[2003]]), i autorit [[Namik Mane]]. *Redaktor i romanit “Me putrat tona shetitëm botën” ([[2007]]), i shkrimtares Xhulia Xhekaj, ISBN 99943-969-4-8. *Autor i essesë “Letërsia e dënuar me vdekje nga politika”, gazeta “Shqip”, [[10 shtator]] [[2007]]. *Autor i essesë “Letërsia, pas vdekjes”, revista “[[Krahu i shqiponjës]]”, nr.81, [[2007]], etj., etj., botime e redaktime letraro-publicistike të vetat dhe të të tjerëve nga më të larmishmet. == Burime të dhënash == * Agim Musta, Enver Memisha, “Antologji e plagëve nën terrorin komunist” 2 ([[2006]]), [[Tiranë]], ISBN 99943-38-12-9 * [[Ibrahim D. Hoxha]], Enciklopedi Jugshqiptare 1 (A – H), [[2006]], [[Tiranë]], ISBN 99943-855-2-6 * [[Hekuran Halili]],“Unë – Njeriu”, [[Sarandë]], [[2007]], ISBN 978-99943-966-6-5 * [[Ahmet Mehmeti]], “Nektar i shpirtit shqiptar” (Antologji për [[Çamëri]]në), [[Tiranë]], [[2007]], ISBN 978-99943-50-13-1 * [[Sabri Hamiti]], “Poeti i nemun – [[Bilal Xhaferri]]” ([[1996]]), [[Prishtinë]] * [[Namik Selmani]], ”Të fala nga Çamëria”, publicistikë ([[2009]]), [[Tiranë]], ISBN 978-99956-33-28-8 == Shih edhe == * [http://krahu.wordpress.com/ Faqe e revistës “Krahu i Shqiponjës] * [http://alwaa.wordpress.com/ Faqe e LSHA] * [http://ccc94.wordpress.com/ Komuniteti Kulturor Çamëria] * [https://web.archive.org/web/20111021052601/http://diplomaticmission.wordpress.com/ Diplomatic Mission Peace And Prosperity] * [http://krahuenglish-shefkihysa.blogspot.com Tregime në anglisht] * [http://krahu-shkbilalxhaferri.blogspot.com Faqe: Sh. K.” Bilal Xhaferri”] * [http://krahu-shbbilalxhaferri.blogspot.com Faqe: Sh. B. “Bilal Xhaferri”] * [http://culturalassociation.blogspot.com The Cultural Association “Bilal Xhaferri”] * [http://publishinghause-bilalxhaferri.blogspot.com The Publishing House “Bilal Xhaferri”] * [http://www.bksh.al/adlib/scripts/wwwopac.exe?&DATABASE=all&OPAC_URL=/adlib/beginner/index_al.html&LANGUAGE=1&l1=Hysa,+Shefki&LIMIT=50 Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë] * [https://web.archive.org/web/20100406212803/http://www.freebase.com/view/en/shefki_hysa The world's database] == Lidhje të jashtme == * [http://www.shefkihysa.al Faqe e Shefki Hysës] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120121914/https://www.shefkihysa.al/ |date=20 janar 2021 }} * [https://www.dmpp.org/ Faqe e DMPP] * [https://www.krahushqiponjes.com/ Faqe e Krahu i Shqiponjës] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190719090522/https://www.krahushqiponjes.com/ |date=19 korrik 2019 }} * [http://shefkishkrimtari.blogspot.com Amëza : Ditari Shefkishkrimtari] * [http://krahuishqiponjes.blogspot.com Amëza : Ditari "Krahu i shqiponjes"] * [http://krahu-shefkihysa.blogspot.com Amëza : Ditari Kraku - Shefki Hysa] * [http://krahuishqiponjes.blogspot.com/2007/11/shkrimtari-q-thyen-koracn-e-vlerave-t.html "Thyerje e koracës së vlerave të diktuara" - nga Bardhyl Maliqi] * [http://www.forumromanum.de/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1100849767&USER=user_264517&threadid=2 Besiana Info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200122132731/https://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1100849767&USER=user_264517&threadid=2 |date=22 janar 2020 }} * [http://krahuishqiponjes.blogspot.com/2007_12_02_archive.html "Fate tragjike" - nga Dritëro Agolli] * [http://krahuishqiponjes.blogspot.com/2007/11/nj-shkall-e-re-krijimtarie-kam-prpara-n.html "Një shkallë e re krijimtarie"] - nga [[Dritëro Agolli]] * [http://krahuishqiponjes.blogspot.com/2007/11/libr-i-mesazheve-t-shpress-e-paqes-pr.html "Mesazhe shprese"] - nga [[Ismail Kadare]]ja * [http://krahuishqiponjes.blogspot.com/2007/11/nga-natasha-lushaj-amria-si-dhimbje-e.html "Çamëria si dhimbje e si ëndërr" - nga Natasha Lushaj] * [http://krahuishqiponjes.blogspot.com/2007/11/nga-natasha-lushaj-ligjrime-t-krenaris.html "Ligjërime të krenarisë shqiptare"] - nga [[Natasha Lushaj]] * [http://krahuishqiponjes.blogspot.com/2007/12/nga-sazan-goliku-kadareja-personazh.html KADAREJA PERSONAZH - nga Sazan Goliku] * [http://krahuishqiponjes.blogspot.com/2007/11/nga-sazan-goliku-krijimtari-me-vlera-t.html "Krijimtari me vlera të rralla" - nga Sazan Goliku] ([[Pandeli Koçi]]) * [http://krahuishqiponjes.blogspot.com/2007_11_29_archive.html "Veçoritë e një proze" - nga Sokol Jakova] * [http://krahuishqiponjes.blogspot.com/2007/12/nga-sokol-jakova-rekuiem-parajss-s.html "Autopsi e parajsës"] - nga [[Sokol Jakova]] * [http://krahuishqiponjes.blogspot.com/2007/12/jeta-e-artistit-n-diktaturn-komuniste.html "Jeta e artistit nën diktaturë" - nga Sokol Jakova] * [http://krahuishqiponjes.blogspot.com/2007/11/reflekse-t-nj-jete-shkrimtari-shefki.html "Reflekse të një jete"] - nga [[Xhemil Lato]] * [http://krahuishqiponjes.blogspot.com/2007/11/tronditja-e-madhe-ame-shkrimtari-shefki.html "Tronditja e madhe çame"] - nga [[Visar Zhiti]] * [http://krahuanglisht.blogspot.com/2008/03/by-dritro-agolli-new-stage-of-writing-i.html "A new stage of creativity"] - By [[Dritëro Agolli]] * [http://krahufrengjisht.blogspot.com/2008/03/par-ismail-kadar-un-livre-de-messages.html "Un livre de messages..."] - Par [[Ismail Kadare]] {{DEFAULTSORT:Hysa, Shefki}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Shkrimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Publicistë shqiptarë]] [[Kategoria:Gazetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1957]] [[Kategoria:Çamëri]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] c3morv1spl2wxm77myugt38yfyngd2b 0 55923 3023099 352729 2026-08-07T00:20:51Z Xqbot 13749 Robot: Fixing dyfishtë përcjellëse tek [[Perandoria Akamenide]] 3023099 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Perandoria Akamenide]] e3ydiqshnhuhfr8b7pgjyee0i2l7n23 0 57434 3023092 2781898 2026-08-06T22:11:22Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023092 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Peçenë''' | emër tjetër = Печено | settlement_type = Fshat | nicknames = | mottoes = | flamuri = | flamuri përshkrimi = | stema = | stema përshkrimi = | stema gjerësia = | image_skyline = | image_caption = <!--Administrimi--> | krahina = Mali i Zi i Shkupit (Karadak) | qarku = [[Qarku i Pçinjës|Pçinjë]] | qyteti = | komuna = [[Komuna e Preshevës|Preshevë]] | rajoni = <!--Udhëheqësit--> | kryetari i komunës = | partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> | sipërfaqja = | sipërfaqja urbane = | sipërfaqja metropolitane = | population_total = 125 | population_total_viti = 2002 | zona urbane = | zona metropolitane = | dendësia = <!-- Të dhëna--> | lartësia = 788 | population_demonym = | established_date = | postal_code = | prefiksi = +381 0(17) | targat e automjeteve = VR | aeroporti = | website = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | image_map = | image_map2 = | map_caption2 = | coordaddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=42 | gjer_m=21 | gjer_s=2 | gjer_dr =N | gjat_g=21 | gjat_m=32 | gjat_s=57 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = |gjatësia = }} '''Peçenë''' ([[gjuha serbe|serbisht]]: ''Печено/Pečeno'') është fshat në [[komuna e Preshevës|komunën e Preshevës]], [[Serbi]]. == Gjeografia == Peçena është vendbanim malor, i tipit të shpërndarë dhe i ndarë në tri lagje. Kur banorët e parë u vendosën këtu para 225 viteve nuk gjenden asnjë banor. Vendbanimin e themeluan familjet Haxhajt dhe Zubt. == Demografia == === Statistikat === Ndryshimi i popullsisë gjatë shek. XIX {{Demografia | 1948 = 282 | 1953 = 193 | 1961 = 204 | 1971 = 196 | 1981 = 104 | 1991 = 104 | 2002 = 125 | burimi = | pershkrimi = }} <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Peceno.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303183330/http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Peceno.html |date=3 mars 2016 }} [[Kategoria:Fshatra në komunën e Preshevës]] [[Kategoria:Fshatra në Serbi]] [[Kategoria:Komunitete shqiptare në Serbi]] {{Komuna e Preshevës}} eh8v0wlh71es469folbbzc7vcdfhf42 0 58461 3022970 2350541 2026-08-06T13:04:46Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022970 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Medec''' | emër tjetër = Медевце | settlement_type = Fshat | nicknames = | mottoes = | flamuri = | flamuri përshkrimi = | stema = | stema përshkrimi = | stema gjerësia = | image_skyline = | image_caption = <!--Administrimi--> | krahina = Jabllanicë | qarku = [[Qarku i Jabllanicës|Jabllanicë]] | qyteti = | komuna = [[Komuna e Medvegjës|Medvegjë]] | rajoni = <!--Udhëheqësit--> | kryetari i komunës = | partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> | sipërfaqja = | sipërfaqja urbane = | sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = | zona urbane = | zona metropolitane = | dendësia = <!-- Të dhëna--> | lartësia = 764 | population_demonym = | established_date = | postal_code = | prefiksi = | targat e automjeteve = | aeroporti = | website = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | image_map = | image_map2 = | map_caption2 = | coordaddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=42 | gjer_m=46 | gjer_s=7 | gjer_dr =N | gjat_g=21 | gjat_m=27 | gjat_s=2 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = |gjatësia = }} '''Medec''' ([[gjuha serbe|serbisht]]: ''Медевце/Medvece'') është fshat në [[Komuna e Medvegjës|komunën e Medvegjës]], [[Serbi]]. ==Gjeografia== Ne veri kufizohet me Tullarin,ne veriperendim me Brainen e Vogel,ne perendim me Gubavcin,ne lindje me Poroshticen dhe ne jug me Kosoven.<br /> Ne mesin e ketij fshati kalon rruga regjionale Prishtine - Leskovc. ==Demografia== Nga 328 banor sa kishte në vitin 1948 numri i banorëve ka rënë në 52 ne vitin 2011. Dikur i banuar nga shqiptarët, ndërsa tash vetëm nga serbët dhe malazezët kolonizator. Vitet e fundit eshte kthyer nje familje shqiptare,shume afer kufirit me kosove. <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Medevce.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303192337/http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Medevce.html |date=3 mars 2016 }} {{Komuna e Medvegjës}} [[Kategoria:Fshatra në komunën e Medvegjës]] [[Kategoria:Fshatra në Serbi]] igp7fp6jvr6vrpb1y1v0axv3vq99lq9 10 60421 3023170 3004979 2026-08-07T11:08:56Z EmausBot 19029 Robot: Fixing dyfishtë përcjellëse tek [[Stampa:Infobox Song Contest]] 3023170 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Stampa:Infobox Song Contest]] {{Ridrejtim nga zhvendosja}} mqpjdybfdp7hfcwuuz7dfxmj4dy8xtp 0 68715 3022983 2272035 2026-08-06T14:43:20Z Regularcheese 104961 #ilustro 3022983 wikitext text/x-wiki {{Faqe e palidhur|data=shtator 2012}} {{Infobox person | name = Michel Picooli |foto = [[Figura:Michel.Piccoli (cannes).jpg|220px]] | title = Michel Picooli në Festivalin e filmit në [[Cannes|Kan]], në vitin 2000. | emri i vërtetë = | birth_date = [[27 dhjetor]] [[1925]] | birth_place = [[Paris]] [[Francë]] | death_date = | death_place = | role të shquar = | rroga = | filma të shquar = | height = | pseudonimi = | bashkëshort = | nationality = francez | website = }} [[Skeda:Michel Piccoli Cannes 2013.jpg|parapamje|Michel Piccoli, në Kanë 2013]] '''Michel Piccoli''' apo me emrin e plotë ''Jacques Daniel Michel Piccoli'', ''([[Paris]], [[27 dhjetor]] [[1925]].)'', [[aktor]] [[Franca|francez]]. Piccoli është biri i një emigranti italian. Pas shkollimit për aktor ka marrë pjesë në shumë shfaqje parisiene, a një kohë ishte edhe udhëheqës në teatrin ''Théâtre Babylone''. Për herë të parë parqitet në [[film]] në vitin [[1944]]. Ka aktruar në shumë filma të regjisorëve të njohur e nër ta edhe me [[Luis Bunuel]]in në filmin ''La Mort en ce jardin'' ([[1956]].). Rolin e parë kryesor e realizoi në filmin ''Prezir'' ([[1963]].) të [[Jean-Luc Godard]]it. Në fund të viteve të [[1960-të|1960-ta]] ishte partner i shpeshtë i [[Romy Schneider]], dhe ka marrë pjesë edhe në filmin e saj të fundit ''Shetitësja nga Sans-Soucija'' ([[1982]].). Nga viti [[1966]]. deri më [[1977]]. ishte i martuar me [[Juliette Gréco]]. Michel Piccoli ka luatur njërin ndër rolet kryesore në filmin [[Generale dell'armata morte|Gjenerali i ushtrisë së vdekur]], (sipas romanit të [[Ismail Kadare]]së) të regjisorit të njohur, [[Luciano Tovoli]] më [[1983]]. == Filmografia == * ''[[Destinées]]'' (1954) * ''[[La mort en ce jardin]]'' (1956) * ''[[Le Doulos]]'' (1962) * ''[[Contempt (film)|Contempt]]'' (''Le Mépris'', 1963) * ''[[Diary of a Chambermaid (1964 film)|Diary of a Chambermaid]]'' (1964) * ''[[La Chance et l'Amour]]'' (1964) * ''[[The Sleeping Car Murders]]'' (1965) * ''[[Dom Juan ou le Festin de Pierre]]'' (1965, TV) * ''[[Is Paris Burning?]]'' (1966) * ''[[La Curée]]'' (The Game is Over) (1966) * ''[[La Guerre est finie]]'' (1966) * ''[[Belle de jour]]'' (''A Bela da Tarde'', 1967) * ''[[Les Demoiselles de Rochefort]]'' (1967) *''[[Benjamin (film)|Benjamin]]'' (1968) * ''[[Danger: Diabolik]]'' (1968) * ''[[La Chamade]]'' (1968) * ''[[Dillinger Is Dead]]'' (''Dillinger è morto'', 1969) * ''[[La Voie lactée]]'' (1969) * ''[[Topaz (1969 film)|Topaz]]'' (1969) * ''[[The Things of Life|Les Choses de la vie]]'' (1970) * ''[[Max et les ferrailleurs]]'' (1971) * ''Le charme discret de la bourgeoisie'', 1972 * ''[[La Grande Bouffe]]'' (''The Grande Bouffe'' or ''Blow-Out'', 1973) * ''[[Themroc]]'' (1973) * ''[[Le fantôme de la liberté]]'' (1974) * ''[[Le Trio infernal]]'' (1974) * ''[[Vincent, Paul, François, et les Autres]]'' (1974) * ''[[Sept morts sur ordonnance]]'' (1975) * ''[[La Dernière femme]]'' (1976) * ''[[Mado (film)|Mado]]'' (1976) * ''[[Des enfants gatés]]'' (1977) * ''[[That Obscure Object of Desire]]'' (1977) * ''[[Atlantic City (film)|Atlantic City]]'' (1980) * ''[[Espion Lève-toi]]'' (1981) * ''[[La Fille prodigue]]'' (1981) * ''[[Une étrange affaire]]'' (1981) * ''[[La Passante du Sans-Souci]]'' (1982) * ''[[Passion (1982 film)|Passion]]'' (1982) * ''[[Une chambre en ville]]'' (1982) * ''[[Generale dell'armata morte]]'' (1983) * ''[[Le Prix du Danger]]'' (1983) * ''[[Viva la vie]]'' (1984) * ''[[La Diagonale du Fou]]'' (1984) * ''[[Péril en la demeure]]'' (1985) * ''[[Partir, revenir]]'' (1985) * ''[[Mon beau-frère a tué ma soeur]]'' (1986) * ''[[Le Paltoquet]]'' (1986) * ''[[La Puritaine]]'' (1986) * ''[[Mala Sangre de Leos Carax]]''(1986) * ''[[Milou en Mai]]'' (1990) * ''[[La Belle Noiseuse]]'' (1991) * ''[[Le Visionarium]]'' (''The Timekeeper'', 1992) * ''[[Les Cent et une Nuits de Simon Cinéma]]'' (1995) * ''[[Passion in the Desert]]'' (1997) * ''[[Belle Toujours]]'' (2007) * ''[[De la guerre]]'' (2008) == Lidhjet e jashtme == *{{imdb emri|id=0681566|emri=Michel Piccoli}} {{commons|Michel Piccoli}} [[Kategoria:Aktorë francezë]] [[Kategoria:Lindje 1925]] p9uta6n9j37mmvgknymbj02gx8ucllp 0 71154 3023028 2928251 2026-08-06T20:18:28Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023028 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder| name=Pandeli Evangjeli| image=Pandeli Evangjeli.JPG| image_size=230px| office=[[Lista e Kryeministrave të Shqipërisë|Kryeministër]]| term_start=19 tetor 1921| term_end=6 dhjetor 1921| predecessor=[[Iljas Vrioni]]| successor=[[Qazim Koculi]]| office2=| term_start2=5 mars 1930| term_end2=22 tetor 1935| predecessor2=[[Koço Kota]]| successor2=[[Mehdi Frashëri]]| office3=[[Lista e Ministrave të Jashtëm të Shqipërisë|Ministër i Punëve të Jashtme]]| term_start3=11 korrik 1921| term_end3=6 dhjetor 1921| predecessor3=[[Iljas Vrioni]]| successor3=[[Fan Noli]]| office4=| term_start4=2 dhjetor 1922| term_end4=25 shkurt 1924| predecessor4=[[Fan Noli]]| successor4=[[Iljas Vrioni]]| office5=| term_start5=3 nëntor 1930| term_end5=20 prill 1931| predecessor5=[[Rauf Fico]]| successor5=[[Hysen Vrioni]]| term_start6=prill 1921| term_end6=1922| predecessor6=[[Dhimitër Kacimbra]]| successor6=[[Eshref Frashëri]]| term_start7=1928| term_end7=1930| predecessor7=[[Kostaq Kota]]| successor7=K. Kota| office8=| term_start8=1937| term_end8=1939| predecessor8=K. Kota| successor8=[[Terenc Toçi]]| birth_date=[[1859]]| birth_place=[[Korçë]], [[Perandoria Osmane]]| death_date=[[14 shtator]] [[1949]]| death_place=[[Korçë]], [[Qeveria Demokratike e Shqipërisë]]| nationality=shqiptar| profession=tregtar, politikan| office9=Kryetar i Senatit| term_start9=1 qershor 1925| term_end9=7 qershor 1928| predecessor9=[[Eshref Frashëri]]| successor9=kthim në sistem njëkameral| office6=[[Lista e Kryetarëve të Parlamentit të Shqipërisë|Kryetar i Këshillit Kombëtar]], (Asamblesë Kostituente, Parlamentit)| party=[[Partia Popullore]]}} '''Pandeli Evangjeli''', mbiemri i të cilit shkruhet edhe '''Vangjeli'''<ref>{{Cite book|title=A Biographical Dictionary of Albanian History|last=Elsie|first=Robert|author-link=Robert Elsie|publisher=I.B.Tauris|year=2013|isbn=9781780764313|location=Londër|pages=134}}</ref> ([[Korça|Korçë]], [[6 janar]] [[1859]] - [[14 Shtator|14 shtator]] [[1949]]) ka qenë veprimtar i [[Rilindja Kombëtare|Rilindjes Kombëtare]] në [[Shqiptarët në Rumani|mërgatën shqiptare]] të [[Rumania|Rumanisë]], politikan me shumë poste kyçe në periudhën e mes dy luftërave botërore, ku spikat si dy herë kryetar i legjislativit, katër herë i ekzekutivit dhe një herë kryetar i Senatit të shtetit shqiptar.<ref>{{en}} {{Cito web|url=http://www.worldstatesmen.org/Albania.htm|title=World statesmen: Albania}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|url=http://maqedoniashqiptare.com/2017/04/pandeli-vangjeli-karriera-e-shkelqyer-e-nje-burri-shteti/|title=Pandeli Vangjeli, karriera e shkëlqyer e një burri shteti|date=23 prill 2017|website=maqedoniashqiptare.com|last=Papandile|first=Jani|url-status=dead|access-date=22 nëntor 2018|archive-date=18 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180518231642/http://maqedoniashqiptare.com/2017/04/pandeli-vangjeli-karriera-e-shkelqyer-e-nje-burri-shteti/}}</ref> Ka qenë i pari i krishterë ortodoks që u bë kreu i ekzekutivit shqiptar,<ref name="Pearson2004">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3_Sh3y9IMZAC&pg=PA162|title=Albania in the Twentieth Century, A History: Volume I: Albania and King Zog, 1908-39|author=Pearson|first=Owen|publisher=I.B.Tauris|year=2004|isbn=978-1-84511-013-0|location=Londër|pages=173nb}}</ref> si i tillë me qeverinë e tij të parë pas njohjes së pavarësisë dhe sovranitetit të shtetit shqiptar nga Konferenca e Ambasadorëve në Paris, mori masa për largimin e mitropolitit grek të Korçës, duke i dhënë fund kësodore arsimit grek në Korçë.<ref>{{Cite book|url=http://www.doktoratura.unitir.edu.al/wp-content/uploads/2015/09/Doktoratura-Ardit-Bido-Fakulteti-i-Histori-Filologjise-Departamenti-i-Historise.pdf|title=Autoqefalia e Kishës Ortodokse të Shqipërisë në marrëdhëniet shqiptaro-greke, 1918-1937|last=Bido|first=Ardit|author-link=Ardit Bido|publisher=(disertacion doktorature)|year=2015|location=Tiranë|pages=38|accessdate=23 nëntor 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180907221700/http://www.doktoratura.unitir.edu.al/wp-content/uploads/2015/09/Doktoratura-Ardit-Bido-Fakulteti-i-Histori-Filologjise-Departamenti-i-Historise.pdf|archivedate=7 shtator 2018|url-status=dead}}</ref> Në lëmin e kulturës dhe [[Gjuha shqipe|gjuhës shqipe]], në vitet e rinisë me familjen e tij ndihmoi në hapjen e [[Mësonjëtorja e Korçës|Mësonjëtores së Korçës]]<ref name=":4" /> ndërkohë që gjuha shqipe ishte ndaluar së shkruari në [[Perandoria Osmane|Perandorinë Osmane]] që më 1881 me ngjarjet e [[Lidhja e Prizrenit|Lidhjes së Prizrenit]].<ref>{{Cite journal|last=Vlora|first=Ekrem|author-link=Eqrem bej Vlora|date=1963|title=Një vështrim mbi kulturën e popullit Shqiptar|journal=[[Shêjzat]] = [Le Pleiadi]: Vjeti VII, Nr. 05 - 06 - 07 - 08.|pages=215}}</ref> Në krye të shoqërisë "Dituria" në Rumani u botuan abetaret e gjuhës shqipe, librat e [[Naim Frashëri|Naimit]] e [[Sami Frashëri]]t si dhe libra të tjerë me karakter patriotik që shpërndaheshin falas nëpër viset shqiptare.<ref name=":5" /> == Biografia == U lind në qytetin e Korçës, i biri i Jano Vangjelit, në gjirin e një familjeje me prejardhjen nga Shalësi i [[Kazaja e Kolonjës|Kolonjës]]. Në vendlindje mbaroi gjimnazin grek me rezultate shumë të mira më 1877,<ref name=":5">{{Cite journal|author=[[Beqir Meta]], [[Hasan Bello]]|date=15 shtator 2012|title=Pandeli Evangjeli: miku i Zogut dhe i Ismail Qemalit, që u dëbua nga komunizmi|url=https://www.pressreader.com/albania/gazeta-shqiptare/20120915/281913065307055|journal=[[Gazeta Shqiptare]]. - Nr. 5762|pages=30-31}}</ref> më 1878 mërgoi drejt Rumanisë. Kaloi shumicën e rinisë së tij në diasporën shqiptare të Rumanisë. Në fillim u vendos në Buciumeni dhe më pas në [[Bukureshti|Bukuresht]], ku u mor me tregti.<ref name="Dervishi">{{Cite book|title=[[Kryeministrat dhe ministrat e shtetit shqiptar në 100 vjet]]|last=Dervishi|first=Kastriot|author-link=Kastriot Dervishi|publisher=55|year=2012|isbn=9789994356225|location=Tiranë|pages=122nb}}</ref> Me një letër më 1887, Naim dhe Sami Frashëri falënderojnë Jano Vangjelin dhe të bijtë, Nikollaqin me Pandeliun, për ndihmën e dhënë në hapjen e Mësonjëtores së Korçës. Më 7 janar 1896 u zgjodh kryetar i kolonisë shqiptare si kryetar i shoqërisë "Dituria",<ref name=":4" /> kontribuoi në ngritjen e një selie vendore të [[Komitetit për Lirinë e Shqipërisë]].<ref name="Skendi146">{{cite book|url=https://books.google.com.au/books?hl=en&lr=&id=8QPWCgAAQBAJ&oi=fnd&pg=PR15&dq=The+Albanian+National+Awakening&ots=zGjQbVyql8&sig=xsmbL-yAAtc-ny3v0E4vN87JOBY&redir_esc=y#v=snippet&q=Pandeli%20Evangjeli&f=false|title=The Albanian national awakening|last=Skendi|first=Stavro|publisher=Princeton University Press|year=1967|isbn=9781400847761|location=Princeton|pages=146.}}</ref> [[Kafeneja]] e tij në kryeqytetin rumun shërbente si vend tubimi për shqiptarët dhe shoqërisë "Dituria".<ref name=":5" /><ref>{{Cite book|title=Biographical Dictionary of Central and Eastern Europe in the Twentieth Century|last=Wojciech Roszkowski|first=Jan Kofman|publisher=Business & Economics|year=2016|isbn=9781317475941|pages=246}}</ref> Nëntorin e 1912 ishte mbështetës dhe pjesëmarrës në takimet e bisedat e zhvilluara me [[Ismail Qemali]]n, kur ky së bashku me të birin [[Qamil bej Vlora|Qamilin]] dhe [[Luigj Gurakuqi|Gurakuqin]] ishin [[Ismail Qemali#Bashkëpunimi me diplomacinë austro-hungareze, kolonia shqiptare në Rumani dhe ndihma rumune|kalimthi para se të këshilloheshin me diplomacinë austro-hungareze]].<ref>{{Cite book|title=Pavarësia: udhëtimi i paharruar i Ismail Qemalit|last=Ikonomi|first=Ilir|author-link=Ilir Ikonomi|publisher=Uet press|year=2012|isbn=9789995639761|location=Tiranë|pages=70, 74}}</ref> Më 1913 mori pjesë në punimet e Kongresit të Trieshtës,<ref name="Dervishi"/> një vit më pas u internua për pak kohë në Rumani së bashku me [[Pandeli Cale]]n.<ref>{{Cite journal|last=Kotherja|first=Niko|date=9 dhjetor 2012|title=Pandeli Cale: Jeta e panjohur e firmëtarit të Pavarësisë|url=http://www.regione.basilicata.it/giunta/files/docs/GIORNALE_FILE_603725.pdf|journal=[[Shqiptarja.com]], Suplementi [Rilindasi], v. II, nr. 48|pages=18|access-date=22 nëntor 2018|archive-date=8 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200108161440/https://www.regione.basilicata.it/giunta/files/docs/GIORNALE_FILE_603725.pdf|url-status=dead}}</ref> Kur u kthye në Shqipëri, u emërua prefekt i qytetit të vendlindjes.<ref name="Dervishi" /> Më 1919 mori pjesë në [[Konferenca e Paqes në Paris|Konferencën e Paqes]] në [[Parisi|Paris]]<ref name="Dervishi"/> si përfaqësues i kolonisë shqiptare të Rumanisë.<ref name=":1">{{Cite book|title=Ballafaqime politike në Shqipëri (1897-1942)|last=Vllamasi|first=Sejfi|author-link=Sejfi Vllamasi|publisher=Vllamasi|year=2012|isbn=978-9928-140-54-8|location=Tiranë|pages=151-152, 164}}</ref><ref name=":12">{{Cite book|title=Letërkëmbim (1947-1958)|last=Kruja|first=Mustafa|author-link=Mustafa Kruja|last2=Margjokaj|first2=P. Paulin|author-link2=Paulin Margjokaj|publisher=Camaj-Pipa|year=2006|isbn=99943-34-47-6|location=Shkodër|pages=180-181}}</ref> Pas zgjedhjeve më 5 prill 1921, u zgjodh deputet i prefekturës së Korçës dhe kryetar i Këshillit Kombëtar më 21 prill.<ref name=":13">{{Cite web|url=https://www.parlament.al/wp-content/uploads/2015/11/Ligjvenesit-Shqiptar-1920-2005.pdf|title=Ligjvënësit shqiptarë 1920-2005|date=2005|website=parlament.al|last=Istrefi|first=Diana|publication-place=Tiranë|pages=11, 13, 19, 21|access-date=22 nëntor 2018|archive-date=19 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019132603/https://www.parlament.al/wp-content/uploads/2015/11/Ligjvenesit-Shqiptar-1920-2005.pdf|url-status=dead}}</ref> Në tetor të 1921 nga propozimi për qeveri teknike i komisionit të përbërë nga [[Bajram Curri]], [[Qazim Koculi]] dhe [[Avni Rustemi]], i formuar ky nga i ashtuquajturi "Bashkimi i Shenjtë", Evangjeli u caktua në krye të kësaj qeverie më 16 tetor të atij viti.<ref name=":0" /> Më 19 tetor 1921 Evangjeli pohonte se qeveria e tij do të kishte përparësi "përkujdesjen për integritetin dhe independencën e shtetit shqiptar", ku kryesore do të ishte njohja e shpejtë dhe formale e shtetit shqiptar nga fuqitë e huaja dhe lidhja e marrëdhënieve diplomatike.<ref name=":2">{{Harvnb|Dervishi|2012|pages=12-13}}.</ref> Gjatë qeverisjes së tij Konferenca e Ambasadorëve në Paris njohu pavarësinë dhe sovranitetin e shtetit shqiptar më 9 nëntor 1921, po atë ditë Shqipëria u njoh nga [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Britania e Madhe]] dhe pas asaj dite u njoh nga [[Franca]] e [[Mbretëria e Italisë|Italia]].<ref name=":0">{{Harvnb|Vllamasi|2012|pages=255-256}}.</ref> Me çështjen e Mirditës, qeveria Evangjeli mendoi të krijojë dy komanda të përgjithshme me në krye dy persona të aftë dhe me influencë ndër ato krahina: [[Mbreti Zogu I|Ahmet Zogun]] dhe [[Bajram Curri]]n. Parlamenti ndërkohë vendosi që të pushonte aktivitetin e tij dhe dy ministra të qeverisë, [[Ahmet Dakli]] dhe [[Zija Dibra]], dhanë dorëheqjen<ref name=":3" /> me nxitjen e [[Aqif pashë Elbasani|Aqif Pashës]].<ref name=":2" /> Situata u bë edhe më e nderë pasi [[Partia Përparimtare]] formoi një komision për të organizuar, në rast nevoje, një grusht shteti. Në ditët e para të dhjetorit, Këshilli i Naltë me në krye Aqif Pashën dhe krerët e komisionit, i kërkuan me presione Evangjelit që të jipte dorëheqjen. Pasi ky i fundit iu përgjigj se do ta jepte me t'u mbledhur parlamenti, dy anëtarët e Këshillit të Naltë Aqif Pasha me Imzot [[Luigj Bumçi|Bumçin]] e pushojnë nga funksionet Evangjelin në mënyrë antistatuore.<ref name=":3">{{Harvnb|Vllamasi|2012|pages=258-260}}.</ref> Më 11 shtator të 1922 zëvendësoi [[Fan Noli|Nolin]] në krye të Ministrisë së Punëve të Jashtme në qeverinë [[Xhaferr bej Ypi|Ypi]]. Në qeverinë e parë të Ahmet Zogut u rikonfirmua në krye të këtij dikasteri.<ref>{{Harvnb|Dervishi|2012|pages=15-16}}.</ref> Pas Triumfit të Legalitetit në dhjetorin e 1924, pasi me Legjislaturën e Parë të [[Republika Shqiptare|Republikës Shqiptare]] legjislativi u bë me dy dhoma, në zgjedhjet e mbajtura më 2 mars 1925 për dhomën e Senatit, Evangjeli u zgjodh senator dhe kryetar i Senatit, post të cilin e mbajti deri në gusht të 1928.<ref name="Dervishi" /> Me zgjedhjet e vitit 1928 u zgjodh deputet i prefekturës së Korçës,<ref name=":13" /> dhe legjislativi atëherë i quajtur ''Asambleja Kostituente'' e zgjodhi kryetar të sajin. Më 6 mars 1930 ngarkohet të formojë kabinetin e ri qeveritar, që zgjati deri prillin e 1931 kur dha dorëheqjen. Mbreti Zog e ngarkoi të formonte kabinetin e dytë, më tej me legjislaturën e re dhjetorin e 1932 Evangjeli formoi kabinetin e tretë radhazi.<ref name=":4" /> Gjatë pesëvjeçarit të Evangjelit në krye të Këshillit të Ministrave, kryeministri para parlamentit deklaroi se qeveria kishte në plan nisjen e reformës agrare, me qëllimin e pajtimit të interesave të bujkut me pronarin. Gjatë qeverisjes së tij u shtetëzuan shkollat private, dhe ishte vendimtar mosnënshkrimi i paktit të 1926 me Italinë dhe kërcënimet serioze që mori prej saj. Me ngjarjet që solli kryengritja e Fierit më 1935, u pa e mundshme që të hiqej duke u zëvendësuar me kabinetin e "të rinjve" me në krye [[Mehdi bej Frashëri]]n. Gjatë pesëvjeçarit të qeverive Evangjeli ai qe zëvendësisht ministër i Punëve të Jashtme në kabinetin e parë, zëvendësisht ministër i Ekonomisë Kombëtare në të dytin dhe të tretin si dhe zëvendësisht ministër i Punëve Botore në të tretin.<ref>{{Harvnb|Dervishi|2012|pages=21-22}}.</ref> Pasi vijoi jetën politike si deputet duke u rizgjedhur në prefekturën e Korçës,<ref name=":13" /> më 1937 u zgjodh kryetar i Parlamentit, funksion që e kreu deri më 7 prill 1939, kur Shqipëria [[Pushtimi italian i Shqipërisë|u pushtua nga Italia]].<ref name=":4" /> Pas pushtimit italian u tërhoq nga jeta politike. Me marrjen e pushtetit nga komunistët, e dëbuan nga Tirana. U vendos në Korçë, ku u vendos te krushqit e tij të familjes Ballauri,<ref>{{Cite journal|last=Kaloçi|first=Dashnor|date=2007|title=Letra e rrallë e Fan Nolit zbulohet në një familje: [letra e dërguar në nëntor 1920 ruhet nga mbesa e ish kryeministrit shqiptar të asaj kohe z. Pandeli Evangjeli, për të cilin jepet një jetëshkrim i zgjeruar nga autori]|url=https://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1089959375&USER=user_264517&threadid=2|journal=Shqip. - Nr. 58|pages=70-73|access-date=22 nëntor 2018|archive-date=8 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200108161438/https://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1089959375&USER=user_264517&threadid=2|url-status=dead}}</ref> ku ndërroi jetë më 14 shtator 1949.<ref name=":4" /><ref name="Dervishi" /> == Trashëgimia == Për kryeministrin Evangjeli reforma agrare kishte për synim "pajtimin e interesave të bujkut me pronarin".<ref>{{Cite book|title=Genocidi mbi kulakët në Shqipërinë komuniste 1948-1990|last=Sadiku|first=Xhafer|publisher=Instituti i Studimit të Krimeve dhe Pasojave të Komunizmit|year=2013|isbn=9789928168139|location=Tiranë|pages=28}}</ref> == Referime == {{reflist|2}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Lindje 1859]] [[Kategoria:Vdekje 1939]] [[Kategoria:Kryetarë të Kuvendit të Shqipërisë]] [[Kategoria:Ministra të Punëve të Jashtme të Shqipërisë]] [[Kategoria:Diplomatë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Korça]] [[Kategoria:Kryeministra të Shqipërisë]] [[Kategoria:Ortodoksë shqiptarë]] 1tfaocgrulvmohc7sjmzci2g61b6p0l 0 76185 3023065 3022713 2026-08-06T21:38:31Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023065 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |name = Perandoria Bizantine |conventional_long_name = Perandoria Bizantine |common_name = Bizanti |native_name = [[Gjuha greke|Greqisht:]] Βασιλεία Ῥωμαίων |status = Perandori |life_span = 330–1453 |government_type = [[Monarkia absolute|Monarki absolute]] |image_map = Eastern Roman Empire 565 CE.svg |image_map_caption = Perandoria në shtrirjen e saj territoriale më të madhe, në vitin 565, në fund të sundimit të [[Justiniani I|Justinianit I]] |capital = [[Kostandinopoja]] |latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= |common_languages = [[Gjuha greke|Greqisht]]<br />[[Gjuha latine|Latinisht]] (deri në shekullin VI) |religion = [[Krishterimi]] (zyrtare) |currency = [[:en:Solidus (coin)|Solidus]], [[:en:Follis|follis]] dhe [[:en:Hyperpyron|hyperpyron]] |title_leader = [[Lista e Perandorëve Bizantinë|Perandor]] |leader1 = [[Kostandini i Madh|Kostandini I]] |year_leader1 = 306–337 |leader2 = [[Teodosi I]] |year_leader2 = 379–395 |leader3 = [[Teodosi II]] |year_leader3 = 408–450 |leader4 = [[Justiniani I]] |year_leader4 = 527–565 |leader5 = [[Herakleosi]] |year_leader5 = 610–641 |leader6 = [[:en:Leo III the Isaurian|Leoni III]] |year_leader6 = 717–741 |leader7 = [[:en:Nikephoros II Phokas|Nikifori II Foka]] |year_leader7 = 963–969 |leader8 = [[:en:John I Tzimiskes|Joani I Cimiski]] |year_leader8 = 969–976 |leader9 = [[Basili II]] |year_leader9 = 976–1025 |leader10 = [[Aleksi I Komneni|Aleksi I]] |year_leader10 = 1081–1118 |leader11 = [[:en:John II Komnenos|Joani II Komneni]] |year_leader11 = 1118–1143 |leader12 = [[:en:Manuel I Komnenos|Manueli I Komneni]] |year_leader12 = 1143–1180 |leader13 = [[:en:Michael VIII Palaiologos|Mihali VIII Paleologu]] |year_leader13 = 1261–1282 |leader14 = [[Kostandini XI Paleologu|Kostandini XI]] |year_leader14 = 1449–1453 |legislature = Senati |era = [[Lashtësia e vonë]] deri në [[Mesjeta e vonë|Mesjetën e vonë]] |stat_year1 = 457 |stat_pop1 = 16.000.000 |stat_area1 = 2350000 |stat_year2 = 565 |stat_pop2 = 20.000.000 |stat_area2 = 3400000 |stat_year3 = 775 |stat_pop3 = 7.000.000 |stat_area3 = 880000 |stat_year4 = 1025 |stat_pop4 = 12.000.000 |stat_area4 = 1675000 |stat_year5 = 1320 |stat_pop5 = 2.000.000 |footnotes = }} '''Perandoria Bizantine''', e njohur edhe si '''Perandoria Romake e Lindjes''', ishte vazhdimësia e [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]] me qendër në [[Kostandinopoja|Kostandinopojë]], gjatë [[Lashtësia e vonë|lashtësisë së vonë]] dhe [[Mesjeta|Mesjetës]]. Pasi mbijetoi [[Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore|rënien e Perandorisë Romake Perëndimore]] në shekullin V e.s, ajo vazhdoi të ekzistonte deri në [[Pushtimi i Kostandinopojës|rënien e Kostandinopojës]] përpara [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] në vitin 1453. Termi "Perandoria Bizantine" u përdor vetëm pas rënies së saj; qytetarët e saj e quanin veten "Romakë" dhe shtetin e tyre "Perandoria Romake".{{Efn|Greqishtja mesjetare: Ῥωμαῖοι, ''Rhōmaîoi''. Për shkak të transferimit të selisë perandorake në [[Bizanti|Bizant]], adoptimit të krishterimit si fe shtetërore, dhe mbizotërimit të greqishtes në vend të latinishtes, shumica e historianëve bëjnë dallim mes "Perandorisë Romake" të hershme dhe "Perandorisë Bizantine" të mëvonshme.}} Gjatë shekujve të hershëm të Perandorisë Romake, provincat perëndimore u romanizuan kulturalisht, ndërsa pjesët lindore ruajtën kulturën e tyre helenistike. [[Kostandini i Madh|Kostandini I]] (sundoi 324–337) e legalizoi krishterimin dhe e transferoi kryeqytetin në Kostandinopojë. [[Teodosi I]] (sundoi 379–395) e bëri krishterimin fe shtetërore, dhe greqishtja gradualisht zëvendësoi latinishten për përdorim zyrtar. Perandoria adoptoi një strategji mbrojtëse dhe, gjatë pjesës tjetër të historisë së saj, përjetoi cikle të përsëritura rënieje dhe rimëkëmbjeje. Perandoria Bizantine arriti shtrirjen e saj më të madhe nën sundimin e [[Justiniani I|Justinianit I]] (527–565), i cili ripushtoi përkohësisht pjesën më të madhe të Italisë dhe bregdetin perëndimor të Mesdheut. Rreth vitit 541 filloi një murtajë, dhe një luftë e zgjatur me Persinë vendosi presion fiskal dhe ushtarak mbi perandorinë, duke kontribuar në sfida politike dhe strategjike në dekadat në vazhdim. Në vitet 630 dhe 640, pushtimet arabe i mundën ushtritë bizantine në Siri dhe Egjipt, duke rezultuar në humbjen e përhershme të atyre provincave ndaj Kalifatit Rashidun. Në vitin 698, Afrika u humb ndaj Kalifatit Umajad, por perandoria u stabilizua nën dinastinë isauriane. Ajo u zgjerua sërish nën dinastinë maqedonase, duke përjetuar një rilindje dyshekullore. Më pas, periudha lufte civile dhe pushtimesh selxhuke rezultuan në humbjen e pjesës më të madhe të Azisë së Vogël. Perandoria u rimëkëmb gjatë Rivendosjes Komnene, dhe Kostandinopoja mbeti qyteti më i madh dhe më i pasur i Evropës deri në shekullin XIII, kur u kalua nga Parisi. Perandoria u copëtua rëndë në vitin 1204, pas [[:en:Sack of Constantinople|plaçkitjes së Kostandinopojës]] gjatë [[Kryqëzata e Katërt|Kryqëzatës së Katërt]]; territoret e saj të mëparshme u ndanë atëherë në shtete rivale greke dhe mbretëri latine. Pavarësisht rimarrjes së Kostandinopojës në vitin 1261, perandoria e rindërtuar ushtroi vetëm pushtet rajonal gjatë dy shekujve të saj të fundit. Territoret e saj të mbetura u aneksuan gradualisht nga osmanët në një seri luftërash të zhvilluara në shekujt XIV dhe XV. Rënia e Kostandinopojës para osmanëve në vitin 1453 e solli fundin e perandorisë. == Nomenklatura == {{See also|:en:Names of the Greeks}} Banorët e perandorisë, sot të njohur zakonisht si bizantinë, e konsideronin veten romakë (greqisht: Ῥωμαῖοι, ''Romaioi'').{{Sfnm|Kaldellis|2022a|1pp=351|2a1=Aschenbrenner|2a2=Ransohoff|2y=2022a|2p=1}} Në mënyrë të ngjashme, bashkëkohësit e tyre islamikë e quanin perandorinë e tyre "tokën e romakëve" (arabisht: ''Bilād al-Rūm'').{{Sfn|Aschenbrenner|Ransohoff|2022a|p=1}} Pas vitit 800 e.s, Evropa Perëndimore i quajti "grekë" (latinisht: ''Graeci''), pasi Papati dhe perandorët mesjetarë gjermanë e konsideronin veten trashëgimtarët e vërtetë të identitetit romak.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=2|2a1=Aschenbrenner|2a2=Ransohoff|2y=2022a|2p=2}} Mbiemri "bizantin", i prejardhur nga ''Byzantion'' (latinisht ''Byzantium''), emri i vendbanimit grek mbi të cilin u themelua Kostandinopoja, përdorej fillimisht vetëm për të përshkruar banorët e qytetit; ai nuk i referohej perandorisë, e cila nga qytetarët e saj quhej ''Rhomanía'' (Ῥωμανία, "Toka Romake").{{Sfnm|Kaldellis|2022a|1pp=349, 351|2a1=Cormack|2a2=Haldon|2a3=Jeffreys|2y=2008|2p=4}} Pas rënies së perandorisë, studiuesit e periudhës moderne të hershme e quajtën me shumë emra, përfshirë "Perandoria e Lindjes", "Perandoria e Ulët", "Perandoria e Vonë", "Perandoria e Grekëve", "Perandoria e Kostandinopojës" dhe "Perandoria Romake".{{Sfn|Aschenbrenner|Ransohoff|2022a|p=2}} Përdorimi gjithnjë në rritje i "bizantin" dhe "Perandoria Bizantine" mund të ketë filluar me Theodore Metochites{{Sfn|Magdalino|2025|pp=41-43}} ose Laonikos Chalkokondyles-in, veprat e të cilit u përhapën gjerësisht nga Hieronymus Wolf.{{Sfn|Kaldellis|2022a|p=352}} "Bizantin" u përdor si mbiemër krahas termave si "Perandoria e Grekëve" deri në shekullin XIX.{{Sfn|Kaldellis|2022a|pp=352, 355, 357}} Sot është termi kryesor, i përdorur për t'iu referuar të gjitha aspekteve të perandorisë; disa historianë modernë besojnë se nuk duhet përdorur, pasi fillimisht ishte një term paragjykues dhe i pasaktë.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=2–3|2a1=Cormack|2a2=Haldon|2a3=Jeffreys|2y=2008|2p=4|3a1=Stouraitis|3y=2022b|3pp=20, 29, 31, 33-36|Treadgold|2025|4pp=xiii–xiv}} == Historia == {{Main|:en:History of the Byzantine Empire}} [[Skeda:Statua di Costantino ai musei capitolini.jpg|thumb|[[Kostandini i Madh|Kostandini I]], i njohur edhe si Kostandini i Madh, ishte perandor romak nga viti 306 deri 337 e.s dhe perandori i parë romak që u konvertua në [[Krishtërimi|krishterim]]. Ai e themeloi qytetin e Kostandinopojës (sot [[Stambolli]]) dhe e bëri kryeqytet të Perandorisë, çka mbeti për mbi një mijëvjeçar.]] === Data e fillimit === Për shkak të mbivendosjes së konsiderueshme në periodizimet historiografike të historisë romake të vonë, lashtësisë së vonë, dhe historisë bizantine, nuk ka konsensus mbi një datë themelimi për Perandorinë Bizantine. Studimet me lidhje me Greqinë ose Ortodoksinë Lindore tradicionalisht e kanë vendosur atë në fillim të viteve 300.{{Sfn|Cameron|2002|pp=190–191}} Rritja e studimit të "lashtësisë së vonë" ka çuar disa historianë të vendosin një datë fillimi në shekullin VII ose VIII.{{Sfnm|Cameron|2002|1pp=166, 191|Kaldellis|2015|Howard-Johnston|2024|3p=7}} Të tjerë besojnë se një "perandori e re" filloi gjatë ndryshimeve rreth vitit 300 e.s.{{Sfn|Kaldellis|2023|pp=3, 34}} Geoffrey Greatrex beson se është e pamundur të datohet me saktësi themelimi i Perandorisë Bizantine.{{Sfn|Greatrex|2008|p=232}} === Para 518: Dinastitë Kostandiniane, Teodosiane dhe Leonide === {{Further|:en:Byzantine Empire under the Constantinian and Valentinianic dynasties|:en:Byzantine Empire under the Theodosian dynasty|:en:Byzantine Empire under the Leonid dynasty}} [[Skeda:Tetrarchy map3.jpg|thumb|upright=1.2|Ndarja katërpalëshe e Perandorisë Romake nën sistemin e Tetrarkisë, themeluar nga [[Diokleciani]]]] Mes shekujve III dhe I p.e.s, [[Republika Romake]] vendosi hegjemoni mbi Mesdheun lindor, ndërsa qeveria e saj u zhvillua drejt sundimit të një personi të vetëm, perandorit.{{Sfn|Greatrex|2008|p=233}} [[Perandoria Romake]] gëzoi një periudhë stabiliteti relativ deri në shekullin III e.s, kur kërcënimet e jashtme dhe krizat e brendshme e bënë atë të copëzohej, ndërsa ushtritë rajonale i shpallnin gjeneralët e tyre "perandorë-ushtarakë".{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=233|Kaldellis|2023|2pp=16-17|Treadgold|1997|3p=7}} Njëri prej tyre, [[Diokleciani]] (sundoi 284–305), e kuptoi se shteti ishte tepër i madh për t'u sunduar nga një person i vetëm.{{Sfn|Greatrex|2008|p=233}} Ai vendosi Tetrarkinë, sistem që e ndau perandorinë në dy gjysma, lindore dhe perëndimore.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=17–18|Treadgold|1997|2pp=15, 17–18}} Tetrarkia dështoi shpejt, por ndarja e perandorisë u tregua koncept i qëndrueshëm.{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=235|Kaldellis|2023|2pp=17–18|Treadgold|1997|3p=14}} [[Kostandini i Madh|Kostandini I]] (sundoi 306–337) siguroi pushtet absolut në vitin 324.{{Sfn|Greatrex|2008|p=235}} Gjatë gjashtë viteve në vazhdim, ai e rindërtoi qytetin e Bizantit si kryeqytet i ri, të cilin e quajti "Roma e Re" (më vonë e emërtuar Kostandinopojë).{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=235|Treadgold|1997|2pp=39–40|Kaldellis|2023|3pp=18}} Kryeqyteti i vjetër, Roma, ishte më larg provincave të pasura lindore dhe në një pozicion më pak të rëndësishëm strategjikisht; nderimi i saj ishte pakësuar tashmë disi në sytë e "perandorëve-ushtarakë", që sundonin nga kufijtë, dhe të popullsisë së perandorisë.{{Sfn|Kaldellis|2023|pp=17, 20}} Pasi u ishte dhënë shtetësia, nënshtetasit e perandorisë e konsideronin veten po aq romakë sa ata në qytetin e Romës.{{Sfn|Kaldellis|2023|pp=18–20}} Kostandini vazhdoi reformat e administratës ushtarake dhe civile të perandorisë dhe themeloi solidusin e artë si monedhë të qëndrueshme.{{Sfnm|Greatrex|2008|1pp=235–236|Kaldellis|2023|2pp=43–44}} Ai favorizoi krishterimin dhe u bë kundërshtar i paganizmit.{{Sfnm|Greatrex|2008|1pp=236–237|Kaldellis|2023|2pp=81–84|Treadgold|1997|3pp=31–33, 40–42}} Dinastia e Kostandinit i dha përparësi një konflikti të gjatë kundër Perandorisë Sasanide, po aq të fuqishme, dhe përfundoi në vitin 363 me vdekjen e nipit të tij, [[Juliani]]t.{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=238|Kaldellis|2023|2pp=93, 98, 111-112|Treadgold|1997|3pp=52-53, 59–62}} Sundimi i shkurtër i dinastisë Valentiniane, i shënuar nga luftëra kundër [[Gotët|gotëve]], debate teologjike dhe fushata kundër korrupsionit, përfundoi në Lindje me vdekjen e [[Valensi]]t në [[:en:Battle of Adrianople|Betejën e Adrianopojës]] në vitin 378.{{Sfnm|Greatrex|2008|1pp=239–240|Kaldellis|2023|2pp=114–118, 121–123|Treadgold|1997|3pp=63–67}} [[Skeda:Roman-empire-395AD.svg|thumb|upright=1.2|Ndarja e perandorisë pas vdekjes së Teodosit I në vitin 395: jeshile — Perandoria Romake Perëndimore; e kuqe — Perandoria Bizantine/Romake e Lindjes]] Pasardhësi i Valensit, [[Teodosi I]] (sundoi 379–395), siguroi paqen në Lindje duke i lejuar gotët të vendoseshin në territorin romak;{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=240|Kaldellis|2023|2pp=128–129|Treadgold|1997|3p=73}} ai gjithashtu ndërhyri dy herë në gjysmën perëndimore, duke i mundur uzurpatorët [[:en:Magnus Maximus|Magnus Maksimusin]] dhe [[Eugjeni]]n në vitet 388 dhe 394, përkatësisht.{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=241|Kaldellis|2023|2pp=129-130, 135–137|Treadgold|1997|3pp=74–75}} Ai e dënoi aktivisht paganizmin, e konfirmoi epërsinë e ortodoksisë nikeane mbi arianizmin në Lindje, dhe e bëri krishterimin fenë shtetërore romake.{{Sfnm|Greatrex|2008|1pp=240–241|Kaldellis|2023|2pp=126–128|Treadgold|1997|3pp=70-74}} Ai ishte perandori i fundit që sundoi si gjysmën perëndimore ashtu edhe atë lindore të perandorisë.{{Sfn|Kaldellis|2023|p=136}} Pas vdekjes së tij, Perëndimi u destabilizua, ndërsa Lindja lulëzoi falë administratorëve civilë që vazhduan të mbanin pushtetin.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=165|Treadgold|1997|2p=87}} [[Teodosi II]] (sundoi 408–450) e la kryesisht sundimin e Lindjes në duart e zyrtarëve si Anthemius, i cili ndërtoi Muret Teodosiane.{{Sfn|Kaldellis|2023|pp=165–167, 244}} Kostandinopoja tashmë ishte ngulitur si kryeqyteti i perandorisë.{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=242|Kaldellis|2023|2pp=15, 20-21}} Përveç mureve të Kostandinopojës, sundimi i Teodosit u shënua edhe nga përpilimi i ''Kodikut të Theodosit''{{Sfnm|Shepard|2009|1p=22-23|Treadgold|1997|2pp=91-92}} dhe polemika teologjike mbi nestorianizmin (një doktrinë më vonë e konsideruar heretike).{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=242|Kaldellis|2023|2p=173|Treadgold|1997|3pp=92}} Sundimi i tij pa edhe ardhjen e [[Hunët|hunëve]] të [[Attila]]s, të cilët plaçkitën Ballkanin, duke shkaktuar nxjerrjen e një tributi të madh nga perandoria lindore.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=193–196|Treadgold|1997|2pp=94–95}} Attila e ktheu vëmendjen te perandoria perëndimore, që po përkeqësohej me shpejtësi,{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=200|Treadgold|1997|2p=209}} dhe populli i tij u fragmentua pas vdekjes së tij në vitin 453.{{Sfnm|Greatrex|2008|pp=242–243}} Më vonë, [[:en:Leo I (emperor)|Leoni I]] (sundoi 457–474) dështoi në përpjekjen e tij të vitit 468 për të ripushtuar Perëndimin.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=209|Greatrex|2008|2pp=243|Treadgold|1997|3pp=153}} Luftëtari [[:en:Odoacer|Odoakri]] e shkarkoi [[:en:Romulus Augustulus|Romulus Augustulusin]] në vitin 476 dhe, pas vrasjes së pasardhësit të tij titullar, [[:en:Julius Nepos|Julius Neposit]], në vitin 480, e aboliti zyrën e perandorit perëndimor.{{Sfnm|Greatrex|2008|1pp=244|Kaldellis|2023|2pp=214|Treadgold|1997|3pp=158–159}} Nëpërmjet një kombinimi fati dhe vendimesh të mira politike, Perandoria e Lindjes kurrë nuk përjetoi vasalë barbarë rebelë apo sundim nga luftëtarë barbarë — problemet që siguruan rënien e Perëndimit.{{Sfn|Kaldellis|2023|pp=243–245}} [[Zeno]] (sundoi 474–491) e bindi mbretin problematik ostrogot, [[:en:Theodoric the Great|Teodorikun]], të merrte kontrollin e Italisë nga Odoakri;{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=244|Kaldellis|2023|2pp=220|Treadgold|1997|3pp=162, 164}} duke vdekur ndërsa perandoria ishte në paqe, atë e pasoi [[Anastasi I]] (sundoi 491–518).{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=244|Kaldellis|2023|2pp=220|Treadgold|1997|3pp=164}} Besimi i tij në monofizitizëm shkaktoi probleme herë pas here, por Anastasi ishte administrator i aftë dhe zbatoi reforma të suksesshme financiare, përfshirë abolimin e taksës ''chrysargyron''.{{Sfnm|Greatrex|2008|1p=244|Kaldellis|2023|2pp=224}} Ai ishte perandori i parë që nga Diokleciani i cili nuk hasi asnjë problem serioz që prekte perandorinë gjatë sundimit të tij.{{Sfn|Treadgold|1997|p=172}} === 518–717: Dinastitë Justiniane dhe Heraklike === {{Further|:en:Byzantine Empire under the Justinian dynasty|:en:Byzantine Empire under the Heraclian dynasty}} {{Multiple image |perrow=2 |align=right |image1=Mosaic of Justinianus I - Basilica San Vitale (Ravenna).jpg |image2=Belisarius mosaic.jpg |footer=Perandori [[Justiniani I]] (majtas) dhe gjenerali i tij [[Belisari]] (djathtas). Mozaikë të shekullit VI, nga [[:en:Basilica of San Vitale|Bazilika e San Vitales]], Ravenna, Itali |direction= |total_width=270 }} Sundimi i [[Justiniani I|Justinianit I]] ishte një kulm në historinë romake të lindjes.{{Sfn|Haldon|2008a|p=250}} Pas ardhjes së tij në pushtet në vitin 527, kodi ligjor u rishkrua si ''[[:en:Corpus Juris Civilis|Corpus Juris Civilis]]'', i cili e thjeshtoi të drejtën romake në të gjithë perandorinë;{{Sfnm|Louth|2009a|1pp=108–109|Kaldellis|2023|2pp=269–271|Treadgold|1997|3pp=179}} ai e riafirmoi kontrollin perandorak mbi fenë dhe moralin nëpërmjet spastrimeve të paganëve, heretikëve dhe "devijantëve" të tjerë;{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=272|Louth|2009a|2pp=116|Treadgold|1997|3pp=80}} dhe pasi shtypi pa mëshirë [[Revolta Nika|Revoltën Nika]] të vitit 532, ai e rindërtoi pjesën më të madhe të Kostandinopojës, përfshirë [[Aja Sofia]]n.{{Sfnm|Louth|2009a|1pp=111, 120|Kaldellis|2023|2pp=274–276}} Justiniani I përfitoi nga konfuzioni pas vdekjes së Teodorikut Ostrogot, për të tentuar ripushtimin e Italisë.{{Sfn|Haldon|2008a|p=252}} [[:en:Vandal Kingdom|Mbretëria Vandale]] në Afrikën e Veriut u nënshtrua në fund të vitit 533 nga gjenerali [[Belisari]],{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=281|Moorhead|2009|2p=202}} i cili më pas pushtoi Italinë; [[:en:Ostrogothic Kingdom|Mbretëria Ostrogote]] mori kryesisht fund në vitin 554.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=306|Moorhead|2009|2p=209|Haldon|2008a|3p=253}} Në vitet 540, Justiniani filloi të vuante kthesa negative në shumë fronte.{{Sfn|Kaldellis|2023|p=297}} Duke përfituar nga përqendrimi i Kostandinopojës te Perëndimi, [[:en:Khosrow I|Khosrou I]] i Perandorisë Sasanide pushtoi territorin bizantin dhe plaçkiti [[:en:Antioch|Antiokinë]] në vitin 540.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=297|Treadgold|1997|2pp=193–194|Haldon|2008a|3pp=252–253}} Një murtajë shkatërruese vrau një pjesë të madhe të popullsisë dhe reduktoi rëndë stabilitetin shoqëror dhe financiar të perandorisë.{{Sfn|Kaldellis|2023|pp=300–301}} Periudha më e vështirë e luftës ostrogote, kundër mbretit të tyre [[:en:Totila|Totilas]], erdhi gjatë kësaj dekade;{{Sfn|Kaldellis|2023|p=305}} ndërsa ndarjet mes këshilltarëve të Justinianit e minuan përgjigjen e administratës.{{Sfnm|Treadgold|1997|1pp=197–198, 201|Kaldellis|2023|2pp=298, 305–306}} Ai gjithashtu nuk i shëroi plotësisht ndarjet në [[:en:Chalcedonian Christianity|krishterimin kalqedonas]], pasi këshilli i pestë ekumenik dështoi të sillte ndonjë ndryshim të vërtetë.{{Sfnm|Treadgold|1997|1pp=210–211, 214|Louth|2009a|2pp=117–118|Haldon|2008a|3p=253}} Justiniani vdiq në vitin 565; sundimi i tij ishte më i suksesshëm se i çdo perandori tjetër, por ai la pas një perandori të paqëndrueshme.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=318–319|Treadgold|1997|2p=217}} [[Justini II]] (sundoi 565–578) trashëgoi një perandori të shtrirë hollë si financiarisht ashtu edhe territorialisht.{{Sfn|Haldon|2008a|p=254}} Shpejt ai u përfshi në luftë në shumë fronte.{{Sfnm|Haldon|2008a|1p=254|Treadgold|1997|3pp=220–221}} Nga frika e [[Avarët|avarëve]] agresivë, [[:en:Lombards|lombardët]] pushtuan pjesën më të madhe të Italisë veriore deri në vitin 572.{{Sfnm|Haldon|2008a|1p=254|Treadgold|1997|2pp=220–221}} Luftërat sasanide rifilluan po atë vit, dhe nuk do të përfundonin deri në vitin 591;{{Sfn|Haldon|2008a|p=254}} deri në atë kohë, avarët dhe [[Sllavët]] kishin pushtuar përsëritur Ballkanin, duke shkaktuar paqëndrueshmëri të madhe.{{Sfnm|Louth|2009a|1pp=126–127|Haldon|2008a|2p=254|Kaldellis|2023|3pp=336}} [[:en:Maurice (emperor)|Mauriku]] zhvilloi fushata të gjera në rajon gjatë viteve 590, dhe megjithëse e rivendosi kontrollin bizantin deri te [[Lumi i Danubit|Danubi]], i shtyu trupat e tij shumë larg në vitin 602 — ato u ngritën kundër tij, e shpallën perandor një oficer të quajtur [[Flavio Fokasi|Fokas]], dhe e ekzekutuan Maurikun.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=336–338|Treadgold|1997|2pp=234–235|Haldon|2008a|3p=254}} Sasanidët e shfrytëzuan momentin dhe rihapën armiqësitë;{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=347-348|Louth|2009b|2pp=226}} Fokas nuk mundi ta përballonte situatën dhe shpejt u përball me një kryengritje të madhe të udhëhequr nga [[Herakleosi]].{{Sfn|Kaldellis|2023|p=348}} Fokas e humbi Kostandinopojën në vitin 610 dhe u ekzekutua;{{Sfnm|Haldon|2008a|1p=254|Louth|2009b|2pp=226}} kjo luftë civile shkatërruese e përshpejtoi rënien e perandorisë.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=349|Treadgold|1997|2p=241}} [[Skeda:Walls of Constantinople.JPG|thumb|left|upright=1.2|Muret Teodosiane të Kostandinopojës, shumë të rëndësishme gjatë rrethimit të viteve 717–718]] Nën [[:en:Khosrow II|Khosrou II]], sasanidët pushtuan Levantin dhe Egjiptin dhe përparuan në Azinë e Vogël, ndërsa avarët dhe sllavët plaçkitën në Ballkan.{{Sfnm|Haldon|2008a|1pp=254–255|Treadgold|1997|2pp=290-293|Kaldellis|2023|3pp=352, 355-356, 360}} Kontrolli i Perandorisë mbi Italinë gjithashtu u dobësua.{{Sfn|Haldon|2008a|pp=254–255}} Pasi rrethimin e Kostandinopojës e përballoi me sukses në vitin 626,{{Sfn|Haldon|2008a|p=255}} Herakleosi fitoi një fitore vendimtare në Betejën e Ninevesë,{{Sfn|Treadgold|1997|p=398}} duke i mundur përfundimisht sasanidët më vonë atë vit.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=365-366|Louth|2009b|2pp=227–229}} Triumfi do të tregohej i shkurtër.{{Sfnm|Louth|2009b|1p=229|Kaldellis|2023|2p=372}} Pushtimet arabe shpejt panë pushtimin e Levantit, Egjiptit, dhe Perandorisë Sasanide nga [[Kalifati Rashidunas|Kalifati Rashidun]] i sapoformuar arab.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=375|Haldon|2008a|2p=256|Louth|2009b|3pp=229–230}} Deri në vdekjen e Herakleosit në vitin 641, perandoria ishte reduktuar rëndë ekonomikisht dhe territorialisht — humbja e provincave të pasura lindore e kishte lënë perandorinë pa deri në tri të katërtat e të ardhurave të saj.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=387|Haldon|2008a|2p=256}} Shekulli në vazhdim është dobët i dokumentuar.{{Sfn|Kaldellis|2023|p=387}} Sulmet arabe në Azinë e Vogël filluan shpejt, dhe Perandoria u përgjigj duke mbajtur qendra të fortifikuara dhe duke shmangur betejën kur ishte e mundur.{{Sfnm|Haldon|2008a|1p=257|Kaldellis|2023|2p=387}} Megjithëse Anadolli pushtohej çdo vit, ai shmangu pushtimin e përhershëm arab.{{Sfn|Kaldellis|2023|p=387}} Shpërthimi i Fitnas së Parë në vitin 656 i dha Perandorisë hapësirë frymëmarrjeje, të cilën e përdori me mençuri:{{Sfn|Kaldellis|2023|p=389}} një farë rendi u rivendos në Ballkan nga [[Konstansi II]] (sundoi 641–668){{Sfn|Louth|2009b|pp=230–231}} pas riorganizimit të tij administrativ, i cili me kalimin e kohës u shndërrua në "sistemin e temave", një strukturë që caktonte trupa për të mbrojtur provinca specifike.{{Sfnm|Treadgold|1997|1pp=315–316|Louth|2009b|2pp=239–240}} [[:en:Constantine IV|Kostandini IV]] (sundoi 668–685) i përzuri përpjekjet arabe për ta pushtuar Kostandinopojën në vitet 670 duke përdorur zjarrin grek,{{Sfnm|Treadgold|1997|1pp=323–327|Haldon|2008a|2p=258|Louth|2009b|3pp=233}} por pësoi një dështim kundër [[:en:Bulgars|bullgarëve]], të cilët shpejt themeluan një perandori në Ballkanin verior.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=403|Haldon|2008a|2pp=257–258|Louth|2009b|3pp=233}} Sidoqoftë, ai kishte bërë mjaftueshëm për të siguruar pozicionin e perandorisë,{{Sfn|Louth|2009b|p=235}} veçanërisht pasi Kalifati Umajad po kalonte një luftë tjetër civile.{{Sfn|Kaldellis|2023|p=403}} Duke filluar në vitin 695, kur biri i Kostandinit, [[:en:Justinian II|Justiniani II]], u shkarkua për herë të parë, perandoria hyri në një epokë paqëndrueshmërie politike që zgjati për 22 vitet në vazhdim.{{Sfnm|Haldon|2008a|1p=257|Kaldellis|2023|2pp=438–440|Auzépy|2009|3p=265}} Ndërsa Justiniani e kishte stabilizuar situatën me arabët e përçarë,{{Sfn|Haldon|2008a|p=257}} kërcënimin e kalifatit të rindërtuar e përballoi [[:en:Leo III the Isaurian|Leoni III]] kur e përzuri rrethimin e viteve 717–718, sfida e parë serioze kundër zgjerimit arab.{{Sfnm|Haldon|2008a|1p=257|Auzépy|2009|2p=265}} === 718–867: Dinastitë Isauriane, Nikeforiane dhe Amoriane === {{Further|:en:Byzantine Empire under the Isaurian dynasty|:en:Byzantine Empire under the Nikephorian dynasty|:en:Byzantine Empire under the Amorian dynasty}} [[Skeda:Solidus-Leo III and Constantine V-sb1504.jpg|thumb|''Solidus'' ari i Leonit III (majtas) dhe birit dhe trashëgimtarit të tij, [[:en:Constantine V|Kostandinit V]] (djathtas)]] Perandorët Leoni III (sundoi 717–741) dhe Kostandini V (sundoi 741–775) ishin udhëheqës shumë efektivë, si në qeverisje ashtu edhe në luftë.{{Sfnm|Haldon|2008a|1pp=258–259|Kaldellis|2023|2pp=443}} Ata i përballuan sulmet e vazhdueshme arabe,{{Sfnm|Haldon|2008a|1pp=257|Auzépy|2009|2pp=255}} si dhe luftën civile dhe fatkeqësitë natyrore.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=450-451|Auzépy|2009|2pp=255, 258-259}} Suksesi i Kostandinit e rivendosi shtetin si fuqi kryesore rajonale.{{Sfn|Haldon|2008a|p=259}} Sundimi i Leonit prodhoi ''Ekloge ton nomon''-in, një kod ligjor që evoluoi atë të Justinianit I.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=444–445|Auzépy|2009|2pp=275–276}} Ai gjithashtu vazhdoi të reformonte sistemin e temave për të udhëhequr fushata sulmuese kundër myslimanëve,{{Sfnm|Auzépy|2009|p=255}} duke kulmuar në një fitore të shquar në vitin 740.{{Sfnm|Auzépy|2009|1pp=265-269|Kaegi|2009|2pp=386|Kaldellis|2023|3p=450}} Kostandini kapërceu një luftë të hershme civile kundër kunatit të tij, Artabasdos, krijoi stabilitet kundër Kalifatit të ri Abasid, zhvilloi fushata të suksesshme kundër bullgarëve, dhe vazhdoi të bënte reforma administrative dhe ushtarake.{{Sfnm|Haldon|2008a|1p=260|Kaldellis|2023|2pp=450-451, 453-454}} Për shkak të mbështetjes së të dy perandorëve për [[:en:Byzantine Iconoclasm|Ikonoklazmën Bizantine]], ku përdorimi i ikonave fetare u ndalua, ata më vonë u shpifën nga autorë të njëanshëm, duke krijuar çështje që vazhdojnë të ndikojnë studimet moderne;{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=443, 447–449|Haldon|2008a|2pp=258, 260–261|Auzépy|2009|3pp=253–254}} sundimi i Kostandinit pa gjithashtu humbjen e [[:en:Ravenna|Ravennës]] ndaj lombardëve, dhe fillimin e një ndarjeje nga papati romak.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=459–561|Auzépy|2009|2pp=284–287}} Në vitin 780, perandoresha [[:en:Irene of Athens|Irena]] mori pushtetin si regjente për birin e saj, [[:en:Constantine VI|Kostandinin VI]].{{Sfnm|Haldon|2008a|1p=261|Treadgold|2002|2pp=141–142|Magdalino|2002|3p=170}} Megjithëse ishte administratore e aftë që zgjidhi përkohësisht polemikën e ikonoklazmës,{{Sfnm|Haldon|2008a|1p=261|Kaldellis|2023|2pp=464–469}} perandoria u destabilizua nga konflikti i saj me birin. Bullgarët dhe abasidët u shkaktuan disfata të shumta ushtrive bizantine, dhe papati e kurorëzoi [[Karli i Madh]] si perandor romak në vitin 800.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=470–473|Magdalino|2002|2pp=169–171|Haldon|2008a|3p=261}} Në vitin 802, Irena e papopullarizuar u përmbys nga [[:en:Nikephoros I|Nikifori I]]; ai e reformoi administratën e perandorisë, por vdiq në betejë kundër bullgarëve në vitin 811.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=473–474, 478–481}} Disfatat ushtarake dhe çrregullimi shoqëror, veçanërisht rikthimi i ikonoklazmës, karakterizuan tetëmbëdhjetë vitet në vazhdim.{{Sfnm|Holmes|2008|1p=265|Auzépy|2009|2pp=257, 259, 289|Kaldellis|2023|3pp=482–483, 485–491}} [[Skeda:Byzantine Empire 814.svg|thumb|Perandoria Bizantine rreth vitit 814]] Stabiliteti u rivendos disi gjatë sundimit të [[:en:Theophilos (emperor)|Teofilit]] (sundoi 829–842). Ai përfitoi nga rritja ekonomike për të përfunduar programe ndërtimi, përfshirë rindërtimin e mureve detare të Kostandinopojës, riorganizimin e qeverisjes provinciale, dhe zhvillimin e fushatave të papërfunduara kundër abasidëve.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=491–495|Holmes|2008|2p=265|Auzépy|2009|3pp=273–274}} Pas vdekjes së tij, perandoresha e tij, [[:en:Theodora (wife of Theophilos)|Teodora]], duke sunduar në emër të birit të saj [[:en:Michael III|Mihalit III]], e shuajti përgjithmonë lëvizjen ikonoklaste;{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=498–501|Holmes|2008|2p=266}} perandoria lulëzoi nën sundimin e tyre, ndonjëherë të tensionuar. Mihali u shpif pas vdekjes nga historianë besnikë ndaj dinastisë së pasardhësit të tij, [[:en:Basil I|Basilit I]], i cili e vrau atë në vitin 867 dhe iu kreditua arritjet e paraardhësit të tij.{{Sfnm|Holmes|2008|1pp=265–266|Kaldellis|2023|2pp=504–505|Auzépy|2009|3p=254|Tougher|2009|4pp=292–293, 296}} === 867–1081: Dinastitë Maqedonase dhe Dukas === {{Further|:en:Byzantine Empire under the Macedonian dynasty|:en:Byzantine Empire under the Doukas dynasty}} Basili I (sundoi 867–886) vazhdoi politikat e Mihalit.{{Sfnm|Tougher|2009|1pp=292, 296|Holmes|2008|2p=266}} Ushtritë e tij zhvilluan fushata me rezultate të përziera në Itali, por mundën paulicianët e Tefrikes.{{Sfnm|Holmes|2008|1p=266|Kaldellis|2023|2pp=522–524|Treadgold|1997|3pp=455–458}} Pasardhësi i tij, [[Leoni VI i Dituri]] (sundoi 886–912),{{Efn|Leoni VI ishte zyrtarisht biri i Basilit I, por një thashethem i vazhdueshëm pretendonte se babai i tij ishte Mihali III, i cili më parë e kishte marrë nënën e Leonit, Eudokia Ingerina, si të dashur. Një nga aktet e para të Leonit ishte të rivarroste Mihalin III në mauzoleun e Basilit në kompleksin e Kishës së Apostujve të Shenjtë, çka i përkeqësoi thashethemet.}} përpiloi dhe përhapi një numër të madh veprash të shkruara. Këto përfshinin ''Basilikën'', një përkthim grek i kodit ligjor të Justinianit I që përfshinte mbi 100 ligje të reja të krijuara nga Leoni; ''Tacticën'', një traktat ushtarak; dhe ''Librin e Eparkut'', një manual mbi rregulloret tregtare të Kostandinopojës.{{Sfnm|Shepard|2009b|1pp=493, 496–498|Kaldellis|2023|2pp=429–433|Holmes|2008|3p=267}} Në kontekste jo-letrare Leoni ishte më pak i suksesshëm: perandoria humbi në Sicili dhe kundër bullgarëve,{{Sfnm|Holmes|2008|1p=267|Kaldellis|2023|2pp=534–535}} dhe ai provokoi skandal teologjik duke u martuar katër herë në përpjekje për të lindur një trashëgimtar legjitim.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=537–539|Holmes|2008|2p=267|Shepard|2009b|3p=503}} Sundimi i hershëm i këtij trashëgimtari, [[Kostandini VII Purpurogjeniti]], ishte i trazuar, pasi nëna e tij Zoe, xhaxhai i tij Aleksandër, patriarku Nikolla, i fuqishmi Simeon I i Bullgarisë, dhe figura të tjera me ndikim garuan për pushtet.{{Sfnm|Shepard|2009b|1p=505|Kaldellis|2023|2pp=540–543|Holmes|2008|3p=267}} Në vitin 920, admirali Romanos I e përdori flotën e tij për të siguruar pushtetin, duke u kurorëzuar vetë dhe duke e degraduar Kostandinin në pozitën e bashkëperandorit të vogël.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=543–544|Shepard|2009b|2pp=505–507}} Sundimi i tij, i shënuar nga fundi i luftës kundër Bullgarisë dhe suksese në lindje nën gjeneralin John Kourkouas, përfundoi në vitin 944 për shkak të komplotit të bijve të tij, të cilët Kostandini më pas i uzurpoi.{{Sfnm|Shepard|2009b|1pp=508–509|Kaldellis|2023|2pp=546–552|Holmes|2008|3p=268}} Sundimi i vetëm dhe joefektiv i Kostandinit shpesh është interpretuar si kulmi i dijes bizantine, por veprat e përpiluara synonin kryesisht të legjitimonin dhe lartësonin dinastinë maqedonase të perandorit.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=553–555|Holmes|2008|2p=268}} Biri dhe pasardhësi i tij vdiq i ri; nën dy perandorë-ushtarakë, [[:en:Nikephoros II Phokas|Nikiforin II]] (sundoi 963–969) dhe [[:en:John I Tzimiskes|Joanin I Cimiski]] (sundoi 969–976), ushtria arriti suksese ushtarake të shumta, përfshirë pushtimin e Kilikisë dhe Antiokisë, dhe një fitore kundër Bullgarisë dhe Rusisë së Kievit në vitin 971. Joani, në veçanti, ishte administrator i mprehtë që reformoi strukturat ushtarake dhe zbatoi politika efektive fiskale.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=563–573|Holmes|2008|2pp=268–269|Magdalino|2002|3p=176}} [[Skeda:Map Byzantine Empire 1025-en.svg|thumb|300px|Shtrirja territoriale e Perandorisë Bizantine në kohën e vdekjes së [[Basili II|Basilit II]] në vitin 1025]] Pas vdekjes së Joanit, nipërit e Kostandinit VII, [[Basili II]] dhe [[:en:Constantine VIII|Kostandini VIII]], sunduan së bashku për gjysmë shekulli, megjithëse i dyti nuk ushtroi pushtet të vërtetë.{{Sfn|Holmes|2008|p=268}} Sundimi i tyre i hershëm u zu nga konflikte kundër dy gjeneralëve të spikatur, Bardas Skleros dhe Bardas Fokas i Riu, që përfunduan në vitin 989 pas vdekjes së të parit dhe nënshtrimit të të dytit, si dhe një luftë pushteti kundër eunukut Basileios, i cili u shkarkua në vitin 985.{{Sfnm|Shepard|2009b|1pp=522–526|Magdalino|2002|2p=202|Kaldellis|2023|3pp=573–578}} Basili, i cili nuk u martua kurrë dhe nuk pati fëmijë, më pas refuzoi të delegonte çfarëdo autoriteti: e mënjanoi establishmentin ushtarak duke marrë vetë komandën e ushtrisë dhe duke promovuar oficerë besnikë ndaj tij.{{Sfnm|Shepard|2009b|1pp=526, 531|Kaldellis|2023|2pp=578–579|Holmes|2008|3p=269}} Sundimi i tij pa fushatën disa-dekadëshe kundër Bullgarisë, e cila përfundoi me fitore të plotë bizantine në [[:en:Battle of Kleidion|Betejën e Kleidionit]] në vitin 1014.{{Sfnm|Holmes|2008|1p=269|Shepard|2009b|2pp=526–29|Kaldellis|2023|3pp=579–582}} Përpjekjet diplomatike, kritike për këtë sukses,{{Sfnm|Shepard|2009b|1p=529|Holmes|2008|2p=271}} kontribuan gjithashtu në aneksimin e disa provincave gjeorgjiane në vitet 1020 dhe bashkëjetesën me Kalifatin e ri Fatimit.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=584|Holmes|2008|2pp=270–271|Magdalino|2002|3p=180}} Kur vdiq në vitin 1025, perandoria e Basilit shtrihej nga Danubi dhe Sicilia në perëndim deri te Lumi i Eufratit në lindje; zgjerimi i tij i shpejtë nuk u shoqërua me reforma administrative.{{Sfnm|Shepard|2009b|1pp=531–536|Holmes|2008|2p=271}} [[Skeda:The seizure of Edessa in Syria by the Byzantine army and the Arabic counterattack from the Chronicle of John Skylitzes.jpg|thumb|300px|Marrja e Edesës (1031) nga bizantinët nën George Maniakes dhe kundërsulmi i turqve selxhukë]] Pas vdekjes së Kostandinit VIII në vitin 1028, vajzat e tij, perandoreshat Zoe (sundoi 1028–1050) dhe Teodora (sundoi 1042–1056), mbanin çelësat e pushtetit: katër perandorë (Romanos III, Mihali IV, Mihali V, dhe Kostandini IX Monomaku) sunduan vetëm për shkak të lidhjes së tyre me Zoen, ndërsa Mihali VI (sundoi 1056–1057) u zgjodh nga Teodora.{{Sfnm|Magdalino|2002|1pp=202–203|Holmes|2008|2pp=271–272|Angold|2009|3pp=587–588|Kaldellis|2023|4pp=588–589}} Kjo paqëndrueshmëri politike, deficitet e rregullta buxhetore, një seri dështimesh të shtrenjta ushtarake, dhe probleme të tjera të lidhura me mbishtrirjen çuan në probleme substanciale në perandori;{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=590, 593|Magdalino|2002|2pp=181–182|Angold|2009|3pp=587–598}} fokusi i saj strategjik kaloi nga mbajtja e hegjemonisë në përparësinë e mbrojtjes.{{Sfn|Kaldellis|2023|p=602}} Perandoria shpejt u gjend nën sulm të vazhdueshëm në tre fronte, nga turqit selxhukë në lindje, nomadët peçenegë në veri, dhe normanët në perëndim. Ushtria bizantine u përpoq të përballonte këta armiq, të cilët nuk organizoheshin si shtete tradicionale, dhe kështu nuk shqetësoheshin nga disfatat në beteja të organizuara.{{Sfnm|Holmes|2008|1pp=272–273|Magdalino|2002|2p=182|Kaldellis|2023|3p=636}} Në vitin 1071, [[Bari (Itali)|Bari]], vendbanimi i fundit bizantin i mbetur në Itali, u kap nga normanët, ndërsa selxhukët fituan një fitore vendimtare në [[:en:Battle of Manzikert|Betejën e Manzikertit]], duke e kapur si të burgosur perandorin Romanos IV Diogeni.{{Sfnm|Holmes|2008|1p=273|Magdalino|2002|2pp=184–185, 189}} Ngjarja e dytë nxiti një luftë civile një-dekadëshe, dhe si rezultat selxhukët e morën në zotërim Anadollin deri te Deti Marmara.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=629–637|Angold|2009|2pp=609–610}} === 1081–1204: Dinastitë Komnene dhe Angelos === {{Further|:en:Byzantine Empire under the Komnenos dynasty|:en:Byzantine Empire under the Angelos dynasty}} Një gjeneral i shquar, [[Aleksi I Komneni|Aleksi I]], e uzurpoi fronin në vitin 1081. Në kontrast me trazirat e mëparshme, tri sundimet e Aleksit (1081–1118), birit të tij [[:en:John II Komnenos|Joanit II]] (1118–1143), dhe nipit të tij [[:en:Manuel I Komnenos|Manuelit I]] (1143–1180), zgjatën një shekull dhe e rivendosën autoritetin rajonal të perandorisë për herë të fundit.{{Sfnm|Holmes|2008|1pp=273–274|Angold|2009|2p=611}} Aleksi u përball menjëherë me normanët nën Robert Giskardin dhe i përzuri nëpërmjet luftës dhe diplomacisë.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=639–642|Holmes|2008|2p=275|Magdalino|2002|3p=190}} Më pas u drejtua kundër peçenegëve dhe i mundi vendimtarisht në vitin 1091 me ndihmën e kumanëve, të cilët nga ana e tyre u mundën tre vjet më vonë.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=642–644|Holmes|2008|2p=275|Angold|2009|3pp=611–612}} Së fundi, duke synuar të rimerrte Azinë e Vogël nga selxhukët, iu drejtua Papa Urbanit II për ndihmë rreth vitit 1095. Ai nuk e priste shkallën e përgjigjes së krishterimit perëndimor — Kryqëzata e Parë çoi në rimarrjen e Anadollit perëndimor, megjithëse Aleksi dhe udhëheqësit e saj shpejt u ndanë.{{Sfnm|Holmes|2008|1p=275|Magdalino|2002|2p=190|Angold|2009|3pp=621–623}} Pjesa tjetër e sundimit të tij u shpenzua duke u marrë me normanët dhe selxhukët, duke krijuar një aristokraci të re e besnike për të siguruar stabilitet, dhe duke kryer reforma fiskale dhe kishtare.{{Sfnm|Holmes|2008|1pp=274–275|Angold|2009|2pp=612–613, 619–621, 623–625|Kaldellis|2023|3pp=645–647, 659–663}} [[Skeda:Comnenus mosaics Hagia Sophia.jpg|thumb|Një mozaik nga Aja Sofia e Kostandinopojës (sot Stambolli), që përshkruan Marinë dhe Jezusin, të rrethuar nga Joani II Komneni (majtas) dhe gruaja e tij, Irena e Hungarisë (djathtas), shekulli XII]] Përqendrimi i Aleksit të pushtetit në duart e dinastisë Komnene nënkuptonte se kërcënimet më serioze politike vinin nga brenda familjes perandorake — para kurorëzimit të tij, Joani II duhej të kapërcente nënën e tij Irena dhe motrën e tij [[Ana Komnena|Ana]], dhe kërcënimi kryesor gjatë sundimit të tij ishte vëllai i tij, Isaku.{{Sfnm|Holmes|2008|1p=274|Magdalino|2009|2pp=629–630}} Joani zhvilloi fushata çdo vit dhe në shkallë të gjerë — luftoi peçenegët në vitin 1122, hungarezët në fund të viteve 1120, dhe selxhukët gjatë gjithë sundimit të tij, duke zhvilluar fushata të mëdha në Siri në vitet e tij të fundit — por nuk arriti fitime të mëdha territoriale.{{Sfnm|Holmes|2008|1p=275|Magdalino|2009|2pp=631–633|Kaldellis|2023|3pp=664–670}} Në vitin 1138, Joani e ngriti standardin perandorak mbi Principatën kryqtare të Antiokisë për ta frikësuar qytetin drejt aleancës me bizantinët, por nuk sulmoi, nga frika se do të provokonte krishterimin perëndimor të reagonte.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=669|Holmes|2008|2p=275}} Manueli I e përdori thesarin perandorak të mbushur plot të babait të tij në ndjekje të ambicieve të veta, si dhe për të siguruar pozicionin e perandorisë në një peizazh gjeopolitik gjithnjë e më multilateral.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=670, 676–677|Magdalino|2009|2pp=644–646}} Nëpërmjet një kombinimi diplomacie dhe ryshfeti, ai kultivoi një rreth aleatësh dhe klientësh rreth perandorisë: turqit e Sulltanatit të Rumit, Mbretërinë e Hungarisë, armenët e Kilikisë, princër ballkanas, qytete italiane dhe dalmate, dhe më e rëndësishmja, Antiokinë dhe Shtetet Kryqtare, duke u martuar me një nga princeshat e tyre në vitin 1161.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=678, 683–688|Holmes|2008|2pp=275–276}} Manueli e shmangu kërcënimin e luftës gjatë kalimit të trazuar të Kryqëzatës së Dytë nëpër territoret bizantine në vitin 1147, por dështimi i fushatës iu atribua bizantinëve nga bashkëkohësit perëndimorë.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=679–681|Magdalino|2009|2pp=637–638}} Ai ishte më pak i suksesshëm ushtarakisht: një pushtim i Mbretërisë së Siçilisë u mund vendimtarisht nga mbreti Uilliam I në vitin 1156, duke çuar në tensione me Frederik Barbarosën, Perandorin e Shenjtë Romak;{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=682–683|Magdalino|2002|2p=194|Magdalino|2009|3pp=638–641}} dy dekada më vonë, një pushtim i Anadollit u mund plotësisht në Betejën e Miriokefalonit.{{Sfnm|Magdalino|2009|1pp=643–644|Kaldellis|2023|2pp=692–693}} [[Skeda:Eugène Delacroix - Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204).jpg|thumb|''Hyrja e kryqtarëve në Kostandinopojë'', nga [[Eugène Delacroix]] (1840)]] Vdekja e Manuelit e la perandorinë pa timon dhe shpejt u gjend nën presion të fortë.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=695}} Biri i tij, Aleksi II, ishte tepër i ri për të sunduar, dhe regjenca e tij e trazuar u përmbys nga xhaxhai i tij, [[:en:Andronikos I Komnenos|Androniku I Komneni]]: ai u zëvendësua nga [[:en:Isaac II Angelos|Isaku II]] në vitin 1185.{{Sfnm|Magdalino|2002|1p=194|Holmes|2008|2p=276}} Forca centrifugale u përhapën në kufij ndërsa sundimtarë ambiciozë e shfrytëzuan rastin e tyre: Hungaria dhe turqit kapën territore bizantine, një princ i mërguar komnen e pushtoi Qipron; dhe më dëmshëm, një kryengritje në vitin 1185 shkaktoi themelimin e një shteti bullgar të rilindur.{{Sfnm|Holmes|2008|1p=276|Magdalino|2002|2pp=194–195|Magdalino|2009|3p=655}} Marrëdhëniet me Perëndimin u përkeqësuan më tej pasi Kostandinopoja u aleua me Seladinin, mposhtësin e Kryqëzatës së Tretë, udhëheqësit e së cilës gjithashtu luftuan kundër Bizantit ndërsa kalonin nëpër territorin e tij.{{Sfnm|Magdalino|2002|1pp=195–196|Magdalino|2009|2pp=648–651|Kaldellis|2023|3pp=706–710}} Në vitin 1195, Isaku II u shkarkua nga vëllai i tij, [[:en:Alexios III Angelos|Aleksi III]]; kjo grindje u tregua fatale.{{Sfn|Holmes|2008|p=276}} Kryqëzata e Katërt fillimisht synonte Egjiptin, por mes vështirësive strategjike, biri i Isakut II, [[Aleksi i IV Angjelo]], i bindi kryqtarët t'ia rikthenin fronin babait të tij në këmbim të një tributi të madh.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=718–720|Magdalino|2009|2pp=651–652}} Ata e sulmuan Kostandinopojën në vitin 1203, duke e rivendosur Isakun II dhe birin e tij në fron. Sundimtarët e rinj shpejt u bënë të papopullarizuar dhe u shkarkuan nga [[:en:Alexios V Doukas|Aleksi V]], ngjarje që kryqtarët e përdorën si pretekst për ta plaçkitur qytetin në prill 1204, duke shkatërruar pasurinë e grumbulluar për nëntë shekuj.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=720–724|Magdalino|2009|2pp=652–653}} === 1204–1453: Dinastia Paleologu === {{Further|:en:Byzantine Empire under the Palaiologos dynasty}} [[Skeda:LatinEmpire2.png|thumb|upright=1.15|Ndarja e perandorisë pas Kryqëzatës së Katërt, rreth vitit 1204]] Territoret bizantine u copëzuan në entitete politike rivale. Kryqtarët e kurorëzuan Baldueni I si sundimtar të një Perandorie të re Latine në Kostandinopojë; ajo shpejt pësoi një disfatë të rëndë kundër bullgarëve në vitin 1205. Ajo dështoi gjithashtu të zgjerohej perëndim apo lindje, ku ishin formuar tri shtete pasardhëse greke: Perandoria e Nikesë dhe [[:en:Empire of Trebizond|Perandoria e Trebizondit]] në Azinë e Vogël, dhe Despotati i Epirit në Adriatik. Venedikasit fituan shumë porte dhe ishuj, dhe [[:en:Principality of Achaea|Principata e Akesë]] u shfaq në Greqinë jugore.{{Sfnm|Laiou|2008|1p=280|Kaldellis|2023|2pp=733–734|Reinert|2002|3pp=250–253|Angold|2009b|4p=731}} Trebizondi humbi portin kyç të Sinopes në vitin 1214 dhe më pas nuk mundi të ndikonte çështjet larg juglindjes së Detit të Zi.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=755–758|Angold|2009b|2p=737}} Për njëfarë kohe, dukej se Epiri ishte më i mundshmi për ta rimarrë Kostandinopojën nga latinët, dhe sundimtari i tij, Theodore Dukai, u vetëkurorëzua perandor, por pësoi një disfatë kritike në Betejën e Klokotnicës në vitin 1230, dhe fuqia epirote u zbeh.{{Sfnm|Laiou|2008|1p=283|Reinert|2002|2p=254|Angold|2009b|3pp=737–738|Kaldellis|2023|4pp=766–770}} Nikea, e sunduar nga dinastia Laskaride dhe e përbërë nga një përzierje refugjatësh bizantinë dhe grekësh vendas, i bllokoi latinët dhe selxhukët e Rumit nga zgjerimi lindje dhe perëndim, përkatësisht.{{Sfnm|Reinert|2002|1p=253|Kaldellis|2023|2pp=760–762}} [[:en:John III Doukas Vatatzes|Joani III]] (sundoi 1221–1254) ishte perandor shumë i aftë.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=771|Laiou|2008|2pp=282–283}} Politikat e tij ekonomike proteksioniste nxitën fort vetë-mjaftueshmërinë nikease,{{Sfnm|Angold|2009b|1p=740|Laiou|2008|2pp=282–283|Kaldellis|2023|3p=772}} dhe ai bëri shumë traktate diplomatike, veçanërisht pasi ushtritë mongole shkretuan Bullgarinë dhe mundën Rumin mes viteve 1237 dhe 1243. Ky kaos ishte një mundësi për Joanin, dhe ai zhvilloi shumë fushata të suksesshme kundër shteteve të trazuara nga pushtimet mongole.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=774–781|Reinert|2002|2p=254}} Shpejt pas vdekjes së tij, nipi i tij u uzurpua nga [[:en:Michael VIII Palaiologos|Mihali VIII]], themelues i dinastisë Paleologu, i cili e rimori Kostandinopojën në vitin 1261.{{Sfnm|Laiou|2008|1p=283|Reinert|2002|2p=254}} Mihali dëshironte ta rivendoste lavdinë e perandorisë nëpërmjet një programi rindërtimi në Kostandinopojë, aleancave të zgjuara diplomatike, dhe luftërave ekspansioniste në Evropë.{{Sfnm|Reinert|2002|1pp=256–257|Laiou|2008|2p=286}} Ai e shmangu kërcënuesin Karli I i Anzhusë fillimisht duke pranuar epërsinë papale dhe disa doktrina katolike në Këshillin e Dytë të Lionit në vitin 1274, dhe më pas duke ndihmuar Mbrëmjet Siciliane kundër Karlit në vitin 1282.{{Sfnm|Reinert|2002|1pp=257–258|Laiou|2009|2pp=803–804}} Megjithatë, lëshimet e tij fetare u përbuzën nga shumica e popullatës, dhe u refuzuan nga pasardhësi i tij, [[:en:Andronikos II Palaiologos|Androniku II]] (sundoi 1282–1328).{{Sfnm|Reinert|2002|1pp=258|Laiou|2008|2p=287}} Ai dhe nipi i tij, [[Androniku III Paleologu|Androniku III]] (sundoi 1328–1341), udhëhoqën disa fushata për të rivendosur ndikimin perandorak, duke pasur sukses në Epir dhe Thesali. Ata gjithashtu bënë disa gabime kritike, përfshirë shpërbërjen e flotës në vitin 1285, punësimin e Kompanisë Katalane mercenare, e cila u kthye kundër bizantinëve, në vitet 1300, dhe luftimin mes tyre nga 1320 deri 1328.{{Sfnm|Laiou|2008|1pp=287–288|Reinert|2002|2pp=260–263|Kaldellis|2023|3p=847}} Një luftë civile shkatërruese mes viteve 1341 dhe 1354 shkaktoi vështirësi ekonomike afatgjata, ndërsa turqit osmanë u zgjeruan gradualisht.{{Sfnm|Laiou|2008|1pp=289–290|Reinert|2002|2pp=265–268}} [[Skeda:Le siège de Constantinople (1453) by Jean Le Tavernier after 1455.jpg|thumb|upright|Rrethimi i Kostandinopojës në vitin 1453, i përshkruar në një miniaturë franceze të shekullit XV]] Shteti bizantin, i tkurrur dhe i dobët, mbijetoi edhe një shekull tjetër falë diplomacisë efektive dhe ngjarjeve të jashtme të kohëzuara me fat.{{Sfn|Laiou|2008|p=291}} Osmanët gradualisht e nënshtruan Anadollin dhe njëkohësisht u zgjeruan në Evropë që nga viti 1354, duke marrë Filipopolisin në vitin 1363, Adrianopolin në vitin 1369, dhe Selanikun në vitin 1387.{{Sfnm|Laiou|2008|1p=291|Reinert|2002|2pp=268–269}} Perandorët kurorëzoheshin dhe shkarkoheshin sipas dëshirës së venedikasve, gjenovezëve dhe osmanëve.{{Sfn|Laiou|2009|p=829}} Pasi [[:en:Manuel II Palaiologos|Manueli II]] (sundoi 1391–1425) refuzoi t'i binte për tokë sulltanit [[Bajaziti I]] në vitin 1394, Kostandinopoja u rrethua deri sa luftëtari plaçkitës Timuri e mundi vendimtarisht Bajazitin në vitin 1402, me qytetin rrezikshëm afër dorëzimit.{{Sfnm|Reinert|2002|1pp=273–274|Laiou|2009|2pp=831–832|Kaldellis|2023|3pp=887–889}} Manueli II mbikëqyri dy dekada paqeje ndërsa osmanët u përfshinë në luftë civile.{{Sfnm|Reinert|2002|1pp=274–276|Laiou|2008|2p=292|Kaldellis|2023|3pp=892–894}} Në vitin 1421, mbështetja e tij e pasuksesshme e pretenduesit Mustafa Çelebi çoi në një sulm të ri turk.{{Sfn|Reinert|2002|p=276}} Megjithëse [[:en:John VIII Palaiologos|Joani VIII]] (sundoi 1425–1448) u pajtua me Perëndimin Katolik në Këshillin e Firences, perandoria e tij vazhdimisht u zvogëlua.{{Sfnm|Reinert|2002|1pp=278–279|Kaldellis|2023|2pp=903–908}} Në vitin 1452, sulltani [[Mehmeti II]] vendosi ta pushtonte Kostandinopojën, dhe e rrethoi vitin pasues. Më 29 maj 1453, qyteti u pushtua, perandori i fundit, [[Kostandini XI Paleologu]], vdiq në betejë, dhe Perandoria Bizantine mori fund.{{Sfnm|Reinert|2002|1pp=280–283|Laiou|2008|2pp=292–293|Kaldellis|2023|3pp=910–914}} == Strukturat e shtetit == [[Skeda:Byzantine Empire Themata-750-en.svg|thumb|Temat e Azisë së Vogël, rreth vitit 750]] [[Skeda:Byzantine Empire Themata-950-en.svg|thumb|Temat e Azisë së Vogël, rreth vitit 950]] === Qeverisja === {{See also|:en:Subdivisions of the Byzantine Empire}} Reformat e shekullit IV të Dioklecianit dhe Kostandinit e riorganizuan provincat e perandorisë në Dioqeza mbivendosëse dhe më pas në prefektura pretoriane, duke e ndarë ushtrinë nga administrata civile.{{Sfnm|Louth|2005|1pp=306–308|Treadgold|1997b|2pp=82–83}} Qeveria qendrore, e udhëhequr nga perandori që nga koha e ''pax romana''-s së hershme e deri në epokën e vonë paleologe, zakonisht përqendrohej te ushtria, marrëdhëniet e jashtme, administrimi i ligjit, dhe mbledhja e taksave.{{Sfnm|Browning|1992|1p=98|Stewart|2022|2pp=10-11}} Një person zakonisht ngjitej në pozitën e perandorit pas një ceremonie. Senati u shndërrua në një trup ceremonial brenda oborrit perandorak.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=35|Howard-Johnston|2024|2p=8|Browning|1992|3p=98}} Qytetet kishin qenë një koleksion komunitetesh të vetëqeverisura me përfaqësues të qeverisë qendrore dhe të kishës që nga shekulli V.{{Sfnm|Browning|1992|1p=98|Kaldellis|2023|2p=185}} Megjithatë, lufta e vazhdueshme e ndryshoi këtë ndjeshëm, pasi sulmet e rregullta dhe konflikti i pandërprerë çuan në centralizim pushteti për shkak të luftës së perandorisë për mbijetesë.{{Sfnm|Browning|1992|1p=98|Howard-Johnston|2024|2p=67|Kaldellis|2023|3pp=397, 407–409}} Pas shekullit VII, prefekturat u braktisën, dhe në shekullin IX, provincat u ndanë në njësi administrative të quajtura [[Thema|''tema'' (ose ''themata'')]], të qeverisura vetëm nga një komandant ushtarak (''strategos'').{{Sfnm|Louth|2005|1p=303|Treadgold|1997b|2pp=430–431|Kaldellis|2023|3pp=418, 421}} === E drejta === {{Main|:en:Byzantine law}} Teodosi II (sundoi 408–450) e formalizoi të drejtën romake duke emëruar pesë juristë si autoritete kryesore dhe duke përpiluar legjislacionin e nxjerrë që nga sundimi i Kostandinit në ''Kodikun e Theodosit''.{{Sfnm|Kaldellis|2023|Stein|1999|Kaiser|2015|1p=168|3p=120|2pp=14, 16, 28}} Ky proces kulmoi me ''Corpus Juris Civilis''-in nën Justinianin I (sundoi 527–565), i cili porositi një standardizim të plotë të dekreteve perandorake që nga koha e Adrianit dhe zgjidhi mendime juridike kontradiktore të juristëve.{{Sfnm|Gregory|2010|Stein|1999|1p=135|2pp=33–35|Dingledy|2019|3pp=2–14|Kaiser|2015|4pp=123–126}} Rezultati u bë autoriteti ligjor përcaktues. Ky trup ligjesh mbulonte si çështje civile ashtu edhe të drejtën publike, përfshirë pushtetin perandorak dhe organizimin administrativ.{{Sfnm|Stein|1999|1p=8|2a1=Merryman|2a2=Pérez-Perdomo|2y=2007|2p=21}} Pas vitit 534, Justiniani lëshoi ''Novellae''-t (Ligjet e Reja) në greqisht, çka shënoi një kalim nga e drejta romake në atë bizantine. Historiani i së drejtës Bernard Stolte e dallon të drejtën romake si të tillë sepse Evropa Perëndimore e trashëgoi ligjin vetëm nëpërmjet teksteve latine të ''Corpus Juris Civilis''-it.{{Sfnm|Stolte|2015|1pp=356, 370|Stolte|2018|2pp=231–232}} Zachary Chitwood argumenton se ''Corpus Juris Civilis''-i ishte kryesisht i paarritshëm në latinisht, veçanërisht në provinca.{{Sfn|Chitwood|2017|p=23}} Pas pushtimeve arabe të shekullit VII, njerëzit filluan të vinin në pikëpyetje zhvillimin dhe zbatimin e ligjit, duke çuar në lidhje më të forta mes ligjit dhe krishterimit.{{Sfn|Chitwood|2017|p=185}} Ky kontekst e ndikoi Leonin III (sundoi 717–741) të zhvillonte ''Ekloge ton nomon''-in, që vinte theksin te humaniteti.{{Sfnm|Chitwood|2017|1p=185|Nicol|1988|2pp=23–24|2p=65}} ''Ekloge'' frymëzoi tekste ligjore praktike si ''Ligji i Fermerëve, Ligji i Detarëve,'' dhe ''Ligji i Ushtarëve'', të cilat Chitwood sugjeron se përdoreshin çdo ditë në provinca si shoqërues të ''Corpus Juris Civilis''-it.{{Sfn|Chitwood|2017|pp=23, 132, 364}} Gjatë dinastisë maqedonase, përpjekjet për të reformuar ligjin filluan me botimin e ''Procheiron''-it dhe ''Eisagoge''-s, që synonin të përcaktonin pushtetin e perandorit nën ligjet mbizotëruese, dhe ta zëvendësonin ''Eklogen'' për shkak të lidhjes së saj me ikonoklazmën.{{Sfnm|Browning|1992|Kaldellis|2023|Chitwood|2017|1p=97|2p=529|3pp=25–32, 44}} Leoni VI (sundoi 886–912) përfundoi një kodifikim të plotë të së drejtës romake në greqisht nëpërmjet ''Basilikës'', një vepër prej 60 librash që u bë themeli i së drejtës bizantine.{{Sfnm|Browning|1992|Chitwood|2017|Kaldellis|2023|1pp=97–98|2pp=32–35|3p=529}} Në vitin 1345, Konstandin Harmenopulos përpiloi ''Hexabiblos''-in, një libër ligjor gjashtëvëllimësh të prejardhur nga burime të ndryshme ligjore bizantine.{{Sfn|Stein|1999|p=35}} === Krishterimi dhe kisha === {{Main|:en:Christianity as the Roman state religion}} {{See also|:en:History of Christianity|:en:History of the Eastern Orthodox Church|:en:History of the Jews in the Byzantine Empire}} [[Skeda:Aya Sophia (7144824757).jpg|thumb|Aja Sofia në Kostandinopojë (sot Stambolli) u ndërtua nga perandori romak i lindjes, [[:en:Justinian the Great|Justiniani i Madh]], mes viteve 532–537.<ref>{{cite encyclopedia|url=https://global.britannica.com/topic/Hagia-Sophia|title=Hagia Sophia|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=2 shkurt 2017|language=en}}</ref>]] Krishterimi, i përforcuar nga mbështetja e Kostandinit, filloi të formësonte të gjitha aspektet e jetës në Perandorinë e hershme Bizantine.{{Sfnm|Papaconstantinou|2016|1p=xxxii|Cameron|2016|2p=31|Cameron|2006b|3pp=544-551|Drake|2007|4pp=418, 422|Greatrex|2008|5p=236}} Pavarësisht kalimit, historiani [[:en:Anthony Kaldellis|Anthony Kaldellis]] e sheh krishterimin si diçka që "nuk solli ndryshime ekonomike, shoqërore, apo politike te shteti, përveçse u integrua më thellë në të".{{Sfn|Kaldellis|2023|pp=141, 186, 342}} Kur shteti romak në Perëndim u shemb politikisht, dallimet kulturore filluan t'i ndanin kishat e krishtera të Lindjes dhe Perëndimit.{{Sfnm|Brown|1976|1p=8|Löhr|2007|2p=9}} Mosmarrëveshjet e brendshme brenda kishave lindore çuan në migrimin e komuniteteve monastike drejt Romës, duke përkeqësuar tensionet mes Romës dhe Kostandinopojës.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=390|Cameron|2017|2at=A United Church, chapter 1}} Këto mosmarrëveshje,{{Efn|[[:en:Arianism|Arianizmi]], një nga polemikat e para të mëdha, e tronditi perandorinë deri sa u adresua nga [[:en:Nicene Creed|Besojma e Nikesë]].{{Sfnm|1a1=Berndt|1a2=Steinacher|1y=2014|1pp=1-2, 8-19|2a1=Löhr|2y=2007|2p=14}} Polemika të tjera vazhduan, duke çuar në skizma, si debatet mbi përkufizimet themelore të natyrës së Krishtit në [[:en:Council of Chalcedon|Këshillin e Kalqedonisë]] në vitin 451.{{Sfnm|Sabo|2018|1pp=vi, 9|Löhr|2007|2pp=14–23}}}} veçanërisht në Egjipt dhe Mesdheun lindor, përfundimisht e ndanë kishën në tre degë: kalqedonase, monofizite (kopte), dhe nestoriane.{{Sfnm|Adams|2021|1p=366|Micheau|2006|2pp=373, 375}} Grupi kalqedonas mbajti dominimin brenda territoreve të perandorisë, ndërsa degët monofizite dhe nestoriane kaluan kryesisht nën sundim mysliman në shekullin VII.{{Sfn|Micheau|2006|pp=373-374, 376}} Patrikët e Lindjes shpesh kërkonin ndërmjetësimin e Papatit në çështje doktrinore dhe praktike, por autoriteti i papës nuk njihej universalisht, madje as në rajone të afërta si Italia Veriore.{{Sfnm|Nicholson|1960|1pp=54, 60|2a1=Casiday|2a2=Norris|2y=2007a|2p=3}} Deri në vitin 600, vendosja sllave në Ballkan e ndërpreu komunikimin mes Romës dhe Kostandinopojës, duke e zgjeruar më tej ndarjen.{{Sfnm|Louth|2008|1p=47|Kolbaba|2008|2pp=214-215}} Pushtimet arabe dhe lombarde, dhe prania e rritur frankë, e thelluan këtë largim dhe e intensifikuan mosmarrëveshjet mbi juridiksionin dhe autoritetin mes dy qendrave shpirtërore.{{Sfn|Kolbaba|2008|pp=213–215, 218-221}} Dallimet në ritual dhe teologji, si përdorimi i bukës së ndorme dhe klauzola ''Filioque'', si dhe divergjencat në eklesiologji — ''plenitudo potestatis'' kundrejt autoritetit të këshillave ekumenikë — dhe çështje respekti të ndërsjellë, kontribuan në ndarjen e krishterimit perëndimor nga ai lindor.{{Sfnm|Meyendorff|1979|1pp=95,97 101|Kolbaba|2008|2p=223}} Kjo ndarje filloi rreth vitit 597 dhe kulmoi në vitin 1054 gjatë [[Skizma Lindje-Perëndim|Skizmës Lindje-Perëndim]].{{Sfnm|Brown|2008|1p=13|Kolbaba|2008|2p=223}} == Lufta == === Evolucioni ushtarak === {{Main|:en:Eastern Roman army|:en:Byzantine army|:en:Byzantine navy}} [[Skeda:Bodl Canon.Misc.378 roll159B frame28.jpg|thumb|200px|right|Insigne mburoje të regjimenteve nën komandën e ''Magister Militum Praesentalis II'' të ushtrisë romake të lindjes, rreth vitit 395 e.s. Faqe nga ''Notitia Dignitatum''-i]] Në fund të shekullit VI, pas luftërave të Justinianit I, shtatë ushtri fushore lëvizëse të quajtura ''comitatenses'', me rreth 150.000 trupa, u vendosën në të gjithë perandorinë; ato mbetën ushtritë më të mira në Evropë.{{Sfnm|Treadgold|1995|1pp=63–64, 206|Haldon|1999|2p=67}} Ato ndihmoheshin nga njëzet e pesë garnizone kufitare me afërsisht 195.000 trupa ''limitanei'' me cilësi më të ulët.{{Sfnm|Treadgold|1995|1pp=63, 204|Haldon|1999|2p=67|Decker|2013|3p=71}} Trupa shtesë përfshinin forca aleate të subvencionuara dhe njësi të gardës perandorake si ''Scholae Palatinae''.{{Sfn|Haldon|1999|p=68}} Forcat detare ishin të kufizuara: flotilje ishin vendosur në vende kyçe, ndërsa 30.000 vozitës u mblodhën për të vozitur 500 transporte, kryesisht të rekuizuara, për të mbështetur Luftën Vandale në Afrikë në vitin 533.{{Sfnm|Treadgold|1995|1pp=63–64|Haldon|1999|2pp=68–69|Haldon|2008b|3p=554}} Humbjet e pësuara në pushtimet arabe të shekullit VII çuan në ndryshime themelore.{{Sfnm|Haldon|1999|1p=74|Decker|2013|2p=74}} Ushtritë fushore u tërhoqën në territoret bazë anadolle dhe u caktuan të vendoseshin në rrethe specifike, të cilat u njohën si ''themata'' dhe përfundimisht zëvendësuan provincat e vjetra.{{Sfnm|Treadgold|1995|1p=23|Haldon|2008b|2pp=554–555}} Ushtritë tematike, të mbështetura nga të ardhurat e rretheve të tyre, filluan t'i ngjanin një milicie provinciale me një bërthamë të vogël profesionale, të ndihmuar nga mercenarë të huaj dhe regjimente perandorake në Kostandinopojë.{{Sfnm|Haldon|2008b|1pp=555–556|Kaldellis|2021a|2p=463}} Për t'u mbrojtur nga armiku i tij i ri mysliman, marina u riorganizua ngjashëm në disa flota të provincializuara.{{Sfnm|Haldon|1999|1p=74|Haldon|2008b|2p=559}} Ajo u bë fuqia dominuese në Mesdheun lindor, me ''dromonë'' të pajisur me zjarr grek që u treguan vendimtarë në disa raste.{{Sfnm|Decker|2013|1pp=207–208, 222–224|Kaldellis|2021a|2p=463|Howard-Johnston|2008|3p=947}} Ndërsa perandoria e shekullit VIII u stabilizua, milicitë tematike u treguan rebele dhe të përshtatshme vetëm për operacione mbrojtëse.{{Sfnm|Kaldellis|2021a|1p=463|Treadgold|1995|2pp=25, 209|Decker|2013|3pp=77–78}} Regjimentet profesionale ''tagmata'', të prezantuara fillimisht në mesin e viteve 700 dhe të përbëra nga njësi vendase bizantine krahas forcave të huaja si [[Garda Varangiane]], i kishin zëvendësuar plotësisht deri në shekullin XI.{{Sfnm|Haldon|1999|1p=92|Decker|2013|2pp=78–82}} ''Tagmata''-t lëvizëse, të përshtatshme për luftë sulmuese, zhvilluan struktura të reja taktike dhe strategjike;{{Sfn|Haldon|2008b|p=556}} ushtria e fundit të shekullit X, ndoshta forca me cilësinë më të lartë që prodhoi perandoria, numëronte afërsisht 140.000 veta, nga më pak se 100.000 në fund të viteve 700.{{Sfnm|Treadgold|1995|1p=67|Kaldellis|2021a|2p=463|Kaldellis|2023|3p=562}} Megjithatë, kapacitetet e saj mbrojtëse u neglizhuan, veçanërisht gjatë luftërave civile të shekullit XI, duke çuar në humbjen e Anadollit ndaj selxhukëve.{{Sfnm|Haldon|2008b|1p=557|Treadgold|1995|2pp=214–218}} Marina gjithashtu ishte reduktuar, pasi perandoria mbështetej gjithnjë e më shumë te fuqi potencialisht armiqësore si [[Republika e Venedikut]].{{Sfn|Haldon|2008b|p=560}} Reformat pas vitit 1081 rivendosën një ushtri efektive; institucioni i granteve feudale-ngjashme ''pronoia'' siguronte të ardhura për individë në këmbim të ushtarëve.{{Sfnm|Haldon|2008b|1p=557|Kaldellis|2021a|2p=464|Bartusis|1997|3pp=5–6}} Ushtria e re mbështetej shumë te mercenarët e huaj krahas trupave vendase bizantine, por kërkesat financiare të një ushtrie të përhershme u treguan tepër të mëdha për shtetin bizantin, i cili iu nënshtrua Kryqëzatës së Katërt në vitin 1204.{{Sfnm|Haldon|2008b|1p=557|Bartusis|1997|2pp=5–7|Decker|2013|3p=82}} Ushtria e dinastisë Paleologe, e cila e rimori Kostandinopojën në vitin 1261, përgjithësisht përbëhej nga një përzierje e ngjashme mercenarësh dhe trupash vendase, por kishte humbur çdo kapacitet sulmues deri në fund të viteve 1200.{{Sfnm|Haldon|2008b|1pp=557–558|Decker|2013|2pp=82–83}} Mbijetesa e vazhdueshme e perandorisë varej nga ushtritë e huaja; përpjekjet e viteve 1340 për ta rindërtuar flotën, e shpërbërë pa mençuri në vitin 1284, u ndalën me forcë nga [[:en:Republic of Genoa|Xhenova]].{{Sfnm|Haldon|2008b|1pp=558–560|Kaldellis|2023|2pp=812, 860–861}} Asnjë ushtri fushore bizantine pas vitit 1204 nuk vendosi më shumë se 5.000 trupa, dhe më pak se 8.000 mbrojtën rrethimin final të Kostandinopojës në vitin 1453.{{Sfnm|Decker|2013|1p=40|Haldon|2008b|2p=559}} === Diplomacia === {{Further|:en:Byzantine diplomacy|:en:Foreign relations of the Byzantine Empire}} [[Skeda:John the Grammarian as ambassador before Theophilos and Mamun.jpg|thumb|left|upright=1.15|Ambasada e Joanit Gramatikun në vitin 829, dërguar nga perandori Teofili te kalifi abasid Al-Ma'mun]] Strategjia bizantine ishte kryesisht mbrojtëse, përveç periudhës së shkurtër agresive mes shekujve IX dhe XI, për shkak të mungesës së zakonshme të burimeve të perandorisë.{{Sfnm|Howard-Johnston|2008|1p=940|Kaldellis|2021a|2p=463}} Për të shmangur fushata ushtarake të rrezikshme dhe të shtrenjta, bizantinët u përfshinë në përpjekje diplomatike të gjera.{{Sfnm|Haldon|1999|1p=278|Decker|2013|2p=130|Kaldellis|2021a|3p=465}} Këto morën forma të ndryshme, përfshirë: ambasada zyrtare, menaxhim klientësh, negociata aleance ose paqeje, martesa politike, propagandë dhe ryshfet, apo edhe spiunazh dhe vrasje.{{Sfnm|Decker|2013|1p=130, 135–137|Kazhdan|1990|2pp=15–17}} Diplomacia bizantine e orientuar mbrojtazi synonte të mbronte ''oikoumenē''-n, botën e krishterë të qytetëruar mbi të cilën perandoria sundonte me të drejtë.{{Sfnm|Kazhdan|1990|1pp=10–11|Decker|2013|2p=129}} Rënia e sistemit kyç ''limitrophe'', ku shtetet klientë përgjatë kufijve shërbenin si ndërmjetës mes perandorisë dhe armiqve të tjerë të mëdhenj, e ekspozoi perandorinë ndaj sulmit. Deri në shekullin XI, diplomacia bizantine ishte më bilaterale dhe e balancuar.{{Sfn|Kazhdan|1990|pp=11–15, 18–21}} Megjithëse humbi disa avantazhe të rëndësishme pas vitit 1204, diplomacia, përfshirë kishën ortodokse ende me ndikim, mbeti sidoqoftë një element qendror në mbijetesën e gjatë të perandorisë deri në vitin 1453.{{Sfnm|Howard-Johnston|2008|1p=945|Kazhdan|1990|2pp=20–21|Bartusis|1997|3p=348|Kaldellis|2021a|4p=466}} == Shoqëria == === Demografia === [[Skeda:Hippodrome Constantinople 2007 007.jpg|thumb|Obelisku i Teodosit, një obelisk i lashtë egjiptian i dedikuar mbretit egjiptian [[Tutmosi III]], u rivendos në [[Sheshi Sulltan Ahmet|Hipodromin e Kostandinopojës]] nga perandori romak [[Teodosi I]] në shekullin IV e.s.]] {{Main|:en:Demography of the Byzantine Empire}} Studiuesit i lidhin identitetet perandorake romake, helenike dhe të krishtera me popullsinë e përgjithshme, por ka debat të vazhdueshëm se si këto dhe identitete të tjera rajonale u përzien së bashku.{{Sfnm|Stewart|2022|1pp=2-7, 10|Muthesius|2022|2pp=81, 96|Kaldellis|2022b|3pp=248, 258|Pohl|2018|4p=20|Stouraitis|2018|5pp=125-127}} Deri në 27 milionë njerëz jetonin në perandori në kulmin e saj në vitin 540, por kjo shifër ra në 12 milionë deri në vitin 800.{{Sfnm|Treadgold|1997b|1pp=197, 384–385|Kaldellis|2023|2pp=21–22|Stathakopoulos|2008|3p=310}} Megjithëse murtaja dhe humbjet territoriale ndaj pushtuesve arabë myslimanë e dobësuan perandorinë, ajo përfundimisht u rimëkëmb dhe deri afër fundit të dinastisë maqedonase në vitin 1025, popullsia vlerësohet të ketë qenë deri në 18 milionë.{{Sfnm|Stathakopoulos|2008|1p=312|Treadgold|1997b|2pp=931–932}} Disa dekada pas rimarrjes së Kostandinopojës në vitin 1282, popullsia e perandorisë ishte mes 3 dhe 5 milionë; deri në vitin 1312, numri kishte rënë në 2 milionë.{{Sfnm|Stathakopoulos|2008|1p=313|Treadgold|1997b|2p=1112}} Deri sa turqit osmanë e pushtuan Kostandinopojën, kishte vetëm 50.000 njerëz në qytet, një e dhjeta e popullsisë së tij në kulmin e saj.{{Sfnm|Stathakopoulos|2008|1pp=310, 314|Stathakopoulos|2023|2p=31|Kaldellis|2023|3p=21}} Skllavëria mbeti e ligjshme, por rëndësia e saj ekonomike ra, pasi shumë role të mëparshme skllavëri u bënë profesione të lira dhe shteti nxiti gjithnjë e më shumë forma të ndërmjetme varësie si ''coloni''-t.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=39|Lenski|2021|2pp=473–474}} Që nga shekulli IV, legjislacioni perandorak i kufizoi progresivisht pushtetet e zotëruesve dhe kufizoi skllavërimin e fëmijëve, të burgosurve të luftës, dhe përfundimisht të krishterëve.{{Sfnm|Rotman|2009|1pp=30–31|Kaldellis|2023|2p=140, 425|Rotman|2022|3pp=37-38, 42|Lenski|2021|4p=461–462, 470}} === Kuzhina dhe ngrënia === {{Main|:en:Byzantine cuisine}} Festimet ishin qendrore për kulturën.{{Sfn|Bryer|2008|p=673}} Deri në shekullin X, ngrënia kaloi nga shtrirja në divane te tavolinat me pëlhurë të pastër.{{Sfn|Ash|1995|pp=244-245}} Prezantimi i pirunit dhe salcës së sallatës (me vaj dhe uthull) formësoi më tej traditat italiane dhe perëndimore.{{Sfnm|Ash|1995|1p=244|Decker|2008|2p=496}} Ushqimet e epokës klasike greko-romake ishin të zakonshme, si erëza ''garos'' (e ngjashme me salcat e fermentuara të peshkut të sotme) si dhe bakllavaja ende e popullarizuar.{{Sfnm|Faas|2005|1pp=184–185|Bryer|2008|2p=671|Ash|1995|3p=233|Vryonis|1971|4p=482}} Fruta si patëllxhani dhe portokalli, të panjohura në kohët klasike, u shtuan në dieta.{{Sfn|Davidson|2014|p=123}} Ushqime që kanë vazhduar deri në epokën moderne përfshijnë mishin e tharë paston, djathin feta, vezët e kripura të ngjashme me boutargue-n moderne, kaviarin e Detit të Zi, tiropitën, dollmat, dhe supën trahanas.{{Sfnm|Ash|1995|1p=244|Davidson|2014|2p=123|Bryer|2008|3p=671|Salaman|1986|4p=184}} Kishte vera të ëmbla mesjetare të famshme si malvazia nga Monemvasia, komandaria, dhe vera eponime e Rumnit që pihej, ashtu si edhe birra e melit (e njohur si ''boza'') dhe retsina.{{Sfnm|Bryer|2008|1pp=672-673|Unwin|2010|2p=185}} === Argëtimi === [[Skeda:Tabula - boardgame - Zeno game.svg|thumb|Një lojë ''τάβλι'' (tabula) e luajtur nga perandori bizantin [[Zeno]] në vitin 480 dhe e regjistruar nga [[Agathia]] rreth vitit 530, për shkak të një hedhjeje zari shumë të pafat për Zenonin (e kuqe)]] Garat me qerre u zhvilluan që nga epoka e hershme deri në vitin 1204, duke u bërë një nga ngjarjet sportive të vazhdueshme më të gjata në botë.{{Sfnm|Jeffreys|2008a|1pp=681-682|Kaldellis|2023|2p=13, 138}} Mimet, pantomima, dhe disa shfaqje me kafshë të egra ishin të spikatura deri në shekullin VI.{{Sfn|Jeffreys|2008a|p=680}} Meqë peshkopët e krishterë dhe filozofët paganë nuk i pëlqenin këto aktivitete, financimi shtetëror për to ndaloi, duke çuar në rënien e tyre dhe kalimin drejt argëtimit dhe sportit privat.{{Sfnm|Jeffreys|2008a|1pp=678-683|Kaldellis|2023|2pp=187, 233}} Një version persian i pollos, i prezantuar nga kryqtarët dhe i quajtur ''tzykanion'', luhej nga fisnikëria dhe aristokracia urbane në qytetet kryesore gjatë epokave të mesme dhe të vona, ashtu si edhe sporti i xhostimit të prezantuar nga Perëndimi.{{Sfnm|Kazhdan|1991a|1p=2137|Kazanaki-Lappa|2002|2p=643|Jeffreys|2008a|3p=683|Kaldellis|2023|4pp=672, 844}} Me kalimin e kohës, tabelat e lojërave si ''tavli'' u bënë gjithnjë e më popullore.{{Sfn|Jeffreys|2008a|p=683}} === Gjuha === {{Further|:en:Languages of the Roman Empire|:en:Medieval Greek}} {{Multiple image |align=right |image1=Mudil Psalter.jpg |width1=140 |image2=Joshua Roll.jpg |width2=146 |footer=Majtas: Psalteri i Mudilit, psalteri më i vjetër i plotë në gjuhën kopte (Muzeu Koptik, Egjipt, Kajro Kopte).<br />Djathtas: [[:en:Joshua Roll|Rrotulla e Joshuas]], një dorëshkrim i iluminuar grek i shekullit X, ndoshta i bërë në Kostandinopojë (Biblioteka e Vatikanit, Romë). }} [[Gjuha latine|Latinishtja]] dhe [[Gjuha greke|greqishtja]] ishin gjuhët kryesore të Perandorisë Romake të vonë, me të parën mbizotëruese në perëndim dhe të dytën në lindje.{{Sfn|Horrocks|2008|p=778}} Megjithëse latinishtja ishte historikisht e rëndësishme në ushtri, sistemin ligjor, dhe qeverisje, përdorimi i saj ra në territoret bizantine që nga viti 400 e.s.{{Sfnm|Horrocks|2010|1p=208|Rochette|2023|2pp=282–283}} Greqishtja kishte filluar ta zëvendësonte atë madje edhe në ato funksione deri në kohën e Justinianit I (sundoi 527–565), i cili mund të ketë tentuar ta ndalonte rënien e latinishtes. Zhdukja e saj në lindje ishte më pas e pashmangshme.{{Sfnm|Horrocks|2008|1p=778|Rochette|2023|2pp=283–284}} Një proces i ngjashëm helenizimi gjuhësor ndodhi në Azinë e Vogël, banorët e së cilës kishin braktisur kryesisht gjuhët e tyre vendase për greqishten deri në kohët e hershme bizantine.{{Sfn|Horrocks|2010|pp=208–209}} Sidoqoftë, pjesa më e madhe e popullsisë së perandorisë së hershme nuk do ta njihte as latinishten as greqishten, veçanërisht në zonat rurale — gjuhët e tyre përfshinin gjuhën armene në Armeninë Bizantine, dialekte aramaike si siriakishtja në Mesopotami dhe Levant, koptishten në Egjipt, fenikishten në bregdetin e Levantit dhe në Kartagjenë, dhe berberishten në Afrikën e Veriut rurale.{{Sfnm|Horrocks|2008|1pp=778–779|Horrocks|2010|2pp=207–210}} Deri në mesin e shekullit VI, Geoffrey Horrocks vlerëson se greqishtja ishte gjuha amtare e rreth një të tretës së popullsisë, ndërsa flitej nga 80% e aristokracisë.{{Sfn|Horrocks|2010|pp=210-211}} Perandoria e humbi diversitetin e saj gjuhësor në luftërat e shekujve VII dhe VIII, duke u bërë dërrmueshëm greqishtfolëse.{{Sfn|Treadgold|2002|p=142}} Gjatë kësaj periudhe të trazuar, greqishtja atike klasike — një nga regjistrat gjuhësorë që grekët bizantinë trashëguan — doli jashtë përdorimit, ndërsa regjistrat e përditshëm popullorë vazhduan të përdoreshin.{{Sfn|Browning|1982|p=51}} Ndërsa perandoria fitoi njëfarë stabiliteti nga shekulli IX e në vazhdim, dhe veçanërisht pas Rivendosjes Komnene, greqishtja atike u rikthye në modë për veprat e shkruara. Në një fenomen të quajtur diglosi, hendeku mes greqishtes së folur popullore, e cila rrallë shkruhej në vepra të botuara, dhe regjistrave letrarë të folur vetëm në kontekste formale, u bë shumë i gjerë.{{Sfnm|Browning|1982|1p=51|Horrocks|2008|2pp=781–782}} Gjatë periudhës paleologe, megjithëse veprat e shkruara klasikisht mbetën stili normal, shkrimtarët e influencuar nga Perëndimi filluan të përdornin më shumë elemente popullore, veçanërisht për romancat ose historitë pothuajse bashkëkohore. Një shembull është ''Kronika e Moresë'', shkruar ndoshta nga një emigrant francez që nuk e njihte letërsinë formale greke dhe që përfshiu greqishten e folur në veprën e tij.{{Sfnm|Horrocks|2008|1p=783|Horrocks|2010|2pp=216–218|3a1=Jeffreys|3a2=Mango|3y=2002|3pp=298–300}} I gjithë ky lloj shkrimi popullor ishte në formë vargu, duke u bërë paraardhësi i poezisë greke moderne, ndërsa proza mbeti e shkruar klasikisht.{{Sfnm|Browning|1982|1pp=51–52|2a1=Jeffreys|2a2=Mango|2y=2002|2p=299}} == Ekonomia == {{Main|:en:Byzantine economy}} {{Further|:en:Byzantine silk|:en:Sino-Roman relations}} [[Skeda:Horses of Basilica San Marco.jpg|thumb|Katër kuajt prej bronzi që dikur ndodheshin në Hipodromin e Kostandinopojës sot ekspozohen në [[Venediku|Venedik]].]] Avantazhet gjeografike dhe detare të perandorisë i reduktuan kostot e transportit të mallrave dhe lehtësuan tregtinë, duke e bërë atë një nxitës kryesor të rritjes ekonomike që nga lashtësia dhe gjatë gjithë periudhës pas-klasike.{{Sfnm|Whittow|2009|1p=473|2a1=Laiou|2a2=Morrisson|2y=2007|2p=13}} Infrastruktura, përfshirë rrugët, ndërtesat publike, dhe sistemi ligjor, mbështeti tregtinë dhe aktivitete të tjera ekonomike.{{Sfn|Laiou|Morrisson|2007|p=24}} Rajone si Azia e Vogël, ishujt e Egjeut, Egjipti, Levanti, dhe Afrika lulëzuan si qendra ekonomike të pjekura, pavarësisht sfidave politike dhe pasigurive ushtarake.{{Sfnm|Whittow|2009|1p=467|2a1=Laiou|2a2=Morrisson|2y=2007|2p=246}} Që nga mesi i shekullit VI e në vazhdim, murtajat, pushtimet, dhe luftërat shkaktuan rënien e popullsive dhe ekonomive, duke çuar në kolapsin e ekonomisë së lashtë.{{Sfnm|Whittow|2009|1pp=472, 474, 479|Laiou|2002c|2p=698|3a1=Laiou|3a2=Morrisson|3y=2007|3p=24}} Qytete të mëdha si Kostandinopoja, Antiokia, [[Aleksandria]], dhe [[Selaniku]] vazhduan të mbanin popullsi të konsiderueshme mbi 100.000 banorë, ndërsa fshati kaloi drejt vendbanimeve të fortifikuara.{{Sfnm|Laiou|2002a|1p=177|2a1=Laiou|2a2=Morrisson|2y=2007|2pp=25-26}} Këto zona rurale u zhvilluan në fshatra dhe katunde, duke pasqyruar një kalim ekonomik mes periudhave historike drejt përdorimit më efikas të tokës.{{Sfnm|Whittow|2009|1p=465, 471|2a1=Laiou|2a2=Morrisson|2y=2007|2pp=25-26, 232}} Dendësia e ulët e popullsisë i nxiti perandorët të inkurajonin migrimin dhe rivendosjen, duke stimuluar bujqësinë dhe rritjen demografike.{{Sfn|Laiou|Morrisson|2007|pp=44-46}} Deri në shekullin IX, ekonomia filloi të rimëkëmbej, e shënuar nga rritja e prodhimit bujqësor dhe zgjerimi urban.{{Sfnm|Whittow|2009|1pp=473-474|Laiou|2002a|2pp=269-270}} Përparimet në shkencë, njohuritë teknike, dhe shkrim-leximi i dhanë perandorisë një avantazh konkurrues ndaj fqinjëve të saj.{{Sfn|Laiou|Morrisson|2007|pp=19-22, 24}} Shekujt XI dhe XII dëshmuan rritje të vazhdueshme dhe të shpejtë të popullsisë, duke shënuar kulmin e kësaj rimëkëmbjeje.{{Sfnm|Whittow|2009|1p=476|2a1=Laiou|2a2=Morrisson|2y=2007|2pp=90-92}} Tregtarët italianë, veçanërisht venedikasit, gjenovezët, dhe pizanët, morën kontrollin e tregtisë ndërkombëtare, duke reduktuar kështu ndikimin e tregtarëve vendas.{{Sfnm|Whittow|2009|1pp=473-476|Laiou|2002a|2pp=25, 402}} Sistemi politik u bë gjithnjë e më nxjerrës dhe autoritar, duke kontribuar në kolapsin e perandorisë në vitin 1204.{{Sfnm|Laiou|2002a|1p=23|Laiou|2002b|2p=1164|3a1=Laiou|3a2=Morrisson|3y=2007|3p=233}} Rënia e Kostandinopojës gjatë Kryqëzatës së Katërt në vitin 1204 shkatërroi shekuj pasurie të saj.{{Sfn|Magdalino|2002b|p=535}} Pronat e mëdha u konfiskuan, dhe perandoria u copëzua në shtete të vogla të mbetura, të sunduara nga fraksione rivale, duke e bërë qeverisjen joefikase dhe duke rritur kostot e bërjes së biznesit.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=739|2a1=Laiou|2a2=Morrisson|2y=2007|2pp=167-168}} Shteti gradualisht humbi kontrollin mbi praktikat tregtare, rregullimet e çmimeve, daljen e metaleve të çmuara, dhe ndoshta edhe prerjen e monedhave.{{Sfn|Matschke|2002|pp=805–806}} Tregtarët italianë e dominuan më tej tregtinë pasi ngjarjet e vitit 1204 e hapën Detin e Zi për tregtarët perëndimorë, duke ndryshuar përgjithmonë fatin e perandorisë.{{Sfnm|Whittow|2009|1p=477|Matschke|2002|2pp=771-772|3a1=Laiou|3a2=Morrisson|3y=2007|3p=203}} Fermerët dhe prodhuesit gjithnjë e më shumë prodhonin mallra për përdorim lokal dhe preken nga pasiguria e luftës së vazhdueshme.{{Sfnm|Matschke|2002|1p=779|2a1=Laiou|2a2=Morrisson|2y=2007|2p=168}} Pavarësisht këtyre sfidave, ekonomia e përzier e perandorisë (e karakterizuar nga ndërhyrje shtetërore, punë publike, dhe liberalizim tregu){{Sfn|Laiou|2002c|p=754}} mbeti një model përshtatshmërie ekonomike mesjetare, edhe pse u përkeqësua nën presione të jashtme.{{Sfnm|Whittow|2009|1p=471|2a1=Laiou|2a2=Morrisson|2y=2007|2pp=232-235}} == Artet dhe shkencat == === Arti dhe arkitektura === {{Main|:en:Byzantine art|:en:Byzantine architecture}} {{Multiple image |perrow=2 |total_width=340 |image1=Spas vsederzhitel sinay.jpg |image2=Hosios Loukas Katholikon (nave, South-West squinch) - Baptism - detail 02.jpg |image3=Meister von Nerezi 001.jpg |image4=Ivoire Barberini - Musée du Louvre Objets d'art OA 9063 ; MND 211.jpg |image5=Hagia Sophia in Istanbul (focused on the original Roman building).jpg |footer=Nga e majta lart, në kahun e akrepave të orës: * Ikona ''Krishti Pantokrator'', shekulli VI, Manastiri i Sinait * Mozaikët e [[:en:Hosios Loukas|Hosios Loukas]], detaj, fillimi i shekullit XI * Fildishi Barberini, një diptik fildishi i fillimit të shekullit VI * Fasada e jashtme e Aja Sofias * ''Krishti i vdekur dhe vajtuesit'', rreth vitit 1164, [[:en:Church of Saint Panteleimon, Gorno Nerezi|Gorno Nerezi]] }} Subjektet në artin bizantin ishin kryesisht të krishtera dhe zakonisht joreale në përfaqësimin e tyre.{{Sfn|James|2003|loc=§ paras. 2 and 13}} Duke dalë si nga arti i hershëm i krishterë ashtu edhe nga ai i lashtësisë së vonë,{{Sfnm|1a1=Rodley|1y=1994|1p=2|2a1=Cormack|2y=2018|2pp=11–12}} shumë shembuj të hershëm u humbën gjatë përndjekjeve romake; mozaikët e fragmentuar të kishës së shekullit III në Dura-Europos janë një përjashtim unik.{{Sfn|Rodley|1994|pp=12–14}} Mozaikë të tillë bizantinë, të njohur për stilin e tyre me sfond ari, u bënë tipar dallues i perandorisë, duke shfaqur tema si laike ashtu edhe të shenjta në vende të ndryshme, përfshirë kishat (Bazilika e San Vitales), cirkun (Hipodromi i Kostandinopojës), dhe Pallatin e Madh të Kostandinopojës.{{Sfnm|1a1=Rodley|1y=1994|1p=34|2a1=James|2y=2003|2loc=§ paras. 3–4}} Sundimi i fillimit të shekullit VI i Justinianit I pa zhvillime sistematike: arti fetar erdhi për të dominuar, dhe skulptura monumentale publike prej mermeri e bronzi, dikur e popullarizuar, ra jashtë favorit për shkak të lidhjeve pagane.{{Sfnm|1a1=Rodley|1y=1994|1pp=32–33, 56–57|2a1=Cormack|2y=2018|2p=14}} Justiniani porositi kishën monumentale të Aja Sofias, dhe elementet e saj me ndikim u bënë tipare arkitekturore dalluese për perandorinë: madhësia e jashtëzakonshme, kupola e madhe, përdorimi novator i ''pendentive''-ve, dhe brendia shumë dekorative u imituan aq larg në veri sa Katedralja e Shën Sofisë në [[:en:Novgorod|Novgorod]] dhe Katedralja e Shën Sofisë në [[:en:Kiev|Kiev]].{{Sfnm|1a1=James|1y=2003|1loc=§ para. 10|2a1=Cormack|2y=2018|2pp=33–40|3a1=Curl|3a2=Wilson|3y=2021|3loc=§ paras. 3 and 5}} Krijuesit e Aja Sofias, arkitektët-inxhinierë [[:en:Isidore of Miletus|Isidori i Miletit]] dhe [[:en:Anthemius of Tralles|Anthemi i Traleve]], gëzojnë vlerësim të veçantë;{{Sfnm|1a1=Rodley|1y=1994|1p=67}} shumica e artistëve bizantinë mbetën të paregjistruar dhe zakonisht konsideroheshin me pak rëndësi.{{Sfn|James|2003|loc=§ para. 7}} Arti në shkallë më të vogël lulëzoi gjatë gjithë periudhës bizantine: gdhendjet e shtrenjta prej fildishi — shpesh si diptikë ([[:en:Barberini ivory|fildishi Barberini]]) ose triptikë ([[:en:Harbaville Triptych|Triptiku i Harbaville-it]]) — përshkruanin përkujtime perandorake ose skena fetare dhe vlerësoheshin veçanërisht, ashtu si edhe punimet metalike dhe emajet.{{Sfnm|1a1=James|1y=2003|1loc=§ para. 4|2a1=Cormack|2y=2018|2p=39}} Objekte të tjera të shtrenjta përfshinin dorëshkrime të iluminuara, të ilustruara me shkëlqim për një gamë të gjerë tekstesh, dhe mëndafshra, shpesh të ngjyrosur në purpurën perandorake të çmuar; të dyja u bënë shumë popullore në Evropën Perëndimore.{{Sfn|James|2003|loc=§ paras. 4–5}} Ngritja e piktimeve të vogla, të lëvizshme, ikonave, të përdorura si për adhurim publik ashtu edhe privat, u bë gjithnjë e më e diskutueshme.{{Sfnm|1a1=Rodley|1y=1994|1pp=101–102|2a1=Cormack|2y=2018|2p=2}} Gjatë dy periudhave të Ikonoklazmës Bizantine (726–843), të ndikuara ndoshta nga ndalimet islamike mbi imazhet fetare,{{Sfn|Lowden|1997|pp=147–148}} ikonat u shtypën dhe sasi të mëdha arti fetar figurativ u shkatërruan.{{Sfn|Matthews|Platt|1997|p=185}} Ikonoklastët e dënuan përdorimin e tyre, duke i krahasuar me idhujtarinë pagane dhe duke ua atribuuar disfatat e fundit umajade si hakmarrje hyjnore për përdorimin e tyre. Ikonofilët përfundimisht triumfuan, duke ruajtur përdorimin thelbësor të tyre për nderim, konsideruar i dallueshëm nga adhurimi, dhe gjetën precedent në referime ungjillore.{{Sfnm|1a1=Rodley|1y=1994|1pp=115–116|2a1=Lowden|2y=1997|2pp=147–151}} Arti maqedonas pas-ikonoklast (867–1056) pa një rilindje kulturore, dhe shumë vepra arti nga kjo periudhë kanë mbijetuar.{{Sfnm|1a1=Rodley|1y=1994|1p=132|2a1=Lowden|2y=1997|2pp=187–188}} Subjektet dhe stilet u standardizuan, veçanërisht kishat e tipit kryq-në-katror, dhe frontaliteti dhe simetria tashmë ekzistuese u zhvilluan në një estetikë artistike dominuese, e vëzhgueshme në emajen e vogël [[:en:Pala d'Oro|Pala d'Oro]] dhe mozaikët e mëdhenj të manastireve [[:en:Hosios Loukas|Hosios Loukas]], [[:en:Daphni Monastery|Dafni]], dhe [[:en:Nea Moni of Chios|Nea Moni]].{{Sfnm|1a1=James|1y=2003|1loc=§ para. 3|2a1=Cormack|2y=2018|2pp=146–147}} Periudhat pasuese Komnene-Angelos (1081–1204) panë mbrojtje perandorake të shtuar, krahas veprave figurative me shprehje emocionale të shtuar (''Krishti i vdekur dhe vajtuesit'', rreth vitit 1164).{{Sfn|James|2003|loc=§ para. 3}} Ndikimi artistik bizantin u përhap gjerësisht në Sicilinë normane (''[[:en:Madrid Skylitzes|Skylitzes-i i Madridit]]'') dhe Venedikun (mozaikët e [[:en:St Mark's Basilica|Bazilikës së Shën Markut]]).{{Sfn|James|2003|loc=§ para. 3}} Kishat serbe lulëzuan, pasi tri shkolla të njëpasnjëshme arkitekture — Raška (1170–1282), Serbia Bizantine (1282–1355), dhe Morava (1355–1489) — kombinuan një estetikë romaneske me dekorime dhe kupola gjithnjë e më voluminoze.{{Sfn|Curl|Wilson|2021|loc=§ para. 7}} Ndërsa veprat më të vogla paleologe (1261–1453) fituan status reliku në Evropën Perëndimore — shumë të plaçkitura në Kryqëzatën e Katërt të vitit 1204 — ato ndikuan fuqishëm stilin italo-bizantin të [[Cimabue]]-s, [[:en:Duccio|Duccios]], dhe më vonë [[Xhoto]]s; ky i fundit tradicionalisht konsiderohet nga historianët e artit si themeluesi i pikturës së Rilindjes Italiane.{{Sfnm|1a1=Rodley|1y=1994|1p=166|2a1=Cormack|2y=2018|2pp=159, 186|3a1=Andronikou|3y=2022|3pp=2–4}} === Letërsia === {{Main|:en:Byzantine literature}} [[Skeda:Anna comnena, alexiade, forse da costantinopoli, XII secolo (pluteo 70.2).jpg|upright=1.2|thumb|''Aleksiada'', një histori nga [[Ana Komnena]], në një dorëshkrim të shekullit XII, ruajtur në [[:en:Biblioteca Medicea Laurenziana|Bibliotekën Medicea Laurenziana]], Firence]] Letërsia bizantine përfshin të gjithë letërsinë greke nga Mesjeta.{{Sfn|Browning|2022|loc=§ para. 1}} Megjithëse perandoria ishte e larmishme gjuhësisht, shumica dërrmuese e teksteve të mbetura janë në greqishten mesjetare,{{Sfn|Papaioannou|2021a|pp=1–2, 5–7}} në dy variante diglosike: një formë të mësuar bazuar në greqishten atike, dhe një popullore bazuar në greqishten koine.{{Sfn|Browning|1991a}} Shumica e studiuesve bashkëkohorë i konsiderojnë të gjitha tekstet greke mesjetare si letërsi,{{Sfn|Papaioannou|2021a|p=10}} por disa ofrojnë kufizime të ndryshme.{{Sfnm|1a1=Kazhdan|1y=1999|1p=1|2a1=van Dieten|2y=1980|2pp=101–105}} Periudha e hershme e letërsisë (rreth 330–650) u dominua nga kulturat konkurruese të helenizmit, krishterimit, dhe paganizmit.{{Sfnm|1a1=Browning|1y=2022|1loc=§ paras. 1–2|2a1=Kaldellis|2y=2021|2pp=162–163}} Etërit Grekë të Kishës — të edukuar në një traditë retorike greke të lashtë — kërkuan të sintetizonin këto ndikime.{{Sfn|Browning|2022|loc=§ para. 1}} Shkrimtarë të hershëm të rëndësishëm përfshijnë [[Joan Gojarti]]n, [[:en:Pseudo-Dionysius the Areopagite|Pseudo-Dionis Areopagitin]], dhe [[Prokopi i Çezaresë|Prokopin e Çezaresë]], të gjithë të cilët synonin të risillnin forma më të vjetra për t'iu përshtatur perandorisë.{{Sfn|Kazhdan|1991b|p=1236}} Tregimet teologjike të mrekullive ishin veçanërisht novatore dhe popullore;{{Sfn|Kazhdan|1991b|p=1236}} ''Thëniet e Etërve të Shkretëtirës'' (''Apophthegmata Patrum'') u kopjuan pothuajse në çdo manastir bizantin.{{Sfn|Martín|2021|p=685}} Gjatë Epokës së Errët Bizantine (rreth 650–800), prodhimi i letërsisë kryesisht ndaloi, megjithëse disa teologë të rëndësishëm ishin aktivë, si [[:en:Maximus the Confessor|Maksimi Rrëfyesi]], [[:en:Germanus I of Constantinople|Gjermani I i Kostandinopojës]], dhe [[Gjoni i Damaskut]].{{Sfn|Kazhdan|1991b|p=1236}} Rilindja pasuese kulturore maqedonase (rreth 800–1000; "periudha e enciklopedizmit") pa një përhapje të ripërtëritur të letërsisë dhe e rivendosi sintezën e mëparshme helenike-të krishterë.{{Sfn|Browning|2022|loc=§ para. 1}} Vepra nga Homeri, filozofë të Greqisë së lashtë, dhe tragjedianë u përkthyen, dhe hagjiografia u riorganizua fort.{{Sfn|Kazhdan|1991b|p=1236}} Pas këtij lulëzimi të hershëm të letërsisë monastike, pati një mungesë deri te Simeoni Teologu i Ri në fund të shekullit X.{{Sfn|Kazhdan|1991b|p=1236}} Një brez i ri (rreth 1000–1250), duke përfshirë Simeonin, [[:en:Michael Psellos|Mihal Psellosin]], dhe [[:en:Theodore Prodromos|Theodor Prodromosin]], refuzuan theksin enciklopedist mbi rendin, dhe ishin të interesuar për ideale të përqendruara te individi, që lidheshin ndryshe me misticizmin, zërin autorial, heroizmin, humorin, dhe dashurinë.{{Sfn|Kazhdan|1991b|pp=1236–1237}} Kjo përfshinte romancën bizantine, të frymëzuar helenistikisht, dhe qasjet kalorsiake në retorikë, historiografi, dhe epikën me ndikim ''[[:en:Digenes Akritas|Digenis Akritas]]''.{{Sfn|Kazhdan|1991b|p=1236}} Shekujt e fundit të perandorisë panë një ripërtëritje të hagjiografisë dhe ndikim perëndimor të rritur, duke çuar në përkthime masive nga greqishtja në latinisht.{{Sfn|Kazhdan|1991b|p=1237}} Autorë si [[:en:Gemistos Plethon|Gemistos Plethoni]] dhe [[:en:Bessarion|Besarioni]] shembullëzuan një fokus të ri mbi veset njerëzore krahas ruajtjes së traditave klasike, ky i fundit ndikoi fuqishëm Rilindjen Italiane.{{Sfn|Kazhdan|1991b|p=1237}} === Muzika === {{Main|:en:Byzantine music}} [[Skeda:Mosaic of the Female Musicians.jpg|thumb|right|"Mozaiku i Muzikantëve" i fundit të shekullit IV, që përshkruan dy gra duke luajtur orgun, ''aulos''-in, dhe lirën, nga një vilë bizantine në Maryamin, Siri]] Muzika bizantine rrjedh eklektikisht nga kënga e rrafshët e hershme e krishterë, muzika hebraike, dhe një larmi muzike të lashtë; lidhjet e saj të sakta me muzikën e lashtë greke mbeten të pasigurta.{{Sfnm|1a1=Velimirović|1y=1990|1pp=28–29|2a1=Conomos|2y=1991|2p=1426}} Përfshinte si traditat e shenjta ashtu edhe ato laike, por e dyta njihet pak, ndërsa e para mbetet muzika qendrore e liturgjisë ortodokse lindore deri në shekullin XXI.{{Sfnm|1a1=Conomos|1y=1991|1pp=1424–1426|2a1=Levy|2a2=Troelsgård|2y=2016|2loc=§ Introduction}} Muzika kishtare e perandorisë, e njohur si kanti bizantin, ishte muzikë vokale monodike ekskluzivisht pa shoqërim, e kënduar në greqisht.{{Sfn|Velimirović|1990|pp=26–27, 29}} Që nga shekulli VIII, melodite e kantit qeveriseshin nga korniza ''Oktōēchos'', një grup prej tetë modesh — ''echos'' (ἦχος; "tingull") — secili prej të cilëve siguronte formula motivike të paracaktuara për kompozim.{{Sfnm|1a1=Velimirović|1y=1990|1pp=45–46|2a1=Conomos|2y=1991|2p=1425|3a1=Levy|3a2=Troelsgård|3y=2016|3loc=§&nbsp;5 "System of eight modes ('oktōēchos')", §&nbsp;7 "Formulaic chants"}} Këto formula zgjidheshin për theksimin e duhur të tekstit dhe rastësisht për piktim teksti, më pas grumbulloheshin nëpërmjet centonizimit në himne apo psalme.{{Sfnm|1a1=Velimirović|1y=1990|1p=29|2a1=Levy|2a2=Troelsgård|2y=2016|2loc=§&nbsp;7 "Formulaic chants"}} Kanti bizantin ishte qendror për ritin bizantin; muzika më e hershme nuk shënohej me notacion,{{Sfn|Velimirović|1990|pp=26–27}} përfshirë himne të shkurtra monostrofike të hershme si ''troparion''-i.{{Sfn|Levy|Troelsgård|2016|loc=§&nbsp;10 "Syllabic hymn settings"}} Proto-notacioni ekfonetik (nga shekulli IX e në vazhdim) shënonte modele të thjeshta recitimi. Sistemi neumatik i notacionit paleo-bizantin lindi në shekullin X, dhe "Notacioni i Rrumbullakët" bizantin i mesëm, nga mesi i shekullit XII e në vazhdim, është skema e parë plotësisht diastematike.{{Sfnm|1a1=Velimirović|1y=1990|1pp=48–51|2a1=Levy|2a2=Troelsgård|2y=2016|2loc=§&nbsp;3 "Melodic notation"}} Disa forma të mëdha u zhvilluan krahas kompozitorëve të njohur: ''kontakion''-i i gjatë (nga shekulli V e në vazhdim), i popullarizuar nga [[:en:Romanos the Melodist|Romanos Melodisti]]; ''kanōn''-i, gjithashtu i gjerë (nga fundi i shekullit VII e në vazhdim), zhvilluar nga [[:en:Andrew of Crete|Andrea i Kretës]]; dhe ''sticheron''-i më i shkurtër (të paktën nga shekulli VIII e në vazhdim), i mbrojtur nga [[:en:Kassia|Kasia]].{{Sfnm|1a1=Conomos|1y=1991|1p=1425|2a1=Levy|2a2=Troelsgård|2y=2016|2loc=§&nbsp;3 "Melodic notation"|3a1=Mellas|3y=2020|3p=2}} Deri në periudhën paleologe, dominimi i rregullave strikte kompozicionale u zbut dhe [[:en:John Koukouzeles|Joan Koukouzelesi]] udhëhoqi një shkollë të re që favorizonte një stil "kalofonik" më ornamental, i cili ndikoi thellë muzikën neo-bizantine pas-perandorake.{{Sfn|Conomos|1991|pp=1425–1426}} Muzika laike, shpesh e sponsorizuar nga shteti, ishte e gjithëpranishme në jetën e përditshme dhe shfaqej në një larmi ceremonish, festivalesh, dhe teatri.{{Sfn|Touliatos|2001|loc=§ Introduction}} Muzika vokale laike rrallë shënohej me notacion, dhe dorëshkrimet e mbetura datojnë shumë më vonë, duke sugjeruar se tradita u përcoll nëpërmjet traditës gojore dhe ndoshta u improvizua.{{Sfn|Touliatos|2001|loc=§ "Sources"}} E ndaluar për përdorim liturgjik, një larmi e gjerë instrumentesh bizantine lulëzoi në kontekste laike, megjithëse asnjë muzikë instrumentale e shënuar me notacion nuk ka mbijetuar.{{Sfn|Conomos|Kazhdan|1991|p=1426}} Nuk dihet me siguri deri në ç'shkallë instrumentistët improvizonin ose nëse i dyfishonin vokalistët monofonikisht ose heterofonikisht.{{Sfnm|1a1=Conomos|1a2=Kazhdan|1y=1991|1p=1426|2a1=Touliatos|2y=2001|2loc=§&nbsp;2 "Instruments and performing practice"}} Ndër instrumentet më të njohura janë organi hidraulik, i përdorur për ngjarje cirku dhe oborri perandorak; ''aulos''-i me origjinë greke të lashtë, një instrument frymor; ''tambouras''-i, një instrument me tel të mbërthyer; dhe më popullorja, lira bizantine.{{Sfnm|1a1=Conomos|1a2=Kazhdan|1y=1991|1p=1426|2a1=Touliatos|2y=2001|2loc=§&nbsp;2 "Instruments and performing practice"}} Zhanret e spikatura përfshinin kantet e ''acclamatio''-s të lëvdimit ose përshëndetjes; këngët festive akritike; banketet instrumentale simpoziale, bazuar në simpoziumet e lashta; dhe muzikën e vallëzimit.{{Sfn|Touliatos|2001|loc=§&nbsp;3 "Genres and composers"}} === Shkenca dhe teknologjia === {{Main|:en:Byzantine science}} {{See also|:en:List of Byzantine inventions|:en:Byzantine philosophy|:en:List of Byzantine scholars}} [[Skeda:20131203 Istanbul 048.jpg|thumb|left|upright=1.15|Brendia e Aja Sofias; ndikimi i parimeve të gjeometrisë së ngurtë të [[Arkimedi]]t është i dukshëm.]] Studiuesit e perandorisë luajtën një rol kryesor në transmetimin e njohurive klasike te bota islamike dhe Italia e Rilindjes, si dhe në prodhimin e komentareve që ndihmuan në zgjerimin e njohurive shkencore.{{Sfnm|Robins|1993|1pp=8-9|Lazaris|2020a|2p=17|Telelis|2020|3p=186}} Kjo dijeni greke mesjetare bazohej jo vetëm në traktate shkencore nga lashtësia, por gjithashtu vinte nga vepra islamike, latine, dhe hebraike, të cilat ndihmuan të udhëhiqnin zhvillime të reja deri vonë në shekujt XI dhe XII.{{Sfnm|1a1=Lazaris|1y=2020a|1pp=3, 11|2a1=Inglebert|2y=2020|2p=27|3a1=Tatakes|3a2=Moutafakis|3y=2003|3p=180}} Megjithëse perandoria ndonjëherë nuk shoqërohet me risi shkencore apo zbulime të mëdha,{{Sfnm|Mango|2008|1p=958|2a1=Nicolaidis et al.|2y=2016|2pp=544–545}} kontributet e saj shkencore janë përshkruar gjithashtu si të nënvlerësuara.{{Sfn|Tihon|2013|p=206}} Vlerësimet e paplota të teksteve bizantine{{Sfn|Tihon|2013|p=206}} dhe sfidat e aplikimit të përkufizimeve moderne të shkencës në kontekste para-moderne janë faktorë në këto debate të vazhdueshme.{{Sfn|Lazaris|2020a|pp=1–5}} [[Skeda:Liquid fire granades Chania.jpg|thumb|upright|Granata qeramike të mbushura me zjarr grek, të rrethuara nga gjemba hekuri, shekujt X–XII, Muzeu Kombëtar Historik, Athinë]] Njerëz kyç përcollën tradita të rëndësishme që qëndruan në themel të kësaj dijenie, veçanërisht në fushat e filozofisë, gjeometrisë, astronomisë, dhe gramatikës.{{Sfn|Manolova|2020|p=66}} Për shembull, arkitekti i Aja Sofias, [[:en:Isidore of Miletus|Isidori i Miletit]] (rreth vitit 530), përpiloi veprat e Arkimedit, të cilat [[:en:Leo the Mathematician|Leoni Matematikani]] (rreth vitit 850) i përfshiu në kurse formale, dhe kjo është arsyeja pse [[:en:Archimedes Palimpsest|Palimpsesti i Arkimedit]] njihet sot.{{Sfnm|Manolova|2020|1p=66|Jones|2005|2p=520-521}} [[:en:John Philoponus|Joan Filoponi]] dhe kritikat e tij ndaj fizikës aristoteliane, farmakologu [[:en:Pedanius Dioscorides|Pedanius Dioskoridi]], dhe gjeografia dhe astronomia ptolemaike patën ndikim të rëndësishëm në shkencën perëndimore, siç shihet me ndikimin e Ptolemeut te Koperniku dhe të Filoponit te [[Bonaventura]], [[:en:Gersonides|Gersonidesi]], [[:en:Jean Buridan|Buridani]], [[:en:Nicole Oresme|Oresme]], dhe Galileo Galilei.{{Sfnm|Wildberg|2018|1p=|Lindberg|1992|2p=162}} Risitë ushtarake përfshinin një kalim vendosjeje, që siguronte stabilitet për harkëtarët e kaluar dhe transformoi dramatikisht ushtrinë; një lloj të specializuar patkoi; velën latine, që përmirësoi reagueshmërinë e anijes ndaj erës; dhe zjarrin grek — një armë ndezëse e aftë të digjej edhe kur lagej me ujë, e shfaqur për herë të parë rreth kohës së rrethimit të Kostandinopojës të viteve 674–678.{{Sfnm|Lazaris|2020a|1p=16|Salmon|2020|2pp=445-446|Partington|1999|3p=13}} Në kujdesin shëndetësor, perandoria ishte pioniere e konceptit të spitalit si institucion që ofron kujdes mjekësor dhe mundësinë e shërimit për pacientët, në vend që të ishte thjesht një vend për të vdekur.{{Sfnm|Lindberg|1992|1p=349|Nutton|1984|2p=9|Miller|1997|3pp=ix, 3–4|Bennett|2016|4pp=7-14}} == Trashëgimia == {{Main|:en:Legacy of the Roman Empire}} === Pasojat politike === {{See also|:en:Succession to the Byzantine Empire}} [[Skeda:Eastern Mediterranean 1450.svg|thumb|Mesdheu Lindor pak para Pushtimit të Kostandinopojës]] Pasi Kostandinopoja ra, osmanët i përthithën shpejt territoret e mbetura të pavarura, përfshirë Athinën e Aksajolëve në vitin 1458, Morenë në vitin 1460, Trebizondin në vitin 1461, dhe Lesbon e Gatilusëve në vitin 1462.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=914|Nicol|1993|2pp=407-408|Bryer|2009|3p=856}} Ata i çmontuan institucionet politike dhe laike të Perandorisë, duke e lënë Kishën e varfëruar të menaxhonte atë që më vonë do të quhej ''Rum Millet'', kryesisht si mjet për të taksuar ndjekësit e saj.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=914–915|Bryer|2009|2p=869|Papademetriou|2015|3p=52}} Si i vetmi shtet sovran ortodoks, Rusia zhvilloi doktrinën e Romës së Tretë, duke theksuar trashëgiminë e saj kulturore si të dallueshme nga Evropa Perëndimore, sepse kjo e fundit kishte trashëguar pjesën më të madhe të dijes laike të perandorisë.{{Sfnm|Seton-Watson|1967|1p=31|Kaldellis|2023|2p=901|Mango|2008|3pp=960-961}} [[:en:Danubian Principalities|Principatat Danubiane]] u bënë strehë për të krishterët ortodoksë dhe grekët fanariotë që kërkonin ta rikrijonin një Perandori Bizantine Greke.{{Sfn|Clark|2000|p=215}} Në Greqinë moderne, anëtarët e ''Rum Millet''-it gjithnjë e më shumë u identifikuan si grekë, duke çuar përfundimisht në një luftë të suksesshme pavarësie në shekullin XIX.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1p=915|Treadgold|1997b|2p=1125}} Shteti modern grek gati sa nuk e dyfishoi territorin e tij nëpërmjet ndjekjes së Idesë së Madhe — një vizion për rimarrjen e tokave të mëparshme të perandorisë lindore — duke arritur sukses të kufizuar gjatë Luftës së Krimesë, por duke bërë përfitime të konsiderueshme gjatë Luftërave Ballkanike.{{Sfnm|1a1=Ivanova|1a2=Anderson|1y=2024|1p=1240|2a1=Kaldellis|2y=2022b|2p=360}} Që nga shekulli XV, historia bizantine ka qenë thellësisht e politizuar, e endur në narrativa nacionaliste, koloniale, dhe imperialiste.{{Sfnm|1a1=Ivanova|1a2=Anderson|1y=2024|1pp=1233, 1235, 1248|2a1=Aschenbrenner|2a2=Ransohoff|2y=2022b|2p=372|3a1=Kaldellis|3y=2022b|3p=352}} Kjo politizim shfaqet jo vetëm në Greqi, por edhe në nacionalizmin bullgar, rumun, serb, hungarez, dhe turk, si dhe në agjenda të mëparshme imperialiste franceze dhe ruse.{{Sfnm|1a1=Ivanova|1a2=Anderson|1y=2024|1pp=1229-41, 1234, 1238|2a1=Haarer|2y=2010|2pp=18–19}} Në botën anglishtfolëse, interpretimet e historisë bizantine shpesh shfaqen në debate politike, krahas vlerësimit në rritje për trashëgiminë e saj.{{Sfnm|1a1=Ivanova|1a2=Anderson|1y=2024|1p=1248|2a1=Haarer|2y=2010|2pp=10-12|3a1=Goldwyn|3y=2022|3p=325|4a2=Mango|4y=2008|4p=958}} Kompleksiteti i kësaj historie e bën atë një temë të ndjeshme, veçanërisht sa i takon rolit të Greqisë në ndjenjën evoluese të identitetit të Evropës dhe historive të origjinës së shumë kombeve evropiane.{{Sfnm|1a1=Ivanova|1a2=Anderson|1y=2024|1p=1248|2a1=Haarer|2y=2010|2p=18-19|3a1=Stewart|3y=2022|3p=3|4a1=Kaldellis|4y=2023|4pp=2-3|5a1=Cameron|5y=2010|5pp=177-178}} === Pasojat kulturore === {{See also|:en:Greek scholars in the Renaissance|:en:Rum millet|:en:Romioi|:en:Byzantine commonwealth}} [[Skeda:Sousoší Cyrila a Metoděje 09.jpg|thumb|Monumenti i Shën Cirilit dhe Shën Metodit, misionarë bizantinë te sllavët, mbi malin Radhošť në Çeki]] Perandoria Bizantine i përzieu në mënyrë dalluese traditat politike romake, trashëgiminë letrare greke, dhe krishterimin, duke krijuar kornizën qytetëruese që hodhi themelin për Evropën mesjetare.{{Sfnm|Kaldellis|2023|1pp=3-4|Cameron|2010|2p=175}} Perandoria e ruajti qytetërimin evropian duke vepruar si mburojë kundër forcave nga popuj të stepës euroaziatike, si avarët, bullgarët, kumanët, hunët, peçenegët, dhe turqit.{{Sfnm|Mango|2008|1pp=958-959|Obolensky|1994|2p=3}} Kodet ligjore të perandorisë ndikuan ndjeshëm traditat e së drejtës civile të Evropës kontinentale, Rusisë, Amerikës Latine, Etiopisë, dhe madje edhe vendeve anglishtfolëse me common law; dhe ndoshta ndikuan gjithashtu traditat ligjore islamike.{{Sfnm|Stolte|2015|2a1=Merryman|2a2=Pérez-Perdomo|2y=2007|Stein|1999|1pp=10–11|2pp=367–368|3p=36}}{{Sfn|Salogubova|Zenkov|2018}} Ajo gjithashtu ruajti dhe transmetoi dijen dhe dorëshkrimet klasike, duke dhënë kontribute të rëndësishme në rilindjen intelektuale që nxiti humanizmin italian.{{Sfnm|Cameron|2010|1p=165|Mango|2008|2p=960}} Perandoria Bizantine luajti një rol vendimtar në formësimin e krishterimit duke mbështetur Etërit e hershëm të Kishës dhe vendimet e këshillave kishtarë; duke zhvilluar institucionin e kallogjerisë; dhe duke nxitur traditën ortodokse që vazhdon të përcaktojë pjesën më të madhe të identitetit të Evropës Lindore.{{Sfnm|Poppe|1991|1p=25|Cameron|2010|2p=261|Mango|2008|3p=358}} Ishte gjithashtu instrumentale në ruajtjen e gjuhës greke dhe i kreditohet zhvillimi i alfabetit glagolitik, i cili më vonë evoluoi në alfabetin cirilik dhe gjuhën e vjetër sllave.{{Sfnm|Poppe|1991|1p=25|Ivanič|2016|2p=127|Mango|2008|3pp=959, 961}} Këto risi siguruan gjuhën e parë letrare për sllavët dhe formuan themelin arsimor për të gjitha kombet sllave.{{Sfnm|Poppe|1991|1p=25|Ivanič|2016|2p=127|Cameron|2010|3p=165|Shepard|2006|4pp=7–8}} == Shiko edhe == * [[Lista e Perandorëve Bizantinë]] * [[Pema familjare e perandorëve bizantinë]] * [[Lista e kryengritjeve dhe luftërave civile bizantine]] * [[Lista e luftërave bizantine]] * [[Lista e dinastive romake]] * [[Lista e peshkopëve dhe patrikëve ekumenikë të Kostandinopojës]] == Referime == === Shënime === {{Notelist}} === Referime === {{Reflist}} == Bibliografia == === Libra === {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{cite book|last=Andronikou|first=Anthi|year=2022|title=Italy, Cyprus, and Artistic Exchange in the Medieval Mediterranean|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-316-51092-6|language=en}} * {{Cite book|last=Ash|first=John|title=A Byzantine Journey|url=https://archive.org/details/byzantinejourney00ashj|publisher=Random House|date=1995|isbn=978-1-84511-307-0|location=New York|language=en}} * {{cite book|last=Bartusis|first=Mark|date=1997|title=The late Byzantine army: arms and society, 1204–1453|url=https://archive.org/details/latebyzantinearm0000mark|publisher=University of Pennsylvania Press|location=Philadelphia|isbn=978-0-8122-1620-2|language=en}} * {{cite book|last1=Berndt|first1=Guido M.|last2=Steinacher|first2=Roland|year=2014|title=Arianism: Roman Heresy and Barbarian Creed|location=London|publisher=Routledge|edition=1st|isbn=978-1-4094-4659-0|language=en}} * {{cite book|last=Bennett|first=David|title=Medicine and Pharmacy in Byzantine Hospitals: A Study of the Extant Formularies|isbn=978-0-367-87908-2|year=2016|publisher=Routledge|location=London|language=en}} * {{Cite book|last=Browning|first=Robert|title=The Byzantine Empire|url=https://archive.org/details/byzantineempire0000brow|publisher=The Catholic University of America Press|date=1992|isbn=978-0-8132-0754-4|location=Washington DC|language=en}} * {{Cite book|last=Cameron|first=Averil|title=The Byzantines|date=2010|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-1-4051-9833-2|series=The Peoples of Europe|location=Oxford|language=en}} * {{cite book|last=Cameron|first=Averil|title=Byzantine Christianity: A Very Brief History|url=https://archive.org/details/byzantinechristi0000came|publisher=Society for Promoting Christian Knowledge|year=2017|isbn=978-0-281-07614-7|location=London|language=en}} * {{Cite book|last=Chitwood|first=Zachary|title=Byzantine Legal Culture and the Roman Legal Tradition, 867–1056|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-18256-1|location=Cambridge|language=en}} * {{Cite book|last=Clark|first=Victoria|title=Why Angels Fall: A Journey through Orthodox Europe from Byzantium to Kosovo|url=https://archive.org/details/whyangelsfallpor0000clar|publisher=Macmillan|date=2000|isbn=978-0-312-23396-9|location=London|language=en}} * {{cite book|last=Cormack|first=Robin|year=2018|orig-year=2000|title=Byzantine Art|url=https://archive.org/details/byzantineart0000corm|edition=2nd|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-877879-0|language=en}} * {{Cite book|last=Davidson|first=Alan|editor-first1=Tom|editor-last1=Jaine|title=The Oxford Companion to Food|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000davi_m3c8|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|date=2014|isbn=978-0-19-967733-7|language=en}} * {{cite book|last=Decker|first=Michael|date=2013|title=The Byzantine Art of War|publisher=Westholme Publishing|location=Yardley, Pennsylvania|isbn=978-1-59416-168-1|language=en}} * {{Cite book|last=Faas|first=Patrick|title=Around the Roman Table: Food and Feasting in Ancient Rome|url=https://archive.org/details/aroundromantable00patr|publisher=University of Chicago Press|date=2005|isbn=978-0-226-23347-5|orig-date=1994|location=Chicago|language=en}} * {{Cite book|last=Gregory|first=Timothy E.|title=A History of Byzantium|url=https://archive.org/details/historyofbyzanti0000greg_2ndedi|publisher=Wiley-Blackwell|date=2010|isbn=978-1-4051-8471-7|location=Malden|language=en}} * {{cite book|last=Haldon|first=John|date=1999|title=Warfare, State and Society in the Byzantine World|url=https://archive.org/details/warfarestatesoci0000hald|publisher=UCL Press|location=London|isbn=978-1-85728-495-9|language=en}} * {{cite book|title=Greek: A History of the Language and its Speakers|url=https://archive.org/details/greekhistoryofla0002horr_r1a9|year=2010|last1=Horrocks|first1=Geoffrey|isbn=978-1-4051-3415-6|edition=2nd|publisher=Wiley|language=en}} * {{Cite book|last=Howard-Johnston|first=James|title=Byzantium: Economy, Society, Institutions 600–1100|date=2024|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-889788-0|location=Oxford|language=en}} * {{Cite book|last=Kaldellis|first=Anthony|title=Hellenism in Byzantium: The Transformations of Greek Identity and the Reception of the Classical Tradition|url=https://archive.org/details/hellenisminbyzan0000kald|publisher=Cambridge University Press|date=2007|isbn=978-0-521-87688-9|location=Cambridge|language=en}} * {{cite book|last=Kaldellis|first=Anthony|title=The New Roman Empire: A History of Byzantium|date=2023|location=New York|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-754932-2|language=en}} * {{cite book|last=Kazhdan|first=Alexander|year=1999|title=A History of Byzantine Literature (650–850)|publisher=Institute for Byzantine Research|location=Athens|isbn=978-960-371-010-3|language=en}} * {{Cite book|last1=Laiou|first1=Angeliki E.|last2=Morrisson|first2=Cécile|title=The Byzantine Economy|url=https://archive.org/details/byzantineeconomy0000laio|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|date=2007|isbn=978-0-521-84978-4|language=en}} * {{Cite book|last=Lindberg|first=David|title=The Beginnings of Western Science|url=https://archive.org/details/beginningsofwest00lind|publisher=University of Chicago Press|year=1992|isbn=978-0-226-48205-7|location=Chicago|language=en}} * {{cite book|title=The Cambridge History of Science|volume=2: Medieval Science|year=2013|editor-last1=Lindberg|editor-first1=David C.|editor-last2=Shank|editor-first2=Michael H.|isbn=978-0-511-97400-7|publisher=Cambridge University Press|language=en}} * {{Cite book|last=Tihon|first=Anne|chapter=Science in the Byzantine Empire|pages=190–206|title=The Cambridge History of Science|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-511-97400-7|volume=2: Medieval Science|editor-last1=Lindberg|editor-first1=David C.|editor-last2=Shank|editor-first2=Michael H.|date=2013|language=en|ref={{sfnref|Tihon|2013}}}} * {{cite book|last=Lowden|first=John|year=1997|title=Early Christian & Byzantine Art|url=https://archive.org/details/earlychristianby0000lowd|publisher=Phaidon Press|location=London|isbn=978-0-7148-3168-8|language=en}} * {{cite book|last1=Matthews|first1=Roy T.|last2=Platt|first2=F. DeWitt|title=The Western Humanities|url=https://archive.org/details/westernhumanitie0000matt_m8f1|date=1997|publisher=Michigan State University|isbn=978-1-55934-433-3|location=East Lansing|language=en}} * {{cite book|last=Mellas|first=Andrew|year=2020|title=Liturgy and the Emotions in Byzantium: Compunction and Hymnody|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-108-76736-1|language=en}} * {{Cite book|last1=Merryman|first1=John Henry|last2=Pérez-Perdomo|first2=Rogelio|title=The Civil Law Tradition: An Introduction to the Legal Systems of Europe and Latin America|url=https://archive.org/details/civillawtraditio0000merr_f2j3|date=2007|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-5568-9|edition=3rd|location=Stanford, California|language=en}} * {{cite book|last=Meyendorff|first=John|title=Byzantine Theology: Historical Trends and Doctrinal Themes|url=https://archive.org/details/byzantinetheolog0000meye|publisher=Fordham University Press|year=1979|edition=illustrated, reprint, revised|isbn=978-0-8232-0967-5|location=New York|language=en}} * {{Cite book|last=Millar|first=Fergus|title=A Greek Roman Empire: Power and Belief under Theodosius II (408–450)|url=https://archive.org/details/greekromanempire00ferg|publisher=University of California Press|date=2006|isbn=978-0-520-24703-1|location=Berkeley|language=en}} * {{cite book|last=Miller|first=Timothy S.|title=The Birth of the Hospital in the Byzantine Empire|isbn=978-0-8018-5657-0|location=Baltimore|publisher=Johns Hopkins University Press|year=1997|language=en}} * {{cite book|first=Donald M.|last=Nicol|title=The Last Centuries of Byzantium, 1261–1453|edition=2nd|year=1993|publisher=Rupert Hart-Davis|location=London|isbn=978-0-521-43991-6|language=en}} * {{Cite book|last=Obolensky|first=Dimitri|title=Byzantium and the Slavs|url=https://archive.org/details/isbn_2900881410081|publisher=St Vladimir's Seminary Press|date=1994|isbn=978-0-88141-008-2|location=Yonkers|language=en}} * {{Cite book|last=Partington|first=J. R.|title=A History of Greek Fire and Gunpowder|url=https://archive.org/details/historyofgreekfi00part|publisher=The Johns Hopkins University Press|year=1999|isbn=978-0-8018-5954-0|location=Baltimore|language=en}} * {{Cite book|last=Ring|first=Trudy|title=International Dictionary of Historic Places: Middle East and Africa|publisher=Taylor & Francis|date=1994|isbn=978-1-884964-03-9|volume=4|location=London|language=en}} * {{Cite book|last=Robins|first=Robert Henry|title=The Byzantine Grammarians: Their Place in History|url=https://archive.org/details/byzantinegrammar0000robi|publisher=Mouton de Gruyter|date=1993|isbn=978-3-11-013574-9|location=Berlin|language=en}} * {{cite book|last=Rodley|first=Lyn|year=1994|title=Byzantine Art and Architecture: An Introduction|url=https://archive.org/details/byzantineartarch0000rodl|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-35724-1|language=en}} * {{Cite book|last=Rotman|first=Youval|title=Byzantine Slavery and the Mediterranean World|date=2009|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-03611-6|location=Cambridge, Massachusetts|language=en}} * {{Cite book|last=Rotman|first=Youval|title=Slaveries of the First Millennium|date=2022|publisher=Amsterdam University Press|isbn=978-1-64189-172-1|location=Amsterdam|language=en}} * {{cite book|last1=Sabo|first1=Theodore|title=From Monophysitism to Nestorianism: AD 431–681|date=2018|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-5275-0959-7|location=Newcastle upon Tyne|language=en}} * {{Cite book|last=Seton-Watson|first=Hugh|title=The Russian Empire, 1801–1917|url=https://archive.org/details/russianempire1800000seto|publisher=Oxford University Press|date=1967|isbn=978-0-19-822152-4|location=London|language=en}} * {{Cite book|last=Stathakopoulos|first=Dionysios Ch.|title=A Short History of the Byzantine Empire|date=2023|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-23340-9|series=Short Histories|location=London|language=en}} * {{Cite book|last=Stein|first=Peter|title=Roman Law in European History|url=https://archive.org/details/romanlawineurope0000stei|date=1999|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-64372-6|location=Cambridge|language=en}} * {{Cite book|last1=Tatakes|first1=Vasileios N.|last2=Moutafakis|first2=Nicholas J.|title=Byzantine Philosophy|publisher=Hackett|date=2003|isbn=978-0-87220-563-5|location=Indianapolis|language=en}} * {{Cite book|last=Treadgold|first=Warren T.|title=Byzantium and its Army: 284–1081|url=https://archive.org/details/byzantiumitsarmy0000trea|date=1995|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-3163-8|location=Stanford|language=en}} * {{Cite book|last=Treadgold|first=Warren T.|title=A History of the Byzantine State and Society|url=https://archive.org/details/historyofbyzanti0000trea|date=1997b|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-7937-1|location=Redwood City|language=en}} * {{cite book|last=Treadgold|first=Warren|title=A Concise History of Byzantium, 25th Anniversary Edition|year=2025|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-54133-7|language=en}} * {{Cite book|last=Unwin|first=P. T. H.|title=Wine and the Vine: An Historical Geography of Viticulture and the Wine Trade|url=https://archive.org/details/winevinehistoric0000unwi|date=2010|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-14416-2|location=London|language=en}} * {{Cite book|last=Vryonis|first=Speros|title=The Decline of Medieval Hellenism in Asia Minor and the Process of Islamization from the Eleventh through the Fifteenth Century|url=https://archive.org/details/declineofmedieva0000vryo|publisher=University of California Press|date=1971|isbn=978-0-520-01597-5|location=Berkeley|language=en}} {{Refend}} === Revista === {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{cite journal|last=Adams|first=Robert Merrihew|title=Nestorius and Nestorianism|year=2021|journal=The Monist|volume=104|issue=3|pages=366–375|language=en}} * {{cite journal|last=Brown|first=Peter|title=Eastern and Western Christendom in Late Antiquity: A Parting of the Way|journal=Studies in Church History|year=1976|volume=13|pages=1–24|language=en}} * {{cite journal|last=Browning|first=Robert|date=1982|title=Greek diglossia yesterday and today|journal=International Journal of the Sociology of Language|issue=35|pages=49–68|language=en}} * {{cite journal|last=Cameron|first=Averil|title=Late Antiquity and Byzantium: An Identity Problem|journal=Byzantine and Modern Greek Studies|year=2016|volume=40|issue=1|pages=27–37|language=en}} * {{cite journal|last=van Dieten|first=Jan Louis|year=1980|title=Die Byzantinische Literatur – Eine Literatur Ohne Geschichte?|trans-title=Byzantine Literature – A Literature Without History?|language=de|journal=Historische Zeitschrift|volume=231|issue=H 1|pages=101–109}} * {{Cite conference|last=Dingledy|first=Frederick|date=2019-05-02|title=The Corpus Juris Civilis: A Guide to Its History and Use|journal=Legal Reference Services Quarterly|volume=35|issue=4|language=en}} * {{Cite conference|last1=Horn|first1=Fred|last2=Schädler|first2=Ulrich|title=Foundations of Digital Archæoludology|date=2019-05-31|chapter=3.4 Forensic Game Reconstruction|pages=9–10|language=en}} * {{cite journal|last=Ivanič|first=Peter|title=The Origins of Christianity in the Territory of Czech and Slovak Republics Within the Contexts of Written Sources|journal=European Journal of Science and Theology|volume=12|issue=6|date=2016|pages=123–130|language=en}} * {{Cite journal|last1=Ivanova|first1=Mirela|last2=Anderson|first2=Benjamin|date=2024-10-01|title=The Politics of Byzantine Studies: Between Nations and Empires|journal=The English Historical Review|volume=139|issue=600|pages=1230–1249|language=en}} * {{cite journal|first=Alexander|last=Jones|title=The Works of Archimedes: Translation and Commentary. Volume 1: The Two Books On the Sphere and the Cylinder|journal=Notices of the AMS|volume=52|issue=5|year=2005|pages=520–525|language=en}} * {{Cite journal|last=Magdalino|first=Paul|date=2025-12-18|title=The Foundation of Constantinople and the Beginnings of Byzantine Studies|journal=Études byzantines et post-byzantines|volume=7|pages=23–43|language=en}} * {{cite journal|last=Nicholson|first=Graham|title=The Understanding of Papal Supremacy as Revealed in the Letters of Pope Gregory the Great|journal=Theological Studies|volume=11|year=1960|pages=25–51|language=en}} * {{cite journal|last1=Nicolaidis|first1=Efthymios|last2=Delli|first2=Eudoxie|last3=Livanos|first3=Nikolaos|last4=Tampakis|first4=Kostas|last5=Vlahakis|first5=George|title=Science and Orthodox Christianity: An Overview|year=2016|journal=Isis|volume=107|issue=3|pages=542–566|language=en|ref={{SfnRef|Nicolaidis et al.|2016}}}} * {{cite journal|last=Poppe|first=Andrzej|year=1991|title=Christianity and Ideological change in Kievan Rus': The First Hundred Years|journal=Canadian-American Slavic Studies|volume=25|issue=1–4|pages=3–26|language=en}} * {{Cite journal|last1=Salogubova|first1=Elena|last2=Zenkov|first2=Alan|date=2018-06-15|title=Roman Law's Influence on Russian Civil Law and Procedure|journal=Russian Law Journal|volume=6|issue=2|pages=118–133|language=en}} {{Refend}} === Kapituj librash dhe enciklopedi === {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book|editor-last=Angold|editor-first=Michael|title=The Cambridge History of Christianity|publisher=Cambridge University Press|year=2006|volume=5|isbn=978-1-139-05408-9|location=Cambridge|language=en}} * {{Cite book|last=Micheau|first=Françoise|chapter=Eastern Christianities (Eleventh to Fourteenth Century): Copts, Melkites, Nestorians and Jacobites|pages=371–403|title=The Cambridge History of Christianity|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-139-05408-9|volume=5|editor-last=Angold|editor-first=Michael|date=2006|language=en|ref={{sfnref|Micheau|2006}}}} * {{Cite book|last=Shepard|first=Jonathan|chapter=The Byzantine Commonwealth 1000–1550|pages=1–52|title=The Cambridge History of Christianity|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-139-05408-9|volume=5|editor-last=Angold|editor-first=Michael|date=2006|language=en|ref={{sfnref|Shepard|2006}}}} * {{Cite book|title=The Invention of Byzantium in Early Modern Europe|publisher=Harvard University Press|year=2022|isbn=978-0-88402-484-2|last2=Ransohoff|first2=Jake|last1=Aschenbrenner|first1=Nathanael|location=Washington DC|language=en}} * {{Cite book|last=Aschenbrenner|first=Nathanael|last2=Ransohoff|first2=Jake|chapter=Introduction|pages=1–23|title=The Invention of Byzantium in Early Modern Europe|publisher=Harvard University Press|location=Washington DC|isbn=978-0-88402-484-2|date=2022|language=en|ref={{sfnref|Aschenbrenner|Ransohoff|2022a}}}} * {{Cite book|last=Kaldellis|first=Anthony|chapter=From "Empire of the Greeks" to "Byzantium"|pages=349–367|title=The Invention of Byzantium in Early Modern Europe|publisher=Harvard University Press|location=Washington DC|isbn=978-0-88402-484-2|date=2022|language=en|ref={{sfnref|Kaldellis|2022a}}}} * {{Cite book|last=Aschenbrenner|first=Nathanael|last2=Ransohoff|first2=Jake|chapter=Conclusion|pages=369–382|title=The Invention of Byzantium in Early Modern Europe|publisher=Harvard University Press|location=Washington DC|isbn=978-0-88402-484-2|date=2022|language=en|ref={{sfnref|Aschenbrenner|Ransohoff|2022b}}}} * {{cite encyclopedia|last=Browning|first=Robert|editor-last1=Lucas|editor-first1=Donald William|editor-last2=Mackridge|editor-first2=Peter A.|year=2022|title=Greek Literature: Byzantine Literature|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|publisher=Encyclopædia Britannica|location=Chicago|language=en}} * {{cite book|last=Cameron|first=Averil|date=2002|chapter=The 'Long' Late Antiquity: A Twentieth-Century Model|title=Classics in Progress: Essays on Ancient Greece and Rome|editor-last=Wiseman|editor-first=T. P.|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|pages=165–191|isbn=978-0-19-726323-5|language=en}} * {{Cite book|title=The Cambridge History of Christianity|year=2007|publisher=Cambridge University Press|volume=2|editor1-last=Casiday|editor1-first=Augustine|editor2-last=Norris|editor2-first=Frederick W.|isbn=978-1-139-05413-3|location=Cambridge|language=en}} * {{Cite book|last=Casiday|first=Augustine|last2=Norris|first2=Frederick W.|chapter=Introduction|pages=1–5|title=The Cambridge History of Christianity|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-139-05413-3|volume=2|editor1-last=Casiday|editor1-first=Augustine|editor2-last=Norris|editor2-first=Frederick W.|date=2007|language=en|ref={{sfnref|Casiday|Norris|2007a}}}} * {{Cite book|last=Drake|first=Harold A.|chapter=The Church, Society and Political Power|pages=403–428|title=The Cambridge History of Christianity|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-139-05413-3|volume=2|editor1-last=Casiday|editor1-first=Augustine|editor2-last=Norris|editor2-first=Frederick W.|date=2007|language=en|ref={{sfnref|Drake|2007}}}} * {{Cite book|last=Löhr|first=Winrich|chapter=Western Christianities|pages=7–51|title=The Cambridge History of Christianity|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-139-05413-3|volume=2|editor1-last=Casiday|editor1-first=Augustine|editor2-last=Norris|editor2-first=Frederick W.|date=2007|language=en|ref={{sfnref|Löhr|2007}}}} * {{cite book|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|year=2008|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|isbn=978-0-19-174352-8|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|language=en}} * {{Cite book|last=Bryer|first=Anthony|chapter=Food, Wine, and Feasting|pages=669–676|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Bryer|2008}}}} * {{Cite book|last=Decker|first=Michael|chapter=Everyday Technologies|pages=492–502|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Decker|2008}}}} * {{Cite book|last=Greatrex|first=Geoffrey|chapter=Political-Historical Survey, c. 250–518|pages=233–248|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Greatrex|2008}}}} * {{Cite book|last=Haldon|first=John F.|chapter=Political-Historical Survey, c. 518–800|pages=249–263|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Haldon|2008a}}}} * {{Cite book|last=Haldon|first=John F.|chapter=The Army|pages=554–561|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Haldon|2008b}}}} * {{Cite book|last=Holmes|first=Catherine|chapter=Political-Historical Survey, 800–1204|pages=264–279|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Holmes|2008}}}} * {{Cite book|last=Horrocks|first=Geoffrey|chapter=Language|pages=777–784|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Horrocks|2008}}}} * {{Cite book|last=Howard-Johnston|first=James F|chapter=Byzantium and Its Neighbours|pages=939–956|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Howard-Johnston|2008}}}} * {{Cite book|last=Jeffreys|first=Elizabeth|chapter=Entertainments, Theatre, And Hippodrome|pages=677–684|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Jeffreys|2008a}}}} * {{Cite book|last=Laiou|first=Angeliki|chapter=Political-Historical Survey, 1204–1453|pages=280–294|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Laiou|2008}}}} * {{Cite book|last=Mango|first=Cyril|chapter=Byzantium's Role in World History|pages=957–961|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Mango|2008}}}} * {{Cite book|last=Stathakopoulos|first=Dionysios Ch.|chapter=Population, Demography, and Disease|pages=309–316|title=The Oxford Handbook of Byzantine Studies|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-174352-8|editor-last1=Cormack|editor-first1=Robin|editor-last2=Haldon|editor-first2=John F.|editor-last3=Jeffreys|editor-first3=Elizabeth|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Stathakopoulos|2008}}}} * {{cite encyclopedia|last1=Curl|first1=James Stevens|last2=Wilson|first2=Susan|year=2021|encyclopedia=The Oxford Dictionary of Architecture|title=Byzantine Architecture|edition=3rd Edition Revised|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-191874-2|language=en}} * {{Cite book|last=Garland|first=Lynda|title=Byzantine Women: Varieties of Experience, 800–1200|date=2006|publisher=Ashgate|isbn=978-0-7546-5737-8|series=Publications for the Centre for Hellenic Studies, King's College, London|location=Aldershot, Burlington|language=en}} * {{Cite book|last=Haarer|first=F. K.|chapter=Writing Histories of Byzantium: The Historiography of Byzantine History|date=2010|title=A Companion to Byzantium|pages=9–21|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-2001-5|location=London|editor-first=Liz|editor-last=James|language=en}} * {{cite encyclopedia|last=James|first=Liz|editor-last=Brigstocke|editor-first=Hugh|year=2003|orig-year=2001|encyclopedia=The Oxford Companion to Western Art|title=Byzantine Art|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-866203-7|language=en}} * {{cite book|editor1-last=Johnson|editor1-first=Scott Fitzgerald|title=The Oxford Handbook of Late Antiquity|date=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-027753-6|location=Oxford|language=en}} * {{Cite book|last=Kaiser|first=Wolfgang|chapter=Justinian and the Corpus Iuris Civilis|pages=119–148|title=The Oxford Handbook of Late Antiquity|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-027753-6|editor1-last=Johnson|editor1-first=Scott Fitzgerald|date=2015|language=en|ref={{sfnref|Kaiser|2015}}}} * {{Cite book|last=Stolte|first=Bernard H.|chapter=The Law of New Rome: Byzantine Law|pages=355–373|title=The Oxford Handbook of Late Antiquity|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-027753-6|editor1-last=Johnson|editor1-first=Scott Fitzgerald|date=2015|language=en|ref={{sfnref|Stolte|2015}}}} * {{cite web|last=Kaldellis|first=Anthony|title=Late Antiquity Dissolves|date=18 shtator 2015|website=Marginalia: Forum on Late Antiquity and the Humanities|access-date=12 dhjetor 2023|url=https://themarginaliareview.com/late-antiquity-dissolves-by-anthony-kaldellis/|language=en}} * {{Cite book|last=Kaldellis|first=Anthony|title=The Oxford World History of Empire: Volume Two: The History of Empires|publisher=Oxford University Press|date=2021a|editor-last=Fibiger Bang|editor-first=Peter|chapter=The Byzantine Empire (641–1453 CE)|pages=450–467|editor-last2=Bayly|editor-first2=C. A.|editor-last3=Scheidel|editor-first3=Walter|isbn=978-0-19-753276-8|location=New York|language=en}} * {{Cite book|title=Oxford Dictionary of Byzantium|publisher=Oxford University Press|date=1991a|isbn=978-0-19-504652-6|editor-last=Kazhdan|editor-first=Alexander Petrovich|location=Oxford|volume=2|language=en}} * {{Cite book|last=Browning|first=Robert|chapter=Language|pages=1175–1177|title=Oxford Dictionary of Byzantium|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-504652-6|volume=2|editor-last=Kazhdan|editor-first=Alexander Petrovich|date=1991a|language=en|ref={{sfnref|Browning|1991a}}}} * {{Cite book|last=Conomos|first=Dimitri E.|chapter=Music|pages=1424–1426|title=Oxford Dictionary of Byzantium|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-504652-6|volume=2|editor-last=Kazhdan|editor-first=Alexander Petrovich|date=1991a|language=en|ref={{sfnref|Conomos|1991}}}} * {{Cite book|last=Conomos|first=Dimitri E.|last2=Kazhdan|first2=Alexander|chapter=Musical Instruments|pages=1426–1427|title=Oxford Dictionary of Byzantium|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-504652-6|volume=2|editor-last=Kazhdan|editor-first=Alexander Petrovich|date=1991a|language=en|ref={{sfnref|Conomos|Kazhdan|1991}}}} * {{Cite book|last=Kazhdan|first=Alexander Petrovich|chapter=Literature|pages=1234–1237|title=Oxford Dictionary of Byzantium|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-504652-6|volume=2|editor-last=Kazhdan|editor-first=Alexander Petrovich|date=1991a|language=en|ref={{sfnref|Kazhdan|1991b}}}} * {{Cite book|title=The Economic History of Byzantium. From the Seventh Through the Fifteenth Century|volume=1|publisher=Dumbarton Oaks|date=2002a|editor-last=Laiou|editor-first=Angeliki E.|location=Washington DC|isbn=978-0-88402-288-6|language=en}} * {{Cite book|title=The Economic History of Byzantium. From the Seventh Through the Fifteenth Century|volume=2|publisher=Dumbarton Oaks|date=2002b|editor-first=Angeliki E.|editor-last=Laiou|location=Washington DC|isbn=978-0-88402-288-6|language=en}} * {{Cite book|last=Kazanaki-Lappa|first=Maria|chapter=Medieval Athens|pages=625–632|title=The Economic History of Byzantium. From the Seventh Through the Fifteenth Century|publisher=Dumbarton Oaks|location=Washington DC|isbn=978-0-88402-288-6|volume=2|editor-last=Laiou|editor-first=Angeliki E.|date=2002b|language=en|ref={{sfnref|Kazanaki-Lappa|2002}}}} * {{Cite book|last=Laiou|first=Angeliki E.|chapter=Exchange and Trade, Seventh-Twelfth Centuries|pages=681–754|title=The Economic History of Byzantium. From the Seventh Through the Fifteenth Century|publisher=Dumbarton Oaks|location=Washington DC|isbn=978-0-88402-288-6|volume=2|editor-last=Laiou|editor-first=Angeliki E.|date=2002b|language=en|ref={{sfnref|Laiou|2002c}}}} * {{Cite book|last=Magdalino|first=Paul|chapter=Medieval Constantinople: Built Environment and Urban Development|pages=519–527|title=The Economic History of Byzantium. From the Seventh Through the Fifteenth Century|publisher=Dumbarton Oaks|location=Washington DC|isbn=978-0-88402-288-6|volume=2|editor-last=Laiou|editor-first=Angeliki E.|date=2002b|language=en|ref={{sfnref|Magdalino|2002b}}}} * {{Cite book|last=Matschke|first=Klaus-Peter|chapter=Commerce, Trade, Markets, and Money: Thirteenth-Fifteenth Centuries|pages=771–806|title=The Economic History of Byzantium. From the Seventh Through the Fifteenth Century|publisher=Dumbarton Oaks|location=Washington DC|isbn=978-0-88402-288-6|volume=2|editor-last=Laiou|editor-first=Angeliki E.|date=2002b|language=en|ref={{sfnref|Matschke|2002}}}} * {{cite book|last=Lazaris|first=Stavros|title=A Companion to Byzantine Science|series=Brill's Companions to the Byzantine World|volume=6|publisher=Brill|location=Leiden|year=2020|isbn=978-90-04-41461-7|language=en}} * {{Cite book|last=Lazaris|first=Stavros|chapter=Introduction|pages=1–26|title=A Companion to Byzantine Science|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=978-90-04-41461-7|volume=6|series=Brill's Companions to the Byzantine World|date=2020|language=en|ref={{sfnref|Lazaris|2020a}}}} * {{Cite book|last=Inglebert|first=Herv|chapter=1. 'Inner' and 'Outer' Knowledge: the Debate between Faith and Reason in Late Antiquity|pages=27–52|title=A Companion to Byzantine Science|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=978-90-04-41461-7|volume=6|series=Brill's Companions to the Byzantine World|date=2020|language=en|ref={{sfnref|Inglebert|2020}}}} * {{Cite book|last=Manolova|first=Divna|chapter=2. Science Teaching and Learning Methods in Byzantium|pages=53–104|title=A Companion to Byzantine Science|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=978-90-04-41461-7|volume=6|series=Brill's Companions to the Byzantine World|date=2020|language=en|ref={{sfnref|Manolova|2020}}}} * {{Cite book|last=Telelis|first=Ioannis|chapter=5. Meteorology and Physics in Byzantium|pages=177–201|title=A Companion to Byzantine Science|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=978-90-04-41461-7|volume=6|series=Brill's Companions to the Byzantine World|date=2020|language=en|ref={{sfnref|Telelis|2020}}}} * {{Cite book|last=Salmon|first=Thomas|chapter=12. The Byzantine Science of Warfare: from Treatises to Battlefield|pages=429–463|title=A Companion to Byzantine Science|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=978-90-04-41461-7|volume=6|series=Brill's Companions to the Byzantine World|date=2020|language=en|ref={{sfnref|Salmon|2020}}}} * {{Cite book|last=Lenski|first=Noel|chapter=Slavery in the Byzantine Empire|date=2021-08-12|title=The Cambridge World History of Slavery|pages=453–481|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-02472-3|volume=2: AD 500–AD 1420|location=Cambridge|editor1-first=Craig|editor1-last=Perry|editor2-last=Eltis|editor2-first=David|editor3-last=Engerman|editor3-first=Stanley L.|editor4-last=Richardson|editor4-first=David|language=en}} * {{cite encyclopedia|last=Levy|first=Kenneth|others=Revised by Christian Troelsgård|editor-first1=Christian|editor-last1=Troelsgård|year=2016|orig-year=2001|encyclopedia=Grove Music Online|title=Byzantine Chant|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-1-56159-263-0|ref={{sfnRef|Levy|Troelsgård|2016}}|language=en}} * {{cite book|title=New Cambridge Medieval History|volume=1: c. 500 – c. 700|last=Louth|first=Andrew|date=2005|chapter=The Byzantine Empire in the Seventh Century|pages=289–316|isbn=978-1-139-05393-8|editor1-last=Fouracre|editor1-first=Paul|language=en}} * {{Cite book|title=The Oxford History of Byzantium|date=2002|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-814098-6|editor-last=Mango|editor-first=Cyril A.|location=Oxford|language=en}} * {{Cite book|last=Jeffreys|first=Elizabeth|last2=Mango|first2=Cyril|chapter=Towards a Franco-Greek Culture|pages=294–305|title=The Oxford History of Byzantium|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-814098-6|editor-last=Mango|editor-first=Cyril A.|date=2002|language=en|ref={{sfnref|Jeffreys|Mango|2002}}}} * {{Cite book|last=Magdalino|first=Paul|chapter=The Medieval Empire (780–1204)|pages=169–213|title=The Oxford History of Byzantium|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-814098-6|editor-last=Mango|editor-first=Cyril A.|date=2002|language=en|ref={{sfnref|Magdalino|2002}}}} * {{Cite book|last=Reinert|first=Stephen W.|chapter=Fragmentation (1204–1453)|pages=248–283|title=The Oxford History of Byzantium|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-814098-6|editor-last=Mango|editor-first=Cyril A.|date=2002|language=en|ref={{sfnref|Reinert|2002}}}} * {{Cite book|last=Treadgold|first=Warren|chapter=The Struggle for Survival (641–780)|pages=129–152|title=The Oxford History of Byzantium|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-814098-6|editor-last=Mango|editor-first=Cyril A.|date=2002|language=en|ref={{sfnref|Treadgold|2002}}}} * {{Cite book|editor1-last=Mitchell|editor1-first=Margaret M.|editor2-last=Young|editor2-first=Frances|title=The Cambridge History of Christianity|volume=1|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-05483-6|year=2006|location=Cambridge|language=en}} * {{Cite book|last=Cameron|first=Averil|chapter=Constantine and the 'Peace of the Church'|pages=538–551|title=The Cambridge History of Christianity|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-139-05483-6|volume=1|editor1-last=Mitchell|editor1-first=Margaret M.|editor2-last=Young|editor2-first=Frances|date=2006|language=en|ref={{sfnref|Cameron|2006b}}}} * {{Cite book|last=Nicol|first=Donald M.|title=The Cambridge History of Medieval Political Thought, c. 350–c. 1450|url=https://archive.org/details/cambridgehistory0000unse_b3r0|publisher=Cambridge University Press|date=1988|isbn=978-0-521-42388-5|editor-last=Burns|editor-first=J. H.|pages=[https://archive.org/details/cambridgehistory0000unse_b3r0/page/51 51]–79|chapter=Byzantine Political Thought|location=Cambridge|language=en}} * {{Cite book|editor1-last=Noble|editor1-first=Thomas F. X.|editor2-last=Smith|editor2-first=Julia M. H.|year=2008|isbn=978-1-139-05422-5|title=The Cambridge History of Christianity|volume=3|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|language=en}} * {{Cite book|last=Brown|first=Peter|chapter=Introduction: Christendom, c. 600|pages=1–18|title=The Cambridge History of Christianity|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-139-05422-5|volume=3|editor1-last=Noble|editor1-first=Thomas F. X.|editor2-last=Smith|editor2-first=Julia M. H.|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Brown|2008}}}} * {{Cite book|last=Kolbaba|first=Tia M.|chapter=Latin and Greek Christians|pages=213–229|title=The Cambridge History of Christianity|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-139-05422-5|volume=3|editor1-last=Noble|editor1-first=Thomas F. X.|editor2-last=Smith|editor2-first=Julia M. H.|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Kolbaba|2008}}}} * {{Cite book|last=Louth|first=Andrew|chapter=The Emergence of Byzantine Orthodoxy, 600–1095|pages=46–64|title=The Cambridge History of Christianity|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-139-05422-5|volume=3|editor1-last=Noble|editor1-first=Thomas F. X.|editor2-last=Smith|editor2-first=Julia M. H.|date=2008|language=en|ref={{sfnref|Louth|2008}}}} * {{Cite book|last=Nutton|first=Vivian|chapter=From Galen to Alexander, Aspects of Medicine and Medical Practice in Late Antiquity|pages=1–14|editor-last=Scarborough|editor-first=John|title=Symposium on Byzantine Medicine|year=1984|publisher=Dumbarton Oaks|series=Dumbarton Oaks Papers|volume=38|isbn=978-0-88402-139-1|location=Washington DC|language=en}} * {{cite book|last=Papaconstantinou|first=Arietta|title=Conversion in Late Antiquity: Christianity, Islam, and Beyond|year=2016|publisher=Routledge|chapter=Introduction|pages=xv–xxxvii|isbn=978-1-4094-5738-1|location=London|language=en}} * {{cite book|editor-last=Papaioannou|editor-first=Stratis|year=2021|title=The Oxford Handbook of Byzantine Literature|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-935176-3|language=en}} * {{Cite book|last=Kaldellis|first=Anthony|chapter=The Reception of Classical Literature and Ancient Myth|pages=162–179|title=The Oxford Handbook of Byzantine Literature|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-935176-3|editor-last=Papaioannou|editor-first=Stratis|date=2021|language=en|ref={{sfnref|Kaldellis|2021}}}} * {{Cite book|last=Martín|first=Inmaculada Pérez|chapter=Modes of Manuscript Transmission (Ninth–Fifteenth Centuries)|pages=682–706|title=The Oxford Handbook of Byzantine Literature|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-935176-3|editor-last=Papaioannou|editor-first=Stratis|date=2021|language=en|ref={{sfnref|Martín|2021}}}} * {{Cite book|last=Papaioannou|first=Stratis|chapter=What Is Byzantine Literature? An Introduction|pages=1–18|title=The Oxford Handbook of Byzantine Literature|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-935176-3|editor-last=Papaioannou|editor-first=Stratis|date=2021|language=en|ref={{sfnref|Papaioannou|2021a}}}} * {{Cite book|last=Papademetriou|first=Tom|chapter=The Millet System Revisited|date=2015-02-01|title=Render unto the Sultan|url=https://archive.org/details/renderuntosultan0000papa|pages=[https://archive.org/details/renderuntosultan0000papa/page/19 19]–62|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-871789-8|language=en}} * {{Cite book|title=Transformations of Romanness: Early Medieval Regions and Identities|date=2018-06-25|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-059838-4|editor-last=Pohl|editor-first=Walter|editor-last2=Gantner|editor-first2=Clemens|editor-last3=Grifoni|editor-first3=Cinzia|editor-last4=Pollheimer-Mohaupt|editor-first4=Marianne|language=en}} * {{Cite book|last=Pohl|first=Walter|chapter=1 Introduction: Early medieval Romanness – a multiple identity|pages=3-39|title=Transformations of Romanness: Early Medieval Regions and Identities|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-059838-4|editor-last=Pohl|editor-first=Walter|editor-last2=Gantner|editor-first2=Clemens|editor-last3=Grifoni|editor-first3=Cinzia|editor-last4=Pollheimer-Mohaupt|editor-first4=Marianne|date=2018|language=en|ref={{sfnref|Pohl|2018}}}} * {{Cite book|last=Stouraitis|first=Ioannis|chapter=Byzantine Romanness: From geopolitical to ethnic conceptions|pages=123-39|title=Transformations of Romanness: Early Medieval Regions and Identities|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-059838-4|editor-last=Pohl|editor-first=Walter|editor-last2=Gantner|editor-first2=Clemens|editor-last3=Grifoni|editor-first3=Cinzia|editor-last4=Pollheimer-Mohaupt|editor-first4=Marianne|date=2018|language=en|ref={{sfnref|Stouraitis|2018}}}} * {{Cite book|last=Rochette|first=Bruno|chapter=The Attitude of the Roman Emperors towards Language Practices|title=Social Factors in the Latinization of the Roman West|year=2023|location=Oxford|editor1-last=Mullen|editor1-first=Alex|edition=1st|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-888729-4|language=en}} * {{Cite book|last=Salaman|first=Rena|title=Oxford Symposium on Food & Cookery 1984 & 1985: Cookery: Science, Lore & Books: Proceedings|publisher=Prospect Books|date=1986|isbn=978-0-907325-16-1|editor-last=Jaine|editor-first=Tom|location=London|pages=184–187|chapter=The Case of the Missing Fish, or Dolmathon Prolegomena|language=en}} * {{cite book|last=Kazhdan|first=Alexander|chapter=The Notion of Byzantine Diplomacy|editor-last=Shepard|editor-first=Jonathan|year=1990|title=Byzantine Diplomacy: Papers of the Twenty-fourth Spring Symposium of Byzantine Studies|url=https://archive.org/details/byzantinediploma0000spri|isbn=978-0-86078-338-1|publisher=Variorum|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/byzantinediploma0000spri/page/3 3]–24|language=en}} * {{Cite book|editor-first1=Jonathan|editor-last1=Shepard|date=2009|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|language=en}} * {{Cite book|last=Angold|first=Michael|chapter=Belle Époque or Crisis? (1025–1118)|pages=583–626|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Angold|2009}}}} * {{Cite book|last=Angold|first=Michael|chapter=After the Fourth Crusade: the Greek Rump States and the Recovery of Byzantium|pages=731–758|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Angold|2009b}}}} * {{Cite book|last=Auzépy|first=Marie-France|chapter=State of Emergency (700–850)|pages=251–291|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Auzépy|2009}}}} * {{Cite book|last=Bryer|first=Anthony|chapter=The Roman Orthodox World (1393–1492)|pages=465–492|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Bryer|2009}}}} * {{Cite book|last=Kaegi|first=Walter Emil|chapter=Confronting Islam: Emperors Versus Caliphs (641 – c. 850)|pages=365–394|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Kaegi|2009}}}} * {{Cite book|last=Laiou|first=Angeliki|chapter=The Palaiologoi And The World Around Them (1261–1400)|pages=803–833|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Laiou|2009}}}} * {{Cite book|last=Louth|first=Andrew|chapter=Justinian and his legacy (500–600)|pages=97–129|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Louth|2009a}}}} * {{Cite book|last=Louth|first=Andrew|chapter=Byzantium Transforming (600–700)|pages=221–248|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Louth|2009b}}}} * {{Cite book|last=Magdalino|first=Paul|chapter=The Empire of the Komnenoi (1118–1204)|pages=627–663|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Magdalino|2009}}}} * {{Cite book|last=Moorhead|first=John|chapter=Western Approaches (500–600)|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Moorhead|2009}}}} * {{Cite book|last=Shepard|first=Jonathan|chapter=Equilibrium to Expansion (886–1025)|pages=493–536|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Shepard|2009b}}}} * {{Cite book|last=Tougher|first=Shaun|chapter=After Iconoclasm (850–886)|pages=292–304|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Tougher|2009}}}} * {{Cite book|last=Whittow|first=Mark|chapter=The Middle Byzantine Economy (600–1204)|pages=465–492|title=The Cambridge History of the Byzantine Empire c. 500–1492|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-511-75670-2|editor-last1=Shepard|editor-first1=Jonathan|date=2009|language=en|ref={{sfnref|Whittow|2009}}}} * {{Cite book|title=The Routledge Handbook on Identity in Byzantium|date=2022|publisher=Routledge|isbn=978-0-367-14341-1|editor-last=Stewart|editor-first=Michael Edward|series=The Routledge History Handbooks|location=New York|editor-last2=Parnell|editor-first2=David Alan|editor-last3=Whately|editor-first3=Conor|language=en}} * {{Cite book|last=Stewart|first=Michael|chapter=Finding Byzantium|pages=1–15|title=The Routledge Handbook on Identity in Byzantium|publisher=Routledge|location=New York|isbn=978-0-367-14341-1|series=The Routledge History Handbooks|editor-last=Stewart|editor-first=Michael Edward|editor-last2=Parnell|editor-first2=David Alan|editor-last3=Whately|editor-first3=Conor|date=2022|language=en|ref={{sfnref|Stewart|2022}}}} * {{Cite book|last=Muthesius|first=Anna|chapter=Imperial identity: Byzantine silks, art, autocracy, theocracy, and the image of the Basileia|pages=81-103|title=The Routledge Handbook on Identity in Byzantium|publisher=Routledge|location=New York|isbn=978-0-367-14341-1|series=The Routledge History Handbooks|editor-last=Stewart|editor-first=Michael Edward|editor-last2=Parnell|editor-first2=David Alan|editor-last3=Whately|editor-first3=Conor|date=2022|language=en|ref={{sfnref|Muthesius|2022}}}} * {{Cite book|last=Kaldellis|first=Anthony|chapter=Provincial identities in Byzantium|pages=248-261|title=The Routledge Handbook on Identity in Byzantium|publisher=Routledge|location=New York|isbn=978-0-367-14341-1|series=The Routledge History Handbooks|editor-last=Stewart|editor-first=Michael Edward|editor-last2=Parnell|editor-first2=David Alan|editor-last3=Whately|editor-first3=Conor|date=2022|language=en|ref={{sfnref|Kaldellis|2022b}}}} * {{Cite book|last=Goldwyn|first=Adam J.|chapter=Byzantium in the American Alt-Right Imagination: Paradigms of the Medieval Greek Past Among Men's Rights Activists and White Supremacists|pages=424–436|title=The Routledge Handbook on Identity in Byzantium|publisher=Routledge|location=New York|isbn=978-0-367-14341-1|series=The Routledge History Handbooks|editor-last=Stewart|editor-first=Michael Edward|editor-last2=Parnell|editor-first2=David Alan|editor-last3=Whately|editor-first3=Conor|date=2022|language=en|ref={{sfnref|Goldwyn|2022}}}} * {{Cite book|last=Stolte|first=Bernard|chapter=Byzantine Law: The Law of the New Rome|date=2018|publisher=Oxford University Press|editor-last=Pihlajamäki|editor-first=Heikki|volume=1|editor-last2=Dubber|editor-first2=Markus D.|editor-last3=Godfrey|editor-first3=Mark|pages=230–249|location=Oxford|title=The Oxford Handbook of European Legal History|isbn=978-0-19-182742-6|language=en}} * {{Cite book|title=Identities and Ideologies in the Medieval East Roman World|date=2022-10-31|publisher=Edinburgh University Press|isbn=978-1-4744-9362-8|editor-last=Stouraitis|editor-first=Yannis|edition=1|language=en}} * {{Cite book|last=Stouraitis|first=Yannis|chapter=1 Is Byzantinism an Orientalism? Reflections on Byzantium's Constructed Identities and Debated Ideologies|pages=19-47|title=Identities and Ideologies in the Medieval East Roman World|publisher=Edinburgh University Press|isbn=978-1-4744-9362-8|edition=1|editor-last=Stouraitis|editor-first=Yannis|date=2022|language=en|ref={{sfnref|Stouraitis|2022b}}}} * {{cite encyclopedia|last=Touliatos|first=Diane|year=2001|encyclopedia=Grove Music Online|title=Byzantine Secular Music|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-1-56159-263-0|language=en}} * {{cite book|last=Velimirović|first=Miloš|editor-first1=Richard|editor-last1=Crocker|editor-first2=David|editor-last2=Hiley|year=1990|title=The New Oxford History of Music|volume=II: The Early Middle Ages To 1300|chapter=Byzantine Chant|pages=26–68|edition=2nd|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-316329-4|language=en}} * {{Cite book|last=Wildberg|first=Christian|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|date=2018|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|chapter=John Philoponus|edition=Winter 2021|language=en}} {{Refend}} == Lexime të mëtejshme == * {{Cite book|last=Ball|first=Jennifer|date=2005|title=Byzantine Dress: Representations of Secular Dress in Eighth- to Twelfth-Century Painting|edition=1st|series=The New Middle Ages|location=New York|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-1-4039-6700-8|language=en}} * {{Cite book|last=Sarris|first=Peter|chapter=The Eastern Roman Empire from Constantine to Heraclius (306–641)|pages=19–70|title=The Oxford History of Byzantium|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-814098-6|editor-last=Mango|editor-first=Cyril A.|date=2002|language=en|ref={{sfnref|Sarris|2002}}}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.anders.com/lectures/lars_brownworth/12_byzantine_rulers/ 12 Byzantine Rulers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160718092221/http://www.anders.com/lectures/lars_brownworth/12_byzantine_rulers/ |date=18 korrik 2016 }} nga Lars Brownworth (në anglisht) * [https://web.archive.org/web/20080410123427/http://www.doaks.org/Byzantine.html Faqja e studimeve bizantine] në Dumbarton Oaks (në anglisht) * [http://www.fordham.edu/halsall/byzantium/ Byzantium: Byzantine studies on the Internet] (në anglisht) * [http://www.deremilitari.org/ De Re Militari] — burime për historinë mesjetare, përfshirë burime të përkthyera mbi luftërat bizantine (në anglisht) * [http://www.fordham.edu/halsall/sbook1c.html Medieval Sourcebook: Byzantium], nga Universiteti Fordham (në anglisht) * [http://www.univie.ac.at/byzantine/ Bibliography on Byzantine Material Culture and Daily Life], nga Universiteti i Vjenës (në anglisht) {{Commons|Byzantine Empire|Perandorinë Bizantine}} [[Kategoria:Perandoria Bizantine| ]] [[Kategoria:Bota e krishterë]] [[Kategoria:Vende të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Vende të mëparshme në Ballkan]] [[Kategoria:Perandori të mëparshme]] gc2ycj1natmav8ivec009wr2egp12zn 0 76407 3023002 2943542 2026-08-06T16:40:32Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023002 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Napoli | official_name = Comune di Napoli | native_name = Napoli | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2/1 | total_width = 290 | align = center | caption_align = center | image1 = Napoli - Maschio Angioino - 202209302342 3.jpg | caption1 = Pamje panoramike e Napolit me [[Vezuvi]]n | image2 = Maschio Angioino frontale.jpg | caption2 = [[Castel Nuovo|Kalaja e Re]] | image3 = Piazza Plebiscito - panoramio.jpg | caption3 = [[Piazza del Plebiscito|Sheshi i Plebishitit]] | image4 = Museo Capodimonte Napoli facciata Sudovest.jpg | caption4 = [[Museu i Kapodimontes]] | image5 = Palazzo reale - panoramio (2).jpg | caption5 = [[Pallati Mbretëror i Napolit]] | image6 = Centro Direzionale di Napoli (cropped).jpg | caption6 = [[Centro Direzionale di Napoli]] }} | image_shield = Napoli-Stemma.svg | image_flag = Flag of Naples.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|40|50|0|N|14|15|0|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Kampania]] | subdivision_type2 = [[Qytetet metropolitane të Italisë|Qyteti metropolitan]] | subdivision_name2 = [[Qyteti metropolitan i Napolit|Napoli]] (NA) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Gaetano Manfredi]] | elevation_m = 17 | area_total_km2 = 117.27 | population_footnotes =<ref name="population">{{cite web|title=Monthly Demographic Balance|url=https://demo.istat.it/app/?l=en&a=&i=D7B|publisher=ISTAT|language=en}}</ref> | population_as_of = 31 dhjetor 2024 | population_total = 909013 | population_demonym = napolitanë | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 80121–80147 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 081 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Gjenaro]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 19 shtator | website = {{URL|www.comune.napoli.it}} }} Napoli është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] jugore, kryeqendra e rajonit [[Kampania]] dhe e qytetit metropolitan të Napolit. Qyteti shtrihet në [[Gjiri i Napolit|Gjirin e Napolit]], midis [[Vezuvi]]t dhe zonës vullkanike të Campi Flegrei, dhe është qyteti i tretë i Italisë për popullsi.<ref name="Brit">{{Cite web|title=Naples|url=https://www.britannica.com/place/Naples-Italy|website=Encyclopaedia Britannica|language=en|access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="Pop2024">{{Cite web|title=Popolazione Napoli 2001-2024|url=https://www.tuttitalia.it/campania/59-napoli/statistiche/popolazione-andamento-demografico/|website=Tuttitalia|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> Napoli është një nga qendrat historike, kulturore dhe ekonomike më të rëndësishme të Mesdheut. Qendra historike e qytetit është pjesë e [[UNESCO]]-s që nga viti 1995.<ref name="UNESCO">{{Cite web|title=Historic Centre of Naples|url=https://whc.unesco.org/en/list/726/|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Napoli ndodhet në bregun perëndimor të gadishullit italian, në një territor që hapet si amfiteatër drejt detit. Pozita e tij, midis Vezuvit dhe Campi Flegrei, e ka bërë qytetin një nga nyjat gjeografike më të veçanta të Italisë jugore. Sipas faqes zyrtare të Komunës së Napolit, territori komunal shtrihet në 117,27 km².<ref name="ComuneArea">{{Cite web|title=Cenni storici sulla città|url=https://www.comune.napoli.it/articolo_tematico/vivere-la-citta/cultura/cenni-storici-sulla-citta/|website=Comune di Napoli|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Zanafilla e Napolit lidhet me koloninë e lashtë greke të Parthenopes; më pas qyteti u rithemelua si Neapolis para vitit 470 p.e.s. Në botën antike ai ishte një nga qendrat më të rëndësishme të Magna Graecia-s dhe luajti një rol të madh në transmetimin e kulturës greke në shoqërinë romake.<ref name="UNESCO" /><ref name="Brit" /> Në Mesjetë Napoli u zhvillua si dukat autonom, ndërsa më vonë kaloi nën normanët, shvabët, anzhuinët dhe aragonezët. Për shumë shekuj ai ishte kryeqytet mbretëror dhe, sidomos nën Burbonët, u afirmua si një nga metropolet kryesore të Evropës. Pas bashkimit italian, qyteti vijoi të mbetej qendra më e rëndësishme urbane e Italisë jugore. Gjatë Luftës së Dytë Botërore pësoi dëme të rënda nga bombardimet dhe më pas u rindërtua gjerësisht.<ref name="Brit" /><ref name="UNESCO" /> == Demografia == Sipas të dhënave më të fundit të disponueshme mbi bazë ISTAT, Napoli kishte 909.013 banorë më 31 dhjetor 2024. Qyteti mbetet komuna e tretë më e populluar e Italisë, pas Romës dhe Milanos.<ref name="Pop2024" /></ref> == Ekonomia == Napoli është një nga qendrat kryesore ekonomike të Italisë jugore. Roli i tij historik si port i madh mesdhetar është shoqëruar me zhvillimin e tregtisë, shërbimeve, turizmit, transportit dhe aktiviteteve kulturore. Britannica e paraqet qytetin si një qendër të rëndësishme të tregtisë dhe kulturës së Italisë meridionale.<ref name="Brit" /></ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Napolit përbën një nga pasuritë urbane më të rëndësishme të Evropës dhe është pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.<ref name="UNESCO" /> Ndër monumentet dhe vendet më të njohura të qytetit janë Katedralja e Napolit, Pallati Mbretëror, Piazza del Plebiscito, Kështjella e Re (''Castel Nuovo'' / ''Maschio Angioino'') dhe Kështjella e Vezës (''Castel dell’Ovo'').<ref name="UNESCO" /><ref name="Brit" /> Napoli është po ashtu një qendër e madhe muzikore dhe teatrore. Teatri San Karlo (''Teatro di San Carlo''), i ndërtuar në vitin 1737, konsiderohet një nga teatrot e operës më të rëndësishëm të Evropës dhe një simbol i qytetit.<ref name="SanCarlo">{{Cite web|title=La storia - Teatro di San Carlo|url=https://www.teatrosancarlo.it/il-teatro-e-la-sua-storia/|website=Teatro di San Carlo|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> Një tjetër institucion i rëndësishëm kulturor është Muzeu Arkeologjik Kombëtar i Napolit, i njohur për koleksionet e lidhura me botën klasike dhe me zbulimet nga Pompei dhe Herculaneumi.<ref name="MANN">{{Cite web|title=Museo Archeologico Nazionale di Napoli|url=https://www.museoarcheologiconapoli.it/|website=MANN|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Napoli është një nga qendrat universitare më të rëndësishme të Italisë. Universiteti i Napolit Federico II, sipas vetë universitetit, u themelua më 5 qershor 1224 dhe është një nga universitetet më të vjetra të Evropës.<ref name="Unina">{{Cite web|title=Cenni storici|url=https://www.unina.it/chi-siamo/cenni-storici|website=Università degli Studi di Napoli Federico II|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> Në qytet ndodhet edhe Universiteti i Napolit “L’Orientale”, i cili i ka rrënjët te Collegio dei Cinesi, i themeluar në vitin 1724.<ref name="Orientale">{{Cite web|title=La nostra storia|url=https://www.unior.it/it/ateneo/la-nostra-storia|website=Università degli Studi di Napoli L'Orientale|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> == Transporti == Napoli është një nyjë e rëndësishme e transportit në Italinë jugore. Rrjeti urban përfshin metronë Linea 1 dhe Linea 6, si edhe katër funikularë, përveç linjave të autobusëve, tramvajeve dhe trolejbusëve të menaxhuar nga ANM.<ref name="ANM">{{Cite web|title=Linee metro e funicolari|url=https://www.anm.it/s/linee-metro-funicolari?language=it|website=ANM|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti shërbehet gjithashtu nga Aeroporti Ndërkombëtar i Napolit, i cili në vitin 2025 regjistroi 13.271.522 pasagjerë, 112 destinacione ndërkombëtare dhe 16 kombëtare.<ref name="Aeroporto">{{Cite web|title=Dati di scalo|url=https://www.aeroportodinapoli.it/it/dati-di-scalo|website=Aeroporti di Napoli - GESAC|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Shenjti mbrojtës i qytetit është Shën Gjenaro. Festa e tij lidhet veçanërisht me 19 shtatorin, datë qendrore e jetës fetare dhe qytetare napolitane, e lidhur me ritin tradicional të lëngëzimit të gjakut në Katedralen e Napolit.<ref name="SanGennaro">{{Cite web|title=Festa di San Gennaro a Napoli|url=https://www.italia.it/it/campania/napoli/cosa-fare/festa-di-san-gennaro-a-napoli|website=Italia.it|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> Kalendari shkollor i Komunës së Napolit e përfshin festën e shenjtit mbrojtës më 19 dhe 20 shtator.<ref name="Calendario">{{Cite web|title=Calendario scolastico|url=https://www.comune.napoli.it/articolo_tematico/scuola/calendario-scolastico/|website=Comune di Napoli|language=it|access-date=10 prill 2026|archive-date=12 prill 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260412132155/https://www.comune.napoli.it/articolo_tematico/scuola/calendario-scolastico/|url-status=dead}}</ref> == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.napoli.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Napolit] * [https://whc.unesco.org/en/list/726/ Faqja e UNESCO-s për qendrën historike të Napolit] * [https://www.anm.it/ Faqja zyrtare e ANM] [[Kategoria:Napoli]] [[Kategoria:Qytete në Itali]] sn29afu20ocgr0et9hxsjyp2fpfdq0a 1 76409 3023003 585854 2026-08-06T16:40:33Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023003 wikitext text/x-wiki Napoli eshte vend ne itali . Vendlindaja e ganksterit Al capone.[[Skeda:italymap.jpg]] == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Napoli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023002 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260412132155/https://www.comune.napoli.it/articolo_tematico/scuola/calendario-scolastico/ për lidhjen https://www.comune.napoli.it/articolo_tematico/scuola/calendario-scolastico/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 18:40 (CEST) 7xrp9hif72vtbspd1njwt4wpo7tgupu 10 82236 3023169 3018671 2026-08-07T11:08:46Z EmausBot 19029 Robot: Fixing dyfishtë përcjellëse tek [[Stampa:Infobox Song Contest]] 3023169 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Stampa:Infobox Song Contest]] grb1u1rhkl9085t4lxzvitlh5wbb2r1 0 98017 3022968 2992114 2026-08-06T12:54:35Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022968 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Maznik''' | native_name = | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Pejës|Pejë]] |Komuna = [[Komuna e Deçanit|Deçan]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = [[Dushkaja|Dushkajë]] |Lartësia = 508 | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=42 | gjer_m=32 | gjer_s=36 | gjer_dr = N | gjat_g=20 | gjat_m=26 | gjat_s=59 | gjat_dr = E }} '''Maznik''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Deçanit|Deçan]], [[Kosovë]]. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih dhe këtë == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/KV/01/Maznik.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200107184237/http://www.fallingrain.com/world/KV/01/Maznik.html |date=7 janar 2020 }} [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Deçanit]] {{Komuna e Deçanit}} {{KO-gjeo-cung}} 88bcn922f7m7ep0mwil438g0q5hbkwh 0 99609 3022985 2988030 2026-08-06T14:50:52Z Regularcheese 104961 #ilustro 3022985 wikitext text/x-wiki {{Faqe e palidhur|data=shtator 2012}} [[Skeda:Tropical rainforest, Koh Chang, Thailand.jpg|parapamje|Pylli tropikal Koh Chang, Tailandë]] '''Pyjet tropikale''' ndryshe quhen edhe si pyje te pashkelura dhe konsiderohen vende me temeperature te nxehte dhe te lagesht. Ato shtrihen ne dy anet e ekuatorit. Ne pyjet tropikale bie shume shi 2000-4500 mm ne vit. Atje bimet rriten deri 50 metra lartesi dhe degozohen ne anen e parme te tyre. Ne pyjet tropikale gjenden shume lloje gjallesash me ngjyra te lloj-lojshme dhe disa shpend te vegjel te cilet quhen kolibra. Këto rajone perfaqesojne nje nga ekosistemet më të medha tokesore me një biom jetësor me rendesi per jeten e gjallesave ne toke. == Hulumtimet == Shkencëtarët jane perpjekur te zbulojne se si aktivitetet e njeriut kane ndikuar ne turbullimin e ciklit te azotit ne pyjet tropikale. Studimet ne dy zona ne Panama dhe Tailande tregojne proven e pare te efekteve afatgjate te ndotjes se azotit ne pyjet tropikale. "Ndotja e ajrit eshte duke pleheruar pyjet tropikale me nje nga lendet ushqyese me te rendesishme per zhvillim", ben te ditur S. Joseph Wright, shkencetar i ekipit ne Institutin "Smithsonian Tropical Research" ne Panama. "Ne krahasuam azotin ne gjethet e thata te mbledhura ne vitin 1968 me azotin e gjetheve te reja te mbledhura ne vitin 2007. Perqendrimi i azotit ne gjethe dhe raporti i izotopeve te azotit eshte rritur ne 40 vitet e fundit, ashtu si ne nje tjeter eksperiment kur ne aplikuam pleh ne dyshemene e pyllit." "Rrathet e pemeve tregojne nje afat kohor te dobishem per matjen e ndryshimeve ne permbajtjen e azotit ne dru", tha Peter Hietz nga Instituti i Botanikes ne Universitetin "Natural Resources and Life Sciences" ne Viene, i cili u perball me nje tiger teksa merrte mostrat e pemeve ne nje pyll muson, ne kufirin Tajlande-Maianmar. "Ne gjetem se gjate shekullit te kaluar ka nje rritje ne nivelet me te renda te azotit mbi format e lehta, e cila na tregon se me shume azot shkon ne kete sistem dhe humbjet jane me te larta. Ne gjithashtu morem te njejtin rezultat ne nje studim te meparshem te rratheve te pemeve ne pyjet Braziliane me lageshti, keshtu qe duket sikur azoti i fiksuar nga njerezit, tani vepron ne disa nga zonat me te largeta te botes." Dekadat e depozitimit te azotit atmosferik kane shkaktuar ndryshime te medha te bimet dhe tokat e pyjeve te buta ne Shtetet e Bashkuara dhe Europe. Nese pyjet tropikale do te perballen me pasoja te ngjashme eshte nje pyetje e rendesishme per te ardhmen e kerkimeve. == Shih edhe == * [[Ozoni]] * [[Natyra]] * [[Mjedisi]] * [[Savana]] * [[Shkretëtira]] == Literatura == * {{cite journal|url=http://www.treesearch.fs.fed.us/pubs/741|title=Defining Old Growth: Implications For Management|last1=White|first1=David|last2=Lloyd|first2=Thomas|journal=Paper Presented at the Eighth Biennial Southern Silvicultural Research Conference, Auburn, al, Nov. L-3, 1994|year=1994|access-date=23 nëntor 2009|lang=en|location=Eighth Biennial Southern Silvicultural Research Conference}} * {{Cite book|url=https://doi.org/10.4060/ca8985en|title=The State of the World's Forests 2020. In brief – Forests, biodiversity and people|publisher=FAO|year=2020|lang=en|isbn=978-92-5-132707-4|location=Rome|doi=10.4060/ca8985en|s2cid=241416114}} * {{Cite book|title=Global Forest Resources Assessment 2020 – Key findings|publisher=FAO|year=2020|lang=en|isbn=978-92-5-132581-0|location=Rome|doi=10.4060/ca8753en|s2cid=130116768}} * {{Cite book|last=Maloof|first=Joan|url=https://books.google.com/books?id=5ZxzDQAAQBAJ&q=old+growth+forest|title=Nature's Temples: The Complex World of Old-Growth Forests|date=16 nëntor 2016|publisher=Timber Press|isbn=978-1-60469-728-5|language=en}} * {{Cite book|last1=Wirth|first1=Christian|url=https://books.google.com/books?id=7yF89GGxNmgC&q=old+growth+forest|title=Old-Growth Forests: Function, Fate and Value|last2=Gleixner|first2=Gerd|last3=Heimann|first3=Martin|date=7 korrik 2009|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-3-540-92706-8|language=en}} * {{Cite web|url=http://naturallywood.com/uploadedFiles/General/Sustainable_Forests/BC_Forest_Diversity.pdf|title=Naturally: wood British Columbia's Forest Diversity|access-date=25 prill 2011|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200408073234/https://www.naturallywood.com/uploadedFiles/General/Sustainable_Forests/BC_Forest_Diversity.pdf|archive-date=8 prill 2020|url-status=dead}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ksymh8ocS5QC&pg=PR9|title=Eucalypt Ecology|isbn=978-052149740-4|last1=Williams|first1=Jann|last2=Woinarski|first2=John|lang=en|date=13 nëntor 1997}} * {{Cite web|url=http://www.forrex.org/jem/ISS39/vol8_no1_art2.pdf|title=Old-growth definitions and management: A literature review BC Journal of Ecosystems and Management|access-date=25 prill 2011|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111003053908/http://www.forrex.org/jem/ISS39/vol8_no1_art2.pdf|archive-date=3 tetor 2011|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.mnr.gov.on.ca/stdprodconsume/groups/lr/@mnr/@forests/documents/document/mnr_e000252.pdf|title=Ministry of Natural Resources and Forestry|lang=en|work=Ontario.ca}} * {{cite book|last=Stamets|first=Paul|title=Mycelium Running|publisher=Ten Speed Press|year=2005|isbn=978-1-58008-579-3|url-access=registration|url=https://archive.org/details/myceliumrunningh00stam_0/page/35|lang=en}} * {{Cite web|url=http://article.pubs.nrc-cnrc.gc.ca/ppv/RPViewDoc?issn=1208-6053&volume=11&issue=S1&startPage=S99|title="Old growth in the boreal forest: A dynamic perspective at the stand and landscape level" by Daniel Kneeshaw and Sylvie Gauthier 2003|lang=en|access-date=25 prill 2011|archive-url=https://archive.today/20120701150304/http://article.pubs.nrc-cnrc.gc.ca/ppv/RPViewDoc?issn=1208-6053&volume=11&issue=S1&startPage=S99|archive-date=1 korrik 2012|url-status=dead}} * {{cite web|url=https://thenarwhal.ca/b-c-old-growth-data-misleading-public-ancient-forest-independent-report/|title=B.C. old-growth data 'misleading' public on remaining ancient forest: independent report, June 4, 2020, The Narwhal|author=Stephanie Wood|lang=en}} * {{cite web|url=http://www.ancientforest.org/what-is-old-growth-forest/|title=What is old-growth forest?|date=24 shkurt 2015|access-date=24 qershor 2023|archive-date=4 tetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221004064727/http://www.ancientforest.org/what-is-old-growth-forest/|lang=en}} * {{Cite web|url=http://www.forrex.org/jem/ISS39/vol8_no1_art2.pdf|title=Old-growth definitions and management: A literature review BC Journal of Ecosystems and Management P. 17|lang=en|access-date=25 prill 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111003053908/http://www.forrex.org/jem/ISS39/vol8_no1_art2.pdf|archive-date=3 tetor 2011|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.fao.org/docrep/article/wfc/xii/0042-b1.htm|title=Old-growth Forests in Canada – A Science Perspective|lang=en|work=fao.org}} * {{cite web|url=http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/235.htm|title=Climate Change 2001: The Scientific Basis|work=grida.no|lang=en|access-date=21 prill 2007|archive-date=29 shtator 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929110952/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/235.htm|url-status=dead}} * {{cite journal|last1=Luyssaert|first1=S|last2=Schulze|first2=E D|year=2008|title=Old-growth forests as global carbon sinks|journal=Nature|volume=455|issue=7210|lang=en|pages=213–15|doi=10.1038/nature07276|pmid=18784722|bibcode=2008Natur.455..213L|s2cid=4424430|url=https://hal-cea.archives-ouvertes.fr/cea-00910763/file/Luyssaert2008.pdf}} * {{Cite web|url=http://www.forrex.org/jem/ISS39/vol8_no1_art2.pdf|title=Old-growth definitions and management: A literature review BC Journal of Ecosystems and Management P. 22|lang=en|access-date=25 prill 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111003053908/http://www.forrex.org/jem/ISS39/vol8_no1_art2.pdf|archive-date=3 tetor 2011|url-status=dead}} * {{Cite journal|last1=Brothers|first1=Timothy S.|last2=Spingarn|first2=Arthur|year=1992|title=Forest Fragmentation and Alien Plant Invasion of Central Indiana Old-Growth Forests|url=https://archive.org/details/sim_conservation-biology_1992-03_6_1/page/n99|journal=Conservation Biology|language=en|volume=6|issue=1|pages=91–100|doi=10.1046/j.1523-1739.1992.610091.x|issn=1523-1739}} * {{Cite web|url=http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg3/ar4-wg3-chapter9.pdf|title=Contribution of Working Group III to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change, 2007 B. Metz, O.R. Davidson, P.R. Bosch, R. Dave, L.A. Meyer (eds) Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA|lang=en|access-date=25 prill 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20090804123802/http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg3/ar4-wg3-chapter9.pdf|archive-date=4 gusht 2009|url-status=dead}} * {{Cite journal|last1=McGarvey|first1=Jennifer|last2=Thompson|first2=Jonathan R.|last3=Epstein|first3=Howard E.|last4=Shugart|first4=Herman H.|date=1 shkurt 2015|title=Carbon storage in old-growth forests of the Mid-Atlantic: toward better understanding the eastern forest carbon sink|journal=Ecology|lang=en|volume=96|issue=2|pages=311–317|doi=10.1890/14-1154.1|pmid=26240851|issn=1939-9170|doi-access=free}} * {{Cite journal|last1=Keith|first1=Heather|last2=Mackey|first2=Brendan G.|last3=Lindenmayer|first3=David B.|date=14 korrik 2009|title=Re-evaluation of forest biomass carbon stocks and lessons from the world's most carbon-dense forests|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|lang=en|volume=106|issue=28|pages=11635–11640|doi=10.1073/pnas.0901970106|issn=0027-8424|pmc=2701447|pmid=19553199|bibcode=2009PNAS..10611635K|doi-access=free}} * {{cite journal|url=http://www.treesearch.fs.fed.us/pubs/35006|title=A synthesis of the science on forests and carbon for U.S. Forests – Forest Service Research & Development|journal=Fs.fed.us|year=2010|pages=1–16|last1=Ryan|first1=Michael G.|last2=Harmon|first2=Mark E.|last3=Birdsey|first3=Richard A.|lang=en|last4=Giardina|first4=Christian P.|last5=Heath|first5=Linda S.|last6=Houghton|first6=Richard A.|last7=Jackson|first7=Robert B.|last8=McKinley|first8=Duncan C.|last9=Morrison|first9=James F.|last10=Murray|first10=Brian C.|last11=Pataki|first11=Diane E.|last12=Skog|first12=Kenneth E.|access-date=24 qershor 2023|archive-date=30 prill 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170430113644/https://www.treesearch.fs.fed.us/pubs/35006}} * {{Cite web|url=http://michiganmessenger.com/33868/proposed-biomass-plant-better-than-coal|title=Proposed biomass plant: Better than coal?|author=Eartha Jane Melzer|date=26 janar 2010|lang=en|work=The Michigan Messenger|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100205080916/http://michiganmessenger.com/33868/proposed-biomass-plant-better-than-coal|archive-date=5 shkurt 2010}} * {{Cite journal|last1=Zhang|first1=J.|last2=Smith|first2=K. R.|doi=10.1289/ehp.9479|title=Household Air Pollution from Coal and Biomass Fuels in China: Measurements, Health Impacts, and Interventions|url=https://archive.org/details/sim_environmental-health-perspectives_2007-06_115_6/page/848|journal=Environmental Health Perspectives|volume=115|issue=6|pages=848–855|year=2007|pmid=17589590|pmc=1892127|lang=en}} * {{cite journal|doi=10.1007/BF01319012|journal=Archives of Virology|volume=130|issue=1–2|title=Announcement|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-virology_1993_130_1-2/page/n230|year=1993|lang=en|pages=225}} [[Kategoria:Pyje]] [[Kategoria:Mjedis natyror]] 4ajrf7ozjsm0vpqaqwzmz5fv41bzk71 0 134574 3023144 2968865 2026-08-07T07:08:06Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023144 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Roman Herzog | image = Roman Herzog.jpg | caption = Roman Herzog në vitin 1998 | office = [[Presidenti i Gjermanisë|President federal i Gjermanisë]] | term_start = 1 korrik 1994 | term_end = 30 qershor 1999 | predecessor = [[Richard von Weizsäcker]] | successor = [[Johannes Rau]] | office2 = President i [[Gjykata Kushtetuese Federale e Gjermanisë|Gjykatës Kushtetuese Federale]] | term_start2 = 16 nëntor 1987 | term_end2 = 30 qershor 1994 | predecessor2 = [[Wolfgang Zeidler]] | successor2 = [[Jutta Limbach]] | office3 = Ministër i Brendshëm i [[Baden-Vyrtemberg]]ut | term_start3 = 1980 | term_end3 = 1983 | office4 = Ministër i Kulturës dhe Sportit i [[Baden-Vyrtemberg]]ut | term_start4 = 1978 | term_end4 = 1980 | birth_name = Roman Herzog | birth_date = 5 prill 1934 | birth_place = [[Landshut]], [[Bavari]], [[Gjermani]] | death_date = 10 janar 2017 | death_place = Jagsthausen, [[Baden-Vyrtemberg]], [[Gjermani]] | party = [[Bashkimi Demokristian i Gjermanisë|CDU]] | spouse = [[Christiane Herzog|Christiane Krauß]] <small>(m. 1958; vdiq 2000)</small><br />Alexandra Freifrau von Berlichingen <small>(m. 2001)</small> | children = 2 | alma_mater = [[Universiteti Ludwig Maximilian i Mynihut]] | occupation = Jurist, politikan, profesor | signature = Roman Herzog Signature.svg }} '''Roman Herzog''' (5 prill 1934 – 10 janar 2017) ishte një jurist, profesor i së drejtës, gjykatës kushtetues dhe politikan gjerman i [[Bashkimi Demokristian i Gjermanisë|CDU-së]], i cili shërbeu si [[Presidenti i Gjermanisë|president federal i Gjermanisë]] nga viti 1994 deri në vitin 1999. Para presidencës ai ishte president i [[Gjykata Kushtetuese Federale e Gjermanisë|Gjykatës Kushtetuese Federale]] dhe një nga figurat më të rëndësishme të jetës kushtetuese gjermane në fund të shekullit XX.<ref name="BP">{{Cite web|url=https://www.bundespraesident.de/EN/role-and-functions/the-german-federal-presidents/roman-herzog/roman-herzog_node.html|title=Roman Herzog (1994–1999)|website=Der Bundespräsident|publisher=Office of the Federal President|access-date=24 prill 2026|language=en}}</ref><ref name="Brit">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Roman-Herzog|title=Roman Herzog|website=Encyclopaedia Britannica|publisher=Encyclopaedia Britannica|date=1 prill 2026|access-date=24 prill 2026|language=en}}</ref> == Jeta e hershme dhe karriera akademike == Roman Herzog lindi më 5 prill 1934 në [[Landshut]], në Bavari. Studioi drejtësi në [[Universiteti Ludwig Maximilian i Mynihut|Universitetin e Mynihut]], ku mori doktoraturën në vitin 1958. Në vitin 1964 përfundoi habilitimin në të drejtën kushtetuese nën drejtimin e Theodor Maunz. Pas kësaj dha mësim si profesor i së drejtës kushtetuese dhe i shkencave politike në [[Universiteti i Lirë i Berlinit]], ndërsa nga viti 1969 kaloi në Speyer, ku u bë profesor i së drejtës publike dhe më pas rektor i universitetit.<ref name="BP" /><ref name="Wiesbaden">{{Cite web|url=https://www.wiesbaden.de/en/kultur/stadtgeschichte/goldenes-buch-artikel/bundespraesident-roman-herzog|title=Federal President Prof. Dr. Roman Herzog|website=City of Wiesbaden|publisher=City of Wiesbaden|access-date=24 prill 2026|language=en}}</ref><ref name="Brit" /> Profili i tij akademik u lidh ngushtë me të drejtën kushtetuese, organizimin e shtetit dhe marrëdhënien ndërmjet rendit juridik kombëtar dhe zhvillimeve politike të Evropës bashkëkohore. Përpara hyrjes së plotë në jetën politike, Herzog ishte njohur tashmë si një jurist me autoritet të konsiderueshëm në botën akademike gjermane.<ref name="Wiesbaden" /><ref name="Brit" /> == Hyrja në politikë == Herzog iu bashkua CDU-së në vitin 1970. Në vitin 1973 hyri në jetën politike ekzekutive si sekretar shteti dhe përfaqësues i landit [[Rinani-Palatinat]] pranë federatës, fillimisht nën [[Helmut Kohl]]in dhe më pas nën [[Bernhard Vogel]]in. Kjo periudhë shënoi kalimin e tij nga bota universitare në politikën institucionale gjermane.<ref name="BP" /><ref name="Wiesbaden" /> Në vitin 1978 u bë ministër i Kulturës dhe Sportit i [[Baden-Vyrtemberg]]ut. Në vitin 1980 u zgjodh deputet në parlamentin e landit dhe kaloi në postin e ministrit të Brendshëm të landit, detyrë që e mbajti deri në vitin 1983. Në këto vite ai fitoi profil si politikan konservator me formim të fortë juridik dhe me interes të veçantë për funksionimin institucional të shtetit.<ref name="BP" /><ref name="Wiesbaden" /><ref>{{Cite web|url=https://stm.baden-wuerttemberg.de/de/service/presse/pressemitteilung/pid/trauer-um-roman-herzog|title=Trauer um Roman Herzog|website=Staatsministerium Baden-Württemberg|publisher=Staatsministerium Baden-Württemberg|date=10 janar 2017|access-date=24 prill 2026|language=de|archive-date=9 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260609002628/https://stm.baden-wuerttemberg.de/de/service/presse/pressemitteilung/pid/trauer-um-roman-herzog|url-status=dead}}</ref> == Gjykata Kushtetuese Federale == Në vitin 1983 Roman Herzog u zgjodh gjykatës në [[Gjykata Kushtetuese Federale e Gjermanisë|Gjykatën Kushtetuese Federale]] në Karlsruhe. Më 16 nëntor 1987 ai u bë president i saj dhe e mbajti këtë detyrë deri në qershor 1994. Gjatë kësaj periudhe ai u shqua si një nga zërat më me peshë të së drejtës publike gjermane dhe si përfaqësues i një kulture kushtetuese që theksonte përgjegjësinë demokratike, rendin juridik dhe rolin e fortë të institucioneve.<ref name="BP" /><ref name="DeathGov">{{Cite web|url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/archive/-much-loved-former-federal-president-dies-402350|title="Much loved former Federal President" dies|website=Federal Government|publisher=Federal Government of Germany|date=10 janar 2017|access-date=24 prill 2026|language=en}}</ref> Karriera e tij në gjykatë e vendosi atë në qendër të jetës kushtetuese të Republikës Federale dhe e bëri një figurë të njohur shumë përtej qarqeve juridike. Pikërisht nga ky funksion ai kaloi në presidencën federale në vitin 1994.<ref name="BP" /><ref name="DeathGov" /> == President federal i Gjermanisë == Më 23 maj 1994 Herzog u zgjodh president federal nga [[Bundesversammlung]]-a dhe mori detyrën më 1 korrik 1994. Ai ishte presidenti i shtatë federal i Republikës Federale të Gjermanisë dhe e mbajti postin deri më 30 qershor 1999.<ref name="BP" /><ref name="Wiesbaden" /> Presidenca e tij u karakterizua nga një profil më i drejtpërdrejtë dhe më ndërhyrës në debatin publik se ai i shumë paraardhësve. Herzog i kushtoi rëndësi të veçantë aftësisë reformuese të shtetit, përgjegjësisë demokratike, kujtesës historike dhe rolit të Gjermanisë në Evropë. Ai ishte një president që kërkonte jo vetëm të përfaqësonte republikën, por edhe të ndikonte në diskutimin publik mbi drejtimin e saj politik dhe shoqëror.<ref name="BP" /><ref name="Brit" /> Një nga aktet më të rëndësishme të mandatit të tij ishte shpallja, më 3 janar 1996, e 27 janarit si Dita e Përkujtimit për Viktimat e Nacional-socializmit. Që prej asaj kohe Bundestagu mban çdo vit një ceremoni zyrtare përkujtimore, dhe kjo datë është bërë një pikë qendrore e kulturës gjermane të kujtesës historike.<ref name="Remembrance1">{{Cite web|url=https://www.bundestag.de/en/parliament/history/remembrance|title=Day of Remembrance for the Victims of National Socialism|website=German Bundestag|publisher=German Bundestag|access-date=24 prill 2026|language=en}}</ref><ref name="Remembrance2">{{Cite web|url=https://www.protokoll-inland.de/Webs/PI/EN/topics/national-days/27January/27-january-node.html|title=27 January|website=Protokoll Inland|publisher=Federal Ministry of the Interior and Community|access-date=24 prill 2026|language=en}}</ref> Po aq i njohur mbeti edhe fjalimi i tij i Berlinit i 26 prillit 1997, i quajtur zakonisht ''Ruck-Rede''. Në atë ndërhyrje ai argumentoi se Gjermania kishte nevojë për një tronditje reformuese dhe për largim nga vetëkënaqësia institucionale. Fjalimi u bë një nga tekstet politike më të cituara të viteve 1990 në Gjermani dhe lidhet ngushtë me figurën e tij publike.<ref name="Ruck">{{Cite web|url=https://www.bundespraesident.de/SharedDocs/Reden/DE/Roman-Herzog/Reden/1997/04/19970426_Rede.html|title=Berliner Rede 1997 von Bundespräsident Roman Herzog|website=Der Bundespräsident|publisher=Bundespräsidialamt|date=26 prill 1997|access-date=24 prill 2026|language=de}}</ref> Në të njëjtin vit, më 8 maj 1997, Herzog mori [[Çmimi Karli i Madh|Çmimin Ndërkombëtar Karlspreis të Aachenit]] për angazhimin e tij në favor të mirëkuptimit dhe paqes në Evropë. Ky vlerësim pasqyroi edhe dimensionin evropian të presidencës së tij.<ref name="Karlspreis">{{Cite web|url=https://www.karlspreis.de/en/prize-winners/all-prize-winners/preistrager-in/roman-herzog-2|title=Roman Herzog|website=Der Internationale Karlspreis zu Aachen|publisher=Karlspreis|access-date=24 prill 2026|language=en}}</ref> == Pas presidencës == Pas largimit nga presidenca, Roman Herzog mbeti aktiv në jetën publike dhe evropiane. Nga fundi i vitit 1999 deri në vitin 2000 ai drejtoi konventën që hartoi projektin e [[Karta e të Drejtave Themelore të Bashkimit Evropian|Kartës së të Drejtave Themelore të Bashkimit Evropian]]. Në këtë rol ai u përfshi drejtpërdrejt në një nga proceset më të rëndësishme kushtetuese të Bashkimit Evropian në fundin e shekullit XX.<ref name="Charter1">{{Cite web|url=https://www.europarl.europa.eu/charter/composition_en.htm|title=Charter of Fundamental Rights: Composition of the Convention|website=European Parliament|publisher=European Parliament|access-date=24 prill 2026|language=en}}</ref><ref name="Charter2">{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/pres_99_418|title=Draft Charter of Fundamental Rights of the European Union|website=European Commission|publisher=European Commission|date=17 dhjetor 1999|access-date=24 prill 2026|language=en}}</ref> Edhe në vitet e mëvonshme ai vazhdoi të merrte pjesë në debate mbi kushtetutën, demokracinë parlamentare, reformat ekonomike dhe të ardhmen e Evropës. Kështu, figura e tij mbeti e pranishme në jetën publike gjermane edhe pas përfundimit të mandatit presidencial.<ref name="Charter2" /><ref name="Brit" /> == Jeta personale dhe vdekja == Roman Herzog ishte protestant. Në vitin 1958 u martua me Christiane Krauß, e cila më vonë u bë një figurë publike e njohur për angazhimin e saj shoqëror dhe bamirës. Ajo vdiq më 19 qershor 2000. Në vitin 2001 Herzog u martua me Alexandra Freifrau von Berlichingen. Nga martesa e parë pati dy djem.<ref name="BP" /><ref name="DeathGov" /> Ai vdiq më 10 janar 2017, në moshën 82-vjeçare, në Jagsthausen, në Baden-Vyrtemberg. Pas vdekjes së tij, institucionet gjermane e kujtuan si një ish-president shumë të respektuar, një jurist me ndikim dhe një reformator të zëshëm të jetës publike gjermane.<ref name="DeathGov" /><ref name="Brit" /> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Lindje 1934]] [[Kategoria:Vdekje 2017]] [[Kategoria:Presidentë të Gjermanisë]] [[Kategoria:Politikanë gjermanë]] [[Kategoria:Juristë gjermanë]] 3ltbuvgyywe2ri6amzz06h8o8mtuma4 0 156234 3023160 2947676 2026-08-07T09:50:30Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023160 wikitext text/x-wiki {{Infobox liga futbollistike |name=Segunda División |image=LaLiga_Hypermotion_2023_Vertical_Logo.svg |country={{Flagicon|Spain}} [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] |founded=1929 |first=1929-30 |promotion=[[La Liga]] |relegation=[[Primera Federación]] |level=2 |champions=[[Levante UD|Levante]] (titulli 3-të) |season=2024–25 |current= [[Segunda División 2024–25]] }} '''Campeonato Nacional de Liga de Segunda División''', i njohur zakonisht si '''Segunda División''', dhe i njohur zyrtarisht si '''LaLiga HyperMotion''' për arsye sponsorizimi, është divizioni i dytë profesional për meshkuj [[Futbolli|futbollin]] e [[sistemi i ligës spanjolle të futbollit]]. I administruar nga [[Liga Nacional de Futbol Profesional]], ai garohet nga 22 skuadra, me dy skuadrat e para plus fituesin e një [[Play-offs në La Liga|play-off]] në [[La Liga]] dhe zëvendësohet nga tre skuadrat më të ulëta në atë divizion. == Skuadrat aktuale == {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" !Ekipi !Qyteti !Stadiumi !Kapaciteti |- |[[Albacete Balompié|Albacete]] |[[Albacete]] |[[Estadio Carlos Belmonte|Carlos Belmonte]] | align="center" |{{Nts|17524}}<ref>{{cite web|date=16 gusht 2014|title=Estadio Carlos Belmonte|url=https://footballtripper.com/spain/albacete-balompie-stadium/|access-date=6 janar 2020|publisher=Football Tripper|language=es}}</ref> |- |[[UD Almería|Almería]] |[[Almería]] |[[Power Horse Stadium]] | align="center" |{{Nts|15000}}<ref>{{cite web|title=Estadio de los Juegos del Mediterráneo|url=http://www.udalmeriasad.com/club/datosdelclub/estadio-juegos-del-mediterraneo|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024002903/http://www.udalmeriasad.com/club/datosdelclub/estadio-juegos-del-mediterraneo|archive-date=24 tetor 2020|access-date=1 korrik 2019|publisher=UD Almería|language=es}}</ref> |- |[[Burgos CF|Burgos]] |[[Burgos]] |[[Estadio El Plantío|El Plantío]] | align="center" |{{Nts|12194}}<ref>{{cite web|title=Estadio Municipal El Plantío|url=http://burgoscf.es/el-club/estadio-municipal-el-plantio/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160708190227/http://www.burgoscf.es/el-club/estadio-municipal-el-plantio/|archive-date=8 korrik 2016|access-date=20 qershor 2016|publisher=Burgos CF|language=es}}</ref> |- |[[Cádiz CF|Cádiz]] |[[Cádiz]] |[[Nuevo Mirandilla]] | align="center" |{{nts|20,724}}<ref>{{cite web|date=11 gusht 2018|title=Estadio Ramón de Carranza|url=https://espanaestadios.com/2018/08/11/cadiz-estadio-ramon-de-carranza/|access-date=19 tetor 2019|publisher=Cádiz CF|language=es}}</ref> |- |[[FC Cartagena|Cartagena]] |[[Cartagena, Spain|Cartagena]] |[[Estadio Cartagonova|Cartagonova]] | align="center" |{{Nts|15105}}<ref>{{cite web|title=Estadio Cartagonova|url=http://futbolclubcartagena.com/estadio/|access-date=23 korrik 2020|publisher=FC Cartagena|language=es|archive-date=24 shtator 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924185021/http://futbolclubcartagena.com/estadio/|url-status=dead}}</ref> |- |[[CD Castellón|Castellón]] |[[Castellón de la Plana]] |[[Nou Estadi Castàlia|Castalia]] | align="center" |{{Nts|15500}}<ref>{{cite web|title=Estadio|url=http://www.cdcastellon.com/estadio/|access-date=23 korrik 2020|publisher=CD Castellón|language=es}}</ref> |- |[[Córdoba CF|Córdoba]] |[[Córdoba, Andalusia|Córdoba]] |[[Estadio Nuevo Arcángel|El Arcángel]] | align="center" |{{Nts|20989}}<ref>{{cite web|title=Datos del club|url=http://www.cordobacf.com/club/datos-del-club|access-date=24 qershor 2016|publisher=Córdoba CF|language=es|archive-date=1 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160601105929/http://www.cordobacf.com/club/datos-del-club|url-status=dead}}</ref> |- |[[Deportivo de La Coruña|Deportivo La Coruña]] |[[A Coruña|La Coruña]] |[[Estadio Riazor|Abanca-Riazor]] | align="center" |{{Nts|32660}}<ref>{{cite web|title=Abanca-Riazor|url=https://www.rcdeportivo.es/en/anosacasa/abanca-riazor|access-date=3 qershor 2021|publisher=RC Deportivo|language=en}}</ref> |- |[[SD Eibar|Eibar]] |[[Eibar]] |[[Ipurua Municipal Stadium|Ipurua]] | align="center" |{{Nts|8164}}<ref>{{cite web|date=21 maj 2019|title=El Eibar inicia la próxima semana la reubicación de los abonados para la próxima temporada|url=http://www.sdeibar.com/noticia/el-eibar-inicia-la-proxima-semana-la-reubicacion-de-los-abonados-para-la-proxima-temporada|publisher=SD Eibar|language=es}}</ref> |- |[[Elche CF|Elche]] |[[Elche]] |[[Estadio Martínez Valero|Manuel Martínez Valero]] | align="center" |{{nts|33732}}<ref>{{cite web|title=Estadio Martínez Valero|url=http://www.elchecf.es/club/estadio-martinez-valero|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222234615/http://www.elchecf.es/club/estadio-martinez-valero|archive-date=22 dhjetor 2015|access-date=30 maj 2016|publisher=Elche CF|language=es}}</ref> |- |[[CD Eldense|Eldense]] |[[Elda]] |[[Estadio Municipal Nuevo Pepico Amat|Nuevo Pepico Amat]] | align="center" |{{nts|4,036}}<ref>{{Cite web|title=Estadio Nuevo Pepico Amat|url=https://www.cdeldense.es/estadio-nuevo-pepico-amat|access-date=2024-05-17|website=www.cdeldense.es|language=es}}</ref> |- |[[Granada CF|Granada]] |[[Granada]] |[[Nuevo Estadio de Los Cármenes|Nuevo Los Cármenes]] | align="center" |{{Nts|19189}}<ref>{{cite web|date=21 qershor 2023|title=Datos del Club|url=https://www.granadacf.es/club/datos-del-club|publisher=Granada CF|language=es}}</ref> |- |[[SD Huesca|Huesca]] |[[Huesca]] |[[Estadio El Alcoraz|El Alcoraz]] | align="center" |{{Nts|9100}}<ref>{{cite web|title=El Alcoraz|url=https://www.sdhuesca.es/el-club/el-alcoraz-1|access-date=1 korrik 2019|publisher=SD Huesca|language=es}}</ref> |- |[[Levante UD|Levante]] |[[Valencia]] |[[Estadi Ciutat de València|Ciutat de València]] | align="center" |{{Nts|26354}}<ref>{{cite web|date=20 korrik 2018|title=Estadi Ciutat de Valencia|url=http://stadiumdb.com/stadiums/esp/estadi_ciutat_de_valencia|publisher=StadiumDB|language=en}}</ref> |- |[[Málaga CF|Málaga]] |[[Málaga]] |[[La Rosaleda Stadium|La Rosaleda]] | align="center" |{{Nts|30,044}}<ref>{{cite web|title=LA ROSALEDA STADIUM|url=https://www.malagacf.com/en/club/stadium|access-date=1 korrik 2019|publisher=Málaga CF|language=es}}</ref> |- |[[CD Mirandés|Mirandés]] |[[Miranda de Ebro]] |[[Estadio Municipal de Anduva|Anduva]] | align="center" |{{Nts|5759}}<ref>{{cite web|title=El Estadio Municipal de Anduva|url=https://www.cdmirandes.com/club/instalaciones|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022062835/https://www.cdmirandes.com/club/instalaciones|archive-date=22 tetor 2020|access-date=1 korrik 2019|publisher=CD Mirandés|language=es}}</ref> |- |[[Real Oviedo|Oviedo]] |[[Oviedo]] |[[Estadio Carlos Tartiere]] | align="center" |{{Nts|30500}}<ref>{{cite web|title=Stadiums|url=http://www.realoviedo.es/en/club/stadiums|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160503115440/http://www.realoviedo.es/en/club/stadiums|archive-date=3 maj 2016|access-date=30 maj 2016|publisher=Real Oviedo|language=en}}</ref> |- |[[Racing de Ferrol|Racing Ferrol]] |[[Ferrol, Galicia|Ferrol]] |[[Estadio Municipal da Malata|A Malata]] | align="center" |{{Nts|12,043}}<ref>{{cite web|title=Racing Ferrol|url=https://www.resultados-futbol.com/racing-club-ferrol|access-date=3 qershor 2021|website=Resultados de Futbol|language=es|archive-date=26 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126214000/https://www.resultados-futbol.com/racing-club-ferrol|url-status=dead}}</ref> |- |[[Racing de Santander|Racing Santander]] |[[Santander, Spain|Santander]] |[[Campos de Sport de El Sardinero|El Sardinero]] | align="center" |{{Nts|22222}}<ref>{{cite web|title=El Estadio|url=https://www.realracingclub.es/club/instalaciones/el-estadio|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813181725/http://www.realracingclub.es/club/instalaciones/el-estadio|archive-date=13 gusht 2017|access-date=3 qershor 2021|publisher=Real Racing Club|language=sp}}</ref> |- |[[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]] |[[Gijón]] |[[El Molinón]] | align="center" |{{Nts|29371}}<ref name="capacity">[https://www.lavozdeasturias.es/noticia/sporting1905/2023/12/07/cifras-nuevo-aforo-molinon-meteria-top15-espana-mantendria-antiguedad-real-sporting-gijon/00031701982889116471195.htm Las cifras del nuevo aforo de El Molinón, se metería en el top15 de España y mantendría su antigüedad</ref> |- |[[CD Tenerife|Tenerife]] |[[Santa Cruz de Tenerife]] |[[Estadio Heliodoro Rodríguez López|Heliodoro Rodríguez López]] | align="center" |{{Nts|22824}}<ref>{{cite web|title=Instalaciones|url=http://www.clubdeportivotenerife.es/el-club/instalaciones/instalaciones-estadio-heliodoro-rodriguez-lopez|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160620143903/http://www.clubdeportivotenerife.es/el-club/instalaciones/instalaciones-estadio-heliodoro-rodriguez-lopez|archive-date=20 qershor 2016|access-date=26 maj 2016|publisher=CD Tenerife|language=es}}</ref> |- |[[Real Zaragoza|Zaragoza]] |[[Zaragoza]] |[[La Romareda]] | align="center" |{{Nts|33,608}}<ref>{{cite web|title=Estadio La Romareda|url=https://www.realzaragoza.com/club/la-romareda|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128000431/https://www.realzaragoza.com/club/la-romareda|archive-date=28 nëntor 2020|access-date=19 tetor 2019|publisher=Real Zaragoza|language=es}}</ref> |} == Kampionët == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; margin:0; text-align:center" !Sezoni !Kampioni !Nënkampioni !Skuadrat e tjera të promovuar |- |[[1929 Segunda División|1929]] |'''[[Sevilla FC|Sevilla]]''' |[[Iberia SC]] |- |[[1929–30 Segunda División|1929–30]] |'''[[Deportivo Alavés|Alavés]]''' |[[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]] |- |[[1930–31 Segunda División|1930–31]] |'''[[Valencia CF|Valencia]]''' |[[Sevilla FC|Sevilla]] |- |[[1931–32 Segunda División|1931–32]] |'''[[Real Betis]]''' |[[Real Oviedo|Oviedo]] |- |[[1932–33 Segunda División|1932–33]] |'''[[Real Oviedo|Oviedo]]''' |[[Atlético Madrid]] |- |[[1933–34 Segunda División|1933–34]] |'''[[Sevilla FC|Sevilla]]''' |[[Atlético Madrid]] |- |[[1934–35 Segunda División|1934–35]] |'''[[Hércules CF|Hércules]]''' |[[CA Osasuna|Osasuna]] |- |[[1935–36 Segunda División|1935–36]] |'''[[Celta de Vigo|Celta Vigo]]''' |[[Real Zaragoza|Zaragoza]] |- |[[1939–40 Segunda División|1939–40]] |'''[[Real Murcia|Murcia]]''' |[[Deportivo de La Coruña|Deportivo La Coruña]] (not promoted) |- |[[1940–41 Segunda División|1940–41]] |'''[[Granada CF|Granada]]''' |[[Real Sociedad]] |[[CD Castellón|Castellón]] and [[Deportivo de La Coruña|Deportivo La Coruña]] |- |[[1941–42 Segunda División|1941–42]] |'''[[Real Betis]]''' |[[Real Zaragoza|Zaragoza]] |- |[[1942–43 Segunda División|1942–43]] |'''[[CE Sabadell FC|Sabadell]]''' |[[Real Sociedad]] |- |[[1943–44 Segunda División|1943–44]] |'''[[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]''' |[[Real Murcia|Murcia]] |- |[[1944–45 Segunda División|1944–45]] |'''[[CD Alcoyano|Alcoyano]]''' |[[Hércules CF|Hércules]] |[[Celta de Vigo|Celta Vigo]] |- |[[1945–46 Segunda División|1945–46]] |'''[[CE Sabadell FC|Sabadell]]''' |[[Deportivo de La Coruña|Deportivo La Coruña]] |- |[[1946–47 Segunda División|1946–47]] |'''[[CD Alcoyano|Alcoyano]]''' |[[Gimnàstic de Tarragona|Gimnàstic]] |[[Real Sociedad]] |- |[[1947–48 Segunda División|1947–48]] |'''[[Real Valladolid|Valladolid]]''' |[[Deportivo de La Coruña|Deportivo La Coruña]] |- |[[1948–49 Segunda División|1948–49]] |'''[[Real Sociedad]]''' |[[CD Málaga|Málaga]] |- !Sezoni !Fituesi i Grupit Verior !Fituesi i Grupit Jugor !Skuadrat e tjera të promovuar |- |[[1949–50 Segunda División|1949–50]] |'''[[Racing de Santander|Racing Santander]]''' |'''[[CD Alcoyano|Alcoyano]]''' |[[UE Lleida|Lleida]] and [[Real Murcia|Murcia]] |- |[[1950–51 Segunda División|1950–51]] |'''[[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]''' |'''[[Atlético Tetuán]]''' |[[Real Zaragoza|Zaragoza]] and [[UD Las Palmas|Las Palmas]] |- |[[1951–52 Segunda División|1951–52]] |'''[[Real Oviedo|Oviedo]]''' |'''[[CD Málaga|Málaga]]''' |- |[[1952–53 Segunda División|1952–53]] |'''[[CA Osasuna|Osasuna]]''' |'''[[Real Jaén|Jaén]]''' |- |[[1953–54 Segunda División|1953–54]] |'''[[Deportivo Alavés|Alavés]]''' |'''[[UD Las Palmas|Las Palmas]]''' |[[Hércules CF|Hércules]] and [[CD Málaga|Málaga]] |- |[[1954–55 Segunda División|1954–55]] |'''[[Cultural y Deportiva Leonesa|Cultural Leonesa]]''' |'''[[Real Murcia|Murcia]]''' |- |[[1955–56 Segunda División|1955–56]] |'''[[CA Osasuna|Osasuna]]''' |'''[[Real Jaén|Jaén]]''' |[[Real Zaragoza|Zaragoza]] and [[CD Condal|Condal]] |- |[[1956–57 Segunda División|1956–57]] |'''[[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]''' |'''[[Granada CF|Granada]]''' |- |[[1957–58 Segunda División|1957–58]] |'''[[Real Oviedo|Oviedo]]''' |'''[[Real Betis]]''' |- |[[1958–59 Segunda División|1958–59]] |'''[[Elche CF|Elche]]''' |'''[[Real Valladolid|Valladolid]]''' |- |[[1959–60 Segunda División|1959–60]] |'''[[Racing de Santander|Racing Santander]]''' |'''[[RCD Mallorca|Mallorca]]''' |- |[[1960–61 Segunda División|1960–61]] |'''[[CA Osasuna|Osasuna]]''' |'''[[CD Tenerife|Tenerife]]''' |- |[[1961–62 Segunda División|1961–62]] |'''[[Deportivo de La Coruña|Deportivo La Coruña]]''' |'''[[Córdoba CF|Córdoba]]''' |[[Real Valladolid|Valladolid]] and [[CD Málaga|Málaga]] |- |[[1962–63 Segunda División|1962–63]] |'''[[Pontevedra CF|Pontevedra]]''' |'''[[Real Murcia|Murcia]]''' |[[Levante UD|Levante]] and [[RCD Espanyol|Espanyol]] |- |[[1963–64 Segunda División|1963–64]] |'''[[Deportivo de La Coruña|Deportivo La Coruña]]''' |'''[[UD Las Palmas|Las Palmas]]''' |- |[[1964–65 Segunda División|1964–65]] |'''[[Pontevedra CF|Pontevedra]]''' |'''[[RCD Mallorca|Mallorca]]''' |[[CE Sabadell FC|Sabadell]] and [[CD Málaga|Málaga]] |- |[[1965–66 Segunda División|1965–66]] |'''[[Deportivo de La Coruña|Deportivo La Coruña]]''' |'''[[Hércules CF|Hércules]]''' |[[Granada CF|Granada]] |- |[[1966–67 Segunda División|1966–67]] |'''[[Real Sociedad]]''' |'''[[CD Málaga|Málaga]]''' |[[Real Betis]] |- |[[1967–68 Segunda División|1967–68]] |'''[[Deportivo de La Coruña|Deportivo La Coruña]]''' |'''[[Granada CF|Granada]]''' |- !Sezoni !Kampioni !Nënkampioni !Skuadrat e tjera të promovuar |- |[[1968–69 Segunda División|1968–69]] |'''[[Sevilla FC|Sevilla]]''' |[[Celta de Vigo|Celta Vigo]] |[[RCD Mallorca|Mallorca]] |- |[[1969–70 Segunda División|1969–70]] |'''[[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]''' |[[CD Málaga|Málaga]] |[[RCD Espanyol|Espanyol]] |- |[[1970–71 Segunda División|1970–71]] |'''[[Real Betis]]''' |[[Burgos CF (I)|Burgos (I)]] |[[Deportivo de La Coruña|Deportivo La Coruña]], [[Córdoba CF|Córdoba]] |- |[[1971–72 Segunda División|1971–72]] |'''[[Real Oviedo|Oviedo]]''' |[[CD Castellón|Castellón]] |[[Real Zaragoza|Zaragoza]] |- |[[1972–73 Segunda División|1972–73]] |'''[[Real Murcia|Murcia]]''' |[[Elche CF|Elche]] |[[Racing de Santander|Racing Santander]] |- |[[1973–74 Segunda División|1973–74]] |'''[[Real Betis]]''' |[[Hércules CF|Hércules]] |[[UD Salamanca|Salamanca]] |- |[[1974–75 Segunda División|1974–75]] |'''[[Real Oviedo|Oviedo]]''' |[[Racing de Santander|Racing Santander]] |[[Sevilla FC|Sevilla]] |- |[[1975–76 Segunda División|1975–76]] |'''[[Burgos CF (I)|Burgos (I)]]''' |[[Celta de Vigo|Celta Vigo]] |[[CD Málaga|Málaga]] |- |[[1976–77 Segunda División|1976–77]] |'''[[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]''' |[[Cádiz CF|Cádiz]] |[[Rayo Vallecano]] |- |[[1977–78 Segunda División|1977–78]] |'''[[Real Zaragoza|Zaragoza]]''' |[[Recreativo de Huelva|Recreativo]] |[[Celta de Vigo|Celta Vigo]] |- |[[1978–79 Segunda División|1978–79]] |'''[[AD Almería]]''' |[[CD Málaga|Málaga]] |[[Real Betis]] |- |[[1979–80 Segunda División|1979–80]] |'''[[Real Murcia|Murcia]]''' |[[Real Valladolid|Valladolid]] |[[CA Osasuna|Osasuna]] |- |[[1980–81 Segunda División|1980–81]] |'''[[CD Castellón|Castellón]]''' |[[Cádiz CF|Cádiz]] |[[Racing de Santander|Racing Santander]] |- |[[1981–82 Segunda División|1981–82]] |'''[[Celta de Vigo|Celta Vigo]]''' |[[UD Salamanca|Salamanca]] |[[CD Málaga|Málaga]] |- |[[1982–83 Segunda División|1982–83]] |'''[[Real Murcia|Murcia]]''' |[[Cádiz CF|Cádiz]] |[[RCD Mallorca|Mallorca]] |- |[[1983–84 Segunda División|1983–84]] |'''[[Real Madrid Castilla|Castilla]]''' (nuk u promovua) |[[Athletic Bilbao B|Bilbao Athletic]] (nuk u promovua) |[[Hércules CF|Hércules]], [[Racing de Santander|Racing Santander]] and [[Elche CF|Elche]] |- |[[1984–85 Segunda División|1984–85]] |'''[[UD Las Palmas|Las Palmas]]''' |[[Cádiz CF|Cádiz]] |[[Celta de Vigo|Celta Vigo]] |- |[[1985–86 Segunda División|1985–86]] |'''[[Real Murcia|Murcia]]''' |[[CE Sabadell FC|Sabadell]] |[[RCD Mallorca|Mallorca]] |- |[[1986–87 Segunda División|1986–87]] |'''[[Valencia CF|Valencia]]''' |[[CD Logroñés|Logroñés]] |[[Celta de Vigo|Celta Vigo]] |- |[[1987–88 Segunda División|1987–88]] |'''[[CD Málaga|Málaga]]''' |[[Elche CF|Elche]] |[[Real Oviedo|Oviedo]] |- |[[1988–89 Segunda División|1988–89]] |'''[[CD Castellón|Castellón]]''' |[[Rayo Vallecano]] |[[RCD Mallorca|Mallorca]] and [[CD Tenerife|Tenerife]] |- |[[1989–90 Segunda División|1989–90]] |'''[[Real Burgos CF|Real Burgos]]''' |[[Real Betis]] |[[RCD Espanyol|Espanyol]] |- |[[1990–91 Segunda División|1990–91]] |'''[[Albacete Balompié|Albacete]]''' |[[Deportivo de La Coruña|Deportivo La Coruña]] |- |[[1991–92 Segunda División|1991–92]] |'''[[Celta de Vigo|Celta Vigo]]''' |[[Rayo Vallecano]] |- |[[1992–93 Segunda División|1992–93]] |'''[[UE Lleida|Lleida]]''' |[[Real Valladolid|Valladolid]] |[[Racing de Santander|Racing Santander]] |- |[[1993–94 Segunda División|1993–94]] |'''[[RCD Espanyol|Espanyol]]''' |[[Real Betis]] |[[SD Compostela|Compostela]] |- |[[1994–95 Segunda División|1994–95]] |'''[[CP Mérida|Mérida]]''' |[[Rayo Vallecano]] |[[UD Salamanca|Salamanca]] |- |[[1995–96 Segunda División|1995–96]] |'''[[Hércules CF|Hércules]]''' |[[CD Logroñés|Logroñés]] |[[CF Extremadura|Extremadura]] |- |[[1996–97 Segunda División|1996–97]] |'''[[CP Mérida|Mérida]]''' |[[UD Salamanca|Salamanca]] |[[RCD Mallorca|Mallorca]] |- |[[1997–98 Segunda División|1997–98]] |'''[[Deportivo Alavés|Alavés]]''' |[[CF Extremadura|Extremadura]] |[[Villarreal CF|Villarreal]] |- |[[1998–99 Segunda División|1998–99]] |'''[[Málaga CF|Málaga]]''' |[[Atlético Madrid B]] |[[CD Numancia|Numancia]], [[Sevilla FC|Sevilla]], [[Rayo Vallecano]] |- |{{Nowrap|[[1999–2000 Segunda División|1999–2000]]}} |'''[[UD Las Palmas|Las Palmas]]''' |[[CA Osasuna|Osasuna]] |[[Villarreal CF|Villarreal]] |- |[[2000–01 Segunda División|2000–01]] |'''[[Sevilla FC|Sevilla]]''' |[[Real Betis]] |[[CD Tenerife|Tenerife]] |- |[[2001–02 Segunda División|2001–02]] |'''[[Atlético Madrid]]''' |[[Racing de Santander|Racing Santander]] |[[Recreativo de Huelva|Recreativo]] |- |[[2002–03 Segunda División|2002–03]] |'''[[Real Murcia|Murcia]]''' |[[Real Zaragoza|Zaragoza]] |[[Albacete Balompié|Albacete]] |- |[[2003–04 Segunda División|2003–04]] |'''[[Levante UD|Levante]]''' |[[CD Numancia|Numancia]] |[[Getafe CF|Getafe]] |- |[[2004–05 Segunda División|2004–05]] |'''[[Cádiz CF|Cádiz]]''' |[[Celta de Vigo|Celta Vigo]] |[[Deportivo Alavés|Alavés]] |- |[[2005–06 Segunda División|2005–06]] |'''[[Recreativo de Huelva|Recreativo]]''' |[[Gimnàstic de Tarragona|Gimnàstic]] |[[Levante UD|Levante]] |- |[[2006–07 Segunda División|2006–07]] |'''[[Real Valladolid|Valladolid]]''' |[[UD Almería|Almería]] |[[Real Murcia|Murcia]] |- |[[2007–08 Segunda División|2007–08]] |'''[[CD Numancia|Numancia]]''' |[[Málaga CF|Málaga]] |[[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]] |- |[[2008–09 Segunda División|2008–09]] |'''[[Xerez CD|Xerez]]''' |[[Real Zaragoza|Zaragoza]] |[[CD Tenerife|Tenerife]] |- |[[2009–10 Segunda División|2009–10]] |'''[[Real Sociedad]]''' |[[Hércules CF|Hércules]] |[[Levante UD|Levante]] |- |[[2010–11 Segunda División|2010–11]] |'''[[Real Betis]]''' |[[Rayo Vallecano]] |[[Granada CF|Granada]] |- |[[2011–12 Segunda División|2011–12]] |'''[[Deportivo La Coruña]]''' |[[Celta de Vigo|Celta Vigo]] |[[Real Valladolid|Valladolid]] |- |[[2012–13 Segunda División|2012–13]] |'''[[Elche CF|Elche]]''' |[[Villarreal CF|Villarreal]] |[[UD Almería|Almeria]] |- |[[2013–14 Segunda División|2013–14]] |'''[[SD Eibar|Eibar]]''' |[[Deportivo La Coruña]] |[[Córdoba CF|Córdoba]] |- |[[2014–15 Segunda División|2014–15]] |'''[[Real Betis]]''' |[[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]] |[[UD Las Palmas|Las Palmas]] |- |[[2015–16 Segunda División|2015–16]] |'''[[Deportivo Alavés|Alavés]]''' |[[CD Leganés|Leganés]] |[[CA Osasuna|Osasuna]] |- |[[2016–17 Segunda División|2016–17]] |'''[[Levante UD|Levante]]''' |[[Girona CF|Girona]] |[[Getafe CF|Getafe]] |- |[[2017–18 Segunda División|2017–18]] |'''[[Rayo Vallecano]]''' |[[SD Huesca|Huesca]] |[[Real Valladolid|Valladolid]] |- |[[2018–19 Segunda División|2018–19]] |'''[[CA Osasuna|Osasuna]]''' |[[Granada CF|Granada]] |[[RCD Mallorca|Mallorca]] |- |[[2019–20 Segunda División|2019–20]] |'''[[SD Huesca|Huesca]]''' |[[Cádiz CF|Cádiz]] |[[Elche CF|Elche]] |- |[[2020–21 Segunda División|2020–21]] |'''[[RCD Espanyol|Espanyol]]''' |[[RCD Mallorca|Mallorca]] |[[Rayo Vallecano]] |- |[[2021–22 Segunda División|2021–22]] |'''[[UD Almería|Almería]]''' |[[Real Valladolid|Valladolid]] |[[Girona FC|Girona]] |- |[[2022–23 Segunda División|2022–23]] |'''[[Granada CF|Granada]]''' |[[UD Las Palmas|Las Palmas]] |[[Deportivo Alavés|Alavés]] |- |[[2023–24 Segunda División|2023–24]] |'''[[CD Leganés|Leganés]]''' |[[Real Valladolid|Valladolid]] |[[RCD Espanyol|Espanyol]] |} == Referime == [[Kategoria:Liga futbolli]] 5dqhqhvk4zy4c24ygl3olu78l7quv4h 0 165300 3023039 2947819 2026-08-06T20:41:49Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023039 wikitext text/x-wiki '''Parku Kombëtar "Una"''' (Bosnian: Nacionalni park Una) është një park kombëtar themeluar në 2008, reth rrjedhës së epërme të lumit [[Una (lum)|Una]] si dhe lumit Unac, në Bosnje-Hercegovinë. Qëllimi kryesor i parkut është mbrojtja e lumenjëve [[Una (lum)|Una]] dhe Unac gjersa rrjedhin nëpërmjet tij. [[File:Una Gorge Kulen Vakuf.jpg|200px|thumb|right]] [[File:Una Unac Confluence.jpg|200px|thumb|left]] [[File:Waterfall on Una river in Martin Brod.jpg|200px|thumb|left]] [[File:Kulen Vakuf Ostrovica 2.JPG|200px|thumb|right]] ==Gjeografia== Zonë e Mbrojtur e Parkut Kombëtar shtrihet në anën perëndimore nga burimi i lumit Krka dhe në drejtim të tij bashkohet me lumin [[Una (lum)|Una]] në kufirin shtetëror të Bosnjës dhe Hercegovinës me Kroacinë nga ku, kufiri park ndjek "Unën" dhe kufirin shtetërorë të qytetit Martin Brod. Nga atje parku kufitar vijon "Unën" në të djathtë dhe në kufirin shtetëror ndërmjet Bosnje-Hercegovinës dhe Kroacisë në të majtë, derisa arrin në një qytet të vogël Ripaç, pak kilometra në rrjedhën e sipërme nga qyteti Bihaq. ==Ujëvara== Ujëvarat më të famshme janë ato të Martin Brod. Gjatë gjithë parkut, vizitorët mund të shijojnë kushte të mira për rafting, peshkim, çiklizëm, hiking, dhe kampim. Kërcimi nga urat e qytetit në Bihaq dhe Bosanska Krupa është gjithashtu shumë i popullarizuar. ==Biologji== Parku Kombëtar Una është shquar edhe për biodiversitetin e saj, me 30 lloje peshqish, 130 specie zogjsh, dhe kafshët e tjera, duke përfshirë rrëqebulli, dhelpra, ujku, ariu dhe dhia e egër. ==Arkeologjia== Zona e parkut ka trashëgimi të pasur kulturore-historike dhe faqet e shumta arkeologjike, daton nga periudha parahistorike. Në thesaret historike të rajonit janë Fortesa Romake Milančeva Kula, Manastiri Rmanj, shumë fortesa mesjetare si Ostrovica mësipërm Kulen Vakuf dhe Kalanë Ostrožac.<ref name="Peace Park Plitvice-Una">{{cite web|url=http://ieds.newsvine.com/_news/2011/10/16/8356629-peace-park-plitvice-una-new-bridge-between-bosnia-herzegovina-and-croatia|title=Peace Park Plitvice-Una: New Bridge between Bosnia-Herzegovina and Croatia|publisher=[[newsvine.com]]|year=2011|accessdate=2012-04-04|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304101935/http://ieds.newsvine.com/_news/2011/10/16/8356629-peace-park-plitvice-una-new-bridge-between-bosnia-herzegovina-and-croatia|url-status=dead}}</ref> == Referime == * {{cite journal|url=http://www.fbihvlada.gov.ba/bosanski/zakoni/2008/zakoni/19hrv.htm|language=Bs|title=Zakon o Nacionalnom parku "Una"|journal=Službene novine Federacije BiH|date=gusht 2008|accessdate=2012-04-16}} == Referime == {{reflist}} {{Coord|44|29|42.96|N|16|08|05.96|E|display=title}} [[Kategoria:Parqe]] [[Kategoria:Bosnjë dhe Hercegovinë]] 22183gta9eliqcrj82xb01wc6x1x4zd 0 171150 3023109 2408536 2026-08-07T02:52:12Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023109 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Borovshticë''' | emër tjetër = Raduhoc | settlement_type = Fshat | nicknames = | mottoes = | flamuri = | flamuri përshkrimi = | stema = | stema përshkrimi = | stema gjerësia = | image_skyline = | image_caption = <!--Administrimi--> | krahina = | qarku = Rashkë | qyteti = | komuna = Tutin | rajoni = <!--Udhëheqësit--> | kryetari i komunës = | partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> | sipërfaqja = | sipërfaqja urbane = | sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = | zona urbane = | zona metropolitane = | dendësia = <!-- Të dhëna--> | lartësia = 1020 | population_demonym = | established_date = | postal_code = | prefiksi = | targat e automjeteve = | aeroporti = | website = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | image_map = | image_map2 = | map_caption2 = | coordaddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=43 | gjer_m=2 | gjer_s=21 | gjer_dr =N | gjat_g=20 | gjat_m=24 | gjat_s=42 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = |gjatësia = }} '''Raduhoc''' ([[gjuha serbe|serbisht]]: ''Радуховце/Raduhovce'') është fshat në komunën e Tutinit, [[Serbi]]. <!-- == Gjeografia == --> ==Demografia== Sipas regjistrimit të popullsisë në vitit 2002, ka pasur 402 banorë (sipas regjistrimit të vitit 1991, ka pasur 470 banorë). Në fshatin Raduhovc jetojnë 264 banorë të moshëa madhore, dhe mosha mesatare është 31.2 vjet (31.1 për meshkujt dhe 31.4 për femrat). Fshati ka 80 ekonomi familjare, dhe numri mesatar i anëtarëve për ekonomi shtëpiake është 5.03. Ky vendbanim krejtësisht është i banuar nga boshnjakët<ref>Andrea Pieroni, Maria Elena Giusti, & Cassandra L. Quave (2011). "Cross-cultural ethnobiology in the Western Balkans: medical ethnobotany and ethnozoology among Albanians and Serbs in the Pešter Plateau, Sandžak, South-Western Serbia." ''Human Ecology''. '''39'''.(3): 335. "The current population of the Albanian villages is partly “bosniakicised”, since in the last two generations a number of Albanian males began to intermarry with (Muslim) Bosniak women of Pešter. This is one of the reasons why locals in Ugao were declared to be “Bosniaks” in the last census of 2002, or, in Boroštica, to be simply “Muslims”, and in both cases abandoning the previous ethnic label of “Albanians”, which these villages used in the census conducted during “Yugoslavian” times. A number of our informants confirmed that the self-attribution “Albanian” was purposely abandoned in order to avoid problems following the Yugoslav Wars and associated violent incursions of Serbian para-military forces in the area. The oldest generation of the villagers however are still fluent in a dialect of Ghegh Albanian, which appears to have been neglected by European linguists thus far. Additionally, the presence of an Albanian minority in this area has never been brought to the attention of international stakeholders by either the former Yugoslav or the current Serbian authorities."</ref> të cilët janë me prejardhje shqiptare dhe se të gjithë në familje e flasin gjuhën shqipe. (sipas regjistrimit të vitit 2002), dhe në tre regjistrimet e fundit, ka pasur një rënie në numrin e popullsisë. === Statistikat === Ndryshimi i popullsisë gjat shek XIX {|{{sortable}} !viti !!nr. i popullsisë !! Grafiku |- |[[1948]] || ||rowspan="7"| |- |[[1953]] || 436 |- |[[1961]] ||491 |- |[[1971]] ||463 |- |[[1981]] ||497 |- |[[1991]] ||470 |- |[[2002]] ||538 |- |} <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> == Burimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Raduhovce.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303183515/http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Raduhovce.html |date=3 mars 2016 }} [[Kategoria:Fshatra në Serbi]] [[Kategoria:Sanxhaku i Pazarit të Ri]] ot1i2et655g1o9hy8l7b4ibe20c4ki1 0 171915 3023155 3010004 2026-08-07T09:09:50Z ~2026-43344-18 191271 Ky eshte infromacion i vertet 3023155 wikitext text/x-wiki {{Copypaste|artikull|url=https://teksteshqip.com/teuta-selimi|date=janar 2025}}{{Pp}} '''Teuta Selimi''' e lindur më [[22]] [[Gusht]] [[1976]] në [[Prishtinë]] Karriera e saj muzikore u shënua nga përzierja e elementeve të reggae, ska, dhe rocksteady, si dhe falsifikim i një stili të këndshëm dhe të veçantë të vokalit dhe të këngëve. Karriera e saj ka shtrirë gati dy dekada, duke filluar në kontributet në muzikë rritën shikueshmërinë e muzikës xhamajkane në të gjithë njohjen e publikut shqiptar dhe e bënë atë një figurë shqiptare në kulturën popullore që përmbante singlein e kenges "Qka po dojm" dhe u bë një vokal i sfondit ndërsa ishte kur ishte në shkollë të mesme ajo nënshkroi në etiketë në moshën 21 vjeç ishte e ftuar në nje lokal "Bar Coffe" ne Zvicer Teuta u rrit duke i degjuar idhujt e saj në muziken e vjeter te viteve 80-të si Chaka Khan, Whitney Houston, Bob Marley , Stevie Wonder, Lauryn Hill, Scorpions, Ub40 , Joe Cocker , Scorpions , Chic , etj. Më 7 Qershor 2003 Teuta Selomi publikon videoklipin "Çka po dojm" me nje keng qe permison njohjen e gjith publikua shqiptar me kete keng Teuta Selimi shperblehet ne çmimin e dytë në VFM 2003 qe u mbajt per here të parë Në vitin 2007, Teuta Selimi publikon albumin "Femer". Në 23 Shkurt 2007 fillon bashkpunimin me Kengetarin Adnan Daci 'Smundem me u nda'. Në vitin 2008, Teuta Selimi publikon albumin "Per Ty Djale" me kenge Live. Në 14 Nentor 2008 lanson videoklipin e saj 'Me nuk jemi pa'. Në vitin 2009, Teuta Selimi publikon albumin "U Kall Atmosfera". Në vitin 2009 shperblehet ne çmimin e dyte me kengen 'Me nuk jemi pa' ne 'Zhurma Show Awards 2009', Albumin e saj 'U kall atmosfera'. Në vitin 2009, Teuta Selimi publikon albumin "Live". Në vitin 2010, Teuta Selimi publikon albumin "Live 2010". Në 14 Mars 2011, Teuta Selimi publikon videoklipin "Miqt E Mi". Në Maj 2011, Teuta Selimi merr pjesë në VFM 2011 me këngën "Miqt E Mi". Në Tetor 2011, Teuta Selimi merr pjesë në Zhurma Show 2011 me këngën "Miqt E Mi". Në Qershor 2011, Teuta Selimi merr pjesë në Netët e Klipit Shqiptar 10 me këngën "Miqt E Mi". Në vitin 2011, Teuta Selimi publikon albumin "Magnet". Më datë 26 Shtator 2012, Teuta Selimi publikon videoklipin "Femer". Më datë 21 Tetor 2012, Teuta Selimi publikon videoklipin "Kush Don Le T'feston". Muzika e këngës u punua nga Ilir Berani, teksti u shkrua nga Ilir Berani, ndërsa për orkestrimin u kujdes Ardian Kastrati. Videoklipi u prodhua nga EMF Creative. Më datë 25 Korrik 2013, Teuta Selimi publikon videoklipin "E Pa Shpres". Muzika e këngës u punua nga Vullnet Ibraimi, teksti u shkrua nga Vullnet Ibraimi. Videoklipi u prodhua nga EMF Creative. Me këtë këngë, Teuta Selimi merr pjesë në Zhurma Show 2013 në vitin 2013. Më datë 12 Janar 2014, Teuta Selimi & Korab Jetishi publikojnë videoklipin "Non Stop". Muzika e këngës u punua nga Ilir Berani, teksti u shkrua nga Ilir Berani. Videoklipi u prodhua nga Imagine Films. Më datë 17 Janar 2015, Etnon publikojnë videoklipin "Pa Ndjenja", në bashkëpunim me Teuta Selimi. Me këtë këngë, Etnon marrin pjesë në Netët E Klipit Shqiptar 14 në vitin 2015. Më datë 1 Shkurt 2015, Teuta Selimi publikon videoklipin "S'do Të Bëhesh Burrë". Videoklipi u prodhua nga EMF Creative. Me këtë këngë, Teuta Selimi u paraqit në këto festivale: Zhurma Show 2015 (2015), Netët E Klipit Shqiptar 14 (2015). Me date 10 Dhjetor 2016, Teuta Selimi publikon videoklipin Probleme, Muzika e kenges u punua nga Alfred Sula, teksti u shkrua nga Endrit Mumajesi, ndresa per orkestrimin u kujdes Alfred Sula Më datë 30 Dhjetor 2017, Teuta Selimi publikon videoklipin "Akull". Muzika e këngës u punua nga Alfred Sula, teksti u shkrua nga Endrit Mumajesi, ndërsa për orkestrimin u kujdes Alfred Sula. Videoklipi u prodhua nga MAX Production. Më datë 6 Gusht 2018, Agon Amiga publikon videoklipin "Lej Lej", në bashkëpunim me Teuta Selimi. Teksti u shkrua nga vetë Agon Amiga. Videoklipi u prodhua nga Imagine Films. Më datë 10 Dhjetor 2018, Teuta Selimi publikon videoklipin "Zemren Fale". Muzika e këngës u punua nga Anxhelo Koci, teksti u shkrua nga Endrit Mumajesi, ndërsa për orkestrimin u kujdes Alsked Rrenja. Më datë 9 Mars 2019, Blero publikon videoklipin "S'ke Jete", në bashkëpunim me Teuta Selimin. Teksti i këngës u shkrua nga Fatmir Muja. Produksioni audio u realizua nga Prygo. Më datë 15 Nëntor 2019, Teuta Selimi publikon videoklipin "Ja Fala". Muzika e këngës u punua nga Bini Nebihu, ndërsa teksti u shkrua nga Fadil Topalli. Videoklipi u prodhua nga kompania MAX Production. Më datë 31 Janar 2020, Mc Beka & Teuta Selimi publikojnë videoklipin "Shoqe Shoqe". Teksti i këngës u shkrua nga Mc Beka. Më datë 17 Shtator 2021, Skerdi publikon videoklipin "M'Ke Rrejt", në bashkëpunim me Teuta Selimin. Muzika dhe teksti i këngës janë punuar nga Skerdi. Videoklipi u prodhua nga kompania Cinegr8. Më datë 8 Prill 2022, Teuta Selimi publikon videoklipin "Pa Mu". Kënga është kompozuar nga Bini Nebihu, ndërsa tekstin e kanë shkruar së bashku Donjeta Morina & Bini Nebihu. Më datë 25 Nëntor 2022, Teuta Selimi publikon videoklipin "Merre Zemren", në bashkëpunim me Altin Sulkun. Videoklipi u prodhua nga MAX Production, ndërsa produksioni audio u realizua nga Marenglen Boja. Më datë 3 Maj 2023, Teuta Selimi publikon videoklipin "Dhurate". Muzika e këngës u punua nga Bini Diez, ndërsa teksti u shkrua nga Filloreta Raçi (Fifi). Videoklipi u prodhua nga kompania Fullmoon Production. Skerdi ka njoftuar se do publikojë së shpejti videoklipin "U Harrua", në bashkëpunim me Teuta Selimin. » Dërgo Korrigjime »» Tekstet e Këngëve » Punuan Biografinë: Annonim Annonim dy4ctltfnkananf7dtisxk3h1zmu4yb 3023158 3023155 2026-08-07T09:12:34Z ~2026-43344-18 191271 /* */ Ky infromacion eshte i vertet 3023158 wikitext text/x-wiki {{Copypaste|artikull|url=https://teksteshqip.com/teuta-selimi|date=janar 2025}}{{Pp}} '''Teuta Selimi''' e lindur më [[22]] [[Gusht]] [[1976]] në [[Prishtinë]] Karriera e saj muzikore u shënua nga përzierja e elementeve të reggae, ska, dhe rocksteady, si dhe falsifikim i një stili të këndshëm dhe të veçantë të vokalit dhe të këngëve. Karriera e saj ka shtrirë gati dy dekada, duke filluar në kontributet në muzikë rritën shikueshmërinë e muzikës xhamajkane në të gjithë njohjen e publikut shqiptar dhe e bënë atë një figurë shqiptare në kulturën popullore që përmbante singlein e kenges "Qka po dojm" dhe u bë një vokal i sfondit ndërsa ishte kur ishte në shkollë të mesme ajo nënshkroi në etiketë në moshën 21 vjeç ishte e ftuar në nje lokal "Bar Coffe" ne Zvicer Teuta u rrit duke i degjuar idhujt e saj në muziken e vjeter te viteve 80-të si Chaka Khan, Whitney Houston, Bob Marley , Stevie Wonder, Lauryn Hill, Scorpions, Ub40 , Joe Cocker , Scorpions , Chic , etj. Më 26 Korrik 2003 Teuta Selomi publikon videoklipin "Çka po dojm" me nje keng qe permison njohjen e gjith publikua shqiptar me kete keng Teuta Selimi shperblehet ne çmimin e dytë në VFM 2003 qe u mbajt per here të parë Në vitin 2007, Teuta Selimi publikon albumin "Femer". Në 23 Shkurt 2007 fillon bashkpunimin me Kengetarin Adnan Daci 'Smundem me u nda'. Në vitin 2008, Teuta Selimi publikon albumin "Per Ty Djale" me kenge Live. Në 14 Nentor 2008 lanson videoklipin e saj 'Me nuk jemi pa'. Në vitin 2009, Teuta Selimi publikon albumin "U Kall Atmosfera". Në vitin 2009 shperblehet ne çmimin e dyte me kengen 'Me nuk jemi pa' ne 'Zhurma Show Awards 2009', Albumin e saj 'U kall atmosfera'. Në vitin 2009, Teuta Selimi publikon albumin "Live". Në vitin 2010, Teuta Selimi publikon albumin "Live 2010". Në 14 Mars 2011, Teuta Selimi publikon videoklipin "Miqt E Mi". Në Maj 2011, Teuta Selimi merr pjesë në VFM 2011 me këngën "Miqt E Mi". Në Tetor 2011, Teuta Selimi merr pjesë në Zhurma Show 2011 me këngën "Miqt E Mi". Në Qershor 2011, Teuta Selimi merr pjesë në Netët e Klipit Shqiptar 10 me këngën "Miqt E Mi". Në vitin 2011, Teuta Selimi publikon albumin "Magnet". Më datë 26 Shtator 2012, Teuta Selimi publikon videoklipin "Femer". Më datë 21 Tetor 2012, Teuta Selimi publikon videoklipin "Kush Don Le T'feston". Muzika e këngës u punua nga Ilir Berani, teksti u shkrua nga Ilir Berani, ndërsa për orkestrimin u kujdes Ardian Kastrati. Videoklipi u prodhua nga EMF Creative. Më datë 25 Korrik 2013, Teuta Selimi publikon videoklipin "E Pa Shpres". Muzika e këngës u punua nga Vullnet Ibraimi, teksti u shkrua nga Vullnet Ibraimi. Videoklipi u prodhua nga EMF Creative. Me këtë këngë, Teuta Selimi merr pjesë në Zhurma Show 2013 në vitin 2013. Më datë 12 Janar 2014, Teuta Selimi & Korab Jetishi publikojnë videoklipin "Non Stop". Muzika e këngës u punua nga Ilir Berani, teksti u shkrua nga Ilir Berani. Videoklipi u prodhua nga Imagine Films. Më datë 17 Janar 2015, Etnon publikojnë videoklipin "Pa Ndjenja", në bashkëpunim me Teuta Selimi. Me këtë këngë, Etnon marrin pjesë në Netët E Klipit Shqiptar 14 në vitin 2015. Më datë 1 Shkurt 2015, Teuta Selimi publikon videoklipin "S'do Të Bëhesh Burrë". Videoklipi u prodhua nga EMF Creative. Me këtë këngë, Teuta Selimi u paraqit në këto festivale: Zhurma Show 2015 (2015), Netët E Klipit Shqiptar 14 (2015). Me date 10 Dhjetor 2016, Teuta Selimi publikon videoklipin Probleme, Muzika e kenges u punua nga Alfred Sula, teksti u shkrua nga Endrit Mumajesi, ndresa per orkestrimin u kujdes Alfred Sula Më datë 30 Dhjetor 2017, Teuta Selimi publikon videoklipin "Akull". Muzika e këngës u punua nga Alfred Sula, teksti u shkrua nga Endrit Mumajesi, ndërsa për orkestrimin u kujdes Alfred Sula. Videoklipi u prodhua nga MAX Production. Më datë 6 Gusht 2018, Agon Amiga publikon videoklipin "Lej Lej", në bashkëpunim me Teuta Selimi. Teksti u shkrua nga vetë Agon Amiga. Videoklipi u prodhua nga Imagine Films. Më datë 10 Dhjetor 2018, Teuta Selimi publikon videoklipin "Zemren Fale". Muzika e këngës u punua nga Anxhelo Koci, teksti u shkrua nga Endrit Mumajesi, ndërsa për orkestrimin u kujdes Alsked Rrenja. Më datë 9 Mars 2019, Blero publikon videoklipin "S'ke Jete", në bashkëpunim me Teuta Selimin. Teksti i këngës u shkrua nga Fatmir Muja. Produksioni audio u realizua nga Prygo. Më datë 15 Nëntor 2019, Teuta Selimi publikon videoklipin "Ja Fala". Muzika e këngës u punua nga Bini Nebihu, ndërsa teksti u shkrua nga Fadil Topalli. Videoklipi u prodhua nga kompania MAX Production. Më datë 31 Janar 2020, Mc Beka & Teuta Selimi publikojnë videoklipin "Shoqe Shoqe". Teksti i këngës u shkrua nga Mc Beka. Më datë 17 Shtator 2021, Skerdi publikon videoklipin "M'Ke Rrejt", në bashkëpunim me Teuta Selimin. Muzika dhe teksti i këngës janë punuar nga Skerdi. Videoklipi u prodhua nga kompania Cinegr8. Më datë 8 Prill 2022, Teuta Selimi publikon videoklipin "Pa Mu". Kënga është kompozuar nga Bini Nebihu, ndërsa tekstin e kanë shkruar së bashku Donjeta Morina & Bini Nebihu. Më datë 25 Nëntor 2022, Teuta Selimi publikon videoklipin "Merre Zemren", në bashkëpunim me Altin Sulkun. Videoklipi u prodhua nga MAX Production, ndërsa produksioni audio u realizua nga Marenglen Boja. Më datë 3 Maj 2023, Teuta Selimi publikon videoklipin "Dhurate". Muzika e këngës u punua nga Bini Diez, ndërsa teksti u shkrua nga Filloreta Raçi (Fifi). Videoklipi u prodhua nga kompania Fullmoon Production. Skerdi ka njoftuar se do publikojë së shpejti videoklipin "U Harrua", në bashkëpunim me Teuta Selimin. » Dërgo Korrigjime »» Tekstet e Këngëve » Punuan Biografinë: Annonim Annonim 8p8ib4aios7ko5edpvuuyp1cn9pzue5 3023159 3023158 2026-08-07T09:23:00Z ~2026-43344-18 191271 /* */ Teuta Selimi 3023159 wikitext text/x-wiki {{Copypaste|artikull|url=https://teksteshqip.com/teuta-selimi|date=janar 2025}}{{Pp}} '''Teuta Selimi''' e lindur më [[22]] [[Gusht]] [[1976]] në [[Prishtinë]] Karriera e saj muzikore u shënua nga përzierja e elementeve të reggae, ska, dhe rocksteady, si dhe falsifikim i një stili të këndshëm dhe të veçantë të vokalit dhe të këngëve. Karriera e saj ka shtrirë gati dy dekada, duke filluar në kontributet në muzikë rritën shikueshmërinë e muzikës xhamajkane në të gjithë njohjen e publikut shqiptar dhe e bënë atë një figurë shqiptare në kulturën popullore që përmbante singlein e kenges "Qka po dojm" dhe u bë një vokal i sfondit ndërsa ishte kur ishte në shkollë të mesme ajo nënshkroi në etiketë në moshën 21 vjeç ishte e ftuar në nje lokal "Bar Coffe" ne Zvicer Teuta u rrit duke i degjuar idhujt e saj në muziken e vjeter te viteve 80-të si Chaka Khan, Whitney Houston, Bob Marley , Stevie Wonder, Lauryn Hill, Scorpions, Ub40 , Joe Cocker , Scorpions , Chic , etj. Më 26 Korrik 2003 Teuta Selomi publikon videoklipin "Çka po dojm" me nje keng qe permison njohjen e gjith publikua shqiptar me kete keng Teuta Selimi shperblehet ne çmimin e dytë në VFM 2004 qe u mbajt per here të parë ne KTV, kjo kenge u be hit i veres dhe u prezantua nga gjith Toplistat shqiptare Në vitin 2007, Teuta Selimi publikon albumin "Femer". Në 23 Shkurt 2007 fillon bashkpunimin me Kengetarin Adnan Daci 'Smundem me u nda'. Në vitin 2008, Teuta Selimi publikon albumin "Per Ty Djale" me kenge Live. Në 14 Nentor 2008 lanson videoklipin e saj 'Me nuk jemi pa'. Në vitin 2009, Teuta Selimi publikon albumin "U Kall Atmosfera". Në vitin 2009 shperblehet ne çmimin e dyte me kengen 'Me nuk jemi pa' ne 'Zhurma Show Awards 2009', Albumin e saj 'U kall atmosfera'. Në vitin 2009, Teuta Selimi publikon albumin "Live". Në vitin 2010, Teuta Selimi publikon albumin "Live 2010". Në 14 Mars 2011, Teuta Selimi publikon videoklipin "Miqt E Mi". Në Maj 2011, Teuta Selimi merr pjesë në VFM 2011 me këngën "Miqt E Mi". Në Tetor 2011, Teuta Selimi merr pjesë në Zhurma Show 2011 me këngën "Miqt E Mi". Në Qershor 2011, Teuta Selimi merr pjesë në Netët e Klipit Shqiptar 10 me këngën "Miqt E Mi". Në vitin 2011, Teuta Selimi publikon albumin "Magnet". Më datë 26 Shtator 2012, Teuta Selimi publikon videoklipin "Femer". Më datë 21 Tetor 2012, Teuta Selimi publikon videoklipin "Kush Don Le T'feston". Muzika e këngës u punua nga Ilir Berani, teksti u shkrua nga Ilir Berani, ndërsa për orkestrimin u kujdes Ardian Kastrati. Videoklipi u prodhua nga EMF Creative. Më datë 25 Korrik 2013, Teuta Selimi publikon videoklipin "E Pa Shpres". Muzika e këngës u punua nga Vullnet Ibraimi, teksti u shkrua nga Vullnet Ibraimi. Videoklipi u prodhua nga EMF Creative. Me këtë këngë, Teuta Selimi merr pjesë në Zhurma Show 2013 në vitin 2013. Më datë 12 Janar 2014, Teuta Selimi & Korab Jetishi publikojnë videoklipin "Non Stop". Muzika e këngës u punua nga Ilir Berani, teksti u shkrua nga Ilir Berani. Videoklipi u prodhua nga Imagine Films. Më datë 17 Janar 2015, Etnon publikojnë videoklipin "Pa Ndjenja", në bashkëpunim me Teuta Selimi. Me këtë këngë, Etnon marrin pjesë në Netët E Klipit Shqiptar 14 në vitin 2015. Më datë 1 Shkurt 2015, Teuta Selimi publikon videoklipin "S'do Të Bëhesh Burrë". Videoklipi u prodhua nga EMF Creative. Me këtë këngë, Teuta Selimi u paraqit në këto festivale: Zhurma Show 2015 (2015), Netët E Klipit Shqiptar 14 (2015). Me date 10 Dhjetor 2016, Teuta Selimi publikon videoklipin Probleme, Muzika e kenges u punua nga Alfred Sula, teksti u shkrua nga Endrit Mumajesi, ndresa per orkestrimin u kujdes Alfred Sula Më datë 30 Dhjetor 2017, Teuta Selimi publikon videoklipin "Akull". Muzika e këngës u punua nga Alfred Sula, teksti u shkrua nga Endrit Mumajesi, ndërsa për orkestrimin u kujdes Alfred Sula. Videoklipi u prodhua nga MAX Production. Më datë 6 Gusht 2018, Agon Amiga publikon videoklipin "Lej Lej", në bashkëpunim me Teuta Selimi. Teksti u shkrua nga vetë Agon Amiga. Videoklipi u prodhua nga Imagine Films. Më datë 10 Dhjetor 2018, Teuta Selimi publikon videoklipin "Zemren Fale". Muzika e këngës u punua nga Anxhelo Koci, teksti u shkrua nga Endrit Mumajesi, ndërsa për orkestrimin u kujdes Alsked Rrenja. Më datë 9 Mars 2019, Blero publikon videoklipin "S'ke Jete", në bashkëpunim me Teuta Selimin. Teksti i këngës u shkrua nga Fatmir Muja. Produksioni audio u realizua nga Prygo. Më datë 15 Nëntor 2019, Teuta Selimi publikon videoklipin "Ja Fala". Muzika e këngës u punua nga Bini Nebihu, ndërsa teksti u shkrua nga Fadil Topalli. Videoklipi u prodhua nga kompania MAX Production. Më datë 31 Janar 2020, Mc Beka & Teuta Selimi publikojnë videoklipin "Shoqe Shoqe". Teksti i këngës u shkrua nga Mc Beka. Më datë 17 Shtator 2021, Skerdi publikon videoklipin "M'Ke Rrejt", në bashkëpunim me Teuta Selimin. Muzika dhe teksti i këngës janë punuar nga Skerdi. Videoklipi u prodhua nga kompania Cinegr8. Më datë 8 Prill 2022, Teuta Selimi publikon videoklipin "Pa Mu". Kënga është kompozuar nga Bini Nebihu, ndërsa tekstin e kanë shkruar së bashku Donjeta Morina & Bini Nebihu. Më datë 25 Nëntor 2022, Teuta Selimi publikon videoklipin "Merre Zemren", në bashkëpunim me Altin Sulkun. Videoklipi u prodhua nga MAX Production, ndërsa produksioni audio u realizua nga Marenglen Boja. Më datë 3 Maj 2023, Teuta Selimi publikon videoklipin "Dhurate". Muzika e këngës u punua nga Bini Diez, ndërsa teksti u shkrua nga Filloreta Raçi (Fifi). Videoklipi u prodhua nga kompania Fullmoon Production. Skerdi ka njoftuar se do publikojë së shpejti videoklipin "U Harrua", në bashkëpunim me Teuta Selimin. » Dërgo Korrigjime »» Tekstet e Këngëve » Punuan Biografinë: Annonim Annonim j0tz5l9j92htvo9uplt51a9nu4128ei 3023165 3023159 2026-08-07T10:49:24Z ~2026-43615-01 191278 3023165 wikitext text/x-wiki {{Copypaste|artikull|url=https://teksteshqip.com/teuta-selimi|date=janar 2025}}{{Pp}} '''Teuta Selimi''' e lindur më [[22]] [[Gusht]] [[1976]] në [[Prishtinë]] Karriera e saj muzikore u shënua nga përzierja e elementeve të reggae, ska, dhe rocksteady, si dhe falsifikim i një stili të këndshëm dhe të veçantë të vokalit dhe të këngëve. Karriera e saj ka shtrirë gati dy dekada, duke filluar në kontributet në muzikë rritën shikueshmërinë e muzikës xhamajkane në të gjithë njohjen e publikut shqiptar dhe e bënë atë një figurë shqiptare në kulturën popullore që përmbante singlein e kenges "Qka po dojm" dhe u bë një vokal i sfondit ndërsa ishte kur ishte në shkollë të mesme ajo nënshkroi në etiketë në moshën 21 vjeç ishte e ftuar në nje lokal "Bar Coffe" ne Zvicer Teuta u rrit duke i degjuar idhujt e saj në muziken e vjeter te viteve 80-të si Chaka Khan, Whitney Houston, Bob Marley , Stevie Wonder, Lauryn Hill, Scorpions, Ub40 , Joe Cocker , Scorpions , Chic , etj. Më 26 Korrik 2003 Teuta Selimi publikon videoklipin "Çka po dojm" me nje keng qe permison njohjen e gjith publikua shqiptar me kete keng Teuta Selimi shperblehet ne çmimin e dytë në VFM 2004 qe u mbajt per here të parë ne KTV, kjo kenge u be hit i veres dhe u prezantua nga gjith Toplistat shqiptare Në vitin 2007, Teuta Selimi publikon albumin "Femer". Në 23 Shkurt 2007 fillon bashkpunimin me Kengetarin Adnan Daci 'Smundem me u nda'. Në vitin 2008, Teuta Selimi publikon albumin "Per Ty Djale" me kenge Live. Në 14 Nentor 2008 lanson videoklipin e saj 'Me nuk jemi pa'. Në vitin 2009, Teuta Selimi publikon albumin "U Kall Atmosfera". Në vitin 2009 shperblehet ne çmimin e dyte me kengen 'Me nuk jemi pa' ne 'Zhurma Show Awards 2009', Albumin e saj 'U kall atmosfera'. Në vitin 2009, Teuta Selimi publikon albumin "Live". Në vitin 2010, Teuta Selimi publikon albumin "Live 2010". Në 14 Mars 2011, Teuta Selimi publikon videoklipin "Miqt E Mi". Në Maj 2011, Teuta Selimi merr pjesë në VFM 2011 me këngën "Miqt E Mi". Në Tetor 2011, Teuta Selimi merr pjesë në Zhurma Show 2011 me këngën "Miqt E Mi". Në Qershor 2011, Teuta Selimi merr pjesë në Netët e Klipit Shqiptar 10 me këngën "Miqt E Mi". Në vitin 2011, Teuta Selimi publikon albumin "Magnet". Më datë 26 Shtator 2012, Teuta Selimi publikon videoklipin "Femer". Më datë 21 Tetor 2012, Teuta Selimi publikon videoklipin "Kush Don Le T'feston". Muzika e këngës u punua nga Ilir Berani, teksti u shkrua nga Ilir Berani, ndërsa për orkestrimin u kujdes Ardian Kastrati. Videoklipi u prodhua nga EMF Creative. Më datë 25 Korrik 2013, Teuta Selimi publikon videoklipin "E Pa Shpres". Muzika e këngës u punua nga Vullnet Ibraimi, teksti u shkrua nga Vullnet Ibraimi. Videoklipi u prodhua nga EMF Creative. Me këtë këngë, Teuta Selimi merr pjesë në Zhurma Show 2013 në vitin 2013. Më datë 12 Janar 2014, Teuta Selimi & Korab Jetishi publikojnë videoklipin "Non Stop". Muzika e këngës u punua nga Ilir Berani, teksti u shkrua nga Ilir Berani. Videoklipi u prodhua nga Imagine Films. Më datë 17 Janar 2015, Etnon publikojnë videoklipin "Pa Ndjenja", në bashkëpunim me Teuta Selimi. Me këtë këngë, Etnon marrin pjesë në Netët E Klipit Shqiptar 14 në vitin 2015. Më datë 1 Shkurt 2015, Teuta Selimi publikon videoklipin "S'do Të Bëhesh Burrë". Videoklipi u prodhua nga EMF Creative. Me këtë këngë, Teuta Selimi u paraqit në këto festivale: Zhurma Show 2015 (2015), Netët E Klipit Shqiptar 14 (2015). Me date 10 Dhjetor 2016, Teuta Selimi publikon videoklipin Probleme, Muzika e kenges u punua nga Alfred Sula, teksti u shkrua nga Endrit Mumajesi, ndresa per orkestrimin u kujdes Alfred Sula Më datë 30 Dhjetor 2017, Teuta Selimi publikon videoklipin "Akull". Muzika e këngës u punua nga Alfred Sula, teksti u shkrua nga Endrit Mumajesi, ndërsa për orkestrimin u kujdes Alfred Sula. Videoklipi u prodhua nga MAX Production. Më datë 6 Gusht 2018, Agon Amiga publikon videoklipin "Lej Lej", në bashkëpunim me Teuta Selimi. Teksti u shkrua nga vetë Agon Amiga. Videoklipi u prodhua nga Imagine Films. Më datë 10 Dhjetor 2018, Teuta Selimi publikon videoklipin "Zemren Fale". Muzika e këngës u punua nga Anxhelo Koci, teksti u shkrua nga Endrit Mumajesi, ndërsa për orkestrimin u kujdes Alsked Rrenja. Më datë 9 Mars 2019, Blero publikon videoklipin "S'ke Jete", në bashkëpunim me Teuta Selimin. Teksti i këngës u shkrua nga Fatmir Muja. Produksioni audio u realizua nga Prygo. Më datë 15 Nëntor 2019, Teuta Selimi publikon videoklipin "Ja Fala". Muzika e këngës u punua nga Bini Nebihu, ndërsa teksti u shkrua nga Fadil Topalli. Videoklipi u prodhua nga kompania MAX Production. Më datë 31 Janar 2020, Mc Beka & Teuta Selimi publikojnë videoklipin "Shoqe Shoqe". Teksti i këngës u shkrua nga Mc Beka. Më datë 17 Shtator 2021, Skerdi publikon videoklipin "M'Ke Rrejt", në bashkëpunim me Teuta Selimin. Muzika dhe teksti i këngës janë punuar nga Skerdi. Videoklipi u prodhua nga kompania Cinegr8. Më datë 8 Prill 2022, Teuta Selimi publikon videoklipin "Pa Mu". Kënga është kompozuar nga Bini Nebihu, ndërsa tekstin e kanë shkruar së bashku Donjeta Morina & Bini Nebihu. Më datë 25 Nëntor 2022, Teuta Selimi publikon videoklipin "Merre Zemren", në bashkëpunim me Altin Sulkun. Videoklipi u prodhua nga MAX Production, ndërsa produksioni audio u realizua nga Marenglen Boja. Më datë 3 Maj 2023, Teuta Selimi publikon videoklipin "Dhurate". Muzika e këngës u punua nga Bini Diez, ndërsa teksti u shkrua nga Filloreta Raçi (Fifi). Videoklipi u prodhua nga kompania Fullmoon Production. Skerdi ka njoftuar se do publikojë së shpejti videoklipin "U Harrua", në bashkëpunim me Teuta Selimin. » Dërgo Korrigjime »» Tekstet e Këngëve » Punuan Biografinë: Annonim Annonim 74nb0f0p9g3zlrnbtbqd7lf7vd3buuy 0 186096 3023019 2991733 2026-08-06T19:40:39Z ~2026-43340-27 191248 Historina 3023019 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Qypevë''' | native_name = Qypor | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Prizrenit|Prizren]] |Komuna = [[Komuna e Malishevës|Malishevë]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = [[Llapusha|Llapushë]] |Lartësia = | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = N | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = E }} '''Qypevë''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Malishevës|Malishevës]], [[Kosovë]]. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin '''Qypor'''. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == Në vitin 1919, fshati Qypevë u përball me një masakër të rëndë ku forcat serbe dhe paramilitarët lokalë nga Kijeva pushkatuan 19 civilë shqiptarë të vllaznisë Morina. Ky krim makabër erdhi si akt hakmarrjeje shtetërore pasi familja kishte respektuar traditën e mikpritjes dhe kishte strehuar udhëheqësin e lëvizjes kaçake, Azem Galica, në odën e tyre tradicionale. Pjesa tjetër e banorëve arritën të mbijetojnë duke ikur nga fshati gjatë sulmit. Për të kujtuar këtë tragjedi dhe për të nderuar të rënët, sot në fshatin Qypevë qëndron një lapidar i madh përkujtimor ku janë të gdhendur emrat e të gjithë 19 martirëve të familjes Morina të vitit 1919.<ref>Sipas dëshmive të plota të transmetuara brez pas brezi nga pleqtë e fshatit (si Avdyl Morina) dhe të dhënave të gdhendura në Lapidarin e fshatit Qypevë.</ref> Ngjarja ka qenë edhe subjekt i trajtimeve letrare (si në librin "Skulptura e tmerrit"), megjithëse hollësitë e sakta historike ruhen përmes memorialit dhe historisë gojore të vetë familjes. --> <!-- == Shih dhe këtë == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == --> [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Malishevës]] {{Komuna e Malishevës}} {{KO-gjeo-cung}} 62hjvhbbh32vk01nv2lh2way7u3omgg 3023027 3023019 2026-08-06T20:16:00Z ~2026-43340-27 191248 /* */kufiri ndaj qypeves dhe bublit 3023027 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Qypevë''' | native_name = Qypor | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Prizrenit|Prizren]] |Komuna = [[Komuna e Malishevës|Malishevë]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = [[Llapusha|Llapushë]] |Lartësia = | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = N | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = E }} '''Qypevë''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Malishevës|Malishevës]], [[Kosovë]]. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin '''Qypor'''. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == Në vitin 1919, fshati Qypevë u përball me një masakër të rëndë ku forcat serbe dhe paramilitarët lokalë nga Kijeva pushkatuan 19 civilë shqiptarë të vllaznisë Morina. Ky krim makabër erdhi si akt hakmarrjeje shtetërore pasi familja kishte respektuar traditën e mikpritjes dhe kishte strehuar udhëheqësin e lëvizjes kaçake, Azem Galica, në odën e tyre tradicionale. Pjesa tjetër e banorëve arritën të mbijetojnë duke ikur nga fshati gjatë sulmit. Për të kujtuar këtë tragjedi dhe për të nderuar të rënët, sot në fshatin Qypevë qëndron një lapidar i madh përkujtimor ku janë të gdhendur emrat e të gjithë 19 martirëve të familjes Morina të vitit 1919.<ref>Sipas dëshmive të plota të transmetuara brez pas brezi nga pleqtë e fshatit (si Avdyl Morina) dhe të dhënave të gdhendura në Lapidarin e fshatit Qypevë.</ref> Ngjarja ka qenë edhe subjekt i trajtimeve letrare (si në librin "Skulptura e tmerrit"), megjithëse hollësitë e sakta historike ruhen përmes memorialit dhe historisë gojore të vetë familjes. --> <!-- == Shih dhe këtë == --> <!-- == Burimet === Gjeografia == Lumi Mirusha shërben si një kufi natyror që ndan fshatin Qypevë nga fshati Bubel. Për të mundësuar lëvizjen dhe lidhjen mes dy fshatrave, mbi lumë është ndërtuar Ura e Qypevës, e cila ka një rëndësi të veçantë për banorët e zonës. --> {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == --> [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Malishevës]] {{Komuna e Malishevës}} {{KO-gjeo-cung}} 5sgegk4lr5vapt4zaw8e41dpjaotnfb 3023047 3023027 2026-08-06T20:58:48Z Loris morina1234 191256 Martiret 3023047 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Qypevë''' | native_name = Qypor | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Prizrenit|Prizren]] |Komuna = [[Komuna e Malishevës|Malishevë]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = [[Llapusha|Llapushë]] |Lartësia = | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = N | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = E }} '''Qypevë''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Malishevës|Malishevës]], [[Kosovë]]. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin '''Qypor'''. <!-- == Gjeografia == === Martirët e vitit 1919 === Sipas lapidarit të ngritur në fshat, më 28 maj 1919 u pushkatuan tragjikisht këta banorë: * Tafil Selmani * Fejze Nura * Shina Fejza * Hajdin Fejza * Nure Mehmeti * Musa Mehmeti * Salih Selma * Ahmet Makshani * Hasan Idrizi * Sefer Hiseni * Osman Hiseni * Latif Rexhepi * Nezir Rama * Ukë Neziri * Selman Neziri * Haxhi Neziri * Sylë Tahiri * Avdyl Tahiri * Ziza Avdyli * Habibe Bajrami * Xheva Avdyli * Mislime Syla --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == Në vitin 1919, fshati Qypevë u përball me një masakër të rëndë ku forcat serbe dhe paramilitarët lokalë nga Kijeva pushkatuan 19 civilë shqiptarë të vllaznisë Morina. Ky krim makabër erdhi si akt hakmarrjeje shtetërore pasi familja kishte respektuar traditën e mikpritjes dhe kishte strehuar udhëheqësin e lëvizjes kaçake, Azem Galica, në odën e tyre tradicionale. Pjesa tjetër e banorëve arritën të mbijetojnë duke ikur nga fshati gjatë sulmit. Për të kujtuar këtë tragjedi dhe për të nderuar të rënët, sot në fshatin Qypevë qëndron një lapidar i madh përkujtimor ku janë të gdhendur emrat e të gjithë 19 martirëve të familjes Morina të vitit 1919.<ref>Sipas dëshmive të plota të transmetuara brez pas brezi nga pleqtë e fshatit (si Avdyl Morina) dhe të dhënave të gdhendura në Lapidarin e fshatit Qypevë.</ref> Ngjarja ka qenë edhe subjekt i trajtimeve letrare (si në librin "Skulptura e tmerrit"), megjithëse hollësitë e sakta historike ruhen përmes memorialit dhe historisë gojore të vetë familjes. --> <!-- == Shih dhe këtë == --> {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == --> [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Malishevës]] {{Komuna e Malishevës}} {{KO-gjeo-cung}} lg76wwhsyf2kpeq1f5vuh3naq9nvf4w 3023048 3023047 2026-08-06T21:02:05Z Loris morina1234 191256 /* */ massakra 3023048 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Qypevë''' | native_name = Qypor | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Prizrenit|Prizren]] |Komuna = [[Komuna e Malishevës|Malishevë]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = [[Llapusha|Llapushë]] |Lartësia = | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = N | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = E }} '''Qypevë''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Malishevës|Malishevës]], [[Kosovë]]. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin '''Qypor'''.Qypeva perjetoj ni massaker ne [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Malishevës]] vitin 1919 ndaj forca çetnike serbo-malazeze te kijeves <!-- == Gjeografia == === Martirët e vitit 1919 === Sipas lapidarit të ngritur në fshat, më 28 maj 1919 u pushkatuan tragjikisht këta banorë: * Tafil Selmani * Fejze Nura * Shina Fejza * Hajdin Fejza * Nure Mehmeti * Musa Mehmeti * Salih Selma * Ahmet Makshani * Hasan Idrizi * Sefer Hiseni * Osman Hiseni * Latif Rexhepi * Nezir Rama * Ukë Neziri * Selman Neziri * Haxhi Neziri * Sylë Tahiri * Avdyl Tahiri * Ziza Avdyli * Habibe Bajrami * Xheva Avdyli * Mislime Syla --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == Në vitin 1919, fshati Qypevë u përball me një masakër të rëndë ku forcat serbe dhe paramilitarët lokalë nga Kijeva pushkatuan 19 civilë shqiptarë të vllaznisë Morina. Ky krim makabër erdhi si akt hakmarrjeje shtetërore pasi familja kishte respektuar traditën e mikpritjes dhe kishte strehuar udhëheqësin e lëvizjes kaçake, Azem Galica, në odën e tyre tradicionale. Pjesa tjetër e banorëve arritën të mbijetojnë duke ikur nga fshati gjatë sulmit. Për të kujtuar këtë tragjedi dhe për të nderuar të rënët, sot në fshatin Qypevë qëndron një lapidar i madh përkujtimor ku janë të gdhendur emrat e të gjithë 19 martirëve të familjes Morina të vitit 1919.<ref>Sipas dëshmive të plota të transmetuara brez pas brezi nga pleqtë e fshatit (si Avdyl Morina) dhe të dhënave të gdhendura në Lapidarin e fshatit Qypevë.</ref> Ngjarja ka qenë edhe subjekt i trajtimeve letrare (si në librin "Skulptura e tmerrit"), megjithëse hollësitë e sakta historike ruhen përmes memorialit dhe historisë gojore të vetë familjes. --> <!-- == Shih dhe këtë == --> {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == -->{{Komuna e Malishevës}} {{KO-gjeo-cung}} 1uuswdq6109lhy748ly5vkc2oj3botp 3023052 3023048 2026-08-06T21:08:57Z Loris morina1234 191256 /* */ Ura e qypeves 3023052 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Qypevë''' | native_name = Qypor | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Prizrenit|Prizren]] |Komuna = [[Komuna e Malishevës|Malishevë]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = [[Llapusha|Llapushë]] |Lartësia = | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = N | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = E }} '''Qypevë''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Malishevës|Malishevës]], [[Kosovë]]. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin '''Qypor'''.Qypeva perjetoj ni massaker ne [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Malishevës]] vitin 1919 ndaj forca çetnike serbo-malazeze te kijeves <!-- == Gjeografia == === Martirët e vitit 1919 === Sipas lapidarit të ngritur në fshat, më 28 maj 1919 u pushkatuan tragjikisht këta banorë: * Tafil Selmani * Fejze Nura * Shina Fejza * Hajdin Fejza * Nure Mehmeti * Musa Mehmeti * Salih Selma * Ahmet Makshani * Hasan Idrizi * Sefer Hiseni * Osman Hiseni * Latif Rexhepi * Nezir Rama * Ukë Neziri * Selman Neziri * Haxhi Neziri * Sylë Tahiri * Avdyl Tahiri * Ziza Avdyli * Habibe Bajrami * Xheva Avdyli * Mislime Syla --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Gjeografia == == Gjeografia == Përgjatë fshatit kalon lumi Mirusha, i cili shërben si kufi që ndan Qypevën nga fshati Bubel. Mbi lumë ndodhet edhe ura e qypeves që lidh këto dy vende. --> <!-- == Historia == Në vitin 1919, fshati Qypevë u përball me një masakër të rëndë ku forcat serbe dhe paramilitarët lokalë nga Kijeva pushkatuan 19 civilë shqiptarë të vllaznisë Morina. Ky krim makabër erdhi si akt hakmarrjeje shtetërore pasi familja kishte respektuar traditën e mikpritjes dhe kishte strehuar udhëheqësin e lëvizjes kaçake, Azem Galica, në odën e tyre tradicionale. Pjesa tjetër e banorëve arritën të mbijetojnë duke ikur nga fshati gjatë sulmit. Për të kujtuar këtë tragjedi dhe për të nderuar të rënët, sot në fshatin Qypevë qëndron një lapidar i madh përkujtimor ku janë të gdhendur emrat e të gjithë 19 martirëve të familjes Morina të vitit 1919.<ref>Sipas dëshmive të plota të transmetuara brez pas brezi nga pleqtë e fshatit (si Avdyl Morina) dhe të dhënave të gdhendura në Lapidarin e fshatit Qypevë.</ref> Ngjarja ka qenë edhe subjekt i trajtimeve letrare (si në librin "Skulptura e tmerrit"), megjithëse hollësitë e sakta historike ruhen përmes memorialit dhe historisë gojore të vetë familjes. --> <!-- == Shih dhe këtë == --> {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == -->{{Komuna e Malishevës}} {{KO-gjeo-cung}} hnfd15nd9b7j840ef6udax6lnglix6j 3023053 3023052 2026-08-06T21:12:12Z Loris morina1234 191256 /* */ demografia 3023053 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Qypevë''' | native_name = Qypor | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Prizrenit|Prizren]] |Komuna = [[Komuna e Malishevës|Malishevë]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = [[Llapusha|Llapushë]] |Lartësia = | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = N | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = E }} '''Qypevë''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Malishevës|Malishevës]], [[Kosovë]]. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin '''Qypor'''.Qypeva perjetoj ni massaker ne [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Malishevës]] vitin 1919 ndaj forca çetnike serbo-malazeze te kijeves <!-- == Gjeografia == === Martirët e vitit 1919 === Sipas lapidarit të ngritur në fshat, më 28 maj 1919 u pushkatuan tragjikisht këta banorë: * Tafil Selmani * Fejze Nura * Shina Fejza * Hajdin Fejza * Nure Mehmeti * Musa Mehmeti * Salih Selma * Ahmet Makshani * Hasan Idrizi * Sefer Hiseni * Osman Hiseni * Latif Rexhepi * Nezir Rama * Ukë Neziri * Selman Neziri * Haxhi Neziri * Sylë Tahiri * Avdyl Tahiri * Ziza Avdyli * Habibe Bajrami * Xheva Avdyli * Mislime Syla --> <!-- == Demografia == Qypeva njihet si një fshat homogjen, ku popullsia përbëhet kryesisht nga pjesëtarët e vllaznisë dhe fisit Morina.“ --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Gjeografia == == Gjeografia == Përgjatë fshatit kalon lumi Mirusha, i cili shërben si kufi që ndan Qypevën nga fshati Bubel. Mbi lumë ndodhet edhe ura e qypeves që lidh këto dy vende. --> <!-- == Historia == Në vitin 1919, fshati Qypevë u përball me një masakër të rëndë ku forcat serbe dhe paramilitarët lokalë nga Kijeva pushkatuan 19 civilë shqiptarë të vllaznisë Morina. Ky krim makabër erdhi si akt hakmarrjeje shtetërore pasi familja kishte respektuar traditën e mikpritjes dhe kishte strehuar udhëheqësin e lëvizjes kaçake, Azem Galica, në odën e tyre tradicionale. Pjesa tjetër e banorëve arritën të mbijetojnë duke ikur nga fshati gjatë sulmit. Për të kujtuar këtë tragjedi dhe për të nderuar të rënët, sot në fshatin Qypevë qëndron një lapidar i madh përkujtimor ku janë të gdhendur emrat e të gjithë 19 martirëve të familjes Morina të vitit 1919.<ref>Sipas dëshmive të plota të transmetuara brez pas brezi nga pleqtë e fshatit (si Avdyl Morina) dhe të dhënave të gdhendura në Lapidarin e fshatit Qypevë.</ref> Ngjarja ka qenë edhe subjekt i trajtimeve letrare (si në librin "Skulptura e tmerrit"), megjithëse hollësitë e sakta historike ruhen përmes memorialit dhe historisë gojore të vetë familjes. --> <!-- == Shih dhe këtë == --> {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == -->{{Komuna e Malishevës}} {{KO-gjeo-cung}} hyuqzch5j9q4dpha0j1ifv6csywv4of 3023054 3023053 2026-08-06T21:13:03Z Loris morina1234 191256 /* */ ekonomia 3023054 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Qypevë''' | native_name = Qypor | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Prizrenit|Prizren]] |Komuna = [[Komuna e Malishevës|Malishevë]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = [[Llapusha|Llapushë]] |Lartësia = | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = N | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = E }} '''Qypevë''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Malishevës|Malishevës]], [[Kosovë]]. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin '''Qypor'''.Qypeva perjetoj ni massaker ne [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Malishevës]] vitin 1919 ndaj forca çetnike serbo-malazeze te kijeves <!-- == Gjeografia == === Martirët e vitit 1919 === Sipas lapidarit të ngritur në fshat, më 28 maj 1919 u pushkatuan tragjikisht këta banorë: * Tafil Selmani * Fejze Nura * Shina Fejza * Hajdin Fejza * Nure Mehmeti * Musa Mehmeti * Salih Selma * Ahmet Makshani * Hasan Idrizi * Sefer Hiseni * Osman Hiseni * Latif Rexhepi * Nezir Rama * Ukë Neziri * Selman Neziri * Haxhi Neziri * Sylë Tahiri * Avdyl Tahiri * Ziza Avdyli * Habibe Bajrami * Xheva Avdyli * Mislime Syla --> <!-- == Demografia == Qypeva njihet si një fshat homogjen, ku popullsia përbëhet kryesisht nga pjesëtarët e vllaznisë dhe fisit Morina.“ --> <!-- == Ekonomia == Ekonomia e fshatit Qypevë bazohet kryesisht në bujqësi dhe blegtori, për shkak të tokës pjellore rreth lumit Mirusha. Gjithashtu, një pjesë e madhe e të rriturve punojnë në mërgim (diasporë), duke kontribuar në zhvillimin e vendit.“ --> <!-- == Gjeografia == == Gjeografia == Përgjatë fshatit kalon lumi Mirusha, i cili shërben si kufi që ndan Qypevën nga fshati Bubel. Mbi lumë ndodhet edhe ura e qypeves që lidh këto dy vende. --> <!-- == Historia == Në vitin 1919, fshati Qypevë u përball me një masakër të rëndë ku forcat serbe dhe paramilitarët lokalë nga Kijeva pushkatuan 19 civilë shqiptarë të vllaznisë Morina. Ky krim makabër erdhi si akt hakmarrjeje shtetërore pasi familja kishte respektuar traditën e mikpritjes dhe kishte strehuar udhëheqësin e lëvizjes kaçake, Azem Galica, në odën e tyre tradicionale. Pjesa tjetër e banorëve arritën të mbijetojnë duke ikur nga fshati gjatë sulmit. Për të kujtuar këtë tragjedi dhe për të nderuar të rënët, sot në fshatin Qypevë qëndron një lapidar i madh përkujtimor ku janë të gdhendur emrat e të gjithë 19 martirëve të familjes Morina të vitit 1919.<ref>Sipas dëshmive të plota të transmetuara brez pas brezi nga pleqtë e fshatit (si Avdyl Morina) dhe të dhënave të gdhendura në Lapidarin e fshatit Qypevë.</ref> Ngjarja ka qenë edhe subjekt i trajtimeve letrare (si në librin "Skulptura e tmerrit"), megjithëse hollësitë e sakta historike ruhen përmes memorialit dhe historisë gojore të vetë familjes. --> <!-- == Shih dhe këtë == --> {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == -->{{Komuna e Malishevës}} {{KO-gjeo-cung}} q3mlzxd1lb7mkj9acbk274g2lrsizy4 3023055 3023054 2026-08-06T21:14:04Z Loris morina1234 191256 /* */ Infrastruktura 3023055 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Qypevë''' | native_name = Qypor | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Prizrenit|Prizren]] |Komuna = [[Komuna e Malishevës|Malishevë]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = [[Llapusha|Llapushë]] |Lartësia = | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = N | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = E }} '''Qypevë''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Malishevës|Malishevës]], [[Kosovë]]. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin '''Qypor'''.Qypeva perjetoj ni massaker ne [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Malishevës]] vitin 1919 ndaj forca çetnike serbo-malazeze te kijeves <!-- == Gjeografia == === Martirët e vitit 1919 === Sipas lapidarit të ngritur në fshat, më 28 maj 1919 u pushkatuan tragjikisht këta banorë: * Tafil Selmani * Fejze Nura * Shina Fejza * Hajdin Fejza * Nure Mehmeti * Musa Mehmeti * Salih Selma * Ahmet Makshani * Hasan Idrizi * Sefer Hiseni * Osman Hiseni * Latif Rexhepi * Nezir Rama * Ukë Neziri * Selman Neziri * Haxhi Neziri * Sylë Tahiri * Avdyl Tahiri * Ziza Avdyli * Habibe Bajrami * Xheva Avdyli * Mislime Syla --> <!-- == Demografia == Qypeva njihet si një fshat homogjen, ku popullsia përbëhet kryesisht nga pjesëtarët e vllaznisë dhe fisit Morina.“ --> <!-- == Ekonomia == Ekonomia e fshatit Qypevë bazohet kryesisht në bujqësi dhe blegtori, për shkak të tokës pjellore rreth lumit Mirusha. Gjithashtu, një pjesë e madhe e të rriturve punojnë në mërgim (diasporë), duke kontribuar në zhvillimin e vendit.“ --> <!-- == Gjeografia == == Gjeografia == Përgjatë fshatit kalon lumi Mirusha, i cili shërben si kufi që ndan Qypevën nga fshati Bubel. Mbi lumë ndodhet edhe ura e qypeves që lidh këto dy vende. --> <!-- == Historia == Në vitin 1919, fshati Qypevë u përball me një masakër të rëndë ku forcat serbe dhe paramilitarët lokalë nga Kijeva pushkatuan 19 civilë shqiptarë të vllaznisë Morina. Ky krim makabër erdhi si akt hakmarrjeje shtetërore pasi familja kishte respektuar traditën e mikpritjes dhe kishte strehuar udhëheqësin e lëvizjes kaçake, Azem Galica, në odën e tyre tradicionale. Pjesa tjetër e banorëve arritën të mbijetojnë duke ikur nga fshati gjatë sulmit. Për të kujtuar këtë tragjedi dhe për të nderuar të rënët, sot në fshatin Qypevë qëndron një lapidar i madh përkujtimor ku janë të gdhendur emrat e të gjithë 19 martirëve të familjes Morina të vitit 1919.<ref>Sipas dëshmive të plota të transmetuara brez pas brezi nga pleqtë e fshatit (si Avdyl Morina) dhe të dhënave të gdhendura në Lapidarin e fshatit Qypevë.</ref> Ngjarja ka qenë edhe subjekt i trajtimeve letrare (si në librin "Skulptura e tmerrit"), megjithëse hollësitë e sakta historike ruhen përmes memorialit dhe historisë gojore të vetë familjes. --> <!-- == Infrastruktura== Fshati ka të rregulluar rrjetin rrugor që e lidh me qendrat komunale si Malisheva dhe Klina, si dhe qasje në rrugën kryesore Pejë-Prishtinë përmes Kijevës.“ --> {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == -->{{Komuna e Malishevës}} {{KO-gjeo-cung}} 0lfv2eizg6uy22fb137b801zazr9vc4 3023061 3023055 2026-08-06T21:22:30Z Loris morina1234 191256 Qypeva 3023061 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Qypevë''' | native_name = Qypor | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Prizrenit|Prizren]] |Komuna = [[Komuna e Malishevës|Malishevë]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = [[Llapusha|Llapushë]] |Lartësia = | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = N | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = E }} '''Qypevë''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Malishevës|Malishevës]], [[Kosovë]]. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin '''Qypor'''. '''Qypeva''' (ose ''Qypevë'') është një fshat në komunën e Malishevës, Kosovë. Fshati shtrihet në rajonin gjeografik të Llapushës, përgjatë rrjedhës së lumit Mirusha, dhe njihet si një vendbanim plotësisht homogjen i banuar nga fisi Morina. [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Malishevës]]<!-- == Gjeografia == === Martirët e vitit 1919 === Sipas lapidarit të ngritur në fshat, më 28 maj 1919 u pushkatuan tragjikisht këta banorë: * Tafil Selmani * Fejze Nura * Shina Fejza * Hajdin Fejza * Nure Mehmeti * Musa Mehmeti * Salih Selma * Ahmet Makshani * Hasan Idrizi * Sefer Hiseni * Osman Hiseni * Latif Rexhepi * Nezir Rama * Ukë Neziri * Selman Neziri * Haxhi Neziri * Sylë Tahiri * Avdyl Tahiri * Ziza Avdyli * Habibe Bajrami * Xheva Avdyli * Mislime Syla --> <!-- == Demografia == Qypeva njihet si një fshat homogjen, ku popullsia përbëhet kryesisht nga pjesëtarët e vllaznisë dhe fisit Morina.“ --> <!-- == Ekonomia == Ekonomia e fshatit Qypevë bazohet kryesisht në bujqësi dhe blegtori, për shkak të tokës pjellore rreth lumit Mirusha. Gjithashtu, një pjesë e madhe e të rriturve punojnë në mërgim (diasporë), duke kontribuar në zhvillimin e vendit.“ --> <!-- == Gjeografia == == Gjeografia == Përgjatë fshatit kalon lumi Mirusha, i cili shërben si kufi që ndan Qypevën nga fshati Bubel. Mbi lumë ndodhet edhe ura e qypeves që lidh këto dy vende. --> <!-- == Historia == Në vitin 1919, fshati Qypevë u përball me një masakër të rëndë ku forcat serbe dhe paramilitarët lokalë nga Kijeva pushkatuan 19 civilë shqiptarë të vllaznisë Morina. Ky krim makabër erdhi si akt hakmarrjeje shtetërore pasi familja kishte respektuar traditën e mikpritjes dhe kishte strehuar udhëheqësin e lëvizjes kaçake, Azem Galica, në odën e tyre tradicionale. Pjesa tjetër e banorëve arritën të mbijetojnë duke ikur nga fshati gjatë sulmit. Për të kujtuar këtë tragjedi dhe për të nderuar të rënët, sot në fshatin Qypevë qëndron një lapidar i madh përkujtimor ku janë të gdhendur emrat e të gjithë 19 martirëve të familjes Morina të vitit 1919.<ref>Sipas dëshmive të plota të transmetuara brez pas brezi nga pleqtë e fshatit (si Avdyl Morina) dhe të dhënave të gdhendura në Lapidarin e fshatit Qypevë.</ref> Ngjarja ka qenë edhe subjekt i trajtimeve letrare (si në librin "Skulptura e tmerrit"), megjithëse hollësitë e sakta historike ruhen përmes memorialit dhe historisë gojore të vetë familjes. --> <!-- == Infrastruktura== Fshati ka të rregulluar rrjetin rrugor që e lidh me qendrat komunale si Malisheva dhe Klina, si dhe qasje në rrugën kryesore Pejë-Prishtinë përmes Kijevës.“ --> {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == -->{{Komuna e Malishevës}} {{KO-gjeo-cung}} p5ui19mdv2i4wk64oyua2pjz0uyhiwk 3023063 3023061 2026-08-06T21:26:06Z Loris morina1234 191256 /* */ qypeva 3023063 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Qypevë''' | native_name = Qypor | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Prishtinës --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Prishtinës --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Prizrenit|Prizren]] |Komuna = [[Komuna e Malishevës|Malishevë]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = |Krahina = [[Llapusha|Llapushë]] |Lartësia = | postal_code = |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = N | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = E }} '''Qypevë''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Malishevës|Malishevës]], [[Kosovë]]. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin '''Qypor'''. '''Qypeva''' (ose ''Qypevë'').Fshati shtrihet në rajonin gjeografik të Llapushës, përgjatë rrjedhës së lumit Mirusha, dhe njihet si një vendbanim plotësisht homogjen i banuar nga fisi Morina. [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Malishevës]]<!-- == Gjeografia == === Martirët e vitit 1919 === Sipas lapidarit të ngritur në fshat, më 28 maj 1919 u pushkatuan tragjikisht këta banorë: * Tafil Selmani * Fejze Nura * Shina Fejza * Hajdin Fejza * Nure Mehmeti * Musa Mehmeti * Salih Selma * Ahmet Makshani * Hasan Idrizi * Sefer Hiseni * Osman Hiseni * Latif Rexhepi * Nezir Rama * Ukë Neziri * Selman Neziri * Haxhi Neziri * Sylë Tahiri * Avdyl Tahiri * Ziza Avdyli * Habibe Bajrami * Xheva Avdyli * Mislime Syla --> <!-- == Demografia == Qypeva njihet si një fshat homogjen, ku popullsia përbëhet kryesisht nga pjesëtarët e vllaznisë dhe fisit Morina.“ --> <!-- == Ekonomia == Ekonomia e fshatit Qypevë bazohet kryesisht në bujqësi dhe blegtori, për shkak të tokës pjellore rreth lumit Mirusha. Gjithashtu, një pjesë e madhe e të rriturve punojnë në mërgim (diasporë), duke kontribuar në zhvillimin e vendit.“ --> <!-- == Gjeografia == == Gjeografia == Përgjatë fshatit kalon lumi Mirusha, i cili shërben si kufi që ndan Qypevën nga fshati Bubel. Mbi lumë ndodhet edhe ura e qypeves që lidh këto dy vende. --> <!-- == Historia == Në vitin 1919, fshati Qypevë u përball me një masakër të rëndë ku forcat serbe dhe paramilitarët lokalë nga Kijeva pushkatuan 19 civilë shqiptarë të vllaznisë Morina. Ky krim makabër erdhi si akt hakmarrjeje shtetërore pasi familja kishte respektuar traditën e mikpritjes dhe kishte strehuar udhëheqësin e lëvizjes kaçake, Azem Galica, në odën e tyre tradicionale. Pjesa tjetër e banorëve arritën të mbijetojnë duke ikur nga fshati gjatë sulmit. Për të kujtuar këtë tragjedi dhe për të nderuar të rënët, sot në fshatin Qypevë qëndron një lapidar i madh përkujtimor ku janë të gdhendur emrat e të gjithë 19 martirëve të familjes Morina të vitit 1919.<ref>Sipas dëshmive të plota të transmetuara brez pas brezi nga pleqtë e fshatit (si Avdyl Morina) dhe të dhënave të gdhendura në Lapidarin e fshatit Qypevë.</ref> Ngjarja ka qenë edhe subjekt i trajtimeve letrare (si në librin "Skulptura e tmerrit"), megjithëse hollësitë e sakta historike ruhen përmes memorialit dhe historisë gojore të vetë familjes. --> <!-- == Infrastruktura== Fshati ka të rregulluar rrjetin rrugor që e lidh me qendrat komunale si Malisheva dhe Klina, si dhe qasje në rrugën kryesore Pejë-Prishtinë përmes Kijevës.“ --> {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == -->{{Komuna e Malishevës}} {{KO-gjeo-cung}} 3j6vsznrdcbonmgh7ieyxbnm37vouj6 0 191732 3023032 2873066 2026-08-06T20:22:50Z Qendrimi15 122927 3023032 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Rebelja | image = Brave Logo Black.svg | caption = <small>Logoja e filmit</small> | director = {{Plainlist| * [[Mark Andrews (filmmaker)|Mark Andrews]] * [[Brenda Chapman]] }} | producer = [[Katherine Sarafian]] | screenplay = {{Plainlist| *Mark Andrews * [[Steve Purcell]] * Brenda Chapman * [[Irene Mecchi]] }} | story = Brenda Chapman | starring = {{Plainlist| * [[Kelly Macdonald]] * [[Emma Thompson]] * [[Billy Connolly]] * [[Julie Walters]] * [[Robbie Coltrane]] * [[Kevin McKidd]] * [[Craig Ferguson]] }} | music = [[Patrick Doyle]] | cinematography = {{Plainlist| * Robert Anderson {{small|(kamera)}} * [[Danielle Feinberg]] {{small|(ndriçimi)}} }} | editing = Nicholas C. Smith | production_companies = [[Pixar Animation Studios]] <!-- Kredituar si "Pixar Animation Studios". --> | distributor = [[Walt Disney Studios Motion Pictures|Walt Disney Studios<br />Motion Pictures]] | released = 10 qershor 2012 ([[Festivali Ndërkombëtar i Filmit në Seattle|SIFF]]<br />22 qershor 2012 (Shtetet e Bashkuara) | runtime = 93 minuta<ref name="BOM">{{Cite web|title=Brave (2012)|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=bearandthebow.htm|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=14 dhjetor 2012|archive-date=16 gusht 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120816061140/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=bearandthebow.htm|url-status=live}}</ref> | country = Shtetet e Bashkuara | language = Anglisht | budget = $185 million<ref name="BOM" /> | gross = $539 million<ref name="box-mojo">{{Cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=bearandthebow.htm|title=Brave (2012)|work=Box Office Mojo|access-date=20 gusht 2016|archive-date=17 gusht 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817074347/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=bearandthebow.htm|url-status=live}}</ref> }} '''''Rebelja''''' (titulli origjinal: '''''Brave''''') është një film i animuar fantastiko-aventurë amerikan i vitit 2012, i prodhuar nga [[Pixar Animation Studios]] dhe i publikuar nga [[Walt Disney Pictures]]. Filmi u drejtua nga [[Mark Andrews (filmmaker)|Mark Andrews]] dhe [[Brenda Chapman]], bashkë-regjisor nga [[Steve Purcell]] dhe prodhuar nga [[Katherine Sarafian]], me [[John Lasseter]], [[Andrew Stanton]], dhe [[Pete Docter]] që shërbyen si producentë ekzekutivë. Historia u shkrua nga Chapman, i cili gjithashtu bashkë-shkroi skenarin e filmit me Andrews, Purcell dhe [[Irene Mecchi]]. I vendosur në [[Malësitë Skoceze]], filmi tregon historinë e Princeshës [[Merida (Disney)|Merida]] të DunBroch e cila sfidon një zakon të lashtë, duke shkaktuar kaos në mbretëri duke shprehur dëshirën për të mos u fejuar. Kur Mbretëresha Elinor, nëna e saj, shndërrohet në një ari, Merida duhet të shikojë brenda vetes dhe të gjejë çelësin për të shpëtuar mbretërinë. Merida është personazhi i parë në linjën e [[Princeshat e Disney|Princeshave të Disney]] që krijohet nga Pixar. ''Rebelja'' është filmi i parë i Pixar me një protagoniste femër. Filmi u njoftua në prill të vitit 2008 nën titullin ''The Bear and the Bow'' (''Ariu dhe Harku'').<ref>{{Cite news|last=Nichols|first=Michelle|title=Disney previews 10 new animated movies, most 3-D|url=https://www.reuters.com/article/us-disney-idUSN0841069120080408|access-date=19 nëntor 2011|work=Reuters|date=8 prill 2008|archive-date=24 shtator 2015|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924132018/http://www.reuters.com/article/2008/04/08/us-disney-idUSN0841069120080408|url-status=live}}</ref> Duke bashkë-regjizuar me Andrews dhe Purcell, Chapman u bë regjisorja e parë femër e Pixarit e një filmi me metrazh të gjatë.<ref name="EW-Chapman">{{cite magazine|url=https://ew.com/article/2012/08/15/brave-director-brenda-chapman-breaks-silence-getting-taken-off-film-heartbreaking-devastating-distressing/|title='Brave' director Brenda Chapman breaks silence: Getting taken off film 'heartbreaking... devastating... distressing'|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=15 gusht 2012|access-date=22 qershor 2020|language=en}}</ref> ''Rebelja'' u shfaq premierë në [[Festivali Ndërkombëtar i Filmit në Seattle|Festivalin Ndërkombëtar të Filmit në Seattle]] më 10 qershor 2012 dhe u shfaq në kinema në Amerikën e Veriut më 22 qershor. Duke marrë kritika përgjithësisht pozitive, ai pati një sukses në biletari, duke fituar 539 milionë dollarë kundrejt një buxheti prej 185 milionë dollarësh. Filmi fitoi [[Academy Award për Filmin më të Mirë të Animuar|Academy Award]],<ref>{Cite news|title=Best Animated Film: 'Brave' Wins At 2013 Academy Awards|url=https://www.huffingtonpost.com/2013/02/24/best-animated-film-brave_n_2726251.html|access-date=6 tetpr 2013|newspaper=huffingtonpost.com|date=24 shkurt 2013|first=Madeline|last=Boardman|archive-date=5 dhjetor 2013|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20131205100132/http://www.huffingtonpost.com/2013/02/24/best-animated-film-brave_n_2726251.html|url-status=live}}</ref><ref name="Academy Awards">{{Cite news|title=OSCARS: 85th Academy Award Nominations – Only 9 Best Pictures; 'Lincoln' Leads With 12 Nods, 'Life Of Pi' 11, 'Les Misérables' And 'Silver Linings Playbook' 8, 'Argo' 7, 'Skyfall' And 'Amour' And 'Zero Dark Thirty' And 'Django Unchained' 5|url=https://www.deadline.com/2013/01/oscar-nominations-2013-list-announced-85th-academy-awards-nominees/|access-date=10 janar 2012|newspaper=Deadline|date=10 janar 2012|archive-date=12 janar 2013|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130112010623/http://www.deadline.com/2013/01/oscar-nominations-2013-list-announced-85th-academy-awards-nominees/|url-status=live}}</ref> [[Golden Globe Award për Filmin më të Mirë të Animuar|Golden Globe]],<ref>{{Cite news|last=Globe|first=Golden|title=Golden Globes 2013: full list of nominations|url=https://www.theguardian.com/film/2012/dec/13/golden-globes-2013-nominations-list|access-date=3 janar 2013|newspaper=guardian.co.uk|date=13 dhjetor 2012|archive-date=21 prill 2013|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130421013816/http://www.guardian.co.uk/film/2012/dec/13/golden-globes-2013-nominations-list|url-status=live}}</ref> dhe [[BAFTA Award për Filmin më të Mirë të Animuar|BAFTA Award]] për Filmin më të Mirë të Animuar.<ref name="BAFTAs">{{Cite news|last=Bahr|first=Lindsey|title=BAFTA winners announced, 'Argo' picks up Best Film and Director awards|url=http://insidemovies.ew.com/2013/02/10/bafta-winners-announced-3/|access-date=14 prill 2013|newspaper=Entertainment Weekly|date=10 shkurt 2013|archive-date=12 shkurt 2013|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130212070106/http://insidemovies.ew.com/2013/02/10/bafta-winners-announced-3/|url-status=live}}</ref> ==Përmbajtja== Në [[Skocia Mesjetare|Skocinë Mesjetare]], një Princeshë e re Merida e Klanit Dunbroch feston ditëlindjen e saj dhe i jepet një hark dhe shigjetë nga babai i saj, Mbreti Fergus, duke e trembur gruan e tij, Mbretëreshën Elinor. Në pyll, Merida has një [[will-o'-the-wisp]] dhe i ndjek wisp e tjera deri te familja e saj dhe Mor'du, një ari i madh djallëzor, sulmon familjen. Fergusi dhe njerëzit e tij e zmbrapsin Mor'dun, megjithëse lufta i kushton Fergusit njërën këmbë. Dhjetë vjet më vonë, Merida zbulon se do të fejohet me djalin e njërit prej aleatëve të babait të saj. Mospranimi i fejesës mund ta dëmtojë Dunbrochin; Elinor i kujton Meridas një legjendë për një princ, krenaria dhe refuzimi i të cilit për të ndjekur dëshirat e babait të tij shkatërruan mbretërinë e tij. Krerët e klaneve aleate dhe djemtë e tyre të parëlindur mbërrijnë për të garuar në [[Highland games]] për dorën e Meridas për martesë. Duke shtrembëruar rregullat, Merida njofton se, si e paralindura e klanit të saj, do të garojë për dorën e saj. Ajo i mposht lehtësisht pretendentët e saj dhe, pasi debaton me Elinorin, ikën në pyll. Ajo has përsëri fijet e maceve, të cilat e çojnë në kasollen e një shtrige të moshuar, ku ajo negocion për një magji për të "ndryshuar" Elinorin. Shtriga i jep asaj një tortë të magjepsur. Elinori e ha tortën dhe transformohet në një ari, e paaftë për të folur, por duke ruajtur pjesën më të madhe të vetëdijes së saj njerëzore. Merida kthehet në kasollen e shtrigës së braktisur dhe zbulon një mesazh nga shtriga: ajo duhet të "riparojë lidhjen, të shqyer nga krenaria" nga lindja e dytë e diellit, ose magjia do të bëhet e përhershme. Merida dhe Elinori takohen me Mor'dun dhe kuptojnë se Mor'du ishte princi në legjendë. Merida zotohet të mos lejojë që e njëjta gjë t'i ndodhë nënës së saj dhe arrin në përfundimin se duhet të riparojë tapicerinë familjare që e dëmtoi qëllimisht gjatë grindjes së tyre. Ata kthehen në kështjellë për të gjetur klanet në prag të luftës. Merida synon të deklarojë veten të gatshme të zgjedhë një pretendent siç e kërkon tradita, por me nxitjen e Elinorit, ajo në vend të kësaj lejon që të parëlindurit të martohen në kohën e tyre të lirë me këdo që zgjedhin. Klanet bien dakord, duke thyer traditën, por duke rinovuar aleancën e tyre. Duke humbur humanitetin e saj, Elinori sulmon Fergusin dhe ikën nga kështjella. Duke e ngatërruar Mbretëreshën me Mor'dun, Fergusi ndjek ariun me klanet e tjera, duke e mbyllur Meridën në kështjellë. Merida ikën me ndihmën e vëllezërve të saj treshe, të cilët janë bërë këlyshë ariu pasi kanë ngrënë tortën e magjepsur. Ajo riparon tapicerinë ndërsa Fergusi dhe klanet kapin Elinorin. Merida i pengon ata para se të mbërrijë Mor'du i vërtetë. Mor'du synon Meridën, por Elinori ndërhyn, duke bërë që Mor'du të shtypet nga një [[menhir]] që bie. Kjo çliron shpirtin e princit, i cili falënderon Meridën që e liroi dhe shndërrohet në një fije të hollë. Ndërsa dielli lind për herë të dytë, Merida e mbulon Elinorin me tapicerinë e riparuar, por ajo mbetet një ari. Duke menduar se nuk ishte kot, Merida pajtohet me nënën e saj që i lutet ta ketë përsëri, duke përmbushur pa e ditur kuptimin e vërtetë të mesazhit të shtrigës. Kjo përmbys efektet e magjisë tek nëna dhe vëllezërit e saj. Me largimin e Mor'dusë, Merida dhe Elinori punojnë së bashku në një tapiceri të re, u thonë lamtumirë klaneve të tjera dhe hipin së bashku mbi kuajt e tyre. ==Zërat== {| class="wikitable" ! align="center"|Roli ! align="center"|Zëri në origjinal ! align="center"|Dubluar në shqip |- |Merida || [[Kelly Macdonald]] || [[Klodiana Keco]] |- |Mbretëresha Elinor || [[Emma Thompson]] || [[Ema Andrea]] |- |Mbreti Fergus || Billy Connolly || [[Bujar Asqeriu]] |- |Shtriga || Julie Walters || [[Jetmira Dusha]] |- |Lord Dingwall || Robbie Coltrane || [[Xhelil Aliu]] |- |Lord MacGuffin || Kevin McKidd || [[Vasjan Lami]] |- |Lord Macintosh || Craig Ferguson || Ervin Bejleri |} ==Referime== {{Reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.imdb.com/title/tt1217209/ ''Rebelja''] në [[IMDb]] * [http://www.disneyinternational.com/ Faqja zyrtare] {{Pixar}} [[Kategoria:Filma 2012]] [[Kategoria:Filma të animuar amerikanë]] [[Kategoria:Filma të animuar për fëmijë]] [[Kategoria:Filma fantazi aventurë amerikanë]] [[Kategoria:Filma në anglisht të viteve 2010]] [[Kategoria:Filma me regji nga Brenda Chapman]] [[Kategoria:Filma me regji nga Mark Andrews (filmmaker)]] [[Kategoria:Filma me regji nga Steve Purcell]] [[Kategoria:Filma të prodhuara nga Katherine Sarafian]] [[Kategoria:Filma me muzikë nga Patrick Doyle]] [[Kategoria:Filma të animuar të vendosur në Skoci]] [[Kategoria:Filma të animuar të vendosur në Mesjetë]] [[Kategoria:Filma të Pixar]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Brenda Chapman]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Irene Mecchi]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Mark Andrews (regjisor)]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Steve Purcell]] 5qqjnrvv0x26hnjdu0432bo258gf66o 4 196848 3023115 3020628 2026-08-07T04:17:26Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 3 ditë te faqja [[Wikipedia:Buletini Teknik/Arkivi 2]] 3023115 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wikipedia:Buletini Teknik/styles.css" /> <div class="header"> <div class="main-grid"> <div>[[Skeda:Wiki-tech-logo.svg|100px|link=|alt=Stema e Buletinit Teknik]]</div> <div><div class="title">Buletini Teknik</div></div> <div>{{Archives|style=display:unset; float:none; margin:auto; padding:0; background:none; border:none;|image=none|auto=short|age=3|bot=MajavahBot}}</div> </div> <div class="details"> Këtu gjenden informacione për zhvillimet më të fundit teknike. Faqja përditësohet automatikisht nga [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] sa herë që kemi lajmërime të reja.<br><br>Nëse dëshironi që lajmërime të tilla t'i merrni dhe në faqen tuaj personale të diskutimit, mund të abonoheni duke ndjekur udhëzimet [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|këtu]].<br><br>Nëse faqja ndryshon në të ardhmen, sigurohuni që përveç lidhjes më lart, të bëni dhe ndryshimin e nevojshëm te faqja [[m:Distribution list/Technical Village Pumps distribution list|këtu]]. </div> {{Shortcut|WP:BT}} </div> __TOC__ {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Wikipedia:Buletini Teknik/Arkivi %(counter)d |algo = old(3d) |counter = 2 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} <section begin="dritare" /> tv8hgh26qg391761l2xoqzihxaws6tw 0 196969 3023162 2354973 2026-08-07T09:52:50Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023162 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Sejacë''' | emër tjetër = Sejace | settlement_type = Fshat | nicknames = | mottoes = | flamuri = | flamuri përshkrimi = | stema = | stema përshkrimi = | stema gjerësia = | image_skyline = | image_caption = <!--Administrimi--> | krahina = | qarku = [[Qarku i Pçinjës|Pçinjë]] | qyteti = | komuna = [[Komuna e Bujanocit|Bujanoc]] | rajoni = <!--Udhëheqësit--> | kryetari i komunës = | partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> | sipërfaqja = | sipërfaqja urbane = | sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = | zona urbane = | zona metropolitane = | dendësia = <!-- Të dhëna--> | lartësia = 628 | population_demonym = | established_date = | postal_code = | prefiksi = | targat e automjeteve = | aeroporti = | website = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | image_map = | image_map2 = | map_caption2 = | coordaddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=42 | gjer_m=22 | gjer_s=30 | gjer_dr =N | gjat_g=21 | gjat_m=55 | gjat_s=56 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = |gjatësia = }} '''Sejacë''' ([[gjuha serbe|serbisht]]: ''Сејаце/Sejace'') është fshat në [[komuna e Bujanocit|komunën e Bujanocit]], [[Serbi]]. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Sejace.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303211413/http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Sejace.html |date=3 mars 2016 }} {{Komuna e Bujanocit}} [[Kategoria:Fshatra në komunën e Bujanocit]] [[Kategoria:Fshatra në Serbi]] gjhuh4pc33r9xaiuu5ki88z6ypvid3k 0 197400 3023149 2355055 2026-08-07T08:01:32Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023149 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Rudar''' | emër tjetër = Рударе | settlement_type = Fshat | nicknames = | mottoes = | flamuri = | flamuri përshkrimi = | stema = | stema përshkrimi = | stema gjerësia = | image_skyline = | image_caption = <!--Administrimi--> | krahina = | qarku = [[Qarku i Toplicës|Toplicë]] | qyteti = | komuna = [[Komuna e Kurshumlisë|Kurshumli]] | rajoni = <!--Udhëheqësit--> | kryetari i komunës = | partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> | sipërfaqja = | sipërfaqja urbane = | sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = | zona urbane = | zona metropolitane = | dendësia = <!-- Të dhëna--> | lartësia = 508 | population_demonym = | established_date = | postal_code = | prefiksi = | targat e automjeteve = | aeroporti = | website = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | image_map = | image_map2 = | map_caption2 = | coordaddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=43 | gjer_m=4 | gjer_s=4 | gjer_dr =N | gjat_g=21 | gjat_m=18 | gjat_s=44 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = |gjatësia = }} '''Rudar''' ([[gjuha serbe|serbisht]]: ''Рударе/Rudare'') është fshat në [[Komuna e Kurshumlisë|komunën e Kurshumlisë]], [[Serbi]]. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Rudare.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303170619/http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Rudare.html |date=3 mars 2016 }} {{Komuna e Kurshumlisë}} [[Kategoria:Fshatra në komunën e Kurshumlisë]] [[Kategoria:Fshatra në Serbi]] gfvg441h67xhbxhemcl1laahzjg6qqc 0 198380 3023079 2355255 2026-08-06T21:50:38Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023079 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Pertat''' | emër tjetër = Пертате | settlement_type = Fshat | nicknames = | mottoes = | flamuri = | flamuri përshkrimi = | stema = | stema përshkrimi = | stema gjerësia = | image_skyline = | image_caption = <!--Administrimi--> | krahina = | qarku = [[Qarku i Jabllanicës|Jabllanicë]] | qyteti = | komuna = [[Komuna e Lebanës|Lebanë]] | rajoni = <!--Udhëheqësit--> | kryetari i komunës = | partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> | sipërfaqja = | sipërfaqja urbane = | sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = | zona urbane = | zona metropolitane = | dendësia = <!-- Të dhëna--> | lartësia = 252 | population_demonym = | established_date = | postal_code = | prefiksi = | targat e automjeteve = | aeroporti = | website = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | image_map = | image_map2 = | map_caption2 = | coordaddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=42 | gjer_m=57 | gjer_s=37 | gjer_dr =N | gjat_g=21 | gjat_m=50 | gjat_s=17 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = |gjatësia = }} '''Pertat''' ([[gjuha serbe|serbisht]]: ''Пертате/Pertate'') është fshat në [[Komuna e Lebanës|komunën e Lebanës]], [[Serbi]]. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Pertate.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303175839/http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Pertate.html |date=3 mars 2016 }} {{Komuna e Lebanës}} [[Kategoria:Fshatra në komunën e Lebanës]] [[Kategoria:Fshatra në Serbi]] ldjigg72bp35c1qas9psi8z3vggw1g7 0 198420 3023087 2355273 2026-08-06T22:06:17Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023087 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Petroc''' | emër tjetër = Петровац | settlement_type = Fshat | nicknames = | mottoes = | flamuri = | flamuri përshkrimi = | stema = | stema përshkrimi = | stema gjerësia = | image_skyline = | image_caption = <!--Administrimi--> | krahina = | qarku = [[Qarku i Jabllanicës|Jabllanicë]] | qyteti = | komuna = [[Komuna e Lebanës|Lebanë]] | rajoni = <!--Udhëheqësit--> | kryetari i komunës = | partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> | sipërfaqja = | sipërfaqja urbane = | sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = | zona urbane = | zona metropolitane = | dendësia = <!-- Të dhëna--> | lartësia = 565 | population_demonym = | established_date = | postal_code = | prefiksi = | targat e automjeteve = | aeroporti = | website = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | image_map = | image_map2 = | map_caption2 = | coordaddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=42 | gjer_m=56 | gjer_s=26 | gjer_dr =N | gjat_g=21 | gjat_m=33 | gjat_s=55 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = |gjatësia = }} '''Petroc''' ([[gjuha serbe|serbisht]]: ''Петровац/Petrovac'') është fshat në [[Komuna e Lebanës|komunën e Lebanës]], [[Serbi]]. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Petrovac6.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303183208/http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Petrovac6.html |date=3 mars 2016 }} {{Komuna e Lebanës}} [[Kategoria:Fshatra në komunën e Lebanës]] [[Kategoria:Fshatra në Serbi]] m000x7fmalkfyo45yhq3ermvgv7cc1u 0 199790 3023089 2355303 2026-08-06T22:08:30Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023089 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Petroc''' | emër tjetër = Петровац | settlement_type = Fshat | nicknames = | mottoes = | flamuri = | flamuri përshkrimi = | stema = | stema përshkrimi = | stema gjerësia = | image_skyline = | image_caption = <!--Administrimi--> | krahina = | qarku = [[Qarku i Jabllanicës|Jabllanicë]] | qyteti = | komuna = [[Komuna e Leskocit|Leskoc]] | rajoni = <!--Udhëheqësit--> | kryetari i komunës = | partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> | sipërfaqja = | sipërfaqja urbane = | sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = | zona urbane = | zona metropolitane = | dendësia = <!-- Të dhëna--> | lartësia = 291 | population_demonym = | established_date = | postal_code = | prefiksi = | targat e automjeteve = | aeroporti = | website = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | image_map = | image_map2 = | map_caption2 = | coordaddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=43 | gjer_m=1 | gjer_s=31 | gjer_dr =N | gjat_g=21 | gjat_m=49 | gjat_s=8 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = |gjatësia = }} '''Petroc''' ([[gjuha serbe|serbisht]]: ''Петровац/Petrovac'') është fshat në [[Komuna e Leskocit|komunën e Leskocit]], [[Serbi]]. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Petrovac5.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303183711/http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Petrovac5.html |date=3 mars 2016 }} [[Kategoria:Fshatra në komunën e Leskocit]] [[Kategoria:Fshatra në Serbi]] {{Komuna e Leskocit}} 6bj2ty0e3xs3zoe893pje5hhtrldwuh 0 200445 3023111 2355331 2026-08-07T03:09:06Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023111 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Ramanoc i Epërm''' | emër tjetër = Горње Романовце | settlement_type = Fshat | nicknames = | mottoes = | flamuri = | flamuri përshkrimi = | stema = | stema përshkrimi = | stema gjerësia = | image_skyline = | image_caption = <!--Administrimi--> | krahina = | qarku = [[Qarku i Pçinjës|Pçinjë]] | qyteti = | komuna = [[Komuna e Surdulicës| Surdulicë]] | rajoni = <!--Udhëheqësit--> | kryetari i komunës = | partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> | sipërfaqja = | sipërfaqja urbane = | sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = | zona urbane = | zona metropolitane = | dendësia = <!-- Të dhëna--> | lartësia = 1532 | population_demonym = | established_date = | postal_code = | prefiksi = | targat e automjeteve = | aeroporti = | website = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | image_map = | image_map2 = | map_caption2 = | coordaddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=42 | gjer_m=39 | gjer_s=52.92 | gjer_dr =N | gjat_g=22 | gjat_m=13 | gjat_s=49.08 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = |gjatësia = }} '''Ramanoc i Epërm''' ([[gjuha serbe|serbisht]]: ''Горње Романовце/Gornje Romanovce'') është fshat në [[Komuna e Surdulicës|komunën e Surdulicës]], [[Serbi]]. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Gornje_Romanovce.html vendndodhja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221937/http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Gornje_Romanovce.html |date=3 mars 2016 }} [[Kategoria:Fshatra në komunën e Surdulicës]] [[Kategoria:Fshatra në Serbi]] {{Komuna e Surdulicës}} lbgymq33n01af9k689s184yv78bv4h2 0 202299 3022966 2951037 2026-08-06T12:45:29Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022966 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Matthias Mauritz | fullname = Matthias Mauritz | birth_date = [[13 nëntor]] [[1924]] | birth_place = [[Dyseldorfi|Dyseldorf]], [[Gjermania|Gjermani]]<ref name="sref">{{cite web|title=Olympics|url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ma/matthias-mauritz-1.html|publisher=sports-reference|accessdate=28 qershor 2012|archive-date=20 shtator 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920042731/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ma/matthias-mauritz-1.html|url-status=dead}}</ref> | death_date = [[21 nëntor]] [[2016]] | position = [[Sulmuesi (futboll)|Sulmues]] | years1 = 1947–1960 | clubs1 = [[Fortuna Düsseldorf]] | nationalyears1 = 1959 | nationalteam1 = [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermania Perëndimore]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 }} '''Matthias Mauritz''' (13 nëntor 1924 – 21 nëntor 2016)<ref>[http://www.f95.de/aktuell/news/profis/detail/19996-fortuna-trauert-um-matthes-mauritz/659cc856b4a43b8f31cf425216fd0a27/ Fortuna Trauert um Matthias "Matthes" Mauritz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161122222631/http://www.f95.de/aktuell/news/profis/detail/19996-fortuna-trauert-um-matthes-mauritz/659cc856b4a43b8f31cf425216fd0a27/ |date=22 nëntor 2016 }} {{de icon}}</ref> ishte futbollistë gjermanë i cili ka luajtur në skuadrën [[Fortuna Düsseldorf]]. Ai ka luajtur në Lojërat Olimpike 1952 dhe Lojërat Olimpike 1956. ==Karriera ndërkombëtare== Matthias Mauritz luajti për herë të parë për [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermaninë Perëndimore]] më 20 maj 1959 në ndeshjen miqësore kundër [[Kombëtarja polake e futbollit|Polonisë]]. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1924]] [[Kategoria:Vdekje 2016]] [[Kategoria:Futbollistë]] [[Kategoria:Futbollistë gjermanë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren gjermane]] [[Kategoria:Futbollistë në Fortuna Düsseldorf]] pvn6x756nx69wrcl9otn234sk1e7uhf 0 212678 3023033 3022413 2026-08-06T20:28:45Z ~2026-43436-12 191254 3023033 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. '''Edukimi dhe frymëzimi patriotik''' Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: 1. Rrustem Statofci, kryetar 2. Destan Ismajli, nënkryetar 3. Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm 4. Raif Halimi, sekretar organizativ 5. Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera 6. Ismet Boletini, përgjegjës për informim 7. Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim 8. Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë 9. Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramit, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. <ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 116-117</ref> == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në Prishtinë dhe kryesia e degës se PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizaj]]t një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. U mbajtën fjalime të ndryshme nga personalitete të ndryshme. Njëri ndër ta ishte edhe Hajriz Demaku nga Drenica: “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]], ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi, së bashku me Isuf Gjilanin. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. Edhe pse i thyer në moshë dhe i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë, Raif Halimi e dha kontributin e tij gjer në frymën e tij të fundit për lirinë e Kosovës. == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtoji nënën edhe motrën, mos t'bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.,<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha dhe Het Vatalia. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni. == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë. == Përmbyllje == '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.” '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Vepra e Raif Halimit dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!” == Përmbledhëse == * Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës * organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës * bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës * Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim * themelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) * hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1962) * anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) * kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj * themelues i celulave të para të UÇK-s nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica * këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" />* [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] [https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0">* Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] lr5ns3hg0ruoyc7zk6no0d0wq908shx 3023035 3023033 2026-08-06T20:35:26Z ~2026-43436-12 191254 /* Themeluesi i celulave të para të UÇK-s */ 3023035 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. '''Edukimi dhe frymëzimi patriotik''' Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: 1. Rrustem Statofci, kryetar 2. Destan Ismajli, nënkryetar 3. Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm 4. Raif Halimi, sekretar organizativ 5. Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera 6. Ismet Boletini, përgjegjës për informim 7. Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim 8. Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë 9. Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramiz, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. <ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 116-117</ref> == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në Prishtinë dhe kryesia e degës se PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizaj]]t një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. U mbajtën fjalime të ndryshme nga personalitete të ndryshme. Njëri ndër ta ishte edhe Hajriz Demaku nga Drenica: “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]], ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi, së bashku me Isuf Gjilanin. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. Edhe pse i thyer në moshë dhe i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë, Raif Halimi e dha kontributin e tij gjer në frymën e tij të fundit për lirinë e Kosovës. == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtoji nënën edhe motrën, mos t'bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.,<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha dhe Het Vatalia. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni. == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë. == Përmbyllje == '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.” '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Vepra e Raif Halimit dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!” == Përmbledhëse == * Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës * organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës * bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës * Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim * themelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) * hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1962) * anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) * kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj * themelues i celulave të para të UÇK-s nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica * këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" />* [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] [https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0">* Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] 2lx1ma7d78u70vnteaxa7cmvgxyurrz 3023037 3023035 2026-08-06T20:36:36Z ~2026-43436-12 191254 /* Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit */ 3023037 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. '''Edukimi dhe frymëzimi patriotik''' Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: 1. Rrustem Statofci, kryetar 2. Destan Ismajli, nënkryetar 3. Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm 4. Raif Halimi, sekretar organizativ 5. Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera 6. Ismet Boletini, përgjegjës për informim 7. Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim 8. Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë 9. Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramiz, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. <ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 116-117</ref> == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në Prishtinë dhe kryesia e degës se PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizaj]]t një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. U mbajtën fjalime të ndryshme nga personalitete të ndryshme. Njëri ndër ta ishte edhe Hajriz Demaku nga Drenica: “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]], ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi, së bashku me Isuf Gjilanin. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. Edhe pse i thyer në moshë dhe i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë, Raif Halimi e dha kontributin e tij gjer në frymën e tij të fundit për lirinë e Kosovës. == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtoji nënën edhe motrën, mos t'bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.,<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha dhe Het Vatalia. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni. == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë. == Përmbyllje == '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.” '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Vepra e Raif Halimit dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!” == Përmbledhëse == * Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës * organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës * bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës * Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim * themelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) * hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1962) * anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) * kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj * themelues i celulave të para të UÇK-s nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica * këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" />* [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] [https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0">* Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] 8s6bd10mir2162lhff0366wip9w3pc2 3023038 3023037 2026-08-06T20:39:15Z ~2026-43436-12 191254 /* Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit */ 3023038 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. '''Edukimi dhe frymëzimi patriotik''' Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: *1. Rrustem Statofci, kryetar *2. Destan Ismajli, nënkryetar *3. Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm *4. Raif Halimi, sekretar organizativ *5. Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera *6. Ismet Boletini, përgjegjës për informim *7. Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim *8. Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë *9. Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramiz, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. <ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 116-117</ref> == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në Prishtinë dhe kryesia e degës se PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizaj]]t një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. U mbajtën fjalime të ndryshme nga personalitete të ndryshme. Njëri ndër ta ishte edhe Hajriz Demaku nga Drenica: “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]], ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi, së bashku me Isuf Gjilanin. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. Edhe pse i thyer në moshë dhe i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë, Raif Halimi e dha kontributin e tij gjer në frymën e tij të fundit për lirinë e Kosovës. == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtoji nënën edhe motrën, mos t'bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.,<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha dhe Het Vatalia. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni. == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë. == Përmbyllje == '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.” '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Vepra e Raif Halimit dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!” == Përmbledhëse == * Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës * organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës * bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës * Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim * themelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) * hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1962) * anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) * kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj * themelues i celulave të para të UÇK-s nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica * këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" />* [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] [https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0">* Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] lmq1fk5czmiqw3com74n5xb3cnkgbtn 3023041 3023038 2026-08-06T20:43:54Z ~2026-43436-12 191254 /* Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit */ 3023041 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. '''Edukimi dhe frymëzimi patriotik''' Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: * Rrustem Statofci, kryetar * Destan Ismajli, nënkryetar * Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm * Raif Halimi, sekretar organizativ * Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera * Ismet Boletini, përgjegjës për informim * Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim * Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë * Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramiz, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. <ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 116-117</ref> == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në Prishtinë dhe kryesia e degës se PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizaj]]t një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. U mbajtën fjalime të ndryshme nga personalitete të ndryshme. Njëri ndër ta ishte edhe Hajriz Demaku nga Drenica: “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]], ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi, së bashku me Isuf Gjilanin. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. Edhe pse i thyer në moshë dhe i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë, Raif Halimi e dha kontributin e tij gjer në frymën e tij të fundit për lirinë e Kosovës. == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtoji nënën edhe motrën, mos t'bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.,<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha dhe Het Vatalia. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni. == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë. == Përmbyllje == '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.” '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Vepra e Raif Halimit dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!” == Përmbledhëse == * Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës * organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës * bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës * Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim * themelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) * hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1962) * anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) * kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj * themelues i celulave të para të UÇK-s nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica * këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" />* [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] [https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0">* Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] bh0aa3rsjscm2fsa32t9jrgii4430wn 3023044 3023041 2026-08-06T20:48:53Z ~2026-43436-12 191254 /* Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit */ 3023044 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. '''Edukimi dhe frymëzimi patriotik''' Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: * Rrustem Statofci, kryetar * Destan Ismajli, nënkryetar * Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm * Raif Halimi, sekretar organizativ * Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera * Ismet Boletini, përgjegjës për informim * Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim * Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë * Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramiz, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. <ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 116-117</ref> == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në [[Prishtinë]] dhe kryesia e degës së PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizajt]] një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. Ftesa morën personalitete të ndryshme të të gjitha partive dhe institucioneve të tjera të [[Kosovës]]. Nga të gjitha viset e Kosovës erdhën në manifestim: intelektualë, politikajë, njerëz me botëkuptime të ndryshme e të shtresave të ndryshme. Të pranishëm ishin afër 300 vetë. Manifestimi ishte madhështor. U mbajtën edhe fjalime nga personalitete të ndryshme, si nga Rexhep Abdullahu, Adem Demaçi, Hajriz Demaku etj. Kurse Fehmi Ymeri, me rastin e ditëlindjes ia kushtoi një poezi Raif Halimit titulluar “Babai dhe i biri”. Fjala e Hajriz Demakut në manifestimin e mbajtur për 70 vjetorin e lindjes së Raif Halimit: “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” <ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> Fjala e Adem Demaçit në manifestimin e mbajtur për 70 vjetorin e lindjes së Raif Halimit: "Kur u burgosa Raif Halimin e takova aty, në burg. Ishte njeri ndër të burgosurit e parë. E kishte numrin 10. Kosova dha shumë të burgosur politikë, por vuajtjet e Raif Halimit askush s'i përjetoi. Ai nuk lindi vetëm një herë, por disa herë, sepse disa herë e pa vdekjen me sy. Në Kosovë kemi intelektualë të shumtë: drejtorë, magjistra e doktorë, mirëpo vendin e Raif Halimit nuk mund ta zëvendësojë askush. Edhe pse i kemi të gjithë këta intelektualë, këshillat e Raifit duhet t'i marrim parasysh. Diturinë dhe mençurinë Raif Halimit s'e ka askush. Në moshën shumë të re e pa botën me sy dhe përjetoi shumë gjëra. Kur të flasësh me Raif Halimin duhet të matesh mirë e mirë se me kë po flet dhe për kend po flet. Meritat e Raif Halimit nuk i ka kush as në Kosovë, as në Maqedoni e as në Shqipëri. Derisa ne dëgjonim lajme të gabuara për komunizmin në valët e radio Tiranës, Raif Halimi qysh para 50 vitesh ishte shumë largpamës dhe nuk lejoi të infektohej nga kjo prapagandë. Atë që e ka thënë para 50 vitesh Raif Halimi, më në fund, ne sot e kuptuam. Raif Halimi e ka vetëm një gabim në jetë. Raif Halimi e ka një të metë, të cilën nuk mund t'ia mbulojë askush. Është plakur e s'po mundet t'i numërojë vjetët e veta se pi i dalin shumë." <ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]], ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi, së bashku me Isuf Gjilanin. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. Edhe pse i thyer në moshë dhe i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë, Raif Halimi e dha kontributin e tij gjer në frymën e tij të fundit për lirinë e Kosovës. == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtoji nënën edhe motrën, mos t'bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.,<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha dhe Het Vatalia. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni. == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë. == Përmbyllje == '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.” '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Vepra e Raif Halimit dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!” == Përmbledhëse == * Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës * organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës * bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës * Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim * themelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) * hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1962) * anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) * kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj * themelues i celulave të para të UÇK-s nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica * këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" />* [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] [https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0">* Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] 23ilb46qi8v93m8bi019jfoahfk88vy 3023045 3023044 2026-08-06T20:50:56Z ~2026-43436-12 191254 /* Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit */ 3023045 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. '''Edukimi dhe frymëzimi patriotik''' Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: * Rrustem Statofci, kryetar * Destan Ismajli, nënkryetar * Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm * Raif Halimi, sekretar organizativ * Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera * Ismet Boletini, përgjegjës për informim * Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim * Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë * Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramiz, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. <ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 116-117</ref> == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në [[Prishtinë]] dhe kryesia e degës së PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizajt]] një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. Ftesa morën personalitete të ndryshme të të gjitha partive dhe institucioneve të tjera të [[Kosovës]]. Nga të gjitha viset e Kosovës erdhën në manifestim: intelektualë, politikajë, njerëz me botëkuptime të ndryshme e të shtresave të ndryshme. Të pranishëm ishin afër 300 vetë. Manifestimi ishte madhështor. U mbajtën edhe fjalime nga personalitete të ndryshme, si nga Rexhep Abdullahu, Adem Demaçi, Hajriz Demaku etj. Kurse Fehmi Ymeri, me rastin e ditëlindjes ia kushtoi një poezi Raif Halimit titulluar “Babai dhe i biri”. '''Fjala e Hajriz Demakut në manifestimin e mbajtur për 70 vjetorin e lindjes së Raif Halimit:''' “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” <ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fjala e Adem Demaçit në manifestimin e mbajtur për 70 vjetorin e lindjes së Raif Halimit:''' "Kur u burgosa Raif Halimin e takova aty, në burg. Ishte njeri ndër të burgosurit e parë. E kishte numrin 10. Kosova dha shumë të burgosur politikë, por vuajtjet e Raif Halimit askush s'i përjetoi. Ai nuk lindi vetëm një herë, por disa herë, sepse disa herë e pa vdekjen me sy. Në Kosovë kemi intelektualë të shumtë: drejtorë, magjistra e doktorë, mirëpo vendin e Raif Halimit nuk mund ta zëvendësojë askush. Edhe pse i kemi të gjithë këta intelektualë, këshillat e Raifit duhet t'i marrim parasysh. Diturinë dhe mençurinë Raif Halimit s'e ka askush. Në moshën shumë të re e pa botën me sy dhe përjetoi shumë gjëra. Kur të flasësh me Raif Halimin duhet të matesh mirë e mirë se me kë po flet dhe për kend po flet. Meritat e Raif Halimit nuk i ka kush as në Kosovë, as në Maqedoni e as në Shqipëri. Derisa ne dëgjonim lajme të gabuara për komunizmin në valët e radio Tiranës, Raif Halimi qysh para 50 vitesh ishte shumë largpamës dhe nuk lejoi të infektohej nga kjo prapagandë. Atë që e ka thënë para 50 vitesh Raif Halimi, më në fund, ne sot e kuptuam. Raif Halimi e ka vetëm një gabim në jetë. Raif Halimi e ka një të metë, të cilën nuk mund t'ia mbulojë askush. Është plakur e s'po mundet t'i numërojë vjetët e veta se pi i dalin shumë." <ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]], ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi, së bashku me Isuf Gjilanin. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. Edhe pse i thyer në moshë dhe i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë, Raif Halimi e dha kontributin e tij gjer në frymën e tij të fundit për lirinë e Kosovës. == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtoji nënën edhe motrën, mos t'bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.,<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha dhe Het Vatalia. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni. == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë. == Përmbyllje == '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.” '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Vepra e Raif Halimit dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!” == Përmbledhëse == * Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës * organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës * bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës * Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim * themelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) * hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1962) * anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) * kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj * themelues i celulave të para të UÇK-s nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica * këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" />* [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] [https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0">* Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] dif0qrwtqr7xe6fkfpkxnrtsolp28mb 3023046 3023045 2026-08-06T20:54:00Z ~2026-43436-12 191254 3023046 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. '''Edukimi dhe frymëzimi patriotik''' Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: * Rrustem Statofci, kryetar * Destan Ismajli, nënkryetar * Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm * Raif Halimi, sekretar organizativ * Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera * Ismet Boletini, përgjegjës për informim * Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim * Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë * Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramiz, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. <ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 116-117</ref> == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në [[Prishtinë]] dhe kryesia e degës së PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizajt]] një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. Ftesa morën personalitete të ndryshme të të gjitha partive dhe institucioneve të tjera të [[Kosovës]]. Nga të gjitha viset e Kosovës erdhën në manifestim: intelektualë, politikajë, njerëz me botëkuptime të ndryshme e të shtresave të ndryshme. Të pranishëm ishin afër 300 vetë. Manifestimi ishte madhështor. U mbajtën edhe fjalime nga personalitete të ndryshme, si nga Rexhep Abdullahu, Adem Demaçi, Hajriz Demaku etj. Kurse Fehmi Ymeri, me rastin e ditëlindjes ia kushtoi një poezi Raif Halimit titulluar “Babai dhe i biri”. '''Fjala e Hajriz Demakut në manifestimin e mbajtur për 70 vjetorin e lindjes së Raif Halimit:''' “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” <ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fjala e Adem Demaçit në manifestimin e mbajtur për 70 vjetorin e lindjes së Raif Halimit:''' "Kur u burgosa Raif Halimin e takova aty, në burg. Ishte njeri ndër të burgosurit e parë. E kishte numrin 10. Kosova dha shumë të burgosur politikë, por vuajtjet e Raif Halimit askush s'i përjetoi. Ai nuk lindi vetëm një herë, por disa herë, sepse disa herë e pa vdekjen me sy. Në Kosovë kemi intelektualë të shumtë: drejtorë, magjistra e doktorë, mirëpo vendin e Raif Halimit nuk mund ta zëvendësojë askush. Edhe pse i kemi të gjithë këta intelektualë, këshillat e Raifit duhet t'i marrim parasysh. Diturinë dhe mençurinë Raif Halimit s'e ka askush. Në moshën shumë të re e pa botën me sy dhe përjetoi shumë gjëra. Kur të flasësh me Raif Halimin duhet të matesh mirë e mirë se me kë po flet dhe për kend po flet. Meritat e Raif Halimit nuk i ka kush as në Kosovë, as në Maqedoni e as në Shqipëri. Derisa ne dëgjonim lajme të gabuara për komunizmin në valët e radio Tiranës, Raif Halimi qysh para 50 vitesh ishte shumë largpamës dhe nuk lejoi të infektohej nga kjo prapagandë. Atë që e ka thënë para 50 vitesh Raif Halimi, më në fund, ne sot e kuptuam. Raif Halimi e ka vetëm një gabim në jetë. Raif Halimi e ka një të metë, të cilën nuk mund t'ia mbulojë askush. Është plakur e s'po mundet t'i numërojë vjetët e veta se pi i dalin shumë." <ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]], ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi, së bashku me Isuf Gjilanin. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. Edhe pse i thyer në moshë dhe i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë, Raif Halimi e dha kontributin e tij gjer në frymën e tij të fundit për lirinë e Kosovës. == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtoji nënën edhe motrën, mos t'bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.,<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha dhe Het Vatalia. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni. == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë. == Përmbyllje == '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.” '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Vepra e Raif Halimit dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!” == Përmbledhëse == * Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës * organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës * bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës * Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim * themelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) * hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1962) * anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) * kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj * themelues i celulave të para të UÇK-s nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica * këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" />* [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] [https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0">* Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] fxfslf2e8cc03717e721c50tl27a5j6 3023049 3023046 2026-08-06T21:05:43Z ~2026-43436-12 191254 /* Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së */ 3023049 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. '''Edukimi dhe frymëzimi patriotik''' Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: * Rrustem Statofci, kryetar * Destan Ismajli, nënkryetar * Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm * Raif Halimi, sekretar organizativ * Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera * Ismet Boletini, përgjegjës për informim * Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim * Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë * Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramiz, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. <ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 116-117</ref> == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në [[Prishtinë]] dhe kryesia e degës së PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizajt]] një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. Ftesa morën personalitete të ndryshme të të gjitha partive dhe institucioneve të tjera të [[Kosovës]]. Nga të gjitha viset e Kosovës erdhën në manifestim: intelektualë, politikajë, njerëz me botëkuptime të ndryshme e të shtresave të ndryshme. Të pranishëm ishin afër 300 vetë. Manifestimi ishte madhështor. U mbajtën edhe fjalime nga personalitete të ndryshme, si nga Rexhep Abdullahu, Adem Demaçi, Hajriz Demaku etj. Kurse Fehmi Ymeri, me rastin e ditëlindjes ia kushtoi një poezi Raif Halimit titulluar “Babai dhe i biri”. '''Fjala e Hajriz Demakut në manifestimin e mbajtur për 70 vjetorin e lindjes së Raif Halimit:''' “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” <ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fjala e Adem Demaçit në manifestimin e mbajtur për 70 vjetorin e lindjes së Raif Halimit:''' "Kur u burgosa Raif Halimin e takova aty, në burg. Ishte njeri ndër të burgosurit e parë. E kishte numrin 10. Kosova dha shumë të burgosur politikë, por vuajtjet e Raif Halimit askush s'i përjetoi. Ai nuk lindi vetëm një herë, por disa herë, sepse disa herë e pa vdekjen me sy. Në Kosovë kemi intelektualë të shumtë: drejtorë, magjistra e doktorë, mirëpo vendin e Raif Halimit nuk mund ta zëvendësojë askush. Edhe pse i kemi të gjithë këta intelektualë, këshillat e Raifit duhet t'i marrim parasysh. Diturinë dhe mençurinë Raif Halimit s'e ka askush. Në moshën shumë të re e pa botën me sy dhe përjetoi shumë gjëra. Kur të flasësh me Raif Halimin duhet të matesh mirë e mirë se me kë po flet dhe për kend po flet. Meritat e Raif Halimit nuk i ka kush as në Kosovë, as në Maqedoni e as në Shqipëri. Derisa ne dëgjonim lajme të gabuara për komunizmin në valët e radio Tiranës, Raif Halimi qysh para 50 vitesh ishte shumë largpamës dhe nuk lejoi të infektohej nga kjo prapagandë. Atë që e ka thënë para 50 vitesh Raif Halimi, më në fund, ne sot e kuptuam. Raif Halimi e ka vetëm një gabim në jetë. Raif Halimi e ka një të metë, të cilën nuk mund t'ia mbulojë askush. Është plakur e s'po mundet t'i numërojë vjetët e veta se pi i dalin shumë." <ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]],, ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. <ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 124</ref> Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Raif Halimi ishte i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë. Varra i rritej për çdo ditë e më shumë, e cila duhej rregullisht të dezinfektohej dhe të lidhej me fasha. Po në këtë gjendje të sëmurë, gjersa i pununan këmbët shkoi në Drenicë për t’i përkrahur moralisht luftëtarët e Lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. '''Ramë Ismajli, me rastin e rivarrimit të Raif Halimit flet në emër të bashkësisë lokale të Fshatit të Vjetër: ''' “Ai veprimtarinë e tij e zhvilloi në kohët e para të jetës së tij, edhe atëhere kur mosha e thyer dhe sëmundja e kishin kapluar seriozisht. Veprimtaria e tij shihej edhe në kontakte me njerëz. Ai kontaktoi me shumë luftëtarë të lirisë, i bindur se vetëm këta do t'i realizojnë synimet e kahmotshme të tij dhe të popullit shqiptar. Edhe pse i shtrirë në shtrat, kur e vizitonin miqtë dhe shokët, ai mblidhte forcë dhe fliste për çështjen shqiptare, për popullin e robëruar dhe për luftën e armatosur të popullit shqiptar. Optimizmi i tij nuk lëkundej kurrë, por ai kishte dy finale: - në Luftën e Dytë Botërore dhe - në fillimin e Luftës së fundit në Drenicë. Bacë Raifi, ndonëse i sëmurë në shtrat, ai megjithatë me mendje ndodhej në Drenicën e tij të dashur, ku kishte luftuar. Vepra e tij, të respektuar bashkëkombasë, na nderon dhe na obligon që të punojmë, të veprojmë e të sakrifikojmë për qëllimin e tij të fundit, për Shqipërinë Etnike. Vetëm kështu shpirti i tij do të prehet i qetë në këtë tokë.” Po në këtë vit, diku më vonë e viziton Haxhi Ahmeti nga Drenica Raif Halimin në shtëpinë e tij, me ç’rast biseduan e rrahën tema të ndryshme. Kjo bisedë zgjati deri në gjysmë të natës. Në bisedë e sipër Raif Halimi, të cilin e lodhte sëmundja për çdo ditë e më shumë i thotë Haxhi Ahmetit: “Më vjen shumë mirë që drenicakët kanë treguar respekt të veçantë ndaj meje. Ata më kanë ftuar shumë herë që të shkojë në Drenicë se kanë nevojë për këshillën time dhe përkrahjen morale në aspektin luftarak. Do të kisha ardhur me gjithë dëshirë, por shëndeti dhe pleqëria po më pengojnë. Por, prapëseprapë po e ndiej dhimbjen që e kam obligim të luftojë për atdhe deri në fitore. Mundësi më tepër nuk kam të kontribuoj, por këtë dhimbje po e ndaj së bashku me ju. Me lotë për faqe luftën po e përjetoj". Haxhi Ahmeti i përgjigjet: "Jo axha Raif, ti ke kontribuar tërë jetën. Ty të kemi shembull. Rendi është që tash të kontribuojnë gjeneratat e reja. Ti do të vijshë në Drenicë vetëm kur të festojmë fitoren. Edhe ajo nuk do të jetë e largët. Së shpejti do ta realizojmë. Pas një viti do ta festojmë së bashku.” Mirëpo, nuk shkuan pak ditë u hap lajmi se Haxhi Ahmeti u zhduk. Mandej, pas një kohe të shkurtër, u gjet trupi i tij i vrarë. Kështu e deshi fati që Haxhi Ahmeti të mos e përjetojë ditën e fitores së madhe, fat ky që e përcolli edhe Raif Halimin.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=w4zyb0vFXeo&t=2s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 25, Raif Halimi, Lufta dhe lamtumira e tij e fundit-4</ref> == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtoji nënën edhe motrën, mos t'bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.,<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha dhe Het Vatalia. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni. == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë. == Përmbyllje == '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.” '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Vepra e Raif Halimit dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!” == Përmbledhëse == * Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës * organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës * bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës * Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim * themelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) * hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1962) * anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) * kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj * themelues i celulave të para të UÇK-s nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica * këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" />* [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] [https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0">* Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] 57nt70awpl3yhtabh3swuavu86fv9cw 3023051 3023049 2026-08-06T21:08:34Z ~2026-43436-12 191254 /* Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së */ 3023051 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. '''Edukimi dhe frymëzimi patriotik''' Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: * Rrustem Statofci, kryetar * Destan Ismajli, nënkryetar * Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm * Raif Halimi, sekretar organizativ * Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera * Ismet Boletini, përgjegjës për informim * Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim * Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë * Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramiz, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. <ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 116-117</ref> == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në [[Prishtinë]] dhe kryesia e degës së PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizajt]] një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. Ftesa morën personalitete të ndryshme të të gjitha partive dhe institucioneve të tjera të [[Kosovës]]. Nga të gjitha viset e Kosovës erdhën në manifestim: intelektualë, politikajë, njerëz me botëkuptime të ndryshme e të shtresave të ndryshme. Të pranishëm ishin afër 300 vetë. Manifestimi ishte madhështor. U mbajtën edhe fjalime nga personalitete të ndryshme, si nga Rexhep Abdullahu, Adem Demaçi, Hajriz Demaku etj. Kurse Fehmi Ymeri, me rastin e ditëlindjes ia kushtoi një poezi Raif Halimit titulluar “Babai dhe i biri”. '''Fjala e Hajriz Demakut në manifestimin e mbajtur për 70 vjetorin e lindjes së Raif Halimit:''' “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” <ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fjala e Adem Demaçit në manifestimin e mbajtur për 70 vjetorin e lindjes së Raif Halimit:''' "Kur u burgosa Raif Halimin e takova aty, në burg. Ishte njeri ndër të burgosurit e parë. E kishte numrin 10. Kosova dha shumë të burgosur politikë, por vuajtjet e Raif Halimit askush s'i përjetoi. Ai nuk lindi vetëm një herë, por disa herë, sepse disa herë e pa vdekjen me sy. Në Kosovë kemi intelektualë të shumtë: drejtorë, magjistra e doktorë, mirëpo vendin e Raif Halimit nuk mund ta zëvendësojë askush. Edhe pse i kemi të gjithë këta intelektualë, këshillat e Raifit duhet t'i marrim parasysh. Diturinë dhe mençurinë Raif Halimit s'e ka askush. Në moshën shumë të re e pa botën me sy dhe përjetoi shumë gjëra. Kur të flasësh me Raif Halimin duhet të matesh mirë e mirë se me kë po flet dhe për kend po flet. Meritat e Raif Halimit nuk i ka kush as në Kosovë, as në Maqedoni e as në Shqipëri. Derisa ne dëgjonim lajme të gabuara për komunizmin në valët e radio Tiranës, Raif Halimi qysh para 50 vitesh ishte shumë largpamës dhe nuk lejoi të infektohej nga kjo prapagandë. Atë që e ka thënë para 50 vitesh Raif Halimi, më në fund, ne sot e kuptuam. Raif Halimi e ka vetëm një gabim në jetë. Raif Halimi e ka një të metë, të cilën nuk mund t'ia mbulojë askush. Është plakur e s'po mundet t'i numërojë vjetët e veta se pi i dalin shumë." <ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]],, ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. <ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 124</ref> Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Raif Halimi ishte i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë. Varra i rritej për çdo ditë e më shumë, e cila duhej rregullisht të dezinfektohej dhe të lidhej me fasha. Po në këtë gjendje të sëmurë, gjersa i pununan këmbët shkoi në Drenicë për t’i përkrahur moralisht luftëtarët e Lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. '''Ramë Ismajli, me rastin e rivarrimit të Raif Halimit flet në emër të bashkësisë lokale të Fshatit të Vjetër: ''' “Ai veprimtarinë e tij e zhvilloi në kohët e para të jetës së tij, edhe atëhere kur mosha e thyer dhe sëmundja e kishin kapluar seriozisht. Veprimtaria e tij shihej edhe në kontakte me njerëz. Ai kontaktoi me shumë luftëtarë të lirisë, i bindur se vetëm këta do t'i realizojnë synimet e kahmotshme të tij dhe të popullit shqiptar. Edhe pse i shtrirë në shtrat, kur e vizitonin miqtë dhe shokët, ai mblidhte forcë dhe fliste për çështjen shqiptare, për popullin e robëruar dhe për luftën e armatosur të popullit shqiptar. Optimizmi i tij nuk lëkundej kurrë, por ai kishte dy finale: * në Luftën e Dytë Botërore dhe * në fillimin e Luftës së fundit në Drenicë. Bacë Raifi, ndonëse i sëmurë në shtrat, ai megjithatë me mendje ndodhej në Drenicën e tij të dashur, ku kishte luftuar. Vepra e tij, të respektuar bashkëkombasë, na nderon dhe na obligon që të punojmë, të veprojmë e të sakrifikojmë për qëllimin e tij të fundit, për Shqipërinë Etnike. Vetëm kështu shpirti i tij do të prehet i qetë në këtë tokë.” Po në këtë vit, diku më vonë e viziton Haxhi Ahmeti nga Drenica Raif Halimin në shtëpinë e tij, me ç’rast biseduan e rrahën tema të ndryshme. Kjo bisedë zgjati deri në gjysmë të natës. Në bisedë e sipër Raif Halimi, të cilin e lodhte sëmundja për çdo ditë e më shumë i thotë Haxhi Ahmetit: “Më vjen shumë mirë që drenicakët kanë treguar respekt të veçantë ndaj meje. Ata më kanë ftuar shumë herë që të shkojë në Drenicë se kanë nevojë për këshillën time dhe përkrahjen morale në aspektin luftarak. Do të kisha ardhur me gjithë dëshirë, por shëndeti dhe pleqëria po më pengojnë. Por, prapëseprapë po e ndiej dhimbjen që e kam obligim të luftojë për atdhe deri në fitore. Mundësi më tepër nuk kam të kontribuoj, por këtë dhimbje po e ndaj së bashku me ju. Me lotë për faqe luftën po e përjetoj". Haxhi Ahmeti i përgjigjet: "Jo axha Raif, ti ke kontribuar tërë jetën. Ty të kemi shembull. Rendi është që tash të kontribuojnë gjeneratat e reja. Ti do të vijshë në Drenicë vetëm kur të festojmë fitoren. Edhe ajo nuk do të jetë e largët. Së shpejti do ta realizojmë. Pas një viti do ta festojmë së bashku.” Mirëpo, nuk shkuan pak ditë u hap lajmi se Haxhi Ahmeti u zhduk. Mandej, pas një kohe të shkurtër, u gjet trupi i tij i vrarë. Kështu e deshi fati që Haxhi Ahmeti të mos e përjetojë ditën e fitores së madhe, fat ky që e përcolli edhe Raif Halimin.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=w4zyb0vFXeo&t=2s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 25, Raif Halimi, Lufta dhe lamtumira e tij e fundit-4</ref> == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtoji nënën edhe motrën, mos t'bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.,<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha dhe Het Vatalia. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni. == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë. == Përmbyllje == '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.” '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Vepra e Raif Halimit dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!” == Përmbledhëse == * Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës * organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës * bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës * Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim * themelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) * hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1962) * anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) * kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj * themelues i celulave të para të UÇK-s nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica * këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" />* [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] [https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0">* Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] 87y36kboezptytdascswi6kymyex77s 3023060 3023051 2026-08-06T21:20:10Z ~2026-43436-12 191254 /* Ditët e fundit të jetës së tij */ 3023060 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. '''Edukimi dhe frymëzimi patriotik''' Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: * Rrustem Statofci, kryetar * Destan Ismajli, nënkryetar * Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm * Raif Halimi, sekretar organizativ * Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera * Ismet Boletini, përgjegjës për informim * Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim * Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë * Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramiz, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. <ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 116-117</ref> == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në [[Prishtinë]] dhe kryesia e degës së PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizajt]] një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. Ftesa morën personalitete të ndryshme të të gjitha partive dhe institucioneve të tjera të [[Kosovës]]. Nga të gjitha viset e Kosovës erdhën në manifestim: intelektualë, politikajë, njerëz me botëkuptime të ndryshme e të shtresave të ndryshme. Të pranishëm ishin afër 300 vetë. Manifestimi ishte madhështor. U mbajtën edhe fjalime nga personalitete të ndryshme, si nga Rexhep Abdullahu, Adem Demaçi, Hajriz Demaku etj. Kurse Fehmi Ymeri, me rastin e ditëlindjes ia kushtoi një poezi Raif Halimit titulluar “Babai dhe i biri”. '''Fjala e Hajriz Demakut në manifestimin e mbajtur për 70 vjetorin e lindjes së Raif Halimit:''' “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” <ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fjala e Adem Demaçit në manifestimin e mbajtur për 70 vjetorin e lindjes së Raif Halimit:''' "Kur u burgosa Raif Halimin e takova aty, në burg. Ishte njeri ndër të burgosurit e parë. E kishte numrin 10. Kosova dha shumë të burgosur politikë, por vuajtjet e Raif Halimit askush s'i përjetoi. Ai nuk lindi vetëm një herë, por disa herë, sepse disa herë e pa vdekjen me sy. Në Kosovë kemi intelektualë të shumtë: drejtorë, magjistra e doktorë, mirëpo vendin e Raif Halimit nuk mund ta zëvendësojë askush. Edhe pse i kemi të gjithë këta intelektualë, këshillat e Raifit duhet t'i marrim parasysh. Diturinë dhe mençurinë Raif Halimit s'e ka askush. Në moshën shumë të re e pa botën me sy dhe përjetoi shumë gjëra. Kur të flasësh me Raif Halimin duhet të matesh mirë e mirë se me kë po flet dhe për kend po flet. Meritat e Raif Halimit nuk i ka kush as në Kosovë, as në Maqedoni e as në Shqipëri. Derisa ne dëgjonim lajme të gabuara për komunizmin në valët e radio Tiranës, Raif Halimi qysh para 50 vitesh ishte shumë largpamës dhe nuk lejoi të infektohej nga kjo prapagandë. Atë që e ka thënë para 50 vitesh Raif Halimi, më në fund, ne sot e kuptuam. Raif Halimi e ka vetëm një gabim në jetë. Raif Halimi e ka një të metë, të cilën nuk mund t'ia mbulojë askush. Është plakur e s'po mundet t'i numërojë vjetët e veta se pi i dalin shumë." <ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]],, ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. <ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 124</ref> Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Raif Halimi ishte i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë. Varra i rritej për çdo ditë e më shumë, e cila duhej rregullisht të dezinfektohej dhe të lidhej me fasha. Po në këtë gjendje të sëmurë, gjersa i pununan këmbët shkoi në Drenicë për t’i përkrahur moralisht luftëtarët e Lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. '''Ramë Ismajli, me rastin e rivarrimit të Raif Halimit flet në emër të bashkësisë lokale të Fshatit të Vjetër: ''' “Ai veprimtarinë e tij e zhvilloi në kohët e para të jetës së tij, edhe atëhere kur mosha e thyer dhe sëmundja e kishin kapluar seriozisht. Veprimtaria e tij shihej edhe në kontakte me njerëz. Ai kontaktoi me shumë luftëtarë të lirisë, i bindur se vetëm këta do t'i realizojnë synimet e kahmotshme të tij dhe të popullit shqiptar. Edhe pse i shtrirë në shtrat, kur e vizitonin miqtë dhe shokët, ai mblidhte forcë dhe fliste për çështjen shqiptare, për popullin e robëruar dhe për luftën e armatosur të popullit shqiptar. Optimizmi i tij nuk lëkundej kurrë, por ai kishte dy finale: * në Luftën e Dytë Botërore dhe * në fillimin e Luftës së fundit në Drenicë. Bacë Raifi, ndonëse i sëmurë në shtrat, ai megjithatë me mendje ndodhej në Drenicën e tij të dashur, ku kishte luftuar. Vepra e tij, të respektuar bashkëkombasë, na nderon dhe na obligon që të punojmë, të veprojmë e të sakrifikojmë për qëllimin e tij të fundit, për Shqipërinë Etnike. Vetëm kështu shpirti i tij do të prehet i qetë në këtë tokë.” Po në këtë vit, diku më vonë e viziton Haxhi Ahmeti nga Drenica Raif Halimin në shtëpinë e tij, me ç’rast biseduan e rrahën tema të ndryshme. Kjo bisedë zgjati deri në gjysmë të natës. Në bisedë e sipër Raif Halimi, të cilin e lodhte sëmundja për çdo ditë e më shumë i thotë Haxhi Ahmetit: “Më vjen shumë mirë që drenicakët kanë treguar respekt të veçantë ndaj meje. Ata më kanë ftuar shumë herë që të shkojë në Drenicë se kanë nevojë për këshillën time dhe përkrahjen morale në aspektin luftarak. Do të kisha ardhur me gjithë dëshirë, por shëndeti dhe pleqëria po më pengojnë. Por, prapëseprapë po e ndiej dhimbjen që e kam obligim të luftojë për atdhe deri në fitore. Mundësi më tepër nuk kam të kontribuoj, por këtë dhimbje po e ndaj së bashku me ju. Me lotë për faqe luftën po e përjetoj". Haxhi Ahmeti i përgjigjet: "Jo axha Raif, ti ke kontribuar tërë jetën. Ty të kemi shembull. Rendi është që tash të kontribuojnë gjeneratat e reja. Ti do të vijshë në Drenicë vetëm kur të festojmë fitoren. Edhe ajo nuk do të jetë e largët. Së shpejti do ta realizojmë. Pas një viti do ta festojmë së bashku.” Mirëpo, nuk shkuan pak ditë u hap lajmi se Haxhi Ahmeti u zhduk. Mandej, pas një kohe të shkurtër, u gjet trupi i tij i vrarë. Kështu e deshi fati që Haxhi Ahmeti të mos e përjetojë ditën e fitores së madhe, fat ky që e përcolli edhe Raif Halimin.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=w4zyb0vFXeo&t=2s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 25, Raif Halimi, Lufta dhe lamtumira e tij e fundit-4</ref> == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtiji nënën edhe motrën, mos bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha, Het Vatalia dhe Hamdi Qerimi. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=w4zyb0vFXeo&t=2s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 25, Raif Halimi, Lufta dhe lamtumira e tij e fundit-4</ref> '''Fjala e Mehmet Halimit, punëtor shkencor në Institutin Albanologjik të Prishtinës: ''' „E nderuara familje e ngushtë e Raif Halimit! I nderuari farefis i gjerë. miq dhe dashamirë të Raif Halimit dhe të familjes së gjerë Halimi dhe Hoxha. Me dhembje dhe pikëllim të madh. në rrethana rrënqethëse të luftës, mësuam se veterani i luftës, komesari i ri, trim e guximtar i Luftës së Drenicës, nxënësi i Gjimnazit “Sami Frashëri", martiri e i burgosuri i ndërgjegjës kombëtare, anëtar i denjë i NDSH - së së orëve të para, veprimtari e pajtimtari, autori i Fjalorit të parë e më të plotë ndër ne në shqip – serbokroatisht, i mbetur në dorëshkrim, prindi, vëllai, kuishëriri, shoku e miku ynë i dashur. i nderuari e i shtrenjti - Raif Halimi ndërroi jetë më 1 Maj 1999. Këtë lajm të hidhur disa e mësuan të bartur gojë pas goje, e mik pas miku. ndërsa pjesa dërrmuese e mësoi nga transmetimi i RTSH-ës, të kumtuar nga Unioni i Studentëve shqiptar "llyria" në Hamburg. Në momentet më kritike të jetës së tij, Raifi, pati pranë vetëm, disa anëtarë të familjes së tij të ngushtë, bashkëshorten besnike -Eminen, djalin - Batonin dhe vajzën - Arditën, kurse varrimin e përkohshëm të Tij e bënë një grup i vogël miqësh e dashamirësh aq sa lejonin rrethanat në kushte lufte.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 163-164)</ref> == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë. == Përmbyllje == '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.” '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Vepra e Raif Halimit dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!” == Përmbledhëse == * Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës * organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës * bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës * Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim * themelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) * hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1962) * anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) * kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj * themelues i celulave të para të UÇK-s nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica * këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" />* [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] [https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0">* Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] 5we384hh34dmn0c153xb14zsb93n6uw 3023062 3023060 2026-08-06T21:22:37Z ~2026-43436-12 191254 /* Porosia e fundit e Raif Halimit· */ 3023062 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. '''Edukimi dhe frymëzimi patriotik''' Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: * Rrustem Statofci, kryetar * Destan Ismajli, nënkryetar * Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm * Raif Halimi, sekretar organizativ * Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera * Ismet Boletini, përgjegjës për informim * Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim * Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë * Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramiz, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. <ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 116-117</ref> == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në [[Prishtinë]] dhe kryesia e degës së PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizajt]] një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. Ftesa morën personalitete të ndryshme të të gjitha partive dhe institucioneve të tjera të [[Kosovës]]. Nga të gjitha viset e Kosovës erdhën në manifestim: intelektualë, politikajë, njerëz me botëkuptime të ndryshme e të shtresave të ndryshme. Të pranishëm ishin afër 300 vetë. Manifestimi ishte madhështor. U mbajtën edhe fjalime nga personalitete të ndryshme, si nga Rexhep Abdullahu, Adem Demaçi, Hajriz Demaku etj. Kurse Fehmi Ymeri, me rastin e ditëlindjes ia kushtoi një poezi Raif Halimit titulluar “Babai dhe i biri”. '''Fjala e Hajriz Demakut në manifestimin e mbajtur për 70 vjetorin e lindjes së Raif Halimit:''' “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” <ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fjala e Adem Demaçit në manifestimin e mbajtur për 70 vjetorin e lindjes së Raif Halimit:''' "Kur u burgosa Raif Halimin e takova aty, në burg. Ishte njeri ndër të burgosurit e parë. E kishte numrin 10. Kosova dha shumë të burgosur politikë, por vuajtjet e Raif Halimit askush s'i përjetoi. Ai nuk lindi vetëm një herë, por disa herë, sepse disa herë e pa vdekjen me sy. Në Kosovë kemi intelektualë të shumtë: drejtorë, magjistra e doktorë, mirëpo vendin e Raif Halimit nuk mund ta zëvendësojë askush. Edhe pse i kemi të gjithë këta intelektualë, këshillat e Raifit duhet t'i marrim parasysh. Diturinë dhe mençurinë Raif Halimit s'e ka askush. Në moshën shumë të re e pa botën me sy dhe përjetoi shumë gjëra. Kur të flasësh me Raif Halimin duhet të matesh mirë e mirë se me kë po flet dhe për kend po flet. Meritat e Raif Halimit nuk i ka kush as në Kosovë, as në Maqedoni e as në Shqipëri. Derisa ne dëgjonim lajme të gabuara për komunizmin në valët e radio Tiranës, Raif Halimi qysh para 50 vitesh ishte shumë largpamës dhe nuk lejoi të infektohej nga kjo prapagandë. Atë që e ka thënë para 50 vitesh Raif Halimi, më në fund, ne sot e kuptuam. Raif Halimi e ka vetëm një gabim në jetë. Raif Halimi e ka një të metë, të cilën nuk mund t'ia mbulojë askush. Është plakur e s'po mundet t'i numërojë vjetët e veta se pi i dalin shumë." <ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]],, ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. <ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 124</ref> Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Raif Halimi ishte i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë. Varra i rritej për çdo ditë e më shumë, e cila duhej rregullisht të dezinfektohej dhe të lidhej me fasha. Po në këtë gjendje të sëmurë, gjersa i pununan këmbët shkoi në Drenicë për t’i përkrahur moralisht luftëtarët e Lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. '''Ramë Ismajli, me rastin e rivarrimit të Raif Halimit flet në emër të bashkësisë lokale të Fshatit të Vjetër: ''' “Ai veprimtarinë e tij e zhvilloi në kohët e para të jetës së tij, edhe atëhere kur mosha e thyer dhe sëmundja e kishin kapluar seriozisht. Veprimtaria e tij shihej edhe në kontakte me njerëz. Ai kontaktoi me shumë luftëtarë të lirisë, i bindur se vetëm këta do t'i realizojnë synimet e kahmotshme të tij dhe të popullit shqiptar. Edhe pse i shtrirë në shtrat, kur e vizitonin miqtë dhe shokët, ai mblidhte forcë dhe fliste për çështjen shqiptare, për popullin e robëruar dhe për luftën e armatosur të popullit shqiptar. Optimizmi i tij nuk lëkundej kurrë, por ai kishte dy finale: * në Luftën e Dytë Botërore dhe * në fillimin e Luftës së fundit në Drenicë. Bacë Raifi, ndonëse i sëmurë në shtrat, ai megjithatë me mendje ndodhej në Drenicën e tij të dashur, ku kishte luftuar. Vepra e tij, të respektuar bashkëkombasë, na nderon dhe na obligon që të punojmë, të veprojmë e të sakrifikojmë për qëllimin e tij të fundit, për Shqipërinë Etnike. Vetëm kështu shpirti i tij do të prehet i qetë në këtë tokë.” Po në këtë vit, diku më vonë e viziton Haxhi Ahmeti nga Drenica Raif Halimin në shtëpinë e tij, me ç’rast biseduan e rrahën tema të ndryshme. Kjo bisedë zgjati deri në gjysmë të natës. Në bisedë e sipër Raif Halimi, të cilin e lodhte sëmundja për çdo ditë e më shumë i thotë Haxhi Ahmetit: “Më vjen shumë mirë që drenicakët kanë treguar respekt të veçantë ndaj meje. Ata më kanë ftuar shumë herë që të shkojë në Drenicë se kanë nevojë për këshillën time dhe përkrahjen morale në aspektin luftarak. Do të kisha ardhur me gjithë dëshirë, por shëndeti dhe pleqëria po më pengojnë. Por, prapëseprapë po e ndiej dhimbjen që e kam obligim të luftojë për atdhe deri në fitore. Mundësi më tepër nuk kam të kontribuoj, por këtë dhimbje po e ndaj së bashku me ju. Me lotë për faqe luftën po e përjetoj". Haxhi Ahmeti i përgjigjet: "Jo axha Raif, ti ke kontribuar tërë jetën. Ty të kemi shembull. Rendi është që tash të kontribuojnë gjeneratat e reja. Ti do të vijshë në Drenicë vetëm kur të festojmë fitoren. Edhe ajo nuk do të jetë e largët. Së shpejti do ta realizojmë. Pas një viti do ta festojmë së bashku.” Mirëpo, nuk shkuan pak ditë u hap lajmi se Haxhi Ahmeti u zhduk. Mandej, pas një kohe të shkurtër, u gjet trupi i tij i vrarë. Kështu e deshi fati që Haxhi Ahmeti të mos e përjetojë ditën e fitores së madhe, fat ky që e përcolli edhe Raif Halimin.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=w4zyb0vFXeo&t=2s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 25, Raif Halimi, Lufta dhe lamtumira e tij e fundit-4</ref> == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtiji nënën edhe motrën, mos bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha, Het Vatalia dhe Hamdi Qerimi. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=w4zyb0vFXeo&t=2s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 25, Raif Halimi, Lufta dhe lamtumira e tij e fundit-4</ref> '''Fjala e Mehmet Halimit, punëtor shkencor në Institutin Albanologjik të Prishtinës: ''' „E nderuara familje e ngushtë e Raif Halimit! I nderuari farefis i gjerë. miq dhe dashamirë të Raif Halimit dhe të familjes së gjerë Halimi dhe Hoxha. Me dhembje dhe pikëllim të madh. në rrethana rrënqethëse të luftës, mësuam se veterani i luftës, komesari i ri, trim e guximtar i Luftës së Drenicës, nxënësi i Gjimnazit “Sami Frashëri", martiri e i burgosuri i ndërgjegjës kombëtare, anëtar i denjë i NDSH - së së orëve të para, veprimtari e pajtimtari, autori i Fjalorit të parë e më të plotë ndër ne në shqip – serbokroatisht, i mbetur në dorëshkrim, prindi, vëllai, kuishëriri, shoku e miku ynë i dashur. i nderuari e i shtrenjti - Raif Halimi ndërroi jetë më 1 Maj 1999. Këtë lajm të hidhur disa e mësuan të bartur gojë pas goje, e mik pas miku. ndërsa pjesa dërrmuese e mësoi nga transmetimi i RTSH-ës, të kumtuar nga Unioni i Studentëve shqiptar "llyria" në Hamburg. Në momentet më kritike të jetës së tij, Raifi, pati pranë vetëm, disa anëtarë të familjes së tij të ngushtë, bashkëshorten besnike -Eminen, djalin - Batonin dhe vajzën - Arditën, kurse varrimin e përkohshëm të Tij e bënë një grup i vogël miqësh e dashamirësh aq sa lejonin rrethanat në kushte lufte.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 163-164)</ref> == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë.<ref>Perandoria nuk ndërtohet në tokë të huaj, Ramiz Fazliu, Trojet Tona, Nr.7-1995, f.5</ref> == Përmbyllje == '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.” '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Vepra e Raif Halimit dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!” == Përmbledhëse == * Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës * organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës * bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës * Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim * themelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) * hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1962) * anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) * kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj * themelues i celulave të para të UÇK-s nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica * këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" />* [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] [https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0">* Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] g1lll3qo92lelli97u4zq48reppatvi 3023064 3023062 2026-08-06T21:37:50Z ~2026-43436-12 191254 3023064 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. '''Edukimi dhe frymëzimi patriotik''' Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: * Rrustem Statofci, kryetar * Destan Ismajli, nënkryetar * Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm * Raif Halimi, sekretar organizativ * Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera * Ismet Boletini, përgjegjës për informim * Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim * Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë * Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramiz, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. <ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 116-117</ref> == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në [[Prishtinë]] dhe kryesia e degës së PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizajt]] një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. Ftesa morën personalitete të ndryshme të të gjitha partive dhe institucioneve të tjera të [[Kosovës]]. Nga të gjitha viset e Kosovës erdhën në manifestim: intelektualë, politikajë, njerëz me botëkuptime të ndryshme e të shtresave të ndryshme. Të pranishëm ishin afër 300 vetë. Manifestimi ishte madhështor. U mbajtën edhe fjalime nga personalitete të ndryshme, si nga Rexhep Abdullahu, Adem Demaçi, Hajriz Demaku etj. Kurse Fehmi Ymeri, me rastin e ditëlindjes ia kushtoi një poezi Raif Halimit titulluar “Babai dhe i biri”. '''Fjala e Hajriz Demakut në manifestimin e mbajtur për 70 vjetorin e lindjes së Raif Halimit:''' “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” <ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fjala e Adem Demaçit në manifestimin e mbajtur për 70 vjetorin e lindjes së Raif Halimit:''' "Kur u burgosa Raif Halimin e takova aty, në burg. Ishte njeri ndër të burgosurit e parë. E kishte numrin 10. Kosova dha shumë të burgosur politikë, por vuajtjet e Raif Halimit askush s'i përjetoi. Ai nuk lindi vetëm një herë, por disa herë, sepse disa herë e pa vdekjen me sy. Në Kosovë kemi intelektualë të shumtë: drejtorë, magjistra e doktorë, mirëpo vendin e Raif Halimit nuk mund ta zëvendësojë askush. Edhe pse i kemi të gjithë këta intelektualë, këshillat e Raifit duhet t'i marrim parasysh. Diturinë dhe mençurinë Raif Halimit s'e ka askush. Në moshën shumë të re e pa botën me sy dhe përjetoi shumë gjëra. Kur të flasësh me Raif Halimin duhet të matesh mirë e mirë se me kë po flet dhe për kend po flet. Meritat e Raif Halimit nuk i ka kush as në Kosovë, as në Maqedoni e as në Shqipëri. Derisa ne dëgjonim lajme të gabuara për komunizmin në valët e radio Tiranës, Raif Halimi qysh para 50 vitesh ishte shumë largpamës dhe nuk lejoi të infektohej nga kjo prapagandë. Atë që e ka thënë para 50 vitesh Raif Halimi, më në fund, ne sot e kuptuam. Raif Halimi e ka vetëm një gabim në jetë. Raif Halimi e ka një të metë, të cilën nuk mund t'ia mbulojë askush. Është plakur e s'po mundet t'i numërojë vjetët e veta se pi i dalin shumë." <ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]],, ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. <ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 124</ref> Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Raif Halimi ishte i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë. Varra i rritej për çdo ditë e më shumë, e cila duhej rregullisht të dezinfektohej dhe të lidhej me fasha. Po në këtë gjendje të sëmurë, gjersa i pununan këmbët shkoi në Drenicë për t’i përkrahur moralisht luftëtarët e Lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. '''Ramë Ismajli, me rastin e rivarrimit të Raif Halimit flet në emër të bashkësisë lokale të Fshatit të Vjetër: ''' “Ai veprimtarinë e tij e zhvilloi në kohët e para të jetës së tij, edhe atëhere kur mosha e thyer dhe sëmundja e kishin kapluar seriozisht. Veprimtaria e tij shihej edhe në kontakte me njerëz. Ai kontaktoi me shumë luftëtarë të lirisë, i bindur se vetëm këta do t'i realizojnë synimet e kahmotshme të tij dhe të popullit shqiptar. Edhe pse i shtrirë në shtrat, kur e vizitonin miqtë dhe shokët, ai mblidhte forcë dhe fliste për çështjen shqiptare, për popullin e robëruar dhe për luftën e armatosur të popullit shqiptar. Optimizmi i tij nuk lëkundej kurrë, por ai kishte dy finale: * në Luftën e Dytë Botërore dhe * në fillimin e Luftës së fundit në Drenicë. Bacë Raifi, ndonëse i sëmurë në shtrat, ai megjithatë me mendje ndodhej në Drenicën e tij të dashur, ku kishte luftuar. Vepra e tij, të respektuar bashkëkombasë, na nderon dhe na obligon që të punojmë, të veprojmë e të sakrifikojmë për qëllimin e tij të fundit, për Shqipërinë Etnike. Vetëm kështu shpirti i tij do të prehet i qetë në këtë tokë.” Po në këtë vit, diku më vonë e viziton Haxhi Ahmeti nga Drenica Raif Halimin në shtëpinë e tij, me ç’rast biseduan e rrahën tema të ndryshme. Kjo bisedë zgjati deri në gjysmë të natës. Në bisedë e sipër Raif Halimi, të cilin e lodhte sëmundja për çdo ditë e më shumë i thotë Haxhi Ahmetit: “Më vjen shumë mirë që drenicakët kanë treguar respekt të veçantë ndaj meje. Ata më kanë ftuar shumë herë që të shkojë në Drenicë se kanë nevojë për këshillën time dhe përkrahjen morale në aspektin luftarak. Do të kisha ardhur me gjithë dëshirë, por shëndeti dhe pleqëria po më pengojnë. Por, prapëseprapë po e ndiej dhimbjen që e kam obligim të luftojë për atdhe deri në fitore. Mundësi më tepër nuk kam të kontribuoj, por këtë dhimbje po e ndaj së bashku me ju. Me lotë për faqe luftën po e përjetoj". Haxhi Ahmeti i përgjigjet: "Jo axha Raif, ti ke kontribuar tërë jetën. Ty të kemi shembull. Rendi është që tash të kontribuojnë gjeneratat e reja. Ti do të vijshë në Drenicë vetëm kur të festojmë fitoren. Edhe ajo nuk do të jetë e largët. Së shpejti do ta realizojmë. Pas një viti do ta festojmë së bashku.” Mirëpo, nuk shkuan pak ditë u hap lajmi se Haxhi Ahmeti u zhduk. Mandej, pas një kohe të shkurtër, u gjet trupi i tij i vrarë. Kështu e deshi fati që Haxhi Ahmeti të mos e përjetojë ditën e fitores së madhe, fat ky që e përcolli edhe Raif Halimin.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=w4zyb0vFXeo&t=2s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 25, Raif Halimi, Lufta dhe lamtumira e tij e fundit-4</ref> == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtiji nënën edhe motrën, mos bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha, Het Vatalia dhe Hamdi Qerimi. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=w4zyb0vFXeo&t=2s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 25, Raif Halimi, Lufta dhe lamtumira e tij e fundit-4</ref> '''Fjala e Mehmet Halimit, punëtor shkencor në Institutin Albanologjik të Prishtinës: ''' „E nderuara familje e ngushtë e Raif Halimit! I nderuari farefis i gjerë. miq dhe dashamirë të Raif Halimit dhe të familjes së gjerë Halimi dhe Hoxha. Me dhembje dhe pikëllim të madh. në rrethana rrënqethëse të luftës, mësuam se veterani i luftës, komesari i ri, trim e guximtar i Luftës së Drenicës, nxënësi i Gjimnazit “Sami Frashëri", martiri e i burgosuri i ndërgjegjës kombëtare, anëtar i denjë i NDSH - së së orëve të para, veprimtari e pajtimtari, autori i Fjalorit të parë e më të plotë ndër ne në shqip – serbokroatisht, i mbetur në dorëshkrim, prindi, vëllai, kuishëriri, shoku e miku ynë i dashur. i nderuari e i shtrenjti - Raif Halimi ndërroi jetë më 1 Maj 1999. Këtë lajm të hidhur disa e mësuan të bartur gojë pas goje, e mik pas miku. ndërsa pjesa dërrmuese e mësoi nga transmetimi i RTSH-ës, të kumtuar nga Unioni i Studentëve shqiptar "llyria" në Hamburg. Në momentet më kritike të jetës së tij, Raifi, pati pranë vetëm, disa anëtarë të familjes së tij të ngushtë, bashkëshorten besnike -Eminen, djalin - Batonin dhe vajzën - Arditën, kurse varrimin e përkohshëm të Tij e bënë një grup i vogël miqësh e dashamirësh aq sa lejonin rrethanat në kushte lufte.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 163-164)</ref> '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.” '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Vepra e Raif Halimit dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!” == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë.<ref>Perandoria nuk ndërtohet në tokë të huaj, Ramiz Fazliu, Trojet Tona, Nr.7-1995, f.5</ref> == Përmbledhëse == • Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës • organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës • bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës • Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim • Përpilues i “Historisë sonë kombëtare” gjat qëndrimit në burgun e Mitrovicës së Sremit, shkrim ky që iu konfiskua nga gardianët e burgut dhe për ketë u dënua edhe njëherë brenda burgut me 8 vjet çeli. • bashkëthemelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare (NDSH) në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) • hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1952-1962) gjatë qëndrimit në burg, të cilin e donte pushteti, por pa emrin e tij • Pas burgut të Mitrovicës së Sremit iu hoqën për 10 vjet të gjitha të drejtat qytetare. • Iu hoq e drejta e lëshimit të kufijve të ish-Jugosllavisë • Përkthyes i veprave universitare. Për shkak të anatemimit nga pushteti, emri i tij s’guxonte të figuronte askund • anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) • kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj • Mobilizim i përzgjedhur i të rinjëve të besueshëm, me të cilët bëri takime të njëpasnjëshme ilegale për tema të veprimtarisë kombëtare, e në veçanti për të bërë ushtrime për përdorimin, ruajtjen dhe mirëmbajtjen e armëve të zjarrit, në rast lufte për vetëmbrojtje (1991- 1998) • themelues i celulave të para të UÇK-ës nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica • këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së * Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës * organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës * bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës * Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim * themelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) * hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1962) * anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) * kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj * themelues i celulave të para të UÇK-s nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica * këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" />* [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] [https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0">* Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] bflvix2lo7g0xayo2v0dprpdoxkv3ti 3023067 3023064 2026-08-06T21:38:54Z ~2026-43436-12 191254 3023067 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. '''Edukimi dhe frymëzimi patriotik''' Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: * Rrustem Statofci, kryetar * Destan Ismajli, nënkryetar * Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm * Raif Halimi, sekretar organizativ * Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera * Ismet Boletini, përgjegjës për informim * Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim * Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë * Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramiz, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. <ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 116-117</ref> == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në [[Prishtinë]] dhe kryesia e degës së PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizajt]] një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. Ftesa morën personalitete të ndryshme të të gjitha partive dhe institucioneve të tjera të [[Kosovës]]. Nga të gjitha viset e Kosovës erdhën në manifestim: intelektualë, politikajë, njerëz me botëkuptime të ndryshme e të shtresave të ndryshme. Të pranishëm ishin afër 300 vetë. Manifestimi ishte madhështor. U mbajtën edhe fjalime nga personalitete të ndryshme, si nga Rexhep Abdullahu, Adem Demaçi, Hajriz Demaku etj. Kurse Fehmi Ymeri, me rastin e ditëlindjes ia kushtoi një poezi Raif Halimit titulluar “Babai dhe i biri”. '''Fjala e Hajriz Demakut në manifestimin e mbajtur për 70 vjetorin e lindjes së Raif Halimit:''' “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” <ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fjala e Adem Demaçit në manifestimin e mbajtur për 70 vjetorin e lindjes së Raif Halimit:''' "Kur u burgosa Raif Halimin e takova aty, në burg. Ishte njeri ndër të burgosurit e parë. E kishte numrin 10. Kosova dha shumë të burgosur politikë, por vuajtjet e Raif Halimit askush s'i përjetoi. Ai nuk lindi vetëm një herë, por disa herë, sepse disa herë e pa vdekjen me sy. Në Kosovë kemi intelektualë të shumtë: drejtorë, magjistra e doktorë, mirëpo vendin e Raif Halimit nuk mund ta zëvendësojë askush. Edhe pse i kemi të gjithë këta intelektualë, këshillat e Raifit duhet t'i marrim parasysh. Diturinë dhe mençurinë Raif Halimit s'e ka askush. Në moshën shumë të re e pa botën me sy dhe përjetoi shumë gjëra. Kur të flasësh me Raif Halimin duhet të matesh mirë e mirë se me kë po flet dhe për kend po flet. Meritat e Raif Halimit nuk i ka kush as në Kosovë, as në Maqedoni e as në Shqipëri. Derisa ne dëgjonim lajme të gabuara për komunizmin në valët e radio Tiranës, Raif Halimi qysh para 50 vitesh ishte shumë largpamës dhe nuk lejoi të infektohej nga kjo prapagandë. Atë që e ka thënë para 50 vitesh Raif Halimi, më në fund, ne sot e kuptuam. Raif Halimi e ka vetëm një gabim në jetë. Raif Halimi e ka një të metë, të cilën nuk mund t'ia mbulojë askush. Është plakur e s'po mundet t'i numërojë vjetët e veta se pi i dalin shumë." <ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]],, ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. <ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 124</ref> Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Raif Halimi ishte i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë. Varra i rritej për çdo ditë e më shumë, e cila duhej rregullisht të dezinfektohej dhe të lidhej me fasha. Po në këtë gjendje të sëmurë, gjersa i pununan këmbët shkoi në Drenicë për t’i përkrahur moralisht luftëtarët e Lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. '''Ramë Ismajli, me rastin e rivarrimit të Raif Halimit flet në emër të bashkësisë lokale të Fshatit të Vjetër: ''' “Ai veprimtarinë e tij e zhvilloi në kohët e para të jetës së tij, edhe atëhere kur mosha e thyer dhe sëmundja e kishin kapluar seriozisht. Veprimtaria e tij shihej edhe në kontakte me njerëz. Ai kontaktoi me shumë luftëtarë të lirisë, i bindur se vetëm këta do t'i realizojnë synimet e kahmotshme të tij dhe të popullit shqiptar. Edhe pse i shtrirë në shtrat, kur e vizitonin miqtë dhe shokët, ai mblidhte forcë dhe fliste për çështjen shqiptare, për popullin e robëruar dhe për luftën e armatosur të popullit shqiptar. Optimizmi i tij nuk lëkundej kurrë, por ai kishte dy finale: * në Luftën e Dytë Botërore dhe * në fillimin e Luftës së fundit në Drenicë. Bacë Raifi, ndonëse i sëmurë në shtrat, ai megjithatë me mendje ndodhej në Drenicën e tij të dashur, ku kishte luftuar. Vepra e tij, të respektuar bashkëkombasë, na nderon dhe na obligon që të punojmë, të veprojmë e të sakrifikojmë për qëllimin e tij të fundit, për Shqipërinë Etnike. Vetëm kështu shpirti i tij do të prehet i qetë në këtë tokë.” Po në këtë vit, diku më vonë e viziton Haxhi Ahmeti nga Drenica Raif Halimin në shtëpinë e tij, me ç’rast biseduan e rrahën tema të ndryshme. Kjo bisedë zgjati deri në gjysmë të natës. Në bisedë e sipër Raif Halimi, të cilin e lodhte sëmundja për çdo ditë e më shumë i thotë Haxhi Ahmetit: “Më vjen shumë mirë që drenicakët kanë treguar respekt të veçantë ndaj meje. Ata më kanë ftuar shumë herë që të shkojë në Drenicë se kanë nevojë për këshillën time dhe përkrahjen morale në aspektin luftarak. Do të kisha ardhur me gjithë dëshirë, por shëndeti dhe pleqëria po më pengojnë. Por, prapëseprapë po e ndiej dhimbjen që e kam obligim të luftojë për atdhe deri në fitore. Mundësi më tepër nuk kam të kontribuoj, por këtë dhimbje po e ndaj së bashku me ju. Me lotë për faqe luftën po e përjetoj". Haxhi Ahmeti i përgjigjet: "Jo axha Raif, ti ke kontribuar tërë jetën. Ty të kemi shembull. Rendi është që tash të kontribuojnë gjeneratat e reja. Ti do të vijshë në Drenicë vetëm kur të festojmë fitoren. Edhe ajo nuk do të jetë e largët. Së shpejti do ta realizojmë. Pas një viti do ta festojmë së bashku.” Mirëpo, nuk shkuan pak ditë u hap lajmi se Haxhi Ahmeti u zhduk. Mandej, pas një kohe të shkurtër, u gjet trupi i tij i vrarë. Kështu e deshi fati që Haxhi Ahmeti të mos e përjetojë ditën e fitores së madhe, fat ky që e përcolli edhe Raif Halimin.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=w4zyb0vFXeo&t=2s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 25, Raif Halimi, Lufta dhe lamtumira e tij e fundit-4</ref> == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtiji nënën edhe motrën, mos bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha, Het Vatalia dhe Hamdi Qerimi. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=w4zyb0vFXeo&t=2s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 25, Raif Halimi, Lufta dhe lamtumira e tij e fundit-4</ref> '''Fjala e Mehmet Halimit, punëtor shkencor në Institutin Albanologjik të Prishtinës: ''' „E nderuara familje e ngushtë e Raif Halimit! I nderuari farefis i gjerë. miq dhe dashamirë të Raif Halimit dhe të familjes së gjerë Halimi dhe Hoxha. Me dhembje dhe pikëllim të madh. në rrethana rrënqethëse të luftës, mësuam se veterani i luftës, komesari i ri, trim e guximtar i Luftës së Drenicës, nxënësi i Gjimnazit “Sami Frashëri", martiri e i burgosuri i ndërgjegjës kombëtare, anëtar i denjë i NDSH - së së orëve të para, veprimtari e pajtimtari, autori i Fjalorit të parë e më të plotë ndër ne në shqip – serbokroatisht, i mbetur në dorëshkrim, prindi, vëllai, kuishëriri, shoku e miku ynë i dashur. i nderuari e i shtrenjti - Raif Halimi ndërroi jetë më 1 Maj 1999. Këtë lajm të hidhur disa e mësuan të bartur gojë pas goje, e mik pas miku. ndërsa pjesa dërrmuese e mësoi nga transmetimi i RTSH-ës, të kumtuar nga Unioni i Studentëve shqiptar "llyria" në Hamburg. Në momentet më kritike të jetës së tij, Raifi, pati pranë vetëm, disa anëtarë të familjes së tij të ngushtë, bashkëshorten besnike -Eminen, djalin - Batonin dhe vajzën - Arditën, kurse varrimin e përkohshëm të Tij e bënë një grup i vogël miqësh e dashamirësh aq sa lejonin rrethanat në kushte lufte.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 163-164)</ref> '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.” '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Vepra e Raif Halimit dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!” == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë.<ref>Perandoria nuk ndërtohet në tokë të huaj, Ramiz Fazliu, Trojet Tona, Nr.7-1995, f.5</ref> == Përmbledhëse == • Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës • organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës • bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës • Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim • Përpilues i “Historisë sonë kombëtare” gjat qëndrimit në burgun e Mitrovicës së Sremit, shkrim ky që iu konfiskua nga gardianët e burgut dhe për ketë u dënua edhe njëherë brenda burgut me 8 vjet çeli. • bashkëthemelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare (NDSH) në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) • hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1952-1962) gjatë qëndrimit në burg, të cilin e donte pushteti, por pa emrin e tij • Pas burgut të Mitrovicës së Sremit iu hoqën për 10 vjet të gjitha të drejtat qytetare. • Iu hoq e drejta e lëshimit të kufijve të ish-Jugosllavisë • Përkthyes i veprave universitare. Për shkak të anatemimit nga pushteti, emri i tij s’guxonte të figuronte askund • anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) • kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj • Mobilizim i përzgjedhur i të rinjëve të besueshëm, me të cilët bëri takime të njëpasnjëshme ilegale për tema të veprimtarisë kombëtare, e në veçanti për të bërë ushtrime për përdorimin, ruajtjen dhe mirëmbajtjen e armëve të zjarrit, në rast lufte për vetëmbrojtje (1991- 1998) • themelues i celulave të para të UÇK-ës nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica • këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" />* [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] [https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0">* Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] srkhys7m021ljmhm34pgvsna28qbjzz 3023068 3023067 2026-08-06T21:38:56Z Automoderatori 187516 U kthyen redaktimet nga [[Special:Contributions/~2026-43436-12|~2026-43436-12]] ([[User talk:~2026-43436-12|diskuto]]) në versionin e fundit nga [[User:Smallem|Smallem]] 3022413 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. '''Edukimi dhe frymëzimi patriotik''' Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: 1. Rrustem Statofci, kryetar 2. Destan Ismajli, nënkryetar 3. Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm 4. Raif Halimi, sekretar organizativ 5. Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera 6. Ismet Boletini, përgjegjës për informim 7. Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim 8. Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë 9. Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramit, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në Prishtinë dhe kryesia e degës se PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizaj]]t një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. U mbajtën fjalime të ndryshme nga personalitete të ndryshme. Njëri ndër ta ishte edhe Hajriz Demaku nga Drenica: “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]], ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi, së bashku me Isuf Gjilanin. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. Edhe pse i thyer në moshë dhe i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë, Raif Halimi e dha kontributin e tij gjer në frymën e tij të fundit për lirinë e Kosovës. == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtoji nënën edhe motrën, mos t'bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.,<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha dhe Het Vatalia. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni. == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë. == Përmbyllje == '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.” '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Vepra e Raif Halimit dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!” == Përmbledhëse == * Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës * organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës * bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës * Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim * themelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) * hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1962) * anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) * kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj * themelues i celulave të para të UÇK-s nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica * këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" />* [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] [https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0">* Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] gpyifbsa4vr0qbze5jv7h3mmmuxunod 3023072 3023068 2026-08-06T21:44:26Z ~2026-43436-12 191254 /* Ditët e fundit të jetës së tij */ 3023072 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. '''Edukimi dhe frymëzimi patriotik''' Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: 1. Rrustem Statofci, kryetar 2. Destan Ismajli, nënkryetar 3. Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm 4. Raif Halimi, sekretar organizativ 5. Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera 6. Ismet Boletini, përgjegjës për informim 7. Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim 8. Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë 9. Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramit, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në Prishtinë dhe kryesia e degës se PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizaj]]t një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. U mbajtën fjalime të ndryshme nga personalitete të ndryshme. Njëri ndër ta ishte edhe Hajriz Demaku nga Drenica: “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]], ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi, së bashku me Isuf Gjilanin. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. Edhe pse i thyer në moshë dhe i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë, Raif Halimi e dha kontributin e tij gjer në frymën e tij të fundit për lirinë e Kosovës. == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtiji nënën edhe motrën, mos bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha, Het Vatalia dhe Hamdi Qerimi. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=w4zyb0vFXeo&t=2s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 25, Raif Halimi, Lufta dhe lamtumira e tij e fundit-4</ref> '''Fjala e Mehmet Halimit, punëtor shkencor në Institutin Albanologjik të Prishtinës: ''' „E nderuara familje e ngushtë e Raif Halimit! I nderuari farefis i gjerë. miq dhe dashamirë të Raif Halimit dhe të familjes së gjerë Halimi dhe Hoxha. Me dhembje dhe pikëllim të madh. në rrethana rrënqethëse të luftës, mësuam se veterani i luftës, komesari i ri, trim e guximtar i Luftës së Drenicës, nxënësi i Gjimnazit “Sami Frashëri", martiri e i burgosuri i ndërgjegjës kombëtare, anëtar i denjë i NDSH - së së orëve të para, veprimtari e pajtimtari, autori i Fjalorit të parë e më të plotë ndër ne në shqip – serbokroatisht, i mbetur në dorëshkrim, prindi, vëllai, kuishëriri, shoku e miku ynë i dashur. i nderuari e i shtrenjti - Raif Halimi ndërroi jetë më 1 Maj 1999. Këtë lajm të hidhur disa e mësuan të bartur gojë pas goje, e mik pas miku. ndërsa pjesa dërrmuese e mësoi nga transmetimi i RTSH-ës, të kumtuar nga Unioni i Studentëve shqiptar "llyria" në Hamburg. Në momentet më kritike të jetës së tij, Raifi, pati pranë vetëm, disa anëtarë të familjes së tij të ngushtë, bashkëshorten besnike -Eminen, djalin - Batonin dhe vajzën - Arditën, kurse varrimin e përkohshëm të Tij e bënë një grup i vogël miqësh e dashamirësh aq sa lejonin rrethanat në kushte lufte.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 163-164)</ref> '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999: ''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.”<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 146</ref> '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999: ''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Nuk mund ta lë pa e përmendur këtu edhe një karakteristikë të kësaj figure vizionesh të thella e të begatshme: ajo është ekspresiviteti i familjes Cernica në shijen e së cilës Raif Halimi lindi dhe u edukua. Vepra e Raif Halimit e dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!”<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 150-151</ref> == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë. == Përmbyllje == '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.” '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999:''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Vepra e Raif Halimit dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!” == Përmbledhëse == * Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës * organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës * bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës * Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim * themelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) * hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1962) * anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) * kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj * themelues i celulave të para të UÇK-s nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica * këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" />* [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] [https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0">* Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] 3qyppyzogf5o4ao9xsrvj73foreaq87 3023074 3023072 2026-08-06T21:47:58Z ~2026-43436-12 191254 3023074 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. '''Edukimi dhe frymëzimi patriotik''' Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: * Rrustem Statofci, kryetar * Destan Ismajli, nënkryetar * Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm * Raif Halimi, sekretar organizativ * Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera * Ismet Boletini, përgjegjës për informim * Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim * Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë * Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramit, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në Prishtinë dhe kryesia e degës se PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizaj]]t një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. U mbajtën fjalime të ndryshme nga personalitete të ndryshme. Njëri ndër ta ishte edhe Hajriz Demaku nga Drenica: “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]], ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi, së bashku me Isuf Gjilanin. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. Edhe pse i thyer në moshë dhe i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë, Raif Halimi e dha kontributin e tij gjer në frymën e tij të fundit për lirinë e Kosovës. == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtiji nënën edhe motrën, mos bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha, Het Vatalia dhe Hamdi Qerimi. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=w4zyb0vFXeo&t=2s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 25, Raif Halimi, Lufta dhe lamtumira e tij e fundit-4</ref> '''Fjala e Mehmet Halimit, punëtor shkencor në Institutin Albanologjik të Prishtinës: ''' „E nderuara familje e ngushtë e Raif Halimit! I nderuari farefis i gjerë. miq dhe dashamirë të Raif Halimit dhe të familjes së gjerë Halimi dhe Hoxha. Me dhembje dhe pikëllim të madh. në rrethana rrënqethëse të luftës, mësuam se veterani i luftës, komesari i ri, trim e guximtar i Luftës së Drenicës, nxënësi i Gjimnazit “Sami Frashëri", martiri e i burgosuri i ndërgjegjës kombëtare, anëtar i denjë i NDSH - së së orëve të para, veprimtari e pajtimtari, autori i Fjalorit të parë e më të plotë ndër ne në shqip – serbokroatisht, i mbetur në dorëshkrim, prindi, vëllai, kuishëriri, shoku e miku ynë i dashur. i nderuari e i shtrenjti - Raif Halimi ndërroi jetë më 1 Maj 1999. Këtë lajm të hidhur disa e mësuan të bartur gojë pas goje, e mik pas miku. ndërsa pjesa dërrmuese e mësoi nga transmetimi i RTSH-ës, të kumtuar nga Unioni i Studentëve shqiptar "llyria" në Hamburg. Në momentet më kritike të jetës së tij, Raifi, pati pranë vetëm, disa anëtarë të familjes së tij të ngushtë, bashkëshorten besnike -Eminen, djalin - Batonin dhe vajzën - Arditën, kurse varrimin e përkohshëm të Tij e bënë një grup i vogël miqësh e dashamirësh aq sa lejonin rrethanat në kushte lufte.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 163-164)</ref> '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999: ''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.”<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 146</ref> '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999: ''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Nuk mund ta lë pa e përmendur këtu edhe një karakteristikë të kësaj figure vizionesh të thella e të begatshme: ajo është ekspresiviteti i familjes Cernica në shijen e së cilës Raif Halimi lindi dhe u edukua. Vepra e Raif Halimit e dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!”<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 150-151</ref> == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë.<ref>Perandoria nuk ndërtohet në tokë të huaj, Ramiz Fazliu, Trojet Tona, Nr.7-1995, f.5</ref> == Përmbledhëse == * Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës * organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës * bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës * Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim * themelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) * hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1962) * anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) * kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj * themelues i celulave të para të UÇK-s nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica * këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" />* [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] [https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0">* Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] 66w1tdpt2rdm0treo4q4rsz1qt5o1c7 3023076 3023074 2026-08-06T21:49:12Z ~2026-43436-12 191254 /* Përmbledhëse */ 3023076 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. '''Edukimi dhe frymëzimi patriotik''' Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: * Rrustem Statofci, kryetar * Destan Ismajli, nënkryetar * Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm * Raif Halimi, sekretar organizativ * Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera * Ismet Boletini, përgjegjës për informim * Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim * Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë * Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramit, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në Prishtinë dhe kryesia e degës se PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizaj]]t një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. U mbajtën fjalime të ndryshme nga personalitete të ndryshme. Njëri ndër ta ishte edhe Hajriz Demaku nga Drenica: “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]], ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi, së bashku me Isuf Gjilanin. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. Edhe pse i thyer në moshë dhe i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë, Raif Halimi e dha kontributin e tij gjer në frymën e tij të fundit për lirinë e Kosovës. == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtiji nënën edhe motrën, mos bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha, Het Vatalia dhe Hamdi Qerimi. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=w4zyb0vFXeo&t=2s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 25, Raif Halimi, Lufta dhe lamtumira e tij e fundit-4</ref> '''Fjala e Mehmet Halimit, punëtor shkencor në Institutin Albanologjik të Prishtinës: ''' „E nderuara familje e ngushtë e Raif Halimit! I nderuari farefis i gjerë. miq dhe dashamirë të Raif Halimit dhe të familjes së gjerë Halimi dhe Hoxha. Me dhembje dhe pikëllim të madh. në rrethana rrënqethëse të luftës, mësuam se veterani i luftës, komesari i ri, trim e guximtar i Luftës së Drenicës, nxënësi i Gjimnazit “Sami Frashëri", martiri e i burgosuri i ndërgjegjës kombëtare, anëtar i denjë i NDSH - së së orëve të para, veprimtari e pajtimtari, autori i Fjalorit të parë e më të plotë ndër ne në shqip – serbokroatisht, i mbetur në dorëshkrim, prindi, vëllai, kuishëriri, shoku e miku ynë i dashur. i nderuari e i shtrenjti - Raif Halimi ndërroi jetë më 1 Maj 1999. Këtë lajm të hidhur disa e mësuan të bartur gojë pas goje, e mik pas miku. ndërsa pjesa dërrmuese e mësoi nga transmetimi i RTSH-ës, të kumtuar nga Unioni i Studentëve shqiptar "llyria" në Hamburg. Në momentet më kritike të jetës së tij, Raifi, pati pranë vetëm, disa anëtarë të familjes së tij të ngushtë, bashkëshorten besnike -Eminen, djalin - Batonin dhe vajzën - Arditën, kurse varrimin e përkohshëm të Tij e bënë një grup i vogël miqësh e dashamirësh aq sa lejonin rrethanat në kushte lufte.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 163-164)</ref> '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999: ''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.”<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 146</ref> '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999: ''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Nuk mund ta lë pa e përmendur këtu edhe një karakteristikë të kësaj figure vizionesh të thella e të begatshme: ajo është ekspresiviteti i familjes Cernica në shijen e së cilës Raif Halimi lindi dhe u edukua. Vepra e Raif Halimit e dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!”<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 150-151</ref> == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë.<ref>Perandoria nuk ndërtohet në tokë të huaj, Ramiz Fazliu, Trojet Tona, Nr.7-1995, f.5</ref> == Përmbledhëse == • Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës • organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës • bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës • Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim • Përpilues i “Historisë sonë kombëtare” gjat qëndrimit në burgun e Mitrovicës së Sremit, shkrim ky që iu konfiskua nga gardianët e burgut dhe për ketë u dënua edhe njëherë brenda burgut me 8 vjet çeli. • bashkëthemelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare (NDSH) në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) • hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1952-1962) gjatë qëndrimit në burg, të cilin e donte pushteti, por pa emrin e tij • Pas burgut të Mitrovicës së Sremit iu hoqën për 10 vjet të gjitha të drejtat qytetare. • Iu hoq e drejta e lëshimit të kufijve të ish-Jugosllavisë • Përkthyes i veprave universitare. Për shkak të anatemimit nga pushteti, emri i tij s’guxonte të figuronte askund • anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) • kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj • Mobilizim i përzgjedhur i të rinjëve të besueshëm, me të cilët bëri takime të njëpasnjëshme ilegale për tema të veprimtarisë kombëtare, e në veçanti për të bërë ushtrime për përdorimin, ruajtjen dhe mirëmbajtjen e armëve të zjarrit, në rast lufte për vetëmbrojtje (1991- 1998) • themelues i celulave të para të UÇK-ës nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica • këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" />* [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] [https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0">* Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] a2vfis0ogk18kvphcr2okzvrjo9vt9i 3023078 3023076 2026-08-06T21:50:23Z ~2026-43436-12 191254 /* Përmbledhëse */ 3023078 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. '''Edukimi dhe frymëzimi patriotik''' Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: * Rrustem Statofci, kryetar * Destan Ismajli, nënkryetar * Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm * Raif Halimi, sekretar organizativ * Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera * Ismet Boletini, përgjegjës për informim * Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim * Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë * Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramit, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në Prishtinë dhe kryesia e degës se PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizaj]]t një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. U mbajtën fjalime të ndryshme nga personalitete të ndryshme. Njëri ndër ta ishte edhe Hajriz Demaku nga Drenica: “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]], ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi, së bashku me Isuf Gjilanin. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. Edhe pse i thyer në moshë dhe i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë, Raif Halimi e dha kontributin e tij gjer në frymën e tij të fundit për lirinë e Kosovës. == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtiji nënën edhe motrën, mos bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha, Het Vatalia dhe Hamdi Qerimi. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=w4zyb0vFXeo&t=2s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 25, Raif Halimi, Lufta dhe lamtumira e tij e fundit-4</ref> '''Fjala e Mehmet Halimit, punëtor shkencor në Institutin Albanologjik të Prishtinës: ''' „E nderuara familje e ngushtë e Raif Halimit! I nderuari farefis i gjerë. miq dhe dashamirë të Raif Halimit dhe të familjes së gjerë Halimi dhe Hoxha. Me dhembje dhe pikëllim të madh. në rrethana rrënqethëse të luftës, mësuam se veterani i luftës, komesari i ri, trim e guximtar i Luftës së Drenicës, nxënësi i Gjimnazit “Sami Frashëri", martiri e i burgosuri i ndërgjegjës kombëtare, anëtar i denjë i NDSH - së së orëve të para, veprimtari e pajtimtari, autori i Fjalorit të parë e më të plotë ndër ne në shqip – serbokroatisht, i mbetur në dorëshkrim, prindi, vëllai, kuishëriri, shoku e miku ynë i dashur. i nderuari e i shtrenjti - Raif Halimi ndërroi jetë më 1 Maj 1999. Këtë lajm të hidhur disa e mësuan të bartur gojë pas goje, e mik pas miku. ndërsa pjesa dërrmuese e mësoi nga transmetimi i RTSH-ës, të kumtuar nga Unioni i Studentëve shqiptar "llyria" në Hamburg. Në momentet më kritike të jetës së tij, Raifi, pati pranë vetëm, disa anëtarë të familjes së tij të ngushtë, bashkëshorten besnike -Eminen, djalin - Batonin dhe vajzën - Arditën, kurse varrimin e përkohshëm të Tij e bënë një grup i vogël miqësh e dashamirësh aq sa lejonin rrethanat në kushte lufte.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 163-164)</ref> '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999: ''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.”<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 146</ref> '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999: ''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Nuk mund ta lë pa e përmendur këtu edhe një karakteristikë të kësaj figure vizionesh të thella e të begatshme: ajo është ekspresiviteti i familjes Cernica në shijen e së cilës Raif Halimi lindi dhe u edukua. Vepra e Raif Halimit e dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!”<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 150-151</ref> == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë.<ref>Perandoria nuk ndërtohet në tokë të huaj, Ramiz Fazliu, Trojet Tona, Nr.7-1995, f.5</ref> == Përmbledhëse == • Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës • organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës • bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës • Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim • Përpilues i “Historisë sonë kombëtare” gjat qëndrimit në burgun e Mitrovicës së Sremit, shkrim ky që iu konfiskua nga gardianët e burgut dhe për ketë u dënua edhe njëherë brenda burgut me 8 vjet çeli. • bashkëthemelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare (NDSH) në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) • hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1952-1962) gjatë qëndrimit në burg, të cilin e donte pushteti, por pa emrin e tij • Pas burgut të Mitrovicës së Sremit iu hoqën për 10 vjet të gjitha të drejtat qytetare. • Iu hoq e drejta e lëshimit të kufijve të ish-Jugosllavisë • Përkthyes i veprave universitare. Për shkak të anatemimit nga pushteti, emri i tij s’guxonte të figuronte askund • anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) • kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj • Mobilizim i përzgjedhur i të rinjëve të besueshëm, me të cilët bëri takime të njëpasnjëshme ilegale për tema të veprimtarisë kombëtare, e në veçanti për të bërë ushtrime për përdorimin, ruajtjen dhe mirëmbajtjen e armëve të zjarrit, në rast lufte për vetëmbrojtje (1991- 1998) • themelues i celulave të para të UÇK-ës nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica • këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" />* [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] [https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0">* Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] qhh9qfz76i3z1muyq8p6vcsaj2gozs4 3023082 3023078 2026-08-06T21:52:40Z ~2026-43436-12 191254 /* Përmbledhëse */ 3023082 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. '''Edukimi dhe frymëzimi patriotik''' Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: * Rrustem Statofci, kryetar * Destan Ismajli, nënkryetar * Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm * Raif Halimi, sekretar organizativ * Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera * Ismet Boletini, përgjegjës për informim * Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim * Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë * Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramit, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në Prishtinë dhe kryesia e degës se PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizaj]]t një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. U mbajtën fjalime të ndryshme nga personalitete të ndryshme. Njëri ndër ta ishte edhe Hajriz Demaku nga Drenica: “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]], ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi, së bashku me Isuf Gjilanin. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. Edhe pse i thyer në moshë dhe i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë, Raif Halimi e dha kontributin e tij gjer në frymën e tij të fundit për lirinë e Kosovës. == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtiji nënën edhe motrën, mos bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha, Het Vatalia dhe Hamdi Qerimi. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=w4zyb0vFXeo&t=2s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 25, Raif Halimi, Lufta dhe lamtumira e tij e fundit-4</ref> '''Fjala e Mehmet Halimit, punëtor shkencor në Institutin Albanologjik të Prishtinës: ''' „E nderuara familje e ngushtë e Raif Halimit! I nderuari farefis i gjerë. miq dhe dashamirë të Raif Halimit dhe të familjes së gjerë Halimi dhe Hoxha. Me dhembje dhe pikëllim të madh. në rrethana rrënqethëse të luftës, mësuam se veterani i luftës, komesari i ri, trim e guximtar i Luftës së Drenicës, nxënësi i Gjimnazit “Sami Frashëri", martiri e i burgosuri i ndërgjegjës kombëtare, anëtar i denjë i NDSH - së së orëve të para, veprimtari e pajtimtari, autori i Fjalorit të parë e më të plotë ndër ne në shqip – serbokroatisht, i mbetur në dorëshkrim, prindi, vëllai, kuishëriri, shoku e miku ynë i dashur. i nderuari e i shtrenjti - Raif Halimi ndërroi jetë më 1 Maj 1999. Këtë lajm të hidhur disa e mësuan të bartur gojë pas goje, e mik pas miku. ndërsa pjesa dërrmuese e mësoi nga transmetimi i RTSH-ës, të kumtuar nga Unioni i Studentëve shqiptar "llyria" në Hamburg. Në momentet më kritike të jetës së tij, Raifi, pati pranë vetëm, disa anëtarë të familjes së tij të ngushtë, bashkëshorten besnike -Eminen, djalin - Batonin dhe vajzën - Arditën, kurse varrimin e përkohshëm të Tij e bënë një grup i vogël miqësh e dashamirësh aq sa lejonin rrethanat në kushte lufte.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 163-164)</ref> '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999: ''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.”<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 146</ref> '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999: ''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Nuk mund ta lë pa e përmendur këtu edhe një karakteristikë të kësaj figure vizionesh të thella e të begatshme: ajo është ekspresiviteti i familjes Cernica në shijen e së cilës Raif Halimi lindi dhe u edukua. Vepra e Raif Halimit e dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!”<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 150-151</ref> == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë.<ref>Perandoria nuk ndërtohet në tokë të huaj, Ramiz Fazliu, Trojet Tona, Nr.7-1995, f.5</ref> == Përmbledhëse == * Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës * organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës * bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës * Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim * Përpilues i “Historisë sonë kombëtare” gjat qëndrimit në burgun e Mitrovicës së Sremit, shkrim ky që iu konfiskua nga gardianët e burgut dhe për ketë u dënua edhe njëherë brenda burgut me 8 vjet çeli. * bashkëthemelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare (NDSH) në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) * hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1952-1962) gjatë qëndrimit në burg, të cilin e donte pushteti, por pa emrin e tij * Pas burgut të Mitrovicës së Sremit iu hoqën për 10 vjet të gjitha të drejtat qytetare. * Iu hoq e drejta e lëshimit të kufijve të ish-Jugosllavisë * Përkthyes i veprave universitare. Për shkak të anatemimit nga pushteti, emri i tij s’guxonte të figuronte askund * anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) * kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj * Mobilizim i përzgjedhur i të rinjëve të besueshëm, me të cilët bëri takime të njëpasnjëshme ilegale për tema të veprimtarisë kombëtare, e në veçanti për të bërë ushtrime për përdorimin, ruajtjen dhe mirëmbajtjen e armëve të zjarrit, në rast lufte për vetëmbrojtje (1991- 1998) * themelues i celulave të para të UÇK-ës nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica * këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" />* [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] [https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0">* Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] 67uulzs5lcic5kd8nnwqkfowthwlvfr 3023084 3023082 2026-08-06T21:55:02Z ~2026-43436-12 191254 /* Referime dhe literatura */ 3023084 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. '''Edukimi dhe frymëzimi patriotik''' Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: * Rrustem Statofci, kryetar * Destan Ismajli, nënkryetar * Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm * Raif Halimi, sekretar organizativ * Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera * Ismet Boletini, përgjegjës për informim * Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim * Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë * Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramit, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në Prishtinë dhe kryesia e degës se PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizaj]]t një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. U mbajtën fjalime të ndryshme nga personalitete të ndryshme. Njëri ndër ta ishte edhe Hajriz Demaku nga Drenica: “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]], ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi, së bashku me Isuf Gjilanin. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. Edhe pse i thyer në moshë dhe i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë, Raif Halimi e dha kontributin e tij gjer në frymën e tij të fundit për lirinë e Kosovës. == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtiji nënën edhe motrën, mos bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha, Het Vatalia dhe Hamdi Qerimi. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=w4zyb0vFXeo&t=2s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 25, Raif Halimi, Lufta dhe lamtumira e tij e fundit-4</ref> '''Fjala e Mehmet Halimit, punëtor shkencor në Institutin Albanologjik të Prishtinës: ''' „E nderuara familje e ngushtë e Raif Halimit! I nderuari farefis i gjerë. miq dhe dashamirë të Raif Halimit dhe të familjes së gjerë Halimi dhe Hoxha. Me dhembje dhe pikëllim të madh. në rrethana rrënqethëse të luftës, mësuam se veterani i luftës, komesari i ri, trim e guximtar i Luftës së Drenicës, nxënësi i Gjimnazit “Sami Frashëri", martiri e i burgosuri i ndërgjegjës kombëtare, anëtar i denjë i NDSH - së së orëve të para, veprimtari e pajtimtari, autori i Fjalorit të parë e më të plotë ndër ne në shqip – serbokroatisht, i mbetur në dorëshkrim, prindi, vëllai, kuishëriri, shoku e miku ynë i dashur. i nderuari e i shtrenjti - Raif Halimi ndërroi jetë më 1 Maj 1999. Këtë lajm të hidhur disa e mësuan të bartur gojë pas goje, e mik pas miku. ndërsa pjesa dërrmuese e mësoi nga transmetimi i RTSH-ës, të kumtuar nga Unioni i Studentëve shqiptar "llyria" në Hamburg. Në momentet më kritike të jetës së tij, Raifi, pati pranë vetëm, disa anëtarë të familjes së tij të ngushtë, bashkëshorten besnike -Eminen, djalin - Batonin dhe vajzën - Arditën, kurse varrimin e përkohshëm të Tij e bënë një grup i vogël miqësh e dashamirësh aq sa lejonin rrethanat në kushte lufte.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 163-164)</ref> '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999: ''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.”<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 146</ref> '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999: ''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Nuk mund ta lë pa e përmendur këtu edhe një karakteristikë të kësaj figure vizionesh të thella e të begatshme: ajo është ekspresiviteti i familjes Cernica në shijen e së cilës Raif Halimi lindi dhe u edukua. Vepra e Raif Halimit e dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!”<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 150-151</ref> == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë.<ref>Perandoria nuk ndërtohet në tokë të huaj, Ramiz Fazliu, Trojet Tona, Nr.7-1995, f.5</ref> == Përmbledhëse == * Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës * organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës * bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës * Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim * Përpilues i “Historisë sonë kombëtare” gjat qëndrimit në burgun e Mitrovicës së Sremit, shkrim ky që iu konfiskua nga gardianët e burgut dhe për ketë u dënua edhe njëherë brenda burgut me 8 vjet çeli. * bashkëthemelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare (NDSH) në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) * hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1952-1962) gjatë qëndrimit në burg, të cilin e donte pushteti, por pa emrin e tij * Pas burgut të Mitrovicës së Sremit iu hoqën për 10 vjet të gjitha të drejtat qytetare. * Iu hoq e drejta e lëshimit të kufijve të ish-Jugosllavisë * Përkthyes i veprave universitare. Për shkak të anatemimit nga pushteti, emri i tij s’guxonte të figuronte askund * anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) * kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj * Mobilizim i përzgjedhur i të rinjëve të besueshëm, me të cilët bëri takime të njëpasnjëshme ilegale për tema të veprimtarisë kombëtare, e në veçanti për të bërë ushtrime për përdorimin, ruajtjen dhe mirëmbajtjen e armëve të zjarrit, në rast lufte për vetëmbrojtje (1991- 1998) * themelues i celulave të para të UÇK-ës nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica * këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" /> * [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] *[https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0"> * Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] 4jvyw62lkvi8qp6uysim3990n7vo92m 3023091 3023084 2026-08-06T22:11:18Z ~2026-43436-12 191254 3023091 wikitext text/x-wiki '''Raif Halimi – Cernica''' (15 shkurt 1926 në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t; 01 maj 1999 në Ferizaj). Ishte atdhetar i denjë, bashkëluftëtar i [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]], si dhe njëri ndër themeluesit e Lëvizjes Nacionale Demokratike Shqiptare. Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet (1945) nga pushteti serbo-komunist me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në 20 vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg (1945-1962) i mbajti në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicën e Sremit]], ku mbi 8 vite i kaloi në izolim. Aty hartoi fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, të cilin e donte pushteti por pa emrin e autorit të vërtetë. Si kundërshtar i përbetuar i pushtimit të Kosovës ishte përherë i ndjekur, i persekutuar dhe dënuar nga pushteti i ish-Jugoslavisë. Ishte anëtarë i Kryesisë së Partisë Nacional Demokratike Shqiptare.<ref>SHTIGJE TË LIRISË LEKSIKON I TË BURGOSURVE POLITIKË SHQIPTARË NË JUGOSLLAVI, 1944-1953, I, ,Shoqata e të Burgosurve Politikë e Kosovës,Prof. Dr. Zymer Ujkan Neziri, Prishtinë 2024 faqe, 221</ref> == Biografia == Raif Halimi u lind në [[Cërnica|Cernicë]] të [[Gjilani]]t, në një familje me traditë patriotike. Ishte nip i Mulla Halimit, bashkëluftëtarit të Idriz Seferit dhe bir i [[Ramiz Cërnica|Ramiz Cernicës]], i cili me Jo-në e tij në Mbledhjen e Dytë të Prizrenit, korrik 1945, tregoi vendosmërinë e tij dhe të popullit që e përfaqësonte, se populli shqiptar nuk do të jetojë me njerkën Serbi, por do të bashkohet me nënën Shqipëri.<ref>Një jetë në shërbim të kombit, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10</ref> == Arsimimi == Si 7 vjeçar u regjistrua në shkollën fillore në Cernicë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë,Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 23<ref> Mësimet e para ishin në gjuhën serbe si arnaut me mbiemër të sllavizuar Raif Alimoviç. Gjuha shqipe s’guxonte të përmendej për mësim në shkollat e asaj kohe. Kjo vlente edhe për termin shqiptar. Pastaj e regjistroi shkollën qytetare, ku ishin 11 shqiptarë. Pas vitit të parë kaloi në gjimnaz të Gjilanit, ku ishte i vetmi shqiptar. Më 1941 u hap në Gjilan një kurs për të mësuar alfabetin e gjuhës shqipe. Mësimdhënës ishte Haki Taha. Si 13 vjeçar e dërgon i ati në Gjermani (Hanover) për t’u shkolluar. Gjuhën gjermane e kishte mësuar pak në gjimnaz. Kjo i ndihmoi në fillim të komunikojë. Në Gjermani ia afruan mundësinë të shkollohej, por kusht ia vunë të regjistrohej në organizatën e rinisë hitleriane. Raif Halimi nuk pranoi një gjë të tillë dhe pas një viti kërkoi të kthehej në Kosovë. Si 14 vjeçar u nis me tren për Kosovë me emër të rremë. Nuk quhej Raif Halimi, por Rajko Mirosavleviç. Si shqiptar ishte e pamundur të udhëtonte nëpër Serbi. Të gjitha dokumentet i kishte të falsifikuara. Treni ishte i përmbushur plot me serbë, të cilët gjithë kohën e shfryenin mllefin e tyre ndaj shqiptarëve, duke e mos ditur që në mesin e tyre është një shqiptar. Kur hipë në tren prej Kralevës në Rashkë i këputet lidhësja e këpucës. Rastësisht i shpëton goja dhe flet në shqip. Aty zbulohet se është shqiptar. Kur mbërrijnë në Rashkë, dikush nga udhëtarët e lajmëron te çetnikët. Ata e marrin dhe e çojnë në burg. E mbajnë 4 ditë duke i bërë kërcënime të ndryshme; me nxjerrjen e syve, me prerje qafe...etj. Pas 4 ditësh e lirojnë atë dhe ai niset për Kosovë. Pasi kthehet nga Gjermania, regjistrohet në shkollën e mesme “Sami Frashäri” në Prishtinë, e cila ishte lice dhe shkollë normale. Njëri ndër mësuesit ishte Ymer Berisha. == Edukimi dhe frymëzimi patriotik == Ngjarjet e shënuara historike të kohës, mandej dhuna, terrori që pushteti i dhunshëm i asaj kohe ushtronte ndaj popullatës, sie dhe veprimtaria kombëtare e gjyshit të tij Mulla Halimit dhe babait të tij Ramiz Cernicës, e frymëzuan, e brumosën dhe e kalitën atë në aspektin kombëtar. Kështu që në moshën rinore, si fëmijë i rritur u angazhua në aktivitete politike. Pjekurinë dhe largpamësinë e tij politike e dëshmon ai qysh në moshën 13 vjeçare, kur nuk pranon të regjistrohet në Rinisë hitleriane, edhe pse me këtë nuk iu lejua shkollimi në Gjermani. Këtë pjekuri, këtë maturi, këtë largpamësi ai e tregon edhe si nxënës në shkollën e mesme “Sami Frashëri” në Prishtinë, kur në një shetitje shkollore në Gërmi të Prishtinës nxënësit ndahen në dy grupe me rryma të ndryshme politike: komuniste dhe balliste duke e sharë njëri-tjetrin.<ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=emigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1]</ref> Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin. Ne vitin 1942-44 Raifin e gjejmë nxënës të shkollës normale "Sami Frashëri“ në Prishtinë. Ne pranverën e vitit 1943, nxënësit e kësaj shkolle organizojnë nje shetitje në Gërminë pitoreske. Aty nxënësit ishin ndarëne dy grupe dhe po argetoheshin. Filloi kënga kombëtare dhe patrotike. Njëri grup me orientime të pastra kombëtare filloi të këndojë këngë me përmbajtje kombëtare, ndërsa grupi i dytë këndonte këngë me përmbajtje bolshevike, në mesin e të cilave spikaste Internacionalja. Disa nxënës rrinin anash. Rektori i Normales, profesor Ibrahim Kelmendi, iu drejtua Raifit: „Pse edhe ju nuk po u bashkoheni këtyre?" Raifi ia kthen: "Do t'u bashkohemi atëherë kur do të bashkohen të dy grupet." Që nga ajo kohë Raifi nuk pajtohej me perçarje dhe ndasi ndonëse ende nuk e kishte të qartë këtë ndarje kaq të madhe. Si më pati treguar më vonë shoku i klasës, prof. Shyqyri Jakupi, Raifi nuk ishte pajtuar me komunistët shqiptarë, nxënës të normales, që ishin në bashkëpunim me serbët dhe që ata i dirigjonin.<ref>Një jetë në shërbim të kombit“, Rexhep Abdullahu: Bota Sot, 14 prill 2001, f. 10<ref> == Veprimtaria atdhetare gjatë Luftës së Dytë Botërore == Si i ri u angazhua në Rininë komuniste Shqiptare (1942).<ref>{{cite book|last1=ABDULLAHU|first1=Rexhep|title=Rexhep Abdullahu, Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (1),|date=17 prill 2001|publisher=Bota sot|location=Prishtine|page=18|edition=Bota Sot, ,.|accessdate=13 prill 2017}}</ref>, duke menduar se kishte organizim të mirë kundër okupatorit. Mirëpo, në të vërtetë, ato prapaqëllimet e Rinisë dhe të vetë Partisë Komuniste nuk ishin të qarta e në fund vetvetiu u zbuluan.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 37</ref> Pas kapitullimit të Italisë në vitin 1943, gjermanët pushtuan edhe Shqipërinë dhe pjesët tjera të cilat ishin nën kontrollin italian. <ref>https://sq.wikipedia.org/wiki/Kosova_n%C3%AB_Luft%C3%ABn_e_Dyt%C3%AB_Bot%C3%Abrore</ref> Me tërheqjen e Italianëve dhe Gjermanëve nga Kosova, mbetet popullata shqiptare e pambrojtur, në mëshirën e fortunave brutale të kohës. Qëllimi i këtyre forcave ishte asgjësimi i popullatës shqiptare. Menjëherë filluan burgosjet, rrahjet, varjet, pushkatimet pavarësisht prej moshës dhe gjinisë. Rrëfim i Raif Halimit: „Me gjermanët shqiptarët kanë pasur një mirëkuptim tjetër. I kanë llogaritur ata si shpëtimtarë nga kthetrat e serbomëdhenjëve. Në anën tjetër, me tërheqjen e gjermanëve afrohej rreziku prej çetnikëve, serbokomunistëve dhe aradhave partizane, të cilat i kishin të njëjtat sjellje si të çetnikëve, pastaj prej bullgarëve që ishin bashkuar me forcat e UNÇ – së, domethënë do të shtohej faji i luftëtarëve shqiptarë. Shqiptarët tërheqjen e gjermanëve e kanë përjetuar si humbje në raport me çështjen shqiptare. Shqiptarët mbeten vetëm me forcat e veta vullnetare në luftë kundër çetnikëve, kundër së ashtuquajturës “UNÇ", kundër bullgarëve edhe kundër UNÇ - së shqiptare. Prej tërheqjes së gjermanëve e deri vonë në nëntor, luftërat ishin të rënda, të tmerrshme, por meqë shqiptarët ishin të armatosur mjaft mirë, betejat kanë mundur t`i humbin, por humbje të mëdha në njerëz më tepër kishin çetnikët, serbokomunistët, bullgarët dhe të ashtuquajturat UNÇ. Mirëpo, nga fundi i nëntorit, sidomos në rrethin e [[Gjilanit]], futen më parët bullgarët me premtime se nuk do të bëjnë gjë, por vetëm duan të kalojnë. Prapa shpinës, si zagarët, vijnë aradhat partizane serbe me maskuar me lëkurë të qengjit, por dalëngadalë e treguan lëkurën e vërtetë të ujkut, saqë me këtë rast e mbuloi zija e përgjithshme kombin shqiptar. Këtë okupim apo pushtim nga pushtuesit njëherë bullgarë e mandej serbokomunist, shqiptarët e përjetuan si katastrofë të përgjithshme kombëtare. Forcat shqiptare, që ishin në mënyrë vullnetare të përqëndruar në kufi, u tërhoqën maleve. Qytetet e fshatrat i okupuan grabiqtarët serbomëdhenj. Filloi ploja mbi popullatën shqiptare. Vriteshin njerëzit pa pikë faji. Në lagjet e [[Gjilanit]] s`ka pasur njeriu nga të kalojë prej kufomave të shqiptarëve të masakruar. S'mund pa i përmendur fshatrate Karadakut, ku përnjëherë në një gropë mbyten 98 shqiptarë. Vetëm dy shpëtojnë. Te Isovukët i mbysin me një gropë babën me djemë dhe e detyrojnë nënën që ta nxejë ujin e t'ua qetë valën sipër. Për këtë gjenocid të paparë në historinë njerëzore të kryer nga serbokomunistët kundër shqiptarëve besoj do të merret historia në të ardhmen.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 42-43</ref> Krejt viti 1944 në Kosovë ishte në flakën e luftës, pavarësisht se forcat aleate fashiste kishin marrë tatpjetën. Sidomos në pjesën e dytë të vitit 1944, raportohet për konflikte të ashpra, por edhe për pushkatime e masakrime të popullatës shqiptare nëpër katunde të malësisë së Karadakut.</ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu, Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 88</ref> Më 16 nëntor të vitit 1944, në [[Gjilan]] së pari hynë njësitë partizane bullgare të ardhura nga Bujanoci, ku pas marrëveshjes me disa nga krerët e rezistencës shqiptare të Kosovës Lindore, iu kishte lejuar që të vazhdonin ndjekjen e forcave fashiste gjermane, në drejtim të Gjilanit dhe të Prishtinës, me kusht që të mos pësonte popullsia e qytetit dhe rrethinës. … Pas forcave bullgare në [[Gjilan]] hynë forcat serbe, Brigada 25 e Divizionit 46 serb dhe Brigada III e Kosovës, të cilat sapo hynë në qytet filluan plaçkitjet e shtëpive dhe vrasjet e shqiptarëve të pafajshëm.<ref>https://fondacionihasanprishtina.com/lufta-e-gjilanit-dhe-masakrat-ndaj-popullsise-shqiptare-ne-fund-te-vitit-1944-dhe-ne-fillim-te-vitit-1945, Aliriza Selmani, Lufta e Gjilanit dhe masakrat ndaj popullsisë shqiptare në fund të vitit 1944 dhe në fillim të vitit 1945</ref> Në nëntor të vitit 1944 filloi pushteti okupues serb të bëjë mobilizimin e shqiptarëve, me qëllime të shumanshme; që t’i shpërndajë ata në të gjitha anët e ish-Jugosllavisë, që të nxisë luftën vllavrasëse partizanë e ballistë, si dhe të humbin jetën e tyre gjatë përleshjeve me çetnikë. Në këtë mënyrë do të realizohej ëndërra e pastrimit etnik. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> “Duke u bazuar në këto rrethana shumë të ndërlikuara, në vitin 1944-1945, nismëtari Raif Halim Cernica mori iniciativën e themelimit të Batalionit Kosovarë të Rinisë, me qëllim që të shpëtohet ajo ç’është e mundshme nga potenciali njerëzor.”, Batalioni kosovar i Rinisë”, Muharrem Bajrami, Shtëpia botuese Kurora, Gjilan 2006, faqe 16</ref> “Batalioni jonë është themelue ndryshe. Kur filluen m’i mbledhë armët në Gilan, e vendosëm me i mbledhë armët vullnetarisht, me i mbledhë rininë me gjithë armë, për mos me i dorëzu armët. Dhe priu fati e erdhëm këtu. E lidhëm fatin me Drenicë.”, -rrëfen Raif Halimi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Jm2v21DmJHg, EmigrantiBuch, Shpalime kujtimesh – Pjesa 37, Raif Halimi në Drenicë, Likuidimi i Shtabit Partizano-Çetnik, 1945-2</ref> Raif Halimi u paraqit në mënyrë vullnetare në UNÇ, me qëllim që të armatoset. Brenda një kohe të shkurtër janë regjistruar 4-5 mijë vullnetarë, nga të cilët plotësohet Brigada e Shtatë dhe disa brigada të tjera. Nga këta vullnetarë formohet edhe Batalioni i Rinisë së Gjilanit prej 450 personash. Ky batalion niset për Prishtinë, ku vendoset në kazermat e Prishtinës. Aty bëhet zgjedhja e kuadrit komandues. ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch, Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> Isuf Ibrahimi-Kiki, i njohur si Isuf Gjilani u zgjodh komandant i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës, kurse Raif Halimi Komisar i Batalionit të Rinisë, e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës. Pas tri-katër ditësh, pas kompletimit të batalionit, nisen për [[Drenicë]], arrijnë së pari në [[Sllatinë të poshtme]], pastaj [[Korreticë të poshtme]] dhe e vazhdojnë rrugën për [[Gllogovc|Drenas]] për t’iu bashkangjitur Brigadës së Parë Sulmuese të Kosovës.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 45-47</ref> Më pas e vazhdojnë rrugën për në [[Fushticë]], [[Stanoc]] dhe në fund në [[Istog]], ku e gjejnë gjendjen e shqiptarëve të mjerueshme si çdokund në Kosovë. Madje, diçka edhe më të mjerueshme, sepse aty ishin vërsulur më tepër malazezët edhe serbomalazezët e Zhika Markoviçit çetnikët. E gjithë popullata, e sidomos ata që ishin në moshë, jeta e të cilëve ishte në rrezik, kishin dalë maleve. Kur të mbërrinë batalioni aty, ata e dërgojnë një delegacion të tyre për t’u takuar me ta. „Jemi maleve. Nga frika kemi dalë maleve. A kemi mundësi të kthehemi në shtëpitë tona, së paku sa të jeni ju këtu? Raif Halimi iu thotë se shumica e batalionit janë shqiptarë, mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre se kush nuk i ngucë. Vetëm duhet të ruhen prej OZNA-s, sepse ata kanë autorizime të posaqme.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 53-54</ref> Në ndërkohë fillon Lufta e Drenicës. Sipas direktivave të [[:sh:Miladin Popović|Milladin Popoviqit]] batalioni duhet të kthehet nga [[Burimi (qytet)|Burimi]] ([[:de:Istog|Istogu]]) në [[:en:Drenica|Drenicë]], për të luftuar kundër forcave shqiptare të udhëhequra nga [[Shaban Polluzha]], i cili veç kishte dezertuar në [[Besiana]] ([[Besiana|Podujevë]]) dhe ishte nisur për në [[Drenica|Drenicë]]. Batalioni niset për në [[:de:Drenica|Drenicë]] duke menduar se do të luftonin fashizmin. Arrijnë në fshatin [[Beçuk]]. Gratë shqiptare të mjeruara nga frika se po vjen ndonjë ushtri, e cila mund të kryej vrasje, tortura, ndoshta edhe përdhunime, mblidhen të gjitha në një shtëpi. Një nënëloke kërkon takim me udhëheqësit e batalionit. „O djali i lokes, a po e she që jemi grumbulluar krejt këtu? Fati i jetës sonë, i nderit tonë është në duart tuaja. Po të lutemi të na ruajsh namuzin. Në rrezik jemi.“ „O nënë,- i përgjigjet Raif Halimi,- sa të jemi ne këtu mos keni frikë aspak. Nuk ka pasur nevojë të grumbulloheni këtu asnjëra. Keni mundur të rrini nëpër shtëpitë tuaja se gjë nuk ju ndodhë. Mundeni edhe tashti të shpërndaheni nëpër shtëpi, por mundeni edhe këtu të rrini.“ Këto gra e përhapin fjalën se një djalë i ri nga [[Gjilani]], komesar batalioni, na mbrojti jetën, na mbrojti nderin, na mbrojti fytyrën e namuzin. Këto fjalë u përhapën në [[Drenicë]], sidomos në ushtrinë e Shaban Polluzhës. Prej Beçukut e vazhdojnë rrugën në [[Gllobar]] dhe në fund arrijnë në [[Terstenik]]. Meqenëse [[Tersteniku]] ishte i rrethuar nga ushtria, nga tri batalione të tjera të Brugadës së Parë Sulmuese, na futën në luftë kundër Shaban Polluzhës. Qëllimi i tyre ishte që në këtë luftë të luftonin dhe të vriten vëllau kundër vëllaut. Kur e kuptojnë se prapaskena e kësaj lufte është një kurthë vëllavrasëse, udhëheqësi i batalionit Isuf Ibrahimi dhe komisari Raif Halimi ndërruan kahjen. Ata e dorëzuan një skuadër, të cilën e qitën në anën e kundërt për të lajmëruar se të gjithë janë shqiptarë dhe të mos vriten vëllau me vëlla. Kështu që të dy palët bënë një rezistencë formale, gjuanin në ajër pa vrasje.<ref>{{cite book|last1=Reshani|first1=RIZA|title=Ideal i veprimtarisë së tij-|publisher=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|date=11 nëntor 1996|page=9|edition=Bashkimi i trojeve etnike shqiptare,|accessdate=13 prill 2017}}</ref> Pas betejës shkuan në [[Polac]]. Aty e thërrasin Raif Halimin në Shtabin e Brigadës, të cilët kërkojnë llogari prej tij se si është e mundur që sapo filloi lufta të dorëzohet një skuadër. Kurse komandanti i batalionit Isuf Ibrahimi, në vend që të jetë në vijën e parë të frontit, të rrijë në prapavijë?<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: „Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 56-58</ref> Ndërkaq Vuk Popoviqi, në cilësinë e zëvendëskomandantit, fton komisarin politik Raif Halimin dhe jep urdhër të pushkatohet pa gjykim Isuf Kiku.<ref>Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar / Me Serbinë JO, Me Shqypnin PO!, Ibrahim Kadriu: “Prishtinë, GRAFOPRINT 2011, f. 136-137</ref> Raif Halimi iu përgjigjet: „Komandanti i batalionit, fakt që ka qenë në prapavijë. Fajin për këtë nuk e ka Isufi, por ju. Është dashur t’a bëni me dije atij si komandant batalioni e jo zëvendësave (zëvendësat ishin serbë). Ai nuk ka qenë i njoftuar për këtë dhe padashje ka mbetur në prapavijë“. Pyetjes se si lejuan një skuadër të dorëzohet, Raif Halimi arsyetohet se iu mungonte armatimi. Në këtë mënyrë arrin ai ta furnizoj batalionin me armatim dhe u shpërndanë në tri fshatra të [[Drenica|Drenicës]]; në Prekaz - Kompania e Dytë (aty ishte Shtabi i Batalionit) - në Klinë të Epërme - Kompania e Parë, dhe në Klinë të mesme - Kompania e Tretë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 58-59</ref> == Likuidimi i Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës == Batalioni i Rinisë së Gjilanit organizoi më 30 janar 1945 likuidimin e Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në [[Prekaz të ulët]] të [[Drenica|Drenicës]]. Raif Halimi bisedon me bashkëluftëtarët më të ngushtë të batalionit, të cilët ishin edhe bashkëvendasit e tij Shaban Dervishin, Mulla Abdyl Bllacën e Nezir Hoxhën për të bërë këtë likuidim. Për ta realizuar këtë, iu duhej ndihma e vendasve drenicak, të cilët e njihnin terrenin më mirë. Nga vendësit drenicak, ishte i vetmi Sefer Shaban Mikushnica, i cili mori pjesë në këtë tubim inicues për likuidimin e shtabit. Shtabi ishte vendosur në kullën e Sheshivar Ali Kodrës, në Prekazin e ulët, ku dhe ushtronin tortura, e bënin masakra ndaj popullatës shqiptare të vendit. Sheshivar Ali Kodra e dha pëlqimin që likuidimi i shtabit të bëhej në shtëpinë e tij, me qëllim vetëm e vetëm që të ndalohej dhuna e paparë në ato anë. Isuf Ibrahimi informohet më vonë për këtë. Sefer Vesel Shabani nga [[Mikushnica]] e [[:de:Drenica|Drenicës]] dhe Shaban Dervishi nga [[Cërnica|Cernica]] e [[Komuna e Gjilanit|Gjilanit]] i treguan Isuf Ibrahimit për ujdinë e arritur. Dhe sipas direktivave të Raif Halimit dhe Isuf Ibrahimit mandej u veprua. Sefer Shabani mori përsipër që të angazhonte disa të rinj trima nga Drenica. Si civilist ka qenë e pamundur të hysh në shtab. Aty ka qenë roja. Për të hyrë në shtab ke pasur mundësi vetëm si ushtarak dhe përmes parollës. Plani u diskutua mirë e mirë. Gjithë ditën është përpunuar strategjia e likuidimit të shtabit. Pasi të hanë darkë, me muzg, me terr, nisen të shkojnë për lukuidimin e shtabit. Nga ana e luftëtarëve të Batalionit të Rinisë morën pjesë: Shaban Dervishi, Mulla Avdyl Hyseni dhe Xhafer Lladova. Nga Drenica kanë marrë pjesë: Sefer Shaban Mikushnica, Hashim Lushtaku, Bislim Lushtaku dhe Rashit Istogu i Polluzhës nën komandën e Shaban Dervishit, nga Cernica e Gjilanit. Pjesëmarrja ka qenë e përzier; një ushtarak, një civilist, një ushtarak, një civilist,… I pari ka qenë ushtarak Shaban Dervishi, i dyti ka qenë Sefer Shaban Mikushnica, i treti ka qenë Mulla Avdyl Hyseni, pastaj tij Hashim Lushtaku, pastaj Xhafer Lladova, pas tij Bislim Lushtaku (iu bashkohet de dera e oborrit, ku ka qenë shtabi partizano-çetnik i vendosur), dhe i fundit ka qenë Rashit Istogu i [[Polluzhës]]. Të tjerët kanë mbetur jashtë. Të gjithë ata që kanë hyrë në oborr, më vonë ose janë pushkatuar, ose janë dënuar me burgim të rëndë. Nga shtabi u likuiduan 6 veta: Vuka Popoviqi (zëvendës i komandantit të batalionit), Zharko Shutakoviqi (oficer i informatave), Sllavko Jashoviq (komandant i togut dhe i vështrimit), Sreten Kadoviq (komisari i dytë, mbetet me dy plumba i plagosur), Branisllava Kadoviq (referente sanitare e çetës) dhe Shaban Spahija (udhëheqës politik i batalionit). Aty vritet edhe roja. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta të Batalionit të Rinisë së Gjilanit me pushkatim: Isuf Ibrahimi nga [[Gjilani]], Xhafer Lladova nga [[Lladova]], Abdyl Hyseni e Shaban Dervishi nga [[Cernica]]. Raif Halimit nga [[Cernica]] dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë]</ref> Pjësëmarrësit nga [[Drenica]] dënohen më vonë.Më 20.06.1956, nga Gjyqi i Qarkut dënohen me vdekje Sefer Shabani nga [[Mikushnica]] dhe Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]]. Rashit Istogu nga [[Polluzha]] dënohet me 20 vjet burg të rëndë. Pas ushtrimit të ankesës, dy të parët lirohen nga dënimi me vdekje, kurse Rashiti dënohet me 15 vjet burg. Bislim Lushtaku nga [[Prekazi]] i mban afër 16 vjet; Sefer Shabani 18 vjet burg të rëndë.<ref>Epoka e Re, me datën 15 shkurt 2001, faqe 19</ref> == Bashkimi me aradhën e Shaban Polluzhës == Pas likuidimit të shtabit tërhiqet Batalioni i Rinisë së Gjilanit në [[Mikushnicë]]. Ishte dimër, ishte acar i madh. Dëshmitarët e kohës thonë, se nuk mbahet mend ndonjë acar i tillë. Me gjithë këtë acar, të nesërmen më 31 janar 1945 zhvillohet një luftë e ashpër në mes mesh shqiptarëve dhe forcave serbo-çetnike. Në mesin e shqiptarëve mbetën të vrarë dy Gjilanas; Emin Gumnishta dhe Murat Musliu, si dhe një djalë i ri nga [[Kuçica|Skenderaj]]. Nga ana e serbëve vriten më tepër se 100 vetë. Kufomat baheshin me saja. Pastaj filloi lufta të zgjerohet në tërë Drenicën nën komandën e Shaban Polluzhës. Në fund të gjithë anëtarët e batalionin i bashkohen aradhës së heroit legjendar [[Shaban Polluzha|Shaban Polluzhës]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=7s, EmigrantiBuch/ Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> '''Nezir Hoxha në një intervistë flet për bashkimin me aradhën e Shaban Polluzhës dhe shpartallimin e saj:''' “Na erdhi urdhëri të kthehemi në Prekaz për të luftuar kundër kryengritësve të Shaban Polluzhës. Para se të mbërrijmë në Prekaz, Vuk Vukmanoviqi ua kishte marrë armët Shaban Dervishit nga Cernica dhe pesë të tjerëve. Në Prakaz ishte edhe Faik Hoxha nga Cernica, i cili e rrëfeu këtë ngjarje më vonë. Vuk Vukmanoviqi mbanë fjalim, ku ndër të tjera thotë: “Nëse s’i vrajmë këta pesë veta, nuk mundemi t'ia arrijmë qëllimit tonë!" Këtu ishte fjala për Shaban Dervishin, Raif Halimin dhe disa të tjerë. Në këtë kohë Raifi me dajën Imer ishin në front. Duke u kthyer për Prekaz, mbrapa u shkonte komisari i çetës, një malazez i ashtuquajtur Radomir. Këta të dy nuk ia kishin besën dhe e detyrojnë atë të dalë përpara. As ai nuk ia kishte besën këtyre dyve dhe ikë pak anash. Në mbrëmje donin t'i pushkatonin Shabanin me shokë, por Shabani ishte një njeri me guxim të pashoq. Ai arrin t`i marrë armët dhe e vret vetë me dorën e tij Vuk Vukmanoviqin po atë mbrëmje. Aty brënda vriten edhe serbë të tjerë. Roja e Vukut arrin t'i vrasë nga jashtë tre shqiptarë: Xhavit Lladovën, njërin nga Devaja dhe tjetrin nga Ramjani, emrat e të cilëve momentalisht nuk më kujtohen.” '''Pyetjes: Si u zhvillua lufta në mes forcave partizane dhe atyre të Shaban Polluzhës? Nezir Hoxha iu përgjigj:''' “Isuf Gjilani veproi ashtu siç e mësoi Raifi. Me ushtarët e vet u tërhoq në prapavi. Një skuadër u dorëzua te forcat e Shaban Polluzhës kinse s'pati municion. Për këtë vepër më vonë më1945 u dënuan pesë veta me pushkatim: Isuf Gjilani, Xhafer Lladova, Shaban Dervishi dhe Mulla Avdyli (dy të fundit nga Cernica), Raif Halimit nga Cernica dënimi me pushkatim i shndërrohet me 20 vjet burg të rëndë. '''A i ke njohur personalisht Shaban Polluzhën dhe Mehmet Gradicën?''' Nezir Hoxha: Po. natyrisht që i kam njohur. Ne kaluam të gjithë në anën e tyre. Shaban Polluzha ishte trim dhe luftëtar, por me Mehmet Gradicën s'mund të krahasohet pak - kush. Kur u vranë këta të dy në Tërstenik, Bajram Zeka i Cernicës ishte në atë luftë në anën e tyre. Serbët gjuajnë me top me ç’rast vriten ata të dy. Bajrami mbetet gjallë dhe tregon më vonë se si ndodhi. Shqiptarët kundërsulmojnë. Topxhi ishte Brahovici. Ai e humb këmbën në këtë luftë, por mbetet gjallë. Më vonë ka punuar në pushtet.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 174</ref> == Zënia rob nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe dënimi me vdekje == Pas shpartallimit të forcave të Shaban Polluzhës, Raif Halimi së bashku me kushëririn e tij Nezir Hoxhën largohen nga [[Drenica]]. Ata bunkerizohen në [[Gadishi|Gadish]] të [[Gjilanit]]. Me ushqim furnizohen për çdo natë nga familja Ajvazi (Saqipi e Mustafa), nga Ali Hoxha, vëllai i Nezir Hoxhës e nga disa të tjerë. Pas një muaji rrethohen nga Brigada e Tetë Maqedonase dhe zihen rob. Me këta të dy, në borë e acar, të çveshur vetëm në këmishë e brekë, këmbë e duar në pranga marshojnë ushtarët e kësaj brigade nëpër rrugën që gjarpëron në mes të fshatit [[Cërnicë]]. Të gjithë fshatarët, në veçanti nënat e tyre i detyrojnë të dalin në rrugë për t’i pare bijtë e tyre të zënë rob dhe dhunën që ushtrohej mbi ta. Me kondak të pushkës iu mëshonin prapa në kurriz e veshkë e këta binin hundë e buzë mbi akull. Aty iu dëmtuan edhe veshkët Raif Halimit, I cili pati probleme me veshkë gjerë në vdekje. Prej aty i çojnë në [[Radivojca|Radivojc]] e më pastaj në burgun e [[Vitia|Vitisë]]. Nezir Hoxha i kishte këmbët e mërdhira. Nga dhimbjet e mëdha u detyrua t’i këpusë këmbët me duart e veta. Pas këtij akti, dhimbja iu lehtësua disi. Këtu në [[Viti]] fusin të dy në një dhomë. Në dhomën tjetër e kishin ndezur një stufë, kurse çymkat i kishin qitur aty ku ishin ata dy. Fillon të mbushet dhoma me tym. Kështu donin t’i helminin. Ata afrohen te dera dhe për vrime të derës marrin frymë me ndërrime gjer në mëngjes. Fytyrat e tyre u bënë futë të zeza, pot mbetën gjallë. Këta të dy i ndajnë duke i quar në drejtime të ndryshme. Nezir Hoxhën e quan në [[Komuna e Gjilanit|Gjilan]], pastaj në [[Ferizaj]], [[Prishtina|Prishtinë]], e në fund në [[Mitrovica|Mitrovicë]] për ta likuiduar. Aty përpiqen t’i helmojnë të burgosurit përmes të ushqimit. Raif Halimin e dërguan për [[:de:Priština|Prishtinë]], ku më 23 prill 1945 dënohet me pushkatim. Për shkak të moshës jomadhore pati një amnesti dhe ky dënim i shndërrohet në 20 vjet burg të rëndë. Burgun e fillon në burg-spitalin [[Kulla e Sheremetit|Kullën e Sheremetit]] në [[Pejë]]. Në këtë kohë ishte i sëmurë nga tifoja e morrit. Shokët e tij i pushkatojnë: Xhafer Lladovën nga [[Lladova]], Isuf Ibrahimin nga [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]], Abdyl Hysenin e Shaban Cernicën nga [[Cernica]]. Serbët nuk mund të pajtoheshin me faktin se një shqiptari mund t’i falet jeta. 6 partizanë të brigadës malazeze shkojnë një ditë në [[Kulla e Sheremetit|Kullë të Sheremetit]] për ta kindapuar Raif Halimi dhe për ta luquiduar. Mustafë Elshani, truproje shqiptare ia shpëtoi jetën, për të cilin pati më vonë pasoja me dënim. Prej burgut të [[Pejë]]s e qojnë në [[:en:Pristina|Prishtinë]], pastaj në [[Kurshumlia|Kurshumli]], në [[Prokupla|Prokuple]], [[Nishi|Nish]], [[:de:Požarevac|Pozharevc]] dhe në fund në [[:de:Sremska Mitrovica|Mitrovicë të Sremit]], ku i mbajti pothuaj 18 vjet burg. E kishte numrin 10. Lirohet nga burgu më 30 mars 1962.<ref>{{cite journal|last1=HALIMI|first1=Aferdita|title=Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe i demokracisë në Kosovë”,|journal=Eurorilindja|date=2000|location=Tiranë|page=9|accessdate=13 prill 2017}}</ref> '''Ymer Halimi në një video-incizim më 11.05.2005 në mes tjerash thotë:''' „Po kam dëshirë t’i përmendi disa sekuenca të burgut. 17,5 vjet burg i ka mbajtë. Prej 17,5 vjet burg i ka mbajt 8 vjet në qeli, saqë është shënu nat dosjen e tina: Naj okoreni nacionalista Jugosllaviji (Nacionalisti ma i rreptë, ma i vendosur ndaj Jugosllavisë), i ka shkru dosja tij. Saqë ka ni edhe Rankoviçi dhe i ka lypë një takim me shku me pa në qeli. Në qeli ka shku e ka pa. „A mun me duru kështu?“ / „Po duroj, po duroj. Për vatan e kam. Por, duroj hala.“ Tha (Raif Halim), e sjelli kryet (Rankoviçi), bukur u çudit edhe shkoi.“<ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=2s EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> '''Në një bisedë të zhvilluar më 17.10.2000 me bijën e Raif Halimit, Afërdita Halimin, Destan Bajraktari thotë:''' „Kur unë isha në burg, babai yt ishte në qeli dhe s’kisha mundësi as ta shohë se lëre më ta kontaktoj. Kur na qitnin ne në shetitje, na qitnin ne veçmas, pastaj ata të izoluarit veçmas. Unë sa isha i ri veç kisha dëgjuar për të bëmat e Raif Halimit, prandaj isha edhe kurreshtarë që ta njohë atë personalisht. Por, kjo ishte e pamundur. Kur ai ishte në shetitje, unë e merrja një karrige, hipja në te dhe përpiqesha që prej së larti në dritare ta shohë atë. Në këtë mënyrë e njoha atë. Ne të burgosurit ishim të gjithë ushtarë, sikur në ushtri, kurse këta të izoluarit ishin gjeneralët tanë.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ&t=997s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> == Aktivitetet në burgun e Mitrovicës së Sremit == Jeta në kazamatet serbo - jugosllave për të burgosurit politik shqiptarë në dhjetevjeteshin e parë ishte shumë e vështirë. Presioni ishte i dyfishtë. Nga çetnikët (brenda në burg) dhe nga pushtetmbajtësit (jashtë). Ishin gjithnjë të uritur. Nga mundimet fizike e torturat, shumë veprimtarë dhe luftëtarë të shquar shqiptarë vdiqën në burg, si Kolë Mark Gjini i Prizrenit, kolonel Qazim Komoni i Gjakovës, Nijazi Çarkaxhiu nga Ferizaj, Muderrizi Haki Efendiu nga Gjilani, Hilmi Zariqi nga Drenica e shumë të tjerë.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë“, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 78</ref> Në këtë burg ishin edhe Ramadan Rexha, Ismet Boletini, Rustem Statovci, Rexhep Abdullahu, Ramadan Bogujevci, Shemsi Perani, Jashar Bajraktari, Xhemil Fluku, Shaqir Curri, Ramadan Agushi etj. Më 20 mars 1946 Raif Halimi, Ramadan Rexha dhe Ismet Boletini formuan “grupin konspirativ” dhe nisën veprimtarinë në Organizatën Nacionale – Demokratike Shqiptare, për të mbajtur në nivelin e duhur moralin dhe dinjitetin njerëzor të të burgosurve, për të penguar demoralizimin e tyre, për të moslejuar thyerjen e tyre fizike e morale, si dhe për t’iu dhënë ndihmë materiale, sepse ushqimi nuk ishte i mjaftueshëm dhe gjendja e tyre shëndetësore ishte shumë e rëndë. Kjo organizatë “treshe” gjeti më pastaj përkrahje te të burgosurit e tjerë politik dhe në qershor të vitit 1947 u shndërrua në Komitet prej nëntë anëtarësh, ku ishin: Rrustem Statovci, Destan lsmajli, Ramadan Rexha, Raif Halimi, Fahri Hasani, Ismet Boletini, Hilmi Ejupi, Ramadan Agushi dhe Xhemil Fluku. Komiteti mori këtë vendim: * Organizata për mbrojtjen e njëri-tjetrit, e formuar me 20 mars 1946, shndërrohet në komitet. * Komiteti do të ketë më shumë anëtarë. * Anëtarët e Komitetit do të kenë resorët dhe detyrat e caktuara. * Çdo anëtar i komitetit do të ketë bërthamën e vet prej 3 -4 anëtarësh. * Anëtarët e komitetit me betim do të marrin si obligim detyrat paraprake të bërthamës nga organizata e mëparshme. Në përbërje të komitetit për funksionimin e tij janë zgjedhur këta persona: * Rrustem Statofci, kryetar * Destan Ismajli, nënkryetar * Ramadan Rexha, sekretar i përgjithshëm * Raif Halimi, sekretar organizativ * Fahri Hasani, përgjegjës për marrëdhënie me pjesëtarët e kombësive të tjera * Ismet Boletini, përgjegjës për informim * Hilmi Ejupi, përgjegjës për arsim * Ramadan Agushi, përgjegjës për propagandë * Xhemil Fluku, përgjegjës për shëndetësi dhe çështje sociale Pos organizimeve të tjera, komiteti organizonte për të burgosurit çdo vit festën e 28 Nëntorit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=yGOQfa-uceQ, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> Diku pas një viti, në Mitrovicë të Sremit e sjellin në izolim Ramiz Cernicën. Kur e kupton Raif Halimi se edhe Ramiz Cernicën e kanë sjellë në Mitrovicë të Sremit, e porosit Mark Gashin: “Shko e i thuaj babës (Ramiz Cernicës) që të kërkojë e ta qesin në ndërtesën e parë, në punëtori, në zdrukthtari!" Raif Halimi do në këtë mënyrë të takohet me babënë e tij, Ramiz Cernicën. Dhe kështu bëhet. Ata dy takohen në zdrukthtari. Mandej rastësisht bien së bashku në një dhomë, në një shtrat. 3 vjetë rrinë së bashku në një dhomë, pa e ditur pushteti që janë baba e bir. Së bashku i kanë ndarë netët dhe ditët. Së bashku e kanë ndarë të mirën dhe të keqen. Ushqimi nuk ishte si duhet. Uleshin të hanin. Por, ç'të hanin? Veshë të derrit me qime? Apo mish të derrit e dhjamë? Raif Halimi gëlltitej me zor për të mos ia ndërprerë bukën babait. Ramiz Cernica përbihej me zor për të mos ia ndërprerë bukën të birit. Kështu bënin me ditë, me javë, me muaj, 3 vjetë rresht. Nganjëherë, kur e shihnin vërtetë se nuk mund të hahej ajo bukë, thonin: “Po shihet. Po mundohemi kot ta kursejmë njëri-tjetrin, por nuk hahet me zor". Pas tri vitesh shkon dikush e spiunon se Ramizi e Raifi janë baba e bir. Menjëherë i ndajnë. Raif Halimi tregon: “Më vështirë m'u ka dukur kur ma kanë larguar babën sesa kur më kanë burgosur.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 77</ref> Fehmi Hoxha, vëllai i madh i Raifit dhe djali i dytë i Ramizit luan një rol të veçantë për qëndrimin e tyre në burg, si dhe në jetën dhe zhvillimin e mëtutjeshëm të anëtarëve të tjerë të familjes. Atij i ra e gjithë barra e përgjegjësisë së familjes mbi supe. U kujdes së bashku me nënën e tij Hatixhen dhe bashkëshorten e tij Hyrishanë për veshmbathje, ushqim e arsimim jo vetëm për fëmijët e tij, por edhe për vëllezërit e tij. Babain e tij Ramiz Cernicën dhe vëllain e tij Raif Halimin e furnizonte me gazetat e ditës dhe paketa ushqimore, të cilët pastaj i ndanin me të burgosurit e pranishëm. Pushtetmbajtësit mundoheshin ta bindnin Fehmi Hoxhën herë me intriga e herë me kërcënime për të mos u kujdesur për anëtarët e familjes jashtë burgut, por edhe brenda burgut. Fehmi Hoxha edhe pse ishte i ri, nuk ju nënshtrua intrigave të pushtetit, e as nuk ia pati frikën kërcënimeve të atij pushteti gjakpirës. Ai e vazhdoi punën e tij më tutje me shumë sakrifica, vuajtje e mundime, por krenar.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=hn9JPjzly_U&t=652s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Fjala hyrëse e Afërdita Halimit për Mulla Halimin Ramiz-Cernicën, Raif Halimin</ref> Gjatë pastrimit etnik në Kosovë, kur Kosova shpërngulej, masakrohej, dhunohej, digjej e piqej, më 1999 u dogj edhe Fehmi Hoxha së bashku me bashkëshorten e tij Hyrisha Hoxhën në shtëpinë e tij.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=thLdnxkv8Nc&t=274s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 29, Ymer Halimi per Raif Halimin</ref> == Veprimtaria letrare-leksikografike: Hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisht == Gjatë qëndrimit në burg, Raif Halimi shkroi fshehurazi një histori të popullit shqiptar. Ai shkrim u zbulua nga pushtetarët e kohës ndaj u dënua edhe njëherë me mbi 8 vite izolim. Për t’i mbijetuar gjithë ato persekutime, gjeti forcë për të shkruar fjalorin e parë shqip-serbokroatisht, në të cilin punoi mbi 10 vite dhe e la në dorëshkrim. Lekë Lukaj ishte i pari, i cili u përpoq më 1935 të përpiloj një fjalor shqip-serbokroatisht. Ai arriti të punojë në fjalor prej shkronjës A gjer në shkronjën GJ. Fjalori kishte vetëm 14 mijë fjalë. Raif Halimi, fjalorin e ka përpunuar tri herë prej shkronjës A gjer në shkronjën ZH. Pra ky ishte fjalori i parë i plotë shqip-serbokroatisht. Thuhet se fjalori i ka përafërsisht 75 mijë fjalë. Një verifikim të tillë mund ta bëjnë në të ardhmen leksikografët dhe gjuhëtarët në përgjithësi. Ai i shkruante fjalët në skajet e gazetave dhe i fuste në thes. Kur dilte në shëtitje të burgut, gardianët ia shkyenin dhe zhduknin këto shënime. Dikur filloi ta mirrte thesin me vete në shëtitjet e tij të burgut. Në këtë mënyrë i ruante shënimet e tij, të cilat filloi t’i shkruaj nëpër fletore. Më 1962 u lirua nga burgu. Ai ia ktheu burgut shpinën me një fjalor voluminoz. Shtypi i atëhershëm bënte reklamë, se burgjet e ish-Jugosllavisë janë aq të mira saqë ia mundësojnë të burgosurve edhe përpilimin e fjalorëve. Pushteti i atëhershëm donte me këmbëngulje ta botojë këtë fjalor, por pa emrin e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 84</ref> Ky fjalor e pa përherë të parë dritën me sy me emrin e autorit të vërtetë, 18 vite pas vdekjes së autorit. Për shkak të volumit, botimi është ndarë në dy pjesë. Fjalori është me kopertina të trasha dhe ka 1872 faqe. Pjesa e parë ka 940 faqe, pjesa e dytë ka 932 faqe. Fjalori i Raif Halimit, u botua në dhjetor 2016, në Itzehoe të Gjermanisë, shtëpia botuese “Emigrantibuch”. Prof. dr. Mehmet Halimi në punimin e tij titulluar: „Vepër madhore me vlera të larta kulturore, historike e leksikografike“ ndër të tjera thotë: „Autori i Fjalorit shqip-serbokroatisht, Raif Halimi përjetoi dy dënime në jetën e vet: 1. Denimin e parë ia caktuan armiqtë partizanoçetnikë të regjimit totalitarist të diktaturës komuniste jugosllave me pushkatim, të shndërruar në njëzet vjet burg të rëndë politik, sepse luftoi për çështjen kombëtare shqiptare dhe i doli zot popullit e atdheut të vet autokton e stërgjyshor. Ai si komisar i Batalionit të Rinisë, të cilin partizanoçetnikët e dërguan në Drenicë të luftonte kundër luftëtarëve vullnetarë të strategut dhe prijësit luftarak të Shaban Polluzhës, më1945, por Ai nuk ia ktheu pushkën vëllait të vet, por pushkën me tërë Batalionin ia ktheu armikut shekullor serbosllav dhe u bashkua me çetat e luftëtarëve vullnetarë të Shaban Polluzhës; 2. Dënimin e dytë, Raif Halimi, ia caktoi vetvetes për të hartuar këtë fjalor madhor, aq të vëllimshëm e aq të vështirë, i cili kërkonte kohë të gjatë e durim të pakufishëm, punë të mundimshme e stoike, nga njëra anë, por edhe guxim e qëndrim heroik. Raif Halimi edhe në burg, me pranga në këmbë e duar edhe atëherë kur qe i detyruar të mbajë “Duart lidhur e gojën mbyllur, gëzimin ndrydhur e lotin shtrydhur" F. Sinella. edhe në errësirën e burgut famëkeq të Mitrovicës së Sremit, ku dergjeshin me qindra e mijëra atdhetarë shqiptarë, nga ana tjetër, Raif Halimi gjeti forcë morale, besë e shpresë për një rreze të lirisë, ndaj në vend se të mallkonte errësirën ai ndezi një qiri - një rreze drite-siç thoshte Nënë Tereza. Do të thotë se Raif Halimi me fjalorin e vet, në të cilin punoi aq gjatë, më tepër se gjysmë shekulli të anatemuar, i paraprini, jo vetëm me pushkë, por edhe me pendë, sepse në burg arma e Raif Halimit ishte penda. “Pushka dhe kalemi janë binjakë, njani shënon e tjetri gjuen, e nuk ban të ndahen" (B.Curri). Ata duhet të shërbejnë në mbrojtje të popullit e atdheut. Ai përveç fjalorit hartoi edhe Historinë Kombëtare, por ia konfiskuan organet e burgut.“ Fjalori i Raif Halimit bënë pjesë në veprat madhore të kombit shqiptar, ai shquhet për vlerën e lartë historiko-leksikografike si një dokument faktografik i pasurisë sonë gjuhësore, dëshmon për vlerat kulturore të popullit shqiptar. “Shpirti i një kombi është gjuha që e flet; me anë të saj bëhet lidhja në mes të njerëzve që e flasin, po gjuha nuk arrin vetëm të flitet, ajo lipset edhe të shkruetë". (Mendimi politik i Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Tiranë 1971,f.234)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=B8TQZzLzkOs&t=104s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 42, Promovimi i Fjalorit të Raif Halimit</ref> Për dy shkaqe më kryesore do të mbetët të kujtimin historik edhe RAIF HALIMI, ishte njëri ndër themeluesit e “BATALIONIT TE RINISË”, i vetmi prej kuadrit komandues dhe politik të tij i cili shëtoi nga pushkatimi dhe se gjatë vuajtjes së dënimit me burg njëzetvjeçar, hartoi një HISTORI TË POPULLIT SHQIPTAR dhe një FALOR SHQIP-SERBOKROATISHT me vlere të paçmueshme për leksikografinë shqiptare. Në burg qëndroi nga 2 marsi 1945 – 2 prill 1962. Prej tyre, shtatë vjet e gjysmë në “izolim” - pa të drejtë për jetë në kolektiv, e ditë të panumëruar në çeli. Në kushte të tilla, më 1949-1951, shkroi Historinë e popullit shqiptar deri më 1912 dhe Historinë e popullit shqiptar nën okupimin serbo-jugosllav deri më 1941. Këto vepra i shkroi për ngritjen e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve në Kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Prej vitit 1952 deri në vitin 1962, por edhe në vitin 1963 dhe 1964, në ushtrinë jugosllave pas burgut, punoi në hartimin e Fjalorit shqip-serbokroatisht me rreth 75.000 fjalë. Keni besë të besoni: Ke parë vepra në dorëshkrim, letrare, gjuhësore e historiografike, ke parë të shkruara me alfabete të ndryshime, të gjitha shqip, por vepër kaq volumoze, shumë më volumioze se HADIKAJA e Dalip Frashërit, me rreth 65.000 vargje, kurrë nuk ke parë dhe nuk ka kultura jonë, trashëgimia shqiptare në fushë të literaturës. Është material gjuhësor për një kujdes, madje edhe për një doktoratë. Të lumtë mendja dhe dora e art, o Xha Raif! Në trashëgiminë tonë do të zërë vendin e merituar edhe vepra jote!<ref>Edhe ne burg shkruhet historia, Dr. Muhamet Pirraku, Bujku, 2 tetor 1990, f. 6-7</ref> == Shpëtimi i fjalorit nga hordhitë serbe më 1999 == '''Si e shpëtuan Fjalorin nga armiku gjakatar serb shoqja e tij Emine Halimi dhe e bija Ardita Halimi?''' “Më 24 mars 1999 bombardoi NATO Kosovën. Kosova ishte në flakë. Në njërën anë NATO, në tjetrën anë serbët i minonin e i digjnin shtëpitë dhe lokalet. Tym e flakë shihje ngado që silleshe. Disa ditë pasi intervenoi NATO erdhi ushtria e rregullt serbe. Ajo u shpërnda anë e kënd vendit. Së pari e dogjën shtëpinë e mjakëve. Mandej, pasi e kishin vra Nazmi Nebihun me të shoqen dhe ia kishin djegur shtëpinë në Sojevë, ia djegin edhe shtëpinë tjetër në fshatin e Vjetër. Pastaj e dogjën shtëpinë e Fejzë Bibës. S’ka mbetur shtëpi pa u vizituar nga ushtria, pa u kontrolluar e pa u plaçkitur. I mbushnin kamionat ma mall dhe niseshin në drejtim të Gjilanit. Po atë ditë, pasi u largua ushtria unë e hapa një gropë të madhe. Derisa unë gropoja, Ardita (bija e Raifit) brenda në shtëpi i bënte gati gjërat që duhej të fshiheshin, si p.sh. dokumentat, gazetat që shkruanin për Raifin, fotografitë, pikturat, me portrete historike, dhe FJALORIN e Raifit që e shkroi me aq mund. Nuk ishte punë e lehtë ta hapje atë gropë aq të madhe për një gjysmë ore. Ushtria ishte rreth e rrotull dhe ishte rrezik se mund të më zinin duke groposur. Por, strehimi i këtyre gjërave e kishin vlerën dhe rëndësinë e vet. Ishin gjëra që s’mund të arriheshin as me punë e as me të holla. Fjalorin qysh herët e kishim bërë gati në një çantë së bashku me ndërresat tona dhe barnat e Raifit, me qëllim që, ngado që të shkojmë, atë ta kemi me vete. Ishte puna dhe mundi i 10 viteve të Raifit. Pasi i strehuam këto giëra e ndiem veten më të lehtë. E dinim se po ta ndeznin shtëpinë, atë mund ta rindërtonim, kurse Fjalorin nuk do të mund ta zëvendësonim më me asgjë.”. – tregon shoqja e tij Emine Halimi.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 129-132</ref> “Dhe, në fund të prillit të vitit 1999, shtëpia e Raif Halimit qe djegur nga barbarët serbë. Fatbardhësisht, Fjalori i tij, shpëton nga më e keqja, i cili i përballoi kohës. Ky është fati i Fjalorit të Raif Halimit, një atdhetar i shquar shqiptar. Pra, edhe i burgosur politik dhe me pranga në duar, ai shkroi librin “Historia jonë kombëtare” dhe Fjalorin shqip…”, i cili, edhe sot e kësaj dite pret botimin e tij si krejt librat autorëve të tjerë shqiptarë.!<ref>Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalorë, Në 16-vjetorin e vdekjes të atdhetarit të madh të kombit Raif Halim – Cërnica., Tefik Selimi: KRYELAJMI</ref> == Aktivitetet e pasburgut == Pas lirimit nga burgu, Raif Halimit iu mohuan për 10 vite të drejtat qytetare. Ai s’kishte të drejtë të punojë gjer në vitin 1971. Brenda kësaj kohe ka bërë përkthime të literaturës universitare, por s’kishte të drejtë të përmendej emri i tij. Ai s’kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e ish-Jugosllavisë. S’kishte të drejtë pasaporte as ai e as anëtarët e familjes së tij të ngushtë. Raif Halimi për herë të parë merr pasaportë në vitin 1992, pasi që ndryshojnë edhe rrethanat politike në Kosovë. Fëmijët e tij s’kishin të drejtë burse, të drejtë ushqimi në menzë dhe të drejtë banimi në konvikt. Ndjekjet dhe persekutimet e përcollën në vitet e pasburgut jo vetëm atë, por gjithë familjen e tij.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Në burgun e Mitrovicës së Sremit kishte edhe epror ushtarak gjermanë, të zënë rob nga lufta. Raifi, pasi e njihte gjuhën gjermane, shpeshherë shërbente në burg edhe si përkthyes. Në vitin 1971 i vjen Raif Halimit një garancion nga Gjermania, pikërisht nga Frankfurti, që të shkojë në Gjermani, për të punuar si përkthyes. Kjo nuk iu lejua nga pushteti serbosllav. Raif Halimi ishte pothuaj njëri ndër të vetmit prej të të dënuarve politik, që nuk kishte të drejtë për pasaportë, nuk kishte të drejtë t’i lëshojë kufijtë e Jugosllavisë së kohës.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 22, Raif Halimi, Likuidimi i Shtabit në Drenicë-1</ref> === Riburgosja e Raif Halimit === Pas demostratave të vitit 1981 u burgos edhe njëherë, pa pasur prova, më 13 nëntor 1981, duke e akuzuar për vepër penale rreth ngjarjeve të njohura të vitit 1981. Danica, fqinje e Raif Halimit së bashku me serbët tjerë e kanë festuar burgosjen e Raif Halimit me arsyen se u burgos njeriu më i rrezikshëm dhe më i vendosur kundër regjimit të ish-Jugosllavisë. Në mungesë të fakteve lirohet nga burgu më 24 shkurt 1982.<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 92</ref> Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit, pjesa 4, shoku i burgut të Mitrovicës së Sremit Rexhep Abdullahu në artikullin „Jeta e Raif Halimit pas burgut“ shkruan: Për Raifin çdo kohë dhe çdo vend është gjithmonë i përshtatshëm për të trajtuar çështjen kombëtare. Ai është këmbëngulës dhe nuk u frikësohej rreziqeve. Njerëzve u fliste haptas dhe pa drojë, duke mos menduar në atë se a po e përcjell dikush apo jo. Fjalët e tij kishin peshë të madhe dhe ishte njeri largpamës. Në bisedë ishte tolerant, i butë dhe shumë i njerëzishëm, i pastër njerëzisht dhe i padjallëzuar kombëtarisht. Ishte i rreptë në biseda kundër atyre që në vend të parë vënë interesat personale, ndërsa lënë anash interesat e përgjithshme. Këto janë veçoritë e kësaj figure të madhe kombëtare, dhe me të drejtë konsiderohej fanar në ndriçimin e rrugës për daljen nga skllavëria shekullore. Dikur, ishte therrë në sytë e armikut. Ndonëse ishte në moshë të shtyrë, më 1981, e burgosi UDB-ja jugosllave. Katër muaj e mbajtën nën hetime. Gjatë kësaj kohe qëndroi para inspektorëve të UDB-së në mënyrë dinjitoze dhe i pathyeshëm, duke përdorur aftësitë e tij mendore dhe intelektuale dhe përvojën e tij politike dhe kombëtare. Në mënyrë mahnitëse përgjigjej para kolonelit të UDB-së. Një ditë koloneli i UDB-së e kishte pyetur: "Raif, na trego se cili është qëllimi i juve shqiptarëve dhe çfarë do të bëni në fund?” Ai i qetë dhe shpejt i përgjigjet: "Ne shqiptarët kërkojmë të drejtat tona legjitime as më shumë as më pak përveç bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet, siç jetojnë edhe popujt e tjerë të Evropës: U shtang koloneli me përgjigjen e Raifit, që e kishte në majë të gjuhës. I mllefosur në të i bie një shpullë, duke menduar se do ta qetësonte dhe do ta frikësonte. Mori pak frymë dhe përsëri i drejtohet kolonelit: "Sido që të jetë, zotëri kolonel, shqiptarët e kanë kohën të bashkohen dhe të jetojnë në liri dhe në demokraci”. Pasi koloneli do t'i përsërisë shpullat edhe më të fuqishme, ky gjakftohtë pa luajtur vendit, i drejtohet: "Po kjo është metoda më e mirë e juaja, kur nuk keni argumente të tjera. Të jeni të bindur se fjalët e mija janë më të forta se shpullat tuaja.“<ref>Me rastin e dyvjetorit të vdekjes së Raif Halimit (4), Jeta e Raif Halimit pas burgut, Rexhep Abdullahu, Bota Sot, 18 prill 2001, f. 19</ref> Raif Halimin e marrin në pyetje jo vetëm inspektorë krahinor, por edhe inspektorë të tjerë federativ nga Sllovenia, Kroacia, Bosnja e Hercegovina, Maqedonia, Mali i Zi e Vojvodina, të cilët herë e mirrnin në pyetje së bashku e herë të ndarë. Kur e merrnin në pyetje së bashku, ata ruheshin nga njëri-tjetri, nuk ia kishin besën tjetrit. Kur e merrnin në pyetje veç-veç më tepër bisedonin rreth shkencës, kulturës e historisë. Kur inspektori federativ ia shtron pyetjen Raif Halimit se si e parasheh zgjidhjen e çështjes së Kosovës, ai i përgjigjet: "Kosova është tokë shqiptare dhe i takon shqiptarëve. Kosova i takon shqiptarëve dhe të gjithë atyre që jetojnë në të. Për fatin e Kosovës mund të vendosin vetëm banorët e saj përmes një referendumi, i cili do të mbikqyrej nga OKB-ja". Inspektori serb e pyet: "Pasi që kërkuat referendum për Kosovën, pse s'kërkuat edhe për Serbinë?" Raif Halimi i përgjigjet: "Bën edhe atje të mbahet referendumi, por pasi të kthehen shqiptarët në trojet e tyre, prej nga u dëbuan me dhunë". Ky inspektor i ashtuquajtur Svecko Qubrillo me profesion avokat, në vitet e mëvonshme vazhdon të punojë në profesionin e tij. Pas disa vitesh Kadri Zenuni nga Gjilani kërkon ndihmë juridike nga ky avokat. Svecko Qubrillo sapo ta kuptoj se klienti nga Kosova vjen, fillon t’i flasë për Raif Halimin: “Sa kam pasur kontakt deri më sot me shqiptarët e Kosovës, asnjëri s'më ka lënë përshtypje më të mirë se Raif Halimi. Për histori e gjeografi njeri më të aftë se atë s`kam parë. Jo vetëm që jam ndarë i kënaqur nga biseda me të, por edhe kam mësuar shumë gjëra prej tij. Ky jo vetëm që kishte njohuri të gjithanshme e të shumta, por edhe ishte i rryer me jetën dhe nuk po binte leht në grackën e huaj. Atë që ma ka thënë Raif Halimi në burg, doli sot në realitet. Ishte largpamës, pa shumë larg, atë që s’mund ta shihnim edhe ne. Edhe pse komisioni i jonë ishte i përbërë me njerëz të përzgjedhur nga të gjitha repuplikat e Jugoslavisë, Raif Halimi kishte aftësinë ta ndërrojë skenarin tonë të parapërgatitur. Gjatë bisedave tona në hetuesi, gjatë marrjes në pyetje, në vend që ne t’i bëjmë pyetje atij, ai e ndërronte skenarin dhe na shtrojmë pyetje ne.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vP2TqNWVyeI&t=2011s(EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 23, Raif Halimi, aktivitetet dhe përjetimet në burgjet serbosllave-2</ref> === Pajtimi i gjaqeve dhe aktivitetet politike të viteve të 90-ta === Në fillim të viteve të 90-ta filloi pajtimi i gjaqeve, në të cilin aksion u angazhua edhe Raif Halimi, sidomos në anën e Anamoravës. Raif Halimi gëzonte autoritet dhe respekt në popull. Në rastet e vështira, aty ku të tjerët s’mund t’i pajtonin, vinin e merrnin Raif Halimin. Por, ka disa raste kur familjet që në fillim e kërkonin Raif Halimin. Ata donin që gjakun ta falnin vetëm në emrin e Raif Halimit.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> „Në fillim të viteve të 90-ta filluan të vinin njerëz pa ndërprerë për vizitë te Raif Halimi, palë pas pale; gazetarë, historianë, njerëz nga parti të ndryshme dhe me ideologji të ndryshe. Ai nuk bënte dallime partiake, ideologjike apo fetare. Ai i shihte të gjithë me një sy, si shqiptarë atdhetarë, të cilët mundoheshin të lëvizin diçka në dobi të çështjes kombëtare. Dhoma nuk ishte aq e madhe për t’i zënë të gjithë. Shpesh nuk i zinte dhoma dhe uleshin radha e parë poshtë nëpër kauqa. Prapa shpinës së radhës së parë, në mbështetëse të kauqave, ulej radha e dytë. Në dysheme para këmbëve të radhës së parë ulej radha e tretë. Baba ka qenë mikpritës, i ka pritë të gjithë me respekt, i ka dashtë, i ka afruar, i ka respektuar. Për të ka qenë lëvizja kombëtare ushqimi i shpirtit të tij. Por, të gjitha këto takime baba s’kishte mundur t’i mbajë vetë, po të mos kishte bashkëpunuar nëna jonë dhe ne fëmijët e tij. Nëna jonë e ndjerë Emine Halimi ka qenë krahu i djathtë i Raif Halimit.“, kujtohet bija e tij Arbërije Halimi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> == Themeluesi i celulave të para të UÇK-s == Formimin dhe themelimin e celulave të para të UÇK nga Kaçaniku, Ferizaj, Vitia, Gjilani e Kamenica i bëri Raif Halimi në shtëpinë e tij në Fshatin e Vjetër të Ferizajt, me të cilat grupe gjatë gjithë luftimeve nuk i ndërpreu kontaktet, dëshmojnë përmes video-incizimeve Imer Halimi, i dënuar politikisht (kushëri), Hasan Agushi (nip) dhe Fadil Kajtazi nga Gjilani. Hasan Agushi, pasi që vetë ka qenë invalid ka shërbyer si urëlidhëse për Raif Halimit në mes Gjilanit dhe Ferizajt. Së bashku me kushëririn Imer Halimin ia gjenin kontaktet. „Pika lidhëse jemi konë: unë, daja Imer dhe daja Raif“,- thotë Hasan Agushi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jDV5hSTkDuo, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 24, Raif Halimi, Celulat e para të UÇK-së-3</ref> '''Fadil Kajtazi, më 11.05.2005 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' „Unë kam qenë i ri, kam qenë entuziast, idealist, … Ka ardhë baca Ymer (Ymer Halimi). Iniciativa ka qenë e bacës Ymer. Ai ka thënë se duhet m’i gjetë të paktën edhe tre vetë. Në rregull i kam thënë. I kam gjetë edhe dy vetë tjerë: Ramiz Ramadanin e Shillovës, edhe Halil Halilin e Dobërçanit dhe unë. Ka ardhë, na ka marrë te shpija Hakija i Cernicës, dhëndërr i Shillovës. Kemi shku në Stara Sellë, kena hy në një shpi. Na ka pritë një plak tuj u qeshë, i afërt. Jemi ulë dhe u pritke me u ba bashkimi i grupës dhe m’u nisë. Ideja jeme ka qenë që duhet me kalu kufirin në këmbë. Unë s’kisha pasaportë atëherë. Jo po thonë duhet me kalu në Greqi dhe me hy aty (në Shqipëri). Edhe kemi bo darkë aty në shpi t‘juj. Ajo shpi ka qenë e hajrit ajo bazë. S’e thotë kërkush që ka hy n’atë shpi e o dalë prej asaj shpije as nuk asht zanë e as nuk u rreh gjer më 98-tën. Ka qenë shpi e hajrit, njerëzit e mirë. Qendra e asaj grupe e ka pasë bazën në shtëpi t’juj (Raif Halimit); për rrethet, Gjilan, Ferizaj, Kaçanik, Kamenicë, se na e kena mbulu Kamenicën. Ajo ka mbet si grup i parë se s’ka pasë grup të Kamenicës. Nëse vazhdon ajo pregaditja, është parapa që ne të veprojmë në drejtim të Kamenicës, në drejtim të fshatrave, në drejtim të Novobërdës. Këto grupe, se njerëzit çka s’po thojnë, mirëpo këto grupe janë baza e UÇK-ës. Qe unë po t’jap dëshmi. Nuk po hy me grupin e Drenicës, me Adem Jasharin nuk po hy. Se edhe ata kanë qenë, po s’po hy natan. Unë po hy vetë në vendet çka i di unë. Ky divizion, për mendimin tim është më i rëndësishëm. Se një njeri me moshë të thyeme me qitë një guri me një themel që po ngritet dhe që e ndryshoi historinë është shumë i rëndësishëm. Unë e shikoj në këtë krah, njerëzit i shikojnë qysh t’kanë … Raif Halimi ka qarkullu, por tubimi asht ba pikërisht në shpi t’juj. Mujm me thanë lirisht se ai u kanë themelues i UÇK-ës. Unë në aspektin ushtarak, gjeneralat nuk ecin shumë, gjeneralat rrinë, i presin informatat, dhe i bajnë planet ma racionale. Unë me atë sy e kam shiku atë, një gjeneral, i cili, pa fjalë t’mdhaja, shumë modeste.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=U2EdIstY8uM&t=7s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 32, Fadil Kajtazi flet për themelimin e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Adem Metushi, në fjalimin e tij në Tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.09.1999 ndër të tjera thotë:''' „Qysh më 1991 fillon t'i përgadisë të rinjtë e vendit për përdorimin e armëve. Më 1991, së bashku me lidhjet që ai i kishte dhe që për nga konspiracioni nuk i zbulonte asnjëherë, në terren kemi dalë së bashku për sigurimin e deponimit të armëve që duhej të mbërrinin nga Kroacia. Më 1991 në fund të shtatorit, ai ishte edhe organizatori, bashkë me Xhemail Krasninin nga Kaçaniku dhe me mua, formuam grupin e parë që shkoi në ushtrime ushtarake në Shqipëri. Nga ai grup dolën luftëtarë të regjur, luftëtarë të mirë në UÇK. Një prej tyre ishte udhëheqësi i grupit Ahmet Hoxha, i cili fatkeqësisht edhe ai ra dëshmor, u vra në burgun e Dubravës. Këto po i theksoj për ta plotladekabel mit e marker chipsuar, sa është e mundshme, veprimtarinë që nuk njihet të Raif Halimit, e që në të ardhmen sigurisht që do të jetë detyrë mjaft e rëndë, por edhe e ndershme të hulumtohet në tërësi.“<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> '''Ramiz Ramadani, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 23.10.2024 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Kur më ka pyet dhe ka shprehë atë idenë që e kishin diskutu në kryesi të degës, më kujtohet edhe vendi ku më ka taku dhe më ka thënë për here të parë në qendër të fshatit, po më thotë Ramiz kështu është puna, është ideja me shku në një mision që nuk dihet egzakt se çka, ajo që dihet është që është i rrezikshëm, mund të përfundojë edhe keq. Po a je i gatshëm me i hy kësaj pune? Natyrisht na jemi rritë bashkë dhe e kemi njohtë njëri-tjetrin. Dojke me thane që duhet me u mbajtë tepër sekret ky muhabet. Thashë, po more për qëtë punë jemi tu punu, se qëtë ditë e kemi pritë. Mbas dy-tri dite udhëtum. Shkum te baca Raif. Unë në fakt edhe nuk kisha dëgju për bacën Raif. Po ajo që muj me thanë në këtë rast, meqë po dikutojmë për të, ësht kjo që nuk kam taku njeri ma të përkushtum, ma atdhetar se bacën Raif asnjëherë, as ma përpara, as ma mbrapa. Me pas një lloj instrumenti që e matë atdhedashurinë ose patriotizmin te baca Raif kish me shku treguesi në pikën maksimale. Njeri ma të pastër, ma të sinqertë në kuptimin atdhetarë nuk kam taku. Më kujtohet figura e tij si sot ka qenë shumë i entuziazmuar, shumë energjik që erdhi momenti, erdhi dita që ne po dojmë me bo ushtrinë me iu kundërvy Serbisë edhe me mjete luftarake edhe ushtarakisht nëse është nevoja.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8OXZEAZmt30, Emigrantibuch: Shpalime historike – Pjesa 33, Fadil Kajtazi dhe Ramiz Ramadani themelimi e celulës së parë të UÇK s</ref> '''Ylber Topalli, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 10.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Unë jam i vetëdijshëm që familja e bacit Ramit, trashëgimtarëve të parë të tij të bacës Raif dhe të bacës Fehmi, në Ferizaj edhe më gjerë kanë luajtur një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm në organizimet e mëvonshme NDSH-iste, por edhe në organizimet e mëvonshme të organizimit të këtyre celulave të para të ushtrisë, që më vonë do të quhej si ushtri çlirimtare e Kosovës. Tu e e pasë parasysh që baca Raif ka qenë këtu si strumbullar i vijave patriotike 68-të e tutje, baca Raif asht organizu me besim për me i caktue kush me strukturu këtë grupin atje. Për Ferizajin edhe për atdheun përdhithësisht është një fat i mire që kemi pasë këso familje, të cilat gjithmonë në shpinë të vetë, në sacrifice të vetë, në familje të veta kanë ditë me orientue kahjen e rezistencës edhe sot jemi këtu ku jemi, gjithmonë me kujtimin më të mirë për ta dhe gjithmonë me mungesën që megjithatë në prag të lirisë nuk arritën me shiju lirinë. Baca Raif ka ndërru jetën në kohën e bombardimeve sapo kanë fillu. Vëllau i tij me bashkëshorten janë masakru, pikërisht janë masakru pse kanë qenë familje të etiketuara prej pushtetit.”<ref>https://www.youtube.com/watch?v=CRsS-Q72IXc&t=762s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të UÇK së flet Ylber Topalli</ref> '''Ismet Qerkini, anëtar i grupit të parë të UÇK-së, më 15.05.2026 flet në një videoincizim për themelimin e celulës së parë të UÇk-së:''' “Grupi i pare prej Ferizajt kemi qenë 10 vetë, 10 persona, 10 djemë të rinj, 10 djem që e kanë dashtë atdheun dhe e kanë ditë që ndoshta nuk kthehen të gjallë prej atje, se ka qenë qashtu organizimi. Kemi shku në Shqipëri, disa kemi shku përmes aeroportit, kush ka pasë pasaportë Jugosllave natë kohë se kemi qenë nën Federatën Jugosllave, kemi shku përmes aeroportit të Prishtinës deri në Cyrih. Një pjesë kanë shku përmes Maqedonisë, po kanë hasë në pengesa, dhe nuk kanë mujtë me dalë në Shqipëri, kanë hy përmes Greqisë, po i kanë kthy edhe grekët. Kanë ardhë në Ferizaj prapë, u ba prapë organizimi dhe kanë ardhë edhe ata edhe pse e kanë vonu pak ushtrimin, po kanë ardhë të gjithë edhe jemi ba bashkë. 53 ushtarë, ose persona, ose djem të rinj kemi qenë në tetor deri në nëntor që kemi ushtru në Surel të Tiranës. Ky asht grupi i parë. Në mesin e tyre i kemi heronj tash Sali Çekun. Zahir Pajazitin dhe profesor Ahmet Hoxhën. Për organizimin për Shqipëri e kemi ditë dhe na ashtë thane që kanë bisedu dy presidentët: presidenti Rugova dhe prezidenti Ramiz Alia, që e kanë ba atë marrëveshtje në Tiranë. Këtu për Ferizaj sa kam informacione unë dhe sa kam pasë më herët, Raif Halimi është kontaktu nga dikush që nuk na ashtë spjegu asnjëherë, asht kontaktu nga dukush nga jashtë o nga Gjermania, o nga Zvicra ato nuk na kanë spjegu, po kryesore asht kontaktu. Ai tani ka organizu do të thotë me i gjetë disa njerëz të besueshëm edhe me shku. Në atë kohë kanë kontaktu edhe me neve. Në bazë të asaj që e kemi njoftë na si patriot dhe atdhetarë Raif Halimin, kemi besu se duhet me shku dhe kemi shku, jemi organizu, kemi shku. Ma së pari jam kontaktu përmes Osman Shaqirit, Adem Metushit dhe Rafi Sejdiut, do të thotë që ashtë një iniciativë, ashtë një nismë. As ata s’e kanë ditë, po vetëm kanë thonë se asht Raif Cernica, qashtu e kemi njoftë na, jo Raif Halimi, po Raif Cernica, ose Raif Hoxha, edhe e kemi besu se e kemi ditë çfarë familje ka qenë edhe s’e kemi ba dysh asnjëherë kta, po shkojmë edhe u kry. S’paku nja tri here kam ndejtë me Raif Halimin. Ka qenë burrë i qetë, burrë i vendosur, burrë me halle, me derte. Na ka konsideru gati si fëmijë. Baza e jonë, e dhjetëshes së Ferizajt ka qenë qëtu në qëtë shpi. Besimin e kemi pasë, edhe me veprën e tij, edhe me punën e tij, edhe me burgun e tij, edhe me vujtjet e tij, na kemi besu plotësisht. Kanë qenë do familje me sheja, të etiketueme, si patriot, si nacionalist, si atdhetar, kështu në qato familje ka qenë familja e juj e Raif Cernicës, s’e di tjerat në Ferizaj kush ka qenë, jo kanë qenë do Gogë, po familja e juj ka qenë me shej për të mire, jo për të keq. Në popull kujt i ke thane që ashtë qekjo familje, s’e ka ba dy atëherë, i ka besu.“ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=X__0HUNRLd0&t=708s, Emigrantibuch: Raif Halimi Themelimi i grupeve të para të FARK ut UÇK së flet Ismet Qerkini</ref> '''Kujtime të Arbërije Halimit, bijës së Raifit:''' „Po në këtë vit (1991), Raif Halimi filloi të organizojë takime të njëpasnjëshme për t'i ushtruar të rinjtë në përdorimin e armëve. Takimet e para bëheshin në shtëpinë tonë. Por, për t'i ikur vëzhgimeve të armikut, filluan pas një kohe, takimet të mbahen herë pas here edhe në shtëpinë e axhës Abdyl. Mua më kishin dhënë atëherë një detyrë. Kur të vijnë këta të rinj, t'ua hapi dyert, t'i pranojë brenda dhe ťiu tregoj pa fjalë, vetëm me gjeste se në cilin drejtim duhej të shkonin. Nuk guxonte të ndihej zë njerlu. Këto takime bëheshin zakonisht natën, gjersa të tjerët flenin. Dritat në oborrin e shtëpisë sonë ishin të ndalura që të mos shiheshin lëvizjet. Të rinjtë hynin në oborrin tonë, kinse për vizitë te Raif Halimi. Pastaj prej oborrit tonë i drejtoja njerëzit pa fjalë në drejtim të shtëpisë së axhës Abdyl, vëllait të babait, aty ku i priste Raif Halimi. Ata kalonin të heshtur a pa zhurmë në shtëpinë tjetër. Axha Abdyl jetonte në Prishtinë, kurse çelësin e shtëpisë së tij e mbante baba. Pra, në shtëpinë e tij me roletne të mbylluara, për të mos u hetuar që ka njerëz brenda, mbaheshin tubimet, bëheshin organizimet dhe ushtrohej me armë. Raif Halimi, në marrëveshje me të tjerë, më kishte dhënë edhe një detyrë tjetër; të dal në terren dhe të mbledh shënime nga njerëzit e moshuar, të cilët kishin përjetuar luftëra të ndryshme. Qëllimi ishte që historia të mbetet e dokumentuar në letër. Këto shënime të mbledhura, gjendet ende në arkivin personal të Raif Halimit. Këto shënime i kam mbledhur në fillim me motrën time Mirjetën dhe shoqen e fqinjën tonë Xhemile Ajvazin, të cilin aktivitet më vonë e vazhdova vetë. Raif Halimi organizoi edhe furnizimin e armëve që në fillim të viteve të 90-ta, një pjesë të të cilave i strehoi në shtëpinë e axhës Abdyl. Në oborrin e vëllait tjetër, të të ndjerit axhës Halim hapi një tunel dhe strehoi pjesën tjetër të armatimit.“ <ref>YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5TPnvAfDwq8&t=6313s, EmigrantiBuch: Shpalime historike – Pjesa 39, Tubim komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, 26.09.1999</ref> == Formimi i Forumit Intelektual Shqiptar == Lidhur me formimin e Forumit të Intelektualëve Shqiptar në Ferizaj, Isak Neziri i jep këto shënime: "Kuvendi themelues është mbajtur me 10 qershor 1991 në shkollën fillore të fshatit Komogllavë. Kuvendi e ka zgjedhur kryesinë prej 7 anëtarëve. Kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptare, dega në Ferizaj, është zgjedhur unanimisht Raif Halimi, nënkryetar Rahmi Tuda, sekretar Isak Neziri. Mandati i kryesisë me statut ka zgjatur dy vjet. Për shkak të kushteve objektive mandati ka zgjatur edhe dy muaj, faktikisht gjer më 15 shtator 1993. Edhe në mandatin e dytë Raif Halimi ka qenë i propozuar për anëtar të Kryesisë së Forumit, por me kërkesën e tij është tërhequr propozimi. Gjatë mandatit si kryetar i Forumit me iniciativën e tij dhe angazhimin maksimal Forumi ka dhënë një libër me karakter publicistik titulluar “Dhjetë vjet dhunë në arsimin shqiptar në Ferizaj". Libri është shumëzuar në 600 exemplarë. Nga kritika arsimdashëse në Ferizaj është vlerësuar lart. Në atë mandat kryetari ka dhënë protestën zyrtare përkitazi me mbledhjet e mbajtura në Hagë për çështjen e Kosovës dhe atë në gjuhën gjermane dhe angleze. Ky Forum e shpallë Raif Halimin anëtar nderi të FISH -it në Ferizaj. == Manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit == Më 16 nëntor 1996 kryesia qëndrore e PNDSH në Prishtinë dhe kryesia e degës se PNDSH në [[Ferizaj]] organizuan në fshatin Bibaj të [[Ferizaj]]t një manifestim për 70 vjetorin e Raif Halimit. U mbajtën fjalime të ndryshme nga personalitete të ndryshme. Njëri ndër ta ishte edhe Hajriz Demaku nga Drenica: “E vërtetë është që Raif Halimi ka lindur në Cernicë të Gjilanit dhe [[Komuna e Gjilanit|Gjilani]] thonë se Raif Halimi është i yni. E vërtetë është se Raif Halimi jeton në [[:en:Ferizaj|Ferizaj]] dhe [[Komuna e Ferizajt|Ferizaji]] thotë se Raifi është i yni. E vërtetë është se Raifi ka luftuar në [[:de:Drenica|Drenicë]] dhe [[:en:Drenica|Drenica]] thotë se Raifi është i yni. Raifi është i krejt Kosovës, por më së tepërmi i takon Drenicës. Ooo Raif, po të thërret Drenica! Po të presin pleq e të rinj! E vërteta është që je i sëmurë, por nëse ka nevojë me lese do të të mbajmë, veç eja në Drenicë!” == Këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Në verë të vitit 1997, si 71 vjeçar shkoi Raif Halimi në [[Drenica|Drenicë]], ku u takua me drenicakë dhe bëri incizimin e vendeve ku ka luftuar me shokë. U diskutua edhe për likuidimin e shtabit më 1945. Për herë të parë u diskutua hapur se organizatori i këtij likuidimi ishte Raif Halimi, së bashku me Isuf Gjilanin. Drenicakët e kanë mbajtur këtë të vërtetë me vite të tëra të fshehur vetëm e vetëm për të mos e ngarkuar Raif Halimin te pushteti i kohës. Më 1998, kur krisi lufta në Drenicë, drenicakët i bëjnë thirrje Raif Halimit për të shkuar në [[Drenica|Drenicë]] për t’iu dhënë vullnet, forcë dhe moral luftarak pishtarëve të lirisë. Ai shkoi atje në shoqërimin e Adem Metushit nga [[:de:Ferizaj|Ferizaj]].<ref>*Ramadan Rexha: “Kujtimet e mia, dëshmi historike”, Grafoprint Prishtinë, 2004</ref>*<ref>Muharrem Bajrami, Shpalime kujtimesh për Raif R. Halimin-Cernicën (1), Bota Sot, 23.04.2009, f.15</ref> Ndonjëherë e ka shoqëruar atë edhe dhëndërri i tij Naser Ilazi. Edhe pse i thyer në moshë dhe i sëmurë nga kanceri i lëkurës në kokë, Raif Halimi e dha kontributin e tij gjer në frymën e tij të fundit për lirinë e Kosovës. == Ditët e fundit të jetës së tij == Në vitin 1999, Raifi i lodhur nga kanceri rrinte më tepër në shtrat. Raifi duhej të hënën, më 22 mars 1999 të shtrihej në spital të Prishtinës për mjekim. Kjo gjë nuk qe e mundshme, shkaku që spitali i Prishtinës ishte i bllokuar nga forcat serbe. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. Të mërkurën në mbrëmje, më 24 mars 1999 e bobardoi NATO Kosovën. “Ashtu i lodhur nga sëmundja doli jashtë ta shohë dhe ta përjetojë vetë atë moment kaherë aq të dëshiruar, por edhe ta ndiej dhimbjen që shkaktohej në ato momente nga gjakpirësit serbë. Gjithë mendjen e kishim përqëndruar si ta mjekojmë dhe ta ndihmojmë Raifin. Batoni (djali) nuk ishte në shtëpi. NATO e zuri te motra e tij Lirija. Ne s’dinim gjë për të, a është i gjallë apo jo?”,- rrëfenë e shoqja e tij Emine Halimi. “Ne nuk e dinim se ku e kemi vëllaun. Në momentet më kritike erdhi Batoni dhe na shpëtoi nga masakrat e mundshme të kriminelëve të Arkanit. Batoni u përshëndet së pari me ne dhe menjëherë shkoi te axha e tij i madhi, Fehmiu. I luti të dy pleqtë. burrë e grua, si dy prindë, që ta lëshojnë shtëpinë dhe të vijnë me ne. Naseri, burri i Lirijes, i kishte ftuar që të strehohen në shtëpinë e tij. Axha Fehmi nguli këmbë se s'ka ku të shkojë përtej shtëpisë së tij. Ne sapo dolëm nga dyert e shtëpisë në anën e poshtme nga rruga e Shkupit paramilitarët kishin hyrë. Rrugën e Gjilanit e kishte bllokuar ushtria. Paramiliarët vijnë nga drejtimi i Gjilanit, por nuk hyjnë në rrugën kryesore. Ata sillen rrotull, hyjnë nën urë në drejtim të Shkupin. Ne i shihnim duke ardhur nga rruga e Shkupit. Ky ishte një bllokim i rrugëve me qëllim që popullata të mos ketë rrugëdalje për shpëtim. Për një, eventualisht dy minuta, na shpëtoi Batoni pa rënë në duar të paramilitarëve të Arkanit. Në lagjen tonë, ata së pari e kanë ndezur shtëpinë tonë, mandej i kanë hyrë të tjerave me radhë. Ne, sa ishim të strehuar te Naseri, dëgjuam se na kanë djegur shtëpinë, madje edhe i kanë vrarë disa fqinj tanë.”- rrëfenë e bija e tij Ardita Halimi. „Tri javë kam munguar në shtëpi. Kam provuar disa herë të shkojë në shtëpi, por s’mund të kaloja prej ushtrisë. Pas tri jave kam arritë nëpër ushtri të shkojë në shtëpi. Rrugës i kam parë tre autobusë me paramilitarë që kanë hyrë në fshat. Kam shkuar ta axha Fehmi. Ai u gëzua kur më pa dhe më përqafoi. E luta të vijë me ne. Ai më tha: „Axhës, unë s’kam ku të shkoj përtej shtëpisë sime. Ti shko shpëtoje babën, se e di çfarë emri ka ai. Përherë ka qenë në sy të pushtetit. Shko shpëtiji nënën edhe motrën, mos bien në duart e tyre. U përshëndetëm me axhën Fehmi dhe tetën Hyrë (bashkëshorten e tij) dhe prej aty kam shkuar te fqinjët, te Vebija, mandej te Ferzija. I kam paralajmëruar se tre autobusa me paramilitarë kanë hy në fshat. I kam këshilluar të ikin nga fshati. Jam kthyer në shtëpi, e kam marrë babën, nanën dhe motrën Arditën dhe jemi larguar me veturë.“ – kujtohet Batoni, i biri i Raifit. Raif Halimi me familje u strehua në shtëpinë e vajzës së tij Lirijes dhe dhëndërrit Naserit, e cila nga bombardimet ishte si një gërmadhë, por që ua shpëtoi jetën. Raif Halimi vdiq më 01 maj 1999 në shtëpinë e bijës së tij Lirijes, në kohën kur po shpërngulej e gjithë Kosova. Fjalët e tij të fundit, të cilat nuk mundi t’i thoshte gjer në fund, i përfundoi me një rrumbullakim të gishtit, që donte të thonte se po vdes, pa e parë kombin të bashkuar.<ref>*[[Ibrahim Kadriu]]: “Ramiz Cernica, simbol i bashkimit kombëtar”, Grafoprint Prishtinë, 2011</ref> Trenat në këtë kohë mbusheshin plot e përplot me bashkatdhetarë, e zbrazej në Maqedoni. Qyteti i Ferizajt kishte mbetur pothuaj bosh, pa civilë, por i mbushur me ushtri e paramilitarë. Gruaja dhe fëmijët deshën ta varrosin në oborrin e shtëpisë, ku ishin strehuar. Në këtë situatë kur të gjithë iknin, morën guximin disa qytetarë diku rreth 30 vetë, të cilët ia bën nderin e fundit Raif Halimit. Ata thanë: “Raifi gjithë jetën u shkri për komb, prandaj edhe e meriton respektin e fundit. Ai nuk e meriton të varroset në oborr, por në varre, siç është zakoni. Raif Halimi me shokë e nisi veprimtarinë e tij dhe në fund me shokë e përfundoi”. Varrimi u bë në varrezat e Hashanëve, në rrugën e Pleshinës. Gruaja e tij, Eminja ia mbuloi kufomën me flamurin tonë kombëtar, për të cilin ai luftoi gjithë jetën. Organizimin e varrimit e bënë: Ismajl Nazifi, Sabit Hoxha, Het Vatalia dhe Hamdi Qerimi. Nuk ishte e lehtë të varrosej në varre në atë gjendje lufte. Pjesëmarrësit e këtij varrimi, për shkaqe sigurie, ishin të mendimit që të mos e tregojnë emrin e vërtetë të Raif Halimit nëse iu del para ndonjë patrullë serbe. Për shkaqe sigurie kushërira Zyrafeti, së bashku me të shoqin Hamdi Qerimin, të cilët i kishin vizituar vazhdimisht në shtëpinë germadhë, nuk i lanë në shtëpinë e së bijës dhe dhëndërrit, por i morrën në banesën e tyre. Të nesërmen i nisën të shoqen e Raifit së bashku me dy fëmijët Arditën dhe Batonin për Maqedoni.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=w4zyb0vFXeo&t=2s, EmigrantiBuch: Shpalime historike - Pjesa 25, Raif Halimi, Lufta dhe lamtumira e tij e fundit-4</ref> '''Fjala e Mehmet Halimit, punëtor shkencor në Institutin Albanologjik të Prishtinës: ''' „E nderuara familje e ngushtë e Raif Halimit! I nderuari farefis i gjerë. miq dhe dashamirë të Raif Halimit dhe të familjes së gjerë Halimi dhe Hoxha. Me dhembje dhe pikëllim të madh. në rrethana rrënqethëse të luftës, mësuam se veterani i luftës, komesari i ri, trim e guximtar i Luftës së Drenicës, nxënësi i Gjimnazit “Sami Frashëri", martiri e i burgosuri i ndërgjegjës kombëtare, anëtar i denjë i NDSH - së së orëve të para, veprimtari e pajtimtari, autori i Fjalorit të parë e më të plotë ndër ne në shqip – serbokroatisht, i mbetur në dorëshkrim, prindi, vëllai, kuishëriri, shoku e miku ynë i dashur. i nderuari e i shtrenjti - Raif Halimi ndërroi jetë më 1 Maj 1999. Këtë lajm të hidhur disa e mësuan të bartur gojë pas goje, e mik pas miku. ndërsa pjesa dërrmuese e mësoi nga transmetimi i RTSH-ës, të kumtuar nga Unioni i Studentëve shqiptar "llyria" në Hamburg. Në momentet më kritike të jetës së tij, Raifi, pati pranë vetëm, disa anëtarë të familjes së tij të ngushtë, bashkëshorten besnike -Eminen, djalin - Batonin dhe vajzën - Arditën, kurse varrimin e përkohshëm të Tij e bënë një grup i vogël miqësh e dashamirësh aq sa lejonin rrethanat në kushte lufte.“<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 163-164)</ref> '''Fjala e Prof.dr. Fehmi Rexhepit mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999: ''' Raif Halimi - luftëtar i paepur për lirinë e Kosovës dhe për krijimin e Shqipërisë etnike “Angazhimi intelektual, shkencor, publicistik, si dhe përkthimi i veprave, janë një kaptinë e veçantë, që e karakterizojnë dhe që e rrisin vlerën e punës dhe të jetës së Raif Halimit. Raif Halimi ishte dhe mbeti frymëzues e organizatori kryesor i Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare, personalitet që nuk u lodh kurrë së vepruari për Shqipërinë Etnike, që e kishte ideal të pashuar deri në momentin e fundit të jetës. Ai ishte dhe do të mbetet figurë madhore kombëtare, që kurrë nuk u kontestua dhe që do të jetojë ndër shekuj. Duke përkujtuar e nderuar jetën dhe veprën madhore në shërbim të kombit të xha Raifit, çdo shqiptar nga të gjithë brezat, çdo parti apo shoqatë shqiptare duhet të punojë e të angazhohet në këtë frymë, pra në shërbim të Atdheut dhe të kombit, ngase atdheu dhe kombi sot kanë më shumë se kurrë më parë nevojë për veprimtarë të përkushtuar për bashkim idesh, mendimesh dhe veprimesh në mënyrë që të realizohen synime tona madhore kombëtare. Në këtë frymë ai kishte një mesazh të thjeshtë e kuptimplotë, një mesazh kombëtar e largpamës.”<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi, Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 146</ref> '''Fjala e Rexhep Abdullahut, kryetar i PNDSH mbajtur në tubimin komemorativ me rastin e rivarrimit të Raif Halimit, më 26.06.1999: ''' “Raif Halimi ishte njeri i idealeve të larta, vizioneve të mençura dhe qëndresave stoike. Nuk mund ta lë pa e përmendur këtu edhe një karakteristikë të kësaj figure vizionesh të thella e të begatshme: ajo është ekspresiviteti i familjes Cernica në shijen e së cilës Raif Halimi lindi dhe u edukua. Vepra e Raif Halimit e dimenzioneve dhe koncepteve të begatshme, gjithnjë në baza të forta kombëtare, ngërthente në vete një koncept të qartë vizionar dhe të thjeshtë se Kosova nuk është Serbi. Raif Halimi ka qenë dhe do të mbetet personalitet ku janë të gershetuar pjekuria kombëtare dhe largpamësia politike. Ata intelektualë dhe studiues që do të merren me historinë e popullit shqiptar, ata intelektualë dhe studiues që do të merren me kulturën politike dhe me mendimin politik shqiptar do të kenë shumë punë, shumë përgjegjësi profesionale dhe obligim kombëtar për të hedhur dritë mbi jetën dhe veprën e njeriut që idealin e lirisë me gërshetime, me gatishmëri për të flijuar, e ktheu në shpresë të pavdekshme dhe e bëri shembull të pandalshëm te brezat që do ta përcjellin deri në fund. Prandaj, me gojë të plotë, mund të them: Zoti e bekoftë! Lum kombi që ka burra si Raifi!”<ref>Raif Halimi-Cernica, veteran i luftës dhe demokracisë në Kosovë, Afërdita Halimi: Eurorilindja, Tiranë, 2000, f. 150-151</ref> == Porosia e fundit e Raif Halimit· == Përvoja e deritashme dëshmon qartë se pa bashkimin e forcës fizike, mendore, shpirtërore e materiale shqiptare nuk mund të zgjidhet çështja jonë. Duhet të bashkohemi në veprimtarinë tonë politike duke i dhënë porosi gjithë çështjes kombëtare deri në fitore. Duhet të punojmë e të veprojmë pa hamendje për të fituar lirinë, për të siguruar paqen dhe mirëqenien tonë kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare. Për çështjen kombëtare në të gjitha trojet etnike shqiptare duhet të sakrifikojmë çdo gjë. Pa zgjidhjen e drejtë të saj nuk mund të ketë paqe e as mirëqenie për asnjë popull të Ballkanit dhe më gjerë. Prandaj, duhet të jemi të vendosur në rrugën tonë.<ref>Perandoria nuk ndërtohet në tokë të huaj, Ramiz Fazliu, Trojet Tona, Nr.7-1995, f.5</ref> == Përmbledhëse == * Ishte pjesëmarrës i Luftës së Drenicës (1944-1945) si komisar Batalioni i Rinisë së Gjilanit e më vonë edhe i Batalionit të Katërt në Brigadën e Parë Sulmuese të Kosovës * organizator i likuidimit të Shtabit të Batalionit të Katërt të Brigadës së Parë të Kosovës në Prekaz të Drenicës * bashkëluftëtar i Shaban Polluzhës * Për veprimtarinë e tij patriotike dënohet me pushkatim, dënim ky që iu shndërrua në njëzet vjet burg të rëndë. Pothuaj 18 vite burg i mbajti në Mitrovicë të Sremit (1945 – 1962), ku mbi 8 vite i kaloi në izolim * Përpilues i “Historisë sonë kombëtare” gjat qëndrimit në burgun e Mitrovicës së Sremit, shkrim ky që iu konfiskua nga gardianët e burgut dhe për ketë u dënua edhe njëherë brenda burgut me 8 vjet çeli. * bashkëthemelues i bërthamës së parë të Organizatës Nacionale- Demokratike Shqiptare (NDSH) në Kazamatën e Mitrovicës së Sremit (1946) * hartues i fjalorit të parë shqip-serbokroatisch (1952-1962) gjatë qëndrimit në burg, të cilin e donte pushteti, por pa emrin e tij * Pas burgut të Mitrovicës së Sremit iu hoqën për 10 vjet të gjitha të drejtat qytetare. * Iu hoq e drejta e lëshimit të kufijve të ish-Jugosllavisë * Përkthyes i veprave universitare. Për shkak të anatemimit nga pushteti, emri i tij s’guxonte të figuronte askund * anëtar i Kryesisë së Partisë Nacionale-Demokratike Shqiptare (vitet e 90-ta) * kryetar i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë - FISH (1991-1993), dega në Ferizaj * Mobilizim i përzgjedhur i të rinjëve të besueshëm, me të cilët bëri takime të njëpasnjëshme ilegale për tema të veprimtarisë kombëtare, e në veçanti për të bërë ushtrime për përdorimin, ruajtjen dhe mirëmbajtjen e armëve të zjarrit, në rast lufte për vetëmbrojtje (1991- 1998) * themelues i celulave të para të UÇK-ës nga Kaçaniku, Ferizaji, Vitia, Gjilani e Kamenica * këshilltar dhe përkrahës moral në aspektin luftarak të UÇK-së == Referime dhe literatura == <references /><ref name=":0" /> * [https://www.facebook.com/tefik.selimi.5 Tefik Selimi]: „Njeriu që me pranga në duar ka shkruar histori dhe fjalor…!“, Rajonipress, 24.12.2015] *[https://web.archive.org/web/20170227231941/http://www.rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=46898]<nowiki></ref></nowiki><ref name=":0"> * Bardh Frangu, Më në fund sheh dritën fjalori i endesheistit Raif Halimi, Zëri, 20 Shkurt 2017, [http://zeri.info/kultura/131763/me-ne-fund-sheh-driten-fjalori-i-endesheistit-raif-halimi/]</ref>* == Lidhje të jashtme == * [http://emigrantibuch.de/ Emigrantibuch]{{Lidhje e vdekur}} - shtëpi botuese * [https://de-de.facebook.com/permalink.php?story_fbid=554155881341831&id=234823816608374&substory_index=0 PNDSH] - facebook * [https://www.youtube.com/watch?v=l5sE5x6dedU YouTube] - Ismet Sylejmani - Fjalim lamtumirës Raif Halimit * [[Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore|Wikipedia]] - Mbrojtja Kombëtare e Kosovës Lindore * [http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ ALBDREAMS.NET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425141051/http://www.albdreams.net/ripushtimi-i-kosovesvrasja-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945/ |date=25 prill 2017 }} - Ripushtimi i Kosovës,vrasja dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944-1945) * [http://pashtriku.beepworld.de/masakertivari1945.htm Pashtriku] - SI NDODHI MASAKRA E TIVARIT - MË 1 PRILL 19145 ?! * [http://pashtriku.beepworld.de/files/Histori/shpalime/sheradin_berisgha_ndjkejet_persekutimet_ne_kohenetitos_rankoviqit_2.05.08.htm Pashtriku] - Golgota shqiptare në kohën e Tito-Rankoviqit! * [https://web.archive.org/web/20150219163921/http://rajonipress.com/shfleto-artikujt.php?id=32048 RajoniPress] - Rezistenca e armatosur e Karadakut në juglindje të Kosovës 1941­-1945 * [http://www.kosovarimedia.com/index.php/biblioteka/histori/15826-ripushtimi-i-kosoves-dhe-mobilizimi-i-shqiptareve-nga-uncj-1944-1945-ii.html KosovariMedia]{{Lidhje e thyer}} - Ripushtimi i Kosovës dhe mobilizimi i shqiptarëve nga UNÇJ (1944­1945) –(II) * [https://web.archive.org/web/20200122065100/http://zeriikosoves.org/jo-ja-e-madhe-e-atdhetarit-te-anamoraves-ramiz-cerrnica/ Zëri i Kosovës] - Jo-ja e madhe e atdhetarit të anamoravës – Ramiz Cërrnica * [http://kosovare.forumotion.com/t2535-lufta-e-kryezive-ishte-lufte-bejleresh-e-jo-lufte-kombet Bashkimi Kombëtar] - forum elektronik, Lufta e Kryezive ishte lufte bejleresh e jo lufte kombet * [http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html Kokaj.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908021729/http://www.kokaj.net/arsim-kulture-detale/items/nje-monografi-gjitheperfshirese-per-gjilanin-me-rrethine.html |date=8 shtator 2014 }} - Një monografi gjithëpërfshirëse për Gjilanin me rrethinë.. * [https://web.archive.org/web/20160325173053/http://kk.rks-gov.net/gjilan/getattachment/Home/Monografia-komplet-te-gjitha-kapitujt-nga-I--deri-IX.pdf.aspx kk.rks-gov.net/gjilan] - Gjilani me rrethinë, studim monografik nga grup autorësh [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Lufta e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Atdhetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1926]] [[Kategoria:Vdekje 1999]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] 1uakaslxf00eci62jzooxb34zd53jsn 1 233558 3023029 2272508 2026-08-06T20:18:29Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023029 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Pandeli Evangjeli/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pandeli Evangjeli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023028 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200108161438/https://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1089959375&USER=user_264517&threadid=2 për lidhjen https://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1089959375&USER=user_264517&threadid=2. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 22:18 (CEST) k73kazqx5xhrlod8ulfxkgqko6372ri 0 236740 3022964 2953646 2026-08-06T12:35:14Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022964 wikitext text/x-wiki '''Masakra në Ditën e Shën Valentinit''' është emri i një vrasje të vitit 1929 që ndodhi në [[Chicago|Çikago]], ku shtatë persona u vranë gjatë [[Ndalimi në Shtetet e Bashkuara|Epokës së Ndalimit]]..<ref>{{cite web|url=http://guardianlv.com/2014/02/valentines-day-massacre-chicago-1929/|title=Valentine’s Day Massacre, 1929|accessdate=18 shkurt 2014}}</ref> Vrasja ndodhi më 14 shkurt dhe ndodhi një luftë mes bandës irlandezo-amerikanë dhe bandës [[Amerikanët italianë|italianëve të anës jugore]] e cila udhëhoq nga [[Al Capone]] për të marrur nën kontroll [[Banda kriminale|bandën kriminale]] në qytet.<ref name="chicagotribune">{{cite news|last=O'Brien|first=John|title=The St. Valentine's Day Massacre|url=http://www.chicagotribune.com/news/politics/chi-chicagodays-valentinesmassacre-story,0,1233196.story|date=14 shkurt 2014|accessdate=28 qershor 2017|newspaper=[[Chicago Tribune]]|archive-date=2 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140702132505/http://www.chicagotribune.com/news/politics/chi-chicagodays-valentinesmassacre-story,0,1233196.story|url-status=dead}}</ref> Ish-antarët e bandës së [[Egan's Rats]] ishin të dyshuar se kishin rol në vrasje, duke ndihmuar Al Caponen. ==Historia== Në ora 10:30 më 14 shkur 1929, shtatë persona u vranë në garazh në rrugën 2122 North Clark Street,<ref name="cdtsdim">{{cite news|url=http://archives.chicagotribune.com/1929/02/15/page/1/article/slay-doctor-in-massacre|work=Chicago Daily Tribune|title=Slay doctor in massacre|date=15 shkurt 1929|page=1|access-date=6 shkurt 2018|archive-date=24 shkurt 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160224012752/http://archives.chicagotribune.com/1929/02/15/page/1/article/slay-doctor-in-massacre/|url-status=dead}}</ref><ref name="tklocty">{{cite news|url=http://archives.chicagotribune.com/1929/02/16/page/1/article/track-killers-lid-on-city|work=Chicago Daily Tribune|title=Trace killers; lid on city|date=16 shkurt 1929|page=1|access-date=6 shkurt 2018|archive-date=8 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200108054249/https://chicagotribune.newspapers.com/|url-status=dead}}</ref> në lagjen Parku Lincoln në pjesën veriore të Çikagos. Ata u qëlluan nga katër burra duke përdorur armë që përfshinin dy armë thundëse Thompson. Dy nga rekreativë ishin veshur si policë me uniformë, ndërsa të tjerët mbanin kostume, lidhëse, kapele dhe kapele. Dëshmitarët panë "policinë" që çoi burrat e tjerë me armë jashtë garazhit pas gjuajtjes. Viktimat përfshijnë pesë anëtarë të [[Banda North Side]] të [[Bugs Moran|George "Bugs" Moran]]. I dyti në komandë, dhe kunati i Moranit, Albert Kachellek (pseudonim James Clark), u vra së bashku me Adam Heyer, llogaritarin e bendit dhe menaxherin e biznesit, Albert Weinshank, i cili menaxhoi disa operacione pastrimi dhe ngjyrosje për Moranin dhe zbatuesit e bandës [[Frank Gusenberg]] dhe [[Peter Gusenberg]]. Dy bashkëpunëtorë u qëlluan gjithashtu: Reinhardt H. Schwimmer, një ish-optik, u bë lojtar dhe shok i bandës, dhe John May, një mekanik i rastit për bandën Moran. Kur policët e vërtetë të Çikagos arritën në vendin e ngjarjes, një nga viktimat, [[Frank Gusenberg]] ishte ende gjallë. Ai u dërgua në spital, ku mjekët e stabilizuan atë për një kohë të shkurtër. Policia u përpoq ta pyeste Gusenbergun. I pyetur se kush e qëlloi atë, Gusenberg, i cili kishte pësuar katërmbëdhjetë plagë plumbash, u përgjigj: "Askush nuk më qëlloi". Ai vdiq tre orë më vonë.<ref name="Boyle">{{cite news|title=Valentine's Day Massacre|publisher=Salem Press Encyclopedia|last=Boyle|first=William|year=2015|url=http://0-search.ebscohost.com.dunnlib.simpson.edu/login.aspx?direct=true&db=ers&AN=89316685&site=eds-live&scope=site}}{{Lidhje e vdekur}}{{Lidhje e thyer}}</ref> Masakra thuhet se ishte planifikuar nga organizata e udhëhequr nga [[Al Capone]] për të eleminuar George "Bugs" Moran, shefi i Bandës North Side. Ish-shefi i Bandës North Side [[Dean O'Banion]], ishte vrarë nga katër persona të armatosur në dyqanin e tij të luleve në Rrugën e Veriut në vitin 1924. Pas vrasjes së O'Banionit, çdo udhëheqës i njëpasnjëshëm i North Side u vra gjithashtu, gjoja nga anëtarë të ndryshëm ose bashkëpunëtorë të organizatës Capone. Në [[Dita e Shën Valentinit|ditën e Shën Valentinit]], pjesa më e madhe e bandës Moran kishte ardhur tashmë në depo afërsisht nga ora 10:30 e mëngjesit. Moran nuk ishte aty, pasi kishte lënë hotelin e tij në Parkway Hotel. Ndërsa Moran dhe një nga burrat e tij, Ted Newberry, iu afruan pasme të magazinës nga një rrugë tjetër, ata panë një makinë policie që iu afrua ndërtesës. Ata menjëherë u kthyen dhe u rreshtuan hapat e tyre, duke shkuar në një kafene aty pranë. Ata hasën në një tjetër anëtar të bandës, Henry Gusenberg, në rrugë. Henry u paralajmërua dhe u kthye prapa. Willie Marks, gjithashtu një anëtare e Gang Veriut, vërejti makinën e policisë në rrugën e tij drejt garazhit. Ai u hodh në një hyrje dhe e hodhi poshtë numrin e licencës përpara se të dilte nga lagja. Vëzhgimet e Capone-s ndoshta kishin gabuan për një nga burrat e Moranit për vetë Moranin - ndoshta Albert Weinshank, i cili ishte i njëjti për nga lartësia. Atë mëngjes ngjashmëria fizike midis dy burrave u rrit nga veshja e tyre: të dyja ndodhnin të mbanin uniforma të njëjta me ngjyra dhe kapele. Dëshmitarët jashtë garazhit panë një sedan Cadillac tërhequr për një ndalesë në frontin e garazh. Katër burra, dy të veshur me uniformë policore, dolën dhe ecën brenda. Dy policët e rremë, që mbanin armë, hynë në pjesën e pasme të garazhit dhe gjetën anëtarë të bandës Moran dhe dy bashkëpunëtorë të bandës, Reinhart Schwimmer dhe John May, i cili po ndreqte një nga kamionët. "Punonjësit e policisë" pastaj urdhëruan njerëzit të rreshtonin kundër murit. Të dy "oficerët e policisë" pastaj sinjalizuan për palën në rroba civile që i kishin shoqëruar. Dy nga vrasësit hapën zjarr me thasë nën helikopter Thompson, një me një revistë me 20 kuti dhe një tjetër me një daulle 50-round. Ata ishin të plota, duke spërkatur viktimat e tyre majtas dhe djathtas, madje edhe duke vazhduar të zjarrit, pasi të shtatë e kishin goditur dyshemenë. Të shtatë burrat u grabitën në breshëri. Dy shpërthime me armë zjarri më pas, por zhdukën fytyrat e John May dhe James Clark, sipas raportit të mjeku. Për të treguar se çdo gjë ishte nën kontroll, burrat me rroba rruge dolën me duart lart, nxitur nga dy oficerë të uniformuar të policisë. Brenda garazh, të vetmit të mbijetuar në depo ishin Highball (qeni i Mayit) dhe Frank Gusenberg. Megjithë katërmbëdhjetë plagë plumbash, ai ishte ende i vetëdijshëm, por vdiq tre orë më vonë, [[Omertà|duke refuzuar të shqiptonte një fjalë për identitetet e vrasësve]]. Masakra e Ditës së Shën Valentinit nxori një protestë publike që përbënte një problem për të gjithë bosët e turmës.<ref>Reppetto, Thomas A. "The "Get Capone" Drive: Print the Legend." American Mafia: A History of Its Rise to Power. New York: H. Holt, 2004. 121. Print.</ref> ===Viktimat=== * [[Peter Gusenberg]], zbatues për organizatat e Moranit. * [[Frank Gusenberg]], vëllai i Peter Gusenberg dhe gjithashtu zbatues. * [[Albert Kachellek]] (pseudonim "James Clark"), i dyti në komandë të Moranit.<ref>[https://old.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSln=kachellek&GSfn=albert&GSbyrel=all&GSdyrel=all&GSob=n&GRid=2658&df=all& Albert Kachellek; findagrave.com]</ref> * Adam Heyer, llogaritar dhe menaxher biznesi i bandës Moran.<ref>[https://old.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSln=heyer&GSfn=adam&GSbyrel=all&GSdyrel=all&GSob=n&GRid=2659&df=all& Adam Heyer; findagrave.com]</ref> * Reinhardt Schwimmer, një optik që e kishte braktisur praktikën e tij për të luajtur në gara me kuaj dhe u shoqërua me bandën.<ref>[https://old.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSln=schwimmer&GSfn=reinhart&GSbyrel=all&GSdyrel=all&GSob=n&GRid=2655&df=all& Reinhardt Schwimmer; findagrave.com]</ref> * Albert Weinshank,<ref>{{Cite web|url=https://old.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSln=weinshank&GSfn=albert&GSbyrel=all&GSdyrel=all&GSob=n&GRid=184260170&df=all&|title=Albert Weinshank; findagrave.com|access-date=6 shkurt 2018|archive-date=8 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200108054213/https://www.findagrave.com/memorial/184260170/albert-weinshank|url-status=deviated|archivedate=8 janar 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200108054213/https://www.findagrave.com/memorial/184260170/albert-weinshank}}</ref> i cili menaxhoi disa operacione pastrimi dhe ngjyrosje për Moranin. Ngjashmëria e tij me Moranin, duke përfshirë rrobat që mbante, është ajo që gjoja e vendosi [[Masakra|masakrën]] në lëvizje para se Morani të arrinte.<ref name="Hoffman">{{cite book|title=Some Historical Stories of Chicago|publisher=Xlibris|last=Hoffman|first=Albert A., Jr.|year=2010|isbn=978-1-4535-3969-9|url=https://books.google.com/?id=awdx10jLhAcC&pg=PA188&dq=%22john+may%22+moran#v=onepage&q=%22john%20may%22%20moran&f=false|page=188}}</ref> * John May, mekanik i rastit për bandën Moran.<ref name="Hoffman" /> == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/May-2010/Get-Capone-St-Valentines-Day-Massacre-Jonathan-Eig/ Historia e vërtet e masakrës së ditës së Shën Valentinit, nxjerrur nga Get Capone, nga biografi Jonathan Eig (Chigago magazine)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210119123840/https://www.chicagomag.com/chicago-magazine/may-2010/get-capone-st-valentines-day-massacre-jonathan-eig/ |date=19 janar 2021 }} [[Kategoria:Konfliktet më 1929]] [[Kategoria:1929 në Illinois]] [[Kategoria:Historia e Shteteve të Bashkuara (1918-45)]] [[Kategoria:Ndalimi në Shtetet e Bashkuara]] [[Kategoria:Krimet në Çikago]] jua2uqrvi434216hu1jzaxzd29joidn 0 240281 3023138 2704658 2026-08-07T06:12:51Z 56tfu 179593 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 3023138 wikitext text/x-wiki '''Ali Pashë Tepelena: Tiran apo politikan i talentuar?''' <ref>https://www.bksh.al/details/19309/</ref> [[Ali Pashë Tepelena]] është një nga figurat më të diskutueshme dhe komplekse të historisë shqiptare dhe ballkanike gjatë periudhës së [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]]. Duke sunduar me një dorë të hekurt Pashallëkun e Janinës, ai u bë një aktor kryesor në politikën e rajonit. Por pyetja mbetet: A ishte ai një tiran brutal, apo një politikan i talentuar dhe vizionar që diti të shfrytëzojë rrethanat për përfitim personal dhe për forcimin e pushtetit të tij? Aliu lindi në [[Tepelenë]], në një familje fisnike, por me ndikim të dobët. Pasi humbi të atin në moshë të re dhe me nënën e tij, Hanka, që luajti një rol të rëndësishëm në formimin e tij politik, ai u detyrua të kërkonte rrugë për të mbijetuar dhe për të fituar pushtet. Në fillim të karrierës, Aliu u përfshi në një seri veprimesh grabitqare dhe kryengritjesh lokale. Kjo periudhë e hershme formoi reputacionin e tij si një lider të fortë dhe të pamëshirshëm. Ngjitja e tij në pushtet filloi kur ai u bë komandant ushtarak në shërbim të Perandorisë Osmane, duke u emëruar si bej i Tepelenës dhe më pas si pasha i Janinës. Me një diplomaci të sofistikuar dhe një strategji të zgjuar, ai gradualisht zgjeroi territoret nën kontrollin e tij, duke përfshirë jo vetëm Shqipërinë e sotme, por edhe pjesë të Greqisë dhe Maqedonisë. Ali Pasha, në librin e Tasos Vurnas, përshkruhet si një figurë kontradiktore. Nga njëra anë, ai ishte një sundimtar që nuk ngurroi të përdorte dhunë dhe shantazh për të siguruar autoritetin e tij. Ishte i njohur për egërsinë e tij ndaj kundërshtarëve dhe për metodat e ashpra të sundimit, që përfshinin spastrime politike dhe ekzekutime masive. Ai ishte një shembull i një despoti që nuk lejonte asnjë kundërshtim dhe që përdori gjithçka në fuqinë e tij për të konsoliduar pushtetin personal. Nga ana tjetër, ai konsiderohet një strateg i aftë dhe një reformator që krijoi një formë relative të stabilitetit dhe prosperiteti në rajon. Nën sundimin e tij, [[Pashallëku i Janinës]] u shndërrua në një qendër të rëndësishme ekonomike dhe kulturore. Ali Pasha nxiti tregtinë dhe industrinë lokale, ndërtoi rrugë dhe infrastrukturë, dhe promovoi arsimin dhe artin. Ai krijoi një ushtri të fuqishme dhe një administratë të fortë, që i lejoi të mbante kontrollin për një kohë të gjatë, duke sfiduar madje edhe autoritetin e [[sulltani]]<nowiki/>t. Ali Pasha ishte i aftë në shfrytëzimin e lidhjeve ndërkombëtare për të avancuar interesat e tij. Ai krijoi aleanca me fuqitë e kohës, si Franca dhe Britania, për të siguruar mbështetje dhe armë në konfliktet e tij të shumta. Ndërkohë, ai shpesh sfidonte Perandorinë Osmane dhe përpiqej të krijonte një pavarësi de facto për territorin e tij, duke e kthyer Pashallëkun e Janinës në një entitet të fuqishëm autonom brenda Perandorisë. Në këtë kontekst, ai nuk ishte vetëm një sundimtar i etur për pushtet, por edhe një politikan me vizion. Ai shihte mundësitë për ta bërë rajonin një qendër të rëndësishme politike dhe ekonomike në Ballkan, në një kohë kur Perandoria Osmane ishte në rënie dhe fuqitë e mëdha europiane po kërkonin të zgjeronin influencën e tyre në këtë rajon. Në vitet e fundit të jetës së tij, përpjekjet e Aliut për ta zgjeruar dhe konsoliduar më tej pushtetin e tij u përballën me rezistencë të fortë nga sulltani. Kur ai sfidoi autoritetin osman duke kërkuar më shumë pavarësi, Perandoria dërgoi forca të mëdha për ta shkatërruar atë. Pavarësisht rezistencës së fortë, Aliu u detyrua të tërhiqej dhe u mposht më në fund në Janinë, ku u vra në vitin 1822. Ali Pasha Tepelena mbetet një figurë e diskutueshme dhe komplekse në histori. Për disa, ai është një tiran brutal që nuk respektoi asnjë ligj apo moral për të arritur qëllimet e tij. Për të tjerë, ai është një lider i talentuar dhe vizionar që shfrytëzoi rrethanat për të krijuar një qendër të fuqishme politike dhe ekonomike në Ballkan, duke kontribuar në zhvillimin e rajonit. Në librin e Tasos Vurnas, "Ali Pashë Tepelena: tiran apo politikan i talentuar", autori trajton këto aspekte kontradiktore të figurës së Aliut, duke analizuar se si politika e tij, përveç ashpërsisë, përmbante edhe elemente të një qeverisjeje të aftë dhe vizionare. Përkthimi dhe redaktimi i Harilla Leskës e sjell këtë perspektivë të detajuar dhe të balancuar për lexuesin shqiptar, duke i lënë atij të vendosë: a ishte Ali Pasha një tiran, apo një politikan i talentuar që nuk mundi të shpëtonte nga realiteti i vështirë i kohës së tij? Ali Pashë Tepelena është një nga shembujt më të mirë të kompleksitetit të historisë ballkanike. Ai mishëron figurën e sundimtarit absolut që përpiqet të thyejë rregullat e vendosura dhe të krijojë një shtet të pavarur, por që në fund vuan fatin tragjik të tradhtisë dhe rrënimit. Nëse ishte tiran apo politikan i talentuar, kjo mbetet një pyetje e hapur për historianët dhe studiuesit e kohës. == Burimet == [[Kategoria:Libra]] [[Kategoria:Libra shqip]] [[Kategoria:Libra të botuar në 2003]] 2snmynabznzfwmhfrry1tsdqor5bk84 0 243031 3022999 2953976 2026-08-06T16:32:12Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022999 wikitext text/x-wiki '''Naime Beqiraj''' [[Poeti|poete]] shqiptare, ka lindur më 10 gusht 1967 në [[Peja|Pejë]], ku kreu shkollën fillore dhe atë të mesme. Kurse studimet për Letërsi dhe Gjuhë shqipe dhe ato pasuniversitare i ka mbaruar në Univesitetin e Prishtinës. Ka punar gazetare dhe redaktore e kulturës në disa revista dhe gazeta shqiptare. Është anëtare e PEN Qendrës së Kosvës dhe që nga viti 2009 është anëtare e Këshillit Drejtues të RTK-së. Naimja, është padyshim njëra ndër poetet shqiptare që i jep shpirt poezisë. Poezitë e saj janë prezantuar edhe në gjuhë të huaja dhe janë përfshirë në shumë antologji të poezisë shqipe. Njëherit, ajo ka fituar edhe disa çmime letrare për poezinë.<ref>{{Cite web|title=Naime Beqiraj {{!}} PEN Qendra e Kosovës|url=https://pen-kosovacenter.org/naime-beqiraj-pg/|access-date=2024-11-30|language=sq|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207071115/https://pen-kosovacenter.org/naime-beqiraj-pg/|url-status=dead}}</ref> == Shiko edhe == * [[Radio Televizioni i Kosovës]] == Referime == {{DEFAULTSORT:Beqiraj, Maime}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Poetë shqiptarë]] [[Kategoria:Shkrimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Shkrimtarë kosovarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Peja]] [[Kategoria:Kosovë]] [[Kategoria:Lindje 1967]] 9vaeu6qmiqv7bbye8vbc7e7o0d3ri2p 0 244456 3023171 2954061 2026-08-07T11:13:40Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023171 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Open_Science_-_Prinzipien.png|parapamje|320x320px| Gjashtë parimet e hapur dhe e shkencës<ref>[http://openscienceasap.org/open-science/ Was ist Open Science?] online 23.06.2014 from OpenScience ASAP</ref>]] '''Shkenca e hapur''' është e lëvizjes për të bërë kërkime shkencore, e të dhënave dhe shpërndarjen e arritshme për të gjithë nivelet e një kureshtar të shoqërisë, amator apo profesional. Ajo përfshin praktika të tilla si botuese e hapur kërkimore, fushata për një qasje të hapur, duke i nxitur shkencëtarët për të praktikuar hapur fletoren e shkencës, dhe në përgjithësi duke e bërë atë më të lehtë për të publikuar dhe për të komunikuar njohuritë shkencore. Shkenca e hapur filloi të shekullit të 17-të me ardhjen e akademik journal, kur shoqëror të kërkesës për qasje në njohuri shkencore arritur në një pikë ku ajo u bë e nevojshme për grupet e shkencëtarët që të ndajnë burimet<ref>[https://www.academia.edu/download/38678263/Open_Science_open_issues_Digital.pdf#page=190 Machado, J. "Open data and open science". ''In'' Albagli, Maciel & Abdo. "Open Science, Open Questions", 2015]{{Lidhje e vdekur}}</ref> me njëri-tjetrin në mënyrë që ata të mund të së bashku të bëjnë punën e tyre. Në kohët moderne nuk ka debat në lidhje me shkallën në të cilën informacioni shkencor duhet të jenë të përbashkëta.{{sfn|Nielsen|2011|p=198-202}} E konfliktit në mes dëshirën e shkencëtarëve të ketë qasje të përbashkët të burimeve kundrejt dëshirës së individit subjekteve të fitimit, kur entet e tjera marrim nga burimet e tyre. Përveç kësaj, statusin e qasjes së hapur dhe resurset që janë në dispozicion për promovimin e saj ka të ngjarë të ndryshojnë nga një fushë akademike hetimor për një tjetër<ref>{{Cito web|url=http://openscience.com/|title=OpenScience|website=De Gruyter Open|access-date=9 maj 2018|archive-date=19 shkurt 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190219191909/https://openscience.com/|url-status=dead}}</ref>. == Sfond == [[Shkenca]] në përgjithësi është kuptuar si një grumbullimin, analizimin, publikimin, reanalyzing, critiquing, dhe të ripërdorimit të të dhënave. Ithtarët e hapur shkencës identifikuar një numër i pengesave që pengojnë ose mendjen e gjerë dhe shpërndarjen e të dhënave shkencore. Këto përfshijnë financiare paywalls e për-fitimprurëse kërkimore botuesit, kufizimet në përdorimin e aplikuar nga botuesit e të dhënave, të varfër formatimin e të dhënave ose të përdorimit të software-it pronësor, që e bën të vështirë për të ri-qëllim, kulturor dhe ngurrimi për të publikuar të dhënat për frikën e humbjes së kontrollit e se si informacion është përdorur.<ref>{{Cito web|url=https://im2punt0.wordpress.com/2017/03/27/defining-open-science-definitions/|title=Defining Open Science Definitions|date=2017-03-26|accessdate=2017-03-27|website=I&M / I&O 2.0|last=Bosman|first=Jeroen}}</ref> [[Skeda:Os_taxonomy.png|parapamje|320x320px| Shkenca E Hapur Taxonomy<ref>[https://figshare.com/articles/Open_Science_Taxonomy/1508606] online 02.09.2015</ref>]] Sipas të NXITUR taxonomy shkenca e Hapur shpesh mund të përfshijnë aspektet e qasjes së Hapur, Open data dhe [[Lëvizjet me burim të hapur|open source lëvizjes]] përmes të cilës shkenca moderne kërkon software në mënyrë që të procesit të të dhënave dhe informacionit.<ref>{{Cito web|url=http://www.h-online.com/open/features/Open-Source-Open-Science-Open-Source-Science-1365622.html?page=2|title=Open Source, Open Science, Open Source Science|date=26 tetor 2011|accessdate=3 janar 2012|last=Glyn Moody}}</ref> Hapur kërkimore llogaritjen gjithashtu trajton problemin e reproducibility shkencore rezultatet. FOSTER Shkenca e Hapur taxonomy është në dispozicion në [https://web.archive.org/web/20180307082324/https://www.fosteropenscience.eu/about#download RDF/XML] dhe me rezolucion të lartë [https://web.archive.org/web/20180307082324/https://www.fosteropenscience.eu/about#download imazhi]. === Lloje të ndryshme të "Shkenca e Hapur" === Termi "shkenca e hapur" nuk ka një përkufizim fiks ose operationalization. Në njërën anë, ajo ka qenë të referuara si një "fenomen i çuditshëm".<ref>David, P. A. (2008). The historical origins of ‘Open Science’: An essay on patronage, reputation and common agency contracting in the scientific revolution. Capitalism and Society, 3(2), 5.</ref> Në anën tjetër, termi është përdorur për të encapsulate një seri parimesh që synon të nxisë shkencore dhe të rritjes saj plotësuese qasje për publikun. Dy ndikim sociologët, Benedikt Fecher dhe: Sascha Friesike, kanë krijuar të shumta "shkolla e mendimit" që të përshkruajë interpretimet e ndryshme të termit. Sipas Fecher dhe Friesike "Shkenca e Hapur" është një term ombrellë për supozime të ndryshme në lidhje me zhvillimin dhe përhapjen e dijes. Për të treguar termi është multitudinous perceptimet, ata dallojnë mes pesë Shkenca e Hapur shkollat e mendimit: ==== Infrastruktura E Shkollës ==== Infrastruktura shkollore është e bazuar në supozimin se "efikas" hulumtimi varet nga disponueshmëria e mjeteve dhe aplikimet. Prandaj, "qëllimi" i shkollës është që të promovojë krijimin e hapur në dispozicion në platforma, mjetet dhe shërbimet për shkencëtarët. Prandaj, infrastruktura shkollore është e shqetësuar me infrastrukturën teknike që nxit zhvillimin e reja dhe zhvillimin e kërkimit praktikat nëpërmjet përdorimit të internetit, duke përfshirë përdorimin e softuerit dhe aplikacioneve, përveç konvencionale rrjetet kompjuterike. Në këtë kuptim, infrastrukturën e shkollës përket shkenca e hapur si një sfidë teknologjike. Infrastruktura shkollore është i lidhur ngushtë me nocionin e "cyberscience", i cili përshkruan prirje për të zbatuar teknologjitë e informimit dhe komunikimit për kërkime shkencore, e cila ka çuar në një miqësore zhvillimin e infrastrukturës shkollore. Specifike elemente të këtij prosperitetit përfshijnë rritjen e bashkëpunimit dhe ndërveprimit në mes të shkencëtarëve, si dhe zhvillimin e "hapur-burim i shkencave" praktika. E sociologë të diskutuar dy qendror trendet në Infrastrukturën e shkollës: 1. Të shpërndarë informatikë: Ky trend përfshin praktikat që të transferojmë kompleks, procesi i rëndë shkencore informatikë rrjetit të vullnetarëve të kompjuterëve në mbarë botën. Shembujt që sociologët e citoj në letrën e tyre është e Hapur Shkencës Rrjetit, e cila mundëson zhvillimin e projektet e mëdha që kërkojnë të lartë të vëllimit të dhënat e menaxhimit dhe të përpunimit, e cila është arritur përmes një shpërndarë në rrjetin kompjuterik. Për më tepër, rrjet i siguron mjetet e nevojshme që shkencëtarët mund të përdorni për të lehtësuar këtë proces. 2. Sociale dhe Rrjetet e Bashkëpunimit për Shkencëtarët: Ky trend përfshin zhvillimin e softuerit që e bën të ndërveprimit me studiues të tjerë shkencore dhe bashkëpunime shumë më e lehtë se sa tradicionale, jo dixhitale praktikave. Në mënyrë të veçantë, trendi është e fokusuar në implementimin e reja të Web 2.0 mjete për të lehtësuar hulumtimin e aktiviteteve të lidhura me të në internet. De Roure dhe kolegët (2008)<ref>De Roure, D., et al. (2008). myExperiment: defining the social virtual research environment. In IEEE (pp. 182–189). Available at: http://ieeexplore.ieee.org/lpdocs/epic03/wrapper. htm?arnumber=4736756.</ref> lista një seri prej katër kyçe, aftësitë për të cilat besojnë që përbëhet Social Research Virtual Mjedisit (SVRE): * E SVRE duhet kryesisht të ndihmës menaxhimin dhe ndarjen e hulumtimit të objekteve. Autorët përcaktojnë këto për të të jetë një shumëllojshmëri të dixhitale mallrave të cilat janë përdorur në mënyrë të përsëritur nga hulumtuesit. * Së dyti, SVRE duhet të ketë inbuilt stimuj për studiuesit për të bërë kërkime objekteve në dispozicion në platformë online. * Së treti, SVRE duhet të jetë "e hapur" si dhe "extensible", duke lënë të kuptohet se llojet e ndryshme të dixhitale objekte kompozimin e SVRE mund të integrohet lehtësisht. * Së katërti, autorët propozojnë që SVRE është më shumë se një e thjeshtë të magazinimit mjet për kërkimin e informacionit. Në vend të kësaj, shkencëtarët propozojnë se platforma duhet të jetë "actionable". Që është, platforma duhet të jetë e ndërtuar në mënyrë të tillë që të hulumtimit objekteve mund të përdoret në kryerjen e kërkimeve në krahasim të thjesht duke u ruajtur. ==== Matjen E Shkollës ==== Matjen e shkollës, në pikëpamje të autorëve, ka të bëjë me zhvillimin e metodave alternative për përcaktimin shkencor të ndikimit. Kjo shkollë pranon se matjet e shkencore ndikimi është kyç për një studiues që ka reputacionin, fondet dhe zhvillimit të karrierës. Prandaj, autorët argumentojnë, se çdo ligjërim për të Hapur Shkencës është pivoted rreth zhvillimin e fuqishme masën e shkencore ndikim në moshën dixhitale. Autorët më pas diskutoni tjera të hulumtimit që tregon mbështetje për matjen e shkollës. Tre kyçe rrymat e mëparshme të letërsisë diskutua nga autorët: * Me peer-review është përshkruar si kohë-konsumojnë. * Ndikimi i një artikull, i lidhur me emrin e autorëve të këtij neni, është e lidhur më të tirazhit të revistës, në vend se të cilësisë së përgjithshme të nenit tv. * Re botuese formatet që të janë të lidhura ngushtë në përputhje me filozofinë e Hapur Shkencës janë të rrallë të gjenden në formatin e një gazete, që i lejon për caktimin e ndikimit të faktorit. Prandaj, kjo shkollë argumenton se nuk janë më të shpejtë e ndikimit matjen e teknologjive që mund të llogarisë për një gamë të publikimit llojet si dhe mediat sociale në web mbulimit të një shkencore kontribut për të arritur në një të plotë të vlerësimit se si impactful e shkencës kontribut ishte. Esencë e argument për këtë shkollë është se fshehur përdor si të lexuar, bookmarking, për ndarjen, për të diskutuar dhe vlerësim janë gjurmimi aktivitetet, dhe këto gjurmë mund dhe duhet të përdoret për të zhvilluar një të reja të masës së shkencore ndikim. Ombrellën zhargon për këtë lloj të ri të ndikimit matjet quhet altmetrics, i shpikur në vitin 2011 nga neni Priem et al., (2011).<ref>Priem, J., et al. (2011). Uncovering impacts: CitedIn and total-impact, two new tools for gathering altmetrics (pp. 9–11). In iConference 2012. Available at: http://jasonpriem.org/selfarchived/{{Lidhje e thyer}} two-altmetrics-tools.pdf</ref> në mënyrë domethënëse, autorët të diskutuar dëshmi se altmetrics ndryshojnë nga tradicionale webometrics të cilat janë të ngadalshme dhe të spontane. Altmetrics janë propozuar për të mbështeten në mënyrë më të vendosur e masave që përbëjnë mesazhe të shkurtra, blogs, diskutime, dhe bookmarks. Autorët pretendojnë se ekzistues letërsisë shpesh ka propozuar që altmetrics duhet gjithashtu të encapsulate procesit shkencor, dhe masa e procesit të hulumtimit dhe të bashkëpunimit për të krijuar një të përgjithshme metrike. Megjithatë, autorët janë të qarta në vlerësimin e tyre se disa dokumente të ofrojë metodologjike detaje se si për të arritur këtë. Autorët përdorin këtë dhe në përgjithësi mungesë të provave për të konkluduar që hulumtime në fushën e altmetrics është ende në fillimet e saj. ==== E Shkollave Publike ==== Sipas autorëve, qendrore shqetësim i shkollës është t'i bëjë të shkencës të arritshme për një audiencë më të gjerë. E natyrshme supozimin se kjo shkollë, siç është përshkruar nga autorët, është se reja teknologjitë e komunikimit, të tilla si Web 2.0 i të lejojë shkencëtarët për të hapur deri procesit të hulumtimit dhe të lejojë gjithashtu shkencëtar për të përgatitur më mirë e tyre "produktet e hulumtimit" për interesuara jo-ekspertë. Prandaj, shkolla është e karakterizuar nga dy të gjerë rryma: njëra argumenton për qasjen e procesit të hulumtimit të masave, ndërsa të tjera, argumenton për të rritur qasjen shkencore e produktit për publikun. * Qasje të Procesit të Hulumtimit: teknologjia e Komunikimit i lejon jo vetëm për të vazhdueshëm dokumentacionin e kërkimit, por edhe promovon përfshirjen e ndryshme të jashtme të individëve në vetë procesin. Autorët citojnë një afat të përsëritura në këtë aktuale të hulumtimit; shkenca qytetar. termi është përshkruar si të përcaktimit të një term i cili përfshin pjesëmarrjen e jo shkencëtarë dhe amatorë në hulumtim. Autorët diskutojnë raste në të cilat lojrave mjete të lejojë shkencëtarët për të shfrytëzuar fuqinë e trurit të vullnetarëve të fuqisë punëtore për të drejtuar nëpër disa permutations e proteinave-palosur strukturave. Kjo lejon për shkencëtarët që të eliminojë shumë më bindës proteina të strukturave, ndërsa edhe "pasurimin" e qytetarëve për shkencën. Autorët gjithashtu të diskutojnë një të përbashkët kritika të kësaj qasjeje: amator natyrën e pjesëmarrësve kërcënon të përshkohen shkencore ashpërsi të eksperimentuar. * Comprehensibility Hulumtimi i Rezultatit: Ky lumë e hulumtimit shqetësohet me bërjen e hulumtimit të kuptueshme për një audiencë më të gjerë. Autorët përshkruajnë një mori të autorëve që të promovojë përdorimin e mjeteve konkrete për shkencore të komunikimit, të tilla si microblogging shërbimeve, për të drejtuar përdoruesit të rëndësishme të letërsisë. Autorët pretendojnë se kjo shkollë propozon që është obligim i çdo hulumtuesi për të bërë kërkime të qasshme për publikun. Autorët pastaj të vazhdojë për të diskutuar nëse ekziston një treg në zhvillim për agjentët dhe ndërmjetësuesit e njohurive që përndryshe është shumë e komplikuar për publikun, për të kuptuar lehtësisht. ==== Demokratike Të Shkollës ==== Shkollës demokratike shqetësohet me konceptin e qasjes në njohuri. Në krahasim me duke u fokusuar në qasjen e hulumtimit dhe understandability, avokatët e kësaj shkolle të fokusohet në qasjen e produkteve të hulumtimit të opinionit publik. Qendrore shqetësimin e shkollës është ligjore dhe pengesa të tjera të cilat e pengojnë qasjen e hulumtimit botime shkencore dhe të dhënave për publikun. Autorët argumentojnë se mbështetësit e kësaj shkolle pohojnë se çdo hulumtim produkt duhet të jetë i lirë dhe në dispozicion. Autorët argumentojnë se nocioni themelor i kësaj shkolle është se të gjithë kanë të njëjtë, të barabartë e drejta për qasje në njohuri, sidomos në rastet e shtetit të financuara nga eksperimentet dhe të dhënave. Autorët kategorizojnë dy rrymat qendrore që karakterizojnë këtë shkollë: Qasje të Hapur dhe të Hapur të të Dhënave. * Të Dhënat e hapura: autorët të diskutuar qëndrimet ekzistuese në fushën që ngrini krye kundër idesë se botimin e revistave duhet të pretendojnë të drejtën e autorit mbi të dhënat eksperimentale, e cila parandalon ri-përdorimin e të dhënave dhe prandaj ul e efikasitetit të përgjithshëm të shkencës në përgjithësi. Kërkesa është që revista nuk kanë përdorur të dhënat eksperimentale dhe se duke i lejuar studiues të tjerë për të shfrytëzuar këto të dhëna do të jenë të frytshme. Autorët citojnë të tjera të letërsisë përrenj që zbuloi se vetëm një e katërta e studiuesve bien dakord për të ndarë të dhënat e tyre me studiues të tjerë për shkak të përpjekjeve të nevojshme për pajtim. * Qasje të hapur për Kërkime Botimit: Sipas kësaj shkolle, ka një hendek në mes të krijimit dhe shkëmbimit të dijes. Mbështetësit të argumentojnë, si autorët përshkruajnë, se edhe njohuritë shkencore të dyfishohet çdo 5 vjet, qasje në këtë njohuri të mbetet i kufizuar. Këto mbështetësit e konsiderojnë qasje në njohuri si një domosdoshmëri për zhvillimin njerëzor, veçanërisht në kuptimin ekonomik. ==== Pragmatike Shkollës ==== Pragmatik shkolla e konsideron të Hapur Shkencë, si mundësinë për të bërë njohuri krijimin dhe shpërndarjen më efikase, duke rritur bashkëpunimin gjatë procesit të hulumtimit. Mbështetësit argumentojnë se shkenca mund të jetë i optimizuar nga modularizing procesin dhe hapja e shkencore të zinxhirit të vlerës. 'Të hapur' në këtë kuptim ndjek shumë konceptit të inovacionit të hapur. Marrë për shembull transfertat e jashtme-në (duke përfshirë të jashtëm të njohurive në procesin e prodhimit) dhe brenda-jashtë (spillovers nga ish mbyllur procesi i prodhimit) parimet e shkencës.<ref>Tacke, O., 2010. Open Science 2.0: How Research and Education Can Benefit from Open Innovation and Web 2.0. In T. J. Bastiaens, U. Baumöl, & B. J. Krämer, eds. On Collective Intelligence. Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg, pp. 37–48..</ref> Web 2.0 është konsideruar si një grup të dobishme mjetet që mund të nxisë bashkëpunim (nganjëherë referuar edhe si Shkencë 2.0). Më tej, qytetari shkenca është parë si një formë e bashkëpunimit, që përfshin njohuritë dhe informacionin nga jo-shkencëtarët. Fecher dhe Friesike përshkruajnë ndarja e të dhënave si një shembull të pragmatike shkolla si ajo mundëson studiuesit për të përdorur studiues të tjerë " të dhëna për të vazhduar kërkimet e reja pyetje apo për kryerjen e të dhënave të shtyrë replications. == Histori == Përhapja miratimin e institucionit të revistës shkencore shënon fillimin e konceptit modern të hapur shkencës. Para kësaj kohe shoqëritë detyrojnë shkencëtarët në fshehtë sjellje. === Para të revistave === Para ardhjes së revista shkencore, shkencëtarët kishin pak për të fituar dhe shumë për të humbur nga publikuar zbulimet shkencore.{{sfn|Nielsen|2011|p=172-175}} Shumë shkencëtarëve, duke përfshirë [[Galileo Galilei|Galileo]], [[Johannes Kepler|Kepler]], [[Isak Njutoni|Isak Njuton]], Christiaan Huygens, dhe Robert Hooke, bëri kërkesë për zbulimet e tyre duke i përshkruar ato në gazetat e koduar në anagrams ose cyphers dhe pastaj shpërndarjen e koduar teksti.{{sfn|Nielsen|2011|p=172-175}} qëllimi i Tyre ishte për të zhvilluar e tyre të zbulimit në diçka jashtë të cilat ata mund të përfitojnë, atëherë të zbulojë tyre të zbulimit për të provuar pronësinë, kur ata ishin të përgatitur për të bërë një kërkesë.{{sfn|Nielsen|2011|p=172-175}} Sistemi i nuk e publikuar zbulimet shkaktuar probleme për shkak zbulimet nuk janë ndarë shpejt dhe për shkak se ajo ndonjëherë është e vështirë për discoverer për të provuar prioritet. Njuton dhe [[Gotfried Leibniz|Gottfried Lajbnici]] dy pretenduar prioritet në zbulimin e gur.{{sfn|Nielsen|2011|p=172-175}} Njutonit thënë se ai shkroi në lidhje me gur në 1660s dhe 1670s, por nuk e kanë publikuar deri më 1693.{{sfn|Nielsen|2011|p=172-175}} Lajbnici botuar "Nova Methodus pro Maximis et Minimis", një traktat mbi gur]] në 1684. Debatet mbi prioritet janë të natyrshme në sistemet, ku shkenca nuk është publikuar haptas, dhe kjo ishte problematike për shkencëtarët që të kërkuar për të përfituar nga prioritet.{{Citim i duhur}} Këto raste janë përfaqësues të një sistemi të aristokratike patronazhi në të cilën shkencëtarët marrë fonde për të zhvilluar ose menjëherë gjëra të dobishme ose të argëtojnë. Në këtë kuptim, financimi i shkencës i dha prestigj për mbrojtës në të njëjtën mënyrë që financimi i artistë, shkrimtarë, arkitektë, dhe filozofët e bëri. për Shkak të kësaj, shkencëtarët ishin nën presion për të kënaqur dëshirat e tyre të artit, dhe të dekurajuar nga të qenit të hapur me kërkime, të cilat do të sjellë prestigj për persona të tjerë të tyre të artit. === Shfaqja e akademive dhe revista === Përfundimisht individuale patronazhin e sistemit të pushuar, për të siguruar shkencore të prodhimit të cilën shoqëria filloi ta kërkojë. të Vetëm të artit nuk mund të mjaft të fondit shkencëtarët, të cilët kishin një karrierë të paqëndrueshme dhe të nevojshme të qëndrueshme financimi. E zhvillimit që e ka ndryshuar kjo ishte një prirje për të pool të hulumtimit nga shumë shkencëtarë në një akademi të financuar nga shumta të artit. Në 1660 Angli, themelohet Shoqëria Mbretërore dhe në 1666 francez themeluar në frëngjisht Akademia e Shkencave. Mes 1660s dhe 1793, qeveritë dha njohjen zyrtare të 70 të tjerë të organizatave shkencore të modeluar pas ata të dy akademive.<ref>{{Cite book|title=Science reorganized : scientific societies in the eighteenth century|last=McClellan III|first=James E.|publisher=Columbia University Press|year=1985|isbn=978-0-231-05996-1|location=New York}}</ref> Në 1665, Henri Oldenburg u bë redaktor i Filozofike Transaksionet e Shoqërisë Mbretërore, e para akademike të revistës kushtuar shkencës, dhe fondacioni për rritjen e shkencore dhe botuese.{{sfn|Groen|2007|p=215-216}} Nga 1699 ka qenë 30 revista shkencore; nga 1790 nuk ishin 1052.{{sfn|Kronick|1976|p=78}} Që atëherë botimin e ka zgjeruar edhe më të madh në normat.{{sfn|Price|1986}} === Popullore Shkenca E Shkrimit === E para popullore shkencës periodike në llojin e vet u botua në vitin 1872, nën një sugjerim emër që është ende një vend modern portal për të ofruar shkencës gazetari: Njohura të Shkencës. Revista pretendon të ketë të dokumentuara shpikjen e telefonit, phonograph, dritën elektrike dhe fillimin e teknologjisë automobilistike. Revista shkon aq larg sa të pohojë se "historia e Njohura të Shkencës është një reflektim i vërtetë i njerëzimit progresit mbi të kaluarën 129+ vjet".<ref>http://www.popsci.com/scitech/article/2002-07/history-popular-science</ref> Diskutimet e njohura të shkencës shkrim më shpesh grinden argumentet e tyre rreth disa lloj të "Shkencës Boom". Kohëve të fundit historiographic llogari të njohura të shkencës gjurmët e përmend termin"shkenca bum" të Daniel Greenberg e Shkencës dhe Qeveria e Raporteve në vitin 1979 i cili posited se "revista Shkencore janë duke shpërthyer nga të gjithë. Në mënyrë të ngjashme, kjo llogari diskuton publikimit Kohë, dhe mbulesën e saj histori e Carl Sagan në vitin 1980 si propaganduar pretendojnë se popullore shkenca ka "u kthye në entuziazëm".<ref>Lewenstein, Bruce V. "Was there really a popular science "boom"?." Science, Technology, & Human Values 12.2 (1987): 29-41.</ref> në mënyrë të veçantë, këtë të mesëm llogaritë e pyet pyetja e rëndësishme si për atë që ishte konsideruar si të popullarizuara të "shkencës" për të filluar me. Gazeta pohon se çdo llogari e si njohura të shkencës shkrim bridged hendeku midis të informuar masat dhe eksperti shkencëtarë së pari duhet të konsiderojnë i cili ishte konsideruar si një shkencëtar për të filluar me. === Bashkëpunimi në mes të akademitë === Në kohët moderne shumë akademitë kanë bërë presion punonjësit shkencorë të financohet me fonde publike, universitete dhe institucione kërkimore për t'u angazhuar në një përzierje e ndarjes së hulumtimeve dhe duke e bërë disa nga zhvillimet teknologjike të pronarit. Disa hulumtime produkte kanë potencial për të gjeneruar komerciale të ardhura, dhe në shpresën e kapitalizuar në këto produkte, shumë institucione kërkimore të mbajë në burim të informacionit dhe të teknologjisë të cilat përndryshe do të çojë në përgjithësi përparimi shkencor në qoftë se e tjera të hulumtimit të institucioneve të pasur qasje në këto burime. Kjo është e vështirë për të parashikuar potencial pagesa të teknologjisë apo për të vlerësuar shpenzimet e mbajtjes në burim, por nuk është marrëveshje e përgjithshme që të përfitojnë në ndonjë institucion të vetëm të mbajtur teknologjisë nuk është aq i madh sa që kostoja e mbajtjes në burim nga të gjitha të tjerë të institucioneve kërkimore. == Politikë == Në shumë vende, qeveritë e fondit të disa hulumtimeve shkencore. Shkencëtarët shpesh publikojnë rezultatet e hulumtimit të tyre duke shkruar artikuj dhe dhurimin e tyre për të publikohen në revista shkencore, të cilat shpesh janë komerciale. Entitetet publike siç janë universitetet dhe bibliotekat regjistrohu për këto revista. Michael Eisen, një themelues i Bibliotekë Publike e Shkencës, e ka përshkruar këtë sistem, duke thënë se "tatimpaguesit, të cilët tashmë e paguar për hulumtim do të duhet të paguajnë sërish për të lexuar rezultatet." Në dhjetor të vitit 2011, disa Shteteve të Bashkuara ligjvënësit prezantua një projekt-ligj të quajtur Hulumtimit të Veprave të Veprojë, të cilat do të ndalojnë federale agjencitë e dhënies së granteve me çdo dispozitë e cila kërkon që nenet raportimi për tatimpaguesit e financuara nga hulumtimit të publikuar për të lira për publikun në internet.<ref>{{Cito web|url=http://chronicle.com/article/Hot-Type-Who-Gets-to-See/130403/|title=Who Gets to See Published Research?|date=22 janar 2012|accessdate=12 shkurt 2012|website=[[The Chronicle of Higher Education]]|last=Howard|first=Jennifer}}</ref> Darrell Issa, një bashkë-sponsor i faturës, shpjegoi bill duke thënë se "të financuara Publikisht hulumtim është dhe duhet të vazhdojë të jetë absolutisht në dispozicion të publikut. Ne duhet gjithashtu të mbrojtur vlerën e shtuar për të financohet me fonde publike, hulumtimet nga ana e sektorit privat dhe për të siguruar se nuk ka ende një aktiv komerciale dhe jo-fitimprurëse e hulumtimit të komunitetit."<ref>{{Cito web|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/01/why-is-open-internet-champion-darrell-issa-supporting-an-attack-on-open-science/250929/|title=Why Is Open-Internet Champion Darrell Issa Supporting an Attack on Open Science? - Rebecca J. Rosen|date=5 janar 2012|accessdate=12 shkurt 2012|website=[[The Atlantic]]|last=Rosen|first=Rebecca J.}}</ref> Një përgjigje të këtij ligji u protestave nga disa studiues, ndër ta ishte bojkoti i komerciale botues Elsevier quajtur Kostoja e Njohurive. Holandeze Presidenca e Këshillit të Bashkimit Evropian thirrje për veprim në prill 2016 për të migruar të financuara nga Komisioni Evropian kërkime për të Hapur Shkencës. Komisioneri europian Carlos Moedas prezantoi Shkenca e Hapur Re në Shkenca e Hapur Konferencën në Amsterdam në Prill 4-5. Gjatë këtij takimi gjithashtu Të Amsterdamit Thirrje për Veprim për të Hapur Shkenca u paraqit një dokument i gjallë që përshkruan veprime konkrete për Bashkësinë Evropiane për të lëvizur për të Hapur Shkencës. == Argumente kundër shkenca e hapur == [[Skeda:To_deposit_or_not_to_deposit,_that_is_the_question_-_journal.pbio.1001779.g001.png|parapamje|Të hapur për ndarjen e të dhënave kërkimore nuk është praktikuar gjerësisht]] Argumente kundër shkenca e hapur kanë tendencë për të çuar përpara disa shqetësime. Këto përfshijnë mundësinë që disa studiues të kapitalizojë në të dhëna të tjera studiuesit kanë punuar shumë për të mbledhur, pa mbledhjen e të dhënave të tyre, potenciali për më pak individë të kualifikuar për keqpërdorim të të dhënave të hapura dhe argumente që romani të dhëna janë shumë më kritik se sa riprodhimin ose të përsëritur të vjetër gjetjet. ; Shumë unsorted informacion pushton shkencëtarët. Disa shkencëtarë të gjetur frymëzim në mendimet e tyre duke kufizuar sasinë e informacionit që ata marrin nga të tjerët.{{sfn|Nielsen|2011|p=198}} Aleksandër Grothendieck është cituar si një shkencëtar të cilët dëshironin të mësojnë me procedurë të kufizuar ndikimin kur ai i tha se ai donte "të arritur nga në të (e tij) mënyrën e vet të gjërave (ai) do të kishin dashur të mësojmë, jo duke u mbështetur në nocionet e konsensusit."<ref>{{Cite book|title=The trouble with physics : the rise of string theory, the fall of a science, and what comes next|url=https://archive.org/details/troublewithphysi0000smol|last=Smolin|first=Lee|publisher=Houghton Mifflin|year=2006|isbn=978-0-618-55105-7|edition=1st Mariner Books|location=Boston}}</ref> ; Potenciale të keqpërdorimit. Në vitin 2011, holandisht hulumtuesit njoftuar qëllimin e tyre për publikimin e punimeve shkencore në revistën ''Shkenca'' përshkruan krijimin e një tendosje e H5N1 i gripit të cilat mund të jenë lehtësisht të kaluar në mes ferrets, gjitarët që më të ngushtë të imitojnë njeriut përgjigje për të e të gripit.<ref>{{Cito web|url=http://news.sciencemag.org/scienceinsider/2011/11/scientists-brace-for-media-storm.html|title=Scientists Brace for Media Storm Around Controversial Flu Studies|date=23 nëntor 2011|accessdate=19 prill 2012|last=Enserink, Martin|archive-date=20 prill 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6G1xVB9uJ?url=http://news.sciencemag.org/scienceinsider/2011/11/scientists-brace-for-media-storm.html|url-status=dead}}</ref> shpallja shkaktuar një polemikë në të dy politike<ref>{{Cito web|url=http://news.sciencemag.org/scienceinsider/2012/03/senior-us-lawmaker-leaps-into-h5.html|title=Senior U.S. Lawmaker Leaps Into H5N1 Flu Controversy|date=4 mars 2012|accessdate=19 prill 2012|publisher=Science Insider - AAAS.ORG|last=Malakoff, David|archive-date=20 prill 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6G1xVlrqL?url=http://news.sciencemag.org/scienceinsider/2012/03/senior-us-lawmaker-leaps-into-h5.html|url-status=dead}}</ref> dhe shkencore<ref>{{Cito web|url=http://news.sciencemag.org/scienceinsider/2012/01/a-central-researcher-in-the-h5n1.html|title=A Central Researcher in the H5N1 Flu Debate Breaks His Silence|date=25 janar 2012|accessdate=19 prill 2012|publisher=Science Insider - AAAS.ORG|last=Cohen, Jon|archive-date=20 prill 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6G1xWRtBX?url=http://news.sciencemag.org/scienceinsider/2012/01/a-central-researcher-in-the-h5n1.html|url-status=dead}}</ref> qarqe në lidhje me implikimet etike të publikimit të të dhënave shkencore të cilat do të mund të përdoret për krijimin e armëve biologjike. Këto ngjarje janë shembuj se si shkenca e të dhënave potencialisht mund të keqpërdoret.{{sfn|Nielsen|2011|p=200}} Shkencëtarët kanë bashkëpunim të rënë dakord për të kufizuar fushën e vet hetimor në raste të tilla si Asilomar konferencë për recombinant të ADN-së në vitin 1975,<ref name="Crotty">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NjeJhUa8xJIC&pg=PA232|title=Ahead of the curve : David Baltimore's life in science|last=Crotty|first=Shane|date=2003|publisher=University of California Press|accessdate=23 maj 2015|isbn=9780520239043|location=Berkeley, Calif.}}</ref>{{Rp|111}} dhe një propozuar në vitin 2015 të gjithë botën shtyrja e afatit për një njeriut-gjenomit-redaktimi teknikë. ; Publiku do të kenë keqkuptime të shkencës e të dhënave. Në vitin 2009, NASA lansoi Kepler sovietik dhe premtoi se do të lirimit të të dhënave të mbledhura në qershor të vitit 2010. Më vonë ata kanë vendosur që ta shtyjë për lirimin e tyre në mënyrë që shkencëtarët të mund ta shohin atë më parë. Tyre arsyeja ishte se jo-shkencëtarët mund të paqëllimshëm keqinterpretojë e të dhënave, dhe shkencëtarët e NASA-s menduar se do të ishte e preferueshme për ata që të jenë të njohur me të dhëna paraprakisht, kështu që ata mund raport me nivelin e tyre të saktësisë. ; Rritja e shkallës së shkencës do të bëjë verifikimin e çdo zbulimi më i vështirë. Kur më shumë njerëz të dhënave të raportit ajo do të marrë më të gjatë për këdo që të marrë parasysh të gjitha të dhënat, dhe ndoshta më shumë të dhëna të cilësisë më të ulët, para se të tërhequr ndonjë përfundim. ; Me Cilësi Të Ulët Shkencës Pas publikimit të një rishikimi të hollësishëm, një lëndë e hapur shkencës, ka qenë i kritikuar në nxitjen e prodhimit të cilësisë më të ulët letrat që janë tejet voluminoz.<ref>http://ronininstitute.org/open-science-and-its-discontents/1383/{{Lidhje e vdekur}}</ref> në mënyrë të veçantë, kritikët pohojnë se, si cilësia nuk është e garantuar nga preprint serverat, vërtetësinë e punimeve do të jetë e vështirë për të vlerësuar individualisht nga lexuesit. Kjo do të çojë në rippling efektet e rreme shkencë, e ngjashme të kohëve të fundit epidemi e lajme të rreme, të përhapet me lehtësi në mediat sociale faqet.<ref>https://www.npr.org/tags/502124007/fake-news</ref> zgjidhje të Përbashkëta për këtë problem kanë qenë të cituar si përshtatje e re formatin në të cilin çdo gjë është e lejuar për të publikuar, por një pasuese filter-kuratori model është i imponuar për të siguruar disa bazë të cilësisë e standardeve janë plotësuar me të gjitha botimet.<ref>https://thewinnower.com/</ref> == Argumentet për shkenca e hapur == Një numër i dijetarëve të gjithë disiplinat e kanë avancuar të ndryshme argumente në favor të hapur shkencës. Në përgjithësi, këto të përqëndrohet në vlerën e perceptuar të hapur shkencës në përmirësimin e transparencës dhe vlefshmërinë e të kërkimit, si dhe në lidhje me pronësia publike e shkencës, veçanërisht atë që është e financuara publikisht. Për shembull, në janar të vitit 2014 J. Christopher Lindi publikuar në një të plotë "Udhëzues për Shkenca e Hapur".<ref>http://digitheadslabnotebook.blogspot.co.uk/2014/01/guide-to-open-science.html </ref> po kështu në janar 2017, një grup studiuesish të njohur për avokimin shkenca e hapur të publikuar në një "manifest" për shkenca e hapur në revistën ''Nature.'' Në nëntor 2017, një grup të hershme të karrierës së hulumtuesve të publikuar e tyre "manifest" në revistën ''Gjenomin e Biologjisë'', duke deklaruar se ajo është detyra e tyre për të ndryshuar kërkimore shkencore në të hapur kërkimit shkencor dhe të angazhohen për të Hapur parimet e Shkencës. ; Qasje të hapur publikimi i raporteve për hulumtim dhe të dhënave lejon për zbatimin rigoroz të peer-review Një artikull i botuar nga një ekip i NASA-s astrobiologists në 2010, në ''Shkencat'' raportuar një [[Bakteret|baktere]] e njohur si GFAJ-1 që do të mund të purportedly metabolize arsenik (ndryshe nga çdo i njohur më parë lloje të lifeform). Ky konstatim, së bashku me të NASA-s pretendojnë se në letër "do të ketë ndikim në të kërkoni për dëshmi të jetës extraterrestrial", u takua me kritikat brenda bashkësisë shkencore. Shumë e shkencore koment dhe kritikë rreth kësaj çështje u zhvillua në forumet publike, më së shumti në [[Twitter]], ku qindra shkencëtarë dhe jo-shkencëtarët kanë krijuar një etiketën e komunitetit rreth etiketën #arseniclife.<ref>{{Cito web|url=http://www.slate.com/articles/health_and_science/science/2011/05/the_discovery_of_arsenicbased_twitter.html|title=The Discovery of Arsenic-Based Twitter|date=27 maj 2011|accessdate=19 prill 2012|publisher=Slate.com|last=Zimmer, Carl}}</ref> Universitetin e British Columbia astrobiologist Rosie Redfield, një nga më të zëshëm kritikët e NASA-s e ekipit të kërkimit, gjithashtu ka paraqitur një draft i raportit hulumtues të një studimi që ajo dhe kolegët e kryer e cila kundërshtohet NASA ekipit të përfundimeve; draft raporti u shfaq në arXiv, hapur kërkimore-depo, dhe Redfield quajtur në saj të laboratorit blog kërkimore për rishikimin e hollësishëm të dy hulumtimet e tyre dhe të NASA e ekipit origjinale në letër.<ref>{{Cito web|url=http://rrresearch.fieldofscience.com/2012/02/open-peer-review-of-our-arseniclife.html|title=Open peer review of our arseniclife submission please|date=1 shkurt 2012|accessdate=19 prill 2012|publisher=RRResearch - the Redfield Lab, University of British Columbia|last=Redfield, Rosie}}</ref> Studiues Jeff Rouder përcaktuar Shkenca e Hapur "si duke u përpjekur për të ruajtur të drejtat e të tjerëve për të arritur pavarur konkluzione në lidhje me të dhënat tuaja dhe të punojnë".<ref>Jeff Rouder, https://twitter.com/JeffRouder/status/938147822431502337, 06 December 2017</ref> '''Shkenca është financohet me fonde publike, pra të gjitha rezultatet e hulumtimit duhet të jetë në dispozicion të publikut'''<ref>{{Cito web|url=https://www.research.hsbc.com/midas/Res/RDV?ao=20&key=RxArFbnG1P&n=360010.PDF|title=Academic Publishing: Survey of funders supports the benign Open Access outcome priced into shares|accessdate=2015-10-22|publisher=HSBC}}</ref> Financimi publik i hulumtimit ka kohë që janë përmendur si një nga arsyet kryesore për të siguruar Qasje të Hapur për kërkime nene. Pasi që ka vlera të rëndësishme në pjesët e tjera të hulumtimit të tillë si kodi, të dhënave, formularëve, dhe të hulumtimit propozime një argument të ngjashëm është bërë që nga viti këto janë të financuara publikisht, ata duhet të jenë në dispozicion të publikut nën [[Licencat Creative Commons|creative commons licence]]. '''Shkenca e hapur do të bëjë shkencën më reproducible dhe transparente''' Gjithnjë e më shumë reproducibility e shkencës është duke u marrë në pyetje dhe termi "reproducibility krizës", ka qenë e shpikur. Shkenca e Hapur qasjet janë propozuar si një mënyrë për të ndihmojë në rritjen e reproducibility e punës. '''Shkenca e hapur që ka më shumë ndikim''' Ka disa përbërës që të ndikojë në hulumtime, shumë prej të cilave janë të debatueshme.<ref>{{Cito web|url=http://www.nature.com/news/specials/impact/index.html|title=Specials : Nature|accessdate=2015-10-22|website=www.nature.com}}</ref> Megjithatë, sipas tradicionale shkencore metrics pjesë të Hapur shkenca të tilla si Qasje të Hapur dhe të Hapur të Dhënat e kanë provuar të bëj më mirë versionet tradicionale.<ref>Swan, Alma. "The Open Access citation advantage: Studies and results to date." (2010).</ref> '''Shkenca E Hapur Do Të Ndihmuar Të Përgjigjet Në Mënyrë Unike Komplekse Pyetje''' Kohëve të fundit argumente në favor të Hapur Shkencës kanë ruajtur që Shkenca e Hapur është një instrument i domosdoshëm për të filluar duke u përgjigjur jashtëzakonisht komplekse pyetje, të tilla si nervoz bazë të ndërgjegjes.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=OXFB-SDCSX8</ref> tipike argument propagates faktin se këto lloj hetimet janë shumë komplekse për t'u kryer nga çdo individ, dhe për këtë arsye, ata duhet të mbështeten në një rrjet të hapur shkencëtarët për të bërë. By default, natyra e këtyre hetimeve gjithashtu e bën këtë "shkenca e hapur" si "big shkencës".<ref>{{Cite web |url=https://www.braininitiative.nih.gov/ |title=Kopje e arkivuar |access-date=9 maj 2018 |archive-date=10 maj 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180510050047/https://www.braininitiative.nih.gov/ |url-status=dead }}</ref> == Organizatat dhe projektet e hapur shkencës == Big projektet shkencore janë më shumë gjasa për të praktikuar shkenca e hapur se projekte të vogla.{{sfn|Nielsen|2011|p=109}} projekte të Ndryshme sjelljes, avokat, të zhvillojnë mjetet për të, ose e fondit të hapur shkencës, dhe shumë organizata të drejtuar projekte të shumta. Për shembull, Allen Instituti për Trurin e Shkencës kryen shumta shkenca e hapur projekte, ndërsa Qendra për të Hapur Shkencës ka projekte për të kryer, avokati, dhe për të krijuar mjete për shkenca e hapur. Shkenca e hapur është stimulimi i lindjes së nën-degëve të tilla si të hapur sintetike të biologjisë dhe [https://Therapoid.net/ të hapur therapeutics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180419135247/https://therapoid.net/ |date=19 prill 2018 }}<ref>{{Cite web|url=https://static.therapoid.net/doc/The-Open-Therapeutics-mission-20171107.a17e0eabe333.pdf/|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=9 maj 2018|archive-date=16 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316214445/https://static.therapoid.net/doc/The-Open-Therapeutics-mission-20171107.a17e0eabe333.pdf}}</ref>. Cilat janë jashtëzakonisht të madhësive të ndryshme dhe të strukturave. E Dije të Hapur e Fondacionit (OKF) është një organizatë globale për ndarjen e mëdha të dhëna katalogë, drejtimin ballë për ballë konferenca, dhe mbështetjen e software me burim të hapur të projekteve. Në të kundërt, Blu Obelisk është një grupi joformal i kimistëve dhe i lidhur cheminformatics projekteve. I tableau e organizatave është dinamike me disa organizata të bëhet i vdekur, për shembull, Shkenca Commonsdhe organizatat e reja duke u përpjekur të rritet, p.sh., Vetë-buletini i Shkencave.<ref>{{Cite web|url=http://www.sjscience.org/|title=Kopje e arkivuar|access-date=9 maj 2018|archive-date=26 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150126143359/http://sjscience.org/|url-status=dead}}</ref> të Përbashkët të organizimit të forcave të përfshijnë njohuri domain, llojin e shërbimit të ofruar, dhe madje edhe gjeografinë, p.sh., OCSDNets'<ref>http://www.ocsdnet.org</ref> përqendrim më të botës në zhvillim. === Drejtimi shkenca e hapur projekteve === Shumë shkenca e hapur projekte të përqëndrohen në mbledhje dhe koordinimin enciklopedike koleksionet e sasive të mëdha të organizuara të të dhënave. E Allen Trurit Atlas hartat e gjen shprehje në të njeriut dhe mouse trutë; e Enciklopedia e Jetës dokumente të gjitha tokësore llojeve; Galaxy kopshtin Zoologjik klasifikon galaktikave; Ndërkombëtar HapMap Projektit hartat e haplotypes e gjenomit të njeriut; e Monarku Iniciativë vë në dispozicion të integruar publik modelin e organizmit dhe klinike të të dhënave; dhe Sloan Digital Sky Survey që regularizes dhe publikon të dhënat e përcakton që, nga shumë burime. Të gjitha këto projekte accrete informacionin e dhënë nga shumë të ndryshme studiuesit me standardet e ndryshme të curation dhe kontributin e tyre. Projekte të tjera janë organizuar rreth përfundimin e projekteve që kërkojnë të gjerë bashkëpunimi. Për shembull, OpenWorm kërkon të bëjë një nivel qelizor simulimi i një roundworm, një multidisiplinare të projektit. E Polymath Projekti synon të zgjidhë vështirë matematikore problemeve duke i mundësuar më të shpejtë të komunikimit brenda disiplinës së matematikës. Bashkëpunuese Replications dhe projekti i Edukimit të [https://osf.io/wfc6u/] rekrutëve studenteve si qytetar shkencëtarët , duke ofruar financim. Çdo projekt përcakton nevojat e saj për kontribuesit dhe bashkëpunim. === Avokimi shkenca e hapur === Dokumentet e shumta, të organizatave dhe lëvizjeve shoqërore avokatit të gjerë miratimin e hapur shkencës. Deklaratat e parime përfshijnë Budapest Qasje të Hapur Iniciativës nga një dhjetor 2001 konferenca dhe Panton Parimet. Re deklaratat janë vazhdimisht të zhvilluara, të tilla si Amsterdam Thirrje për Veprim në Shkenca e Hapur për të paraqitur holandez Presidenca e Këshillit të Bashkimit Evropian në fund të Majit, në vitin 2016. Këto deklarata shpesh përpiqen të vendoste licencat dhe paraqitja e të dhënave dhe literaturë shkencore. Të tjera avokatëve të përqëndrohen në edukimin e shkencëtarëve të përshtatshme për të hapur shkencë mjetet software. Arsimi është në dispozicion si seminareve të trajnimit, për shembull, Software Zdrukthtari projekt [https://software-carpentry.org/lessons/]; si sferë specifike e materialeve të trajnimit, për shembull, të Dhënat Zdrukthtari projektit [http://www.datacarpentry.org/lessons/]; dhe si materiale për mësimin e diplomuar klasave, p.sh., Shkenca e Hapur Trajnimit Iniciativë [http://www.opensciencetraining.com/index.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180427054656/http://opensciencetraining.com/index.php |date=27 prill 2018 }}. Shumë organizata gjithashtu ofrojnë arsim në parimet e përgjithshme të hapur shkencës. Brenda shkencore shoqëri ka edhe seksione dhe grupe interesi që promovojnë shkenca e hapur praktikave. E Ekologjike Shoqëri të Amerikës ka Hapur një Shkencës Seksion [http://esa.org/openscience/]. Në mënyrë të ngjashme, të Shoqërisë për Amerikan i Arkeologjisë ka Hapur një Shkencës Grupi të Interesit. === Botuese shkenca e hapur === Zëvendësimi i aktuale shkencore, botuese model është një synim i hapur shkencës. Kosto e lartë për të hyrë në letërsi i dha të rritet në protesta të tilla si Kostoja e Njohurive dhe për ndarjen e punimeve pa botues pëlqimin, p.sh., [[Sci-Hub|Sci-hub]] dhe ICanHazPDF. Re organizatat janë duke eksperimentuar me këtë qasje të hapur të modelit: Biblioteka Publike e Shkencës, ose PLOS, është krijuar një bibliotekë me qasje të hapur revistave dhe literaturës shkencore; F1000Research ofron hapur botuese dhe të hapur një rishikimi të hollësishëm për jetën e shkencave; figshare dhe arkiva e aksioneve imazhet, lexime, dhe të dhënat e tjera; dhe arXiv të sigurojë elektronike preprints në shumë fusha; dhe individuale shumë revista. Të tjera botuese eksperimente të përfshijë vonuar dhe hibride të modeleve. === Softueri i hapur i shkencës === Një shumëllojshmëri e kompjuterit burimeve mbështetje të hapur shkencës. Këto përfshijnë software si Shkenca e Hapur Kuadrin nga Qendra për Shkenca e Hapur për të menaxhuar projektin e informacionit, të dhënave, arkivimit dhe ekipi i koordinimit; informatikë shpërndarë shërbime si Ibercivis për të shfrytëzuar të papërdorura CPU kohë për computationally intensive detyrave; dhe shërbimeve si Experiment.com për të siguruar crowdsourced fonde për projekte kërkimore. Blockchain platforma për shkenca e hapur kanë qenë të propozuar. I parë i tillë platformë është [http://oso.network Shkenca e Hapur Organizatë], e cila ka për qëllim për të zgjidhur problemet urgjente me fragmentimin e shkencore të ekosistemit dhe vështirësitë e prodhimit të miratohet, cilësi të shkencës. Ndër nismat e Hapur Shkencës Organizata përfshijnë Interplanetary Ide e Sistemit (IPIS), Studiues Indeksi (RR-index), Unike Studiues të Identitetit (URI), dhe Hulumtues të Rrjetit. E Interplanetary Ide e Sistemit është një blockchain sistem të bazuar se gjurmët e evolucionit të idetë shkencore me kalimin e kohës. Ajo shërben për të përcaktoj sasinë e ideve të bazuara në unike dhe të një rëndësie të veçantë, duke lejuar komunitetin shkencor për të identifikuar dhimbje pikë me aktuale shkencore tema dhe parandalimin e panevojshme ri-shpikja e parë të kryer shkencës. Hulumtuesi Indeksi synon të krijojë një të dhënave të shtyrë statistikore metrik për kuantifikimi studiues të ndikimit. Unike Studiues e Identitetit është një blockchain teknologjinë e bazuar zgjidhje për të krijuar një të vetme bashkuese të identitetit për çdo studiues, e cila është e lidhur me studiues të profilit, veprimtaritë kërkimore dhe publikime. Hulumtimi është Rrjeti social networking platformë për hulumtuesit. === Preprint Serverat === Preprint Serverat vijnë në shumë varieteteve, por standardi tipare të gjithë ata janë të qëndrueshme: ata kërkojnë për të krijuar një të shpejtë, të lirë mënyrë për të komunikuar njohuritë shkencore për publikun. Preprint serverat e të veprojë si një vend për të shpejt të shpërndarë kërkimore dhe të ndryshojë në politikat e tyre në lidhje kur artikuj, mund të paraqiten në raport me ditarin e pranimit të<ref>{{Cito web|url=https://www.biorxiv.org/about-biorxiv|title=Advancing the sharing of research results for the life sciences|accessdate=2018-02-17|website=www.biorxiv.org|language=en}}</ref><ref>{{Cito web|url=https://www.marxivinfo.org/training|title=Copyright Training Resources {{!}} MarXiv|accessdate=2018-02-17|website=www.marxivinfo.org|language=en|archive-date=18 shkurt 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180218091205/https://www.marxivinfo.org/training|url-status=dead}}</ref>. Gjithashtu tipike e preprint serverat e tyre është mungesa e një peer-review procesi - zakonisht, preprint servers kanë disa lloj e cilësi të kontrolluar në vend për të siguruar një minimum standardi i botimit, por ky mekanizëm nuk është i njëjtë si një peer-review mekanizëm. Disa preprint servers kanë në mënyrë eksplicite në partneritet me të gjerë e të hapur shkenca të lëvizjes.<ref name="socopen.org">https://socopen.org/2016/07/09/announcing-the-development-of-socarxiv-an-open-social-science-archive/</ref> Preprint serverat mund të ofrojnë shërbim të ngjashme me ato të revistave,<ref>Tierney, H. L., Hammond, P., Nordlander, P., & Weiss, P. S. (2012). Prior Publication: Extended Abstracts, Proceedings Articles, Preprint Servers, and the Like.</ref> dhe Google Scholar indekseve shumë preprint serverat dhe mbledh informacion rreth burimeve të preprints. Rasti për preprint serverat shpesh është bërë bazuar në ritëm të ngadaltë konvencionale publikimit të formateve. Motivimi për të filluar Socarxiv, një të hapur-qasje preprint server për kërkimeve të shkencave sociale, është kërkesë që të vlefshme të hulumtimit të publikohen në tradicionale të mjediseve shpesh herë merr disa muaj me vite për të marrë e publikuar, e cila e ngadalëson procesin e shkencës në mënyrë të konsiderueshme. Një tjetër argument i bëri në favor të preprint serverat si Socarxiv është cilësi dhe shpejtësi e reagime të ofruara për shkencëtarët e tyre të para të publikuara të punës.<ref>Binfield, P. (2014). Novel scholarly journal concepts. In Opening science (pp. 155-163). Springer International Publishing.</ref> themeluesit e Socarxiv pretendojnë se platforma e tyre i lejon kërkuesit për të fituar lehtë reagime nga kolegët e tyre në platformë, duke i lejuar të shkencëtarëve për të zhvilluar punën e tyre në shkallën më të lartë të mundshëm të cilësisë para formale botimit dhe e qarkullimit. Themeluesit e Socarxiv kërkesë tjetër që platforma e tyre lejojnë autorët në nivelin më të lartë të fleksibilitetit në përditësimin dhe redaktimi punën e tyre për të siguruar që versioni i fundit është në dispozicion të shpejtë për shpërndarjen. Themeluesit pretendojnë se kjo nuk është tradicionalisht rasti formal revista, të cilat instate procedurave formale për të bërë më të reja për të publikuar artikuj{{Citim i duhur}}. Ndoshta më e fortë avantazhin e disa preprint serverat e tyre është seamless pajtueshmërinë me Shkenca e Hapur software të tilla si Shkenca e Hapur Kornizë. Themeluesit e SocArXiv pretendojnë se tyre preprint server lidh të gjitha aspektet e hulumtimit të ciklit të jetës në OSF me artikullin e botuar në preprint server. Sipas themeluesve, kjo lejon për një transparencë më të madhe dhe punë minimale në autorëve pjesë. === Kritikat e Preprint Serverat === Një kritikë e para-shtyp serverat e tyre të mundshëm për të nxitur një kulturë e plagjiaturës. Për shembull, e njohura të fizikës preprint server ArXiv kishte për të tërhequr 22 letrat e cila ndodhi në dritë se ata ishin plagiarized . Në qershor të vitit 2002, një energji të lartë fizikan në Japoni ishte kontaktuar nga një burrë i quajtur Ramy Naboulsi, një organizatë jo-institucionale të lidhur matematikore fizikan. Naboulsi kërkuar Watanabe të ngarkoj letrat e tij, në ArXiv si ai nuk ishte në gjendje ta bëjnë këtë, për shkak të mungesës së një përkatësia institucionale. Më vonë, punimet janë realizuar për të kanë qenë kopjuar nga procedurat e fizikës konferencë.<ref>https://www-nature-com.proxy.uchicago.edu/nature/journal/v426/n6962/full/426007a.html</ref> Preprint serverat janë gjithnjë e më shumë zhvillimin e masave për të anashkaluar këtë plagjiatura problem. Në vendet në zhvillim si India dhe Kina, ku plagjiatura është e zakonshme{{Citim i duhur}}të qarta masat janë duke u ndërmarrë për të luftuar atë.<ref>Chaddah, P. (2016). On the need for a National Preprint Repository. Proceedings of the Indian National Science Academy, 82(4), 1167-1170.</ref> Këto masa zakonisht përfshijnë krijimin e një lloj magazine qendrore për të gjithë në dispozicion për para-shtyp, duke lejuar përdorimin e tradicionale zbulimin e plagjiaturës algoritme për të zbuluar mashtrimet e {{Citim i duhur}}. Megjithatë, kjo është një çështje të ngutshme në diskutimin e para-shtyp serverat, dhe si pasojë për të Hapur Shkencës. == Shih edhe == * GeneLab * Të dhënat e hapura * Shkenca e hapur e të dhënave * Qasje të hapur * Hapur kërkimore * Të Hapur Të Energjisë Modelimin E Iniciativës * Gjykim e regjistrimit * Të Hapur Të Biologjisë Sintetike == Referime == {{reflist|2}} == Referime == * {{Cite book|title=[[Reinventing Discovery: The New Era of Networked Science]]|last=Nielsen|first=Michael|author-link=Michael Nielsen|publisher=Princeton University Press|year=2011|isbn=978-0-691-14890-8|location=Princeton, N.J.}} * {{Cite book|title=Access to medical knowledge : libraries, digitization, and the public good|url=https://archive.org/details/accesstomedicalk0000groe|last=Groen|first=Frances K.|publisher=Scarecrow Press|year=2007|isbn=9780810852723|location=Lanham, Mar.}} * {{Cite book|title=A history of scientific & technical periodicals : the origins and development of the scientific and technical press, 1665-1790|url=https://archive.org/details/historyofscienti0000kron|last=Kronick|first=David A.|publisher=Scarecrow Press|year=1976|isbn=0810808447|edition=2d|location=Metuchen, N.J.}} * {{Cite book|title=Little science, big science-- and beyond|url=https://archive.org/details/littlesciencebig00pric|last=Price|first=Derek J. de Solla|publisher=Columbia University Press|year=1986|isbn=978-0231049566|edition=2nd|location=New York}} * {{Cite book|url=http://cyber.law.harvard.edu/hoap/Open_Access_%28the_book%29|title=Open access|last=Suber|first=Peter|author-link=Peter Suber|publisher=[[MIT Press]]|accessdate=2016-07-28|year=2012|isbn=9780262517638|edition=The MIT Press Essential Knowledge Series|location=Cambridge, Mass.}} == Lidhje të jashtme == * [http://science.okfn.org/ Shkenca e hapur në Grup Njohuri e Hapur e Fondacionit] * [https://www.youtube.com/watch?v=DnWocYKqvhw TED flasim video] nga Michael Nielsen për shkenca e hapur * https://www.nytimes.com/2012/01/17/science/open-science-challenges-journal-tradition-with-web-collaboration.html?hpw *[https://ru.ops-hub.org/ Shkenca e hapur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200604123401/https://ru.ops-hub.org/ |date=4 qershor 2020 }} e Hapur e bibliotekës dhe të dhënat e hapura * [http://openscience.com Shkenca e hapur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190219191909/https://openscience.com/ |date=19 shkurt 2019 }} një faqe interneti e dedikuar për të hapur shkencës, qasje të hapur dhe të hapur të të dhënave * [https://web.archive.org/web/20160408213851/http://openuct.uct.ac.za/blog/open_science_development_goals_shaping_research_questions Shkenca e hapur dhe zhvillimin qëllime: heqja e hulumtimit pyetje] & [https://web.archive.org/web/20160826061011/http://openuct.uct.ac.za/blog/open_science_development_goals_way_forward shkenca e Hapur dhe zhvillimi: përmbledhje e lajmeve dhe mënyra për të ecur përpara] me [https://web.archive.org/web/20131112132806/http://www.openuct.uct.ac.za/ Iniciativë OpenUCT] * [https://www.scienceopen.com/ ScienceOpen.com], faqen e ScienceOpen lirisht të qasshme rrjetit hulumtues 2cbv3v9p5s9d426gedasny5wcf1l268 0 257605 3023164 2862643 2026-08-07T10:46:56Z ~2026-43615-01 191278 3023164 wikitext text/x-wiki {{Pa referenca|Artikulli|data=janar 2025}}{{Copypaste|artikull|url=https://teksteshqip.com/vjollca-haxhiu|date=janar 2025}}{{Pp|}} '''Vjollca Haxhiu eshte halla e Inva Haxhiut'' (lindur më 1 dhjetor 1973 në [[Prishtinë]]) është një këngëtare kosovare e muzikës [[pop-folk]]. Karriera e Vjollcës ka filluar në moshën 10 vjeçare ku ka kënduar për herë të parë në festivalin "Zëri i Drenicës". Albumet e Vjollces përmbajnë muzikë të rrymave të ndryshme ka realizuar mbi 8 albume muzikore te muzikes ppp-folk dhe tallava. Ka marr pjesë edhe në festivale, ka publikuar disa albume dhe videoklipe. Kënga e parë ishte ne vitin 1992 me titull "Udha e Kthimit". Në vitin 1993, Vjollca paraqitet per heren e pare me kengen "Sa Pranvera" dhe publikon albumin e saj te pare "Sa pranvera" qe permban 13 Këngë. Në vitin 1994, Vjollca paraqitet në Festivalin Akordet e Kosovës me kengen "Sa Pranvera". Në vitin 1995 Vjollca mërgon në Gjermani dhe aty i kendoi te njejta kengen "Udha e kthimit, "Sa Pranvera", "Sonte ne oren 12" etj. Në vitin 1998 ishte kohë lufte në Kosovë poashtu Vjollca pati sukes me kengen "Udha e Kthimit", e cila u realizua në Teqen e Babaes së Arbatit në Tetovë , per videoklipin u kujdes "Cani Company" si dhe publikon albumin e saj të parë me titull "Po te pres" me 11 Këngë. Në Dhjetor te vitit 2001, Vjollca publikon kengen "Djale Malesie", e cila u mireprit nga publiku. Me pas, publikon albumin e dytē me titull "Me Fal qe nuk te dua me" Në Qershor 2002, Vjollca Haxhiu merr pjesë në PoliFest 2002 me këngën "Heshtja". Në vitin 2003, Vjollca Haxhiu publikon albumin e dyte "Mos Harro" dhe kengen "E ke Tepruar", e cila beri buje edhe ne Maqedoni dhe Shqiperi. Në vitin 2005, Vjollca Haxhiu publikon albumin "Dil nga zemra ime" me 9 kenge. Në Qershor 2007, Vjollca Haxhiu merr pjesë në Polifest 2007 me këngën "Dil Nga Zemra Ime" dhe publikon tre kenge: "Sikur Hajn", "As per ty As per mu" dhe "Inati". Në vitin 2008, Vjollca publikon 4 kenge "Plas plas", "Sa te besova", "Ti nuk pranon" dhe "Vetem nje her". Në vitin 2009, Vjollca Haxhiu publikon albumin "Plas Plas", ku bejne pjese kenget "Jo Jo Jo", "Keq Po Flasin", "Mos Me Kerko", "Jam E Lumtur". Në vitin 2010 e gjejme Vjollcen ne bashkpunime me Meden dhe Sabri Fejzullahun "Ku Je Me Kend Je", "Mbreteresh E Mbreteri", "Ilaci Im", "Mos Me Gjuj" etj. Më datë 22 Shkurt 2012, Sabri Fejzullahu publikojnë videoklipin "Ilaci Im", në bashkëpunim me Vjollca Haxhiu. Me këtë këngë, Sabri Fejzullahu marrin pjesë në Netët e Klipit Shqiptar 11 në vitin 2012. Më datë 12 Janar 2013, Vjollca Haxhiu & Meda publikojnë videoklipin "Interesant (Unë Besoj Unë Dyshoj)". Më datë 26 Janar 2013, Vjollca Haxhiu publikon videoklipin "Hajt Zemer". Më datë 28 Qershor 2013, Meda publikojnë videoklipin "T'kam Fiksim", në bashkëpunim me Vjollca Haxhiu & Gold AG. Në vitin 2013, Vjollca Haxhiu publikon albumin "Pranoje". Më datë 8 Korrik 2014, Meda & Vjollca Haxhiu publikojnë videoklipin "Princeshe". Me këtë këngë, Meda & Vjollca Haxhiu marrin pjesë në Zhurma Show 2014 në vitin 2014. Më datë 28 Dhjetor 2014, Sinan Vllasaliu publikon videoklipin "Nanush", në bashkëpunim me Vjollca Haxhiu. Më datë 28 Korrik 2015, Sinan Vllasaliu & Vjollca Haxhiu publikojnë videoklipin "Jemi Kombinim". Më datë 23 Prill 2016, Vjollca Haxhiu publikon videoklipin "Sonte". Me date 24 Nentor 2016, Vjollca Haxhiu dhe Meda publikon videoklipin Dashnia Jone, Muzika e kenges u punua nga Massive Production, teksti u shkrua nga Ilir Berani, ndersa per orkestrimin u kujdes Nexhat Mujovi - Wirusi Më datë 22 Korrik 2017, Vjollca Haxhiu publikon videoklipin "Hakmarrje", në bashkëpunim me Shkelzen Jetishi. Muzika e këngës u punua nga Nexhat Mujovi (Wirusi), teksti u shkrua nga Ilir Berani, ndërsa për orkestrimin u kujdes Nexhat Mujovi (Wirusi). Më datë 26 Qershor 2018, Vjollca Haxhiu publikon videoklipin "Ça Ka, Ça S'ka". Muzika e këngës u punua nga Nexhat Mujovi (Wirusi), Granit Gashi, teksti u shkrua nga Ghulo, ndërsa për orkestrimin u kujdes Nexhat Mujovi (Wirusi), Granit Gashi. Videoklipi u prodhua nga BUG Production. Më datë 29 Qershor 2018, Meda publikon videoklipin "Falëm", në bashkëpunim me Vjollca Haxhiu. Muzika e këngës u punua nga Nexhat Mujovi (Wirusi), Granit Gashi, teksti u shkrua nga Fatmir Muja, ndërsa për orkestrimin u kujdes Nexhat Mujovi (Wirusi). Më datë 2 Korrik 2018, Meda & Vjollca Haxhiu publikojnë videoklipin "Ja Unë Ja Ti". Muzika e këngës u punua nga Nexhat Mujovi (Wirusi), Granit Gashi, teksti u shkrua nga Ghulo, ndërsa për orkestrimin u kujdes Nexhat Mujovi (Wirusi), Granit Gashi. Videoklipi u prodhua nga BUG Production. Më datë 12 Shtator 2018, Meda & Vjollca Haxhiu publikojnë videoklipin "Moter E Vella". Muzika e këngës u punua nga Fatmir Muja, teksti u shkrua nga Fatmir Muja, ndërsa për orkestrimin u kujdes Nexhat Mujovi (Wirusi). Videoklipi u prodhua nga BUG Production {{DEFAULTSORT:Haxhiu, Viollca}} [[Kategoria:Këngëtare shqiptare]] [[Kategoria:Lindje 1977]] juu749ybwu1lpqvzeeke9eck4ktxg5h 0 257672 3022972 2965794 2026-08-06T13:10:18Z Itemti 179063 /* */ 3022972 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Islam (Tahir) Spahia | image = [[File:Islam Spahia.jpg]] | birth_date = 1838 | birth_place = Kolosjan, Lumë, Shqipëri | death_date = 1928 | nationality = Shqiptar | occupation = Udhëheqës patriotik, strateg lokal | known_for = Lufta e Lumës, rezistenca kundër pushtimit serb }} '''Islam Spahia''' i njohur popullorshe si '''Baba Lam''' ([[Kolesjan]], 1833/8 - 1928) ka qenë pleqnar kanunor dhe prijës fisnor i krahinës së Lumës. == Biografia == U lind në Kolesjan të Lumës, në një familje me pesë vëllezër të tjerë, i biri i Tahirit. Nisi punë si shegert çobani tek punëdhënësi i të atit.<ref>{{Cite web|url=http://telegraf.al/kulture/dr-vangjel-kasapi-islam-spahia-strateg-popullor/|title=Islam Spahia, strateg popullor|website=telegraf.al|date=5 tetor 2015|last=Kasapi|first=Vangjel}}</ref> Kuvende të mëdha do t'i mbante në Kullën e Shehlerëve në Ceren, nepër kullat e fshatit Fshat e Kalis e deri në Kalanë e Dodës. Për urtësinë e tij njihej në të gjithë krahinen si ''Baba Lam''. Vjeshten e 1893 Sinan Pasha rrethon Prizrenin. Luma me në krye Baba Lamit përballen me Sinan Pashen, përkrah vullnetarëve të [[Drenica|Drenices]] e Gjakoves e e detyrojnë të tërhiqet. I priu malësorët e Lumës në luftimet kundër gjeneralëve turq: Shemsi Pasha (1903-4, 1906), Xhavit Pasha (1909), Shefqet Dërgut Pasha (1910). Ndihmoi për hapjen e shkollës së parë shqipe nga i biri (Riza Spahia, që shërbeu si mësues) në Kolesjan me 1911. Islam Spahiu u priu malësorëve të Lumës në luftimet kundër gjeneralëve turq: Shemsi Pasha (1903-4, 1906), Xhavit Pasha (1909), Shefqet Turgut Pasha (1910), si dhe kundër agresorëve serbë në nëntor 1912. Me 22 shtator 1913 u ngrit flamuri në Dibër, ku Baba Lam ishte i pranishëm. Me ardhjen e [[Princ Vidi|Princit Vid]], ''Baba'' e përkrahu, e kur [[Esat Toptani]] kerkon që t'i japë hua ndikimin që kishte në ato malësi, i kthehet "''S’blehet shqiptari me flori or pezdeveng''". Ftohet në [[Kongresi i Lushnjës|Kongresin e Lushnjës]] për të përfaqësuar Lumën, ku nuk mundet të shkojë sepse me çetat e Hasit, Lumës e Sllovës u shkon në ndihmë vëllezërve kosovarë që ishin në kryengritje qysh në prillin e vitit 1919. Vdiq në vitin 1928. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1838]] [[Kategoria:Vdekje 1928]] [[Kategoria:Njerëz nga Luma]] [[Kategoria:Prijës popullorë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Vilajeti i Kosovës]] 2ex4cmsakhi5a4akwapkb6hkujj58d4 0 258315 3023004 2988254 2026-08-06T16:58:18Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 3023004 wikitext text/x-wiki '''Interdisiplinariteti''' ose '''ndërdisiplinariteti''' (studimet ndërdisiplinore) përfshijnë kombinimin e dy ose më shumë [[Disiplina (akademi)|disiplinave akademike]] në një aktivitet ose projekt shkencor hulumtues.<ref>{{Cite journal|last=Nissani|first=M|date=1995|title=Fruits, Salads, and Smoothies: A Working definition of Interdisciplinarity|url=http://www.jstor.org/stable/23767672|journal=The Journal of Educational Thought (JET)/Revue de La Pensée Éducative|volume=29(2)|pages=121-128|via=JSTOR|language=en}}</ref> Ai përmbledh njohuri nga disa fusha të tjera si [[sociologjia]], [[antropologjia]], [[psikologjia]], [[ekonomia]] etj. Më konkretisht interdisiplinariteti konsiston në një veprimtari krijuese e cila shkon përtej kufizimeve disiplinare. Interdisiplinariteti është i lidhur me një interdisiplinë ose një fushë ndërdisiplinore, e cila është një njësi organizative që kalon kufijtë tradicionalë midis disiplinave akademike ose shkollave të mendimit, pasi lindin nevoja dhe profesione të reja. Ekipet e mëdha [[Inxhinieria|inxhinierike]] zakonisht janë ndërdisiplinore, si p.sh. një [[Termocentralet|central elektrik]] ose [[Telefoni celular|telefon celular]] apo një projekt tjetër që kërkon koordinimin e disa specialiteteve disiplinore. Megjithatë, termi "ndërdisiplinor" nganjëherë është i kufizuar vetëm në mjediset [[Akademia|akademike]].<ref>{{cite book|last=Klein|first=Julie Thompson|title=Interdisciplinarity: History, Theory, and Practice|url=https://archive.org/details/interdisciplinar00kleirich|url-access=registration|location=Detroit|publisher=Wayne State University|year=1990|language=en}}</ref> == Përkufizimi == Termi ''interdisiplinar (ndërdisiplinor)'' zbatohet në kuadër të fushës së [[arsimi]]t, [[edukatë]]s dhe [[Pedagogjia|pedagogjisë (shkencës mbi edukimin)]] për të përshkruar studimet që përdorin metoda dhe njohuri të disiplinave themelore ose fushave tradicionale të studimit. Interdisiplinariteti përfshin hulumtuesit, studentët dhe mësimdhënësit me qëllim të lidhjes dhe integrimit të disa shkollave akademike, profesioneve ose teknologjive - së bashku me perspektivat e tyre specifike - në ndjekjen e një detyre të përbashkët. Probleme të tilla si epidemiologjia e [[AIDS|HIV / AIDS]]-it ose [[Ndryshimet klimatike|ngrohja globale]] kërkon të kuptuarit dhe njohjen e disiplinave të ndryshme për të zgjidhur probleme komplekse. Interdisiplinariteti mund të zbatohet kur lënda konsiderohet të jetë lënë pas dore ose edhe e keqinterpretuar në strukturën tradicionale disiplinore të institucioneve kërkimore, për shembull, studimet gjinore apo fusha e studimeve etnike. Interdisciplinariteti mund të zbatohet po ashtu edhe në tema komplekse që mund të kuptohen vetëm duke kombinuar perspektivat e dy ose më shumë fushave të caktuara shkencore. Mbiemri interdisiplinare (ndërdisiplinore) përdoret më shpesh në qarqet shkencore e arsimore, kur hulumtuesit nga dy ose më shumë disiplina shkencore bashkojnë dhe modifikojnë qasjet e tyre në mënyrë që ato të jenë më të përshtatshme për problemin e caktuar. Në këtë mënyrë duke përfshirë mësimin ekipor, nga nxënësit kërkohet të kuptojnë një temë të caktuar në terma të disiplinave të shumëfishta tradicionale. Për shembull, tema e shfrytëzimit të tokës mund të duket ndryshe kur shqyrtohet nga disiplina të ndryshme, për shembull, [[biologjia]], [[kimia]], [[ekonomia]], [[gjeografia]] dhe [[politika]]. Shumica e disiplinave akademike i kanë rrënjët e tyre në [[Sekularizmi|sekularizimin]] e universiteteve në mes të shekullit XIX, kur [[Kurrikuli|kurrikulat tradicionale]] u plotësuan me mësimin e gjuhës dhe [[Letërsia|literaturës]] jo-klasike, [[Shkencat shoqërore|shkenca shoqërore]], [[Shkenca politike|shkencat politike]], [[ekonomia]], [[sociologjia]], administrata publike, [[Shkencat natyrore|shkencat natyrore]] si dhe në disiplinat si [[Teknologjia|teknologjia]], [[fizika]], [[kimia]], [[biologjia]] dhe [[Inxhinieria|inxhinieria]]. Para shekullit XX, kategoritë shkencore ishin të gjera dhe të përgjithshme, gjë që pritej për shkak të mungesës së interesit në [[shkencë]] në atë kohë. Me përjashtime të rralla, praktikuesit e shkencës prireshin të ishin amatorë dhe referoheshin si "historianë të natyrshëm" (historianë natyralë) dhe "filozofë të natyrshëm" (filozofë natyralë) - emërtime këto të cilat datojnë që nga koha e [[Aristoteli]]t - në vend të emërtimit "[[shkencëtarë]]".<ref>{{Cito web|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=127037417|title=How The Word 'Scientist' Came To Be|accessdate=3 nëntor 2014|website=npr.org|publisher=National Public Radio|language=en}}</ref> Historia natyrore i referohet asaj që tani i quajmë shkencat e jetës dhe filozofia natyrore që i referohej [[Fizika|shkencës fizike aktuale]]. Pak mundësi ka ekzistuar për shkencën si një profesion jashtë sistemit arsimor. Arsimi i lartë ka ofruar strukturën institucionale për hulumtimin shkencor, aq sa edhe mbështetjen ekonomike. Vëllimi i informacionit shkencor ishte rritur shpejt dhe njerëzit e kuptuan rëndësinë e përqendrimit në fushat më të vogla të veprimtarisë shkencore. Për shkak të kësaj, u shfaqën specializime të reja shkencore. Ndërsa këto specializime u zhvilluan, disiplinat moderne shkencore në [[Universiteti|universitete]] u përmirësuan gjithashtu. Përfundimisht, disiplinat e identifikuara akademike u bënë themele për njerëzit me interesa dhe ekspertizë specifike të specializuara.<ref>{{Cito web|url=http://www.inform.nu/Articles/Vol17/ISJv17p189-215Cohen0702.pdf|title=Disciplinary Evolution and the Rise of Transdiscipline|publisher=Informing Science: the International Journal of an Emerging Transdiscipline|last=Cohen|first=E|language=en}}</ref> == Shih edhe == * [[Holizmi]] * [[Enciklopedizmi]] * [[Holizmi në shkencë]] * [[Disiplina (akademi)|Disiplina akademike]] * [[Shkenca, teknologjia dhe shoqëria]] == Bibliografia == {{div col}} * [http://www.units.muohio.edu/aisorg/ Association for Integrative Studies] * [http://csid.unt.edu/ Center for the Study of Interdisciplinarity] * [http://www.manchester.ac.uk/cidra/ Centre for Interdisciplinary Research in the Arts (University of Manchester)] * [https://web.archive.org/web/20070513110836/http://www.cfis.ubc.ca/ College for Interdisciplinary Studies, University of British Columbia, Vancouver, British Columbia, Canada] * {{cite book|author1=Callard, Felicity|author2=Fitzgerald, Des|year=2015|title=Rethinking Interdisciplinarity across the Social Sciences and Neurosciences|url=https://archive.org/details/rethinkinginterd0000call|location=Basingstoke|publisher=Palgrave Macmillan|language=en}} * {{cite journal|author1=Frodeman, R.|author2=Mitcham, C.|title=New Directions in Interdisciplinarity: Broad, Deep, and Critical|url=https://archive.org/details/bulletin-of-science-technology-society_2007-12_27_6/page/506|journal=Bulletin of Science, Technology & Society|volume=27|date=vjeshtë 2007|number=6|pages=506–514|doi=10.1177/0270467607308284|language=en}} * {{cite journal|last1=Franks|first1=D.|last2=Dale|first2=P.|last3=Hindmarsh|first3=R.|last4=Fellows|first4=C.|last5=Buckridge|first5=M.|last6=Cybinski|first6=P.|year=2007|title=Interdisciplinary foundations: reflecting on interdisciplinarity and three decades of teaching and research at Griffith University, Australia|journal=Studies in Higher Education|volume=32|issue=2|pages=167–185|doi=10.1080/03075070701267228|language=en}} * Frodeman, R., Klein, J.T., and Mitcham, C. ''Oxford Handbook of Interdisciplinarity''. Oxford University Press, 2010. * [http://www.shef.ac.uk/philosophy/department/hangseng/ Hang Seng Centre for Cognitive Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060627110034/http://www.shef.ac.uk/philosophy/department/hangseng/ |date=27 qershor 2006 }} * {{cite journal|last1=Harriss|first1=John|year=2002|title=The Case for Cross-Disciplinary Approaches in International Development|url=https://archive.org/details/sim_world-development_2002-03_30_3/page/487|journal=World Development|volume=30|issue=3|pages=487–496|doi=10.1016/s0305-750x(01)00115-2|language=en}} * {{cite journal|last1=Henry|first1=Stuart|year=2005|title=Disciplinary hegemony meets interdisciplinary ascendancy: Can interdisciplinary/integrative studies survive, and if so how?|url=https://our.oakland.edu/bitstream/handle/10323/4435/03_Vol_23_pp_1_37_Disciplinary_Hegemony_Meets_Interdisciplinary_Ascendancy_Can_Interdisciplinary_Integrative_Studies_Survive,_and_If_So,_How_(Stuarty_Henry).pdf?sequence=1&isAllowed=y|journal=Issues in Integrative Studies|volume=23|pages=1–37|language=en}} * [http://www.colum.edu/interarts/ Interdisciplinary Arts Department, Columbia College Chicago] * [https://web.archive.org/web/20100805205655/http://www.pz.harvard.edu/interdisciplinary/ Interdisciplinary Studies Project, Harvard University School of Education, Project Zero] * {{cite journal|author1=Jacobs, J.A.|author2=Frickel, S.|year=2009|title=Interdisciplinarity: A Critical Assessment|journal=Annual Review of Sociology|volume=35|pages=43–65|url=http://proseminarcrossnationalstudies.files.wordpress.com/2009/11/interdisciplinarity_ars_2009.pdf|doi=10.1146/annurev-soc-070308-115954|language=en}} * Klein, Julie Thompson (1996) ''[https://books.google.com/books?id=bNJvYf3ROPAC&printsec=frontcover#v=onepage&q=interdisciplinarity&f=false Crossing Boundaries: Knowledge, Disciplinarities, and Interdisciplinarities]'' (University Press of Virginia) * Klein, Julie Thompson (2006) "[https://www.oakland.edu/Assets/upload/docs/AIS/Klein_Resource_Review.pdf Resources for interdisciplinary studies]{{Lidhje e vdekur}}." ''Change'', (Mark/April). 52–58 * {{cite journal|last1=Kleinberg|first1=Ethan|year=2008|title=Interdisciplinary studies at the crossroads|url=https://archive.org/details/sim_liberal-education_winter-2008_94_1/page/6|journal=Liberal Education|volume=94|issue=1|pages=6–11|language=en}} * Kockelmans, Joseph J. editor (1979) ''Interdisciplinarity and Higher Education'', The Pennsylvania State University Press {{ISBN|9780271038261}}. * {{cite journal|last1=Lipton|first1=Michael|year=1970|title=Interdisciplinary Studies in Less Developed Countries|url=https://archive.org/details/journal-of-development-studies_1970-10_7_1/page/5|journal=Journal of Development Studies|volume=7|issue=1|pages=5–18|doi=10.1080/00220387008421343|language=en}} * [https://doi.org/10.25651/1.2022.0005 Gerhard Medicus (2017). Being Human – Bridging the Gap between the Sciences of Body and Mind, Berlin VWB] * [http://www.nyu.edu/gallatin/ NYU Gallatin School of Individualized Study, New York, NY] * Rhoten, D. (2003). [https://web.archive.org/web/20060524060847/http://www.hybridvigor.net/interdis/pubs/hv_pub_interdis-2003.09.29.pdf A multi-method analysis of the social and technical conditions for interdisciplinary collaboration]. * [http://www.seweb.uci.edu/index.uci School of Social Ecology at the University of California, Irvine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060808195831/http://www.seweb.uci.edu/index.uci |date=8 gusht 2006 }} * Siskin, L.S. & Little, J.W. (1995). The Subjects in Question. Teachers College Press. about the departmental organization of high schools and efforts to change that. * Stiglitz, Joseph (2002) Globalisation and its Discontents, United States of America, W.W. Norton and Company * Sumner, A and M. Tribe (2008) International Development Studies: Theories and Methods in Research and Practice, London: Sage * Thorbecke, Eric. (2006) "The Evolution of the Development Doctrine, 1950–2005". UNU-WIDER Research Paper No. 2006/155. United Nations University, World Institute for Development Economics Research * [http://learningforsustainability.net/research/interdisciplinary.php Trans- & inter-disciplinary science approaches]- A guide to on-line resources on integration and trans- and inter-disciplinary approaches. * [http://www2.truman.edu/dis/idsmhome.htm Truman State University's Interdisciplinary Studies Program] * Peter Weingart and Nico Stehr, eds. 2000. ''Practicing Interdisciplinarity'' (University of Toronto Press) * Peter Weingart and Britta Padberg, eds. 2014. "[https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=73NEBQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PP1&dq=%22University+Experiments+in+Interdisciplinarity+-+Obstacles+and+Opportunities%22&ots=S7IASEMXPb&sig=8FnH3uELT4L2upqSxPAPz2dw8EI#v=onepage&q=%22University%20Experiments%20in%20Interdisciplinarity%20-%20Obstacles%20and%20Opportunities%22&f=false University Experiments in Interdisciplinarity - Obstacles and Opportunities]", Bielefeld: transcript Verlag {{div col end}} == Referime == [[Kategoria:Akademi]] [[Kategoria:Epistemologji]] [[Kategoria:Urtësi]] [[Kategoria:Pedagogji e përgjithshme]] f0pvcsjirdxyren8wku6vylcsvn0zlc 0 260337 3023136 3001541 2026-08-07T06:11:19Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023136 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Ruins of Meçite Mosque from the front.jpg|parapamje|[[Minareja|Minarja]] e shkatërruar e [[Xhamia Mexhide|Xhamisë Mexhide]].]] [[Skeda:Kisha e va.jpg|parapamje|Kisha e Shën Marisë në Vaun e Dejës, i vetmi monument romano-gotik u shkatërrua më 1969.]] '''Revolucioni Ideologjik e Kulturor''' ka qenë një lëvizje e autoriteteve shtetërore të [[Republika Popullore e Shqipërisë|Republikës Popullore e Shqipërisë]] si jehonë e lëvizjes me po të njëjtin emër në [[Kina|Kinë]] ([[Revolucioni Kulturor Kinez]]). Nisur nga [[Enver Hoxha]] përmes një fjalimi të mbajtur më 6 shkurt 1967 duke patur si synim ndryshime rrënjësore në rendin e deriatëhershëm si në ushtri, në burokraci si dhe fushata e egër që iu bë jetës fetare në Shqipëri.<ref>{{Cite web|url=https://www.botasot.info/opinione/549121/tragjedia-e-revolucionit-kulturor-kinezo-shqiptar/|title=Tragjedia e Revolucionit Kulturor Kinezo-Shqiptar|website=botasot.info|date=17 maj 2016|accessdate=25 shkurt 2019|last=Shkreli|first=Frank|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://countrystudies.us/albania/40.htm|title=Albania: A Country Study|date=1994|publisher=GPO for the Library of Congress|editor-last=Raymond Zickel|editor-first=Walter R. Iwaskiw|language=en}}</ref> Fjalime të tjera kundër fesë u mbajtën më 17 dhe 23 shkurt.<ref name=":PirroPrifti">{{Cite web|url=https://www.botasot.info/opinione/833327/revolucioni-anti-fetar-i-shkurtit-te-1967-dhe-pasojat-e-ateizmit-ne-shqiperi/|title=Revolucioni Anti-fetar i shkurtit të 1967 dhe pasojat e ateizmit në Shqipëri|date=11 shkurt 2018|accessdate=25 shkurt 2019|last=Prifti|first=Pirro|website=botasot.info|language=sq}}</ref> Ndonëse regjimi komunist në rrafsh ligjor e garantoi fillimisht lirinë e ndërgjegjes dhe besimit, sipas aktorëve të propagandës antifetare, përmes direktivave porositi të bëhej propagandë kundër besimit fetar. Reforma agrare dhe ligjet e mëpasme mbi pronën tkurrën edhe më tej ekonominë e komuniteteve fetare dhe, pas Kongresit IV të PPSH në shkurt 1961,<ref name=":9" /> propaganda u bë gjithnjë e më e ndezur<ref name=":Qazimi1215" /> për ta cilësuar fenë si arsye prapambetjeje dhe duke denigruar jetën fetare në hapësirën shoqërore.<ref name=":11" /> Pas nismës për revolucion shkurtin e 1967, më 13 nëntor të atij viti me dekret të Presidiumit të Kuvendit Popullor u shfuqizuan të gjitha dekretet që aprovonin veprimtarinë fetare në vend, dhe Shqipëria u shpall shteti i parë dhe i vetëm ateist në botë, që ndalonte çdo shprehje të fesë. Masat kundër fesë kulmuan me hapjen e Muzeut Ateist në Shkodër më 9 qershor 1973 dhe në Kushtetutën e 1976 ku u sanksionua se "Shteti nuk njeh asnjë fe dhe përkrah e zhvillon propagandën ateiste për të rrënjosur te njerëzit botëkuptimin materialist shkencor" dhe ushtrimi i fesë dënohej me ligj me nenin 55<ref name=":12">{{Harvnb|Qazimi|2012|pages=111-113}}.</ref> me Kodin Penal të ri të 1977.<ref name=":13">{{Cite book|title=Nihil Obstat: Religion, Politics, and Social Change in East-Central Europe and Russia|url=https://archive.org/details/nihilobstatrelig0000rame|last=Ramet|first=Sabrina P.|publisher=Duke University Press|year=1998|isbn=9780822320708|language=en|pages=[https://archive.org/details/nihilobstatrelig0000rame/page/217 217]}}</ref> Çfetarizimi u përforcua po ashtu me një ligj të 1975 që detyronte t'u viheshin fëmijëve emra jofetarë.<ref name=":14" /> Pjesë e luftës kundër "zakoneve prapanike" konsiderohej edhe lufta per emancipimin e femrave, çështje për të cilën përdorej argumenti për përfitimin ekonomik me futjen e grave në punë. Regjimi mendonte se "pa pjesëmarrjen [e gruas në punë] nuk mund të bëhet fjalë për plotësimin e planeve pesëvjeçare".<ref name=":15">{{Harvnb|Hoxha|2017|page=165}}.</ref> Sipas [[Isa Blumi|Isa Blumit]], revolucioni kulturor u shtri përgjatë gjithë viteve '60, kur ndodhën ndryshime sociale dhe ekonomike rrënjësore. Synimi i tyre qe zhdukja e dy rreziqeve: një pushtim të huaj dhe mundësia e një lëvizjeje reformiste nga brenda partisë, që mund të çonte drejt ndryshimit të ideologjisë politike.<ref>{{Cite book|last=Czekalski|first=Tadeusz|url=https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/17727/czekalski_the_shining_beacon_of_socialism_2013.pdf?sequence=1&isAllowed=y|title=The Shining Beacon of Europe: The Albanian State and Society in the Period of Communist Dictatorship 1944-1992|publisher=Jagiellonian University Press|year=2013|isbn=978-83-233-3515-3|location=Krakow|pages=47|language=en|access-date=19 mars 2021|archive-date=22 maj 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200522195114/https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/17727/czekalski_the_shining_beacon_of_socialism_2013.pdf?sequence=1&isAllowed=y|url-status=dead}}</ref> == Historia == === Marrëdhëniet e mëparshme shtet-fe === Sipas autorit më veprues të antifetarizmit dhe ateizmit shtetëror [[Hulusi Hako]], që në prill të vitit 1947 [[Partia e Punës e Shqipërisë|Partia e Punës]] kishte porositur sektorin e arsimit të organizonte edhe propagandë fetare në shkolla e kudo, duke stimuluar ndjeshëm edhe luftën kundër "fanatizmit fetar dhe zakoneve të vështira".<ref>{{Cite journal|last=Hako|first=Hulusi|date=19 shkurt 2004|title=Si i bëra "Gjyq Zotit" dhe propagandova ateizmin në Shqipëri|url=https://www.forumishqiptar.com/threads/31846-Prof-Hulusi-Hako-rrefen-per-luften-kunder-Fese|journal=Panorama|volume=495|pages=12-13|interviewer=Luan Kondi|language=sq}}</ref> Nga ana ligjore regjimi komunist u afirmua si shtet laik, si Statuti Themeltar i 1946 ashtu edhe Kushtetuta e vitit 1950, sanksiononin lirinë e besimit, ndarjen e shtetit nga feja dhe subvencionimin e saj:<ref name=":Qazimi11">{{Harvnb|Qazimi|2012|page=11}}.</ref><blockquote>Të gjithë qytetarëve u garantohet liria e ndërgjegjes dhe e besimit. Kisha është e ndarë nga shteti. Të gjitha bashkësitë fetare janë të lira në çështjet që kanë të bëjnë me besimin e tyre, si dhe në ushtrimin e shprehjen e jashtme të tij. Ndalohet shfrytëzimi i kishës dhe i besimit për qëllime politike.</blockquote>Kjo nuk e pengoi shtetin që të fillonte luftën për zhdukjen e feve, si ideologji kundërshtare si dhe duke akuzuar anëtarë të radhëve të të parëve të fesë për «bashkëpunim me armikun».<ref name=":Qazimi11" /> Ligji i Reformës Agrare të miratuar në gusht 1945 i shpronësonte komuniteteve fetare tokat që kishin «shtrimje maksimale të sipërfaqes globale (tok' e punuar ose e papunueshme, pemishte, vreshtë, ullishta, livadhe, kullota, korije etj.) mbi njëzet hektarët nga të cilat jo më tepër se pesëmbëdhjetë hektarë tok' e punuar ose e punueshme». Rishikimi i ligjit në maj 1946 e ulte sipërfaqen e pronave të komuniteteve deri në 10 hektarë. Masa këto që vetëm [[Komuniteti Mysliman i Shqipërisë|Komunitetit Mysliman Shqiptar]] shteti i shpronësoi 3163 hektarë tokë dhe 61.000 rrënjë ullinj.<ref name=":Qazimi1215" /> Më 1949 një dekret i ri mbi komunitetet fetare i detyronte t'i nënshtroheshin ligjeve të shtetit duke ndaluar emërtimin e klerit nga autoritetet fetare dhe madje duke u kontrolluar letërkëmbimin. Si urdhërit françeskan ashtu dhe atij jezuit iu pezullua veprimtaria duke qenë se selinë e kishin jashtë vendit.<ref>{{Cite journal|last=Karataş|first=İbrahim|date=gusht 2020|title=State-Sponsored Atheism: The Case of Albania during the Enver Hoxha Era|url=https://digitalcommons.georgefox.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2200&context=ree|journal=Ooccasional Papers on Religion in Eastern Europe|language=en|volume=40|issue=6|pages=99}}</ref> Më tej, tatimfitimi mbi ndërtesat që filloi më 1955 me efekte prapavepruese, dhe një sërë masash të tjera fiskale, e rrëgjuan mjaft bazën ekonomike të komuniteteve fetare.<ref name=":Qazimi1215">{{Harvnb|Qazimi|2012|pages=12-15}}.</ref> Pas prishjes së marrëdhënieve me Bashkimin Sovjetik më 1961, Shqipëria vazhdoi ndërtimin e shoqërisë socialiste në frymën e periudhës staliniste, por përkundër relatave shtet-fe të sovjetikëve që përdorën komunitetet fetare për ta bërë popullin më të bindur ndaj komunistëve, e tejkaloi çdo model zbatimi të këtyre marrëdhenieve nga mesi i viteve '60 e më pas.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Hoxha|first=Çelo|date=2017|title=Marrëdhëniet e besimeve fetare me shtetin komunist në Shqipëri krahasuar me regjimet e vendeve komuniste të Europës Lindore|journal=Kërkime të reja për historinë e shqiptarëve|publisher=Qendra e Studimeve Albanologjike|pages=158-159|isbn=9928141576|language=sq}}</ref> Pas Kongresit IV të PPSH në shkurt 1961,<ref name=":9">{{Harvnb|Hoxha|2017|page=161}}.</ref> propaganda kundër fesë ishte thelbësore për injektimin e dogmës komuniste, ndonëse për pjesën dërrmuese të popullsisë si dhe jo pak anëtarë partie i jepnin fesë një vend të rëndësishëm. Feja paraqitej kudo si frenuese e ritmeve të qytetërimit dhe emancipimit ndaj dhe rruga e vetme për përparimin shoqëror ishte çlirimi nga dogma e saj. Në shërbim të kësaj ideje u botuan me dhjetra libra propagandistikë.<ref name=":Qazimi1215" /> Kontrolli mbi prodhimin e dijes, krahas propagandës, bëri që t'i sekuestroheshin shtypshkronjat, u ndaluan të botoheshin të përkohshmet e deriatëhershme të komuniteteve dhe ndonjëherë bastiseshin libraritë publike nga librat fetarë që gjendeshin. Propaganda komuniste duke denigruar jetën fetare në hapsirën shoqërore, punoi për ngritjen e figurës së Enver Hoxhës në simbol. Të kremtet fetare, që u ndaluan kinse për të kursyer, u zëvendësuan nga festat e përvjetorëve partiakë, ditëlindjet e udhëheqësit etj.<ref name=":11">{{Harvnb|Qazimi|2012|pages=17-22}}.</ref> === Revolucioni === Udhëheqja komuniste mati pulsin për goditjen përfundimtare ndaj fesë gjatë vitit 1966. Si hap i parë u ndërmor mobilizimi i rinisë për të bërë propagandë kundër besimit fetar në zonat rurale. Një fushatë e tillë u zhvillua në fshatrat e Fierit, e organizuar nga mësuesit e shkollave nën regjinë e drejtuesve të partisë. Të rinj të disa rretheve, të nxitur dhe drejtuar në këtë mënyrë u hodhën në veprim për prishjen e ndërtesave të kultit. Pas Kongresit V të Partisë së Punës, në nëntor të vitit 1966, punët filluan të merrnin një drejtim më të hapur. Ky kongres e cilësoi luftën kundër fesë si një aspekt me rëndësi në zhvillimin e luftës së klasave.<ref>{{Cite web|url=http://gazetamesazhi.com/blog/1967-2007/|title=Para 40 vjetësh Shqipëria u shpall “shteti i parë ateist në botë”|origyear=2007|date=18 shtator 2015|website=gazetamesazhi.com|language=sq}}</ref> {{Quote box|[...] pse, ligjet tona do të na ndalojnë neve që të djegim në zjarr dhe t'i zhdukim ato nga faqja e dheut?» :— <small>Nga fjalimi i 6 shkurtit 1967 </small><ref name="aqazimi" />|align=right|width=35%}} Pas muajve të tërë që gazeta ''Zëri i popullit'' trajtonte suksesin e Revolucionit Kulturor në Kinë, për t'i bërë ballë "burokratizimit brenda partisë" dhe hrushovizmit, Enver Hoxha mbajti një fjalim më 6 shkurt 1967<ref name=":TakNgjela" /> në një takim të organizatave bazë të Minierës së Qymyr-gurit në Krrabë, Rep. Ushtarak Nr. 5009, dhe Kuadrove të Universitetit Shtetëror të Tiranës.<ref name=":PirroPrifti" /> Fjalim i cili u botua nga gazeta numrin e nesërm. Në numrin e gazetës të datës 8 shkurt 1967 u botua nisma e nxënësve të gjimnazit "Naim Frashëri" në Durrës që kërkonin mbylljen e kishave e të [[Xhamia|xhamive]], duke qenë se pjesë e rrafshit kulturor që duhej revolucionarizuar ishte edhe prania e fesë sipas fjalimit që ndoqën.<ref name=":TakNgjela" /> U krijua «shtabi i përgjithshëm për drejtimin e luftës kundër zakoneve prapanike dhe bestytnive fetare» me në krye [[Ramiz Alinë]].<ref name="aqazimi" /> Më 11 prill 1967 dekreti nr. 4263 i Presidiumit të Kuvendit Popullor me propozimin e qeverisë shtetëzoi të gjitha pronat e komuniteteve fetare përpos ndërtesave ku kishin të vendosura selitë. Komunitetet fetare vazhduan ligjërisht aktivitetin e tyre deri më 13 nëntor të atij viti, kur me dekretin nr. 4337 të Presidiumit të Kuvendit Popullor, me propozim të qeverisë, shfuqizohen të gjitha statutet e komuniteteve fetare dhe ligji hyn në fuqi menjëherë.<ref>{{Harvnb|Topulli|2021|page=63.}}</ref> === Prishja e objekteve të kultit === Më 15 shkurt, në shembullin e ''dacibaove'' maoiste, dyert e institucioneve fetare u gdhinë të mbushura me fletë-rrufe me kërcënime për kë do të donte t'i hapte se do të shkonin para përgjegjësisë.<ref name="aqazimi" /> Vendimi për të prishur kultet fetare u mor nga një një urdhëresë me shënimin tepër sekrete, e datës 27 shkurt 1967 (Partia e Punës e Shqipërisë Komiteti Qëndror, Nr. 133 prot. Tepër–secret, Tiranë, më 27.II. 1967; Komiteteve të Partisë së Rretheve) e nënshkruar në fund nga sekrari i parë i Komitetit Qëndror të Partisë së Punës së Shqipërisë, Enver Hoxha. Fillimi shkaterrimeve u mor përsipër nga organizatat e Rinisë të PPSH dhe e para që filloi shkatërrimin ishte rinia e Durrësit.<ref name=":PirroPrifti" /> Nxënësit e shkollave të Durrësit, të prirë nga shkolla "Naim Frashëri" dhe të organizuar nga Komiteti i Partisë së qytetit, sulmuan dhe shkatërruan shenjtëroren ortodokse në [[Shënavlash|Shëna Vlash]]. Nisi në të gjithë Shqipërinë shembja e [[Minareja|minareve]] të xhamive, ndër të cilat minarja e [[Xhamia e Parrucës|Xhamisë së Parrucës]], ndër shembujt më të spikatur të [[Arkitektura islame|arkitekturës islame]] në [[Shkodra|Shkodër]]. Mes 24 dhe 26 shkurtit, Komiteti Ekzekutiv dhe Dega e [[Sigurimi i Shtetit|Sigurimit]] e Rrethit Shkodër boshatisën godinën e Arqipeshkvisë dhe Kuvendin Françeskan.<ref name="aqazimi">{{Cite book|title=Procesi i asgjësimit të fesë në komunizëm|last=Qazimi|first=Azem|publisher=Instituti i Studimit të Krimeve dhe Pasojave të Komunizmit|year=2012|isbn=9789928168030|location=Tiranë|pages=108-109|language=sq}}</ref> Ndonëse ishte bërë një studim për ruajtjen e kishave dhe xhamive të vjetra me vlera të trashëgimisë e të kulturës, [[Kisha e Shën Mërisë, Vau i Dejës|Kisha e Shën Marisë]] në [[Vau i Dejës|Vaun e Dejës]] edhe pse nuk funksiononte si e tillë, e mbrojtur nga shteti si Monument Kulture, u hodh në erë më 30 maj 1969. Kisha ishte i vetmi monument i arkitekturës romano-gotike në viset shqiptare; në këtë vazhdë ka pasur edhe dëmtime të tjera objektesh fetare me vlera të rralla. U dëmtua [[Xhamia e Kubeliesë|Xhamia e Kavajës]], [[Xhamia e Abdurrahman Pashës|e Peqinit]], minaret e fundit të shekullit të XIV në Berat, Elbasan dhe Durrës.<ref name=":Meksi">{{Cite journal|last=Meksi|first=Aleksandër|date=30 mars 2010|title=Enverit nuk i bëri përshtypje shkatërrimi i kishës së shek. XIII": [Kisha e "Shën Mërisë (Vau i Dejës, Shkodër)]|journal=Panorama|volume=2680|pages=19|interviewer=Ferdinand Dervishi|language=sq}}</ref> Po ashtu [[Xhamia e Selimijes|Xhamisë Selimie]] në [[Lezha|Lezhë]] iu shemb minarja, struktura e së cilës më 1981 u përdor për të ngritur mauzoleun e Skënderbeut.<ref>{{Cite web|url=http://www.lezha.gov.al/web/plani_strategjik_2013_2030_alb_349.pdf|title=Bashkia Lezhë: Plani Strategjik për Zhvillimin e Qëndrueshëm të Komunitetit të Lezhës, 2013 – 2030|language=sq|access-date=26 shkurt 2019|archive-date=14 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214135521/http://www.lezha.gov.al/web/plani_strategjik_2013_2030_alb_349.pdf|url-status=dead}}</ref> Mbrëmjen e 12 qershorit 1967, pak orë para se besimtarët të niseshin për të festuar si çdo vit festën në [[Kisha e Shna Ndout, Laç|kishën e Shna Ndout]], dy batalione kishin rrethuar me artileri të rëndë gjithë zonën përreth kishës me një rreze prej 4 kilometrash, për të ndaluar pelegrinazhin e përvitshëm. Gjatë asaj nate, të nesërmen, e ditët në vazhdim, filluan qitjet e artilerisë me mortaja e topa. Vendi u përcaktua si zonë ushtarake dhe shtigjet ku kalonin besimtarët u mbyllën.<ref name=":Progni">{{Cite web|last=Progni|first=Luljeta|date=3 janar 2019|title=Revolucioni Kulturor: si u shkatërruan objektet e kultit në vendin tonë|url=http://lexo.com.al/revolucioni-kulturor-si-u-shkaterruan-objektet-e-kultit-ne-vendin-tone/|language=sq|url-status=dead|access-date=26 shkurt 2019|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029140323/http://lexo.com.al/revolucioni-kulturor-si-u-shkaterruan-objektet-e-kultit-ne-vendin-tone/}}</ref> === Pjesëmarrës === Sipas [[Spartak Ngjela|Spartak Ngjelës]], pjesë e rinisë që mori pjesë në këto aksione ishin, nga [[Universiteti i Tiranës]]: Xhelal Gjeçovi, Estref Bega, [[Mehmet Elezi]], [[Arshin Xhezo]], [[Gjikë Kurtiqi]], [[Tritan Shehu]]; nga Komiteti i Rinisë të Tiranës: Arilla Papajorgji, Ilia Kongo, [[Molotov Zeqo]], Timoshenko Pekmezi.<ref name=":TakNgjela">{{Cite web|url=http://www.fjala.info/arkiv/fjala1/politikanet-e-shkurtit-67-qe-sundojne-shqiperine/|title=Politikanët e shkurtit '67 që sundojnë Shqipërinë|date=2 tetor 2011|last=Ngjela|first=Spartak|author-link=Spartak Ngjela|website=fjala.info|language=sq|url-status=dead|access-date=24 shkurt 2019|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029140326/http://fjala.info/arkiv/fjala1/politikanet-e-shkurtit-67-qe-sundojne-shqiperine/}}</ref> == Pasojat == Për regjimin festat fetare, pagëzimet, martesat, synetllëqet, etj. u konsideruan "zakone mbrapanike". Ndër argumentet që përdoreshin për të shkurajuar ushtrimet e këtyre festave dhe se sa e dëmshme është feja lidhej me shpenzimet e festave fetare, dita që merrej pushim dhe humbja e ditës së punë, flijimi ritualor i një kafshe si humbje materiale e kotë.<ref>{{Harvnb|Hoxha|2017|page=163}}.</ref> Në fillim të viteve '60 nisi prishja, rrënimi apo lënia pasdore ose tjetërsimi i funksionit të objekteve të kultit, e gjitha kjo në mënyrë arbitrare duke shpërfillur si ligjet e pronës apo të të parëve të fesë e besimtarëve që drejtonin a kryenin ritet fetare. Objektet e kultit shndërroheshin në magazina plehu (Xhamia e Laknasit, Tiranë), kazerma ushtarake (Kisha e Gurit të Zi, Shkodër), magazina shtetërore (disa kisha e xhamia nëpër Shkodër) apo vatra kulturore.<ref name=":8" /> U shkatërrua monumenti i vetëm i arkitekturës romano-gotike.<ref name=":Meksi" /> Me shpërthime eksplozivi, tanke dhe ndërmarrje të pajisura me mjete të rënda, u shkatërruan 2172 faltore, prejt të cilave: 740 xhami, 609 kisha ortodokse, 158 kisha katolike e 530 teqe.<ref name=":Progni" /> Sipas punonjësit në Institutin e Monumenteve asokohe, [[Pirro Thomo]], pasoi një valë shkatërrimesh jo vetëm e objekteve fetare dhe ndërtesave të tyre, por edhe e kodikëve, dokumenteve e librave fetarë, duke mos kursyer as ndërtesat që për vlerat e tyre ishin shpallur monumente kulture, duke i sjellur kështu fondit të kulturës kombëtare një dëm të pallogaritshëm.<ref>{{Cite journal|last=Thomo|first=Pirro|date=12 korrik 2013|title=Si mbrojtëm nga shkatërrimi 120 monumente kulti në '68-ën: specialisti i fushës së restaurimit, flet për valën e shkatërrimeve që pësuan objektet fetare dhe ndërtesat që ishin shpallur monument kulture gjatë sistemit komunist|url=http://www.gazetatema.net/2013/07/13/pirro-thomosi-mbrojtem-nga-shkaterrimi-120-monumente-kulti-ne-68-en/|journal=Shekulli|volume=4018|pages=16-17|interviewer=Valeria Dedaj|language=sq}}</ref> Pas nismës për revolucion shkurtin e 1967, më 13 nëntor të atij viti me dekret të Presidiumit të Kuvendit Popullor u shfuqizuan të gjitha dekretet që aprovonin veprimtarinë fetare në vend, dhe Shqipëria u shpall shteti i parë dhe i vetëm ateist në botë, që ndalonte çdo shprehje të fesë. Masat kundër fesë kulmuan me hapjen e Muzeut Ateist në Shkodër më 9 qershor 1973 dhe në Kushtetutën e 1976 ku u sanksionua se "Shteti nuk njeh asnjë fe dhe përkrah e zhvillon propagandën ateiste për të rrënjosur te njerëzit botëkuptimin materialist shkencor" dhe ushtrimi i fesë dënohej me ligj me nenin 55 të Kodit Penal.<ref name=":12" /><ref name=":13" /> Përkundër teorisë marksiste që gruaja nuk mund të ishte e pavarur pa pavarësi financiare, "emancipimi i gruas" nga shteti shqiptar e kaloi atë nga "kryerja e punëve të shtëpisë pa pagesë" që Lenini e quante "skllavëri shtëpiake", në "kryerjen e punëve shtetërore pa pagesë" ndër punët e aksioneve vullnetare që Katherine Wardy e ka farkëtuar me termin "paternalizëm shtetëror".<ref name=":15" /> == Censura == Libri i parë i gjuhës shqipe, ''[[Meshari]]'' i Dom [[Gjon Buzuku|Gjon Buzukut]], ndonëse u botua për herë të parë më 1968 pasi e punoi për dhjetë vite gjuhëtari [[Eqrem Çabej]] i porositur nga Instituti i Shkencave, tirazhi i tij u burgos i gjithi në bodrumet e Akademisë së Shkencave.<ref>{{Cite web|url=http://gazeta-shqip.com/lajme/2018/09/26/si-u-burgos-tirazhi-i-librit-te-pare-shqip/|title=Si u burgos tirazhi i librit të parë shqip|date=26 shtator 2018|website=gazeta-shqip.com|language=sq}}</ref> == Trajtimi == === Propaganda === Që në fillim të regjimit komunist pati botime të propagandës komuniste që orvateshin të shpjegonin lidhjen midis besimeve fetare dhe të ashtuquajturave modele të sundimit dhe shfrytëzimit, të tillë si: M. Pliseckij, ''Origjina e njeriut'' (1946); M. Melinkov, ''Kapitalet e Vatikanit'' dhe ''Vatikani dhe problemet e rindërtimit të mbasluftës'' (1947); P. Popov, ''Mbi politikën e Vatikanit'' (1947); I. Sbrgajev, ''Shkenca dhe supersticionet'' (1949); P. Kolloniskij, ''Marksizëm-leninizmi mbi fenë'' (1951); M. M. Sheinman, ''Vatikani dhe katoliçizmi në shërbim të imperializmit'' (1951).<ref name=":10">{{Harvnb|Qazimi|2012|pages=16-17}}.</ref> Botime të cilat u intensifikuan pas Kongresit IV të Partisë në Shqipëri më 1961<ref name=":9" /> me shkrime nga Hulusi Hako, Arif Gashi, [[Ulvi Vehbiu]], Mina Qirici, [[Zihni Sako]], Sotir Melka, Rakip Beqaj, Gjystina Shyti, Viron Koka, [[Sami Leka]], Mimoza Dojaka dhe Edlira Çela.<ref name=":10" /> [[Mark Tirta|Mark Tirtja]], Sako dhe Çela u morën me çështjen e mosfetarisë në kulturën folklorike shqiptare.<ref name=":0">{{Harvnb|Czekalski|2013|page=130.}}</ref> Gjatë punimeve të hekurudhës Rrogozhinë-Fier, e zënë poshtë nga një shembje dheu, ndërroi jetë më 2 nëntor 1967 në spitalin e Lushnjës [[Shkurte Pal Vata]], 14 vjeçe nga fshati Pecaj i Dukagjinit.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.syri.net/arte-media/230540/1967-shkurte-pal-vata-dhe-enver-hoxha/|title=1967, Shkurte Pal Vata dhe Enver Hoxha|website=syri.net|date=11 shkurt 2019|last=Dervishi|first=Kastriot|author-link=Kastriot Dervishi|language=sq}}</ref> Pas vdekjes së saj, i ati i shkroi një letër diktatorit Hoxha, letër ndaj së cilës mori përgjigje më 10 nëntor. Letrat u botuan me tituj entuziastë në gjithë shtypin. Vetëm “Zëri i rinisë” e botoi një ditë më vonë, sepse nuk ishte e përditshme.<ref name=":Çelo">{{Cite journal|last=Hoxha|first=Çelo|date=26 janar 2013|title=Abuzimi me një minorene: Shkurte Pal Vata|url=http://www.standard.al/2013/01/26/abuzimi-me-nje-minorene-shkurte-pal-vata/|journal=Standard|volume=2509|pages=14-15|language=sq|access-date=25 shkurt 2019|archive-date=27 shkurt 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190227192226/http://www.standard.al/2013/01/26/abuzimi-me-nje-minorene-shkurte-pal-vata/|url-status=dead}}</ref> Për interesat e regjimit, i ati u bë figurë qendrore e propagandës së kohës<ref name=":2" /> ndërsa e bija me vendim të Komitetit Qendror të PPSH-së u pranua anëtare partie për së vdekuri. Reparti ushtarak i kufirit nr. 69 në Kukës e regjistroi Shkurte Pal Vatën si anëtare të efektivit të tij. Në 23 nëntor 1967, Enver Hoxha i shkroi personalisht këtij reparti për ta përgëzuar për veprimin. Një tjetër hero i revolucionit kulturor ishte edhe Adem Reka, që po ashtu u pranua në parti pas vdekjes.<ref name=":Çelo" /> Në mitologjinë e PPSH-së shtypja e rreptë dhe e shpejtë e fesë u portretizua sikur gëzoi mbështetje të gjerë popullore.<ref name=":13" /> Duke dashur të fshihej çdo gjurmë e trashëgimisë fetare, u nis të këshilloheshin prindërit për emrat që duhej t'u vinin fëmijëve. U botuan lista zyrtare me emra 'ilir', por njerëzit i injoruan deri kur më 23 shtator 1975 me dekret u përcaktua që të gjithë fëmijëve t'u viheshin emra jofetarë.<ref name=":14">{{Harvnb|Ramet|1998|page=218}}.</ref> === Historiografia === === Letërsi === [[Fadil Kraja]] dorëzoi për shtyp një broshurë për Shkurte Pal Vatën dhe punoi një poemë me 230 vargje për të. Sipas një lajmi [[Frederik Rreshpja|Frederik Reshpja]], Vehbi Çanga dhe Preng Lëkunda po punonin për krijimin e një drame. Disa letrarë të tjerë kishin shkruar poezi. Dega e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve në Shkodër organizoi një takim me “punonjës të krijimtarisë”, ku, për veprën e Shkurtes, foli sekretari i komitetit të partisë së rrethit, Xhemal Dini. Shkrimtarët dhe artistët premtuan që ta pasqyronin në veprat e tyre “aktin e saj heroik”. Reshpja botoi një skicë, [[Ndoc Papleka]] poemën “Buzëqeshja e Shkurtes” dhe [[Hysni Milloshi]] vjershën “Shqiponja e Dukagjinit”.<ref name=":Çelo" /> [[Bik Pepa]] shkroi dhe botoi vëllimin me vjersha sarkastike ''Feja lakuriq'', 1967.<ref>{{Cite journal|last=Dani|first=Doan|date=2020|title=Heuristika e seksualizimit të tjetrit|journal=Përpjekja|language=sq|volume=XXI|issue=36-37|pages=300}}</ref> Pepa në vargjet e tij akuzonte besimtarët se ishin naivë dhe se kishin prirjen për sjellje servile, duke përshkruar karikatura njerëzore me kokë gomerësh apo duke dëgjuar porosi prej klerikëve të majmur.<ref name=":0" /> [[Petro Marko]] me vëllimin me tregime ''Urata, dhia dhe perëndia'', 1967. [[Kolë Jakova]] komeditë ''Dom Gjoni: komedi me tri akte'' dhe ''Dom Lleshi e Zigur efendiu'', këtë të fundit në bashkëautorësi me [[Moisi Zaloshnja|Moisi Zaloshnjën]].<ref>{{Cite web|last=Topulli|first=Justinian|date=2021|title=Rigjallërimi i besimeve fetare në Shqipëri pas rënies së komunizmit|url=https://uet.edu.al/new/wp-content/uploads/2021/02/Justinian-Topulli.pdf|url-status=dead|website=uet.edu.al|pages=72-73|language=sq|access-date=19 mars 2021|archive-date=23 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210323061111/https://uet.edu.al/new/wp-content/uploads/2021/02/Justinian-Topulli.pdf}}</ref> [[Ismail Kadare]] botoi në numrin 8 të revistës ''Nëntori'' një variant të përmbledhur të romanit ''[[Dasma (roman)|Dasma]]''. Gjatë viteve 1966-67 Kadareja ishte dërguar nga [[Lidhja e Shkrimtarëve dhe Artistëve|Lidhja]] në bazë më në kontakt me realitetin dhe "ndërtimin e socializmit". E shkroi romanin duke parë gratë labe që punonin në Kombinatin e Tekstileve të [[Berati|Beratit]].<ref>{{Cite web|url=http://www.gazetadita.al/udhetimi-i-dasmes-se-kadarese-romani-i-shumeperfolur/|title=Udhëtimi i "Dasmës" së Kadaresë, romani i shumëpërfolur|date=20 janar 2016|website=gazetadita.al|last=Lloshi|first=Xhevat|language=sq|access-date=25 shkurt 2019|archive-date=4 shkurt 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190204205109/http://www.gazetadita.al/udhetimi-i-dasmes-se-kadarese-romani-i-shumeperfolur/|url-status=dead}}</ref> Roman i cili sipas [[Robert Elsie|Elsie]], trajton temën e emancipimit të gruas në Shqipëri në kulmin e dy fushatave të mëdha sociale të [[Enver Hoxha|Enver Hoxhës]]: heqja e fesë dhe emancipimi i gruas në një popullsi me prejardhje kryesisht [[Myslyman|myslimane]].<ref name="Elsie">{{cite web|last=Elsie|first=Robert|author-link=Robert Elsie|date=1997|origyear=1995|title=Histori e Letërsisë Shqiptare|url=http://www.elsie.de/pdf/B1997HistLetShqip.pdf|url-status=live|website=elsie.de|publisher=Dukagjini|page=267|language=sq|publication-place=Tiranë, Pejë|translator=Abdurrahim Myftiu}}</ref> Romani i bën jehonë revolucionit, ku ndër fragmente të tij autori ilustron rininë si bartëse të ideve të reja, nën udhëheqjen ideore të Partisë, e agjituar kundrejt shprehive e ushtrimeve fetare të brezit të vjetër, si fe të pushtuesve të dikurshëm.<ref>{{Cite book|title=Arratisje Nga Lindja: Orientalizmi Shqiptar Nga Naimi Te Kadareja|last=Sulstarova|first=Enis|publisher=Globic Press|year=2006|isbn=9780977666249|pages=152-153|language=sq}}</ref> Nga po i njëjti shkrimtar, si jehonë e Revolucionit në Kinë, duket edhe poezia ''[[Pashallarët e kuq]]'' ku burokratët e shtetit dhe zyrtarët e lartë komunistë pasqyrohen se duke shfrytëzuar fasadën e komuniste po minonin revolucionin.<ref>{{Harvnb|Sulstarova|2006|pages=173-174}}.</ref> === Kinematografia === Për bëmat e revolucionit, atë vit u prodhua dokumentari ''Në flakët e revolucionit'' me regji nga Endri Keko, xhiruar nga [[Ilia Terpini]] dhe Niko Theodhosi''.''<ref>{{Cite web|url=http://ata.gov.al/2019/02/12/ne-flaket-e-revolucionit-rifillon-cikli-i-shfaqjes-se-thesareve-te-arkivit/|title=“Në flakët e revolucionit”, rifillon cikli i shfaqjes së thesareve të Arkivit|date=12 shkurt 2019|website=ata.gov.al|publisher=Agjencia Telegrafike Shqiptare|last=Alla|first=Adela|language=sq|access-date=26 shkurt 2019|archive-date=5 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190305025727/http://ata.gov.al/2019/02/12/ne-flaket-e-revolucionit-rifillon-cikli-i-shfaqjes-se-thesareve-te-arkivit/|url-status=dead}}</ref> Më 2019 gazetarja Luljeta Progni në bashkëpunim me Fondacionin "Kujto", si pjesë të një cikli dokumentarësh me histori njerëzore me temë krimet e komunizmit, u transmetua në televizionin News24 dokumentari "Gurët e besimit" që trajton Revolucionin Kulturor.<ref name=":Progni" /><ref>{{Cite web|url=https://kujto.al/fondacioni-kujto/|title=Fondacioni Kujto|language=sq}}</ref> == Referime == {{reflist|2}} [[Kategoria:Komunizmi në Shqipëri]] [[Kategoria:Terminologji maoiste]] [[Kategoria:Revolucion|Kultura]] fbjucte6gvaasydh10xu9u672ym685u 1 260340 3023137 2773592 2026-08-07T06:11:20Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023137 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Revolucioni Kulturor/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Revolucioni Kulturor]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023136 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200522195114/https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/17727/czekalski_the_shining_beacon_of_socialism_2013.pdf?sequence=1&isAllowed=y për lidhjen https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/17727/czekalski_the_shining_beacon_of_socialism_2013.pdf?sequence=1&isAllowed=y. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 08:11 (CEST) hbl0hbsmbnfmaonknuca3ebg4zp1bge 0 261428 3022984 3022452 2026-08-06T14:48:30Z Makenzis 95633 <ref>[https://siauliufa.lt/mantas-kuklys-palieka-fa-siauliai-vyr-trenerio-pareigas/ Mantas Kuklys palieka FA „Šiauliai“ vyr. trenerio pareigas]</ref><ref>[https://www.sportas.lt/naujiena/546740/permainos-siauliuose-mantas-kuklys-palieka-kluba Permainos „Šiauliuose“ – Mantas Kuklys palieka klubą]</ref> 3022984 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = FA Šiauliai | fullname = Futbolo akademija Šiauliai | nickname = ''šiauliečiai'' | image = Giallo e Nero.svg | founded = {{Start date and age|2007}} | ground = Stadiumi savivaldybės, [[Šiauliai]] | capacity = 3,400 | chairman = {{Flagicon|LTU}} Deivis Kančelskis | manager = {{flagicon|LTU}} | league = [[TOPLYGA]] (D1) | season = 2025 | position = A lyga (D1), Vendi i 5-t | pattern_la1 = | pattern_b1 = _blackstripes | pattern_ra1 = | pattern_sh = _whitesides | pattern_so = _blackline | leftarm1 = 000000 | body1 = FFFF00 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = FFFF00| | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | leftarm2 = FF0000 | body2 = FF0000 | rightarm2 = FF0000 | shorts2 = FF0000 | socks2 = FFFF00|| }} '''Futbolo akademija Šiauliai''' ose '''FA Šiauliai''' është klub futbollistik nga [[Šiauliai]], [[Lituania|Lituani]] që është krijuar në vitin 2007. Stadiumi i [[Stadiumi Šiaulių savivaldybės|stadiumi savivaldybės]]. == Sukseset == '''[[Kupa e futbollit e Lituania|Kupa e Lituania]]:''' : Fitues '''0 Herë''': : Finaliste '''0 Herë''': 2023 '''Pirma lyga (D2)''' : '''Fituesi (4)''': 2021 == Sezoni (2010–...) == {|class="wikitable" ! Sezoni ! Div. ! Līga ! Vendi ! web |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2010''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''4.''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''[[Trečia lyga]]''' ''(Šiauliai)'' | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''9.''' | |- ||||||| |- | bgcolor="#FFffFF" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''4.''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''[[Trečia lyga]]''' ''(Šiauliai)'' | bgcolor="#F5f5f5" style="text-align:center;"| '''6.''' | |- ||||||| |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' |<ref>{{Cite web|url=http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html|title=Kopje e arkivuar|access-date=22 janar 2022|archive-date=8 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608210521/http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html|url-status=dead}}</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2018''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' |<ref>{{Cite web|url=http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html|title=Kopje e arkivuar|access-date=22 janar 2022|archive-date=16 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200116183350/http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html|url-status=dead}}</ref> |- ||||||| |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2020''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[1 Lyga|Pirma lyga]]''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga</ref> |- ||||||| |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' |<ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' |<ref>https://www.rsssf.org/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2025''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' |<ref>https://www.rsssf.org/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2026''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[TOPLYGA]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''.''' |<ref>https://www.rsssf.org/tablesl/lito2026.html#alyga{{Lidhje e vdekur}}</ref> |- |} ==Lojtarët== Përditësuar më 2026-07-17 {{fs start}} {{fs player|no= 1|nat=LTU|pos=GK|name=Vilius Šivickas}} {{fs player|no=12|nat=LTU|pos=GK|name=Paulius Linkevičius}} {{fs player|no=61|nat=LTU|pos=GK|name=Gustas Baliutavičius}} |----- ! colspan="9" style="background-color:#B0D3FB" | |----- style="background-color:#DFEDFD" {{fs player|no= 2|name=Nojus Stankevičius|nat=LTU|pos=DF}} {{fs player|no= 4|name=[[Martynas Dapkus]]|nat=LTU|pos=DF}} {{Fs player|no= 5|name=Kristupas Keršys|nat=LTU|pos=DF}} {{fs player|no=17|name=[[Harun Hadžibeganović]]|nat=BIH|pos=DF}} {{fs player|no=21|name=[[Marko Mandić]]|nat=SRB|pos=DF}} {{Fs player|no=27|name=Danielius Jarašius|nat=LTU|pos=DF}} {{fs player|no=50|name=Edgaras Bierontas|nat=LTU|pos=DF}} {{fs player|no=33|name=[[Lazar Vuković]]|nat=SRB|pos=DF}} |----- ! colspan="9" style="background-color:#B0D3FB" | |----- style="background-color:#DFEDFD" {{fs player|no=10|name=Gabrielius Micevičius|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=11|name=[[Arvydas Novikovas]]|nat=LTU|pos=MF}} {{Fs player|no=13|nat=LTU|pos=MF|name=[[Daniel Romanovskij]]}} {{Fs player|no=14|name=Karolis Žebrauskas|nat=LTU|pos=MF}} {{Fs player|no=18|name=Emilis Gasiūnas|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=23|name=[[Bernando Neves de Jesus Gouveia da Silva|BENNY (Bernard Silva)]]|nat=POR|pos=MF}} {{fs player|no=29|name=[[Deividas Dovydaitis]]|nat=LTU|pos=FW}} {{Fs player|no=30|name=Ugnius Vaitiekaitis|nat=LTU|pos=MF}} {{fs player|no=51|name=Gustas Geštautas|nat=LTU|pos=MF}} |----- ! colspan="9" style="background-color:#B0D3FB" | |----- style="background-color:#DFEDFD" {{fs player|no= 7|name=[[Nedas Garbaliauskas]]|nat=LTU|pos=FW}} |----- ! colspan="9" style="background-color:#B0D3FB" | |----- style="background-color:#DFEDFD" {{fs end}} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.siauliufa.lt siauliufa.lt] {{LTUfutsez}} [[Kategoria:Klube futbolli në Lituania|Šiauliai]] i22utd0dvtuva0ee1i6zdi6l2p2092v 1 265027 3023117 3013262 2026-08-07T04:18:04Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Kombëtarja uruguajiane e futbollit/Arkivi 1]] 3023117 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kombëtarja uruguajiane e futbollit/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} {{Projekti Futbolli}} hwyyc67ltvoelsbvq1q8gso48d1uv3c 1 267311 3023119 3013214 2026-08-07T04:19:04Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Japonia/Arkivi 1]] 3023119 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Japonia/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} owyoz1stwmiv1yhxqa8fywnhknz8nzn 1 267512 3023121 3013244 2026-08-07T04:19:24Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Kate Holmes/Arkivi 1]] 3023121 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kate Holmes/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} q7w0ljcnvj8ljbohttt71jownw5tuji 1 267535 3023123 3013246 2026-08-07T04:19:44Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Kesha/Arkivi 1]] 3023123 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kesha/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} od470gucrgf1lgqvue054ozyzvqnbir 1 268679 3023172 2796355 2026-08-07T11:13:40Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023172 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Shkenca e hapur/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shkenca e hapur]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023171 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180510050047/https://www.braininitiative.nih.gov/ për lidhjen https://www.braininitiative.nih.gov/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 13:13 (CEST) nwdg83ju7ramtgcyowv9k9u61itvi8a 1 271255 3023021 2662638 2026-08-06T19:49:27Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023021 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Neopaganizmi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2038267 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120712073843/http://fejashqiptare.org/ për lidhjen http://fejashqiptare.org/. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 24 shtator 2019 06:19 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Neopaganizmi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2257810 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120712073843/http://fejashqiptare.org/ për lidhjen http://fejashqiptare.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 tetor 2021 20:10 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paganizmi modern]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023020 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200315152415/https://pure.au.dk/portal/da/publications/what-is-wrong-with-pagan-studies(28b49e50-938f-4cb9-ad46-ce62f9e1f27d).html për lidhjen http://pure.au.dk/portal/da/publications/what-is-wrong-with-pagan-studies(28b49e50-938f-4cb9-ad46-ce62f9e1f27d).html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 21:49 (CEST) oddvhgvhdosrwpuoxpj22zg5ghnkfyy 1 276650 3023167 2843125 2026-08-07T10:49:32Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023167 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Shefki Hysa/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shefki Hysa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023166 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200122132731/https://264517.forumromanum.com/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1100849767&USER=user_264517&threadid=2 për lidhjen http://www.forumromanum.de/member/forum/forum.php?action=std_show&entryid=1100849767&USER=user_264517&threadid=2. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 12:49 (CEST) 31ggq9m2u39snmuq70ectrx2lgjhz62 0 280220 3023105 2956690 2026-08-07T01:54:58Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023105 wikitext text/x-wiki [[Skeda:UDCCK.jpg|parapamje| Qendra Klinike Stomatologjike Universitare e Kosovës<ref name="University Dentistry Clinical Center of Kosovo">{{Cito web|title=Qendra Klinike Stomatologjike Universitare e Kosovës|url=http://www.qksuk.org/qksuk/index.php?p=0&lng=1|publisher=QKSUK|accessdate=23 shkurt 2014|archiveurl=https://archive.today/20140303205750/http://www.qksuk.org/qksuk/index.php?p=0&lng=1|archivedate=3 mars 2014}}</ref> ]] '''Qendra Klinike Stomatologjike Universitare e Kosovës''' (QKSUK) në Prishtinë dhe është institucioni kryesor mjekësor, [[Arsimi|arsimor]] dhe [[Shkenca|shkencor]] në fushën e [[Stomatologjia|stomatologjisë]] në [[Kosovë]], misioni i të cilës është të kujdeset për një shëndet të mirë oral.<ref name="University Dentistry Clinical Center of Kosovo">{{Cito web|title=Qendra Klinike Stomatologjike Universitare e Kosovës|url=http://www.qksuk.org/qksuk/index.php?p=0&lng=1|publisher=QKSUK|accessdate=23 shkurt 2014|archiveurl=https://archive.today/20140303205750/http://www.qksuk.org/qksuk/index.php?p=0&lng=1|archivedate=3 mars 2014}}</ref> Stafi i saj merr pjesë në takime të ndryshme [[wikiwikiweb:local|lokale]] dhe ndërkombëtare, trajnime, konferenca profesionale dhe shkencore. Rezultati i këtyre aktiviteteve është kryesisht rritja e efikasitetit të procedurave dentare në mënyrë që të mirëmbahet dhe zhvillohet krahas me zhvillimet bashkëkohore në [[Stomatologjia|stomatologji]] . Zbatimi i Sistemit të Informacionit Shëndetësor në QKUSK e miratoi punën e tyre në zhvillimi për sa i përket mjekësisë dentare, pasi që siguron të dhëna të besueshme, në bashkëpunim me Ministrinë e Shëndetësisë në Kosovë, për krijimin e mirëqenies së mjekësisë dentare në përgjithësi.<ref name="FEK">{{cite encyclopedia|editor-last=Kraja|editor-first=Mehmet|editor-link=Mehmet Kraja|encyclopedia=([[Encyclopedic Dictionary of Kosova]])|title=Fjalori Enciklopedik i Kosovës|url=https://books.google.com/books?id=WHo-wAEACAAJ|year=2018|publisher=[[Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës]]|volume=2|location=[[Prishtinë]]|isbn=9789951615860|oclc=1083916504|pages=1356}} </ref> == Historiku == Historia e mjekësisë dentare të Kosovës filloi me trajnimin praktik në laboratorin e Shkollës së Mesme Mjekësore në [[Prishtina|Prishtinë]].<ref name="University Dentistry Clinical Center of Kosovo"/> Në atë kohë, u krijua sektori i stomatologjisë ku punonin 96 stomatologë. Seksioni i Stomatologjisë u organizua në njësi të pavarura të punës dhe ato ishin: Klinika dentare protetike, Klinika e sëmundjeve të dhëmbëve, Klinika e sëmundjeve të gojës, Klinika e Stomatologjisë Parandaluese, Kirurgjia Orale, Dhëmbët dhe X-ray Laboratori dhe Komuniteti i Punës. Në Seksionin e Stomatologjisë ishin 177 punonjës, 44 mjekë, 20 asistentë, 9 asistentë praktikantë, 29 teknikë dentarë, 50 teknikë mjekësorë, 15 staf administrativ dhe 32 personel ndihmës. Aktivitetet edukative dhe arsimore shëndetësore kryesisht u zhvilluan në Organizatën Bamirëse Humanitare "Nënë Tereza" në Prishtinë. Që nga qershori 1999, klinikat e stomatologjisë u bënë pjesë e QKUSK deri në nëntor 2003, kur ndodhi një ngjarje e rëndësishme për stomatologjinë kur Ministria e Shëndetësisë nxori një Udhëzim Administrativ 12/2003, për Themelimin e QKUSK si një institucion autonom dhe i pavarur nga Qendra Klinike Universitare e Kosovës (QKUK).<ref>{{Cite web |url=https://shskuk.rks-gov.net/Navbar/IndexStatic/1073 |title=Kopje e arkivuar |access-date=8 prill 2020 |archive-date=12 maj 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512184453/https://shskuk.rks-gov.net/Navbar/IndexStatic/1073 |url-status=dead }}</ref> == Klinikat == Në kuadër të Qendrës Klinike Stomatologjike Universitare të Kosovës në Prishtinë veprojnë këto klinika:<ref>{{Cite web |url=https://shskuk.rks-gov.net/QSKUK/QSKUK/klinikatQKSUK |title=Kopje e arkivuar |access-date=8 prill 2020 |archive-date=12 maj 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512184453/https://shskuk.rks-gov.net/QSKUK/QSKUK/klinikatQKSUK |url-status=dead }}</ref> #Klinika e Protetikës Stomatologjike #Klinika e Sëmundjeve të Dhëmbit me Endodoncion #Klinika e Parodontologjisë dhe Mjekësisë Orale #Klinika e Ortopedisë së Nofullave #Klinika e Kirurgjisë Orale #Laboratoriumi i Teknikës së Dhëmbëve #Klinika e Pedodoncisë dhe Stomatologjisë Preventive #Paraklinika Stomatologjike me Rentgen Diagnostikë #Njësia e triazhimit me emergjencë == Shih edhe == * [[Shëndetësia në Kosovë]] * [[Qendra Klinike Universitare e Kosovës]] * [[Fakulteti i Mjekësisë i Universitetit të Prishtinës]] * [[Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike të Kosovës]] == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://qksuk.rks-gov.net/ Qendra Klinike Stomatologjike Universitare e Kosovës] * [https://shskuk.rks-gov.net/ SHSKUK (Faqe zyrtare)] [[Kategoria:Shëndetësia në Kosovë]] eutz5rueg1i64dgxbu3d2pdxayndry1 0 282559 3023100 2099950 2026-08-07T00:20:56Z Xqbot 13749 Robot: Fixing dyfishtë përcjellëse tek [[Perandoria Akamenide]] 3023100 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Perandoria Akamenide]] e3ydiqshnhuhfr8b7pgjyee0i2l7n23 1 287991 3022965 2907975 2026-08-06T12:35:14Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022965 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Masakra në Ditën e Shën Valentinit/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Masakra në Ditën e Shën Valentinit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022964 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210119123840/https://www.chicagomag.com/chicago-magazine/may-2010/get-capone-st-valentines-day-massacre-jonathan-eig/ për lidhjen http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/May-2010/Get-Capone-St-Valentines-Day-Massacre-Jonathan-Eig/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 14:35 (CEST) n4usf4wmb1gxajqy5ijascy2pk220i8 1 288843 3023125 3022758 2026-08-07T04:22:05Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Kontradiktat e synetisë/Arkivi 1]] 3023125 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kontradiktat e synetisë/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022757 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090921165249/http://www.mesoweb.com/pari/publications/RT08/Bloodletting.pdf për lidhjen http://www.mesoweb.com/pari/publications/RT08/Bloodletting.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200806031152/http://www.mesoweb.com/pari/publications/RT02/Joralemon1974.pdf për lidhjen http://www.mesoweb.com/pari/publications/RT02/Joralemon1974.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 04:39 (CEST) 6xcxcfwa5cr1pi9af2q81zt1ye9zar4 1 291459 3023106 2140824 2026-08-07T01:54:59Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023106 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Qendra Klinike Stomatologjike Universitare e Kosovës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2140823 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200708084315/http://qksuk.org/qksukn/ për lidhjen http://www.qksuk.org/qksukn/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 gusht 2020 07:42 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Qendra Klinike Stomatologjike Universitare e Kosovës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023105 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200512184453/https://shskuk.rks-gov.net/Navbar/IndexStatic/1073 për lidhjen https://shskuk.rks-gov.net/Navbar/IndexStatic/1073. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200512184453/https://shskuk.rks-gov.net/QSKUK/QSKUK/klinikatQKSUK për lidhjen https://shskuk.rks-gov.net/QSKUK/QSKUK/klinikatQKSUK. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 03:54 (CEST) 1v3lsykfn1voh6zoiljoadncagmarpe 1 292456 3023118 3004841 2026-08-07T04:18:54Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Japonia]] 3023118 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 8 lidhjet e jashtme në [[Japonia]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1992047 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U rregulluaformatimi/përdorimi për http://dic.yahoo.co.jp/dsearch?enc=UTF-8&p=%E3%81%AB%E3%81%BB%E3%82%93%E3%82%8C%E3%81%A3%E3%81%A8%E3%81%86&dtype=0&stype=1&dname=0ss *U rregulluaformatimi/përdorimi për http://www2.gol.com/users/hsmr/Content/East%20Asia/Japan/History/roots.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20080807130520/http://cache.britannica.com/eb/article-8481 te http://cache.britannica.com/eb/article-8481 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20070321013235/http://esa.un.org/unpp/ te http://esa.un.org/unpp/ *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20070204064754/http://volcano.und.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/japan_tec.html te http://volcano.und.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/japan_tec.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110218041449/http://www.jnto.go.jp/eng/arrange/essential/climate.html te http://www.jnto.go.jp/eng/arrange/essential/climate.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20160818051003/http://www.japannewsreview.com/society/national/20070816page_id=1553 te http://www.japannewsreview.com/society/national/20070816page_id=1553 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20080423043359/http://home.kyodo.co.jp/ te http://home.kyodo.co.jp/ Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 8 shtator 2019 23:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Japonia]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2004227 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081216122527/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761566679/Japan.html për lidhjen http://encarta.msn.com/encyclopedia_761566679/Japan.html. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 15 shtator 2019 11:15 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 10 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Japonia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2049622 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20120523205056/dic.yahoo.co.jp/dsearch?enc=UTF-8&p=%E3%81%AB%E3%81%BB%E3%82%93%E3%82%8C%E3%81%A3%E3%81%A8%E3%81%86&dtype=0&stype=1&dname=0ss për lidhjen http://dic.yahoo.co.jp/dsearch?enc=UTF-8&p=%E3%81%AB%E3%81%BB%E3%82%93%E3%82%8C%E3%81%A3%E3%81%A8%E3%81%86&dtype=0&stype=1&dname=0ss. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20120525105448/www2.gol.com/users/hsmr/Content/East%20Asia/Japan/History/roots.html për lidhjen http://www2.gol.com/users/hsmr/Content/East%20Asia/Japan/History/roots.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080807130520/http://cache.britannica.com/eb/article-8481 për lidhjen http://cache.britannica.com/eb/article-8481. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081216122527/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761566679/Japan.html për lidhjen http://encarta.msn.com/encyclopedia_761566679/Japan.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070321013235/http://esa.un.org/unpp/ për lidhjen http://esa.un.org/unpp/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070204064754/http://volcano.und.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/japan_tec.html për lidhjen http://volcano.und.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/japan_tec.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110218041449/http://www.jnto.go.jp/eng/arrange/essential/climate.html për lidhjen http://www.jnto.go.jp/eng/arrange/essential/climate.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160818051003/http://www.japannewsreview.com/society/national/20070816page_id=1553 për lidhjen http://www.japannewsreview.com/society/national/20070816page_id=1553. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20101203204908/http://www.ny.us.emb-japan.go.jp/en/c/vol_12-4/title_04.html për lidhjen http://www.ny.us.emb-japan.go.jp/en/c/vol_12-4/title_04.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080423043359/http://home.kyodo.co.jp/ për lidhjen http://home.kyodo.co.jp/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 tetor 2019 17:40 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 11 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Japonia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2069849 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20120523205056/dic.yahoo.co.jp/dsearch?enc=UTF-8&p=%E3%81%AB%E3%81%BB%E3%82%93%E3%82%8C%E3%81%A3%E3%81%A8%E3%81%86&dtype=0&stype=1&dname=0ss për lidhjen http://dic.yahoo.co.jp/dsearch?enc=UTF-8&p=%E3%81%AB%E3%81%BB%E3%82%93%E3%82%8C%E3%81%A3%E3%81%A8%E3%81%86&dtype=0&stype=1&dname=0ss. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20120525105448/www2.gol.com/users/hsmr/Content/East%20Asia/Japan/History/roots.html për lidhjen http://www2.gol.com/users/hsmr/Content/East%20Asia/Japan/History/roots.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080807130520/http://cache.britannica.com/eb/article-8481 për lidhjen http://cache.britannica.com/eb/article-8481. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20091029161656/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568150_4/Pottery.html për lidhjen http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568150_4/Pottery.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081216122527/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761566679/Japan.html për lidhjen http://encarta.msn.com/encyclopedia_761566679/Japan.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070321013235/http://esa.un.org/unpp/ për lidhjen http://esa.un.org/unpp/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070204064754/http://volcano.und.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/japan_tec.html për lidhjen http://volcano.und.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/japan_tec.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110218041449/http://www.jnto.go.jp/eng/arrange/essential/climate.html për lidhjen http://www.jnto.go.jp/eng/arrange/essential/climate.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160818051003/http://www.japannewsreview.com/society/national/20070816page_id=1553 për lidhjen http://www.japannewsreview.com/society/national/20070816page_id=1553. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20101203204908/http://www.ny.us.emb-japan.go.jp/en/c/vol_12-4/title_04.html për lidhjen http://www.ny.us.emb-japan.go.jp/en/c/vol_12-4/title_04.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080423043359/http://home.kyodo.co.jp/ për lidhjen http://home.kyodo.co.jp/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 janar 2020 07:57 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Japonia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2198046 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090826235250/http://www.t-net.ne.jp/~keally/palaeol.html për lidhjen http://www.t-net.ne.jp/~keally/palaeol.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 mars 2021 04:00 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Japonia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2369018 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170918013335/http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=4395/index.html për lidhjen https://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=4395/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110718121005/http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255989/match=300144437/summary.html për lidhjen https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255989/match=300144437/summary.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 dhjetor 2021 13:06 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Japonia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2378137 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080726001937/http://www.bookrags.com/history/worldhistory/yayoi-period-ema-06/ për lidhjen http://www.bookrags.com/history/worldhistory/yayoi-period-ema-06/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160209135625/http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/japanorigin.htm për lidhjen http://www2.sjsu.edu/faculty/watkins/japanorigin.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080607011717/http://sciencenow.sciencemag.org/cgi/content/citation/2003/530/3 për lidhjen http://sciencenow.sciencemag.org/cgi/content/citation/2003/530/3. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070307073410/http://www.pbs.org/independentlens/sumoeastandwest/sumo.html për lidhjen https://www.pbs.org/independentlens/sumoeastandwest/sumo.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160125085954/http://www.afcasiancup.com/team/en/Japan për lidhjen http://www.afcasiancup.com/team/en/Japan. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 dhjetor 2021 13:16 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Japonia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2380364 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191216024516/http://chartsbin.com/view/1529 për lidhjen http://chartsbin.com/view/1529. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 janar 2022 08:53 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Japonia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2523804 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090106034932/http://www.metmuseum.org/toah/splash.htm për lidhjen http://www.metmuseum.org/toah/splash.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 shkurt 2023 06:12 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Japonia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2584352 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170525164253/http://www.fiba.com/pages/eng/fe/06_wcm/ për lidhjen http://www.fiba.com/pages/eng/fe/06_wcm/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 shtator 2023 09:15 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Japonia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2641648 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190201012801/http://globaldiplomacyindex.lowyinstitute.org/country_rank.html për lidhjen https://globaldiplomacyindex.lowyinstitute.org/country_rank.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 shkurt 2024 11:13 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Japonia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2817274 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20060604010322/http://www3.tky.3web.ne.jp/~edjacob/saq.html për lidhjen http://www3.tky.3web.ne.jp/~edjacob/saq.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 korrik 2025 16:25 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Japonia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997947 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U zëvendësua lidhja e arkivit https://archive.today/20120525105448/www2.gol.com/users/hsmr/Content/East%20Asia/Japan/History/roots.html me https://web.archive.org/web/20120418194048/http://www2.gol.com/users/hsmr/Content/East%20Asia/Japan/History/roots.html te lidhja http://www2.gol.com/users/hsmr/Content/East%20Asia/Japan/History/roots.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 qershor 2026 05:17 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Japonia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3013213 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20050405203743/http://newslink.org/nonusajap.html për lidhjen http://newslink.org/nonusajap.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 korrik 2026 08:25 (CEST) g5xtocn18gfb7rxgdhzl86lj3t5x8kc 1 293009 3023124 2983731 2026-08-07T04:21:55Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Kontradiktat e synetisë]] 3023124 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e Synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2121002 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110720060820/http://collections.lib.ttu.edu/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=%2Fhfwc&CISOPTR=2&CISOBOX=1&REC=7 për lidhjen http://collections.lib.ttu.edu/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=%2Fhfwc&CISOPTR=2&CISOBOX=1&REC=7. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110720060820/http://collections.lib.ttu.edu/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=%2Fhfwc&CISOPTR=2&CISOBOX=1&REC=7 për lidhjen http://collections.lib.ttu.edu/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=%2Fhfwc&CISOPTR=2&CISOBOX=1&REC=7. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150221220002/http://etext.lib.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=KelPlai.sgm&images=images%2Fmodeng&data=%2Ftexts%2Fenglish%2Fmodeng%2Fparsed&tag=public&part=11&division=div1 për lidhjen http://etext.lib.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=KelPlai.sgm&images=images%2Fmodeng&data=%2Ftexts%2Fenglish%2Fmodeng%2Fparsed&tag=public&part=11&division=div1. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 maj 2020 05:14 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2121883 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180930194554/https://insideislam.wisc.edu/2011/02/the-truth-about-islam-and-female-circumcision/ për lidhjen https://insideislam.wisc.edu/2011/02/the-truth-about-islam-and-female-circumcision/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110720060820/http://collections.lib.ttu.edu/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=%2Fhfwc&CISOPTR=2&CISOBOX=1&REC=7 për lidhjen http://collections.lib.ttu.edu/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=%2Fhfwc&CISOPTR=2&CISOBOX=1&REC=7. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110720060820/http://collections.lib.ttu.edu/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=%2Fhfwc&CISOPTR=2&CISOBOX=1&REC=7 për lidhjen http://collections.lib.ttu.edu/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=%2Fhfwc&CISOPTR=2&CISOBOX=1&REC=7. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150221220002/http://etext.lib.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=KelPlai.sgm&images=images%2Fmodeng&data=%2Ftexts%2Fenglish%2Fmodeng%2Fparsed&tag=public&part=11&division=div1 për lidhjen http://etext.lib.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=KelPlai.sgm&images=images%2Fmodeng&data=%2Ftexts%2Fenglish%2Fmodeng%2Fparsed&tag=public&part=11&division=div1. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 qershor 2020 07:19 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2136005 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191216195545/http://www.mensstudies.info/OJS/index.php/IJMH/article/viewFile/693/pdf_289%26ved%3D2ahUKEwiy6a-osf_dAhXCtIsKHZSDAZc4ChAWMAV6BAgCEAE%26usg%3DAOvVaw0FIggJ5yTF13fNePptZjCw për lidhjen http://www.mensstudies.info/OJS/index.php/IJMH/article/viewFile/693/pdf_289%26ved%3D2ahUKEwiy6a-osf_dAhXCtIsKHZSDAZc4ChAWMAV6BAgCEAE%26usg%3DAOvVaw0FIggJ5yTF13fNePptZjCw. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191216195545/http://www.mensstudies.info/OJS/index.php/IJMH/article/viewFile/693/pdf_289%26ved%3D2ahUKEwiy6a-osf_dAhXCtIsKHZSDAZc4ChAWMAV6BAgCEAE%26usg%3DAOvVaw0FIggJ5yTF13fNePptZjCw për lidhjen http://www.mensstudies.info/OJS/index.php/IJMH/article/viewFile/693/pdf_289%26ved%3D2ahUKEwiy6a-osf_dAhXCtIsKHZSDAZc4ChAWMAV6BAgCEAE%26usg%3DAOvVaw0FIggJ5yTF13fNePptZjCw. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180930194554/https://insideislam.wisc.edu/2011/02/the-truth-about-islam-and-female-circumcision/ për lidhjen https://insideislam.wisc.edu/2011/02/the-truth-about-islam-and-female-circumcision/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110720060820/http://collections.lib.ttu.edu/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=%2Fhfwc&CISOPTR=2&CISOBOX=1&REC=7 për lidhjen http://collections.lib.ttu.edu/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=%2Fhfwc&CISOPTR=2&CISOBOX=1&REC=7. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110720060820/http://collections.lib.ttu.edu/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=%2Fhfwc&CISOPTR=2&CISOBOX=1&REC=7 për lidhjen http://collections.lib.ttu.edu/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=%2Fhfwc&CISOPTR=2&CISOBOX=1&REC=7. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150221220002/http://etext.lib.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=KelPlai.sgm&images=images%2Fmodeng&data=%2Ftexts%2Fenglish%2Fmodeng%2Fparsed&tag=public&part=11&division=div1 për lidhjen http://etext.lib.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=KelPlai.sgm&images=images%2Fmodeng&data=%2Ftexts%2Fenglish%2Fmodeng%2Fparsed&tag=public&part=11&division=div1. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 korrik 2020 13:36 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2170725 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171107023110/https://www.aap.org/en-us/about-the-aap/aap-press-room/pages/newborn-male-circumcision.aspx për lidhjen https://www.aap.org/en-us/about-the-aap/aap-press-room/pages/Newborn-Male-Circumcision.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200531031410/https://convertfilenow.com/3/?kw=PNP1_LP3_convertfilenow&sid=11165151&said=islamicemiratecom&clickid=186899023056271966668524734104895944489 për lidhjen http://www.islamicemirate.com/index.php?option=com_content&view=article&id=310:female-circumcision-in-islam&catid=69:misconceptions-articles&Itemid=223. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 dhjetor 2020 21:45 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2189688 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.icgi.org/information/declaration/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.icgi.org/about/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 shkurt 2021 05:00 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2265133 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070929080506/http://www.jewsagainstcircumcision.org/brisshalom.htm për lidhjen http://www.jewsagainstcircumcision.org/brisshalom.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 tetor 2021 02:22 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2369882 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200703000156/http://www.icgi.org/information/declaration/ për lidhjen http://www.icgi.org/information/declaration/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191218220522/http://www.icgi.org/about/ për lidhjen http://www.icgi.org/about/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 dhjetor 2021 05:39 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2373743 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190809173739/https://www.nhs.uk/news/lifestyle-and-exercise/circumcision-and-stis/ për lidhjen https://www.nhs.uk/news/lifestyle-and-exercise/circumcision-and-stis/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 dhjetor 2021 17:15 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2485787 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200531031416/https://www.auanet.org/guidelines/circumcision për lidhjen http://www.auanet.org/guidelines/circumcision. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 tetor 2022 23:51 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2511222 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://books.google.com/books?id=usEzSffvPBMC. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 janar 2023 14:52 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2539191 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100628074302/http://www.cirp.org/library/ethics/milos-macris/ për lidhjen http://www.cirp.org/library/ethics/milos-macris/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 mars 2023 04:48 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2542204 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191219050701/http://www.cirp.org/pages/cultural/kimmel1/ për lidhjen http://www.cirp.org/pages/cultural/kimmel1/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20040812031150/http://www.cirp.org/library/history/dunsmuir1/ për lidhjen http://www.cirp.org/library/history/dunsmuir1/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200508063726/http://www.cirp.org/library/restoration/rubin/ për lidhjen http://www.cirp.org/library/restoration/rubin/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180810151529/http://www.cirp.org/library/cultural/goodman1999/ për lidhjen http://www.cirp.org/library/cultural/goodman1999/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20040812031150/http://www.cirp.org/library/history/dunsmuir1/ për lidhjen http://www.cirp.org/library/history/dunsmuir1/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20040925080415/http://www.cirp.org/library/history/gollaher/ për lidhjen http://www.cirp.org/library/history/gollaher/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 prill 2023 07:04 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2545374 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140220114129/http://www.cirp.org/library/general/wallerstein/ për lidhjen http://www.cirp.org/library/general/wallerstein/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181120091617/http://www.cirp.org/library/history/hodges2/ për lidhjen http://www.cirp.org/library/history/hodges2/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190428221232/http://www.cirp.org/library/history/darby4/ për lidhjen http://www.cirp.org/library/history/darby4/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190527201844/http://www.cirp.org/library/restoration/schultheiss/ për lidhjen http://www.cirp.org/library/restoration/schultheiss/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140420205342/http://www.cirp.org/library/general/gairdner/ për lidhjen http://www.cirp.org/library/general/gairdner/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200531031414/http://www.cirp.org/news/jerusalempost11-21-02/ për lidhjen http://www.cirp.org/news/jerusalempost11-21-02/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 prill 2023 05:05 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2638532 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121214222052/http://www.bundestag.de/dokumente/textarchiv/2012/42042381_kw50_de_beschneidung/index.html për lidhjen http://www.bundestag.de/dokumente/textarchiv/2012/42042381_kw50_de_beschneidung/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 janar 2024 19:25 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2707045 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150715135808/http://whqlibdoc.who.int/publications/2007/9789241596169_eng.pdf për lidhjen http://whqlibdoc.who.int/publications/2007/9789241596169_eng.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 tetor 2024 01:16 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2735828 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200606132257/http://www.icgi.org/ për lidhjen http://www.icgi.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 dhjetor 2024 05:20 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2869815 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200611151610/https://jewishcircumcision.org/spectator.htm për lidhjen http://jewishcircumcision.org/spectator.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 nëntor 2025 20:24 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2872173 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200531031411/https://circumcision.org/circumcision-pros-and-cons/ për lidhjen http://www.circumcision.org/advocates.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 nëntor 2025 18:15 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2882649 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200531031407/http://www.holmputzke.de/images/stories/pdf/2008_fs_herzberg_beschneidung.pdf për lidhjen http://www.holmputzke.de/images/stories/pdf/2008_fs_herzberg_beschneidung.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150924031110/http://www.holmputzke.de/images/stories/pdf/2008_putzke%20fs%20herzberg%20essay%20on%20circumcision.pdf për lidhjen http://www.holmputzke.de/images/stories/pdf/2008_putzke%20fs%20herzberg%20essay%20on%20circumcision.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 dhjetor 2025 22:15 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2895663 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110723144701/http://www.historyofcircumcision.net/index.php?option=com_content&task=view&id=38&Itemid=0 për lidhjen http://www.historyofcircumcision.net/index.php?option=com_content&task=view&id=38&Itemid=0. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shkurt 2026 18:31 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2899476 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100705230846/http://www.historyofcircumcision.net/index.php?option=content&task=view&id=45 për lidhjen http://www.historyofcircumcision.net/index.php?option=content&task=view&id=45. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 shkurt 2026 06:05 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2979201 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140813201024/http://healthland.time.com/2012/08/27/circumcision-pediatricians-say-benefits-trump-risks/ për lidhjen http://healthland.time.com/2012/08/27/circumcision-pediatricians-say-benefits-trump-risks/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 maj 2026 01:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kontradiktat e synetisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3013264 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110302175432/http://www.mja.com.au/public/issues/178_04_170203/dar10676_fm.html për lidhjen http://www.mja.com.au/public/issues/178_04_170203/dar10676_fm.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 korrik 2026 21:43 (CEST) q3tdoto2mccfg08bg1a6n55zcdzg2hh 0 295536 3023101 2165354 2026-08-07T00:21:01Z Xqbot 13749 Robot: Fixing dyfishtë përcjellëse tek [[Perandoria Akamenide]] 3023101 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Perandoria Akamenide]] e3ydiqshnhuhfr8b7pgjyee0i2l7n23 1 296675 3022967 2171271 2026-08-06T12:45:30Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022967 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Matthias Mauritz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2171270 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110920042731/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ma/matthias-mauritz-1.html për lidhjen http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ma/matthias-mauritz-1.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 janar 2021 03:34 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Matthias Mauritz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022966 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161122222631/http://www.f95.de/aktuell/news/profis/detail/19996-fortuna-trauert-um-matthes-mauritz/659cc856b4a43b8f31cf425216fd0a27/ për lidhjen http://www.f95.de/aktuell/news/profis/detail/19996-fortuna-trauert-um-matthes-mauritz/659cc856b4a43b8f31cf425216fd0a27/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 14:45 (CEST) 3qpzqueq1hcdvj9p98jcka1fokivj7x 1 298011 3023127 3016831 2026-08-07T04:22:41Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Lautaro Martínez/Arkivi 1]] 3023127 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Lautaro Martínez/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} q6xalvk37ijulq4b29c5ub5k16z9k19 1 303178 3023122 2824081 2026-08-07T04:19:34Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Kesha]] 3023122 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli [[Kesha]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1992730 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110827134424/http://www.cria.ca/gold/1010_g.php te http://www.cria.ca/gold/1010_g.php *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20120921181930/http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Flo+Rida+Feat.Kesha/?type=single te http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Flo+Rida+Feat.Kesha/?type=single Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 00:53 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kesha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2145832 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=61. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=63. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=11587. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=12553. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=12638. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 gusht 2020 03:49 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kesha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2170619 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121002173751/http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Kesha/?type=longplay për lidhjen http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Kesha/?type=longplay. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151130121245/http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Ke%24ha për lidhjen http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Ke%24ha. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150929144505/http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Kesha/?type=single për lidhjen http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Kesha/?type=single. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120525070241/http://www.promonews.tv/2010/04/23/taio-cruz%E2%80%99s-dirty-picture-by-alex-herron/ për lidhjen http://www.promonews.tv/2010/04/23/taio-cruz%E2%80%99s-dirty-picture-by-alex-herron/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 dhjetor 2020 20:24 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kesha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2224220 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.billboard.com/artist/ke-ha/chart-history/1308564?f=309&g=Albums. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121106043804/http://www.billboard.com/artist/flo-rida-featuring-david-guetta/873165 për lidhjen http://www.billboard.com/artist/flo-rida-featuring-david-guetta/873165. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121106044014/http://www.billboard.com/artist/taio-cruz/796650 për lidhjen http://www.billboard.com/artist/taio-cruz/796650. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121105070235/http://www.billboard.com/artist/3oh-3/1010154 për lidhjen http://www.billboard.com/artist/3oh-3/1010154. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121106043804/http://www.billboard.com/artist/flo-rida-featuring-david-guetta/873165 për lidhjen http://www.billboard.com/artist/flo-rida-featuring-david-guetta/873165. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121106044014/http://www.billboard.com/artist/taio-cruz/796650 për lidhjen http://www.billboard.com/artist/taio-cruz/796650. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121105070235/http://www.billboard.com/artist/3oh-3/1010154 për lidhjen http://www.billboard.com/artist/3oh-3/1010154. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 maj 2021 19:18 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kesha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2243798 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://www.webcitation.org/6F9wYIzIL?url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1 për lidhjen http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=&artist=Ke$ha&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2010&sort=Artist&perPage=25. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151125120415/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=My%20First%20Kiss&artist=&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=&endMonth=&startYear=&endYear=&sort=Artist&perPage=25 për lidhjen http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=My%20First%20Kiss&artist=&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=&endMonth=&startYear=&endYear=&sort=Artist&perPage=25. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 gusht 2021 23:04 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kesha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2263227 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110827134424/http://www.cria.ca/gold/1010_g.php për lidhjen http://www.cria.ca/gold/1010_g.php. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081014104737/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=61 për lidhjen http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=61. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 20:10 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kesha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2372097 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://www.webcitation.org/67BR9Qp03?url=http://www.cria.ca/gold/0310_g.php për lidhjen http://www.cria.ca/gold/0310_g.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 dhjetor 2021 10:02 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kesha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2442151 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=61. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=61. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=61. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=61. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 prill 2022 19:15 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kesha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2557863 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121110050133/http://top40.about.com/od/artistsac/a/3oh3interview.htm për lidhjen http://top40.about.com/od/artistsac/a/3oh3interview.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 qershor 2023 21:07 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kesha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2674780 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130106013125/http://www.mtv.com/news/articles/1658529/kesha-remix.jhtml për lidhjen http://www.mtv.com/news/articles/1658529/kesha-remix.jhtml. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20091230131838/http://www.mtv.com/videos/keha/445445/tik-tok.jhtml për lidhjen http://www.mtv.com/videos/keha/445445/tik-tok.jhtml. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131217033226/http://www.mtv.com/videos/keha/487452/blah-blah-blah.jhtml për lidhjen http://www.mtv.com/videos/keha/487452/blah-blah-blah.jhtml. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120512104527/http://www.mtv.com/news/articles/1651382/kehas-we-r-who-we-r-video-check-out-on-set-photo.jhtml për lidhjen http://www.mtv.com/news/articles/1651382/20101102/kesha_.jhtml. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 korrik 2024 18:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kesha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2820832 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110430190158/http://www.riaj.or.jp/data/others/gold/201006.html për lidhjen http://www.riaj.or.jp/data/others/gold/201006.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 gusht 2025 07:30 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kesha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3013245 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081216161149/http://www.ifpi.at/?section=goldplatin për lidhjen http://www.ifpi.at/?section=goldplatin. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 korrik 2026 18:15 (CEST) tulol1cjwr1j660vt0e77ck54um0ua5 1 304741 3023129 3013268 2026-08-07T04:23:04Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Kopshti i Mrekullive në Dubai/Arkivi 1]] 3023129 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kopshti i Mrekullive në Dubai/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} kzbun5bx4hj25gai6yv6bmuzx4e7rea 0 305898 3023156 2959025 2026-08-07T09:11:39Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023156 wikitext text/x-wiki '''Salmedin Mesihović''' (lindur më 5 prill 1975, në [[Sarajeva|Sarajevë]]) është profesor bosnjan i historisë dhe arkeologjisë në Fakultetin Filozofik, Departamenti i Historisë, në [[Universiteti i Sarajevës|Universitetin e Sarajevës]], [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnje dhe Herzegovinë]].<ref>{{cite web|title=Prof. dr. Salmedin Mesihović|url=http://www.ff.unsa.ba/index.php/bs/2014-12-15-22-27-50/130-prof-dr-salmedin-mesihovic|website=www.ff.unsa.ba|publisher=University of Sarajevo|accessdate=30 janar 2019|language=bs, en|archive-date=31 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190131145438/http://www.ff.unsa.ba/index.php/bs/2014-12-15-22-27-50/130-prof-dr-salmedin-mesihovic|url-status=dead}}</ref> == Biografia == Salmedin Mesihovic është një historian dhe [[Arkeologjia|arkeolog]] i përgatitur profesionalisht. Ai studioi histori në Departamentin e Historisë të Fakultetit Filozofik, në Universitetin e Sarajevës dhe u diplomua në vitin 1999. [[Studimet pasdiplomike|Postdiplomia]] dhe [[Magjistrati|magjistrali]] i përfundoi në vitin 2004 në studimet pasuniversitare të Arkeologjisë të Fakultetit Filozofik, të [[Universiteti i Zagrebit|Universitetit të Zagrebit]], duke mbrojtur tezën e masterit: ''Problem kulturne i etničke zajednice Autarijata'' ( transl. <span>Problemi i Komunitetit Kulturor dhe Etnik të [[Autariatët|Autariatae]]</span> ). Në të njëjtin universitet, ai mbrojti disertacionin e doktoratës në vitin 2007 me titull: ''Dezitijati: kulturna i narodnosno-politička zajednica u Iliriku i osvajanja Oktavijanova doba'' ( transl. <span>[[Desidiatët|Daesitiates]] : bashkësia kulturore dhe etno-politike në [[Iliriku|Ilirik]] dhe pushtimet e epokës së Oktavianit</span>).<ref name="unsa">{{cite web|title=Institut za historiju – Institu za historiju Univerziteta u Sarajevu|url=https://iis.unsa.ba/|accessdate=30 janar 2019|language=bs}}</ref> ''Historijska traganja'' (Kërkimet historike). Ai ka punuar në Departamentin e Historisë të Fakultetit Filozofik në Sarajevë që nga viti 2000. Ai u bë profesor asistent në vitin 2009, dhe profesor i asociuar i [[Historia e lashtë|historisë]] së lashtë nga viti 2013. Ai mori pjesë në një numër konferencash shkencore.Mesihovic gjithashtu ishte Shef i Departamentit të Arkeologjisë në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Sarajevës nga viti 2009 deri në vitin 2012.Si autor Mesihović ka shkruar një numër punimesh, të botuara në revista dhe periodikët endryshëm shkencor dhe profesional vendore dhe ndërkombëtare, të tilla si ''Godišnjak Centra za balkanološka ispitivanja'' ( transl. <span>Yahrbuch/Vjetari i Qendrës për Studime Ballkanike -e cila është revistë e Qendrës për Studime Ballkanike të [[Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Bosnjës dhe Hercegovinës|Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Bosnjës dhe Hercegovinës]]), ''Prilozi Instituta za istoriju''</span> ( transl. <span>Kontributet e Institutit të Historisë</span> ), ''Historijska traganja'' ( transl. Kërkimet historike),<ref name="unsa"/> ''Znakovi vremena'' ( transl. <span>Shenjat e kohës</span> ), ''Bosna Franciscana'' (transl. <span>Bosnja Franciskane</span>). Ai është bashkëautor i disa teksteve shkollore, libra shkollorë për shkollat e nivelit fillor dhe të mesëm. Vepra më e njohur e tij është libri me titull, ''"Beteja për Ilirikun:Revolta Batoniane"'' botuar në vitin 2018.<ref>{{cite book|last=Mesihovic|first=Salmedin|title=Bitka za Ilirik (Battle for Illyricum): Batonian revolt|date=2018|url=https://archive.org/details/BitkaZaIlirikMesihovicSalmedin/page/n1|accessdate=30 janar 2019|language=bs}}</ref> == Vepra == * [http://www.unibook.com/Salmedin-Mesihović/RES-PVBLICAE-SCRIBONIANI „RES PVBLICAE SCRIBONIANI“, p.1-33]{{Lidhje e vdekur}}, © 2010, UniBook, Self Publishing & Printing On Demand. * [http://www.unibook.com/en/SALMEDIN-MESIHOVIĆ/PROGRESIVNI-KOMUNIZAM „Progresivni komunizam“]{{Lidhje e vdekur}} © 2010, UniBook, Self Publishing & Printing On Demand. * [http://www.academia.edu/3613369/Rimski_vuk_i_ilirska_zmija._Posljednja_borba Rimski vuk i ilirska zmija. Posljednja borba], Filozofski fakultet Sarajevo, Elektronsko izdanje, Sarajevo, 2011 * [http://www.academia.edu/3613364/Revolucije_stare_Helade_i_Rimske_Republike Revolucije stare Helade i Rimske republike], Filozofski fakultet Sarajevo, Elektronsko izdanje, Sarajevo, 2011 * [http://www.academia.edu/3613310/ANTIQVI_HOMINES_BOSNAE Antiqui homines Bosnae], Filozofski fakultet Sarajevo, Elektronsko izdanje, Sarajevo 2011 * [[Beteja për Ilirikun]], Bathinus, 2018, [[Sarajevë]] * {{cite book|last=Mesihovic|first=Salmedin|title=Bitka za Ilirik (Battle for Illyricum): Batonian revolt|date=2018|url=https://archive.org/details/BitkaZaIlirikMesihovicSalmedin/page/n1|accessdate=30 janar 2019|language=bs}} == Shih edhe == * [[Historia]] * [[Ilirologjia]] * [[Arkeologjia]] * [[Universiteti i Sarajevës]] == Referime == [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1975]] [[Kategoria:Arkeologë boshnjakë]] [[Kategoria:Historianë të Bosnjës dhe Hercegovinës]] [[Kategoria:Ilirologë]] [[Kategoria:Njerëz nga Sarajeva]] [[Kategoria:Profesorë të Universitetit të Sarajevës]] 0kvvbud7hqloipguu7m6j3ykxhrblp4 1 309663 3023116 2833125 2026-08-07T04:17:54Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Kombëtarja uruguajiane e futbollit]] 3023116 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja uruguajiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2170697 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.auf.org.uy/Portal/NEWS/15874/0/Plantel_para_la_Copa_Am%C3%A9rica_2019/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 dhjetor 2020 21:21 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja uruguajiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2180957 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190626213049/http://arkiva.ata.gov.al:8080/suprizon-kosta-rika-mposht-3-1-uruguajin/ për lidhjen http://arkiva.ata.gov.al:8080/suprizon-kosta-rika-mposht-3-1-uruguajin/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 janar 2021 04:14 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja uruguajiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2198864 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190623164015/https://www.zeriishqiptarit.com/sq/brazil-2014-uruguaji-mposht-italine-barazim-pa-gola-mes-anglise-dhe-kosta-rikes/ për lidhjen https://www.zeriishqiptarit.com/sq/brazil-2014-uruguaji-mposht-italine-barazim-pa-gola-mes-anglise-dhe-kosta-rikes/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 mars 2021 01:23 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja uruguajiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2369095 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190308203819/https://www.fifa.com/about-fifa/who-we-are/history/first-fifa-world-cup.html për lidhjen https://www.fifa.com/about-fifa/who-we-are/history/first-fifa-world-cup.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200808225653/https://www.fifa.com/associations/association/uru/ për lidhjen https://www.fifa.com/associations/association/uru/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 dhjetor 2021 15:02 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja uruguajiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2369876 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200807032746/https://www.auf.org.uy/Portal/NEWS/15874/0/Plantel_para_la_Copa_Am%c3%a9rica_2019/ për lidhjen http://www.auf.org.uy/Portal/NEWS/15874/0/Plantel_para_la_Copa_Am%C3%A9rica_2019/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 dhjetor 2021 05:05 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja uruguajiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2378618 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141008205321/http://www.mwfc.com.uy/data/wanderers-celeste.php për lidhjen http://www.mwfc.com.uy/data/wanderers-celeste.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 dhjetor 2021 05:37 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja uruguajiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2524142 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190626223519/https://laprensaaustral.cl/deportes/argentina-gano-el-clasico-del-atlantico-1-0-a-uruguay/ për lidhjen https://laprensaaustral.cl/deportes/argentina-gano-el-clasico-del-atlantico-1-0-a-uruguay/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 shkurt 2023 17:06 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja uruguajiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2611584 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100211135046/http://www.uruguaynow.com/uruguayan_football.php për lidhjen http://www.uruguaynow.com/uruguayan_football.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 nëntor 2023 03:28 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja uruguajiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2676177 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191029140408/https://theculturetrip.com/europe/russia/articles/the-smallest-countries-to-reach-a-world-cup-final/ për lidhjen https://theculturetrip.com/europe/russia/articles/the-smallest-countries-to-reach-a-world-cup-final/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190626221826/https://sot.com.al/rusi-2018-sport/uruguaji-mposht-portugaline-dhe-kalon-ne-cerekfinale-ronaldo-le-boterorin-mes-lotesh për lidhjen https://sot.com.al/rusi-2018-sport/uruguaji-mposht-portugaline-dhe-kalon-ne-cerekfinale-ronaldo-le-boterorin-mes-lotesh. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 korrik 2024 22:26 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja uruguajiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2706552 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200924035729/http://edition.cnn.com/2006/SPORT/football/03/07/uruguay.coach/ për lidhjen http://edition.cnn.com/2006/SPORT/football/03/07/uruguay.coach/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 tetor 2024 20:58 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja uruguajiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2827194 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190626215913/https://topsporti.com/artikulli/rodriguez-con-uruguajin-ne-shtepi/brazil-2014 për lidhjen https://topsporti.com/artikulli/rodriguez-con-uruguajin-ne-shtepi/brazil-2014. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 gusht 2025 01:56 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja uruguajiane e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3013261 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180529211356/http://www.elgrafico.com.ar/2012/07/04/C-4330-historias-curiosidades-y-estadisticas-de-la-seleccion-tras-sus-primeros-900-partidos.php për lidhjen http://www.elgrafico.com.ar/2012/07/04/C-4330-historias-curiosidades-y-estadisticas-de-la-seleccion-tras-sus-primeros-900-partidos.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 korrik 2026 20:54 (CEST) m28brwfusvf2bpi09yu8kz81v9v3ilx 1 311281 3023157 2379225 2026-08-07T09:11:40Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023157 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Salmedin Mesihović]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2379224 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.unibook.com/Salmedin-Mesihovi%C4%87/RES-PVBLICAE-SCRIBONIANI. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.unibook.com/en/SALMEDIN-MESIHOVI%C4%86/PROGRESIVNI-KOMUNIZAM. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 dhjetor 2021 00:39 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Salmedin Mesihović]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023156 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190131145438/http://www.ff.unsa.ba/index.php/bs/2014-12-15-22-27-50/130-prof-dr-salmedin-mesihovic për lidhjen http://www.ff.unsa.ba/index.php/bs/2014-12-15-22-27-50/130-prof-dr-salmedin-mesihovic. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 11:11 (CEST) maw0t3vd6h6oqufvwn14vtm6qra8thi 0 311564 3023151 2959415 2026-08-07T09:06:46Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023151 wikitext text/x-wiki '''Saleh Muhammad Al-Luhaidan''' ([[Gjuha arabe|Arabishtt]]: صالح بن محمد اللحيدان) ishte dijetar, gjykatës, imam, predikues saudit, dhe anëtar i Këshillit të Dijetarëve të Lartë. Ai gjithashtu ishte mësues i shkencës së [[Sheriati]]t. ==Biografia== Al-Luhaidan ka lindur në vitin 1932 në [[Al Bukayriyah]] në [[Provinca Kasim|provincën el-Kasim]], [[Mbretëria e Hexhazit dhe Nexhdit|Hexhazi dhe Nexhdi]].<ref>{{Cite web|url=https://www.thenationalnews.com/gulf-news/2022/01/05/top-saudi-scholar-saleh-al-luhaidan-dies-aged-90/|title=Top Saudi scholar Saleh al Luhaidan dies aged 90|language=en|date=5 janar 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.saudigazette.com.sa/article/615522|title=Senior Saudi scholar Saleh Al-Luhaidan dies|language=en|date=5 janar 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/gulf/2022/01/05/Top-Saudi-cleric-dies-after-battling-illness|title=Top Saudi cleric dies after battling illness|language=en|date=5 janar 2022}}</ref> Ai u diplomua në [[Universiteti Umm el-Kura|Kolegjin e Sheriatit]] në [[Riadi|Riad]] në vitin 1959 dhe mori tezën e magjistraturës nga Instituti i Lartë i Gjyqësorit në vitin 1969. Nga viti 1992 ai u konsiderua si personi i parë me ndikim në [[Këshilli i Lartë Gjyqësor i Arabisë Saudite|Këshillin e Lartë Gjyqësor]] dhe emri i tij u lidh me drejtësinë saudite. ai mbajti postin e Presidentit të Këshillit të Lartë Gjyqësor deri në vitin 2009. Ai gjithashtu punoi si sekretar dhe toger gjyqësor i [[Muhamed ibën Ibrahim Al esh-Shejh]], ish-[[Myftiu i Madh|myftiut të madh]] saudit në Iftaa pas diplomimit të tij derisa u emërua në vitin 1963 si një ndihmës i kryetarit të Gjykatës së Madhe në Riad, dhe më pas u bë kryetar i gjykatës në vitin 1964. Ai vazhdoi si kryetar i Gjykatës së Madhe derisa u emërua në vitin 1970 si gjyqtar i kasacionit dhe anëtar i Këshillit të Lartë Gjyqësor.<ref>{{Cite web|url=https://millichronicle.com/2022/01/saudi-arabias-prestigious-scholar-sheikh-saleh-al-luhaidan-passes-away/|title=Saudi Arabia's prestigious scholar Sheikh Saleh Al-Luhaidan passes away|language=en|date=5 janar 2022|access-date=5 janar 2022|archive-date=5 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105153505/https://millichronicle.com/2022/01/saudi-arabias-prestigious-scholar-sheikh-saleh-al-luhaidan-passes-away/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sawahpress.com/en/news/the-death-of-a-member-of-the-council-of-senior-scholars-sheikh-saleh-al-luhaidan-saudi-arabia-news/|title=The death of a member of the Council of Senior Scholars, Sheikh Saleh Al-Luhaidan, Saudi Arabia News|language=en|access-date=5 janar 2022|archive-date=5 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105151901/https://sawahpress.com/en/news/the-death-of-a-member-of-the-council-of-senior-scholars-sheikh-saleh-al-luhaidan-saudi-arabia-news/|url-status=dead}}</ref> Në vitin 1982 u emërua Kryetar i Komisionit të Përhershëm të Këshillit të Lartë Gjyqësor dhe vazhdoi të ishte nënkryetar i Këshillit në mungesë të tij derisa në vitin 1992 u emërua Kryetar i Këshillit në Këshillin e Përgjithshëm dhe të Përhershëm. Ai ishte gjithashtu anëtar i Këshillit të Dijetarëve të Lartë që nga themelimi i tij në 1971 pas Krishtit dhe anëtar i [[Lidhja Botërore e Myslimanëve|Lidhjes Botërore Myslimane]], dhe ishte aktiv në revistën Islamike Al-Raya; si drejtor dhe kryeredaktor i saj dhe jepte mësime në Xhaminë e Madhe të cilat transmetoheshin dhe [[Fetva|fetva]] në programin “Nur në rrugën”. Ai gjithashtu mbajti ligjërata, mbajti seminare dhe mori pjesë në diskutimin e tezave të magjistraturës dhe doktoraturës Ai u hoq nga kryesia e gjyqësorit në vitin 1430 hixhri.<ref>{{Cite web|url=https://sawahpress.com/en/news/sheikh-saleh-al-luhaidan-a-member-of-the-council-of-senior-scholars-passed-away-after-suffering-from-illness/|title=Sheikh Saleh Al-Luhaidan, a member of the Council of Senior Scholars, passed away after suffering from illness|language=en|access-date=5 janar 2022|archive-date=5 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105075255/https://sawahpress.com/en/news/sheikh-saleh-al-luhaidan-a-member-of-the-council-of-senior-scholars-passed-away-after-suffering-from-illness/|url-status=dead}}</ref> Al-Luhaidan vdiq më 5 janar 2022 në moshën 90-vjeçare.<ref>{{Cite web|url=https://www.eg24.news/2022/01/sheikh-saleh-al-luhaidan-passed-away-at-the-age-of-90.html|title=Sheikh Saleh Al-Luhaidan passed away at the age of 90|language=en|date=5 janar 2022|access-date=5 janar 2022|archive-date=5 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105155318/https://www.eg24.news/2022/01/sheikh-saleh-al-luhaidan-passed-away-at-the-age-of-90.html|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1932]] [[Kategoria:Vdekje 2022]] [[Kategoria:Gjykatës sauditë]] [[Kategoria:Ulema sauditë]] mvjd4ve5fo4fy56xw8re1ou4r2nd21c 1 311796 3023152 2489859 2026-08-07T09:06:46Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023152 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Saleh Al-Luhaidan]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2384874 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220105151901/https://sawahpress.com/en/news/the-death-of-a-member-of-the-council-of-senior-scholars-sheikh-saleh-al-luhaidan-saudi-arabia-news/ për lidhjen https://sawahpress.com/en/news/the-death-of-a-member-of-the-council-of-senior-scholars-sheikh-saleh-al-luhaidan-saudi-arabia-news/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220105075255/https://sawahpress.com/en/news/sheikh-saleh-al-luhaidan-a-member-of-the-council-of-senior-scholars-passed-away-after-suffering-from-illness/ për lidhjen https://sawahpress.com/en/news/sheikh-saleh-al-luhaidan-a-member-of-the-council-of-senior-scholars-passed-away-after-suffering-from-illness/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 janar 2022 11:59 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Saleh Al-Luhaidan]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2489858 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220105155318/https://www.eg24.news/2022/01/sheikh-saleh-al-luhaidan-passed-away-at-the-age-of-90.html për lidhjen https://www.eg24.news/2022/01/sheikh-saleh-al-luhaidan-passed-away-at-the-age-of-90.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 tetor 2022 07:09 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Saleh Al-Luhaidan]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023151 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220105153505/https://millichronicle.com/2022/01/saudi-arabias-prestigious-scholar-sheikh-saleh-al-luhaidan-passes-away/ për lidhjen https://millichronicle.com/2022/01/saudi-arabias-prestigious-scholar-sheikh-saleh-al-luhaidan-passes-away/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 11:06 (CEST) r1i096h79qohm7qmq24hmy4qx3qshzd 1 313127 3023066 3018675 2026-08-06T21:38:34Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023066 wikitext text/x-wiki == Përkthim i ri == {{Përkthyer nga|en|Byzantine Empire|2 gusht 2026|1367283351}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 3 gusht 2026 13:02 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Perandoria Bizantine]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023065 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160718092221/http://www.anders.com/lectures/lars_brownworth/12_byzantine_rulers/ për lidhjen http://www.anders.com/lectures/lars_brownworth/12_byzantine_rulers/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 23:38 (CEST) blujf7knhp3d647ysu0v71zsuxme497 0 325933 3023023 2961757 2026-08-06T19:51:21Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023023 wikitext text/x-wiki '''Pagesat e shkollimit''', të njohura edhe si '''tarifa shkollimi'''<ref>{{Cite web|title=Fast Facts|url=https://nces.ed.gov/fastfacts/display.asp?id=76|access-date=3 janar 2014}}</ref>  janë tarifa të ngarkuara nga institucionet arsimore për mësimdhënie ose shërbime të tjera. Përveç shpenzimeve publike (nga qeveritë dhe organet e tjera publike), shpenzimet private nëpërmjet pagesave të shkollimit janë burimet më të mëdha të të ardhurave për institucionet arsimore në disa vende. Në shumicën e vendeve të zhvilluara, veçanërisht në vendet e Skandinavisë dhe Evropës Kontinentale, nuk ka ose ka vetëm tarifa nominale të shkollimit për të gjitha format e arsimit, duke përfshirë universitetin dhe arsimin tjetër të lartë.<ref name="Garritzmann">Garritzmann, Julian L., 2016. ''The Political Economy of Higher Education Finance. The Politics of Tuition Fees and Subsidies in OECD countries, 1945-2015''. Basingstoke: Palgrave Macmillan.</ref> == Përmbledhje == Një numër vendesh, si [[Republika Jugafrikane|Afrika e Jugut]], [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]] dhe [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretëria e Bashkuar]], kanë "politika të pagesave të shkollimit".<ref name="Marcucci/Johnstone">Marcucci, Pamela N. and D. Bruce Johnstone, "Tuition Fee Policies in a Comparative Perspective: Theoretical and Political Rationales", ''Journal of Higher Education Policy and Management'', Volume 29, Number 1 (2007), pp.&nbsp;25-40. (Taylor & Francis Online, retrieved 13 March 2012)</ref> Këto politika përgjithësisht përfshijnë një tarifë shkollimi që është mjaft e madhe për t'u dhënë prindërve ose kujdestarëve "një përgjegjësi për të mbuluar një pjesë të kostove të arsimit të lartë të fëmijëve të tyre".<ref name="Marcucci/Johnstone" /> Kjo përgjegjësi mund ta bëjë të vështirë për një student me të ardhura të ulëta që të ndjekë kolegj pa kërkuar një grant ose një ose më shumë kredi . Shkollimi i kolegjit në Shtetet e Bashkuara është një nga kostot e një arsimi pas [[Arsimi i mesëm|të mesëm]] . Kostoja totale e kolegjit quhet kosto e frekuentimit (ose, joformalisht, "çmimi i ngjitjes") dhe, përveç shkollimit, mund të përfshijë dhomën dhe bordin, si dhe tarifat për objekte të tilla si librat, transportin ose udhëtimet e ofruara nga kolegji. . Në [[Evropa|Evropë]] cikli i parë është falas në disa vende: [[Austria|Austri]], [[Qiproja|Qipro]], [[Republika Çeke|Republikën Çeke]], [[Danimarka|Danimarkë]], [[Estonia|Estoni]], [[Finlanda|Finlandë]], [[Gjermania|Gjermani]], [[Greqia|Greqi]], [[Malta|Maltë]], [[Mali i Zi|Mal]] të Zi, [[Norvegjia|Norvegji]], [[Polonia|Poloni]], [[Skocia|Skoci]], [[Sllovakia|Sllovaki]], [[Sllovenia|Slloveni]], [[Suedia|Suedi]], [[Turqia|Turqi]].<ref name="EDJNet">{{Cite news|date=26 qershor 2019|title=If not Oxford, then what? How much is studying abroad and what will happen after Brexit|work=BiQdata/EDJNet|url=https://www.europeandatajournalism.eu/eng/News/Data-news/If-not-Oxford-then-what-How-much-is-studying-abroad-and-what-will-happen-after-Brexit|access-date=12 korrik 2019|archive-date=11 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190711155600/https://www.europeandatajournalism.eu/eng/News/Data-news/If-not-Oxford-then-what-How-much-is-studying-abroad-and-what-will-happen-after-Brexit|url-status=dead}}</ref> Në [[Hungaria|Hungari]], shkollimi vjetor në një universitet publik mund të kalojë 15,000 euro. Vetëm 32 për qind e studentëve paguajnë shkollimin që mesatarisht është 1,428 euro për një vit në nivelin e shkallës së parë dhe 1,552 për një vit në nivelin e shkallës së dytë. Është e rëndësishme të theksohet se një student në Hungari ka një mundësi për të marrë një bursë deri në 3,000 euro për shpenzimet e jetesës dhe rreth 4,000 euro për notat e mira.<ref name="EDJNet"/> Në [[Lituania|Lituani]] shkollimi më i lartë është afro 12,000 euro dhe 37 për qind e studentëve paguajnë.<ref name="EDJNet"/> Tarifat e shkollimit në Mbretërinë e Bashkuar u prezantuan në vitin 1998, me një tarifë maksimale të lejuar prej 1000 £. Që atëherë, ky maksimum është rritur në 9,000 £ (më shumë se 10,000 €) në pjesën më të madhe të Mbretërisë së Bashkuar, megjithatë, vetëm ata që arrijnë një prag të caktuar pagash e paguajnë këtë tarifë përmes taksimit të përgjithshëm. Shteti i Mbretërisë së Bashkuar paguan për të ardhurat më të varfëra ose të ulëta për të hyrë në një universitet, kështu që frekuentimi i universitetit mbetet i lartë. Ka nivele rekord të njerëzve të pafavorizuar që hyjnë në universitet. Skocia dhe Uellsi kanë hequr shkollimin. Nuk ka bursa dhe ndihma e vetme është një kredi e mundshme nga qeveria.<ref name="EDJNet"/> Tarifat franceze të shkollimit janë të kufizuara në bazë të nivelit të arsimit të ndjekur, nga 183 Euro në vit për universitare deri në 388 për doktoraturë. Disa universitete publike kanë status autonom, që do të thotë se ato mund të paguajnë tarifa shumë më të larta, dhe të gjitha universitetet private paguajnë shkollimin. Në sistemin arsimor gjerman pothuajse të gjitha universitetet dhe shumica e universiteteve të shkencave të aplikuara financohen nga shteti dhe nuk paguajnë tarifa shkollimi. Në raste të jashtëzakonshme, universitetet mund të ofrojnë kurse për profesionistët (p.sh. programe ekzekutive MBA), të cilat mund të kërkojnë pagesën e shkollimit. Disa qeveri vendore kanë vendosur kohët e fundit që studentët nga vendet jo anëtare të BE-së mund të tarifohen, megjithëse studentët [[Programi Erasmus|ERASMUS]], studentët nga vendet në zhvillim dhe grupe të tjera të veçanta janë të përjashtuar.<ref>{{Cite web|date=3 maj 2017|title=Baden-Württemberg: Stuttgarter Landtag beschließt Studiengebühren für Ausländer|url=http://www.zeit.de/politik/deutschland/2017-05/baden-wuerttemberg-landtag-stuttgart-studiengebuehren-auslaender|access-date=18 mars 2018|via=Die Zeit}}</ref><ref>{{Cite web|title=Internationale Studiengebühren gerecht gestalten|url=https://www.baden-wuerttemberg.de/de/service/presse/pressemitteilung/pid/internationale-studiengebuehren-gerecht-gestalten/|access-date=18 mars 2018|website=baden-wuerttemberg.de|archive-date=14 korrik 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170714142301/https://www.baden-wuerttemberg.de/de/service/presse/pressemitteilung/pid/internationale-studiengebuehren-gerecht-gestalten/|url-status=dead}}</ref> Përveç kësaj, disa institucione private të arsimit të lartë funksionojnë sipas një modeli të bazuar në shkollimin. Të gjitha [[Vendet Nordike|vendet nordike]] ofrojnë arsim të lartë falas për qytetarët e tyre. Sistemet arsimore nordike janë pothuajse tërësisht të financuara nga publiku. Në vendet nordike arsimi shihet si një e drejtë civile dhe një shërbim publik dhe jo si një mall. Çështja e arsimit në këto vende shihet si çështje barazie. Kjo është pjesërisht sepse nivelet e larta të arsimit janë një përfitim për zhvillimin e shoqërisë, duke përfshirë biznesin dhe industrinë.<ref>{{Cite news|last=Välimaa|first=Jussi|date=17 shkurt 2015|title=Why Finland and Norway still shun university tuition fees – even for international students|work=The Conversation|url=https://theconversation.com/why-finland-and-norway-still-shun-university-tuition-fees-even-for-international-students-36922|access-date=20 nëntor 2019}}</ref> Në Greqi nuk ka tarifa shkollimi pasi arsimi i lartë i nivelit Bachelor dhe një pjesë e arsimit pasuniversitar të nivelit Master ofrohet falas për të gjithë qytetarët helen (grekë) si përfitim i shtetësisë që paguhet nga taksat. Universitetet pranojnë studentë të shkëlqyer në shkollën e mesme, ku përzgjedhja bëhet përmes Provimeve Panhelenike, një sistem provimesh të administruara nga shteti. Për më tepër, është e vështirë për studentët e pjekur të pranohen në universitete. Arsimi i lartë i nivelit të doktoraturës shpesh ofrohet gjithashtu falas, por disa universitete mund të paguajnë tarifa për gradën e doktoraturës. Studentët mund të drejtohen për t'u regjistruar në universitete private (të quajtura kolegje, κολέγια), të cilat paguajnë tarifa shkollimi, ose të emigrojnë në vende të tjera për të marrë një arsim. == Mënyra pagese == Disa nga metodat e përdorura për të paguar shkollimin përfshijnë: * [[Bursa (financiare)|Bursa]] * Sponsorizimi ose financimi i kompanisë * Grante * Kredi studentore nga qeveria * Paratë e familjes (prindërve). * Kursimet == Shih edhe == * [[Arsimi]] * [[Arsimi fillor]] * [[Arsimi i lartë]] * [[Arsimi i mesëm]]  == Referime == 1yj2b9htmwvdqo2b5x24ei3ys8fem41 0 326615 3023102 2522689 2026-08-07T00:21:06Z Xqbot 13749 Robot: Fixing dyfishtë përcjellëse tek [[Perandoria Akamenide]] 3023102 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Perandoria Akamenide]] e3ydiqshnhuhfr8b7pgjyee0i2l7n23 4 327521 3023114 3017536 2026-08-07T04:17:16Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Wikipedia:Buletini Teknik]] 3023114 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-48</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A new preference, “Enable limited width mode”, has been added to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|Vector 2022 skin]]. The preference is also available as a toggle on every page if your monitor is 1600 pixels or wider. It allows for increasing the width of the page for logged-out and logged-in users. [https://phabricator.wikimedia.org/T319449] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-11-29|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-12-01|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]). * Mathematical formulas shown in SVG image format will no longer have PNG fall-backs for browsers that don't support them. This is part of work to modernise the generation system. Showing only PNG versions was the default option until in February 2018. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/3BGOKWJIZGL4TC4HJ22ICRU2SEPWGCR4/][https://phabricator.wikimedia.org/T311620][https://phabricator.wikimedia.org/T186327] * On [[phab:P40224|some wikis]] that use flagged revisions, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs#Special:Contributions|a new checkbox will be added]] to Special:Contributions that enables you to see only the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]] by a user. [https://phabricator.wikimedia.org/T321445] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change early next week at [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train#Wednesday group1 wikis] (but not Wikimedia Commons or Meta-Wiki). This change improves the accessibility of content, and makes it easier to write related CSS. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 nëntor 2022 21:02 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24114342 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Join the Coolest Tool Award 2022: Friday, Dec 16th, 17:00 UTC</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/> The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Wikimedia Coolest Tool Award]] will happen online on [https://zonestamp.toolforge.org/1671210028 Friday 16 December 2022 at 17:00 UTC]! This award is highlighting software tools that have been nominated by contributors to the Wikimedia projects. The ceremony will be a nice moment to show appreciation to our tool developers and maybe discover new tools! [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Read more about the livestream and the discussion channels.]] Thanks for joining! -[[m:User:SSapaty (WMF)|Komla]] <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 5 dhjetor 2022 19:53 (CET) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=24059435 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-49</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The Wikisources use a tool called ProofreadPage. ProofreadPage uses OpenSeadragon which is an open source tool. The OpenSeadragon JavaScript API has been significantly re-written to support dynamically loading images. The functionality provided by the older version of the API should still work but it is no longer supported. User scripts and gadgets should migrate over to the newer version of the API. The functionality provided by the newer version of the API is [[mw:Extension:Proofread_Page/Page_viewer#JS_API|documented on MediaWiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098][https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Proofread_Page/Edit-in-Sequence] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 dhjetor 2022 01:40 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24151590 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-50</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * An [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Mobile|A/B test has begun]] at 15 Wikipedias for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools on mobile]]. Half of the editors on the [[mw:Reading/Web/Mobile|mobile web site]] will have access to the {{int:discussiontools-replybutton}} tool and other features. [https://phabricator.wikimedia.org/T321961] * The character <code>=</code> cannot be used in new usernames, to make usernames work better with templates. Existing usernames are not affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T254045] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] to [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Phase_1:_Topic_containers|show discussion metadata below section headings]] will be inserted after these headings, not inside of them. This change improves the accessibility of discussion pages for screen reader software. [https://phabricator.wikimedia.org/T314714] '''Events''' * The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award]] will happen online on [https://zonestamp.toolforge.org/1671210002 Friday 16 December 2022 at 17:00 UTC]! The event will be live-streamed on YouTube in the [https://www.youtube.com/user/watchmediawiki MediaWiki channel] and added to Commons afterwards. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 dhjetor 2022 00:34 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24216570 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-51</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 9 January 2023. '''Recent changes''' * On a user's contributions page, you can filter it for edits with a tag like 'reverted'. Now, you can also filter for all edits that are not tagged like that. This was part of a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T119072] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new function has been used for gadget developers to add content underneath the title on article pages. This is considered a stable API that should work across all skins. [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core_modules#addSubtitle|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316830] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[test2wiki:|One of our test wikis]] is now being served from a new infrastructure powered by [[w:Kubernetes|Kubernetes]] ([[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more]]). More Wikis will switch to this new infrastructure in early 2023. Please test and let us know of any issues. [https://phabricator.wikimedia.org/T290536] '''Problems''' * Last week, all wikis had no edit access for 9 minutes. This was caused by a database problem. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2022-12-13_sessionstore] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. * The word "{{int:discussiontools-replybutton}}" is very short in some languages, such as Arabic ("<bdi lang="ar">ردّ</bdi>"). This makes the {{int:discussiontools-preference-label}} button on talk pages difficult to use. An arrow icon will be added to those languages. This will only be visible to editors who have the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] turned on. [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#Status] [https://phabricator.wikimedia.org/T323537] '''Future changes''' * Edits can be automatically "tagged" by the system software or the {{int:Abusefilter}} system. Those tags link to a help page about the tags. Soon they will also link to Recent Changes to let you see other edits tagged this way. This was a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T301063] * The Trust & Safety tools team [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System/Timeline and Updates|have shared new plans]] for building the Private Incident Reporting System. The system will make it easier for editors to ask for help if they are harassed or abused. * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Real Time Preview for Wikitext|Realtime Preview for Wikitext]] is coming out of beta as an enabled feature for every user of the 2010 Wikitext [[mw:Special:MyLanguage/Editor|editor]] in the week of January 9, 2023. It will be available to use via the toolbar in the 2010 Wikitext editor. The feature was the 4th most popular wish of the Community Wishlist Survey 2021. '''Events''' * You can now [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2023/Participate|register for the Wikimedia Hackathon 2023]], taking place on May 19–21 in Athens, Greece. You can also apply for a scholarship until January 14th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 dhjetor 2022 00:59 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24258101 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-02</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can use tags to filter edits in the recent changes feed or on your watchlist. You can now use tags to filter out edits you don't want to see. Previously you could only use tags to focus on the edits with those tags. [https://phabricator.wikimedia.org/T174349] * [[Special:WhatLinksHere|Special:WhatLinksHere]] shows all pages that link to a specific page. There is now a [https://wlh.toolforge.org prototype] for how to sort those pages alphabetically. You can see the discussion in the [[phab:T4306|Phabricator ticket]]. * You can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thanks]] function on your watchlist and the user contribution page. [https://phabricator.wikimedia.org/T51541] * A wiki page can be moved to give it a new name. You can now get a dropdown menu with common reasons when you move a page. This is so you don't have to write the explanation every time. [https://phabricator.wikimedia.org/T325257] * [[m:Special:MyLanguage/Matrix.org|Matrix]] is a chat tool. You can now use <code>matrix:</code> to create Matrix links on wiki pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T326021] * You can filter out translations when you look at the recent changes on multilingual wikis. This didn't hide translation pages. You can now also hide subpages which are translation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T233493] '''Changes later this week''' * [[m:Special:MyLanguage/Real Time Preview for Wikitext|Realtime preview for wikitext]] is a tool which lets editors preview the page when they edit wikitext. It will be enabled for all users of the 2010 wikitext editor. You will find it in the editor toolbar. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2023-01-10|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2023-01-12|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W02"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 janar 2023 02:07 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24342971 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-03</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Translations]] are available. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The URLs in "{{int:last}}" links on page history now contain <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>diff=prev&oldid=[revision ID]</nowiki></code></bdi> in place of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>diff=[revision ID]&oldid=[revision ID]</nowiki></code></bdi>. This is to fix a problem with links pointing to incorrect diffs when history was filtered by a tag. Some user scripts may break as a result of this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T243569] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Some [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|changes to the appearance of talk pages]] have only been available on <code>{{ns:1}}:</code> and <code>{{ns:3}}:</code> namespaces. These will be extended to other talk namespaces, such as <code>{{ns:5}}:</code>. They will continue to be unavailable in non-talk namespaces, including <code>{{ns:4}}:</code> pages (e.g., at the Village Pump). You can [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|change your preferences]] ([[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T325417] *On Wikisources, when an image is zoomed or panned in the Page: namespace, the same zoom and pan settings will be remembered for all Page: namespace pages that are linked to a particular Index: namespace page. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/ProofreadPage/+/868841] * The Vector 2022 skin will become the default for the English Wikipedia desktop users. The change will take place on January 18 at 15:00 UTC. [[:en:w:Wikipedia:Vector 2022|Learn more]]. '''Future changes''' * The 2023 edition of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey]], which invites contributors to make technical proposals and vote for tools and improvements, starts next week on 23 January 2023 at 18:00 UTC. You can start drafting your proposals in [[m:Community Wishlist Survey/Sandbox|the CWS sandbox]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 janar 2023 02:09 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24381020 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-04</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, for ~15 minutes, all wikis were unreachable for logged-in users and non-cached pages. This was caused by a timing issue. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-17_MediaWiki] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * If you have the Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|DiscussionTools]] enabled, the appearance of talk pages will add more information about discussion activity. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Status][https://phabricator.wikimedia.org/T317907] * The 2023 edition of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey]] (CWS), which invites contributors to make technical proposals and vote for tools and improvements, starts on Monday 23 January 2023 at [https://zonestamp.toolforge.org/1674496814 18:00 UTC]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 janar 2023 00:45 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24418874 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-05</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, for ~15 minutes, some users were unable to log in or edit pages. This was caused by a problem with session storage. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-24_sessionstore_quorum_issues] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Wikis that use localized numbering schemes for references need to add new CSS. This will help to show citation numbers the same way in all reading and editing modes. If your wiki would prefer to do it yourselves, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|details and example CSS to copy from]], and also add your wiki to the list. Otherwise, the developers will directly help out starting the week of February 5. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 31 janar 2023 01:05 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24455949 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-06</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022 skin]], logged-out users using the full-width toggle will be able to see the setting of their choice even after refreshing pages or opening new ones. This only applies to wikis where Vector 2022 is the default. [https://phabricator.wikimedia.org/T321498] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Previously, we announced when some wikis would be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. These switches will not be announced any more, as the read-only time has become non-significant. Switches will continue to happen at 7AM UTC on Tuesdays and Thursdays. [https://phabricator.wikimedia.org/T292543#8568433] * Across all the wikis, in the Vector 2022 skin, logged-in users will see the page-related links such as "What links here" in a [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Features/Page_tools|new side menu]]. It will be displayed on the other side of the screen. This change had previously been made on Czech, English, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T328692] *[[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] will stop receiving new proposals on [https://zonestamp.toolforge.org/1675706431 Monday, 6 February 2023, at 18:00 UTC]. Proposers should complete any edits by then, to give time for [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/Help_us|translations]] and review. Voting will begin on Friday, 10 February. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets and user scripts will be changing to load on desktop and mobile sites. Previously they would only load on the desktop site. It is recommended that wiki administrators audit the [[MediaWiki:Gadgets-definition|gadget definitions]] prior to this change, and add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>skins=…</code></bdi> for any gadgets which should not load on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610 More details are available]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 shkurt 2023 11:20 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24491749 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-07</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translations]] are available. '''Problems''' * On wikis where patrolled edits are enabled, changes made to the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list|mentor list]] by autopatrolled mentors are not correctly marked as patrolled. It will be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T328444] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * The Reply tool and other parts of [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools]] will be deployed for all editors using the mobile site. You can [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Mobile#Status_Updates|read more about this decision]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T298060] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 shkurt 2023 02:48 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24540832 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-08</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, during planned maintenance of Cloud Services, unforeseen complications forced the team to turn off all tools for 2–3 hours to prevent data corruption. Work is ongoing to prevent similar problems in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T329535] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). *The voting phase for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] ends on [https://zonestamp.toolforge.org/1677261621 24 February at 18:00 UTC]. The results of the survey will be announced on 28 February. '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 shkurt 2023 02:57 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24570514 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-09</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, in some areas of the world, there were problems with loading pages for 20 minutes and saving edits for 55 minutes. These issues were caused by a problem with our caching servers due to unforseen events during a routine maintenance task. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_wiki_outage][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_read_only] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 shkurt 2023 00:46 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24634242 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-10</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Community Wishlist Survey 2023 edition has been concluded. Community Tech has [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Results|published the results]] of the survey and will provide an update on what is next in April 2023. * On wikis which use [[mw:Special:MyLanguage/Writing_systems|LanguageConverter]] to handle multiple writing systems, articles which used custom conversion rules in the wikitext (primarily on Chinese Wikipedia) would have these rules applied inconsistently in the table of contents, especially in the Vector 2022 skin. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T306862] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * A search system has been added to the [[Special:Preferences|Preferences screen]]. This will let you find different options more easily. Making it work on mobile devices will happen soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T313804] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 7 mars 2023 00:49 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24676916 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-11</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-cbk_zamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cdowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cebwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ckbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-csbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304542][https://phabricator.wikimedia.org/T304550] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 mars 2023 00:19 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24700189 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-12</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, some users experienced issues loading image thumbnails. This was due to incorrectly cached images. [https://phabricator.wikimedia.org/T331820] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A link to the user's [[{{#special:CentralAuth}}]] page will appear on [[{{#special:Contributions}}]] — some user scripts which previously added this link may cause conflicts. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Admins and patrollers/Add link to CentralAuth on Special:Contributions|voted #17 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[{{#special:AbuseFilter}}]] edit window will be resizable and larger by default. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Make the AbuseFilter edit window resizable and larger by default|voted #80 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. * There will be a new option for Administrators when they are unblocking a user, to add the unblocked user’s user page to their watchlist. This will work both via [[{{#special:Unblock}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T257662] '''Meetings''' * You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1679677204 24 March at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Office Hours|details and how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 mars 2023 02:25 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24732558 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-13</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] condition limit was increased from 1000 to 2000. [https://phabricator.wikimedia.org/T309609] * [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter#Locally disabled actions|Some Global AbuseFilter]] actions will no longer apply to local projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T332521] * Desktop users are now able to subscribe to talk pages by clicking on the {{int:discussiontools-newtopicssubscription-button-subscribe-label}} link in the {{int:toolbox}} menu. If you subscribe to a talk page, you receive [[mw:Special:MyLanguage/Notifications|notifications]] when new topics are started on that talk page. This is separate from putting the page on your watchlist or subscribing to a single discussion. [https://phabricator.wikimedia.org/T263821] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You will be able to choose [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|visual diffs]] on all [[m:Special:MyLanguage/Help:Page history|history pages]] at the Wiktionaries and Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T314588] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The legacy [[mw:Mobile Content Service|Mobile Content Service]] is going away in July 2023. Developers are encouraged to switch to Parsoid or another API before then to ensure service continuity. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/4MVQQTONJT7FJAXNVOFV3WWVVMCHRINE/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 mars 2023 03:13 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24780854 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-14</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The system for automatically creating categories for the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Babel|Babel]] extension has had several important changes and fixes. One of them allows you to insert templates for automatic category descriptions on creation, allowing you to categorize the new categories. [https://phabricator.wikimedia.org/T211665][https://phabricator.wikimedia.org/T64714][https://phabricator.wikimedia.org/T170654][https://phabricator.wikimedia.org/T184941][https://phabricator.wikimedia.org/T33074] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Some older [[w:en:Web browser|Web browsers]] will stop being able to use [[w:en:JavaScript|JavaScript]] on Wikimedia wikis from this week. This mainly affects users of Internet Explorer 11. If you have an old web browser on your computer you can try to upgrade to a newer version. [https://phabricator.wikimedia.org/T178356] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The deprecated <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.hoverIntent</code></bdi> module has been removed. This module could be used by gadgets and user scripts, to create an artificial delay in how JavaScript responds to a hover event. Gadgets and user scripts should now use jQuery <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>hover()</code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>on()</code></bdi> instead. Examples can be found in the [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#jquery.hoverIntent|migration guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T311194] * Some of the links in [[{{#special:SpecialPages}}]] will be re-arranged. There will be a clearer separation between links that relate to all users, and links related to your own user account. [https://phabricator.wikimedia.org/T333242] * You will be able to hide the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|Reply button]] in archived discussion pages with a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__ARCHIVEDTALK__</nowiki></code></bdi> magic word. There will also be a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.mw-archivedtalk</code></bdi> CSS class for hiding the Reply button in individual sections on a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T249293][https://phabricator.wikimedia.org/T295553][https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/DiscussionTools/+/738221] '''Future changes''' * The Vega software that creates data visualizations in pages, such as graphs, will be upgraded to the newest version in the future. Graphs that still use the very old version 1.5 syntax may stop working properly. Most existing uses have been found and updated, but you can help to check, and to update any local documentation. [[phab:T260542|Examples of how to find and fix these graphs are available]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 prill 2023 01:39 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24820268 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] In the visual editor, it is now possible to edit captions of images in galleries without opening the gallery dialog. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/Editable gallery captions in Visual Editor|voted #61 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T190224] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] You can now receive notifications when another user edits your user page. See the "{{int:Echo-category-title-edit-user-page}}" option in [[Special:Preferences#mw-prefsection-echo|your Preferences]]. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Notifications for user page edits|voted #3 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T3876] '''Problems''' * There was a problem with all types of CentralNotice banners still being shown to logged-in users even if they had [[Special:Preferences#mw-prefsection-centralnotice-banners|turned off]] specific banner types. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T331671] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-arywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dinwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-elwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-emlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-etwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-euwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-extwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tumwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ffwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiu_vrowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-furwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gcrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gotwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-guwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304551][https://phabricator.wikimedia.org/T308133] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 prill 2023 22:04 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24851886 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now see [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Show_nearby_articles|nearby articles on a Kartographer map]] with the button for the new feature "{{int:Kartographer-sidebar-nearbybutton}}". Six wikis have been testing this feature since October. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Nearby_articles#Implementation][https://phabricator.wikimedia.org/T334079] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[m:Special:GlobalWatchlist|Special:GlobalWatchlist]] page now has links for "{{int:globalwatchlist-markpageseen}}" for each entry. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Button to mark a single change as read in the global watch list|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334246] '''Problems''' * At Wikimedia Commons, some thumbnails have not been getting replaced correctly after a new version of the image is uploaded. This should be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T331138][https://phabricator.wikimedia.org/T333042] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] For the last few weeks, some external tools had inconsistent problems with logging-in with OAuth. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T332650] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 prill 2023 03:54 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24881071 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Graph extension disabled</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message" />Yesterday the [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|Wikimedia Foundation noted]] that in the interests of the security of our users, the [[mw:Extension:Graph|Graph extension]] was disabled. This means that pages that were formerly displaying graphs will now display a small blank area. To help readers understand this situation, communities can now define a brief message that can be displayed to readers in place of each graph until this is resolved. That message can be defined on each wiki at <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Graph-disabled]]</bdi>. Wikimedia Foundation staff are looking at options available and expected timelines. For updates, follow the public Phabricator task for this issue: [[phab:T334940|T334940]]<section end="message" /> </div> --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 19 prill 2023 19:36 (CEST) <!-- Message sent by User:Elitre (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=24483197 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The date-selection menu on pages such as [[{{#special:Contributions}}]] will now show year-ranges that are in the current and past decade, instead of the current and future decade. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Change year range shown in date selection popup|voted #145 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334316] '''Problems''' * Due to security issues with the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]], graphs have been disabled in all Wikimedia projects. Wikimedia Foundation teams are working to respond to these vulnerabilities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940] * For a few days, it was not possible to save some kinds of edits on the mobile version of a wiki. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T334797][https://phabricator.wikimedia.org/T334799][https://phabricator.wikimedia.org/T334794] '''Changes later this week''' * All wikis will be read-only for a few minutes on April 26. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1682517653 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The Editing team plans an A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|a usability analysis of the Talk page project]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|planned measurements are available]]. Your wiki [[phab:T332946|may be invited to participate]]. Please suggest improvements to the measurement plan at [[mw:Talk:Talk pages project/Usability|the discussion page]]. * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024|The Wikimedia Foundation annual plan 2023-2024 draft is open for comment and input]] until May 19. The final plan will be published in July 2023 on Meta-wiki. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 prill 2023 00:03 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24933592 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the French and Italian Wikipedias. More languages will be added in the near future. This is part of the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend "Who Wrote That?" tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T243711][https://phabricator.wikimedia.org/T270490][https://phabricator.wikimedia.org/T334891] * The [[:commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2commons]] tool has been updated. This fixed several bugs related to YouTube uploads. [https://github.com/toolforge/video2commons/pull/162/commits] * The [[{{#special:Preferences}}]] page has been redesigned on mobile web. The new design makes it easier to browse the different categories and settings at low screen widths. You can also now access the page via a link in the Settings menu in the mobile web sidebar. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Content_moderation_on_mobile_web/Preferences] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 maj 2023 03:44 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24966974 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] When you close an image that is displayed via MediaViewer, it will now return to the wiki page instead of going back in your browser history. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Return to the article when closing the MediaViewer|voted #65 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T236591] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|SyntaxHighlight]] extension now supports <bdi lang="en" dir="ltr"><code>wikitext</code></bdi> as a selected language. Old alternatives that were used to highlight wikitext, such as <bdi lang="en" dir="ltr"><code>html5</code></bdi>, <bdi lang="en" dir="ltr"><code>moin</code></bdi>, and <bdi lang="en" dir="ltr"><code>html+handlebars</code></bdi>, can now be replaced. [https://phabricator.wikimedia.org/T29828] * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating pages with preloaded text|Preloading text to new pages/sections]] now supports preloading from localized MediaWiki interface messages. [https://cs.wikipedia.org/wiki/User_talk:Martin_Urbanec_(WMF)?action=edit&section=new&preload=MediaWiki:July Here is an example] at the {{int:project-localized-name-cswiki/en}} that uses <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>preload=MediaWiki:July</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T330337] '''Problems''' * Graph Extension update: Foundation developers have completed upgrading the visualization software to Vega5. Existing community graphs based on Vega2 are no longer compatible. Communities need to update local graphs and templates, and shared lua modules like <bdi lang="de" dir="ltr">[[:de:Modul:Graph]]</bdi>. The [https://vega.github.io/vega/docs/porting-guide/ Vega Porting guide] provides the most comprehensive detail on migration from Vega2 and [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Template:Graph:PageViews&action=history here is an example migration]. Vega5 has currently just been enabled on mediawiki.org to provide a test environment for communities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940#8813922] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Until now, all new OAuth apps went through manual review. Starting this week, apps using identification-only or basic authorizations will not require review. [https://phabricator.wikimedia.org/T67750] '''Future changes''' * During the next year, MediaWiki will stop using IP addresses to identify logged-out users, and will start automatically assigning unique temporary usernames. Read more at [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates]]. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#What should it look like?|join the discussion]] about the [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates#What will temporary usernames look like?|format of the temporary usernames]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T332805] * There will be an [[:w:en:A/B testing|A/B test]] on 10 Wikipedias where the Vector 2022 skin is the default skin. Half of logged-in desktop users will see an interface where the different parts of the page are more clearly separated. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2023-05 Zebra9 A/B test|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333180][https://phabricator.wikimedia.org/T335972] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] <code>jquery.tipsy</code> will be removed from the MediaWiki core. This will affect some user scripts. Many lines with <code>.tipsy(</code> can be commented out. <code>OO.ui.PopupWidget</code> can be used to keep things working like they are now. You can [[phab:T336019|read more]] and [[:mw:Help:Locating broken scripts|read about how to find broken scripts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336019] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 maj 2023 02:35 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24998636 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Automatic citations based on ISBN are broken</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message" /> Apologies if this message does not reach you in your favorite language. [[:m:User:Elitre (WMF)/ISBN|You can help translate it centrally at Meta]]. Thanks for your help. We have recently become unable to access the WorldCat API which provided the ability to generate citations using ISBN numbers. The Wikimedia Foundation's [[mw:Editing_team|Editing team]] is investigating several options to restore the functionality, but will need to disable ISBN citation generation for now. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts, such as the autofill button on [[:en:Wikipedia:RefToolbar|refToolbar]]. Please note that all the other automatic ways of generating citations, including via URL or DOI, are still available. You can keep updated on the situation [[phab:T336298|via Phabricator]], or by reading the next issues of [[m:Tech News]]. If you know of any users or groups who rely heavily on this feature (for instance, someone who has an upcoming editathon), I'd appreciate it if you shared this update with them. [[User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]], on behalf of the Editing team.<section end="message" /> </div> [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 11 maj 2023 21:45 (CEST) <!-- Message sent by User:Elitre (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox3&oldid=25009633 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translations]] are available. '''Problems''' * Citations that are automatically generated based on [[d:Q33057|ISBN]] are currently broken. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts. Work is ongoing to restore this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-gorwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hakwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hifwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-htwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-igwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ilowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-inhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308134] '''Future changes''' * There is a recently formed team at the Wikimedia Foundation which will be focusing on experimenting with new tools. Currently they are building [[m:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI|a prototype ChatGPT plugin that allows information generated by ChatGPT to be properly attributed]] to the Wikimedia projects. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget and userscript developers should replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki.cookie</code></bdi>. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> library will be removed in ~1 month, and staff developers will run a script to replace any remaining uses at that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T336018] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 maj 2023 23:44 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25011501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The "recent edits" time period for page watchers is now 30 days. It used to be 180 days. This was a [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Change information about the number of watchers on a page|Community Wishlist Survey proposal]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336250] '''Changes later this week''' * An [[mw:special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Impact|improved impact module]] will be available at Wikipedias. The impact module is a feature available to newcomers [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer homepage|at their personal homepage]]. It will show their number of edits, how many readers their edited pages have, how many thanks they have received and similar things. It is also accessible by accessing Special:Impact. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W21"/> </div> 22 maj 2023 18:54 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25028325 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Citations can once again be added automatically from ISBNs, thanks to Zotero's ISBN searches. The current data sources are the Library of Congress (United States), the Bibliothèque nationale de France (French National Library), and K10plus ISBN (German repository). Additional data source searches can be [[mw:Citoid/Creating Zotero translators|proposed to Zotero]]. The ISBN labels in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]] will reappear later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298#8859917] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The page [[{{#special:EditWatchlist}}]] now has "{{int:watchlistedit-normal-check-all}}" options to select all the pages within a namespace. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Watchlist edit - "check all" checkbox|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334252] '''Problems''' * For a few days earlier this month, the "Add interlanguage link" item in the Tools menu did not work properly. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337081] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * VisualEditor will be switched to a new backend on [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/small.dblist small] and [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/medium.dblist medium] wikis this week. Large wikis will follow in the coming weeks. This is part of the effort to move Parsoid into MediaWiki core. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30 maj 2023 00:02 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25079963 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe|RealMe]] extension allows you to mark URLs on your user page as verified for Mastodon and similar software. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] Citation and footnote editing can now be started from the reference list when using the visual editor. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Citations/Allow citations to be edited in the references section with VisualEditor|voted #2 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T54750] * Previously, clicking on someone else's link to Recent Changes with filters applied within the URL could unintentionally change your preference for "{{int:Rcfilters-group-results-by-page}}". This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T202916#8874081] '''Problems''' * For a few days last week, some tools and bots returned outdated information due to database replication problems, and may have been down entirely while it was being fixed. These issues have now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337446] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Bots will no longer be prevented from making edits because of URLs that match the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SpamBlacklist|spam blacklist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T313107] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 qershor 2023 00:51 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25114640 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the Dutch, German, Hungarian, Indonesian, Japanese, Polish and Portuguese Wikipedias. This was the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend "Who Wrote That?" tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334891] * The [[mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Search Improvements#Search Preview panel|Search Preview panel]] has been deployed on four Wikipedias (Catalan, Dutch, Hungarian and Norwegian). The panel will show an image related to the article (if existing), the top sections of the article, related images (coming from MediaSearch on Commons), and eventually the sister projects associated with the article. [https://phabricator.wikimedia.org/T306341] * The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe#Verifying_a_link_on_non-user_pages|RealMe]] extension now allows administrators to verify URLs for any page, for Mastodon and similar software. [https://phabricator.wikimedia.org/T324937] * The default project license [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimediaannounce-l@lists.wikimedia.org/thread/7G6XPWZPQFLZ2JANN3ZX6RT4DVUI3HZQ/ has been officially upgraded] to CC BY-SA 4.0. The software interface messages have been updated. Communities should feel free to start updating any mentions of the old CC BY-SA 3.0 licensing within policies and related documentation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T319064] '''Problems''' * For three days last month, some Wikipedia pages edited with VisualEditor or DiscussionTools had an unintended <code><nowiki>__TOC__</nowiki></code> (or its localized form) added during an edit. There is [[mw:Parsoid/Deployments/T336101_followup|a listing of affected pages sorted by wiki]], that may still need to be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T336101] * Currently, the "{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}" feature in VisualEditor is broken. Existing <code><nowiki>{{DEFAULTSORT:...}}</nowiki></code> keywords incorrectly appear as missing templates in VisualEditor. Developers are exploring how to fix this. In the meantime, those wishing to edit the default sortkey of a page are advised to switch to source editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Last week, an update to the delete form may have broken some gadgets or user scripts. If you need to manipulate (empty) the reason field, replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#wpReason</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space: nowrap;"><code>#wpReason > input</code></bdi>. See [https://cs.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AGadget-CleanDeleteReasons.js&diff=22859956&oldid=12794189 an example fix]. [https://phabricator.wikimedia.org/T337809] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * VisualEditor will be switched to a new backend on English Wikipedia on Monday, and all other [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/large.dblist large] wikis on Thursday. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529] '''Future changes''' * From 5 June to 17 July, the Foundation's [[:mw:Wikimedia Security Team|Security team]] is holding a consultation with contributors regarding a draft policy to govern the use of third-party resources in volunteer-developed gadgets and scripts. Feedback and suggestions are warmly welcome at [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] on meta-wiki. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 qershor 2023 16:50 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25133779 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Flame graphs are now available in WikimediaDebug. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/JXNQD3EHG5V5QW5UXFDPSHQG4MJ3FWJQ/][https://techblog.wikimedia.org/2023/06/08/flame-graphs-arrive-in-wikimediadebug/] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * There is now a toolbar search popup in the visual editor. You can trigger it by typing <code>\</code> or pressing <code>ctrl + shift + p</code>. It can help you quickly access most tools in the editor. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Visual_editor_toolbar_search_feature.png][https://phabricator.wikimedia.org/T66905] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 qershor 2023 22:08 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25159510 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Action API modules and Special:LinkSearch will now add a trailing <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>/</code></bdi> to all <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prop=extlinks</code></bdi> responses for bare domains. This is part of the work to remove duplication in the <code>externallinks</code> database table. [https://phabricator.wikimedia.org/T337994] '''Problems''' * Last week, search was broken on Commons and Wikidata for 23 hours. [https://phabricator.wikimedia.org/T339810][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-06-18_search_broken_on_wikidata_and_commons] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Minerva skin now applies more predefined styles to the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.mbox-text</code></bdi> CSS class. This enables support for mbox templates that use divs instead of tables. Please make sure that the new styles won't affect other templates in your wiki. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/skins/MinervaNeue/+/930901/][https://phabricator.wikimedia.org/T339040] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets will now load on both desktop and mobile by default. Previously, gadgets loaded only on desktop by default. Changing this default using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|targets=</code></bdi> parameter is also deprecated and should not be used. You should make gadgets work on mobile or disable them based on the skin (with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|skins=</code></bdi> parameter in <bdi lang="en" dir="ltr">MediaWiki:Gadgets-definition</bdi>) rather than whether the user uses the mobile or the desktop website. Popular gadgets that create errors on mobile will be disabled by developers on the Minerva skin as a temporary solution. [https://phabricator.wikimedia.org/T127268] * All namespace tabs now have the same browser [[m:Special:MyLanguage/Help:Keyboard_shortcuts|access key]] by default. Previously, custom and extension-defined namespaces would have to have their access keys set manually on-wiki, but that is no longer necessary. [https://phabricator.wikimedia.org/T22126] * The review form of the Flagged Revisions extension now uses the standardized [[mw:Special:MyLanguage/Codex|user interface components]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change in the coming weeks at [[:wikitech:Deployments/Train#Thursday|group2 wikis]]. This change improves the accessibility of content. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 qershor 2023 18:18 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25202311 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the rolling out of the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|audio links that play on click]] wishlist proposal, [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/small.dblist small wikis] will now be able to use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline audio player mode|inline audio player]] that is implemented by the [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] extension. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] From this week all gadgets automatically load on mobile and desktop sites. If you see any problems with gadgets on your wikis, please adjust the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|gadget options]] in your gadget definitions file. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 korrik 2023 00:50 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25231546 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Section-level Image Suggestions|Section-level Image Suggestions feature]] has been deployed on seven Wikipedias (Portuguese, Russian, Indonesian, Catalan, Hungarian, Finnish and Norwegian Bokmål). The feature recommends images for articles on contributors' watchlists that are a good match for individual sections of those articles. * [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter|Global abuse filters]] have been enabled on all Wikimedia projects, except English and Japanese Wikipedias (who opted out). This change was made following a [[:m:Requests for comment/Make global abuse filters opt-out|global request for comments]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T341159] * [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] is a new tool for administrators to help fight spam. It provides a clearer interface for blocking plain domains (and their subdomains), is more easily searchable, and is faster for the software to process for each edit on the wiki. It does not support regex (for complex cases), nor URL path-matching, nor the [[MediaWiki:Spam-whitelist|MediaWiki:Spam-whitelist]], but otherwise it replaces most of the functionalities of the existing [[MediaWiki:Spam-blacklist|MediaWiki:Spam-blacklist]]. There is a Python script to help migrate all simple domains into this tool, and more feature details, within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:BlockedExternalDomains|the tool's documentation]]. It is available at all wikis except for Meta-wiki, Commons, and Wikidata. [https://phabricator.wikimedia.org/T337431] * The WikiEditor extension was updated. It includes some of the most frequently used features of wikitext editing. In the past, many of its messages could only be translated by administrators, but now all regular translators on translatewiki can translate them. Please check [https://translatewiki.net/wiki/Special:MessageGroupStats?group=ext-wikieditor&messages=&x=D#sortable:0=asc the state of WikiEditor localization into your language], and if the "Completion" for your language shows anything less than 100%, please complete the translation. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-ambassadors@lists.wikimedia.org/thread/D4YELU2DXMZ75PGELUOKXXMFF3FH45XA/ a more detailed explanation]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * The default protocol of [[{{#special:LinkSearch}}]] and API counterparts has changed from http to both http and https. [https://phabricator.wikimedia.org/T14810] * [[{{#special:LinkSearch}}]] and its API counterparts will now search for all of the URL provided in the query. It used to be only the first 60 characters. This feature was requested fifteen years ago. [https://phabricator.wikimedia.org/T17218] '''Future changes''' * There is an experiment with a [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin. This is to show users where the information is coming from when they read information from Wikipedia. It has been tested by Wikimedia Foundation staff and other Wikimedians. Soon all ChatGPT plugin users can use the Wikipedia plugin. This is the same plugin which was mentioned in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Tech News 2023/20]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI] * There is an ongoing discussion on a [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|proposed Third-party resources policy]]. The proposal will impact the use of third-party resources in gadgets and userscripts. Based on the ideas received so far, policy includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, some best practices and exemption requirements such as code transparency and inspectability. Your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on [[m:Talk:Third-party resources policy|on the policy talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 korrik 2023 21:53 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25278797 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] We are now serving 1% of all global user traffic from [[:en:Kubernetes|Kubernetes]] (you can [[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more technical details]]). We are planning to increment this percentage regularly. You can [[phab:T290536|follow the progress of this work]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Help:System_message|system messages]] will now look for available local fallbacks, instead of always using the default fallback defined by software. This means wikis no longer need to override each language on the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback_languages|fallback chain]] separately. For example, English Wikipedia doesn't have to create <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>en-ca</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>en-gb</code></bdi> subpages with a transclusion of the base pages anymore. This makes it easier to maintain local overrides. [https://phabricator.wikimedia.org/T229992] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>action=growthsetmentorstatus</code></bdi> API will be deprecated with the new MediaWiki version. Bots or scripts calling that API should use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>action=growthmanagementorlist</code></bdi> API now. [https://phabricator.wikimedia.org/T321503] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 korrik 2023 01:07 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25289122 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] On July 18, the Wikimedia Foundation launched a survey about the [[:mw:Technical_decision_making|technical decision making process]] for people who do technical work that relies on software that is maintained by the Foundation or affiliates. If this applies to you, [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/885471 please take part in the survey]. The survey will be open for three weeks, until August 7. You can find more information in [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/Q7DUCFA75DXG3G2KHTO7CEWMLCYTSDB2/|the announcement e-mail on wikitech-l]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 korrik 2023 04:19 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25332248 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Synchronizer|Synchronizer]] tool is now available to keep Lua modules synced across Wikimedia wikis, along with [[mw:Multilingual Templates and Modules|updated documentation]] to develop global Lua modules and templates. * The tag filter on [[{{#special:NewPages}}]] and revision history pages can now be inverted. For example, you can hide edits that were made using an automated tool. [https://phabricator.wikimedia.org/T334337][https://phabricator.wikimedia.org/T334338] * The Wikipedia [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin experiment can now be used by ChatGPT users who can use plugins. You can participate in a [[:m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Draft/Future Audiences#Announcing monthly Future Audiences open "office hours"|video call]] if you want to talk about this experiment or similar work. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI] '''Problems''' * It was not possible to generate a PDF for pages with non-Latin characters in the title, for the last two weeks. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T342442] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Tuesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-kawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kaawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-knwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kshwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kwwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308135] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 gusht 2023 01:53 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25362228 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Mobile Web editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced_mobile_contributions#August_1,_2023_-_Full-page_editing_added_on_mobile|edit a whole page at once]]. To use this feature, turn on "{{int:Mobile-frontend-mobile-option-amc}}" in your settings and use the "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" button in the "{{int:Minerva-page-actions-overflow}}" menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T203151] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 7 gusht 2023 23:20 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25420038 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Content translation system is no longer using Youdao's [[mw:Special:MyLanguage/Help:Content_translation/Translating/Initial_machine_translation|machine translation service]]. The service was in place for several years, but due to no usage, and availability of alternatives, it was deprecated to reduce maintenance overheads. Other services which cover the same languages are still available. [https://phabricator.wikimedia.org/T329137] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ladwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lezwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lfnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-liwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lijwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lmowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ltgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-maiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-map_bmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mdfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kywiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308136] <!-- TODO replace wiki codes --> '''Future changes''' * A few gadgets/user scripts which add icons to the Minerva skin need to have their CSS updated. There are more details available including a [[phab:T344067|search for all existing instances and how to update them]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 gusht 2023 07:59 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25428668 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-34</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [https://gdrive-to-commons.toolforge.org/ GDrive to Commons Uploader] tool is now available. It enables [[m:Special:MyLanguage/GDrive to Commons Uploader|securely selecting and uploading files]] from your Google Drive directly to Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T267868] * From now on, we will announce new Wikimedia wikis in Tech News, so you can update any tools or pages. ** Since the last edition, two new wikis have been created: *** a Wiktionary in [[d:Q7121294|Pa'O]] ([[wikt:blk:|<code>wikt:blk:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343540] *** a Wikisource in [[d:Q34002|Sundanese]] ([[s:su:|<code>s:su:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343539] ** To catch up, the next most recent six wikis are: *** Wikifunctions ([[f:|<code>f:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T275945] *** a Wiktionary in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[wikt:btm:|<code>wikt:btm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335216] *** a Wikipedia in [[d:Q5555465|Ghanaian Pidgin]] ([[w:gpe:|<code>w:gpe:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335969] *** a Wikinews in [[d:Q3111668|Gungbe]] ([[n:guw:|<code>n:guw:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T334394] *** a Wiktionary in [[d:Q33522|Kabardian]] ([[wikt:kbd:|<code>wikt:kbd:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T333266] *** a Wikipedia in [[d:Q35570|Fante]] ([[w:fat:|<code>w:fat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335016] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There is an existing [[mw:Stable interface policy|stable interface policy]] for MediaWiki backend code. There is a [[mw:User:Jdlrobson/Stable interface policy/frontend|proposed stable interface policy for frontend code]]. This is relevant for anyone who works on gadgets or Wikimedia frontend code. You can read it, discuss it, and let the proposer know if there are any problems. [https://phabricator.wikimedia.org/T344079] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W34"/> </div> 21 gusht 2023 17:24 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25497111 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-35</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|better diff handling of paragraph splits]], improved detection of splits is being rolled out. Over the last two weeks, we deployed this support to [[wikitech:Deployments/Train#Groups|group0]] and group1 wikis. This week it will be deployed to group2 wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341754] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] All [[{{#special:Contributions}}]] pages now show the user's local edit count and the account's creation date. [https://phabricator.wikimedia.org/T324166] * Wikisource users can now use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prpbengalicurrency</code></bdi> label to denote Bengali currency characters as page numbers inside the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><pagelist></nowiki></code></bdi> tag. [https://phabricator.wikimedia.org/T268932] * Two preferences have been relocated. The preference "{{int:visualeditor-preference-visualeditor}}" is now shown on the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|"{{int:prefs-editing}}" tab]] at all wikis. Previously it was shown on the "{{int:prefs-betafeatures}}" tab at some wikis. The preference "{{int:visualeditor-preference-newwikitexteditor-enable}}" is now also shown on the "{{int:prefs-editing}}" tab at all wikis, instead of the "{{int:prefs-betafeatures}}" tab. [https://phabricator.wikimedia.org/T335056][https://phabricator.wikimedia.org/T344158] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-31|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] New signups for a Wikimedia developer account will start being pushed towards <bdi lang="en" dir="ltr">[https://idm.wikimedia.org/ idm.wikimedia.org]</bdi>, rather than going via Wikitech. [[wikitech:IDM|Further information about the new system is available]]. * All right-to-left language wikis, plus Korean, Armenian, Ukrainian, Russian, and Bulgarian Wikipedias, will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. This feature will come to more wikis in future weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921] '''Future changes''' * The removal of the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DoubleWiki|DoubleWiki extension]] is being discussed. This extension currently allows Wikisource users to view articles from multiple language versions side by side when the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><=></code></bdi> symbol next to a specific language edition is selected. Comments on this are welcomed at [[phab:T344544|the phabricator task]]. * A proposal has been made to merge the second hidden-categories list (which appears below the wikitext editing form) with the main list of categories (which is further down the page). [[phab:T340606|More information is available on Phabricator]]; feedback is welcome! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 gusht 2023 15:59 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25510866 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-36</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[m:Wikisource_EditInSequence|EditInSequence]], a feature that allows users to edit pages faster on Wikisource has been moved to a Beta Feature based on community feedback. To enable it, you can navigate to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features tab in Preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Generate Audio for IPA|Generate Audio for IPA]] and [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|Audio links that play on click]] wishlist proposals, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline_audio_player_mode|inline audio player mode]] of [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] has been deployed to all projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763] * There is a new option for Administrators when they are changing the usergroups for a user, to add the user’s user page to their watchlist. This works both via [[{{#special:UserRights}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T272294] * One new wiki has been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34318|Talysh]] ([[w:tly:|<code>w:tly:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T345166] '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:LoginNotify|LoginNotify extension]] was not sending notifications since January. It has now been fixed, so going forward, you may see notifications for failed login attempts, and successful login attempts from a new device. [https://phabricator.wikimedia.org/T344785] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-mhrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-miwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-minwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mtwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mwlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-myvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mznwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-napwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ndswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nds_nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-novwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nqowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nrmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nsowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ocwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-olowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-omwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-orwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-oswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pagwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-papwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pcdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pdcwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pflwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pihwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pnbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pntwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pswiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308137][https://phabricator.wikimedia.org/T308138] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 5 shtator 2023 01:33 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25566983 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-37</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/ORES|ORES]], the revision evaluation service, is now using a new open-source infrastructure on all wikis except for English Wikipedia and Wikidata. These two will follow this week. If you notice any unusual results from the Recent Changes filters that are related to ORES (for example, "{{int:ores-rcfilters-damaging-title}}" and "{{int:ores-rcfilters-goodfaith-title}}"), please [[mw:Talk:Machine Learning|report them]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T342115] * When you are logged in on one Wikimedia wiki and visit a different Wikimedia wiki, the system tries to log you in there automatically. This has been unreliable for a long time. You can now visit the login page to make the system try extra hard. If you feel that made logging in better or worse than it used to be, your feedback is appreciated. [https://phabricator.wikimedia.org/T326281] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Technical decision making|Technical Decision-Making Forum Retrospective]] team invites anyone involved in the technical field of Wikimedia projects to signup to and join [[mw:Technical decision making/Listening Sessions|one of their listening sessions]] on 13 September. Another date will be scheduled later. The goal is to improve the technical decision-making processes. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|Better diff handling of paragraph splits]] wishlist proposal, the inline switch widget in diff pages is being rolled out this week to all wikis. The inline switch will allow viewers to toggle between a unified inline or two-column diff wikitext format. [https://phabricator.wikimedia.org/T336716] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on 20 September. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T345263] * The Enterprise API is launching a new feature called "[http://breakingnews-beta.enterprise.wikimedia.com/ breaking news]". Currently in BETA, this attempts to identify likely "newsworthy" topics as they are currently being written about in any Wikipedia. Your help is requested to improve the accuracy of its detection model, especially on smaller language editions, by recommending templates or identifiable editing patterns. See more information at [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/Breaking news|the documentation page]] on MediaWiki or [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/FAQ#What is Breaking News|the FAQ]] on Meta. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 shtator 2023 23:06 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25589064 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-38</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki now has a [[mw:Stable interface policy/frontend|stable interface policy for frontend code]] that more clearly defines how we deprecate MediaWiki code and wiki-based code (e.g. gadgets and user scripts). Thank you to everyone who contributed to the content and discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T346467][https://phabricator.wikimedia.org/T344079] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * All wikis will be read-only for a few minutes on September 20. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345263] * All wikis will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The team investigating the Graph Extension posted [[mw:Extension:Graph/Plans#Proposal|a proposal for reenabling it]] and they need your input. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 shtator 2023 21:18 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25623533 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-39</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Vector 2022 skin will now remember the pinned/unpinned status for the Table of Contents for all logged-out users. [https://phabricator.wikimedia.org/T316060] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui</nowiki></code></bdi> modules are now deprecated as part of the move to Vue.js and Codex. There is a [[mw:Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. More [[phab:T346468|details are available in the task]] and your questions are welcome there. * Gadget definitions will have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new "namespaces" option]]. The option takes a list of namespace IDs. Gadgets that use this option will only load on pages in the given namespaces. '''Future changes''' * New variables will be added to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]]: <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">global_account_groups</bdi></code> and <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">global_account_editcount</bdi></code>. They are available only when an account is being created. You can use them to prevent blocking automatic creation of accounts when users with many edits elsewhere visit your wiki for the first time. [https://phabricator.wikimedia.org/T345632][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Rules_format] '''Meetings''' * You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1698426015 27 October at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Office_Hours#October_2023|details and how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 shtator 2023 18:50 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25655264 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Temporary accounts for unregistered editors</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="body" /> ''[[m:Special:MyLanguage/IP_Editing:_Privacy_Enhancement_and_Abuse_Mitigation/Updates/2023-09|Read this in your language]] • <span class=plainlinks>[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=&action=page&filter= {{Int:please-translate}}]</span> • Please tell other users about these changes'' [[File:MediaWiki Temporary accounts page history mockup 2023-09 en.gif|alt=Mock up of history page showing old and new username styles. The IP address 172.0.0.1 changes to the temporary account ~2024-23126-086, with an icon for revealing the underlying IP address|thumb|400px|Next year, unregistered editors will start using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary_accounts|temporary accounts]].]] In 2024, editors who have not [[Special:CreateAccount|registered an account]] will automatically begin using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary_accounts|temporary accounts]]. These editors are sometimes called "IP editors" because the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy/Glossary_of_key_terms#ip-address|IP address]] is displayed in the page history. The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] gave a presentation at Wikimania about this change. You can [https://www.youtube.com/live/3ygRnVXTAPM?si=lAkJEcvgPl1sV6JO&t=22290 watch it on YouTube]. There is more information at [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation]].<section end="body" /> </div> <span dir=ltr>[[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|{{int:Talkpagelinktext}}]])</span> 30 shtator 2023 04:05 (CEST) <!-- Message sent by User:SGrabarczuk (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=25636618 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-40</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering-advancedrendering|user preference]] for "{{int:tog-forcesafemode}}". This setting will make pages load without including any on-wiki JavaScript or on-wiki stylesheet pages. It can be useful for debugging broken JavaScript gadgets. [https://phabricator.wikimedia.org/T342347] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget definitions now have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new "<var>contentModels</var>" option]]. The option takes a list of page content models, like <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">wikitext</bdi></code> or <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">css</bdi></code>. Gadgets that use this option will only load on pages with the given content models. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.29|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Vector 2022 skin will no longer use the custom styles and scripts of Vector legacy (2010). The change will be made later this year or in early 2024. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|how to adjust the CSS and JS pages on your wiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T331679] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 tetor 2023 03:25 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25686930 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-41</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33291|Fon]] ([[w:fon:|<code>w:fon:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T347935] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.30|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-warwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xalwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xmfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zeawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zh_min_nanwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zuwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308139] * At some wikis, newcomers are suggested images from Commons to add to articles without any images. Starting on Tuesday, newcomers at these wikis will be able to add images to unillustrated article sections. The specific wikis are listed under "Images recommendations" [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment table|at the Growth team deployment table]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add an image|learn more about this feature.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345940] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In the mobile web skin (Minerva) the CSS ID <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#page-actions</nowiki></code></bdi> will be replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#p-views</nowiki></code></bdi>. This change is to make it consistent with other skins and to improve support for gadgets and extensions in the mobile skin. A few gadgets may need to be updated; there are [https://phabricator.wikimedia.org/T348267 details and search-links in the task]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 tetor 2023 16:37 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25712895 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-42</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|Unified login]] system's edge login should now be fixed for some browsers (Chrome, Edge, Opera). This means that if you visit a new sister project wiki, you should be logged in automatically without the need to click "Log in" or reload the page. Feedback on whether it's working for you is welcome. [https://phabricator.wikimedia.org/T347889] * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/Edit_notice|Edit notices]] are now available within the MobileFrontend/Minerva skin. This feature was inspired by [[w:en:Wikipedia:EditNoticesOnMobile|the gadget on English Wikipedia]]. See more details in [[phab:T316178|T316178]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * In 3 weeks, in the Vector 2022 skin, code related to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#p-namespaces</nowiki></code></bdi> that was deprecated one year ago will be removed. If you notice tools that should appear next to the "Discussion" tab are then missing, please tell the gadget's maintainers to see [[phab:T347907|instructions in the Phabricator task]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 tetor 2023 01:45 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25745824 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-43</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language engineering/Newsletter/2023/October|Language and internationalization newsletter]], written quarterly. It contains updates on new feature development, improvements in various language-related technical projects, and related support work. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Source map support has been enabled on all wikis. When you open the debugger in your browser's developer tools, you should be able to see the unminified JavaScript source code. [https://phabricator.wikimedia.org/T47514] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 tetor 2023 01:15 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25782286 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-44</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Structured Content team, as part of its project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]], made some UX improvements to the upload step of choosing own vs not own work ([[phab:T347590|T347590]]), as well as to the licensing step for own work ([[phab:T347756|T347756]]). * The Design Systems team has released version 1.0.0 of [[wmdoc:codex/latest/|Codex]], the new design system for Wikimedia. See the [[mw:Special:MyLanguage/Design_Systems_Team/Announcing_Codex_1.0|full announcement about the release of Codex 1.0.0]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). * Listings on category pages are sorted on each wiki for that language using a [[:w:en:International Components for Unicode|library]]. For a brief period on 2 November, changes to categories will not be sorted correctly for many languages. This is because the developers are upgrading to a new version of the library. They will then use a script to fix the existing categories. This will take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T345561][https://phabricator.wikimedia.org/T267145] * Starting November 1, the impact module (Special:Impact) will be upgraded by the Growth team. The new impact module shows newcomers more data regarding their impact on the wiki. It was tested by a few wikis during the last few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203] '''Future changes''' * There is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans#Roadmap|a proposed plan]] for re-enabling the Graph Extension. You can help by reviewing this proposal and [[mw:Extension_talk:Graph/Plans#c-PPelberg_(WMF)-20231020221600-Update:_20_October|sharing what you think about it]]. * The WMF is working on making it possible for administrators to [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration_2.0|edit MediaWiki configuration directly]]. This is similar to previous work on Special:EditGrowthConfig. [[phab:T349757|A technical RfC is running until November 08, where you can provide feedback.]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 31 tetor 2023 00:20 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25801989 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-45</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the Vector 2022 skin, the default font-size of a number of navigational elements (tagline, tools menu, navigational links, and more) has been increased slightly to match the font size used in page content. [https://phabricator.wikimedia.org/T346062] '''Problems''' * Last week, there was a problem displaying some recent edits on [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist a few wikis], for 1-6 hours. The edits were saved but not immediately shown. This was due to a database problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T350443] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). * The Growth team will reassign newcomers from former mentors to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Structured mentor list|the currently active mentors]]. They have also changed the notification language to be more user-friendly. [https://phabricator.wikimedia.org/T330071][https://phabricator.wikimedia.org/T327493] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 nëntor 2023 22:04 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25838105 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-46</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Four new wikis have been created: ** a Wikipedia in [[d:Q7598268|Moroccan Amazigh]] ([[w:zgh:|<code>w:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350216] ** a Wikipedia in [[d:Q35159|Dagaare]] ([[w:dga:|<code>w:dga:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350218] ** a Wikipedia in [[d:Q33017|Toba Batak]] ([[w:bbc:|<code>w:bbc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350320] ** a Wikiquote in [[d:Q33151|Banjar]] ([[q:bjn:|<code>q:bjn:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350217] '''Problems''' * Last week, users who previously visited Meta-Wiki or Wikimedia Commons and then became logged out on those wikis could not log in again. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350695] * Last week, some pop-up dialogs and menus were shown with the wrong font size. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350544] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Reference Previews are coming to many wikis as a default feature. They are popups for references, similar to the [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|PagePreviews feature]]. [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Opt-out feature|You can opt out]] of seeing them. If you are [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|using the gadgets]] Reference Tooltips or Navigation Popups, you won’t see Reference Previews. [[phab:T282999|Deployment]] is planned for November 22, 2023. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Canary (also known as heartbeat) events will be produced into [https://stream.wikimedia.org/?doc#/streams Wikimedia event streams] from December 11. Streams users are advised to filter out these events, by discarding all events where <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>meta.domain == "canary"</nowiki></code></bdi>. Updates to [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] or [https://github.com/ChlodAlejandro/wikimedia-streams wikimedia-streams] will discard these events by default. [https://phabricator.wikimedia.org/T266798] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 nëntor 2023 00:51 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25859263 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-47</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-quwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_rupwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_tarawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ruewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rwwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-satwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-shwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-siwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-skwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-slwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-smwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-suwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-szlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tcywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tetwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-towiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tpiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ttwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-twwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tyvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-udmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ugwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-uzwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vecwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vepwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vlswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vowiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308141][https://phabricator.wikimedia.org/T308142][https://phabricator.wikimedia.org/T308143] * The Vector 2022 skin will have some minor visual changes to drop-down menus, column widths, and more. These changes were added to four Wikipedias last week. If no issues are found, these changes will proceed to all wikis this week. These changes will make it possible to add new menus for readability and dark mode. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Updates#November_2023:_Visual_changes,_more_deployments,_and_shifting_focus|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T347711] '''Future changes''' * There is [[mw:Extension talk:Graph/Plans#Update: 15 November|an update on re-enabling the Graph Extension]]. To speed up the process, Vega 2 will not be supported and only [https://phabricator.wikimedia.org/T335325 some protocols] will be available at launch. You can help by sharing what you think about the plan. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 nëntor 2023 01:54 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25884616 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-48</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki's JavaScript system will now allow <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax in gadgets and user scripts. Gadget authors should remember that users' browsers may not support it, so it should be used appropriately. [https://phabricator.wikimedia.org/T343499] * The deployment of "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a link]]" announced [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|last week]] was postponed. It will resume this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 nëntor 2023 00:07 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25906379 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-49</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The spacing between paragraphs on Vector 2022 has been changed from 7px to 14px to match the size of the text. This will make it easier to distinguish paragraphs from sentences. [https://phabricator.wikimedia.org/T351754] * The "{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}" feature in VisualEditor is working again. You no longer need to switch to source editing to edit <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{DEFAULTSORT:...}}</nowiki></code></bdi> keywords. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * On 6 December, people who have the enabled the preference for "{{int:Discussiontools-preference-visualenhancements}}" will notice the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|talk page usability improvements]] appear on pages that include the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__NEWSECTIONLINK__</nowiki></code></bdi> magic word. If you notice any issues, please [[phab:T352232|share them with the team on Phabricator]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge [[wikitech:News/Toolforge Grid Engine deprecation|Grid Engine shutdown process]] will start on December 14. Maintainers of [[toolforge:grid-deprecation|tools that still use this old system]] should plan to migrate to Kubernetes, or tell the team your plans on Phabricator in the task about your tool, before that date. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/VIWWQKMSQO2ED3TVUR7KPPWRTOBYBVOA/] * Communities using [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions|Structured Discussions]] are being contacted regarding [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|the upcoming deprecation of Structured Discussions]]. You can read more about this project, and share your comments, [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|on the project's page]]. '''Events''' * Registration & Scholarship applications are now open for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2024|Wikimedia Hackathon 2024]] that will take place from 3–5 May in Tallinn, Estonia. Scholarship applications are open until 5 January 2024. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 5 dhjetor 2023 00:48 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25914435 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-50</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On Wikimedia Commons, there are some minor user-interface improvements for the "choosing own vs not own work" step in the UploadWizard. This is part of the Structured Content team's project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T352707][https://phabricator.wikimedia.org/T352709] '''Problems''' * There was a problem showing the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Newcomer homepage|Newcomer homepage]] feature with the "impact module" and their page-view graphs, for a few days in early December. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T352352][https://phabricator.wikimedia.org/T352349] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]] The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/796964 2023 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 5 January 2024, and has an associated [[foundation:Legal:December_2023_Developer_Satisfaction_Survey|privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 dhjetor 2023 03:11 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25945501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-51</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * The next issue of Tech News will be sent out on 8 January 2024 because of [[w:en:Christmas and holiday season|the holidays]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting December 18, it won't be possible to activate Structured Discussions on a user's own talk page using the Beta feature. The Beta feature option remains available for users who want to deactivate Structured Discussions. This is part of [[mw:Structured Discussions/Deprecation|Structured Discussions' deprecation work]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T248309] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There will be full support for redirects in the Module namespace. The "Move Page" feature will leave an appropriate redirect behind, and such redirects will be appropriately recognized by the software (e.g. hidden from [[{{#special:UnconnectedPages}}]]). There will also be support for [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Renaming or moving modules|manual redirects]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T120794] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The MediaWiki JavaScript documentation is moving to a new format. During the move, you can read the old docs using [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/REL1_41/js/ version 1.41]. Feedback about [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/master/js/ the new site] is welcome on the [[mw:Talk:JSDoc_WMF_theme|project talk page]]. * The Wishathon is a new initiative that encourages collaboration across the Wikimedia community to develop solutions for wishes collected through the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey|Community Wishlist Survey]]. The first community Wishathon will take place from 15–17 March. If you are interested in a project proposal as a user, developer, designer, or product lead, you can [[m:Special:MyLanguage/Event:WishathonMarch2024|register for the event and read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 dhjetor 2023 17:16 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25959059 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-02</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [https://mediawiki2latex.wmflabs.org/ mediawiki2latex] is a tool that converts wiki content into the formats of LaTeX, PDF, ODT, and EPUB. The code now runs many times faster due to recent improvements. There is also an optional Docker container you can [[b:de:Benutzer:Dirk_Hünniger/wb2pdf/install#Using_Docker|install]] on your local machine. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The way that Random pages are selected has been updated. This will slowly reduce the problem of some pages having a lower chance of appearing. [https://phabricator.wikimedia.org/T309477] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W02"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 janar 2024 02:18 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26026251 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-03</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Pages that use the JSON [[mw:Special:MyLanguage/Manual:ContentHandler|contentmodel]] will now use tabs instead of spaces for auto-indentation. This will significantly reduce the page size. [https://phabricator.wikimedia.org/T326065] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and personal user scripts may now use JavaScript syntax introduced in ES6 (also known as "ES2015") and ES7 ("ES2016"). MediaWiki validates the source code to protect other site functionality from syntax errors, and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browsers|supported browsers]]. Previously, Gadgets could use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>requiresES6</nowiki></code></bdi> option. This option is no longer needed and will be removed in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T75714] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|Bot passwords]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|owner-only OAuth consumers]] can now be restricted to allow editing only specific pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T349957] * You can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thank]] edits made by bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T341388] * An update on the status of the Community Wishlist Survey for 2024 [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Future Of The Wishlist/January 4, 2024 Update|has been published]]. Please read and give your feedback. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting on January 17, it will not be possible to login to Wikimedia wikis from some specific old versions of the Chrome browser (versions 51–66, released between 2016 and 2018). Additionally, users of iOS 12, or Safari on Mac OS 10.14, may need to login to each wiki separately. [https://phabricator.wikimedia.org/T344791] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> module was deprecated and replaced with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki.cookie</code></bdi> module last year. A script has now been run to replace any remaining uses, and this week the temporary alias will be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354966] '''Future changes''' * Wikimedia Deutschland is working to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. They are looking for people who are interested in participating in [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ individual video calls for user research in January and February]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 janar 2024 01:11 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26074460 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-04</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translations]] are available. '''Problems''' * A bug in UploadWizard prevented linking to the userpage of the uploader when uploading. It has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354529] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 janar 2024 02:02 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26096197 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-05</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Starting Monday January 29, all talk pages messages' timestamps will become a link. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they are looking for, even if this comment was moved elsewhere. This will affect all wikis except for the English Wikipedia. You can read more about this change [https://diff.wikimedia.org/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/ on Diff] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk_pages_permalinking|on Mediawiki.org]].<!-- The Diff post will be published on Monday morning UTC--> [https://phabricator.wikimedia.org/T302011] * There are some improvements to the CAPTCHA to make it harder for spam bots and scripts to bypass it. If you have feedback on this change, please comment on [[phab:T141490|the task]]. Staff are monitoring metrics related to the CAPTCHA, as well as secondary metrics such as account creations and edit counts. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] On February 1, a link will be added to the "Tools" menu to download a [[w:en:QR code|QR code]] that links to the page you are viewing. There will also be a new [[{{#special:QrCode}}]] page to create QR codes for any Wikimedia URL. This addresses the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Mobile and apps/Add ability to share QR code for a page in any Wikimedia project|#19 most-voted wish]] from the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Results|2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T329973] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] which only work in some skins have sometimes used the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>targets</code></bdi> option to limit where you can use them. This will stop working this week. You should use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>skins</code></bdi> option instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T328497] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 janar 2024 20:30 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26137870 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-06</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' *The mobile site history pages now use the same HTML as the desktop history pages. If you hear of any problems relating to mobile history usage please point them to [[phab:T353388|the phabricator task]]. *On most wikis, admins can now block users from making specific actions. These actions are: uploading files, creating new pages, moving (renaming) pages, and sending thanks. The goal of this feature is to allow admins to apply blocks that are adequate to the blocked users' activity. [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Partial blocks#action-blocks|Learn more about "action blocks"]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T242541][https://phabricator.wikimedia.org/T280531] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Talk pages permalinks that included diacritics and non-Latin script were malfunctioning. This issue is fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356199] '''Future changes''' * [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#24WPs|24 Wikipedias]] with [[mw:Special:MyLanguage/Reference_Tooltips|Reference Tooltips]] as a default gadget are encouraged to remove that default flag. This would make [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference_Previews|Reference Previews]] the new default for reference popups, leading to a more consistent experience across wikis. For [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#46WPs|46 Wikipedias]] with less than 4 interface admins, the change is already scheduled for mid-February, [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Reference Previews to become the default for previewing references on more wikis.|unless there are concerns]]. The older Reference Tooltips gadget will still remain usable and will override this feature, if it is available on your wiki and you have enabled it in your settings. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews#Reference_Previews_to_become_the_default_for_previewing_references_on_more_wikis][https://phabricator.wikimedia.org/T355312] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 5 shkurt 2024 20:21 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26180971 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-07</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split experiment]] is working and loaded onto 3 test servers. The team in charge is testing the split's impact and requires feedback from WDQS users through the UI or programmatically in different channels. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata_talk:SPARQL_query_service/WDQS_graph_split][https://phabricator.wikimedia.org/T356773][https://www.wikidata.org/wiki/User:Sannita_(WMF)] Users' feedback will validate the impact of various use cases and workflows around the Wikidata Query service. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update/October_2023_scaling_update][https://www.mediawiki.org/wiki/Wikidata_Query_Service/User_Manual#Federation] '''Problems''' *There was a bug that affected the appearance of visited links when using mobile device to access wiki sites. It made the links appear black; [[phab:T356928|this issue]] is fixed. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] As work continues on the grid engine deprecation,[https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation] tools on the grid engine will be stopped starting on February 14th, 2024. If you have tools actively migrating you can ask for an extension so they are not stopped. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 shkurt 2024 06:47 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26223994 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-08</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * If you have the "{{int:Tog-enotifwatchlistpages}}" option enabled, edits by bot accounts no longer trigger notification emails. Previously, only minor edits would not trigger the notification emails. [https://phabricator.wikimedia.org/T356984] * There are changes to how user and site scripts load for [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022| Vector 2022]] on specific wikis. The changes impacted the following Wikis: all projects with [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|Vector legacy]] as the default skin, Wikivoyage, and Wikibooks. Other wikis will be affected over the course of the next three months. Gadgets are not impacted. If you have been affected or want to minimize the impact on your project, see [[Phab:T357580| this ticket]]. Please coordinate and take action proactively. *Newly auto-created accounts (the accounts you get when you visit a new wiki) now have the same local notification preferences as users who freshly register on that wiki. It is effected in four notification types listed in the [[phab:T353225|task's description]]. *The maximum file size when using [[c:Special:MyLanguage/Commons:Upload_Wizard|Upload Wizard]] is now 5 GiB. [https://phabricator.wikimedia.org/T191804] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Selected tools on the grid engine have been [[wikitech:News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation|stopped]] as we prepare to shut down the grid on March 14th, 2024. The tool's code and data have not been deleted. If you are a maintainer and you want your tool re-enabled reach out to the [[wikitech:Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support|team]]. Only tools that have asked for extension are still running on the grid. * The CSS <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/filter filter]</code></bdi> property can now be used in HTML <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>style</code></bdi> attributes in wikitext. [https://phabricator.wikimedia.org/T308160] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 shkurt 2024 16:35 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26254282 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-09</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile|mobile visual editor]] is now the default editor for users who never edited before, at a small group of wikis. [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile/VE_mobile_default#A/B_test_results| Research ]] shows that users using this editor are slightly more successful publishing the edits they started, and slightly less successful publishing non-reverted edits. Users who defined the wikitext editor as their default on desktop will get the wikitext editor on mobile for their first edit on mobile as well. [https://phabricator.wikimedia.org/T352127] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core modules#mw.config|mw.config]] value <code>wgGlobalGroups</code> now only contains groups that are active in the wiki. Scripts no longer have to check whether the group is active on the wiki via an API request. A code example of the above is: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>if (/globalgroupname/.test(mw.config.get("wgGlobalGroups")))</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T356008] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * The right to change [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Tags|edit tags]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>changetags</code></bdi>) will be removed from users in Wikimedia sites, keeping it by default for admins and bots only. Your community can ask to retain the old configuration on your wiki before this change happens. Please indicate in [[phab:T355639|this ticket]] to keep it for your community before the end of March 2024. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 shkurt 2024 20:22 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26294125 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-10</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Special:Book</code></bdi> page (as well as the associated "Create a book" functionality) provided by the old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Collection|Collection extension]] has been removed from all Wikisource wikis, as it was broken. This does not affect the ability to download normal books, which is provided by the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Wikisource|Wikisource extension]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358437] * [[m:Wikitech|Wikitech]] now uses the next-generation [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] wikitext parser by default to generate all pages in the Talk namespace. Report any problems on the [[mw:Talk:Parsoid/Parser_Unification/Known_Issues|Known Issues discussion page]]. You can use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ParserMigration|ParserMigration]] extension to control the use of Parsoid; see the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|ParserMigration help documentation]] for more details. * Maintenance on [https://etherpad.wikimedia.org etherpad] is completed. If you encounter any issues, please indicate in [[phab:T316421|this ticket]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=| Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] allow interface admins to create custom features with CSS and JavaScript. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Gadget</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Gadget_definition</code></bdi> namespaces and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>gadgets-definition-edit</code></bdi> user right were reserved for an experiment in 2015, but were never used. These were visible on Special:Search and Special:ListGroupRights. The unused namespaces and user rights are now removed. No pages are moved, and no changes need to be made. [https://phabricator.wikimedia.org/T31272] * A usability improvement to the "Add a citation" in Wikipedia workflow has been made, the insert button was moved to the popup header. [https://phabricator.wikimedia.org/T354847] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233] * The HTML markup of headings and section edit links will be changed later this year to improve accessibility. See [[mw:Special:MyLanguage/Heading_HTML_changes|Heading HTML changes]] for details. The new markup will be the same as in the new Parsoid wikitext parser. You can test your gadget or stylesheet with the new markup if you add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>?useparsoid=1</code></bdi> to your URL ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Selecting_a_parser_using_a_URL_query_string|more info]]) or turn on Parsoid read views in your user options ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Enabling_via_user_preference|more info]]). * '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 mars 2024 20:45 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26329807 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-11</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * After consulting with various communities, the line height of the text on the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] will be increased to its previous value of 1.65. Different options for typography can also be set using the options in the menu, as needed. [https://phabricator.wikimedia.org/T358498] *The active link color in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva]] will be changed to provide more consistency with our other platforms and best practices. [https://phabricator.wikimedia.org/T358516] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Structured data|Structured data on Commons]] will no longer ask whether you want to leave the page without saving. This will prevent the “information you’ve entered may not be saved” popups from appearing when no information have been entered. It will also make file pages on Commons load faster in certain cases. However, the popups will be hidden even if information has indeed been entered. If you accidentally close the page before saving the structured data you entered, that data will be lost. [https://phabricator.wikimedia.org/T312315] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 mars 2024 00:03 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26374013 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-12</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The notice "Language links are at the top of the page" that appears in the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]] main menu has been removed now that users have learned the new location of the Language switcher. [https://phabricator.wikimedia.org/T353619] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/IP_Editing:_Privacy_Enhancement_and_Abuse_Mitigation/IP_Info_feature|IP info feature]] displays data from Spur, an IP addresses database. Previously, the only data source for this feature was MaxMind. Now, IP info is more useful for patrollers. [https://phabricator.wikimedia.org/T341395] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge Grid Engine services have been shut down after the final migration process from Grid Engine to Kubernetes. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Obsolete:Toolforge/Grid][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation][https://techblog.wikimedia.org/2022/03/14/toolforge-and-grid-engine/] * Communities can now customize the default reasons for undeleting a page by creating [[MediaWiki:Undelete-comment-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T326746] '''Problems''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE_Technical_Wishes/RevisionSlider|RevisionSlider]] is an interface to interactively browse a page's history. Users in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider/Developing_a_RTL-accessible_feature_in_MediaWiki_-_what_we%27ve_learned_while_creating_the_RevisionSlider|right-to-left]] languages reported RevisionSlider reacting wrong to mouse clicks. This should be fixed now. [https://phabricator.wikimedia.org/T352169] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1710943200 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 mars 2024 18:38 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26410165 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-13</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] An update was made on March 18th 2024 to how various projects load site, user JavaScript and CSS in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]]. A [[phab:T360384|checklist]] is provided for site admins to follow. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 mars 2024 19:54 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26446209 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-14</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|reading accessibility]] beta feature will notice that the default line height for the standard and large text options has changed. [https://phabricator.wikimedia.org/T359030] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation has an annual plan. The annual plan decides what the Wikimedia Foundation will work on. You can now read [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs#Draft Key Results|the draft key results]] for the Product and Technology department. They are suggestions for what results the Foundation wants from big technical changes from July 2024 to June 2025. You can [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs|comment on the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 prill 2024 05:34 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26462933 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Web browsers can use tools called [[:w:en:Browser extension|extensions]]. There is now a Chrome extension called [[m:Future Audiences/Experiment:Citation Needed|Citation Needed]] which you can use to see if an online statement is supported by a Wikipedia article. This is a small experiment to see if Wikipedia can be used this way. Because it is a small experiment, it can only be used in Chrome in English. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit Recovery|Edit Recovery]] feature has been added to all wikis, available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user preference]]. Once you enable it, your in-progress edits will be stored in your web browser, and if you accidentally close an editing window or your browser or computer crashes, you will be prompted to recover the unpublished text. Please leave any feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Community Wishlist Survey 2023/Edit-recovery feature|project talk page]]. This was the #8 wish in the 2023 Community Wishlist Survey. * Initial results of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] experiments [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#4_April_2024|have been published]]. Edit Check is now deployed as a default feature at [[phab:T342930#9538364|the wikis that tested it]]. [[mw:Talk:Edit check|Let us know]] if you want your wiki to be part of the next deployment of Edit check. [https://phabricator.wikimedia.org/T342930][https://phabricator.wikimedia.org/T361727] * Readers using the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] on mobile will notice there has been an improvement in the line height across all typography settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T359029] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * New accounts and logged-out users will get the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] as their default editor on mobile. This deployment is made at all wikis except for the English Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T361134] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 prill 2024 01:35 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26564838 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translations]] are available. '''Problems''' * Between 2 April and 8 April, on wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|Flagged Revisions]], the "{{Int:tag-mw-reverted}}" tag was not applied to undone edits. In addition, page moves, protections and imports were not autoreviewed. This problem is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T361918][https://phabricator.wikimedia.org/T361940] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#DEFAULTSORT|Default category sort keys]] will now affect categories added by templates placed in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite|footnotes]]. Previously footnotes used the page title as the default sort key even if a different default sort key was specified (category-specific sort keys already worked). [https://phabricator.wikimedia.org/T40435] * A new variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>page_last_edit_age</code></bdi> will be added to [[Special:AbuseFilter|abuse filters]]. It tells how many seconds ago the last edit to a page was made. [https://phabricator.wikimedia.org/T269769] '''Future changes''' * Volunteer developers are kindly asked to update the code of their tools and features to handle [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]]. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Four database fields will be removed from database replicas (including [[quarry:|Quarry]]). This affects only the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>abuse_filter</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>abuse_filter_history</code></bdi> tables. Some queries might need to be updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T361996] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 prill 2024 01:27 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26564838 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Starting this week, newcomers editing Wikipedia [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Leveling up 3|will be encouraged]] to try structured tasks. [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer tasks|Structured tasks]] have been shown to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link/Experiment analysis, December 2021|improve newcomer activation and retention]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348086] * You can [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|nominate your favorite tools]] for the fifth edition of the Coolest Tool Award. Nominations will be open until May 10. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * This is the last warning that by the end of May 2024 the Vector 2022 skin will no longer share site and user scripts/styles with old Vector. For user-scripts that you want to keep using on Vector 2022, copy the contents of [[{{#special:MyPage}}/vector.js]] to [[{{#special:MyPage}}/vector-2022.js]]. There are [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|more technical details]] available. Interface administrators who foresee this leading to lots of technical support questions may wish to send a mass message to your community, as was done on French Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T362701] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 prill 2024 22:26 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26647188 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' [[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages changed for the following wikis: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}. These wikis participated to a test, where 50% of users got the new design, for one year. As this test [[Mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|gave positive results]], the new design is deployed on these wikis as the default design. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). The deployment will happen at all wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T341491] * Seven new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[w:bew:|<code>w:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T357866] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35708|Kusaal]] ([[w:kus:|<code>w:kus:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T359757] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35513|Igala]] ([[w:igl:|<code>w:igl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361644] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q33541|Karakalpak]] ([[wikt:kaa:|<code>wikt:kaa:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T362135] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9228|Burmese]] ([[s:my:|<code>s:my:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361085] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[s:ms:|<code>s:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363039] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q8108|Georgian]] ([[s:ka:|<code>s:ka:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363085] * You can now [https://translatewiki.net/wiki/Support#Early_access:_Watch_Message_Groups_on_Translatewiki.net watch message groups/projects] on [[m:Special:MyLanguage/translatewiki.net|Translatewiki.net]]. Initially, this feature will notify you of added or deleted messages in these groups. [https://phabricator.wikimedia.org/T348501] * Dark mode is now available on all wikis, on mobile web for logged-in users who opt into the [[Special:MobileOptions|advanced mode]]. This is the early release of the feature. Technical editors are invited to [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ check for accessibility issues on wikis]. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|more detailed guidelines]]. '''Problems''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can use an alternative visual style without labels, by using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mapstyle="osm"</nowiki></code></bdi>. This wasn't working in previews, creating the wrong impression that it wasn't supported. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T362531] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30 prill 2024 05:32 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26689057 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' [[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages changed for all wikis, except for Commons, Wikidata and most Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|a few]] have already received this design change). You can read the detail of the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). The deployment will happen at remaining wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T352087][https://phabricator.wikimedia.org/T319146] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Interface admins now have greater control over the styling of article components on mobile with the introduction of the <code>SiteAdminHelper</code>. More information on how styles can be disabled can be found [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikimediaMessages#Site_admin_helper|at the extension's page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T363932] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has added article body sections in JSON format and a curated short description field to the existing parsed Infobox. This expansion to the API is also available via Wikimedia Cloud Services. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/article-sections-and-description/] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * When you look at the Special:Log page, the first view is labelled "All public logs", but it only shows some logs. This label will now say "Main public logs". [https://phabricator.wikimedia.org/T237729] '''Future changes''' * A new service will be built to replace [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Extension:Graph]]. Details can be found in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans|the latest update]] regarding this extension. * Starting May 21, English Wikipedia and German Wikipedia will get the possibility to activate "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]". This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to all Wikipedias]]. These communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|activate and configure the feature locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308144] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 maj 2024 18:42 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26729363 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On Wikisource there is a special page listing pages of works without corresponding scan images. Now you can use the new magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>__EXPECTWITHOUTSCANS__</code></bdi> to exclude certain pages (list of editions or translations of works) from that list. [https://phabricator.wikimedia.org/T344214] * If you use the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user-preference]] "{{int:tog-uselivepreview}}", then the template-page feature "{{int:Templatesandbox-editform-legend}}" will now also work without reloading the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T136907] * [[mw:Special:Mylanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can now specify an alternative text via the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>alt=</nowiki></code></bdi> attribute. This is identical in usage to the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>alt=</nowiki></code></bdi> attribute in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Images#Syntax|image and gallery syntax]]. An exception for this feature is wikis like Wikivoyage where the miniature maps are interactive. [https://phabricator.wikimedia.org/T328137] * The old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|Guided Tour]] for the "[[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|New Filters for Edit Review]]" feature has been removed. It was created in 2017 to show people with older accounts how the interface had changed, and has now been seen by most of the intended people. [https://phabricator.wikimedia.org/T217451] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[{{#special:search}}]] results page will now use CSS flex attributes, for better accessibility, instead of a table. If you have a gadget or script that adjusts search results, you should update your script to the new HTML structure. [https://phabricator.wikimedia.org/T320295] '''Future changes''' * In the Vector 2022 skin, main pages will be displayed at full width (like special pages). The goal is to keep the number of characters per line large enough. This is related to the coming changes to typography in Vector 2022. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T357706] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Two columns of the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:pagelinks table|pagelinks]]</code></bdi> database table (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_namespace</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_title</code></bdi>) are being dropped soon. Users must use two columns of the new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:special:MyLanguage/Manual:linktarget table|linktarget]]</code></bdi> table instead (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_namespace</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_title</code></bdi>). In your existing SQL queries: *# Replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN pagelinks</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN linktarget</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_</code></bdi> in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>ON</code></bdi> statement *# Below that add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN pagelinks ON lt_id = pl_target_id</code></bdi> ** See <bdi lang="en" dir="ltr">[[phab:T222224]]</bdi> for technical reasoning. [https://phabricator.wikimedia.org/T222224][https://phabricator.wikimedia.org/T299947] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 maj 2024 01:57 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26762074 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, will now correctly delete pages which were moved to another title. [https://phabricator.wikimedia.org/T43351] * New changes have been made to the UploadWizard in Wikimedia Commons: the overall layout has been improved, by following new styling and spacing for the form and its fields; the headers and helper text for each of the fields was changed; the Caption field is now a required field, and there is an option for users to copy their caption into the media description. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:WMF_support_for_Commons/Upload_Wizard_Improvements#Changes_to_%22Describe%22_workflow][https://phabricator.wikimedia.org/T361049] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading_HTML_changes|is being changed to improve accessibility]]. It will change on 22 May in some skins (Timeless, Modern, CologneBlue, Nostalgia, and Monobook). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in all other skins. The developers are also considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 maj 2024 01:02 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26786311 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Several bugs related to the latest updates to the UploadWizard on Wikimedia Commons have been fixed. For more information, see [[:phab:T365107|T365107]] and [[:phab:T365119|T365119]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In March 2024 a new [[mw:ResourceLoader/Core_modules#addPortlet|addPortlet]] API was added to allow gadgets to create new portlets (menus) in the skin. In certain skins this can be used to create dropdowns. Gadget developers are invited to try it and [[phab:T361661|give feedback]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Some CSS in the Minerva skin has been removed to enable easier community configuration. Interface editors should check the rendering on mobile devices for aspects related to the classes: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.collapsible</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.multicol</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.reflist</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.coordinates</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.topicon</code></bdi>. [[phab:T361659|Further details are available on replacement CSS]] if it is needed. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * When you visit a wiki where you don't yet have a local account, local rules such as edit filters can sometimes prevent your account from being created. Starting this week, MediaWiki takes your global rights into account when evaluating whether you can override such local rules. [https://phabricator.wikimedia.org/T316303] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 maj 2024 02:13 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26832205 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * It is now possible for local administrators to add new links to the bottom of the site Tools menu without JavaScript. [[mw:Manual:Interface/Sidebar#Add or remove toolbox sections|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T6086] * The message name for the definition of the tracking category of WikiHiero has changed from "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MediaWiki:Wikhiero-usage-tracking-category</code></bdi>" to "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MediaWiki:Wikihiero-usage-tracking-category</code></bdi>". [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/wikihiero/+/1035855] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q5317225|Kadazandusun]] ([[w:dtp:|<code>w:dtp:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T365220] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * Next week, on wikis with the Vector 2022 skin as the default, logged-out desktop users will be able to choose between different font sizes. The default font size will also be increased for them. This is to make Wikimedia projects easier to read. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-06 deployments|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 qershor 2024 00:33 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26844397 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The software used to render SVG files has been updated to a new version, fixing many longstanding bugs in SVG rendering. [https://phabricator.wikimedia.org/T265549] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading HTML changes|is being changed to improve accessibility]]. It was changed last week in some skins (Vector legacy and Minerva). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in Vector-2022. The developers are still considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used for citations by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] changed last week. In places where Parsoid previously added the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw-reference-text</code></bdi> class, Parsoid now also adds the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>reference-text</code></bdi> class for better compatibility with the legacy parser. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1036705] '''Problems''' * There was a bug with the Content Translation interface that caused the tools menus to appear in the wrong location. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T366374] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The new version of MediaWiki includes another change to the HTML markup used for citations: [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] will now generate a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><span class="mw-cite-backlink"></nowiki></code></bdi> wrapper for both named and unnamed references for better compatibility with the legacy parser. Interface administrators should verify that gadgets that interact with citations are compatible with the new markup. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1035809] * On multilingual wikis that use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><translate></nowiki></code></bdi> system, there is a feature that shows potentially-outdated translations with a pink background until they are updated or confirmed. From this week, confirming translations will be logged, and there is a new user-right that can be required for confirming translations if the community [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requests it]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T49177] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 qershor 2024 22:18 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26893898 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * People who attempt to add an external link in the visual editor will now receive immediate feedback if they attempt to link to a domain that a project has decided to block. Please see [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#11_June_2024|Edit check]] for more details. [https://phabricator.wikimedia.org/T366751] * The new [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CommunityConfiguration|Community Configuration extension]] is available [[testwiki:Special:CommunityConfiguration|on Test Wikipedia]]. This extension allows communities to customize specific features to meet their local needs. Currently only Growth features are configurable, but the extension will support other [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration#Use_cases|Community Configuration use cases]] in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T323811][https://phabricator.wikimedia.org/T360954] * The dark mode [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] is now available on category and help pages, as well as more special pages. There may be contrast issues. Please report bugs on the [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility_for_reading|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366370] '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Cloud Services tools were not available for 25 minutes last week. This was caused by a faulty hardware cable in the data center. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2024-06-11_WMCS_Ceph] * Last week, styling updates were made to the Vector 2022 skin. This caused unforeseen issues with templates, hatnotes, and images. Changes to templates and hatnotes were reverted. Most issues with images were fixed. If you still see any, [[phab:T367463|report them here]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367480] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting June 18, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Edit Check]] will be deployed to [[phab:T361843|a new set of Wikipedias]]. This feature is intended to help newcomers and to assist edit-patrollers by inviting people who are adding new content to a Wikipedia article to add a citation when they do not do so themselves. During [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#Reference_Check_A/B_Test|a test at 11 wikis]], the number of citations added [https://diff.wikimedia.org/?p=127553 more than doubled] when Reference Check was shown to people. Reference Check is [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|community configurable]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361843]<!-- NOTE: THE DIFF BLOG WILL BE PUBLISHED ON MONDAY --> * [[m:Special:MyLanguage/Mailing_lists|Mailing lists]] will be unavailable for roughly two hours on Tuesday 10:00–12:00 UTC. This is to enable migration to a new server and upgrade its software. [https://phabricator.wikimedia.org/T367521] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 qershor 2024 01:47 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26911987 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Editors will notice that there have been some changes to the background color of text in the diff view, and the color of the byte-change numbers, last week. These changes are intended to make text more readable in both light mode and dark mode, and are part of a larger effort to increase accessibility. You can share your comments or questions [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading|on the project talkpage]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361717] * The text colors that are used for visited-links, hovered-links, and active-links, were also slightly changed last week to improve their accessibility in both light mode and dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T366515] '''Problems''' * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|copy permanent links to talk page comments]] by clicking on a comment's timestamp. [[mw:Talk pages project/Permalinks|This feature]] did not always work when the topic title was very long and the link was used as a wikitext link. This has been fixed. Thanks to Lofhi for submitting the bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T356196] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting 26 June, all talk pages messages' timestamps will become a link at English Wikipedia, making this feature available for you to use at all wikis. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they were linked to, even if this comment has since been moved elsewhere. You can read more about this feature [[DiffBlog:/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/|on Diff]] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|on Mediawiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365974] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 qershor 2024 00:31 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26989424 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Over the next three weeks, dark mode will become available for all users, both logged-in and logged-out, starting with the mobile web version. This fulfils one of the [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2023/Reading/Dark_mode|top-requested community wishes]], and improves low-contrast reading and usage in low-light settings. As part of these changes, dark mode will also work on User-pages and Portals. There is more information in [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading/Updates#June_2024:_Typography_and_dark_mode_deployments,_new_global_preferences|the latest Web team update]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366364] * Logged-in users can now set [[m:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering-skin-skin-prefs|global preferences for the text-size and dark-mode]], thanks to a combined effort across Foundation teams. This allows Wikimedians using multiple wikis to set up a consistent reading experience easily, for example by switching between light and dark mode only once for all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341278] * If you use a very old web browser some features might not work on the Wikimedia wikis. This affects Internet Explorer 11 and versions of Chrome, Firefox and Safari older than 2016. This change makes it possible to use new [[d:Q46441|CSS]] features and to send less code to all readers. [https://phabricator.wikimedia.org/T288287][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Manual:How_to_make_a_MediaWiki_skin#Using_CSS_variables_for_supporting_different_themes_e.g._dark_mode] * Wikipedia Admins can customize local wiki configuration options easily using [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]]. Community Configuration was created to allow communities to customize how some features work, because each language wiki has unique needs. At the moment, admins can configure [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] on their home wikis, in order to better recruit and retain new editors. More options will be provided in the coming months. [https://phabricator.wikimedia.org/T366458] * Editors interested in language issues that are related to [[w:en:Unicode|Unicode standards]], can now discuss those topics at [[mw:Talk:WMF membership with Unicode Consortium|a new conversation space in MediaWiki.org]]. The Wikimedia Foundation is now a [[mw:Special:MyLanguage/WMF membership with Unicode Consortium|member of the Unicode Consortium]], and the coordination group can collaboratively review the issues discussed and, where appropriate, bring them to the attention of the Unicode Consortium. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[w:btm:|<code>w:btm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T368038] '''Problems''' * Editors can once again click on links within the visual editor's citation-preview, thanks to a bug fix by the Editing Team. [https://phabricator.wikimedia.org/T368119] '''Future changes''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 2 weeks. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 korrik 2024 01:57 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27038456 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * At the Wikimedia Foundation a new task force was formed to replace the disabled Graph with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project|more secure, easy to use, and extensible Chart]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Chart Project|subscribe to the newsletter]] to get notified about new project updates and other news about Chart. * The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents]] extension is now available on Meta-wiki, Igbo Wikipedia, and Swahili Wikipedia, and can be requested on your wiki. This extension helps in managing and making events more visible, giving Event organizers the ability to use tools like the Event registration tool. To learn more about the deployment status and how to request this extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment_status|CampaignEvents page on Meta-wiki]]. * Editors using the iOS Wikipedia app who have more than 50 edits can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits#Add an image|Add an Image]] feature. This feature presents opportunities for small but useful contributions to Wikipedia. * Thank you to [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth/Celebration|all of the authors]] who have contributed to MediaWiki Core. As a result of these contributions, the [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth|percentage of authors contributing more than 5 patches has increased by 25% since last year]], which helps ensure the sustainability of the platform for the Wikimedia projects. '''Problems''' * A problem with the color of the talkpage tabs always showing as blue, even for non-existent pages which should have been red, affecting the Vector 2022 skin, [[phab:T367982|has been fixed]]. '''Future changes''' * The Trust and Safety Product team wants to introduce [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] with as little disruption to tools and workflows as possible. Volunteer developers, including gadget and user-script maintainers, are kindly asked to update the code of their tools and features to handle temporary accounts. The team has [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|created documentation]] explaining how to do the update. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]]. '''Tech News survey''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 1 more week. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 korrik 2024 23:30 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27080357 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translations]] are available. '''Tech News survey''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 3 more days. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia developers can now officially continue to use both [[mw:Special:MyLanguage/Gerrit|Gerrit]] and [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]], due to a June 24 decision by the Wikimedia Foundation to support software development on both platforms. Gerrit and GitLab are both code repositories used by developers to write, review, and deploy the software code that supports the MediaWiki software that the wiki projects are built on, as well as the tools used by editors to create and improve content. This decision will safeguard the productivity of our developers and prevent problems in code review from affecting our users. More details are available in the [[mw:GitLab/Migration status|Migration status]] page. * The Wikimedia Foundation seeks applicants for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product and Technology Advisory Council]] (PTAC). This group will bring technical contributors and Wikimedia Foundation together to co-define a more resilient, future-proof technological platform. Council members will evaluate and consult on the movement's product and technical activities, so that we develop multi-generational projects. We are looking for a range of technical contributors across the globe, from a variety of Wikimedia projects. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal#Joining the PTAC as a technical volunteer|Please apply here by August 10]]. * Editors with rollback user-rights who use the Wikipedia App for Android can use the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Anti Vandalism|Edit Patrol]] features. These features include a new feed of Recent Changes, related links such as Undo and Rollback, and the ability to create and save a personal library of user talk messages to use while patrolling. If your wiki wants to make these features available to users who do not have rollback rights but have reached a certain edit threshold, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android#Contact us|you can contact the team]]. You can [[diffblog:2024/07/10/ِaddressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/|read more about this project on Diff blog]]. * Editors who have access to [[m:Special:MyLanguage/The_Wikipedia_Library|The Wikipedia Library]] can once again use non-open access content in SpringerLinks, after the Foundation [[phab:T368865|contacted]] them to restore access. You can read more about [[m:Tech/News/Recently_resolved_community_tasks|this and 21 other community-submitted tasks that were completed last week]]. '''Changes later this week''' * This week, [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-07 deployments|dark mode will be available on a number of Wikipedias]], both desktop and mobile, for logged-in and logged-out users. Interface admins and user script maintainers are encouraged to check gadgets and user scripts in the dark mode, to find any hard-coded colors and fix them. There are some [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations for dark mode compatibility]] to help. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Next week, functionaries, volunteers maintaining tools, and software development teams are invited to test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on testwiki. Temporary accounts is a feature that will help improve privacy on the wikis. No further temporary account deployments are scheduled yet. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348895] * Editors who upload files cross-wiki, or teach other people how to do so, may wish to join a Wikimedia Commons discussion. The Commons community is discussing limiting who can upload files through the cross-wiki upload/Upload dialog feature to users auto-confirmed on Wikimedia Commons. This is due to the large amount of copyright violations uploaded this way. There is a short summary at [[c:Special:MyLanguage/Commons:Cross-wiki upload|Commons:Cross-wiki upload]] and [[c:Commons:Village pump/Proposals#Deactivate cross-wiki uploads for new users|discussion at Commons:Village Pump]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]]. </div><section end="technews-2024-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 korrik 2024 03:29 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27124561 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translations]] are available. '''Feature News''' * Stewards can now [[:m:Special:MyLanguage/Global_blocks|globally block]] accounts. Before [[phab:T17294|the change]] only IP addresses and IP ranges could be blocked globally. Global account blocks are useful when the blocked user should not be logged out. [[:m:Special:MyLanguage/Global_locks|Global locks]] (a similar tool logging the user out of their account) are unaffected by this change. The new global account block feature is related to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project, which is a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors that are no longer made public. * Later this week, Wikimedia site users will notice that the Interface of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as "Pending Changes") is improved and consistent with the rest of the MediaWiki interface and [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Wikimedia's design system]]. The FlaggedRevs interface experience on mobile and [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MinervaNeue|Minerva skin]] was inconsistent before it was fixed and ported to [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]] by the WMF Growth team and some volunteers. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] * Wikimedia site users can now submit account vanishing requests via [[m:Special:GlobalVanishRequest|GlobalVanishRequest]]. This feature is used when a contributor wishes to stop editing forever. It helps you hide your past association and edit to protect your privacy. Once processed, the account will be locked and renamed. [https://phabricator.wikimedia.org/T367329] * Have you tried monitoring and addressing vandalism in Wikipedia using your phone? [https://diff.wikimedia.org/2024/07/10/%d9%90addressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/ A Diff blog post on Patrolling features in the Mobile App] highlights some of the new capabilities of the feature, including swiping through a feed of recent changes and a personal library of user talk messages for use when patrolling from your phone. * Wikimedia contributors and GLAM (galleries, libraries, archives, and museums) organisations can now learn and measure the impact Wikimedia Commons is having towards creating quality encyclopedic content using the [https://doc.wikimedia.org/generated-data-platform/aqs/analytics-api/reference/commons.html Commons Impact Metrics] analytics dashboard. The dashboard offers organizations analytics on things like monthly edits in a category, the most viewed files, and which Wikimedia articles are using Commons images. As a result of these new data dumps, GLAM organisation can more reliably measure their return on investment for programs bringing content into the digital Commons. [https://diff.wikimedia.org/2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/] '''Project Updates''' * Come share your ideas for improving the wikis on the newly reopened [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]]. The Community Wishlist is Wikimedia’s forum for volunteers to share ideas (called wishes) to improve how the wikis work. The new version of the wishlist is always open, works with both wikitext and Visual Editor, and allows wishes in any language. '''Learn more''' * Have you ever wondered how Wikimedia software works across over 300 languages? This is 253 languages more than the Google Chrome interface, and it's no accident. The Language and Product Localization Team at the Wikimedia Foundation supports your work by adapting all the tools and interfaces in the MediaWiki software so that contributors in our movement who translate pages and strings can translate them and have the sites in all languages. Read more about the team and their upcoming work on [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/building-towards-a-robust-multilingual-knowledge-ecosystem-for-the-wikimedia-movement/ Diff]. * How can Wikimedia build innovative and experimental products while maintaining such heavily used websites? A recent [https://diff.wikimedia.org/2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/ blog post] by WMF staff Johan Jönsson highlights the work of the [[m:Future Audiences#Objectives and Key Results|WMF Future Audience initiative]], where the goal is not to build polished products but test out new ideas, such as a [[m:Future_Audiences/Experiments: conversational/generative AI|ChatGPT plugin]] and [[m:Future_Audiences/Experiment:Add a Fact|Add a Fact]], to help take Wikimedia into the future. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]]. </div><section end="technews-2024-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 korrik 2024 02:02 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27142915 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translations]] are available. '''Feature news''' * Editors using the Visual Editor in languages that use non-Latin characters for numbers, such as Hindi, Manipuri and Eastern Arabic, may notice some changes in the formatting of reference numbers. This is a side effect of preparing a new sub-referencing feature, and will also allow fixing some general numbering issues in Visual Editor. If you notice any related problems on your wiki, please share details at the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|project talkpage]]. '''Bugs status''' * Some logged-in editors were briefly unable to edit or load pages last week. [[phab:T370304|These errors]] were mainly due to the addition of new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|linter]] rules which led to caching problems. Fixes have been applied and investigations are continuing. * Editors can use the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Information tool]] to get information about IP addresses. This tool is available as a Beta Feature in your preferences. The tool was not available for a few days last week, but is now working again. Thank you to Shizhao for filing the bug report. You can read about that, and [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks#2024-07-25|28 other community-submitted tasks]] that were resolved last week. '''Project updates''' * There are new features and improvements to Phabricator from the Release Engineering and Collaboration Services teams, and some volunteers, including: the search systems, the new task creation system, the login systems, the translation setup which has resulted in support for more languages (thanks to Pppery), and fixes for many edge-case errors. You can [[phab:phame/post/view/316/iterative_improvements/|read details about these and other improvements in this summary]]. * There is an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|update on the Charts project]]. The team has decided which visualization library to use, which chart types to start focusing on, and where to store chart definitions. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9056|Czech]] ([[voy:cs:|<code>voy:cs:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T370905] '''Learn more''' * There is a [[diffblog:2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/|new Wikimedia Foundation data center]] in São Paulo, Brazil which helps to reduce load times. * There is new [[diffblog:2024/07/22/the-perplexing-process-of-uploading-images-to-wikipedia/|user research]] on problems with the process of uploading images. * Commons Impact Metrics are [[diffblog:2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/|now available]] via data dumps and API. * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/July|Technical Community Newsletter]] is now available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30 korrik 2024 01:09 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27164109 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Two new parser functions will be available this week: <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#dir|#dir]]<nowiki>}}</nowiki></code> and <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#bcp47|#bcp47]]<nowiki>}}</nowiki></code>. These will reduce the need for <code>Template:Dir</code> and <code>Template:BCP47</code> on Commons and allow us to [[phab:T343131|drop 100 million rows]] from the "what links here" database. Editors at any wiki that use these templates, can help by replacing the templates with these new functions. The templates at Commons will be updated during the Hackathon at Wikimania. [https://phabricator.wikimedia.org/T359761][https://phabricator.wikimedia.org/T366623] * Communities can request the activation of the visual editor on entire namespaces where discussions sometimes happen (for instance ''Wikipedia:'' or ''Wikisource:'' namespaces) if they understand the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/FAQ#WPNS|known limitations]]. For discussions, users can already use [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] in these namespaces. * The tracking category "Pages using Timeline" has been renamed to "Pages using the EasyTimeline extension" [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3ATimeline-tracking-category&namespace=8 in TranslateWiki]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. '''Project updates''' * Editors who help to organize WikiProjects and similar on-wiki collaborations, are invited to share ideas and examples of successful collaborations with the Campaigns and Programs teams. You can fill out [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/WikiProjects|a brief survey]] or share your thoughts [[m:Talk:Campaigns/WikiProjects|on the talkpage]]. The teams are particularly looking for details about successful collaborations on non-English wikis. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The new parser is being rolled out on {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} wikis over the next few months. The {{int:project-localized-name-enwikivoyage}} and {{int:project-localized-name-hewikivoyage}} were [[phab:T365367|switched]] to Parsoid last week. For more information, see [[mw:Parsoid/Parser_Unification|Parsoid/Parser Unification]]. '''Learn more''' * There will be more than 200 sessions at Wikimania this week. Here is a summary of some of the [[diffblog:2024/08/05/interested-in-product-and-tech-here-are-some-wikimania-sessions-you-dont-want-to-miss/|key sessions related to the product and technology area]]. * The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/07-02|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/July|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New design previews for Translatable pages; Updates about MinT for Wiki Readers; the release of Translation dumps; and more. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/31|Growth newsletter]] is available. * The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/July 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 5 gusht 2024 22:41 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27233905 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] editors and maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Actions#Show a CAPTCHA|make a CAPTCHA show if a filter matches an edit]]. This allows communities to quickly respond to spamming by automated bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T20110] * [[m:Special:MyLanguage/Stewards|Stewards]] can now specify if global blocks should prevent account creation. Before [[phab:T17273|this change]] by the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product]] Team, all global blocks would prevent account creation. This will allow stewards to reduce the unintended side-effects of global blocks on IP addresses. '''Project updates''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#August_2024_committee_nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new members to refresh the [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]]. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open until at least 2024-08-26. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2880037|West Coast Bajau]] ([[w:bdr:|<code>w:bdr:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T371757] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 gusht 2024 01:20 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27253654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Coming soon: A new sub-referencing feature – try it!</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Sub-referencing"/> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]] Hello. For many years, community members have requested an easy way to re-use references with different details. Now, a MediaWiki solution is coming: The new sub-referencing feature will work for wikitext and Visual Editor and will enhance the existing reference system. You can continue to use different ways of referencing, but you will probably encounter sub-references in articles written by other users. More information on [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|the project page]]. '''We want your feedback''' to make sure this feature works well for you: * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|Please try]] the current state of development on beta wiki and [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|let us know what you think]]. * [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|Sign up here]] to get updates and/or invites to participate in user research activities. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team is planning to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We will reach out to creators/maintainers of tools and templates related to references beforehand. Please help us spread the message. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC) <section end="Sub-referencing"/> </div> <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=27309345 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translations]] are available. '''Feature news''' * Editors who want to re-use references but with different details such as page numbers, will be able to do so by the end of 2024, using a new [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Sub-referencing in a nutshell|sub-referencing]] feature. You can read more [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|about the project]] and [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|how to test the prototype]]. * Editors using tracking categories to identify which pages use specific extensions may notice that six of the categories have been renamed to make them more easily understood and consistent. These categories are automatically added to pages that use specialized MediaWiki extensions. The affected names are for: [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aintersection-category&namespace=8 DynamicPageList], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Akartographer-tracking-category&namespace=8 Kartographer], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aphonos-tracking-category&namespace=8 Phonos], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Arss-tracking-category&namespace=8 RSS], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Ascore-use-category&namespace=8 Score], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Awikihiero-usage-tracking-category&namespace=8 WikiHiero]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. Thanks to Pppery for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T347324] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Technical volunteers who edit modules and want to get a list of the categories used on a page, can now do so using the <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">categories</bdi></code> property of <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">[[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Title objects|mw.title objects]]</bdi></code>. This enables wikis to configure workflows such as category-specific edit notices. Thanks to SD001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T50175][https://phabricator.wikimedia.org/T85372] '''Bugs status''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Your help is needed to check if any pages need to be moved or deleted. A maintenance script was run to clean up unreachable pages (due to Unicode issues or introduction of new namespaces/namespace aliases). The script tried to find appropriate names for the pages (e.g. by following the Unicode changes or by moving pages whose titles on Wikipedia start with <code>Talk:WP:</code> so that their titles start with <code>Wikipedia talk:</code>), but it may have failed for some pages, and moved them to <bdi lang="zxx" dir="ltr">[[Special:PrefixIndex/T195546/]]</bdi> instead. Your community should check if any pages are listed there, and move them to the correct titles, or delete them if they are no longer needed. A full log (including pages for which appropriate names could be found) is available in [[phab:P67388]]. * Editors who volunteer as [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|mentors]] to newcomers on their wiki are once again able to access lists of potential mentees who they can connect with to offer help and guidance. This functionality was restored thanks to [[phab:T372164|a bug fix]]. Thank you to Mbch331 for filing the bug report. You can read about that, and 18 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Project updates''' * The application deadline for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC) has been extended to September 16. Members will help by providing advice to Foundation Product and Technology leadership on short and long term plans, on complex strategic problems, and help to get feedback from more contributors and technical communities. Selected members should expect to spend roughly 5 hours per month for the Council, during the one year pilot. Please consider applying, and spread the word to volunteers you think would make a positive contribution to the committee. '''Learn more''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award#2024 Winners|2024 Coolest Tool Awards]] were awarded at Wikimania, in seven categories. For example, one award went to the ISA Tool, used for adding structured data to files on Commons, which was recently improved during the [[m:Event:Wiki Mentor Africa ISA Hackathon 2024|Wiki Mentor Africa Hackathon]]. You can see video demonstrations of each tool at the awards page. Congratulations to this year's recipients, and thank you to all tool creators and maintainers. * The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-01|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available, and includes some highlights from Wikimania, an upcoming Language community meeting, and other news from the movement. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 gusht 2024 02:51 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27307284 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Administrators can now test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on test2wiki. This was done to allow cross-wiki testing of temporary accounts, for when temporary accounts switch between projects. The feature was enabled on testwiki a few weeks ago. No further temporary account deployments are scheduled yet. Temporary Accounts is a project to create a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors which are no longer made public. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. * Later this week, editors at wikis that use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as "Pending Changes") may notice that the indicators at the top of articles have changed. This change makes the system more consistent with the rest of the MediaWiki interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] '''Bugs status''' * Editors who use the 2010 wikitext editor, and use the Character Insert buttons, will [[phab:T361465|no longer]] experience problems with the buttons adding content into the edit-summary instead of the edit-window. You can read more about that, and 26 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Project updates''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Please review and vote on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas|Focus Areas]], which are groups of wishes that share a problem. Focus Areas were created for the newly reopened Community Wishlist, which is now open year-round for submissions. The first batch of focus areas are specific to moderator workflows, around welcoming newcomers, minimizing repetitive tasks, and prioritizing tasks. Once volunteers have reviewed and voted on focus areas, the Foundation will then review and select focus areas for prioritization. * Do you have a project and are willing to provide a three (3) month mentorship for an intern? [[mw:Special:MyLanguage/Outreachy|Outreachy]] is a twice a year program for people to participate in a paid internship that will start in December 2024 and end in early March 2025, and they need mentors and projects to work on. Projects can be focused on coding or non-coding (design, documentation, translation, research). See the Outreachy page for more details, and a list of past projects since 2013. '''Learn more''' * If you're curious about the product and technology improvements made by the Wikimedia Foundation last year, read [[diffblog:2024/08/21/wikimedia-foundation-product-technology-improving-the-user-experience/|this recent highlights summary on Diff]]. * To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together.webm|Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together]] (55 mins) - about the [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] project. ** [[c:File:Wikimania 2024 - Belgrade - Day 1 - Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views.webm|Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views]] (30 mins) - an overview for both technical and non technical audiences, covering some of the challenges and open questions, related to the [[mw:MediaWiki Product Insights|platform evolution, stewardship and developer experiences]] research. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 gusht 2024 22:30 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27341211 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Editors and volunteer developers interested in data visualisation can now test the new software for charts. Its early version is available on beta Commons and beta Wikipedia. This is an important milestone before making charts available on regular wikis. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|read more about this project update]] and help to test the charts. '''Feature news''' * Editors who use the [[{{#special:Unusedtemplates}}]] page can now filter out pages which are expected to be there permanently, such as sandboxes, test-cases, and templates that are always substituted. Editors can add the new magic word [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#EXPECTUNUSEDTEMPLATE|<code dir="ltr"><nowiki>__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__</nowiki></code>]] to a template page to hide it from the listing. Thanks to Sophivorus and DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T184633] * Editors who use the New Topic tool on discussion pages, will [[phab:T334163|now be reminded]] to add a section header, which should help reduce the quantity of newcomers who add sections without a header. You can read more about that, and {{formatnum:28}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. * Last week, some Toolforge tools had occasional connection problems. The cause is still being investigated, but the problems have been resolved for now. [https://phabricator.wikimedia.org/T373243] * Translation administrators at multilingual wikis, when editing multiple translation units, can now easily mark which changes require updates to the translation. This is possible with the [[phab:T298852#10087288|new dropdown menu]]. '''Project updates''' * A new draft text of a policy discussing the use of Wikimedia's APIs [[m:Special:MyLanguage/API Policy Update 2024|has been published on Meta-Wiki]]. The draft text does not reflect a change in policy around the APIs; instead, it is an attempt to codify existing API rules. Comments, questions, and suggestions are welcome on [[m:Talk:API Policy Update 2024|the proposed update’s talk page]] until September 13 or until those discussions have concluded. '''Learn more''' * To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization.webm|Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization]] (25 mins) – about the above-mentioned Charts project. ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 3 - State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia.webm|State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia]] (90 mins) – about some of the language tools that support Wikimedia sites, such as [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content]]/[[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation|Section Translation]], [[mw:Special:MyLanguage/MinT|MinT]], and LanguageConverter; also the current state and future of languages onboarding. [https://phabricator.wikimedia.org/T368772] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 shtator 2024 03:04 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27390268 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translations]] are available. '''Feature news''' * Starting this week, the standard [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will receive new colors that make them compatible in dark mode. This is the first of many changes to come as part of a major upgrade to syntax highlighting. You can learn more about what's to come on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365311][https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Editors of wikis using Wikidata will now be notified of only relevant Wikidata changes in their watchlist. This is because the Lua functions <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>entity:getSitelink()</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw.wikibase.getSitelink(qid)</code></bdi> will have their logic unified for tracking different aspects of sitelinks to reduce junk notifications from [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Projects/Watchlist Wikidata Sitelinks Tracking|inconsistent sitelinks tracking]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T295356] '''Project updates''' * Users of all Wikis will have access to Wikimedia sites as read-only for a few minutes on September 25, starting at 15:00 UTC. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962] * Contributors of [[phab:T363538#10123348|11 Wikipedias]], including English will have a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS</code></bdi> namespace added to their Wikipedias. This improvement ensures that links beginning with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS:</code></bdi> (usually shortcuts to the [[w:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]]) are not broken by [[w:en:Mooré|Mooré]] Wikipedia (language code <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mos</code></bdi>). [https://phabricator.wikimedia.org/T363538] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 shtator 2024 20:50 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27424457 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translations]] are available. '''Improvements and Maintenance''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Editors interested in templates can help by reading the latest Wishlist focus area, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template recall and discovery]], and share your feedback on the talkpage. This input helps the Community Tech team to decide the right technical approach to build. Everyone is also encouraged to continue adding [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|new wishes]]. * The new automated [[{{#special:NamespaceInfo}}]] page helps editors understand which [[mw:Special:MyLanguage/Help:Namespaces|namespaces]] exist on each wiki, and some details about how they are configured. Thanks to DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T263513] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|References Check]] is a feature that encourages editors to add a citation when they add a new paragraph to a Wikipedia article. For a short time, the corresponding tag "Edit Check (references) activated" was erroneously being applied to some edits outside of the main namespace. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T373692] * It is now possible for a wiki community to change the order in which a page’s categories are displayed on their wiki. By default, categories are displayed in the order they appear in the wikitext. Now, wikis with a consensus to do so can [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|request]] a configuration change to display them in alphabetical order. [https://phabricator.wikimedia.org/T373480] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool authors can now access ToolsDB's [[wikitech:Portal:Data Services#ToolsDB|public databases]] from both [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry|Quarry]] and [[wikitech:Superset|Superset]]. Those databases have always been accessible to every [[wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] user, but they are now more broadly accessible, as Quarry can be accessed by anyone with a Wikimedia account. In addition, Quarry's internal database can now be [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry#Querying Quarry's own database|queried from Quarry itself]]. This database contains information about all queries that are being run and starred by users in Quarry. This information was already public through the web interface, but you can now query it using SQL. You can read more about that, and {{formatnum:20}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. * Any pages or tools that still use the very old CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw-message-box</code></bdi> need to be updated. These old classes will be removed next week or soon afterwards. Editors can use a [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-message-box&regex=1&namespaces=&title= global-search] to determine what needs to be changed. It is possible to use the newer <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>cdx-message</code></bdi> group of classes as a replacement (see [https://doc.wikimedia.org/codex/latest/components/demos/message.html#css-only-version the relevant Codex documentation], and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tech/Header&diff=prev&oldid=27449042 an example update]), but using locally defined onwiki classes would be best. [https://phabricator.wikimedia.org/T374499] '''Technical project updates''' * Next week, all Wikimedia wikis will be read-only for a few minutes. This will start on September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This maintenance process also targets other services.]] The previous switchover took 3 minutes, and the Site Reliability Engineering teams use many tools to make sure that this essential maintenance work happens as quickly as possible. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962] '''Tech in depth''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/August 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes details about: research about [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Hooks|hook]] handlers to help simplify development, research about performance improvements, work to improve the REST API for end-users, and more. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Auditorium Kyiv - Day 4 - Hackathon Showcase.webm|Hackathon Showcase]] (45 mins) - 19 short presentations by some of the Hackathon participants, describing some of the projects they worked on, such as automated testing of maintenance scripts, a video-cutting command line tool, and interface improvements for various tools. There are [[phab:T369234|more details and links available]] in the Phabricator task. ** [[c:File:Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem.webm|Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem]] (40 mins) - a roundtable discussion for tool-maintainers, users, and supporters of Toolforge about how to make the platform sustainable and how to evaluate the tools available there. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 shtator 2024 02:00 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27460876 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only]] for a few minutes on Wednesday September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. Reading the wikis will not be interrupted, but editing will be paused. These twice-yearly processes allow WMF's site reliability engineering teams to remain prepared to keep the wikis functioning even in the event of a major interruption to one of our data centers. '''Updates for editors''' [[File:Add alt text from a halfsheet, with the article behind.png|thumb|A screenshot of the interface for the Alt Text suggested-edit feature]] * Editors who use the iOS Wikipedia app in Spanish, Portuguese, French, or Chinese, may see the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|Alt Text suggested-edit experiment]] after editing an article, or completing a suggested edit using "[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project#Hypothesis 2 Add an Image Suggested Edit|Add an image]]". Alt-text helps people with visual impairments to read Wikipedia articles. The team aims to learn if adding alt-text to images is a task that editors can be successful with. Please share any feedback on [[mw:Talk:Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|the discussion page]]. * The Codex color palette has been updated with new and revised colors for the MediaWiki user interfaces. The [[mw:Special:MyLanguage/Design System Team/Color/Design documentation#Updates|most noticeable changes]] for editors include updates for: dark mode colors for Links and for quiet Buttons (progressive and destructive), visited Link colors for both light and dark modes, and background colors for system-messages in both light and dark modes. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] It is now possible to include clickable wikilinks and external links inside code blocks. This includes links that are used within <code><nowiki><syntaxhighlight></nowiki></code> tags and on code pages (JavaScript, CSS, Scribunto and Sanitized CSS). Uses of template syntax <code><nowiki>{{…}}</nowiki></code> are also linked to the template page. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T368166] * Two bugs were fixed in the [[m:Special:MyLanguage/Account vanishing|GlobalVanishRequest]] system by improving the logging and by removing an incorrect placeholder message. [https://phabricator.wikimedia.org/T370595][https://phabricator.wikimedia.org/T372223] * View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] From [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]]: ** The API now enables 5,000 on-demand API requests per month and twice-monthly HTML snapshots freely (gratis and libre). More information on the updates and also improvements to the software development kits (SDK) are explained on [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api/ the project's blog post]. While Wikimedia Enterprise APIs are designed for high-volume commercial reusers, this change enables many more community use-cases to be built on the service too. ** The Snapshot API (html dumps) have added beta Structured Contents endpoints ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/ blog post on that]) as well as released two beta datasets (English and French Wikipedia) from that endpoint to Hugging Face for public use and feedback ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/hugging-face-dataset/ blog post on that]). These pre-parsed data sets enable new options for researchers, developers, and data scientists to use and study the content. '''In depth''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The Wikidata Query Service (WDQS) is used to get answers to questions using the Wikidata data set. As Wikidata grows, we had to make a major architectural change so that WDQS could remain performant. As part of the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split project]], we have new SPARQL endpoints available for serving the "[https://query-scholarly.wikidata.org scholarly]" and "[https://query-main.wikidata.org main]" subgraphs of Wikidata. The [http://query.wikidata.org query.wikidata.org endpoint] will continue to serve the full Wikidata graph until March 2025. After this date, it will only serve the main graph. For more information, please see [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|the announcement on Wikidata]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 shtator 2024 01:34 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27493779 --> == 'Wikidata item' link is moving. Find out where... == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"><i>Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.</i>{{tracked|T66315}} Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project. The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the <span style="color: #54595d;"><u>''General''</u></span> section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the <span style="color: #54595d;"><u>''In Other Projects''</u></span> section. We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2. More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].<br><br>We welcome your feedback and questions.<br> [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 27 shtator 2024 20:56 (CEST) </div> <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27524260 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Readers of [[phab:T375401|42 more wikis]] can now use Dark Mode. If the option is not yet available for logged-out users of your wiki, this is likely because many templates do not yet display well in Dark Mode. Please use the [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ night-mode-checker tool] if you are interested in helping to reduce the number of issues. The [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations page]] provides guidance on this. Dark Mode is enabled on additional wikis once per month. * Editors using the 2010 wikitext editor as their default can access features from the 2017 wikitext editor by adding <code dir=ltr>?veaction=editsource</code> to the URL. If you would like to enable the 2017 wikitext editor as your default, it can be set in [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-newwikitext|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T239796] * For logged-out readers using the Vector 2022 skin, the "donate" link has been moved from a collapsible menu next to the content area into a more prominent top menu, next to "Create an account". This restores the link to the level of prominence it had in the Vector 2010 skin. [[mw:Readers/2024 Reader and Donor Experiences#Donor Experiences (Key Result WE 3.2 and the related hypotheses)|Learn more]] about the changes related to donor experiences. [https://phabricator.wikimedia.org/T373585] * The CampaignEvents extension provides tools for organizers to more easily manage events, communicate with participants, and promote their events on the wikis. The extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|enabled]] on Arabic Wikipedia, Igbo Wikipedia, Swahili Wikipedia, and Meta-Wiki. [[w:zh:Wikipedia:互助客栈/其他#引進CampaignEvents擴充功能|Chinese Wikipedia has decided]] to enable the extension, and discussions on the extension are in progress [[w:es:Wikipedia:Votaciones/2024/Sobre la política de Organizadores de Eventos|on Spanish Wikipedia]] and [[d:Wikidata:Project chat#Enabling the CampaignEvents Extention on Wikidata|on Wikidata]]. To learn how to enable the extension on your wiki, you can visit [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|the CampaignEvents page on Meta-Wiki]]. * View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers with an account on Wikitech-wiki should [[wikitech:Wikitech/SUL-migration|check if any action is required]] for their accounts. The wiki is being changed to use the single-user-login (SUL) system, and other configuration changes. This change will help reduce the overall complexity for the weekly software updates across all our wikis. '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|server switch]] was completed successfully last week with a read-only time of [[wikitech:Switch Datacenter#Past Switches|only 2 minutes 46 seconds]]. This periodic process makes sure that engineers can switch data centers and keep all of the wikis available for readers, even if there are major technical issues. It also gives engineers a chance to do maintenance and upgrades on systems that normally run 24 hours a day, and often helps to reveal weaknesses in the infrastructure. The process involves dozens of software services and hundreds of hardware servers, and requires multiple teams working together. Work over the past few years has reduced the time from 17 minutes down to 2–3 minutes. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/66ZW7B2MG63AESQVTXDIFQBDBS766JGW/] '''Meetings and events''' * October 4–6: [[m:Special:MyLanguage/WikiIndaba conference 2024|WikiIndaba Conference's Hackathon]] in Johannesburg, South Africa * November 4–6: [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] in Vienna, Austria '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 tetor 2024 00:17 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27530062 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities can now request installation of [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]] on their wiki. Automoderator is an automated anti-vandalism tool that reverts bad edits based on scores from the new "Revert Risk" machine learning model. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AutoModerator/Deploying|read details about the necessary steps]] for installation and configuration. [https://phabricator.wikimedia.org/T336934] '''Updates for editors''' * Translators in wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|the mobile experience of Content Translation is available]], can now customize their articles suggestion list from 41 filtering options when using the tool. This topic-based article suggestion feature makes it easy for translators to self-discover relevant articles based on their area of interest and translate them. You can [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions try it with your mobile device]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368422] * View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * It is now possible for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><syntaxhighlight></nowiki></code></bdi> code blocks to offer readers a "Copy" button if the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>copy=1</nowiki></code></bdi> attribute is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight#copy|set on the tag]]. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T40932] * Customized copyright footer messages on all wikis will be updated. The new versions will use wikitext markup instead of requiring editing raw HTML. [https://phabricator.wikimedia.org/T375789] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this month, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] will be rolled out on several pilot wikis. The final list of the wikis will be published in the second half of the month. If you maintain any tools, bots, or gadgets on [[phab:T376499|these 11 wikis]], and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Rate limiting has been enabled for the code review tools [[Wikitech:Gerrit|Gerrit]] and [[Wikitech:GitLab|GitLab]] to address ongoing issues caused by malicious traffic and scraping. Clients that open too many concurrent connections will be restricted for a few minutes. This rate limiting is managed through [[Wikitech:nftables|nftables]] firewall rules. For more details, see Wikitech's pages on [[Wikitech:Firewall#Throttling with nftables|Firewall]], [[Wikitech:GitLab/Abuse and rate limiting|GitLab limits]] and [[Wikitech:Gerrit/Operations#Throttling IPs|Gerrit operations]]. * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q49224|Komering]] ([[w:kge:|<code>w:kge:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374813] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36096|Mooré]] ([[m:mos:|<code>m:mos:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374641] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[wikt:mad:|<code>wikt:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374968] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q2501174|Gorontalo]] ([[q:gor:|<code>q:gor:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375088] ** a {{int:project-localized-name-group-wikinews}} in [[d:Q56482|Shan]] ([[n:shn:|<code>n:shn:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375430] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 tetor 2024 01:40 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27557422 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is starting to be removed. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|A first set of wikis]] are being contacted. These wikis are invited to stop using Flow, and to move all Flow boards to sub-pages, as archives. At these wikis, a script will move all Flow pages that aren't a sub-page to a sub-page automatically, starting on 22 October 2024. On 28 October 2024, all Flow boards at these wikis will be set in read-only mode. [https://www.mediawiki.org/wiki/Structured_Discussions/Deprecation][https://phabricator.wikimedia.org/T370722] * WMF's Search Platform team is working on making it easier for readers to perform text searches in their language. A [[phab:T332342|change last week]] on over 30 languages makes it easier to find words with accents and other diacritics. This applies to both full-text search and to types of advanced search such as the <bdi lang="en" dir="ltr">''hastemplate''</bdi> and <bdi lang="en" dir="ltr">''incategory''</bdi> keywords. More technical details (including a few other minor search upgrades) are available. [https://www.mediawiki.org/wiki/User:TJones_%28WMF%29/Notes/Language_Analyzer_Harmonization_Notes#ASCII-folding/ICU-folding_%28T332342%29] * View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|EditCheck]] was installed at Russian Wikipedia, and fixes were made for some missing user interface styles. '''Updates for technical contributors''' * Editors who use the Toolforge tool [[toolforge:copyvios|Earwig's Copyright Violation Detector]] will now be required to log in with their Wikimedia account before running checks using the "search engine" option. This change is needed to help prevent external bots from misusing the system. Thanks to Chlod for these improvements. [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_talk:New_pages_patrol/Reviewers#Authentication_is_now_required_for_search_engine_checks_on_Earwig's_Copyvio_Tool] * [[m:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] users can create tickets and add comments on existing tickets via Email again. [[mw:Special:MyLanguage/Phabricator/Help#Using email|Sending email to Phabricator]] has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356077] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Some HTML elements in the interface are now wrapped with a <code><nowiki><bdi></nowiki></code> element, to make our HTML output more aligned with Web standards. More changes like this will be coming in future weeks. This change might break some tools that rely on the previous HTML structure of the interface. Note that relying on the HTML structure of the interface is [[mw:Special:MyLanguage/Stable interface policy/Frontend#What is not stable?|not recommended]] and might break at any time. [https://phabricator.wikimedia.org/T375975] '''In depth''' * The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/September 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes: updates on Wikimedia's authentication system, research to simplify feature development in the MediaWiki platform, updates on Parser Unification and MathML rollout, and more. * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/October|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition include: research about improving topic suggestions related to countries, improvements to PHPUnit tests, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 tetor 2024 23:19 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27597254 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Mobile Apps team has released an [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh#Phase 1: Creating a user Profile Menu (T373714)|update]] to the iOS app's navigation, and it is now available in the latest App store version. The team added a new Profile menu that allows for easy access to editor features like Notifications and Watchlist from the Article view, and brings the "Donate" button into a more accessible place for users who are reading an article. This is the first phase of a larger planned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh|navigation refresh]] to help the iOS app transition from a primarily reader-focused app, to an app that fully supports reading and editing. The Wikimedia Foundation has added more editing features and support for on-wiki communication based on volunteer requests in recent years. [[File:IOS App Navigation refresh first phase 05.png|thumb|iOS Wikipedia App's profile menu and contents]] '''Updates for editors''' * Wikipedia readers can now download a browser extension to experiment with some early ideas on potential features that recommend articles for further reading, automatically summarize articles, and improve search functionality. For more details and to stay updated, check out the Web team's [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments|Content Discovery Experiments page]] and [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Web team's projects|subscribe to their newsletter]]. * Later this month, logged-out editors of [[phab:T376499|these 12 wikis]] will start to have [[mw:Special:Mylanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] created. The list may slightly change - some wikis may be removed but none will be added. Temporary account is a new [[mw:Special:MyLanguage/User account types|type of user account]]. It enhances the logged-out editors' privacy and makes it easier for community members to communicate with them. If you maintain any tools, bots, or gadgets on these 12 wikis, and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. Read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|deployment plan across all wikis]]. * View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[w:nr:Main Page|South Ndebele]], [[w:rsk:Главни бок|Pannonian Rusyn]], [[w:ann:Uwu|Obolo]], [[w:iba:Lambar Keterubah|Iban]] and [[w:tdd:ᥞᥨᥝᥴ ᥘᥣᥲ ᥖᥥᥰ|Tai Nüa]] Wikipedia languages were created last week. [https://www.wikidata.org/wiki/Q36785][https://www.wikidata.org/wiki/Q35660][https://www.wikidata.org/wiki/Q36614][https://www.wikidata.org/wiki/Q33424][https://www.wikidata.org/wiki/Q36556] * It is now possible to create functions on Wikifunctions using Wikidata lexemes, through the new [[f:Z6005|Wikidata lexeme type]] launched last week. When you go to one of these functions, the user interface provides a lexeme selector that helps you pick a lexeme from Wikidata that matches the word you type. After hitting run, your selected lexeme is retrieved from Wikidata, transformed into a Wikidata lexeme type, and passed into the selected function. Read more about this in [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2024-10-17#Function of the Week: select representation from lexeme|the latest Wikifunctions newsletter]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Users of the Wikimedia sites can now format dates more easily in different languages with the new <code dir="ltr">{{[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef|#timef]]:…}}</code> parser function. For example, <code dir="ltr"><nowiki>{{#timef:now|date|en}}</nowiki></code> will show as "<bdi lang="en" dir="ltr">{{#timef:now|date|en}}</bdi>". Previously, <code dir="ltr"><nowiki>{{#time:…}}</nowiki></code> could be used to format dates, but this required knowledge of the order of the time and date components and their intervening punctuation. <code dir="ltr">#timef</code> (or <code dir="ltr">#timefl</code> for local time) provides access to the standard date formats that MediaWiki uses in its user interface. This may help to simplify some templates on multi-lingual wikis like Commons and Meta. [https://phabricator.wikimedia.org/T223772][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Commons and Meta users can now efficiently [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Localization|retrieve the user's language]] using <code dir="ltr"><nowiki>{{USERLANGUAGE}}</nowiki></code> instead of using <code dir="ltr"><nowiki>{{int:lang}}</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T4085] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Tech Advisory Council]] (PTAC) now has its pilot members with representation across Africa, Asia, Europe, North America and South America. They will work to address the [[Special:MyLanguage/Movement Strategy/Initiatives/Technology Council|Movement Strategy's Technology Council]] initiative of having a co-defined and more resilient technological platform. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy/Initiatives/Technology_Council] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/32|Growth newsletter]] is available. It includes: an upcoming Newcomer Homepage Community Updates module, new Community Configuration options, and details on new projects. * The Wikimedia Foundation is [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Security Team#CNA Partnership|now an official partner of the CVE program]], which is an international effort to catalog publicly disclosed cybersecurity vulnerabilities. This partnership will allow the Security Team to instantly publish [[w:en:Common Vulnerabilities and Exposures|common vulnerabilities and exposures]] (CVE) records that are affecting MediaWiki core, extensions, and skins, along with any other code the Foundation is a steward of. * The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]] is now [[m:Community Wishlist/Updates#October 16, 2024: Conversations Made Easier: Machine-Translated Wishes Are Here!|testing machine translations]] for Wishlist content. Volunteers can now read machine-translated versions of wishes and dive into discussions even before translators arrive to translate content. '''Meetings and events''' * 24 October - Wiki Education Speaker Series Webinar - [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/N4XTB4G55BUY3M3PNGUAKQWJ7A4UOPAK/ Open Source Tech: Building the Wiki Education Dashboard], featuring Wikimedia interns and a Web developer in the panel. * 20–22 December 2024 - [[m:Special:MyLanguage/Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024]] in Odisha, India. A hackathon for community members, including developers, designers and content editors, to build technical solutions that improve contributors' experiences. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 tetor 2024 22:50 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27634672 --> == 'Wikidata item' link is moving, finally. == Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] 22 tetor 2024 13:28 (CEST) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27535421 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later in November, the Charts extension will be deployed to the test wikis in order to help identify and fix any issue. A security review is underway to then enable deployment to pilot wikis for broader testing. You can read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates#October 2024: Working towards production deployment|the October project update]] and see the [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Charts latest documentation and examples on Beta Wikipedia]. * View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[w:en:PediaPress|Pediapress.com]], an external service that creates books from Wikipedia, can now use [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Maps|Wikimedia Maps]] to include existing pre-rendered infobox map images in their printed books on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T375761] '''Updates for technical contributors''' * Wikis can use [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|the Guided Tour extension]] to help newcomers understand how to edit. The Guided Tours extension now works with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Dark mode|dark mode]]. Guided Tour maintainers can check their tours to see that nothing looks odd. They can also set <code>emitTransitionOnStep</code> to <code>true</code> to fix an old bug. They can use the new flag <code>allowAutomaticBack</code> to avoid back-buttons they don't want. [https://phabricator.wikimedia.org/T73927#10241528] * Administrators in the Wikimedia projects who use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Nuke|Nuke Extension]] will notice that mass deletions done with this tool have the "Nuke" tag. This change will make reviewing and analyzing deletions performed with the tool easier. [https://phabricator.wikimedia.org/T366068] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 tetor 2024 21:54 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27668811 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Stewards can now make [[m:Special:MyLanguage/Global blocks|global account blocks]] cause global [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblocks]]. This will assist stewards in preventing abuse from users who have been globally blocked. This includes preventing globally blocked temporary accounts from exiting their session or switching browsers to make subsequent edits for 24 hours. Previously, temporary accounts could exit their current session or switch browsers to continue editing. This is an anti-abuse tool improvement for the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project. You can read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|progress on key features for temporary accounts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368949] * Wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]] can now use the [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Event list#October 29, 2024: Collaboration List launched|Collaboration List]] feature. This list provides a new, easy way for contributors to learn about WikiProjects on their wikis. Thanks to the Campaign team for this work that is part of [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product %26 Technology OKRs#WE KRs|the 2024/25 annual plan]]. If you are interested in bringing the CampaignEvents extension to your wiki, you can [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|follow these steps]] or you can reach out to User:Udehb-WMF for help. * The text color for red links will be slightly changed later this week to improve their contrast in light mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T370446] * View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, on multilingual wikis, users [[phab:T216368|can now]] hide translations from the WhatLinksHere special page. '''Updates for technical contributors''' * XML [[m:Special:MyLanguage/Data dumps|data dumps]] have been temporarily paused whilst a bug is investigated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/message/BXWJDPO5QI2QMBCY7HO36ELDCRO6HRM4/] '''In depth''' * Temporary Accounts have been deployed to six wikis; thanks to the Trust and Safety Product team for [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|this work]], you can read about [[phab:T340001|the deployment plans]]. Beginning next week, Temporary Accounts will also be enabled on [[phab:T378336|seven other projects]]. If you are active on these wikis and need help migrating your tools, please reach out to [[m:User:Udehb-WMF|User:Udehb-WMF]] for assistance. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/October|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New languages supported in translatewiki or in MediaWiki; New keyboard input methods for some languages; details about recent and upcoming meetings, and more. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] is happening in Vienna, Austria and online from 4 to 6 November 2024. The conference will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 nëntor 2024 21:48 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27693917 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * On wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Translate|Translate extension]] enabled, users will notice that the FuzzyBot will now automatically create translated versions of categories used on translated pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T285463] * View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the submitted task to use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SecurePoll|SecurePoll extension]] for English Wikipedia's special [[w:en:Wikipedia:Administrator elections|administrator election]] was resolved on time. [https://phabricator.wikimedia.org/T371454] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] In <code dir="ltr">[[mw:MediaWiki_1.44/wmf.2|1.44.0-wmf-2]]</code>, the logic of Wikibase function <code>getAllStatements</code> changed to behave like <code>getBestStatements</code>. Invoking the function now returns a copy of values which are immutable. [https://phabricator.wikimedia.org/T270851] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. The API will be rerouting some page content endpoints from RESTbase to the newer [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST API]] endpoints. The [[phab:T374683|impacted endpoints]] include getting page/revision metadata and rendered HTML content. These changes will be available on testwiki later this week, with other projects to follow. This change should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints should verify behavior on testwiki, and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]]. '''In depth''' * Admins and users of the Wikimedia projects [[mw:Special:MyLanguage/Moderator_Tools/Automoderator#Usage|where Automoderator is enabled]] can now monitor and evaluate important metrics related to Automoderator's actions. [https://superset.wmcloud.org/superset/dashboard/unified-automoderator-activity-dashboard/ This Superset dashboard] calculates and aggregates metrics about Automoderator's behaviour on the projects in which it is deployed. Thanks to the Moderator Tools team for this Dashboard; you can visit [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator/Unified Activity Dashboard|the documentation page]] for more information about this work. [https://phabricator.wikimedia.org/T369488] '''Meetings and events''' * 21 November 2024 ([[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] & [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]) - [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Community call]] with Wikimedia Commons volunteers and stakeholders to help prioritize support efforts for 2025-2026 Fiscal Year. The theme of this call is how content should be organised on Wikimedia Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 nëntor 2024 01:05 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27732268 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of Wikimedia sites will now be warned when they create a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects|redirect]] to a page that doesn't exist. This will reduce the number of broken redirects to red links in our projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T326057] * View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot/Overview|Pywikibot]], which automates work on MediaWiki sites, was upgraded to 9.5.0 on Toolforge. [https://phabricator.wikimedia.org/T378676] '''Updates for technical contributors''' * On wikis that use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]], pages created or moved by users with the appropriate permissions are marked as flagged automatically. This feature has not been working recently, and changes fixing it should be deployed this week. Thanks to Daniel and Wargo for working on this. [https://phabricator.wikimedia.org/T379218][https://phabricator.wikimedia.org/T368380] '''In depth''' * There is a new [https://diff.wikimedia.org/2024/11/05/say-hi-to-temporary-accounts-easier-collaboration-with-logged-out-editors-with-better-privacy-protection Diff post] about Temporary Accounts, available in more than 15 languages. Read it to learn about what Temporary Accounts are, their impact on different groups of users, and the plan to introduce the change on all wikis. '''Meetings and events''' * Technical volunteers can now register for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which will take place in Istanbul, Turkey. [https://pretix.eu/wikimedia/hackathon2025/ Application for travel and accommodation scholarships] is open from '''November 12 to December 10 2024'''. The registration for the event will close in mid-April 2025. The Wikimedia Hackathon is an annual gathering that unites the global technical community to collaborate on existing projects and explore new ideas. * Join the [[C:Special:MyLanguage/Commons:WMF%20support%20for%20Commons/Commons%20community%20calls|Wikimedia Commons community calls]] this week to help prioritize support for Commons which will be planned for 2025–2026. The theme will be how content should be organised on Wikimedia Commons. This is an opportunity for volunteers who work on different things to come together and talk about what matters for the future of the project. The calls will take place '''November 21, 2024, [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]'''. * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place '''November 29, 16:00 UTC''' to discuss updates and technical problem-solving. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 nëntor 2024 02:58 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27806858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new version of the standard wikitext editor-mode [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will be available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] later this week. This brings many new features and bug fixes, including right-to-left support, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Template folding|template folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and an improved search panel. You can learn more on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. * The 2010 wikitext editor now supports common keyboard shortcuts such <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>B</code></bdi> for bold and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>I</code></bdi> for italics. A full [[mw:Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|list of all six shortcuts]] is available. Thanks to SD0001 for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T62928] * Starting November 28, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>bswiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>elwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>euwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiquote</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiversity</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikivoyage</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>idwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>lvwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>plwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>ptwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>urwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>viwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwikisource</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a user creating a new AbuseFilter can now only set the filter to "protected" [[phab:T377765|if it includes a protected variable]]. '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]], which can be used in JavaScript, CSS, JSON, and Lua pages, [[phab:T377663|now offers]] live autocompletion. Thanks to SD0001 for this improvement. The feature can be temporarily disabled on a page by pressing <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>,</code></bdi> and un-selecting "<bdi lang="en" dir="ltr">Live Autocompletion</bdi>". * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool-maintainers who use the Graphite system for tracking metrics, need to migrate to the newer Prometheus system. They can check [https://grafana.wikimedia.org/d/K6DEOo5Ik/grafana-graphite-datasource-utilization?orgId=1 this dashboard] and the list in the Description of the [[phab:T350592|task T350592]] to see if their tools are listed, and they should claim metrics and dashboards connected to their tools. They can then disable or migrate all existing metrics by following the instructions in the task. The Graphite service will become read-only in April. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/KLUV4IOLRYXPQFWD6WKKJUHMWE77BMSZ/] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/NewPP parser report|New PreProcessor parser performance report]] has been fixed to give an accurate count for the number of Wikibase entities accessed. It had previously been resetting after 400 entities. [https://phabricator.wikimedia.org/T279069] '''Meetings and events''' * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place November 29 at [https://zonestamp.toolforge.org/1732896000 16:00 UTC]. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Mooré Wikipedia, the language support track at [[m:Wiki Indaba|Wiki Indaba]], and a report from the Wayuunaiki community on their experiences with the Incubator and as a new community over the last 3 years. This meeting will be in English and will also have Spanish interpretation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 nëntor 2024 23:40 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27847039 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Two new parser functions were added this week. The <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interwikilink|#interwikilink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interwiki links|interwiki link]] and the <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interlanguagelink|#interlanguagelink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interlanguage links|interlanguage link]]. These parser functions are useful on wikis where namespaces conflict with interwiki prefixes. For example, links beginning with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS:</code></bdi> on English Wikipedia [[phab:T363538|conflict with the <code>mos</code> language code prefix of Mooré Wikipedia]]. * Starting this week, Wikimedia wikis no longer support connections using old RSA-based HTTPS certificates, specifically rsa-2048. This change is to improve security for all users. Some older, unsupported browser or smartphone devices will be unable to connect; Instead, they will display a connectivity error. See the [[wikitech:HTTPS/Browser_Recommendations|HTTPS Browser Recommendations page]] for more-detailed information. All modern operating systems and browsers are always able to reach Wikimedia projects. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/CTYEHVNSXUD3NFAAMG3BLZVTVQWJXJAH/] * Starting December 16, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>arwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>cawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>mediawikiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>orwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiktionary</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wikidatawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwiki</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T380910] * This month the Chart extension was deployed to production and is now available on Commons and Testwiki. With the security review complete, pilot wiki deployment is expected to start in the first week of December. You can see a working version [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug with the "Download as PDF" system was fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T376438] '''Updates for technical contributors''' * In late February, temporary accounts will be rolled out on at least 10 large wikis. This deployment will have a significant effect on the community-maintained code. This is about Toolforge tools, bots, gadgets, and user scripts that use IP address data or that are available for logged-out users. The Trust and Safety Product team wants to identify this code, monitor it, and assist in updating it ahead of the deployment to minimize disruption to workflows. The team asks technical editors and volunteer developers to help identify such tools by adding them to [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/Impacted tools|this list]]. In addition, review the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|updated documentation]] to learn how to adjust the tools. Join the discussions on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|project talk page]] or in the [[discord:channels/221049808784326656/1227616742340034722|dedicated thread]] on the [[w:Wikipedia:Discord|Wikimedia Community Discord server (in English)]] for support and to share feedback. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 dhjetor 2024 23:21 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27873992 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Technical documentation contributors can find updated resources, and new ways to connect with each other and the Wikimedia Technical Documentation Team, at the [[mw:Special:MyLanguage/Documentation|Documentation hub]] on MediaWiki.org. This page links to: resources for writing and improving documentation, a new <bdi lang="zxx" dir="ltr">#wikimedia-techdocs</bdi> IRC channel on libera.chat, a listing of past and upcoming documentation events, and ways to request a documentation consultation or review. If you have any feedback or ideas for improvements to the documentation ecosystem, please [[mw:Wikimedia Technical Documentation Team#Contact us|contact the Technical Documentation Team]]. '''Updates for editors''' [[File:Edit Check on Desktop.png|thumb|Layout change for the Edit Check feature]] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] will be relocated to a sidebar on desktop. Edit check is the feature for new editors to help them follow policies and guidelines. This layout change creates space to present people with [[mw:Edit check#1 November 2024|new Checks]] that appear ''while'' they are typing. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#Reference Check A/B Test|initial results]] show newcomers encountering Edit Check are 2.2 times more likely to publish a new content edit that includes a reference and is not reverted. * The Chart extension, which enables editors to create data visualizations, was successfully made available on MediaWiki.org and three pilot wikis (Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedias). You can see a working examples [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * Translators in wikis where the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|mobile experience of Content Translation is available]], can now discover articles in Wikiproject campaigns of their interest from the "[https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=specialcx&filter-type=automatic&filter-id=collections&active-list=suggestions&from=es&to=en All collection]" category in the articles suggestion feature. Wikiproject Campaign organizers can use this feature, to help translators to discover articles of interest, by adding the <code dir=ltr><nowiki><page-collection> </page-collection></nowiki></code> tag to their campaign article list page on Meta-wiki. This will make those articles discoverable in the Content Translation tool. For more detailed information on how to use the tool and tag, please refer to [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/How to use the features|the step-by-step guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378958] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, now has a [[phab:T376379#10310998|multiselect filter for namespace selection]]. This enables users to select multiple specific namespaces, instead of only one or all, when fetching pages for deletion. * The Nuke feature also now [[phab:T364225#10371365|provides links]] to the userpage of the user whose pages were deleted, and to the pages which were not selected for deletion, after page deletions are queued. This enables easier follow-up admin-actions. Thanks to Chlod and the Moderator Tools team for both of these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T364225#10371365] * The Editing Team is working on making it easier to populate citations from archive.org using the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|Citoid]] tool, the auto-filled citation generator. They are asking communities to add two parameters preemptively, <code dir=ltr>archiveUrl</code> and <code dir=ltr>archiveDate</code>, within the TemplateData for each citation template using Citoid. You can see an [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACite_web%2Fdoc&diff=1261320172&oldid=1260788022 example of a change in a template], and a [https://global-search.toolforge.org/?namespaces=10&q=%5C%22citoid%5C%22%3A%20%5C%7B&regex=1&title= list of all relevant templates]. [https://phabricator.wikimedia.org/T374831] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9240|Indonesian]] ([[voy:id:|<code>voy:id:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T380726] * Last week, all wikis had problems serving pages to logged-in users and some logged-out users for 30–45 minutes. This was caused by a database problem, and investigation is ongoing. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/3g2ckc7bp6l9] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add Link]] feature has been fixed. Previously, the list of sections which are excluded from Add Link was partially ignored in certain cases. [https://phabricator.wikimedia.org/T380455][https://phabricator.wikimedia.org/T380329] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, now has an early-stage [[git:design/codex-php|implementation in PHP]]. It is available for general use in MediaWiki extensions and Toolforge apps through [https://packagist.org/packages/wikimedia/codex Composer], with use in MediaWiki core coming soon. More information is available in [[wmdoc:design-codex-php/main/index.html|the documentation]]. Thanks to Doğu for the inspiration and many contributions to the library. [https://phabricator.wikimedia.org/T379662] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. On December 4, the MediaWiki Interfaces team began rerouting page/revision metadata and rendered HTML content endpoints on [[testwiki:|testwiki]] from RESTbase to comparable MediaWiki REST API endpoints. The team encourages active users of these endpoints to verify their tool's behavior on testwiki and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]] before the end of the year, as they intend to roll out the same change across all Wikimedia projects in early January. These changes are part of the work to replace the outdated [[mw:RESTBase/deprecation|RESTBase]] system. * The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/986172 2024 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 3 January 2025, and has an associated [[foundation:Legal:Developer Satisfaction Survey 2024 Privacy Statement|privacy statement]]. * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation discussions with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Event:Commons community discussion - 12 December 2024 08:00 UTC|December 12 at 8:00 UTC]] and [[m:Event:Commons community discussion - 12_December 2024 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is new media and new contributors. Contributors from all wikis are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 dhjetor 2024 23:14 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27919424 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Interested in improving event management on your home wiki? The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents extension]] offers organizers features like event registration management, event/wikiproject promotion, finding potential participants, and more - all directly on-wiki. If you are an organizer or think your community would benefit from this extension, start a discussion to enable it on your wiki today. To learn more about how to enable this extension on your wiki, visit the [[m:CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|deployment status page]]. '''Updates for editors''' * Users of the iOS Wikipedia App in Italy and Mexico on the Italian, Spanish, and English Wikipedias, can see a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review|personalized Year in Review]] with insights based on their reading and editing history. * Users of the Android Wikipedia App in Sub-Saharan Africa and South Asia can see the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Rabbit Holes|Rabbit Holes]] feature. This feature shows a suggested search term in the Search bar based on the current article being viewed, and a suggested reading list generated from the user’s last two visited articles. * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|global reminder bot]] is now active and running on nearly 800 wikis. This service reminds most users holding temporary rights when they are about to expire, so that they can renew should they want to. See [[m:Global reminder bot/Technical details|the technical details page]] for more information. * The next issue of Tech News will be sent out on 13 January 2025 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was [[phab:T374988|fixed]] in the Android Wikipedia App which had caused translatable SVG images to show the wrong language when they were tapped. '''Updates for technical contributors''' * There is no new MediaWiki version next week. The next deployments will start on 14 January. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar/2025] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 dhjetor 2024 23:23 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27942374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline. '''Updates for editors''' * On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the <code dir=ltr>inproject:</code> keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|<code>w:tig:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise. * Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its <code>sub</code> field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139] * Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi> until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 janar 2025 02:40 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28048614 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846] * On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as "manually patrolled" instead of "autopatrolled", which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's "Insert link" feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]]. '''Updates for technical contributors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912] * The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 janar 2025 02:35 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28129769 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year. '''Updates for editors''' * iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145] * Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki_user_history</code></bdi> dump, the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>anonymous</code></bdi> field will be renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>is_anonymous</code></bdi>. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 janar 2025 23:13 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28149374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use the "Special characters" editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722] * Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert <code><nowiki><code></nowiki></code> tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements. * Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki. ** (1) Administrators should update the local versions of the page <code dir=ltr>MediaWiki:Citoid-template-type-map.json</code> to include entries for <code dir=ltr>preprint</code>, <code dir=ltr>standard</code>, and <code dir=ltr>dataset</code>; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1189164774&oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1270832208&oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset']. ** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270829051&oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270831369&oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are <code dir=ltr>archiveID</code>, <code dir=ltr>identifier</code>, <code dir=ltr>repository</code>, <code dir=ltr>organization</code>, <code dir=ltr>repositoryLocation</code>, <code dir=ltr>committee</code>, and <code dir=ltr>versionNumber</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|<code>w:knc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 shkurt 2025 01:07 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28203495 --> == Questions from the CEE Hub regarding your technical village pump == Hello and sorry for writing in English. There is an automatically translated version below, feel free to modify it if it contains errors. I'm user Strainu, member of the [[metawiki:CEE Hub|CEE Hub]] Steering Committee. One of the directions of the Hub for 2025 is to support its member communities technically, including for technical village pumps. We would like to understand how you use this page, so I would appreciate your answers to a few questions: # If you have a technical problem, does it usually get an answer here? # Does your project have enough technical members to respond such questions? # Are there any profiles missing locally? (for instance: gadget creators, bot creators, people with graphical skills etc.) # On a scale from 1 to 10, how important is it for you to receive an answer in the project's language? # Would you be willing to support smaller communities to resolve technical issues if you get notified about such questions? Thank you! Based on the community's responses, we will try to provide some ideas that would support you in the next few months. Best, [[Përdoruesi:Strainu|Strainu]] ([[Përdoruesi diskutim:Strainu|diskutimet]]) 10 shkurt 2025 13:16 (CET) ---- Unë jam përdoruesi Strainu, anëtar i Komitetit Drejtues të [[metawiki:CEE Hub|CEE Hub]]. Një nga drejtimet e Hub-it për vitin 2025 është mbështetja teknike për komunitetet e tij anëtare, duke përfshirë edhe forumet teknike. Do të donim të kuptonim se si e përdorni këtë faqe, prandaj do të vlerësoja përgjigjet tuaja për disa pyetje: #Nëse keni një problem teknik, a merrni zakonisht një përgjigje këtu? #A ka projekti juaj mjaft anëtarë teknikë që mund të përgjigjen në pyetje të tilla? #A mungojnë disa profile në komunitetin tuaj? (p.sh.: krijues të mjeteve, krijues të robotëve, persona me aftësi grafike, etj.) #Në një shkallë nga 1 deri në 10, sa e rëndësishme është për ju që të merrni një përgjigje në gjuhën e projektit? #A do të ishit të gatshëm të ndihmoni komunitete më të vogla për të zgjidhur çështje teknike nëse do të merrnit njoftime për pyetje të tilla? Faleminderit! Bazuar në përgjigjet e komunitetit, do të përpiqemi të ofrojmë disa ide që mund t’ju ndihmojnë në muajt e ardhshëm. Të mirat, [[Përdoruesi:Strainu|Strainu]] ([[Përdoruesi diskutim:Strainu|diskutimet]]) 10 shkurt 2025 13:16 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February. '''Updates for editors''' * The "Special pages" portlet link will be moved from the "Toolbox" into the "Navigation" section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211] * As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (<code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]</code>, and <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]</code>). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024] '''Updates for technical contributors''' * Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a "default for all languages"]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511] * The function <code dir="ltr">getDescription</code> was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660] * As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the <code dir="ltr">/page/related</code> endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the "<code dir="ltr">morelike</code>" action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the "Contribute" menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. * The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 shkurt 2025 01:10 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28231022 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities using growth tools can now showcase one event on the <code>{{#special:Homepage}}</code> for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at <code>{{#special:CommunityConfiguration}}</code>. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]]. '''Updates for editors''' [[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]] * Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102] * You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324] * When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like "1.23" or localized alphabetic markers like "a b c" in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed. As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like "1.23" once the alphabetic markers are all used. * The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements. * A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488] * Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193] '''Updates for technical contributors''' * Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640] * Developers of tools that run on-wiki should note that <code dir=ltr>mw.Uri</code> is deprecated. Tools requiring <code dir=ltr>mw.Uri</code> must explicitly declare <code dir=ltr>mediawiki.Uri</code> as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native <code dir=ltr>URL</code> API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 shkurt 2025 22:15 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28275610 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348] * The <bdi lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]</bdi> portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as <bdi lang="en" dir="ltr">[https://wikibooks.org wikibooks.org]</bdi>, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|<code>wikt:sat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289] '''Meetings and events''' * The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 shkurt 2025 01:39 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28296129 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" link is accessible from the "{{int:minerva-page-actions-overflow}}" menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180] * Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching "<code dir="ltr">mw-ref</code>" from their local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi>. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&regex=1&namespaces=8&title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers ("<code dir="ltr">[1]</code>") are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks ("<code dir="ltr">mw:referencedBy</code>") should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you. * When editors embed a file (e.g. <code><nowiki>[[File:MediaWiki.png]]</nowiki></code>) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. <code><nowiki>{{:File:MediaWiki.png}}</nowiki></code>) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109] * When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010] * When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797] * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline. * Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|<code>w:syl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 mars 2025 03:29 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28334563 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844] * The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|Join the discussion]] or email <bdi lang="en" dir="ltr">aramadan@wikimedia.org</bdi>! * All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors. * An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 mars 2025 00:07 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28372257 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC]. '''Updates for editors''' * The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions&from=en&to=ig&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as "Collections", from wiki-projects and campaigns. * On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard. * The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]]. * Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131] * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation. * The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 mars 2025 00:47 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28412594 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). * Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). Participants of past events can cancel their registration at any time. * Administrators at wikis that have a customized <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Sidebar]]</bdi> should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">* specialpages-url|specialpages</code>. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927] * The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]]. * Developers who use the <code dir=ltr>mw.Api</code> JavaScript library, can now identify the tool using it with the <code dir=ltr>userAgent</code> parameter: <code dir=ltr>var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );</code>. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 mars 2025 23:41 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28443127 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]] '''In depth''' * Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving <bdi lang="en" dir="ltr">[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]</bdi> - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 prill 2025 02:04 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28473566 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">font-size</code>, <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">line-height</code>, and <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">size-icon</code>. * The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 7 prill 2025 20:51 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28507470 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914] * File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914] '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. * To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662] * "Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?" This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies. * On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi>. After this date, scholarly articles will be available through <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space:nowrap;">[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]</bdi>, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi> endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]]. * The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 prill 2025 02:23 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28540654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16] * A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Following its publication on HuggingFace, the "Structured Contents" dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable]. * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings and events''' * The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect "peacock" or "overly-promotional" or "non-neutral" language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 prill 2025 22:59 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28578245 --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> 28 prill 2025 17:03 (CEST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]]. * Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of <code dir="ltr">ipblocks</code>, <code dir="ltr">ipblocks_ipindex</code>, and <code dir="ltr">ipblocks_compat</code> are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]</code> and <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]</code> new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=es&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events. '''Meetings and events''' * The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on "Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects". You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 28 prill 2025 21:30 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28585685 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May. '''Updates for editors''' * For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released: ** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities. ** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers who use the <code dir=ltr>moment</code> library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the <code dir=ltr>Intl</code> library or the new <code dir=ltr>mediawiki.DateFormatter</code> library. The <code dir=ltr>moment</code> library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]]. * Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (<code dir=ltr style="white-space: nowrap;">wbt_*</code>) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 maj 2025 02:13 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28665011 --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 6 maj 2025 17:07 (CEST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|"Get shortened URL"]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]]. * Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]]. * The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|<code>w:nup:</code>]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references. * The <code dir="ltr">/page/data-parsoid</code> REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]] '''In depth''' * The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6. '''Meetings and events''' * The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]]. * The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 maj 2025 00:37 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28714188 --> == Join the 6th Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign – 2025 Edition == Dear Wikipedia community, (''Please help translate to your language'') We invite your community to participate in the 6th edition of the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign]], a global campaign taking place from July 1 to August 31, 2025. Participants will choose among Wikipedia pages without photos, then add a suitable photo from among the many thousands of photos in the Wikimedia Commons, especially those uploaded from thematic contests ([[:m:Wiki Loves Africa|Wiki Loves Africa]], [[:m:Wiki Loves Earth|Wiki Loves Earth]], [[:m:Wiki Loves Folklore|Wiki Loves Folklore]], [[:m:Wiki Loves Monuments|Wiki Loves Monuments]], etc.) over the years. More than 80 Wikimedia affiliates have participated since the campaign was launched in 2020 and have added images to more than 400,000 Wikipedia articles in over 245 Wikipedia languages. Thanks to the volunteer contributors! We now invite your community to organize and lead the campaign within your community. As a local organizer, you may: *Encourage individual members to take part by adding images to Wikipedia articles. *Host edit-a-thons focused on improving visual content. *Organize training workshops to teach contributors how to correctly integrate images into Wikipedia. These activities will help build local capacity and increase visual content across Wikipedia. Please note that for participants to be eligible to participate in the campaign, they need to have registered an account for at least a year before the official start date of the contest. That is, for the 2025 edition, they must have registered an account on or before July 1, 2025. The account can be from any Wikimedia project wikis. The organizing team is looking for a contact person to coordinate WPWP participation at the Wikimedia user group or chapter level (geographically or thematically) or for a language Wikipedia. We would be glad for you to [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|sign up directly]] at [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|WPWP Participating Communities]]. With kind regards, [[User:Reading Beans]] On behalf of the Wikipedia Pages Wanting Photos campaign 2025. [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 18 maj 2025 23:53 (CEST) <!-- Message sent by User:T Cells@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Pages_Wanting_Photos_2025/Call_for_participation_letter/Village_pump&oldid=28751075 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 maj 2025 01:11 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 maj 2025 22:04 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 qershor 2025 01:54 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 qershor 2025 03:16 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 qershor 2025 01:37 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 qershor 2025 01:20 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 korrik 2025 01:40 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 korrik 2025 02:04 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 14 korrik 2025 14:46 (CEST) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 korrik 2025 22:08 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 korrik 2025 01:41 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 korrik 2025 02:25 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 5 gusht 2025 05:39 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 gusht 2025 01:28 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 gusht 2025 02:37 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 gusht 2025 02:11 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more. * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more. '''Meetings and events''' * Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions: ** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these]. ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 shtator 2025 22:49 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:CAnanian (WMF)|C. Scott Ananian]] (Parsoid technical lead)</bdi> 5 shtator 2025 20:31 (CEST) <!-- Message sent by User:CAnanian (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-09-05_Wikipedias&oldid=29228338 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 shtator 2025 03:13 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 shtator 2025 19:05 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 shtator 2025 00:54 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 shtator 2025 22:51 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == Upcoming Dark Mode user interface rollout for anonymous Wikimedia sites users == <div lang="en" dir="ltr"> {{int:Hello}} Wikimedians, Apologies if this message is not in your language. {{int:please-translate}}. The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will launch the Dark mode feature for anonymous users on all Wikimedia sites, including yours, on October 29, 2025. [[:en:Special:MyLanguage/Light-on-dark color scheme|Dark mode]] is an option that allows users to view pages in light-coloured text, and icons on a dark background. Once it is available for anonymous users, they can enable it when using various devices. More information on ways to enable it can be found on [[:en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Dark mode#Options for anyone|this page]]. Given many pages are still not compatible with dark mode this will be an opt-in feature and not automatically apply to pages. Dark mode requires modifications to content pages and templates, and since our initial launch [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/dark-modes-bright-future-how-dark-mode-will-transform-wikipedias-accessibility/ in July 2024], we have been working with communities and helping them prepare for dark mode. Before the rollout, it is essential that template authors and technical contributors test dark mode and read [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|this page]] to learn how to make pages Dark mode-ready and address any compatibility issues found in templates. We will fix most color compatibility issues only on the most-viewed pages on projects with over 5 million monthly page views. Technical contributors with an account should opt into dark mode currently using preferences or settings and test pages and seek help before the release to ensure everything complies before the enablement. If you have any questions or need help, please [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|contact the Reader Experience team]] for support. Thank you! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 30 shtator 2025 04:08 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_mass_message_list_(October_2025)&oldid=29358561 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 tetor 2025 19:22 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 tetor 2025 20:58 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 tetor 2025 21:35 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 tetor 2025 20:30 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 nëntor 2025 20:33 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 nëntor 2025 21:37 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 nëntor 2025 18:26 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 nëntor 2025 16:56 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 dhjetor 2025 19:57 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 dhjetor 2025 18:45 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 dhjetor 2025 20:02 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 dhjetor 2025 22:45 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 janar 2026 20:33 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 janar 2026 21:29 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 janar 2026 22:17 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 shkurt 2026 18:43 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 shkurt 2026 00:30 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 shkurt 2026 20:17 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 shkurt 2026 20:03 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 mars 2026 18:51 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 mars 2026 19:52 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 mars 2026 20:35 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|diskutimi]])</bdi> 19 mars 2026 12:15 (CET) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 mars 2026 17:51 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30 mars 2026 21:25 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 3 prill 2026 19:09 (CEST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29905755 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 prill 2026 18:19 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 prill 2026 17:18 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 prill 2026 17:00 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 prill 2026 20:06 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 maj 2026 22:43 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 maj 2026 21:20 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 maj 2026 22:21 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 maj 2026 23:52 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> == Survey (proposed direction for Wishlist) == Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}. You are invited to voice your opinion on a new [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|community-proposed direction]] for the [[m:Community Wishlist|Community Wishlist]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 29 maj 2026 05:07 (CEST) </div> <!-- Message sent by User:기나ㅏㄴ@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:%EA%B8%B0%EB%82%98%E3%85%8F%E3%84%B4/MassMessage&oldid=30604233 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 qershor 2026 23:08 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 qershor 2026 23:29 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 qershor 2026 18:48 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 qershor 2026 15:05 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 qershor 2026 13:47 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 korrik 2026 15:56 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 korrik 2026 18:11 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 korrik 2026 07:46 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 korrik 2026 20:49 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 gusht 2026 21:46 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> m62xvres4avk8zph04ioutfzoz0plez 1 327544 3023120 3005059 2026-08-07T04:19:14Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Kate Holmes]] 3023120 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli [[Kate Holmes]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1992657 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për http://www.allstarz.org/katieholmes/articles03.htm *U rregullua formatimi/përdorimi për http://www.toledoblade.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20031231%2FART09%2F312310305 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20051123082125/http://katieholmespictures.com/news/headlines/1091.shtml te http://katieholmespictures.com/news/headlines/1091.shtml Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 00:46 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kate Holmes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2170603 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110501095915/http://news-briefs.ew.com/2011/04/27/star-magazine-katie-holmes/ për lidhjen http://news-briefs.ew.com/2011/04/27/star-magazine-katie-holmes. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 dhjetor 2020 20:02 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kate Holmes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2180920 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150523104424/http://stylenews.peoplestylewatch.com/2010/06/23/katie-holmes-dishes-on-her-classics-with-a-twist-clothing-line/ për lidhjen http://stylenews.peoplestylewatch.com/2010/06/23/katie-holmes-dishes-on-her-classics-with-a-twist-clothing-line/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 janar 2021 03:04 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kate Holmes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2382889 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080205075801/http://www.people.com/people/article/0,,1071832,00.html për lidhjen http://www.people.com/people/article/0,,1071832,00.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 janar 2022 13:22 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kate Holmes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2448949 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070525165233/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19990409%2FREVIEWS%2F904090304%2F1023 për lidhjen http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19990409%2FREVIEWS%2F904090304%2F1023. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120421204827/http://popwatch.ew.com/2008/10/22/katie-holmes-on/ për lidhjen http://popwatch.ew.com/2008/10/22/katie-holmes-on/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080205075806/http://www.people.com/people/article/0,,1072887,00.html për lidhjen http://www.people.com/people/article/0,,1072887,00.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131116172958/http://www.people.com/people/article/0%2C%2C1073510%2C00.html për lidhjen http://www.people.com/people/article/0,,1073510,00.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2022 06:14 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kate Holmes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2524099 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131104235311/http://www.capitalnewyork.com/article/politics/2012/07/6123880/councilman-katie-holmes-thugs-we-dont-allow-people-be-harassed-new-?politics-bucket-headline për lidhjen http://www.capitalnewyork.com/article/politics/2012/07/6123880/councilman-katie-holmes-thugs-we-dont-allow-people-be-harassed-new-?politics-bucket-headline. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 shkurt 2023 13:56 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kate Holmes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2547258 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120629212600/http://marquee.blogs.cnn.com/2012/06/29/report-tom-cruise-katie-holmes-set-to-divorce/ për lidhjen http://marquee.blogs.cnn.com/2012/06/29/report-tom-cruise-katie-holmes-set-to-divorce/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 prill 2023 00:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kate Holmes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2998007 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120911082511/http://www.toledoblade.com/frontpage/2006/11/19/Cruise-Holmes-exchange-vows-in-castle.html për lidhjen http://www.toledoblade.com/frontpage/2006/11/19/Cruise-Holmes-exchange-vows-in-castle.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 qershor 2026 13:37 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kate Holmes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3013243 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120708071402/http://omg.yahoo.com/news/tom-cruise--katie-holmes-split-after-five-years-of-marriag.html për lidhjen http://omg.yahoo.com/news/tom-cruise--katie-holmes-split-after-five-years-of-marriag.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 korrik 2026 17:30 (CEST) oef7fdnby9pw4moapu45juy9ctug8qt 0 328288 3023026 2735552 2026-08-06T20:15:39Z Qendrimi15 122927 3023026 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = | caption = | director = [[Brad Bird]] | screenplay = Brad Bird | story = {{Plainlist| * [[Jan Pinkava]] * [[Jim Capobianco]] * Brad Bird }} | producer = [[Brad Lewis]] | starring = {{Plainlist| * [[Patton Oswalt]] * [[Ian Holm]] * [[Lou Romano]] * [[Brian Dennehy]] * [[Peter Sohn]] * [[Peter O'Toole]] * [[Brad Garrett]] * [[Janeane Garofalo]] * [[Will Arnett]] * Julius Callahan * [[James Remar]] * [[John Ratzenberger]] * [[Teddy Newton]] * Tony Fucile * [[Jake Steinfeld]] * Brad Bird * Stéhphane Roux }} | cinematography = {{Plainlist| * [[Sharon Calahan]] * Robert Anderson }} | editing = [[Darren T. Holmes]] | music = [[Michael Giacchino]] | production_companies = [[Pixar Animation Studios]] | distributor = [[Buena Vista Pictures Distribution]]{{efn|name=Disney|Shpërndarë nën banerin e [[Walt Disney Pictures]].}} | released = 22 qershor 2007 ([[Dolby Theatre|Kodak Theatre]])<br/>29 qershor 2007 (Shtetet e Bashkuara) | runtime = 111 minuta | country = Shtetet e Bashkuara | language = Anglisht | budget = $150&nbsp;million<ref>{{cite news |last1=Cieply |first1=Michael |title=It's Not a Sequel, but It Might Seem Like One After the Ads |work=The New York Times |date=24 prill 2007 |access-date=11 prill 2021 |language=en |url=https://www.nytimes.com/2007/04/24/movies/24orig.html |archive-date=9 tetor 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009174030/https://www.nytimes.com/2007/04/24/movies/24orig.html |url-status=live }}</ref> | gross = $623.7&nbsp;million<ref>{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=ratatouille.htm |title=Ratatouille (2007) |work=[[Box Office Mojo]] |publisher=[[Amazon.com]] |access-date=4 gusht 2010 |archive-date=16 gusht 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120816061210/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=ratatouille.htm |url-status=live }}</ref> }} '''''Ratatouille''''' është një film [[komedi-dramë]] i animuar amerikan i vitit 2007 i prodhuar nga [[Pixar|Pixar Animation Studios]] dhe i publikuar nga [[The Walt Disney Company|Walt Disney Pictures]]. Filmi i tetë i prodhuar nga Pixar, ai u shkrua dhe u drejtua nga [[Brad Bird]], i cili mori detyrën nga [[Jan Pinkava]] në 2005, dhe prodhuar nga [[Brad Lewis]], nga një ide origjinale e Pinkava, e cila u vlerësua për konceptimin e historisë së filmit me Bird dhe Jim. Capobianco. Në film luajnë zërat e [[Patton Oswalt]], [[Lou Romano]], [[Ian Holm]], [[Janeane Garofalo]], [[Peter O'Toole]], [[Brian Dennehy]], [[Peter Sohn]] dhe [[Brad Garrett]]. Titulli i referohet pjatës franceze [[Ratatouille (pjatë)|ratatouille]], e cila shërbehet në fund të filmit, dhe gjithashtu i referohet llojit të personazhit kryesor, një miu. I vendosur në Paris, komploti ndjek një mi të ri Remy (Oswalt) i cili ëndërron të bëhet kuzhinier në restorantin e Auguste Gusteau (Garrett) dhe përpiqet të arrijë qëllimin e tij duke krijuar një aleancë të pamundur me djaloshin e plehrave të restorantit, Alfredo Linguini (Romano). Zhvillimi për ''Ratatouille'' filloi në vitin 2000 kur Pinkava shkroi konceptet origjinale të filmit, megjithëse ai kurrë nuk u emërua zyrtarisht regjisor i filmit. Në vitin 2005, pas largimit të Pinkava nga Pixar për mungesë besimi në zhvillimin e historisë, Bird iu afrua për të drejtuar filmin dhe për të rishikuar historinë. Bird dhe disa nga anëtarët e ekuipazhit të filmit vizituan gjithashtu Parisin për frymëzim. Për të krijuar animacionin e ushqimit të përdorur në film, ekuipazhi u konsultua me kuzhinierë nga Franca dhe Shtetet e Bashkuara. Lewis u internua në restorantin [[The French Laundry]] të [[Thomas Keller]], ku Keller zhvilloi [[confit byaldi]], një pjatë e përdorur në film. [[Michael Giacchino]] kompozoi muzikën e frymëzuar nga Parisi për filmin. ''Ratatouille'' u shfaq premierë më 22 qershor 2007, në [[Kodak Theatre]] në Los Anxhelos, Kaliforni, me publikimin e tij të përgjithshëm më 29 qershor, në Shtetet e Bashkuara. Filmi u bë një sukses kritik dhe komercial, fitoi 623.7 milionë dollarë, duke përfunduar shfaqjen e tij teatrale si filmi i gjashtë me fitimet më të larta të vitit 2007 dhe filmi i dytë i animuar me fitimet më të larta të vitit (pas Shrek të Tretë) dhe mori një vlerësim të gjerë nga kritikët për skenarin e tij. animacion, humor, aktrim zanor dhe partiturë e Michael Giacchino. Ai gjithashtu fitoi [[Academy Award për Filmin më të Mirë të Animuar]] dhe u nominua për disa të tjera, duke përfshirë [[Academy Award për Skenarin më të Mirë Origjinal|Skenarin më të Mirë Origjinal]]. ''Ratatouille'' u votua më vonë si një nga 100 filmat më të mëdhenj të shekullit të 21-të nga një sondazh i vitit 2016 i kritikëve ndërkombëtarë të kryer nga [[BBC]].<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.com/culture/story/20160819-the-21st-centurys-100-greatest-films |title=The 21st Century's 100 greatest films |publisher=BBC |date=23 gusht 2016 |access-date=16 dhjetor 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161124191856/http://www.bbc.com/culture/story/20160819-the-21st-centurys-100-greatest-films |archive-date=24 nëntor 2016 |url-status=live }}</ref> ==Përmbajtja== Remy, një mi i ri antropomorf me shqisa të theksuara shijeje dhe nuhatjeje, ëndërron të bëhet shef kuzhine si idhulli i tij njerëzor, i ndjeri Auguste Gusteau. Anasjelltas, pjesa tjetër e kolonisë së tij, përfshirë vëllain e tij më të madh Émile dhe babain e tyre, Django, udhëheqësin e klanit, hanë vetëm për ushqim dhe janë të kujdesshëm ndaj njerëzve. Minjtë jetojnë në papafingon e një gruaje të moshuar jashtë [[Paris]]it, por kur gruaja i zbulon, Remy ndahet nga të tjerët gjatë evakuimit të tyre të nxituar. I inkurajuar nga një Gusteau imagjinar, ai eksploron derisa e gjen veten në çatinë e restorantit me të njëjtin emër të Gusteau. Remy sheh djaloshin e ri të mbeturinave të restorantit, Alfredo Linguini, duke u përpjekur të përgatisë një [[supë me presh]] që e ka prishur. Remy futet fshehurazi dhe e përmirëson supën; Linguini e vëren dhe e zë në kurth Remy ndërsa e mban të fshehtë praninë e tij nga Skinner, ish-[[sous-chef]] i Gusteau-së dhe pronari i ri dhe shefi kuzhine i restorantit. Skinner përballet me Linguinin për supën, por ajo shërbehet aksidentalisht dhe papritur bëhet një sukses. Colette Tatou, shefja e vetme femër e restorantit, e bind Skinner ta mbajë Linguinin dhe të mbështesë moton e Gusteau, "Kushdo mund të gatuajë". Skinner kërkon që Linguini ta kopjojë supën, por e sheh Remy, duke i urdhëruar Linguinin ta nxjerrë jashtë dhe ta vrasë. I vetëm, Linguini kupton se Remy e kupton dhe e bind Remy ta ndihmojë me gatimin. Remy zbulon se mund t'i kontrollojë lëvizjet e Linguinit si një [[marionetë]] duke i tërhequr flokët ndërsa fshihet nën kapelën e tij. Ata e rikrijojnë supën dhe vazhdojnë të gatuajnë në restorant. Colette me pahir e stërvit Linguinin, por vazhdimisht e vlerëson që ai i dëgjon këshillat e saj. Më vonë, Remy ribashkohet me klanin e tij. Pasi Remy i thotë Django se ka ndërmend të qëndrojë në restorant, Django i tregon një grup minjve të shfarosur për ta bindur se njerëzit janë të rrezikshëm, por Remy i sfidon paralajmërimet e tij dhe largohet. Ndërkohë, Skinner është i shokuar dhe i tërbuar kur zbulon nëpërmjet një letre nga nëna e ndjerë e Linguinit se Gusteau është babai i Linguinit, duke e bërë atë pronarin e ligjshëm të restorantit. Pasi avokati i Skinnerit verifikon se Linguini është djali i Gusteau, Skinner i fsheh provat në një zarf; Remy vjedh zarfin dhe ia çon Linguinit, i cili e pushon nga puna Skinnerin. Restoranti lulëzon ndërsa recetat e Remy bëhen të njohura dhe Linguini zhvillon një marrëdhënie romantike me Colette. Kritiku i ushqimit Anton Ego, i cili e vlerësoi negativisht restorantin pak para vdekjes së Gusteau-së, i njofton Linguinit se do ta vlerësojë përsëri restorantin të nesërmen. Pasi Linguini merr përsipër gatimin e Remy-t në një konferencë për shtyp, ai dhe Remy grinden. Si hakmarrje, Remy e udhëheq klanin e tij në një bastisje të depove të restorantit. Linguini mbërrin për të kërkuar falje, por pasi zbulon bastisjen, ai i dëbon me tërbim Remy-n dhe klanin e tij nga restoranti. Të nesërmen, Skinner kap Remy, i cili lirohet shpejt nga Django dhe Émile. Pasi kthehet në restorant, ai dhe Linguini pajtohen, dhe Linguini i zbulon Remy-n dhe teknikat e tij të gatimit stafit të tij, të cilët menjëherë heqin dorë. Django, i impresionuar nga vendosmëria e Remy, thërret klanin për ta ndihmuar të gatuajë ndërsa Linguini shërben në tavolina. E kujtuar nga motoja e Gusteau-t, Colette kthehet për të ndihmuar. Skinner dhe një inspektor shëndetësor përpiqen të ndërhyjnë, por minjtë i lidhin, i mbyllin gojën dhe i mbyllin në qilar. Remy përgatit [[confit byaldi]], një variant i [[Ratatouille (pjatë)|ratatouille]], i cili i ngjall Ego kujtime të bukura të gatimit të nënës së tij. I habitur dhe i kënaqur, Ego kërkon të takohet me shefin e kuzhinës dhe shtanget kur prezantohet me Remy-n. Të nesërmen, ai shkruan një vlerësim entuziast, duke deklaruar se ka arritur ta kuptojë moton e Gusteau-t dhe duke lavdëruar Remy-n pa zbuluar se ai është një mi. Pasi Skinner dhe inspektori i shëndetësisë lirohen dhe zbulojnë infektimin me minj, Gusteau mbyllet, duke i kushtuar Egos punën dhe reputacionin e tij. Remy, Linguini dhe Colette hapin një [[bistro]] të quajtur La Ratatouille, në të cilën një Ego, tani më i lumtur, investon dhe e frekuenton shpesh. Kolonia e minjve vendoset në papafingo të bistros si shtëpia e tyre e re. ==Zërat== {{div col|colwidth=}} * [[Patton Oswalt]] si Remy * [[Lou Romano]] si Alfredo Linguini * [[Ian Holm]] si Skinner * [[Brian Dennehy]] si Django * [[Peter Sohn]] si Émile * [[Peter O'Toole]] si Anton Ego * [[Brad Garrett]] si Auguste Gusteau * [[Janeane Garofalo]] si Colette Tatou * [[Will Arnett]] si Horst ** Callahan gjithashtu bën zërin e François * [[James Remar]] si Larousse * [[John Ratzenberger]] si Mustafa * [[Teddy Newton]] si Talon Labarthe * Tony Fucile si Patrick Pompidou ** Fucile gjithashtu bën zërin e Nadar Lessard * [[Jake Steinfeld]] si Git * [[Brad Bird]] si Ambrister Minion * [[Stéphane Roux (aktor)|Stéphane Roux]] si Tv narrator {{div col end}} ==Shënime== {{notelist}} ==Referime== {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.imdb.com/title/tt0382932/ ''Ratatouille''] në [[IMDb]] {{Pixar}} [[Kategoria:Filma 2007]] [[Kategoria:Filma të animuar 2007]] [[Kategoria:Filma të animuar amerikanë]] [[Kategoria:Filma të animuar për fëmijë]] [[Kategoria:Filma amerikanë të viteve 2000]] [[Kategoria:Filma anglisht të viteve 2000]] [[Kategoria:Filma me regji nga Brad Bird]] [[Kategoria:Filma të prodhuar nga Brad Lewis]] [[Kategoria:Filma me muzikë nga Michael Giacchino]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Brad Bird]] [[Kategoria:Filma të Pixar]] 0b4rtcdd7z7cpxxylvsa1xy2405vgn3 1 330644 3023005 2870091 2026-08-06T16:58:18Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023005 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ndërdisiplinariteti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2547674 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191207133946/https://www.uibk.ac.at/psychologie/humanethologie/einfuehrung-in-die-humanethologie/medicus/ për lidhjen https://www.uibk.ac.at/psychologie/humanethologie/einfuehrung-in-die-humanethologie/medicus/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 prill 2023 20:52 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ndërdisiplinariteti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2719798 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20060627110034/http://www.shef.ac.uk/philosophy/department/hangseng/ për lidhjen http://www.shef.ac.uk/philosophy/department/hangseng/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 nëntor 2024 23:44 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ndërdisiplinariteti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2870090 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20060808195831/http://www.seweb.uci.edu/index.uci për lidhjen http://www.seweb.uci.edu/index.uci. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 nëntor 2025 14:49 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ndërdisiplinariteti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023004 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.oakland.edu/Assets/upload/docs/AIS/Klein_Resource_Review.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 18:58 (CEST) f51f6tcda8hfo16pujkx2ktdod7i60r 0 332143 3022975 2976573 2026-08-06T13:36:30Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022975 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = Met Gala | logo = | image = The MET.jpg | imagesize = 300px | caption = Muzeu Metropolitan i Artit në Upper East Side (Manhattan) | genre = Gala për mbledhjen e fondeve, kontribut prej 50,000 dollarë për vend për të hyrë në Met Gala 2023 | founder_name = [[Eleanor Lambert]] | venue = [[Metropolitan Museum of Art]], [[Costume Institute]] | location = [[Fifth Avenue]], [[Manhattan]], New York City | country = [[SHBA]] | frequency = Vjetore, e mbajtur të hënën e parë të majit<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/05/03/fashion/what-is-the-met-gala-and-who-gets-to-go.html|title=What Is the Met Gala, and Who Gets to Go?|first=Vanessa|last=Friedman|date=3 maj 2018|work=New York Times|access-date=22 gusht 2018|language=en|language=en}}</ref> | years_active = 1948–present<ref>{{Cite news|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/when-met-gala-2018-where-12460938|title=What is the Met Gala 2018 theme – and what it means|last=Hardie|first=Beth|date=7 maj 2018|work=[[Mirror (UK)]]|access-date=22 gusht 2018|language=en|language=en}}</ref> | organized = ''[[Vogue (magazine)|Vogue]]'' | last = {{Start date|2023|5|1}} | next = {{Start date|2024|5|6}} | website = [https://www.metmuseum.org/about-the-met/collection-areas/the-costume-institute The Costume Institute] | footnotes = Gala u themelua në vitin 1946, dhe ngjarja e parë e madhe u mbajt në 1948.<ref>{{Cite news|url=https://www.vogue.com/article/what-is-the-met-gala-things-to-know-andre-leon-talley|title=What Is the Met Gala? Everything You Need to Know|first=Maria|last=Ward|work=Vogue|date=7 maj 2018|access-date=22 gusht 2018|language=en|language=en}}</ref> }} '''Met Gala''' ose '''Met Ball''', i quajtur zyrtarisht '''Gala e Institutit të Kostumeve''' ose '''Përfitimi i Institutit të Kostumeve''', është një [[festival|gala]] vjetore për mbledhjen e fondeve që mbahet për të mirën e [[Instituti i Kostumeve|Institutit të Kostumeve]] të [[Muzeu Metropolitan i Artit|Muzeut Metropolitan të Artit]] në [[Nju Jork (qytet)|qytetin e Nju Jorkut]] . Met Gala konsiderohet gjerësisht si ngjarja më prestigjioze dhe magjepsëse [[Moda|e modës]] dhe mbledhja sociale në botë dhe njihet si "nata më e madhe e modës"; një ftesë është shumë e kërkuar. Personalitetet që perceptohen si të rëndësishëm kulturalisht për [[Shoqëria|shoqërinë]] bashkëkohore në sfera të ndryshme profesionale, duke përfshirë [[Distrikti i Modës, New York City|modën]], [[Media në New York City|filmin]], [[Media në New York City|televizionin]], [[Muzika e qytetit të Nju Jorkut|muzikën]], [[Teatri Broadway|teatrin]], [[Wall Street|biznesin]], [[Sportet në zonën metropolitane të Nju Jorkut|sportin]], [[mediat sociale]] dhe [[Politika e qytetit të Nju Jorkut|politikën]], janë të ftuar të marrin pjesë në Met Gala,<ref name="Annie Brown2">{{Cite news|last=Annie Brown|date=5 maj 2019|title=How the Met Gala became the 'fashion Oscars'|work=Sydney Morning Herald|url=https://www.smh.com.au/lifestyle/fashion/how-the-met-gala-became-the-fashion-oscars-20190502-p51jbo.html|access-date=4 maj 2022|language=en}}</ref> organizuar nga revista e modës ''[[Vogue (revistë)|Vogue]]'' . Gala është një ngjarje që mbahet çdo vit të hënën e parë të majit,<ref name="MetGalaMostFamousFashionEventWorld2">{{Cite news|last=Aisha Nozari|date=16 prill 2023|title=Met Gala ticket prices upped to an eye-watering ‘$50,000’ weeks before star-studded fashion bash|work=MetroEntertainment|url=https://metro.co.uk/2023/04/16/met-gala-ticket-prices-upped-to-an-eye-watering-50000-18620571/|access-date=22 prill 2023|quote=The Met Gala is the world’s most famous fashion bash and takes place in May.|language=en}}</ref> që shënon hapjen e ekspozitës vjetore të modës të Institutit të Kostumeve të organizuar në [[Ana e Sipërme Lindore|Upper East Side të Manhattan.]]<ref name="metmuseum.org2">{{Cite web|title=The Costume Institute {{!}} The Metropolitan Museum of Art|url=http://www.metmuseum.org/about-the-met/curatorial-departments/the-costume-institute|access-date=17 maj 2016|website=www.metmuseum.org|language=en}}</ref> Shumë prej të pranishmëve janë paraqitur në kopertinat dhe faqet e ''Vogue'' . Ngjarja e çdo viti feston temën specifike të ekspozitës së Institutit të Kostumeve të atij viti, e cila vendos tonin për [[Veshje zyrtare|veshjen zyrtare]] të natës. Të ftuarit pritet të [[Kurator|kurojnë]] modën e tyre në përputhje me temën e ekspozitës vjetore, përgjithësisht në [[Moda e lartë|modën e lartë]] . Ikona globale e modës [[Anna Wintour]], e cila është [[Kryeredaktor|kryeredaktore]] e ''Vogue'', ka drejtuar ose bashkëkryesuar Met Gala që nga viti 1995, me përjashtim të Met Gala të vitit 1996, e cila u kryesua nga pasardhësja e Wintour në ''[[British Vogue]]'', [[Liz Tilberis]] . Me kalimin e kohës, Met Gala ka evoluar përtej epiqendrës së modës në Nju Jork për t'u bërë gjithnjë e më globale dhe me bazë të gjerë në perspektivën e saj. == Historia == Met Gala u krijua në 1948 nga publicistja [[Moda|e modës]] [[Eleanor Lambert]] si një [[Mbledhja e fondeve|mbledhje fondesh]] për [[Instituti i Kostumeve|Institutin e sapothemeluar të Kostumeve]] për të shënuar hapjen e ekspozitës së tij vjetore. Gala e parë përfshinte një darkë dhe biletat kushtonin 50 dollarë secila.<ref name="Chilton2">{{Cite web|last=Chilton|first=Nancy|date=30 prill 2018|title=The Met Gala: From Midnight Suppers to Superheroes and Rihanna|url=https://www.metmuseum.org/blogs/now-at-the-met/2018/met-gala-costume-institute-benefit-brief-history|access-date=3 janar 2019|website=www.metmuseum.org|language=en}}</ref> Gjatë dekadave të para të ekzistencës së saj, Gala ishte thjesht një nga shumë përfitimet vjetore të mbajtura për [[Organizatë bamirësie|institucionet bamirëse të]] Nju Jorkut. Prandaj, të pranishmit në Galat e hershme ishin pothuajse tërësisht anëtarë të [[Shoqëria e lartë (klasa sociale)|shoqërisë së lartë]] të Nju Jorkut ose [[New York Fashion Week|industrisë së modës]] të qytetit. Nga viti 1948 deri në vitin 1971, ngjarja u mbajt në vende të ndryshme [[Manhattan|të Manhattan]], duke përfshirë [[Waldorf Astoria Nju Jork|Waldorf Astoria]], [[Central Park]] dhe [[Dhoma e Ylberit|Rainbow Room]] .<ref name="Architectural Digest2">{{Cite news|title=A Look Back At The Met Gala's History And Decor Throughout The Years {{!}} Architectural Digest|language=en|work=Architectural Digest|url=https://www.architecturaldigest.com/gallery/the-met-galas-history-and-decor-throughout-the-years/all|access-date=1 dhjetor 2018|archive-date=2 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181202155130/https://www.architecturaldigest.com/gallery/the-met-galas-history-and-decor-throughout-the-years/all|url-status=dead}}</ref> Kur [[Diana Vreeland]] u bë [[konsulent|konsulente]] e Institutit të Kostumeve në vitin 1972, Gala filloi të evoluonte në një çështje më globale dhe magjepsëse, edhe pse ajo që synonte ende grupin e lartë shoqëror.<ref>{{Cite news|date=3 maj 2018|title=The Met Ball Was So Much Better Before All the Celebrities Showed Up|language=en-US|work=Town & Country|url=https://www.townandcountrymag.com/the-scene/parties/a9551568/met-gala-history/|access-date=1 dhjetor 2018|language=en}}</ref> Ngjarja filloi të bëhej e orientuar drejt të famshmëve të profilit më të lartë me pjesëmarrës si [[Elizabet Tejlor|Elizabeth Taylor]], [[Andy Warhol]], [[Bianca Jagger]], [[Diana Ross]], [[Elton John]], [[Liza Minnelli]], [[Madonna Ciccone|Madonna]], [[Barbara Streisand|Barbra Streisand]] dhe [[Cher]] duke u përzier me elitën e qytetit.<ref name="Architectural Digest3">{{Cite news|title=A Look Back At The Met Gala's History And Decor Throughout The Years {{!}} Architectural Digest|language=en|work=Architectural Digest|url=https://www.architecturaldigest.com/gallery/the-met-galas-history-and-decor-throughout-the-years/all|access-date=1 dhjetor 2018|archive-date=2 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181202155130/https://www.architecturaldigest.com/gallery/the-met-galas-history-and-decor-throughout-the-years/all|url-status=dead}}</ref> Ishte gjatë viteve të Vreeland që Gala u mbajt për herë të parë në Met dhe u prezantuan temat Gala.<ref name="Architectural Digest3" /> Met Gala konsiderohet gjerësisht si ndër ngjarjet sociale më të spikatura dhe më ekskluzive në botë. Është gjithashtu një nga netët më të mëdha të mbledhjes së fondeve në qytetin e Nju Jorkut, me 9 milionë dollarë amerikanë të mbledhur në 2013, 12 milionë dollarë vitin e ardhshëm, dhe më pas duke u rritur në një rekord prej 17.4 milionë dollarë deri në vitin 2022.<ref>{{Cite web|title=YouTube|url=https://www.youtube.com/watch?v=4euJUiQWpNw|website=www.youtube.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bourne|first=Leah|date=5 maj 2011|title=Everything You Ever Wanted to Know About the Met Gala (But Were Too Afraid To Ask)|url=http://www.nbcnewyork.com/blogs/threadny/THREAD-Everything-You-Ever-Wanted-to-Know-About-the-Met-Gala-But-Were-Too-Afraid-To-Ask-121096889.html|access-date=2 maj 2014|publisher=NBC New York|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=16 prill 2014|title=Anna Wintour 'Wants More Exclusivity' at the Met Ball – The Cut|url=https://nymag.com/thecut/2014/04/wintour-wants-more-exclusivity-at-met-ball.html|access-date=2 maj 2014|publisher=Nymag.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Kramer, Peter|date=4 maj 2010|title=Top social ticket: NYC's Costume Institute gala|url=https://www.usatoday.com/life/people/2010-05-04-metgala04_ST_N.htm|access-date=4 maj 2011|website=[[USA Today]]|language=en}}</ref> Met Gala është një nga burimet më të dukshme të financimit për Institutin,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3C4AFXFLmZEC&q=Met+Gala+Museum&pg=PA386|title=The Metropolitan Museum of Art Guide|publisher=[[Metropolitan Museum of Art]]|year=2012|isbn=9781588394552|language=en}}</ref> me kontribute totale që tejkalojnë 200 milionë dollarë për herë të parë pas ngjarjes së 2019-ës. [[Anna Wintour]], kryetarja e ngjarjes, mori kryesinë e Institutit në 1995. Lista e saj e të ftuarve u rrit për të përfshirë të famshëm në mbarë botën nga bota e modës, argëtimit, biznesit, sportit dhe politikës, të cilët përfundimisht do të zbukuronin faqet e ''Vogue'' .<ref name="Annie Brown3">{{Cite news|last=Annie Brown|date=5 maj 2019|title=How the Met Gala became the 'fashion Oscars'|work=Sydney Morning Herald|url=https://www.smh.com.au/lifestyle/fashion/how-the-met-gala-became-the-fashion-oscars-20190502-p51jbo.html|access-date=4 maj 2022|language=en}}</ref> Që nga viti 1948, Met Gala ka ndodhur në mënyrë të njëpasnjëshme çdo vit, përveç në 2000 dhe 2002.  Met Gala 2020 u anulua për shkak të [[Pandemia e COVID-19|pandemisë COVID-19]] .<ref>{{Cite web|date=2020-05-19|title=There Will Be No Met Gala This Year|url=https://www.vogue.com/article/met-gala-has-been-cancelled-2020|access-date=2022-10-14|website=Vogue|language=en-US|language=en}}</ref> Gala rifilloi në vitin 2021, por u mbajt në shtator dhe jo në maj të atij viti.<ref>{{Cite web|date=10 shtator 2021|title=Met Gala 2021: Date, Theme and Seating Chart for This Year's Event|url=https://www.newsweek.com/met-gala-2021-date-theme-guest-list-seating-1621968|access-date=17 shtator 2021|website=MSN|language=en}}</ref> Në vitin 2022, Gala u kthye në mbajtjen e ceremonisë së saj tradicionale të majit.<ref>{{Cite web|title=New Footage from Kim Kardashian's Met Gala Fitting Reveals That She Had to Wear a Coat on the Red Carpet Because It Was Literally Impossible to Zip the Dress over Her Butt|url=https://www.buzzfeednews.com/amphtml/ellendurney/kim-kardashian-met-gala-dress-wouldnt-zip-over-her-butt|access-date=4 maj 2022|website=www.buzzfeednews.com|language=en}}</ref> === Dita e sotme === Gala e Institutit të Kostumeve Met është një përfitim shumë i njohur për mbledhjen e fondeve që shërben si një festë hapëse për ekspozitën vjetore të modës të Institutit.<ref>{{Cite web|last=Whitworth, Melissa|date=28 prill 2011|title=Countdown to the Met Ball 2011|url=http://fashion.telegraph.co.uk/news-features/TMG8479245/Countdown-to-the-Met-Ball-2011.html|access-date=4 maj 2011|website=[[The Daily Telegraph]]|language=en|archive-date=1 maj 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110501142600/http://fashion.telegraph.co.uk/news-features/TMG8479245/Countdown-to-the-Met-Ball-2011.html|url-status=dead}}</ref><ref name="FL2">{{Cite web|date=2 maj 2011|title=First Look: Inside the Met for Tonight's Costume Institute Gala|url=https://nymag.com/daily/fashion/2011/05/first_look_inside_the_met_for.html|access-date=4 maj 2011|website=[[New York (magazine)|New York]]|language=en}}</ref> Pas ngjarjes, ekspozita qëndron për disa muaj. Për shembull, ekspozita e vitit 2014 ishte planifikuar të zgjaste nga 8 maji deri më 10 gusht 2014.<ref name="CJ2">{{Cite web|title=Charles James: Beyond Fashion: May 8 – August 10, 2014|url=http://www.metmuseum.org/about-the-museum/press-room/exhibitions/2013/charles-james|access-date=24 maj 2014|publisher=[[Metropolitan Museum of Art]]|language=en}}</ref> Çështja, e ndjekur nga personalitete nga [[Artet|arti]], moda, shoqëria e lartë, filmi dhe muzika, është mbajtur në Met që nga viti 1948<ref>{{Cite web|title=The Costume Institute|url=http://www.metmuseum.org/about-the-met/curatorial-departments/the-costume-institute|language=en}}</ref> dhe konsiderohet të jetë ngjarja kryesore vjetore e industrisë së modës në tapetin e kuq.<ref name="FL2" /><ref name="nytlambertobittrebay2">{{Cite news|last=Trebay|first=Guy|date=25 nëntor 2003|title=Final Splash For Publicist|work=New York Times|url=https://www.nytimes.com/2003/11/25/nyregion/final-splash-for-publicist.html|access-date=24 maj 2014|language=en}}</ref><ref name="TCBG2">{{Cite web|date=21 maj 2005|title=The Charity Ball Game|url=https://nymag.com/nymetro/shopping/fashion/features/11894/|access-date=4 maj 2011|website=[[New York (magazine)|New York]]|language=en}}</ref><ref name="nyt20082">{{Cite news|last=Vogel|first=Carol|date=15 dhjetor 2008|title=Brooklyn Museum's Costume Treasures Going to the Met|work=New York Times|url=https://www.nytimes.com/2008/12/16/arts/design/16muse.html?pagewanted=2&_r=0|access-date=24 maj 2014|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Derschowitz|first=Jessica|date=9 prill 2013|title=Beyonce named honorary chair for Costume Institute gala|url=https://www.cbsnews.com/news/beyonce-named-honorary-chair-for-costume-institute-gala/|access-date=2 maj 2014|publisher=CBS News|language=en}}</ref> Modelet e saj [[tapet i kuq|të tapetit të kuq]] fotografohen, rishikohen, kritikohen dhe imitohen gjerësisht.<ref>{{Cite web|last=Rodriguez, Leah|date=5 maj 2014|title=See All the Looks From the 2014 Met Gala|url=https://nymag.com/thecut/2014/05/see-all-the-looks-from-the-2014-met-gala.html|access-date=23 maj 2014|website=[[New York (magazine)|New York]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Malle, Chloe|title=Met Gala 2014: The 64 Best Dressed Celebrities|url=http://www.vogue.com/vogue-daily/article/best-dressed-2014-met-gala/#1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140520003106/http://www.vogue.com/vogue-daily/article/best-dressed-2014-met-gala/#1|archive-date=20 maj 2014|access-date=23 maj 2014|website=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Oliver, Simone S.|date=6 maj 2014|title=Beauty on the Met Gala Red Carpet|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/slideshow/2014/05/06/fashion/met-gala-redcarpet-beauty.html|access-date=23 maj 2014|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Dee, Britteny|date=6 maj 2014|title=Met Gala 2014 Theme: Ball Gowns That Would Make Charles James Proud|url=http://www.fashiontimes.com/articles/6460/20140506/met-gala-2014-theme-ball-gowns-make-charles-james-proud.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525232503/http://www.fashiontimes.com/articles/6460/20140506/met-gala-2014-theme-ball-gowns-make-charles-james-proud.htm|archive-date=25 maj 2014|access-date=25 maj 2014|website=Fashion Times|language=en}}</ref> Muzeu është i mbyllur për publikun e gjerë të hënën e parë të majit për shkak të Gala-s që po ndodh.<ref>{{Cite web|title=The Met Fifth Avenue|url=http://www.metmuseum.org/visit/met-fifth-avenue|access-date=17 maj 2016|website=The Metropolitan Museum of Art, i.e. The Met Museum|language=en}}</ref> [[Anna Wintour]], [[Kryeredaktor|kryeredaktore]] e ''Vogue'' dhe [[Kryetari|kryesuesja]] kryesore e ngjarjes Gala që nga viti 1995 (duke përjashtuar 1996 dhe 1998), mbikëqyr komitetin e përfitimeve dhe listën e të ftuarve, me stafin ''e Vogue'' që ndihmon për të mbledhur listën e të ftuarve.<ref name="metmuseum.org3">{{Cite web|title=The Costume Institute {{!}} The Metropolitan Museum of Art|url=http://www.metmuseum.org/about-the-met/curatorial-departments/the-costume-institute|access-date=17 maj 2016|website=www.metmuseum.org|language=en}}</ref> Në vitin 2014, biletat individuale kushtonin 30,000 dollarë amerikanë për ata jashtë listës zyrtare të të ftuarve, pasi çmimet u rritën me 10,000 dollarë për të rritur ekskluzivitetin e ngjarjes.<ref>{{Cite web|last=Staff|first=AOL|title=You can't afford to go to the Met Gala and you probably wouldn't get in even if you could|url=https://www.aol.com/article/finance/2017/05/01/met-gala-cost-of-attending-ticket/22063931/|language=en|access-date=17 maj 2023|archive-date=26 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026071718/https://www.aol.com/article/finance/2017/05/01/met-gala-cost-of-attending-ticket/22063931/|url-status=dead}}</ref> Lista vjetore e të ftuarve është e kufizuar në afërsisht 650 ose 700 persona.<ref>{{Cite web|last=Arain|first=Faisal|title=10 Ways to Get Invited to the Met Gala|url=https://www.theinsidersviews.com/2023/01/10-ways-to-get-invited-to-met-gala.html|url-status=live|website=[[The Insider's Views]]|language=en}}</ref><ref name="MetGalaMostFamousFashionEventWorld5">{{Cite news|last=Aisha Nozari|date=16 prill 2023|title=Met Gala ticket prices upped to an eye-watering ‘$50,000’ weeks before star-studded fashion bash|work=MetroEntertainment|url=https://metro.co.uk/2023/04/16/met-gala-ticket-prices-upped-to-an-eye-watering-50000-18620571/|access-date=22 prill 2023|quote=The Met Gala is the world’s most famous fashion bash and takes place in May.|language=en}}</ref> Duke filluar nga vitet 2020, Met Gala ka filluar të përfshijë [[Ndikues|influencues]] të mediave sociale.<ref>[https://www.wmagazine.com/fashion/tiktok-youtubers-influencers-2021-met-gala]</ref> Kostoja e një vendi për mysafir për të marrë pjesë në Met Gala ishte rritur në 50,000 dollarë amerikanë deri në vitin 2023.<ref name="MetGalaMostFamousFashionEventWorld7">{{Cite news|last=Aisha Nozari|date=16 prill 2023|title=Met Gala ticket prices upped to an eye-watering ‘$50,000’ weeks before star-studded fashion bash|work=MetroEntertainment|url=https://metro.co.uk/2023/04/16/met-gala-ticket-prices-upped-to-an-eye-watering-50000-18620571/|access-date=22 prill 2023|quote=The Met Gala is the world’s most famous fashion bash and takes place in May.|language=en}}</ref> Gala e 2015-ës dhe tema e saj ''" [[Kina]] : Përmes xhamit që shikon"'' u bë objekt i një dokumentari &#x2014; ''[[Të hënën e parë të majit|E hëna e parë e majit]]'', me regji nga [[Andrew Rossi]] dhe prodhuar nga [[Condé Nast]] Entertainment, ''Vogue'' dhe Relativity Studios.<ref>{{Cite web|last=Chan, Stephanie|date=16 prill 2015|title=The Met Gala Is Getting the Documentary Treatment|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/met-gala-documentary-coming-soon-789353|access-date=4 maj 2015|website=[[The Hollywood Reporter]]|language=en}}</ref> 225 fotografë, reporterë dhe pjesëmarrës [[Mediat sociale|të mediave sociale]] të miratuar dokumentuan ngjarjen për dokumentarin.<ref>{{Cite news|last=Friedman, Vanessa|date=2 maj 2015|title=It's Called the Met Gala, but It's Definitely Anna Wintour's Party|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2015/05/03/style/its-called-the-met-gala-but-its-definitely-anna-wintours-party.html?_r=0|access-date=4 maj 2015|language=en}}</ref> Të ftuarit morën njoftime për kufizimin e [[Selfie|selfieve]] dhe mediave sociale brenda gala.<ref>{{Cite news|title=Selfies Banned Inside Met Gala?!|language=en|work=Entertainment Tonight|url=http://www.etonline.com/fashion/163785_met_gala_bans_selfies/|access-date=5 maj 2017|language=en}}</ref> Urdhëresa për pa selfie u shtri në edicionet e mëposhtme të Met Gala. Që nga viti 2018, Wintour njoftoi se mysafirët nuk mund të lejohen të marrin pjesë në gala para moshës 18 vjeç<ref>{{Cite news|title=Met Gala Has New Age Restriction for Attendees|language=en|work=The Hollywood Reporter|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/met-gala-has-new-18-age-restriction-maddie-ziegler-reveals-1108774|access-date=30 nëntor 2018|language=en}}</ref><ref>In the Met Gala of 2021, Korean girlgroup BLACKPINK Rosé had finally made her debut with a custom Little Black Dress.</ref> ===Tema=== Ekspozitës i caktohet një temë specifike çdo vit, ku të ftuarit pritet të ndjekin, por jo të mandatuar.<ref>{{Cite web|date=3 maj 2018|title=How the Met Gala theme is decided each year|url=https://www.vogue.fr/fashion/fashion-inspiration/story/how-the-met-gala-theme-is-decided-each-year/2063|access-date=20 mars 2022|website=VOGUE FR|publisher=Condé Nast|language=en}}</ref> Ai përfshin një orë koktej dhe një darkë zyrtare.<ref>{{Cite web|last=Levine|first=Joshua|date=24 mars 2011|title=Anna Wintour's Brand Anna - WSJ.com|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052748704893604576200722939264658|access-date=2 maj 2014|publisher=Online.wsj.com|language=en}}</ref> Gjatë orës së koktejit, të ftuarit mbërrijnë për të ecur në [[tapet i kuq|tapetin e kuq]], për të vizituar ekspozitën me tematikë të veçantë të vitit dhe për t'u ulur përpara darkës që përfshin argëtim nga artistët më të shquar të ditës.<ref name="TWB2">{{Cite journal|date=korrik 2009|title=The Wild Bunch|journal=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|pages=110–32|language=en}}</ref> Tema jo vetëm që vendos tonin për ekspozitën vjetore, por edhe për të ftuarit që përpiqen të vishen në lidhje me temën e vitit, duke shkaktuar shpeshherë mosmarrëveshje për tema të caktuara të modës midis shitësve kryesorë të modës në botë.<ref>{{Cite journal|date=korrik 2011|title=Revel, Revel|journal=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|pages=116–50|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Hyland, Veronique|date=1 maj 2014|title=Men Are Freaking Out About What to Wear to the Met Ball|url=https://nymag.com/thecut/2014/05/men-freaking-out-about-what-to-wear-to-met-ball.html|access-date=23 maj 2014|website=[[New York (magazine)|New York]]|language=en}}</ref> Ndonjëherë, si në vitin 2013, me Punk: Chaos to Couture, tema e dhënë konsiderohet e paqartë ose e vështirë për t'u ndjekur, sepse nuk ofron një direktivë të qartë stilistike. Në raste të tjera, si në vitin 2014, me [[Charles James]] : Beyond Fashion, tema mund të jetë shumë më sfiduese për një gjini, pasi James bëri veshje të destinuara për gratë.<ref>{{Cite web|date=7 prill 2014|title=Costume Institute Calls for White Tie Dress Code at Gala|url=http://www.wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/tails-of-the-city-7631803|access-date=23 maj 2014|website=[[Women's Wear Daily]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Hyland, Veronique|date=7 prill 2014|title=This Year's Met Ball Has Some Weird Dress-Code Requirements|url=https://nymag.com/thecut/2014/04/met-ball-has-weird-dress-code-this-year.html|access-date=23 maj 2014|website=[[New York (magazine)|New York]]|language=en}}</ref> Megjithëse, sipas Vogue në 2021 Met Gala: Moda Amerikane, Andrew Bolton ishte "me të vërtetë i impresionuar nga përgjigjet e stilistëve amerikanë ndaj klimës sociale dhe politike, veçanërisht rreth çështjeve të përfshirjes së trupit dhe rrjedhshmërisë gjinore".<ref>{{Cite web|date=6 maj 2021|title=Everything We Know About the 2021 Met Gala|url=https://www.vogue.com/article/everything-we-know-about-met-gala-2021|language=en}}</ref> Disa tema të tjera gjatë gjithë viteve ishin In America: An Antology of Fashion (2022), In America: A Lexicon of Fashion (2021) dhe About Time: Moda and Duration (2020). ===Polemikat=== Modelet [[Naomi Campbell]] dhe [[Stephanie Seymour]] u tërhoqën nga pjesëmarrja në Met Gala 2009 në minutën e fundit, në një shfaqje mbështetjeje për stilistin [[Azzedine Alaia|Azzedine Alaïa]] .<ref name="Horyn2">{{Cite web|last=Horyn|first=Cathy|date=2009-05-04|title=Alaïa Pulls His Dresses From the Met Gala|url=https://runway.blogs.nytimes.com/2009/05/04/alaia-pulls-his-dresses-from-the-met-gala/|access-date=2020-04-20|website=On the Runway Blog|language=en-US|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Horyn|first=Cathy|date=2009-05-04|title=Met Gala: Stephanie Seymour Will Stay Home, Too|url=https://runway.blogs.nytimes.com/2009/05/04/met-gala-stephanie-seymour-will-stay-home-too/|access-date=2020-04-20|website=On the Runway Blog|language=en-US|language=en}}</ref> Pasi zbuloi se asnjë nga veprat e tij nuk ishte përfshirë në ekspozitën e Institutit të Kostumeve, Alaïa u kërkoi modeleve të mos vishnin fustanet që ai kishte krijuar për ta në Gala dhe ato zgjodhën të mos merrnin pjesë fare. Alaïa ishte i njohur për marrëdhëniet e ngushta me modelet e tij, dhe përjashtimi i tij nga ekspozita "Model as Muse" u pa si një mospërfillje.<ref>{{Cite web|title=Naomi Campbell Didn't Attend Anna Wintour's Big Ball Because Azzedine Alaïa Got Snubbed|url=https://www.thecut.com/2009/05/naomi_campbell_didnt_show_at_a.html|access-date=2020-04-20|website=The Cut|language=en-us|language=en}}</ref> Ai kritikoi Wintour-in (me të cilin kishte një grindje të gjatë)<ref>{{Cite web|last=Cope|first=Rebecca|date=2013-09-26|title=Why we love Azzedine Alaia|url=http://www.harpersbazaar.co.uk/fashion/fashion-news/why-we-love-azzedine-alaia-paris-fashion-week|access-date=2020-04-20|website=Harper's BAZAAR|language=en-GB|language=en}}</ref> se kishte "shumë pushtet mbi këtë muze".<ref name="Horyn2" /> Në vitin 2014, tema ishte "Charles James: Përtej modës", kur Met Gala shpalli një [[Kodi i veshjes|kod veshjeje]] që kërkon [[Kravatë e bardhë|kravatë të bardhë]], një numër i mediave vunë në dukje vështirësinë dhe shpenzimet e marrjes së kravatës së bardhë tradicionale, madje edhe për të ftuarit [[I famshëm|e famshëm]] .<ref>{{Cite news|date=23 prill 2014|title=At the Met Gala, a Strict Dress Code|work=New York Times|url=https://www.nytimes.com/2014/04/24/fashion/at-the-met-gala-a-strict-dress-code.html?_r=2|access-date=29 shtator 2015|language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine|language=en}}</ref> Debatet e mëtejshme në Met Gala 2014 përfshinin një lojtar i cili nuk ishte në gjendje të ngjitej në shkallët, por megjithatë shkaktoi një bujë.<ref>{{Cite web|date=2018-04-30|title=24 Most Controversial Met Gala Red-Carpet Moments|url=https://www.teenvogue.com/gallery/met-gala-red-carpet-controversial-looks|access-date=2021-11-30|website=Teen Vogue|language=en-US|language=en}}</ref> Kjo u pasua nga një përleshje në ashensor në festën pas mes [[Solange Knowles]] dhe [[Jay-Z]] . Shiriti i sigurisë tregonte Solange duke folur me zemërim me Jay-Z përpara se të kthehej në një përleshje fizike në të cilën ajo e godet dhe e shkelmon.<ref name="Oswald2">{{Cite web|last=Oswald|first=Anjelica|title=The 8 biggest Met Gala controversies|url=https://www.insider.com/controversial-met-gala-moments-2018-4|access-date=2021-11-30|website=Insider|language=en-US|language=en}}</ref> Në vitin 2015, tema e Gala-s, e quajtur fillimisht "Pëshpëritjet kineze: Përrallat e Lindjes në Art, Film dhe Modë", u riemërua në "Kina: Përmes xhamave".<ref name="au.complex.com2">{{Cite web|title=The China-Themed Met Gala Wasn't Totally Offensive, But Still Problematic|url=http://au.complex.com/style/2015/05/met-gala-2015-asian-appropriation-china-through-the-looking-glass|access-date=17 maj 2016|website=Complex AU|language=en|archive-date=11 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811214248/http://au.complex.com/style/2015/05/met-gala-2015-asian-appropriation-china-through-the-looking-glass|url-status=dead}}</ref> Tema u prit nga kritikët duke thënë se ishte "Një kujtim i racizmit delikate të institucionalizuar që është komplikuar nga shekujt e izolimit aziatik në të gjithë bordin, dhe stereotipet e qëndrueshme perëndimore të përkeqësuara nga injoranca dhe natyra e meme e mediave sociale".<ref name="au.complex.com2" /> Ndër një nga aktoret më të kritikuara ishte [[Sarah Jessica Parker]] për një mbulesë koke që ajo kishte veshur, e cila mendohej se ishte në përputhje me stereotipin e [[Zonja e Dragoit|Dragon Lady]]<ref name="Oswald3">{{Cite web|last=Oswald|first=Anjelica|title=The 8 biggest Met Gala controversies|url=https://www.insider.com/controversial-met-gala-moments-2018-4|access-date=2021-11-30|website=Insider|language=en-US|language=en}}</ref> Në vitin 2016, [[Madonna Ciccone|Madonna]], ndërsa kanalizonte temën "Manus x Machina: Moda në një epokë të teknologjisë", ofroi një nga veshjet më të diskutueshme në historinë e Gala-s. Ajo u shfaq në një ansambël të dizenjuar nga drejtori kreativ [[Givenchy|i Givenchy]][[Riccardo Tisci|, Riccardo Tisci]] duke ekspozuar gjoksin dhe të pasmet e saj.<ref>{{Cite web|title=Madonna's peek-a-boob Met Gala moment|url=http://www.news.com.au/entertainment/celebrity-style/red-carpet/madonnas-peekaboob-met-gala-moment/news-story/8210214260ffc6e6080d3c4b91398ad0|access-date=17 maj 2016|website=NewsComAu|language=en}}</ref> Madonna u përgjigj në kanalet e saj zyrtare të mediave sociale duke deklaruar, "Ne kemi luftuar dhe vazhdojmë të luftojmë për të drejtat civile dhe [[të drejtat e homoseksualëve]] në mbarë botën. Kur bëhet fjalë për të drejtat e grave, ne jemi ende në [[Epoka e errët (historiografi)|Epokën e Errët]] . Veshja ime në Met Ball ishte një deklaratë politike si dhe një deklaratë e modës.”<ref>{{Cite web|title=Madonna slams 'ageist and sexist' Met Gala outfit critics|url=http://www.news.com.au/entertainment/celebrity-style/red-carpet/madonna-slams-ageist-and-sexist-met-gala-outfit-critics/news-story/62dae2042c15284ae704a2439b9ae158|access-date=17 maj 2016|website=NewsComAu|language=en}}</ref> Tema e Met Gala 2017 ishte "Rei Kawakubo/Comme des Garçons".<ref>{{Cite web|date=2016-10-21|title=The 2017 Met Gala Theme Will Be Comme des Garçons's Rei Kawakubo|url=https://www.vogue.com/article/met-gala-2017-theme-rei-kawakubo-comme-des-garcons|access-date=2021-11-30|website=Vogue|language=en-US|language=en}}</ref> Në gala 2017, [[Kendall Jenner]] kishte veshur një fustan të tejdukshëm. Fustani rrjetë kishte mëngë të shkurtra, një të çarë në të gjithë bustin e tij, një të pasme të mbështjellë dhe të çarë në këmbë. Jenner mori shumë kritika në platformat e mediave sociale, veçanërisht Twitter, për shfaqjen e tepërt të lëkurës, ndërsa të tjerët kritikuan pamjen e saj për shkak të ngjashmërive me veshjen e [[Rose McGowan]] në [[1998 MTV Video Music Awards|MTV Video Music Awards 1998]] .<ref>{{Cite web|date=2017-05-02|title=Fans Are Accusing Kendall Jenner of Stealing Her Barely-There Met Gala Look|url=https://www.teenvogue.com/story/kendall-jenner-met-gala-2017-rose-mcgowan-vmas|access-date=2021-11-30|website=Teen Vogue|language=en-US|language=en}}</ref> Gala e 2018-ës kishte një temë [[Kisha katolike|katolike romake]] dhe përfshinte [[Rihanna|Rihanna-n]] të veshur me një [[Mitre|mitra]] papale. Kritikët në mediat sociale e quajtën atë "blasfemuese" dhe "kosplay sakrilegjike", edhe pse [[Kisha katolike|Kisha Katolike]] huazoi më shumë se dyzet [[veshje papale]] nga [[Selia e Shenjtë|Vatikani]], dhe kardinali [[Timothy M. Dolan]] mori pjesë.<ref>{{Cite news|last=Quinn|first=Dave|date=8 maj 2018|title=The Met Gala's 'Catholic Imagination' Theme Called 'Blasphemous' and 'Sacrilegious' by Critics|work=[[People (magazine)|People]]|url=http://people.com/style/met-gala-2018-critics-call-catholic-theme-blasphemous/|access-date=9 maj 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine|language=en}}</ref> [[Kyle Smith]] argumentoi se Kisha Katolike në fakt "po përkrahte talljen e simboleve të saj".<ref>{{Cite news|last=Smith|first=Kyle|author-link=Kyle Smith (critic)|date=9 maj 2018|title=Red-Carpet Catholicism Is a Loss for the Church|work=[[National Review]]|url=https://www.nationalreview.com/2018/05/met-gala-red-carpet-mocks-catholic-symbols|access-date=9 maj 2018|language=en}}</ref> [[Rihanna]] u përball me polemika teksa kishte veshur një mantel të mbështjellë me perla dhe xhevahire, me mitra dhe gjerdan papal, taka [[Christian Louboutin]], e veshur si [[Papa|Papë]] . Pamja e saj është dizenjuar nga Margiela.<ref>{{Cite web|last=Fisher|first=Lauren Alexis|date=2018-05-07|title=Alert: Rihanna Just Showed Up To The Met Gala Dressed As An Actual Pope|url=https://www.harpersbazaar.com/celebrity/red-carpet-dresses/a20268933/rihanna-met-gala-2018/|access-date=2021-11-30|website=Harper's BAZAAR|language=en-US|language=en}}</ref> Skenaristja [[Lena Waithe]] përqafoi komunitetin [[LGBT]], duke veshur një pelerinë ylber, duke shfaqur një flamur krenarie të dizenjuar nga [[Carolina Herrera]] . Waithe mishëroi atë që Perëndia do të thoshte për të dhe shpjegoi, "ti flet për kishën dhe katolicizmin, ka të bëjë - ti u bëre sipas shëmbëlltyrës së Perëndisë. . . Tema për mua është të jesh vetvetja."<ref>{{Cite web|date=2018-05-08|title=Lena Waithe Wore a Pride Cape to the Met Gala, and Twitter's Loving It|url=https://www.glamour.com/story/lena-waithe-pride-cape-2018-met-gala|access-date=2021-11-30|website=Glamour|language=en-US|language=en}}</ref> Tema e Met Gala 2019 ishte "Kampi: Shënime mbi modën". Ekspozita u frymëzua nga eseja e Susan Sontag e vitit 1964 " [[Shënime mbi "kampin"|Shënime mbi "Kampin"]] . Andrew Bulton, kurator përgjegjës i Institutit të Kostumeve, shpjegon se si ai zbulon se Sontag argumenton se kampi është "dashuri për të panatyrshmen: për artifikim dhe ekzagjerim... stili në kurriz të përmbajtjes... triumfi i stilit epiken. "<ref>{{Cite web|date=2018-10-09|title=The Metropolitan Museum of Art Costume Institute Presents "Camp: Notes on Fashion" for Its Spring 2019 Exhibition|url=https://www.vogue.com/article/costume-institute-2019-exhibition-camp-notes-on-fashion|access-date=2021-11-24|website=Vogue|language=en-US|language=en}}</ref> Shumë të famshme përfituan plotësisht nga tema duke u veshur me ngjyra, shkëlqim dhe pamje të ekzagjeruar. Disa personazhe të famshëm që u gjetën nga mediat si të diskutueshme në Met Gala 2019 përfshijnë [[Kim Kardashian]], e cila kishte veshur një fustan ngjyrë kafeje në formë Thierry Mugler, i bërë për t'u dukur i lagur me shtimin e pikave të kristalit. Ndërsa vetë fustani ishte në temë, polemika ishte në faktin se Kardashian tha se nuk mund të ulej apo të shkonte në tualet për shkak se korseja e fustanit e kufizonte atë. Në këtë kohë, Kardashian po përballej me polemika për vendosjen e standardeve joreale të bukurisë. Në një postim në Instagram, ajo përmendi gjithashtu se duhej të merrte "mësime të frymëmarrjes me korse" për të veshur fustanin.<ref>{{Cite web|last=Krause|first=Amanda|title=11 of the most controversial outfits celebrities have worn to the Met Gala|url=https://www.insider.com/controversial-met-gala-outfits-over-the-years-2021-9|access-date=2021-11-24|website=Insider|language=en-US|language=en}}</ref> Komediania dhe shkrimtarja Lena Waithe mbërriti në gala e veshur me një kostum me fjalët "Black Drag Queens Inventend [ ''sic'' ] Camp" në anën e pasme. Mesazhi kishte për qëllim të tregonte se si kampi ka qenë një mënyrë për njerëzit e margjinalizuar, njerëzit queer dhe njerëzit me ngjyrë, për të rikthyer idenë e shijes.<ref>{{Cite magazine|language=en}}</ref> Tema e Met Gala 2021 ishte "Në Amerikë: Një leksikon i modës". Tema amerikane e gala i lejoi të famshmit të shkonin në shumë drejtime të ndryshme me mënyrën se si ata zgjodhën të mishëronin temën. Përfaqësuesja [[Partia Demokratike (ShBA)|Demokratike]] e SHBA [[Alexandria Ocasio-Cortez|, Alexandria Ocasio-Cortez]] e Nju Jorkut mori pjesë në Met Gala 2021 e veshur nga stilistja [[Aurora James]] . Pamja kontroverse e Ocasio-Cortez ishte e guximshme dhe synonte të pranishmit e Met; ajo kishte veshur një fustan të bardhë jashtë shpatullave me frazën "taksoni të pasurit" të qepur në pjesën e pasme me germa [[Saten|të kuqe të theksuara saten]] .<ref>{{Cite news|last=Karni|first=Annie|date=2021-09-15|title=A.O.C.'s Met Gala Dress Triggered Strong Reactions|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/09/15/style/aoc-met-gala-dress.html|access-date=2021-11-30|issn=0362-4331|language=en}}</ref> Ky vështrim u përball me polemika pasi shumë menduan se ishte hipokrite të dënohej [[pabarazia e pasurisë]] ndërsa merrte pjesë në një ngjarje me një biletë prej 35,000 dollarësh. Në një intervistë, stilistja Aurora James shpjegon se si ajo mendon se është e zgjuar të jesh në gjendje t'u japësh mesazhin drejtpërdrejt atyre që kanë nevojë ta dëgjojnë atë.<ref>{{Cite news|last=Testa|first=Jessica|date=2021-09-16|title=A.O.C.'s Met Gala Designer Explains Her 'Tax the Rich' Dress|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/09/16/style/aoc-designer-tax-the-rich-dress.html|access-date=2021-11-30|issn=0362-4331|language=en}}</ref> Një tjetër vështrim i diskutueshëm në Met Gala 2021 ishte ai i modeles dhe aktores [[Cara Delevingne]], e cila kishte veshur një kostum të bardhë pantallonash dhe parzmore të personalizuara Dior. Parzmorja kishte fjalët "Peg The Patriarchy" të qepura në pjesën e përparme me germa të kuqe. Në një intervistë, Delevingne shpjegon, "Ka të bëjë me fuqizimin e grave, barazinë gjinore - është paksa si 'Rrini burrit'"<ref>{{Cite web|last=Minton|first=Melissa|date=2021-09-14|title=Cara Delevingne sends a message with her Met Gala 2021 outfit|url=https://pagesix.com/2021/09/13/cara-delevingne-sends-a-message-with-met-gala-2021-outfit/|access-date=2021-11-30|website=Page Six|language=en-US|language=en}}</ref> Në vitin 2022 ("Gilded Glamour"), [[Kim Kardashian]] veshi fustanin që [[Marilyn Monroe]] kishte veshur kur i këndonte [[Xhon F. Kenedi|Presidentit Kennedy]] në 1962. Fustani është pronë e [[Ripley e beson apo jo!|Ripley's Believe It or Not]] . Debati rreth fustanit filloi kur disa vunë re disa dëmtime në fustan.<ref>{{Cite news|date=2022-06-16|title=Kim Kardashian: Marilyn Monroe's gown not damaged, Ripley's claims|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-61801906|access-date=2023-05-02|language=en}}</ref> Të tjera polemika erdhën nga dieta që Kim Kardashian duhej t'i përmbahej për të veshur fustanin.<ref>{{Cite news|date=2022-05-04|title=Kim Kardashian criticised over Marilyn Monroe dress diet for Met Gala|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-61318361|access-date=2023-05-02|language=en}}</ref> Ajo pretendoi se kishte hequr të gjithë sheqerin dhe karbohidratet, duke rezultuar në humbjen e 16 kg në 3 javë.<ref>{{Cite web|title=Kim Kardashian's 2022 Met Gala Diet Was 'Definitely Not A Safe Way To Lose Weight,' According To Experts|url=https://www.womenshealthmag.com/health/a39896757/kim-kardashian-met-gala-diet/|language=en}}</ref> ===Galeria=== <gallery> File:Met Guo Pei 1.jpg|Fustani Guo Pei u shfaq në "Kina: Nëpërmjet xhamit" në 2015 File:Met China Looking Glass 6.jpg|Fustan Balenciaga me motiv lulesh kineze File:Savage Beauty exhibition.jpg|Ekspozita Savage Beauty </gallery> == Lista e Met Galas == Më poshtë është një listë e Met Galas, si dhe karriget dhe argëtimet, për Galat që janë zhvilluar që nga prezantimi i temave në 1973. {| class="wikitable sortable" |- !Data e Galas !Tema !Bashkë-Kariget !Kariget e Nderit !SPonzorët !Cmimi biletave !Referenca |- |data-sort-value="1973-03-21"|21 Mars 1973 |The World of [[Balenciaga]] |None |None |Government of [[Spain]] |$850 |<ref name="immoderatestyleworldbalenciaga">{{cite book|last1=Martin|first1=Richard|url=https://books.google.com/books?id=Bckx9vz_jIsC|title=Diana Vreeland: Immoderate Style|last2=Koda|first2=Harold|publisher=Metropolitan Museum of Art|year=1993|isbn=9780870996917|location=New York|page=15|oclc=29315100|author-link1=Richard Martin (curator)|access-date=23 maj 2014|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Morris|first=Bernadine|date=1973-03-23|title=The Era of Balenciaga: It Seems So Long Ago|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1973/03/23/archives/the-era-of-balenciagait-seems-so-long-ago-brown-lace-dress-their.html|access-date=2020-04-30|issn=0362-4331|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Morris|first=Bernadine|date=1987-12-08|title=Spectacular Outfits Abound at 15th Annual Costume Gala|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1987/12/08/style/spectacular-outfits-abound-at-15th-annual-costume-gala.html|access-date=2020-08-25|issn=0362-4331|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1973-12-12"|12 Dhjetor 1973 |The 10s, the 20s, the 30s: Inventive Clothes: 1909–1939 |[[C. Douglas Dillon|Phyllis Ellsworth Dillon]] |None | |$100 |<ref name="costumeinstexhibits">{{cite web|title=Museum Exhibitions 1870–2012|url=http://libmma.org/digital_files/archives/Museum_Exhibitions_1870-2011.pdf|access-date=24 maj 2014|publisher=Metropolitan Museum of Art|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Edwards|first=Russell|date=1973-12-09|title=Future Social Events|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1973/12/09/archives/future-social-events-trees-where-you-sit-duke-scales-parnassus-want.html|access-date=2020-04-30|issn=0362-4331|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1974-11-20"|20 Nëntor 1974 |Romantic and Glamorous Hollywood Design |[[Jane Engelhard]] |None |[[SCM Corporation]] |$150 |<ref>{{Cite news|last=Edwards|first=Russell|date=1974-11-17|title=Future Social Events|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1974/11/17/archives/future-social-events-insight-music-fare-enough-handy-for.html|access-date=2020-04-30|issn=0362-4331|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1975-12-10"|10 Dhjetor 1975 |American Women of Style |[[Jane Engelhard]] |None |SCM Corporation |$125 |<ref>{{Cite news|last=Edwards|first=Russell|date=1975-12-07|title=Future Social Events|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1975/12/07/archives/future-social-events-deck-the-halls-with-great-apparel.html|access-date=2020-04-30|issn=0362-4331|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1976-12-06"|6 Dhjetor 1976 |The Glory of Russian Costume |[[Jacqueline Kennedy Onassis]] |None |SCM Corporation |$150 |<ref name="costumeinstexhibits" /><ref name="oclchistoryrussiancostume">{{cite web|title=History of Russian costume from the eleventh to the twentieth century : from the collections of the Arsenal Museum, Leningrad; Hermitage, Leningrad; Historical Museum, Moscow; Kremlin Museums, Moscow; Pavlovsk Museum / [catalogue compiled by T.S. Alyoshina, I.I. Vishnevskaya, L.V. Efimova, T.T. Korshunova. V.A. Malm, E. Yu. Moiseenko, M.M. Postnokova-Loseva, E.P. Chernukha]|url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/77663/rec/2|access-date=24 maj 2014|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Morris|first=Bernadine|date=1976-12-07|title=Metropolitan Toasts a Dazzling Russia of Old|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1976/12/07/archives/metropolitan-toasts-a-dazzling-russia-of-old.html|access-date=2020-04-30|issn=0362-4331|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1977-12-12"|12 Dhjetor 1977 |Vanity Fair: A Treasure Trove |[[Jacqueline Kennedy Onassis]] |None |[[Halston]] | |<ref name="costumeinstexhibits" /><ref name="stpetersburgteasuretrove">{{cite news|date=2 nëntor 1977|title=Treasure trove of costumes|newspaper=St. Petersburg Times|url=https://news.google.com/newspapers?nid=888&dat=19771102&id=TwMMAAAAIBAJ&pg=6450,882435|access-date=24 maj 2014|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last1=Staff|first1=W. W. D.|date=2014-09-05|title=Book Excerpt: 'Vogue & The Metropolitan Museum of Art Costume Institute'|url=https://wwd.com/business-news/media/advance-excerpt-from-vogue-the-metropolitan-museum-of-art-costume-institute-7867192/|access-date=2020-04-30|website=WWD|language=en|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1978-11-20"|20 Nëntor 1978 |[[Sergei Diaghilev|Diaghilev]]: Costumes and Designs of the [[Ballets Russes]] |[[Patricia Buckley|Pat Buckley]] |None | | |<ref name="costumeinstexhibits" /> |- |data-sort-value="1979-12-03"|December 3, 1979 |Fashions of the [[House of Habsburg|Habsburg]] Era: Austria-Hungary |[[Patricia Buckley|Pat Buckley]] |None | | |<ref name="costumeinstexhibits" /><ref>{{Cite news|last=Stanfill|first=Francesca|date=1979-11-25|title=Fashion|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1979/11/25/archives/fashion-hapsburg-splendor-at-the-met.html|access-date=2020-04-30|issn=0362-4331|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1980-12-09"|December 9, 1980 |The Manchu Dragon: Costumes of China, the [[Qing dynasty|Chi'ng Dynasty]] |[[Patricia Buckley|Pat Buckley]] |None | | |<ref name="costumeinstexhibits" /> |- |data-sort-value="1981-12-07"|December 7, 1981 |The Eighteenth-Century Woman |[[Patricia Buckley|Pat Buckley]] |None |[[Merle Norman Cosmetics]] |$350 |<ref name="costumeinstexhibits" /><ref name="18thcwomannyt">{{cite news|last=Morris|first=Bernadine|date=8 dhjetor 1981|title=18th Century Sparks Gala Fashion Night|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1981/12/08/style/18th-century-sparks-gala-fashion-night.html|access-date=27 maj 2014|language=en}}</ref><ref name="18thcwomannyt2">{{cite news|last=Leon Talley|first=Andre|date=6 dhjetor 1981|title=Vreeland's Show|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/1981/12/06/magazine/fashion-vreeland-s-show.html|access-date=26 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1982-12-06"|December 6, 1982 |[[Belle Époque|La Belle Époque]] |[[Patricia Buckley|Pat Buckley]] |None |[[Pierre Cardin]] |$500 |<ref name="costumeinstexhibits" /><ref name="bellepoquenyt">{{cite news|last=Duka|first=John|date=7 dhjetor 1982|title=La Belle Europe Reigns Again At Met Museum|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/1982/12/07/style/la-belle-europe-reigns-again-a-met-museum.html|access-date=27 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1983-12-05"|December 5, 1983 |[[Yves Saint Laurent (designer)|Yves Saint Laurent]]: 25 Years of Design |[[Patricia Buckley|Pat Buckley]] |None |Gustave Zumsteg |$500 |<ref name="costumeinstexhibits" /><ref name="yslnyt">{{cite news|last=Morris|first=Bernadine|date=6 dhjetor 1983|title=Gala Night at Met Hails Saint Laurent|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/1983/12/06/style/gala-night-at-met-hails-saint-laurent.html|access-date=27 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1984-12-03"|December 3, 1984 |Man and the Horse |[[Patricia Buckley|Pat Buckley]] |None |[[Ralph Lauren Corporation|Ralph Lauren]] |$750 |<ref name="costumeinstexhibits" /><ref name="equestriannyt">{{cite news|last=Morris|first=Bernadine|date=4 dhjetor 1984|title=At Costume Institute Show, Equestrian is the Theme|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/1984/12/04/style/at-costume-institute-show-equestrian-is-the-theme.html|access-date=27 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1985-12-09"|December 9, 1985 |Costumes of Royal India |[[Patricia Buckley|Pat Buckley]] |None |Ratti, Christian Humann Foundation | |<ref name="costumeinstexhibits" /><ref name="royalindianyt">{{cite news|last=Morris|first=Bernadine|date=10 dhjetor 1985|title=A Celebration of Royal India's Fashions|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/1985/12/10/style/a-celebration-of-royal-india-s-fashions.html|access-date=26 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1986-12-08"|December 8, 1986 |Dance |[[Patricia Buckley|Pat Buckley]] |None |[[Shiseido]] |$750 |<ref name="costumeinstexhibits" /><ref name="dancenyt">{{cite news|last=Morris|first=Bernadine|date=10 dhjetor 1986|title=Amid Costumes A Little Night Music|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/1986/12/10/garden/amid-costumes-a-little-night-music.html|access-date=27 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1987-12-07"|December 7, 1987 |A Tribute to Diana Vreeland |[[Patricia Buckley|Pat Buckley]] |None |[[Reliance Group Holdings]] |$850 |<ref name="instylenyt">{{cite news|last=Morris|first=Bernadine|date=8 dhjetor 1997|title=Spectacular outfits abound at 15th annual costume gala|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/1987/12/08/style/spectacular-outfits-abound-at-15th-annual-costume-gala.html|access-date=27 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1988-12-05"|December 5, 1988 |From Queen to Empress: Victorian Dress 1837–1877 |[[Patricia Buckley|Pat Buckley]] |None |[[The Leslie Fay Companies]] |$850 |''<ref name="costumeinstexhibits" /><ref name="victorian1988nyt">{{cite news|last=Morris|first=Bernadine|date=6 dhjetor 1988|title=Costume Show: Victorian Elegance|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/1988/12/06/style/costume-show-victorian-elegance.html|access-date=27 maj 2014|language=en}}</ref>'' |- |data-sort-value="1989-12-04"|December 4, 1989 |The Age of [[Napoleon]]: Costume from Revolution to Empire, 1789–1815 |[[Patricia Buckley|Pat Buckley]] |None |[[Wolfgang Flöttl|Wolfgang K. Flottl]] | |''<ref name="costumeinstexhibits" />''<ref>{{Cite news|date=1989-12-10|title=Evening Hours; Swirling Couture Amid the Costumes|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1989/12/10/style/life-style-evening-hours-swirling-couture-amid-the-costumes.html|access-date=2020-04-30|issn=0362-4331|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Churcher|first=Sharon|date=1990-04-08|title=What Really Makes New York Work: Social Stature; the Status Game|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1990/04/08/nyregion/what-really-makes-new-york-work-social-stature-the-status-game.html|access-date=2020-04-30|issn=0362-4331|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1990-12-03"|December 3, 1990 |Théâtre de la Mode – Fashion Dolls: The Survival of Haute Couture |[[Patricia Buckley|Pat Buckley]] |None |[[Wolfgang Flöttl|Wolfgang K. Flottl]] |$900 |<ref>{{Cite news|last=Schiro|first=Anne-Marie|date=1990-12-04|title=A Lilliputian Paris of the 40's Opens at Met Museum|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1990/12/04/news/a-lilliputian-paris-of-the-40-s-opens-at-met-museum.html|access-date=2020-04-30|issn=0362-4331|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1991-12-09"|December 9, 1991 |No theme, as no concurrent costume exhibition was held |[[Patricia Buckley|Pat Buckley]] |None | | |<ref>{{Cite news|date=1991-12-15|title=In Decked Halls, Wassails|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1991/12/15/news/in-decked-halls-wassails.html|access-date=2020-04-30|issn=0362-4331|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1992-12-07"|December 7, 1992 |[[Fashion and History: A Dialogue]] |[[Patricia Buckley|Pat Buckley]] |None | | |<ref name="fashionandhistorynyt">{{cite news|last=Morris|first=Bernadine|date=8 dhjetor 1992|title=Review/Fashion; Costume Change At the Met|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/1992/12/08/news/review-fashion-costume-change-at-the-met.html|access-date=26 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1993-12-06"|December 6, 1993 |[[Diana Vreeland]]: Immoderate Style |[[Patricia Buckley|Pat Buckley]] |None | |$900 |<ref name="immoderatestylevehournyt">{{cite news|date=12 dhjetor 1993|title=Evening Hours: The Ladies in Red|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/1993/12/12/style/evening-hours-the-ladies-in-red.html|access-date=26 maj 2014|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=1993-11-28|title=Benefits|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1993/11/28/style/benefits-415293.html|access-date=2020-04-30|issn=0362-4331|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1994-12-05"|December 5, 1994 |Orientalism: Visions of the East in Western dress |[[Patricia Buckley|Pat Buckley]], [[Oscar de la Renta]], [[Bill Blass]] |None | |$900 |<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=hekHtXjGGRwC|title=Orientalism: Visions of the East in Western Dress|publisher=Metropolitan Museum of Art|year=1994|isbn=0870997335|language=en}}</ref><ref name="glourguysfortheball">{{cite news|last=Dullea|first=Georgia|date=25 shtator 1994|title=Glamour Guys for the Ball|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/1994/09/25/style/glamour-guys-for-the-ball.html|access-date=26 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1995-12-04"|December 4, 1995 |Haute Couture |[[Anna Wintour]], [[Annette de la Renta]], Clarissa Bronfman |[[Karl Lagerfeld]], [[Gianni Versace]] |[[Karl Lagerfeld]] for [[Chanel]], [[Gianni Versace]] |$1000 |<ref name="hautecouturechroniclenyt">{{cite news|last=Brozan|first=Nadine|date=9 tetor 1995|title=Chronicle|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/1995/10/09/nyregion/chronicle-299595.html|access-date=27 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1996-12-09"|December 9, 1996 |[[Christian Dior]] |[[Liz Tilberis|Elizabeth Tilberis]], [[Marie-Chantal, Crown Princess of Greece]], Helene David-Weill |None |[[Dior]], [[LVMH]] |$1000 |<ref name="diornyt">{{cite news|last=Brozan|first=Nadine|date=1 gusht 1996|title=Chronicle|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/1996/08/01/style/chronicle-626333.html|access-date=26 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1997-12-08"|December 8, 1997 |[[Gianni Versace]] |[[Anna Wintour]], [[Julia Koch]], [[Patrick McCarthy (publisher)|Patrick McCarthy]] |None |[[David H. Koch Foundation]], [[VH1]], [[Fairchild Fashion Media|Fairchild Publications]] |$2000 |<ref name="nyobserverversace">{{cite news|last=DiGiacomo|first=Frank|date=15 dhjetor 1997|title=Inside the sold-out Costume Institute gala|newspaper=New York|url=http://observer.com/1997/12/inside-the-soldout-costume-institute-gala/|access-date=26 maj 2014|language=en}}</ref><ref name="nytversace">{{cite news|last=Menkes|first=Suzy|date=9 dhjetor 1997|title=The Verve and Vivacity of Versace in Met Retrospective|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/1997/12/09/style/09iht-versace.t.html|access-date=26 maj 2014|language=en}}</ref><ref name="versacenytwhite">{{cite news|last=C.R. White|first=Constance|date=11 dhjetor 1997|title=At the Met, a Golden Melting Pot|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/1997/12/11/style/at-the-met-a-golden-melting-pot.html|access-date=26 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1998-12-07"|December 7, 1998 |Cubism and Fashion |[[Anna Wintour]], [[Miuccia Prada]], Paula Cussi, [[Pia Getty]] |None |[[Prada]] |$2000 |<ref name="cubismpressrelease">{{cite press release|date=2 nëntor 1998|title=Cubism and Fashion|url=http://www.metmuseum.org/about-the-museum/press-room/exhibitions/1998/cubism-and-fashion|type=Press release|location=New York|publisher=Metropolitan Museum of Art|access-date=25 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="1999-12-06"|December 6, 1999 |Rock Style |[[Anna Wintour]], [[Tommy Hilfiger]], [[Aerin Lauder]] |None |[[Tommy Hilfiger (company)|Tommy Hilfiger]] | |<ref name="rockstylepressrelease">{{cite press release|date=3 dhjetor 1999|title=Rock Style is Theme for Metropolitan Museum's December Costume institute Exhibition Gala|url=http://www.metmuseum.org/about-the-museum/press-room/exhibitions/1999/birock-styleib-is-theme-for-metropolitan-museums-december-costume-institute-exhibition|type=Press release|location=New York|publisher=Metropolitan Museum of Art|access-date=25 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2001-04-23"|April 23, 2001 |[[Jacqueline Kennedy Onassis|Jacqueline Kennedy]]: The White House Years |[[Anna Wintour]], Christina and [[Lindsay Owen-Jones]], Annette and [[Oscar de la Renta]], [[Carolina Herrera]] |[[Caroline Kennedy]] and [[Edwin Schlossberg|Edwin A. Schlossberg]] |[[L'Oréal]] | |<ref name="jackiekennedypressrelease">{{cite press release|date=13 nëntor 2000|title=Jacqueline Kennedy: The White House Years|url=http://metmuseum.org/about-the-museum/press-room/exhibitions/2000/jacqueline-kennedy-the-white-house-years|type=Press release|location=New York|publisher=Metropolitan Museum of Art|access-date=25 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2003-04-28"|April 28, 2003 |Goddess: The Classical Mode |[[Anna Wintour]], [[Tom Ford]], [[Nicole Kidman]] |None |[[Gucci]] | |<ref name="goddess2003pressrelease">{{cite press release|date=maj 2003|title=Goddess to be Theme of Costume Institute's Spring 2003 Exhibition and Gala at Metropolitan Museum|url=http://www.metmuseum.org/about-the-museum/press-room/exhibitions/2003/goddess-to-be-theme-of-costume-institutes-spring-2003-exhibition-and-gala-at-metropolitan-museum|type=Press release|location=New York|publisher=Metropolitan Museum of Art|access-date=25 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2004-04-26"|April 26, 2004 |Dangerous Liaisons: Fashion and Furniture in the 18th Century |[[Anna Wintour]], [[Renée Zellweger]], [[Lawrence Stroll]], [[Silas Chou]], [[Edgar Bronfman Jr.]] |[[Jacob Rothschild, 4th Baron Rothschild|Jacob Rothschild]], [[Jayne Wrightsman]] |[[Asprey]] | |<ref name="dangerousliaisonsnyt">{{cite news|last=Menkes|first=Suzy|date=27 prill 2004|title=Voluptuous lives, 'Dangerous Liaisons'|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/2004/04/27/style/27iht-fsuzy_ed3_.html|access-date=26 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2005-05-02"|May 2, 2005 |The House of [[Chanel]] |[[Anna Wintour]], [[Karl Lagerfeld]], [[Nicole Kidman]] |[[Caroline, Princess of Hanover]] |[[Chanel]] | |<ref name="houseofchanel2005pressrelease">{{cite press release|date=maj 2005|title=Metropolitan Museum to Present Unprecedented Chanel Exhibition|url=http://www.metmuseum.org/about-the-museum/press-room/exhibitions/2005/metropolitan-museum-to-present-unprecedented-chanel-exhibition|type=Press release|location=New York|publisher=Metropolitan Museum of Art|access-date=25 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2006-05-01"|May 1, 2006 |[[AngloMania: Tradition and Transgression in British Fashion]] |[[Anna Wintour]], [[Christopher Bailey (fashion designer)|Christopher Bailey]], [[Sienna Miller]] |[[Rose Marie Bravo]], [[Peregrine Cavendish, 12th Duke of Devonshire|The Duke of Devonshire]] |[[Burberry]] | |<ref name="anglomaniametpr">{{cite press release|date=22 prill 2006|title=AngloMania: Tradition and Transgression in British Fashion|url=http://www.metmuseum.org/about-the-museum/press-room/exhibitions/2006/anglomania-tradition-and-transgression-in-british-fashion|type=Press release|location=New York|publisher=Metropolitan Museum of Art|access-date=25 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2007-05-07"|May 7, 2007 |[[Paul Poiret|Poiret]]: King of Fashion |[[Anna Wintour]], [[Cate Blanchett]], [[Nicolas Ghesquière]] |[[François-Henri Pinault]] |[[Balenciaga]] | |<ref name="poiretmetpr">{{cite press release|date=22 prill 2006|title='Poiret: King of Fashion' at Metropolitan Museum's Costume Institute to Celebrate Paul Poiret, Visionary Artist-Couturier of Early 20th Century|url=http://www.metmuseum.org/about-the-museum/press-room/exhibitions/2007/poiret-king-of-fashion-at-metropolitan-museums-costume-institute-to-celebrate-paul-poiret-visionary-artistcouturier-of-early-20th-century|type=Press release|location=New York|publisher=Metropolitan Museum of Art|access-date=26 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2008-05-05"|May 5, 2008 |[[Superheroes: Fashion and Fantasy]] |[[Anna Wintour]], [[George Clooney]], [[Julia Roberts]] |[[Giorgio Armani]] |[[Armani|Giorgio Armani]] | |<ref name="superheroestmetpr">{{cite press release|date=maj 2008|title=Metropolitan Museum's Costume Institute Salutes Power of 'Superheroes' Imagery in Fashion|url=http://www.metmuseum.org/about-the-museum/press-room/exhibitions/2008/metropolitan-museums-costume-institute-salutes-power-of-superheroes-imagery-in-fashion|type=Press release|location=New York|publisher=Metropolitan Museum of Art|access-date=26 maj 2014|language=en}}</ref><ref name="nytstarsuperheroes">{{cite news|last=Wilson|first=Eric|date=6 maj 2008|title=Stars and Superheroes Sparkle at Museum Gala|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/2008/05/06/nyregion/06gala.html?_r=0|access-date=26 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2009-05-04"|May 4, 2009 |[[The Model as Muse: Embodying Fashion|The Model As Muse: Embodying Fashion]] |[[Anna Wintour]], [[Kate Moss]], [[Justin Timberlake]] |[[Marc Jacobs]] |[[Marc Jacobs]] | |<ref name="modelasmusetmetpr">{{cite press release|date=maj 2009|title=Metropolitan Museum's Costume Institute Explores Role of Fashion Models as Muses of Recent Eras|url=http://www.metmuseum.org/about-the-museum/press-room/exhibitions/2009/metropolitan-museums-costume-institute-explores-role-of-fashion-models-as-muses-of-recent-eras|type=Press release|location=New York|publisher=Metropolitan Museum of Art|access-date=26 maj 2014|language=en}}</ref><ref name="nytmodelasmuse">{{cite news|last=Wilson|first=Eric|date=4 maj 2009|title=A Museum Gala Where High Cheekbones and Higher Hemlines Rule|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/05/05/fashion/05gala.html|access-date=24 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2010-05-03"|May 3, 2010 |[[American Woman: Fashioning a National Identity]] |[[Anna Wintour]], [[Oprah Winfrey]], [[Patrick Robinson (fashion designer)|Patrick Robinson]] |None |[[Gap Inc.|Gap]] | |<ref name="americanwomanpressrelease">{{cite press release|date=3 maj 2010|title="American Woman: Fashioning a National Identity" at Metropolitan Museum to Open May 5, 2010; First Costume Institute Exhibition Based on Renowned Brooklyn Museum Costume Collection|url=http://www.metmuseum.org/about-the-museum/press-room/exhibitions/2010/american-woman-fashioning-a-national-identity-at-metropolitan-museum-to-open-may-5-2010-first-costume-institute-exhibition-based-on-renowned-brooklyn-museum-costume-collection|type=Press release|location=New York|publisher=Metropolitan Museum of Art|access-date=25 maj 2014|language=en}}</ref><ref name="nytamericanwoman">{{cite news|last=Horyn|first=Cathy|date=3 maj 2010|title=American Women on the March|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/2010/05/04/arts/04iht-FGALA.html|access-date=24 maj 2014|language=en}}</ref><ref name="nytamericanwoman2">{{cite news|last=Menkes|first=Suzy|date=3 maj 2010|title=Elegance Is the Norm at Costume Institute Gala|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/2010/05/04/nyregion/04costume.html|access-date=24 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2011-05-02"|May 2, 2011 |[[Alexander McQueen: Savage Beauty]] |[[Anna Wintour]], [[Colin Firth]], [[Stella McCartney]] |[[François-Henri Pinault]] and [[Salma Hayek]] |[[Alexander Mcqueen (markë)|Alexander McQueen]] | |<ref name="AMIDtbCiaS2CIR">{{cite web|date=1 shkurt 2010|title=Alexander McQueen's Iconic Designs to be Celebrated in a Spring 2011 Costume Institute Retrospective|url=http://www.metmuseum.org/about-the-museum/now-at-the-met/news/2010/alexander-mcqueens-iconic-designs-to-be-celebrated-in-a-spring-2011-costume-institute-retrospective|access-date=24 maj 2014|publisher=Metropolitan Museum of Art|language=en}}</ref><ref name="nysavagebeauty">{{cite news|last=Menkes|first=Suzy|date=2 maj 2011|title=Alexander McQueen in All His Dark Glory|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/2011/05/03/fashion/03iht-FMET03.html|access-date=24 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2012-05-07"|May 7, 2012 |[[Elsa Schiaparelli|Schiaparelli]] and [[Prada]]: Impossible Conversations |[[Anna Wintour]], [[Carey Mulligan]], [[Miuccia Prada]] |[[Jeff Bezos]] |[[Amazon (company)|Amazon]] | |<ref name="schiaparellipradaspressrelease">{{cite press release|date=7 maj 2012|title=Elsa Schiaparelli and Miuccia Prada's Impossible Conversations at Metropolitan Museum's Costume Institute|url=http://www.metmuseum.org/about-the-museum/press-room/exhibitions/2012/schiaparelli-and-prada-press-release|type=Press release|location=New York|publisher=Metropolitan Museum of Art|access-date=23 maj 2014|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2013-05-06"|May 6, 2013 |Punk: Chaos to Couture |[[Anna Wintour]], [[Rooney Mara]], [[Lauren Santo Domingo]], [[Riccardo Tisci]] |[[Beyoncé]] |[[Moda Operandi]] |$15,000 |<ref name="Punkpressrelease">{{cite press release|date=9 maj 2013|title=Punk Fashion Is Focus of Costume Institute Exhibition at The Metropolitan Museum of Art|url=http://www.metmuseum.org/about-the-museum/press-room/exhibitions/2012/punk-chaos-to-couture|type=Press release|location=New York|publisher=Metropolitan Museum of Art|access-date=23 maj 2014|language=en}}</ref><ref name="telegraphpunk">{{cite news|last=Armstrong|first=Lisa|date=7 maj 2013|title=Met Ball 2013: The Punk Parade|newspaper=Telegraph|url=http://fashion.telegraph.co.uk/news-features/TMG10042162/Met-Ball-2013-The-Punk-Parade.html|access-date=24 maj 2014|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Team|first=Page Six|date=2013-10-14|title=‘Fashion Oscars’ tickets soaring to $25K a piece {{!}} Page Six|url=https://pagesix.com/2013/10/13/fashion-oscars-tickets-soaring-to-25k-a-piece/|access-date=2023-05-01|language=en-US|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2014-05-05"|May 5, 2014 |[[Charles James (designer)|Charles James]]: Beyond Fashion |[[Aerin Lauder]], [[Anna Wintour]], [[Bradley Cooper]], [[Oscar de la Renta]], [[Sarah Jessica Parker]], Lizzie and [[Jonathan Tisch]] |None |[[Aerin Lauder|AERIN]] |$25,000 |<ref name="charlesjamesmetpressrelease">{{cite press release|date=10 prill 2014|title=Charles James: Beyond Fashion May 8 – August 10, 2014|url=http://www.metmuseum.org/about-the-museum/press-room/exhibitions/2013/charles-james|type=Press release|location=New York|publisher=Metropolitan Museum of Art|access-date=23 maj 2014|language=en}}</ref><ref name="charlesjamesnyt">{{cite news|last=Trebay|first=Guy|date=7 maj 2014|title=Inside the Met Ball: Sculptures in Silk|newspaper=New York Times|url=https://www.nytimes.com/2014/05/08/fashion/inside-the-met-ball-and-after-parties.html|access-date=24 maj 2014|language=en}}</ref><ref name="latimescharlesjames">{{cite news|last=Moore|first=Booth|title=Met Costume Institute Gala: Beyond fashion indeed|newspaper=Los Angeles Times|url=https://www.latimes.com/fashion/alltherage/la-ar-met-costume-institute-gala-beyond-fashion-indeed-20140506-story.html|access-date=24 maj 2014|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Manders|first=Hayden|title=Met Gala 2014 Date, Ticket Prices|url=https://www.refinery29.com/en-us/2013/10/55331/met-gala-tickets|access-date=2023-05-01|website=www.refinery29.com|language=en|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2015-05-04"|May 4, 2015 |[[China: Through the Looking Glass]] |[[Anna Wintour]], [[Jennifer Lawrence]], [[Gong Li]], [[Marissa Mayer]], [[Wendi Deng Murdoch|Wendi Murdoch]] |[[Silas Chou]] |[[Yahoo!|Yahoo]] |$25,000 |<ref name="Chinapressrelease">{{cite press release|date=14 prill 2015|title=China: Through the Looking Glass: Costume Institute's Spring 2015 Exhibition at Metropolitan Museum to Focus on Chinese Imagery in Art, Film, and Fashion|url=http://www.metmuseum.org/about-the-museum/press-room/exhibitions/2015/china-through-the-looking-glass|type=Press release|location=New York|publisher=Metropolitan Museum of Art|access-date=4 maj 2015|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2016-05-02"|May 2, 2016 |[[Manus x Machina: Fashion in an Age of Technology]] |[[Anna Wintour]], [[Taylor Swift]], [[Idris Elba]], [[Jony Ive|Jonathan Ive]] |[[Nicolas Ghesquière]], [[Karl Lagerfeld]], [[Miuccia Prada]] |[[Apple Inc.|Apple]] |$30,000 |<ref name="ManusxMachinapressrelease">{{cite web|date=2 maj 2016|title=Manus x Machina: Fashion in an Age of Technology|url=http://www.metmuseum.org/press/exhibitions/2015/manus-x-machina|access-date=3 maj 2016|website=New York: Metropolitan Museum of Art|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Schneier|first=Matthew|date=2016-05-04|title=At the Met Gala, Everyone Seems a Little Starstruck. Even the Stars.|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2016/05/05/fashion/met-gala-kylie-jenner-beyonce.html|access-date=2023-05-01|issn=0362-4331|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2017-05-01"|May 1, 2017 |[[Rei Kawakubo/Comme des Garçons Art of the In-Between|Rei Kawakubo/Comme des Garçons: Art of the In-Between]] |[[Anna Wintour]], [[Gisele Bündchen]] and [[Tom Brady]], [[Katy Perry]], [[Pharrell Williams]] |[[Rei Kawakubo]] |[[Apple Inc.|Apple]], [[Condé Nast]], [[Farfetch]], [[H&M]], [[Valentino (fashion designer)|Maison Valentino]] |$30,000 |<ref name="ReiKawakubopressrelease">{{cite web|date=21 tetor 2016|title=Costume Institute's Spring 2017 Exhibition at The Met to Focus on Rei Kawakubo and the Art of the In-Between|url=http://metmuseum.org/press/news/2016/rei-kawakubo|access-date=25 tetor 2016|website=New York: Metropolitan Museum of Art|language=en|archive-date=16 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201016122006/http://www.metmuseum.org/press/news/2016/rei-kawakubo|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|last=Friedman|first=Vanessa|date=2017-04-30|title=Everything You Need to Know About the Met Gala 2017|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2017/04/30/fashion/everything-you-need-to-know-about-the-met-gala.html|access-date=2023-05-01|issn=0362-4331|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2018-05-07"|May 7, 2018 |[[Heavenly Bodies: Fashion and the Catholic Imagination]] |[[Anna Wintour]], [[Rihanna]], [[Amal Clooney]], [[Donatella Versace]] |Christine and [[Stephen A. Schwarzman]] |Christine and [[Stephen A. Schwarzman]], [[Versace]] |$30,000 |<ref>{{cite web|title=Heavenly Bodies: Fashion and the Catholic Imagination|url=https://www.metmuseum.org/press/exhibitions/2017/heavenly-bodies|access-date=2020-04-30|website=www.metmuseum.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 janar 2023|title=Every celebrity who has co-chaired the Met Gala in the last 28 years|url=https://www.insider.com/met-gala-celebrity-co-chairs-through-the-years-2021-5#the-following-year-in-2018-wintour-selected-amal-clooney-rihanna-and-donatella-versace-to-co-chair-along-with-honorary-co-chairs-christine-and-stephen-a-schwarzman-29|access-date=25 prill 2023|website=Insider|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 nëntor 2017|title=Amal Clooney and Rihanna to Co-Chair 2018 Met Gala With Donatella Versace -- and You Won't Believe the Theme!|url=https://www.etonline.com/amal-clooney-and-rihanna-to-co-chair-2018-met-gala-with-donatella-versace-and-you-wont-believe-the|access-date=25 prill 2023|website=Entertainment Tonight|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Salam|first=Maya|last2=Bromwich|first2=Jonah Engel|last3=Safronova|first3=Valeriya|last4=Shutler|first4=Natalie|date=2018-05-07|title=Met Gala 2018: See Photos From the Red Carpet|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/05/07/fashion/met-gala-red-carpet.html|access-date=2023-05-01|issn=0362-4331|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2019-05-06"|May 6, 2019 |[[Camp: Notes on Fashion]] |[[Anna Wintour]], [[Lady Gaga]], [[Harry Styles]], [[Serena Williams]], [[Alessandro Michele]] |None |[[Gucci]] |$35,000 |<ref>{{cite web|title=Costume Institute's Spring 2019 Exhibition to Focus on Camp in Fashion|url=https://www.metmuseum.org/press/news/2018/2019-costume-institute-announcement|access-date=2020-04-30|website=www.metmuseum.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The 2019 Met Gala's theme is 'camp' — here's what you should expect to see on the red carpet|url=https://www.insider.com/met-gala-2019-camp-theme-co-chairs-2018-10|access-date=20 prill 2023|website=Insider|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Friedman|first=Vanessa|date=2019-05-04|title=The Met Gala 2019: Everything You Want to Know|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2019/05/04/fashion/what-is-the-met-gala-and-who-gets-to-go.html|access-date=2023-05-01|issn=0362-4331|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2020-05-04"|Planned for May 4, 2020 (canceled)<ref>{{cite web|url=https://www.vogue.com/article/met-gala-has-been-cancelled-2020|title=There Will Be No Met Gala This Year|work=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|last=Emmrich|first=Stuart|date=19 maj 2020|access-date=20 tetor 2020|language=en}}</ref> |About Time: Fashion and Duration |[[Anna Wintour]], [[Meryl Streep]], [[Emma Stone]], [[Lin-Manuel Miranda]], [[Nicolas Ghesquière]] |None |[[Louis Vuitton]] |N/A |<ref name="2020 Met Gala Theme">{{cite web|last1=Phelps|first1=Nicole|date=7 nëntor 2019|title=The Metropolitan Museum of Art's Costume Institute Announces Its 2020 Theme: About Time: Fashion and Duration|url=https://www.vogue.com/article/costume-institute-2020-exhibition-metgala-theme-about-time-fashion-duration|access-date=8 nëntor 2019|website=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2021-09-13"|September 13, 2021 |[[In America: A Lexicon of Fashion]] |[[Timothée Chalamet]], [[Billie Eilish]], [[Amanda Gorman]], [[Naomi Osaka]]<ref>{{cite web|url=https://www.vogue.co.uk/article/met-gala|title=Met Gala 2021: Everything You Need To Know|first=Susan|last=Devaney|magazine=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|date=14 shtator 2021|access-date=5 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205230537/https://www.vogue.co.uk/article/met-gala|archive-date=5 dhjetor 2021|language=en}}</ref> |[[Tom Ford]], [[Adam Mosseri]], [[Anna Wintour]] |[[Instagram]] |$35,000 |<ref name="Friedman">{{Cite news|last=Friedman|first=Vanessa|date=2021-04-12|title=The Met Plans an American Fashion Extravaganza|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/04/12/style/met-gala-metropolitan-museum-costume-institute.html|access-date=2021-04-14|issn=0362-4331|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Friedman|first=Vanessa|date=2021-09-10|title=Everything You Need to Know About the Met Gala 2021|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/09/10/style/met-gala-vogue-american-fashion.html|access-date=2023-05-01|issn=0362-4331|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2022-05-02"|May 2, 2022 |[[In America: An Anthology of Fashion]] |[[Blake Lively]] and [[Ryan Reynolds]], [[Lin-Manuel Miranda]], [[Regina King]] |[[Tom Ford]], [[Adam Mosseri]], [[Anna Wintour]] |[[Instagram]] |$35,000 |<ref>{{Cite web|date=2019-05-06|title=Everything You Need To Know About The Met Gala 2022|url=https://www.vogue.co.uk/article/met-gala|access-date=2022-04-14|website=British Vogue|language=en-GB|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=17 mars 2022|title=Met Gala 2022 Co-Chairs Revealed! Blake Lively, Ryan Reynolds, Regina King and Lin-Manuel Miranda to Host|url=https://people.com/style/met-gala-2022-co-chairs-blake-lively-ryan-reynolds-regina-king-lin-manuel-miranda/|access-date=20 prill 2023|website=People|language=en}}</ref> |- |data-sort-value="2023-05-01"|May 1, 2023 |[[Karl Lagerfeld]]: A Line of Beauty |[[Anna Wintour]], [[Dua Lipa]], [[Michaela Coel]], [[Penélope Cruz]], [[Roger Federer]] | None |[[Chanel]], [[Fendi]], Karl Lagerfeld (brand) |$50,000 |<ref>{{Cite web|date=2022-09-30|title=Karl Lagerfeld: A Line of Beauty Will Be the Metropolitan Museum of Art's Spring 2023 Costume Institute Exhibition|url=https://www.vogue.com/article/karl-lagerfeld-a-line-of-beauty-will-be-the-metropolitan-museum-of-arts-spring-2023-costume-institute-exhibition|access-date=2022-09-30|website=Vogue|language=en-US|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Introducing the 2023 Met Gala's star-studded co-chairs|url=https://www.euronews.com/culture/2023/01/19/introducing-the-2023-met-galas-star-studded-co-chairs|access-date=20 prill 2023|website=Euronews|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-04-21|title=Met Gala anticipation is heating up, from guest list speculation to skyrocketing ticket prices|url=https://www.thestar.com/life/fashion_style/2023/04/21/met-gala-anticipation-is-heating-up-from-guestlist-speculation-to-skyrocketing-ticket-prices.html|access-date=2023-05-01|website=thestar.com|language=en|language=en}}</ref> |} == Referime == {{reflist|2}} ==Linqe të jashtme== *[http://metmuseum.org/metgala Official website] [[Category:Balls in the United States]] [[Category:Metropolitan Museum of Art]] [[Category:Vogue (magazine)]] a6k1gab6l6uh4yxv6wrgtzuux3g701a 0 333141 3023140 2962646 2026-08-07T06:32:40Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023140 wikitext text/x-wiki [[Skeda:WikiCheese_-_Rigotte_de_Condrieu_-_20150619_-_001.jpg|parapamje|235x235px| Rigotte de Condrieu]] [[Skeda:Rigottes_de_Condrieu_-_fromage_AOC.JPG|parapamje| Tekstura e brendshme e rigotte de Condrieu (majtas)]] '''Rigotte de Condrieu''' është një lloj [[djathi]] i bërë me qumësht dhie, i cili e ka origjinën në rajonin e [[Lion|Lionas]] të [[Franca|Francës]] dhe ka marrë emrin e qytetit Condrieu .<ref>{{Cite web|title=Rigotte - Cheese.com|url=https://www.cheese.com/rigotte/|access-date=2018-08-24|website=www.cheese.com|language=en|archive-date=1 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601014603/https://www.cheese.com/rigotte/|url-status=dead}}</ref> Ajo ka AOC franceze që nga viti 2008 dhe iu dha statusi PDO evropian në nëntor 2013.<ref>{{Cite news|date=2013-03-21|title=Waterford blaa awarded special status by EU|work=The Irish Times|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/food-and-drink/waterford-blaa-awarded-special-status-by-eu-1.1599966|access-date=2021-04-09}}</ref> == Referime == {{Reflist|refs=<ref name="Harbutt 2015 p. 80">{{cite book|last=Harbutt|first=J.|title=World Cheese Book|publisher=DK Publishing|year=2015|isbn=978-1-4654-4372-4|url=https://books.google.com/books?id=kMvlBwAAQBAJ&pg=PT80|access-date=2021-04-09|page=80}}</ref>}} [[Kategoria:Djathërat francezë]] 6kmbnz9b75whd8mi4ksjodlt4oskgzb 1 333355 3023024 2558049 2026-08-06T19:51:22Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023024 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pagesat e shkollimit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2558048 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190711155600/https://www.europeandatajournalism.eu/eng/News/Data-news/If-not-Oxford-then-what-How-much-is-studying-abroad-and-what-will-happen-after-Brexit për lidhjen https://www.europeandatajournalism.eu/eng/News/Data-news/If-not-Oxford-then-what-How-much-is-studying-abroad-and-what-will-happen-after-Brexit. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 qershor 2023 09:37 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pagesat e shkollimit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023023 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170714142301/https://www.baden-wuerttemberg.de/de/service/presse/pressemitteilung/pid/internationale-studiengebuehren-gerecht-gestalten/ për lidhjen https://www.baden-wuerttemberg.de/de/service/presse/pressemitteilung/pid/internationale-studiengebuehren-gerecht-gestalten/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 21:51 (CEST) bl7apihi0uir3z5ekwy9jwt1yzq06j6 0 335610 3023018 2719391 2026-08-06T19:39:40Z Arianit 106 Referime 3023018 wikitext text/x-wiki '''Vitore''' ( trajta e shquar: ''Vitorja'' , edhe ''Gjarpni i [[Votra|Vatrës]]'', ''Gjarpni i Shtëpisë'', ''Bolla e Shtëpisë'' ose ''[[Ora e maleve|Ora]] e Shtëpisë'' ) është një gjarpër hyjnor shtëpiak ( ''gjarpër'' ose ''bollë'' ) në [[Mitologjia shqiptare|mitologjinë dhe folklorin shqiptar]], i lidhur me [[fati]]n e njeriut, fatin e mirë dhe [[Kulti i të parëve|shpirtrat e paraardhësve]].<ref>{{Harvnb|Galaty|Lafe|Lee|Tafilica|2013|p=161}}; {{Harvnb|Stipčević|2009|p=507}}; {{Harvnb|Berishaj|2004}}; {{Harvnb|Elsie|2001|p=260}}; {{Harvnb|Tirta|2004}}; {{Harvnb|Poghirc|1987|p=179}}.</ref> Në besimet popullore gjarpri i shtëpisë është i lidhur ngushtë me kultin e vatrës ( [[Votra|vatër]] ) dhe konsiderohet veçanërisht si mbrojtës i familjes dhe i shtëpisë.<ref>{{Harvnb|Galaty|Lafe|Lee|Tafilica|2013|p=161}}; {{Harvnb|Stipčević|2009|p=507}}.</ref> == Etimologjia == Emri ''Vitore'' është analizuar si i ardhur nga [[Gjuha shqipe|shqipja]] {{lang|sq|vejtare}} > {{lang|sq|vektare}} > {{lang|sq|vek}} / {{lang|sq|vegj}} , " [[Tezgjahu|tezgjah]] ", pra do të thotë "një tjerrës, një grua që tjerr", që lidhet me thurjen e [[fati]]t . {{Sfn|Doja|2005}} Termat shqip ''gjarpën/gjarpër'' ( e shquar. : ''gjarp(ë)ni'' / ''gjarp(ë)ri'' ) dhe ''bollë'' (përf.: ''bolla'' ) kanë kuptimin 'gjarpër, gjarpër', ''[[Votra|vatër]]'' (përf.: ''vatra'' ) do të thotë 'vatër' dhe ''shtëpi'' . ''/shpi'' (përf.: ''shtëpia/shpia'' ) do të thotë 'shtëpi'. == Besimet == Gjarpri është një [[Totemi|totem]] kafshë i [[Shqiptarët|shqiptarëve]], veçanërisht në veri. {{Sfn|Sinani|2010}} {{Sfn|Galaty|Lafe|Lee|Tafilica|2013}} Besimi i personifikimit të shpirtrave të paraardhësve në gjarpërinjtë e shtëpisë është transmetuar që nga kohërat parahistorike. Kulti i përhapur i gjarprit tek shqiptarët lidhet me [[Mitologjia ilire|besimet ilire]] . {{Sfn|Stipčević|2009}} Vitorja zakonisht përshkruhet si një [[Gjarpri|gjarpër]] i vogël, shumëngjyrësh dhe me brirë të artë. Megjithatë, në disa tradita Vitorja përshkruhet edhe si një plakë, një figurë mitologjike e ngjashme me [[Nëna e Votrës|Nënën e Vatrës]] . Vitorja identifikohet edhe me [[Fatia]]n në folklorin e jugut dhe [[Ora e maleve|Ora]] në folklorin e Shqipërisë qendrore dhe veriore.<ref>{{Harvnb|Elsie|2001|p=260}}; {{Harvnb|Tirta|2004}}; {{Harvnb|Poghirc|1987|p=179}}.</ref> Si gjarpër, kur Vitorja banon në muret e një shtëpie, besohet se sjell fat, kështu që banorët e trajtojnë me shumë respekt. Pëshpëritja e saj lajmëron ngjarje të rëndësishme për familjen. Vdekja e gjarprit të shtëpisë sjell fat të keq, madje edhe zhdukjen e familjes. {{Sfn|Elsie|2001}} {{Sfn|Poghirc|1987}} {{Sfn|Stipčević|2009}} Gjarpri i shtëpisë thuhet se rrëshqet rreth shtëpisë duke shënuar territorin që ruan. {{Sfn|Stipčević|2009}} == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Mitologji shqiptare]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në shqip (sq)]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në sllovenisht (sl)]] hyj7vmlu0ok94vwfe2gnrgi1jx6ygq4 3023022 3023018 2026-08-06T19:50:52Z Arianit 106 gabime teknike përkthimi 3023022 wikitext text/x-wiki '''Vitore''' (trajta e shquar: ''Vitorja'' , edhe ''Gjarpni i [[Votra|Vatrës]]'', ''Gjarpni i Shtëpisë'', ''Bolla e Shtëpisë'' ose ''[[Ora e maleve|Ora]] e Shtëpisë'') është një gjarpër hyjnor shtëpiak (''gjarpër'' ose ''bollë'') në [[Mitologjia shqiptare|mitologjinë dhe folklorin shqiptar]], i lidhur me [[fati]]n e njeriut, fatin e mirë dhe [[Kulti i të parëve|shpirtrat e paraardhësve]].<ref>{{Harvnb|Galaty|Lafe|Lee|Tafilica|2013|p=161}}; {{Harvnb|Stipčević|2009|p=507}}; {{Harvnb|Berishaj|2004}}; {{Harvnb|Elsie|2001|p=260}}; {{Harvnb|Tirta|2004}}; {{Harvnb|Poghirc|1987|p=179}}.</ref> Në besimet popullore gjarpri i shtëpisë është i lidhur ngushtë me kultin e vatrës ([[Votra|vatër]]) dhe konsiderohet veçanërisht si mbrojtës i familjes dhe i shtëpisë.<ref>{{Harvnb|Galaty|Lafe|Lee|Tafilica|2013|p=161}}; {{Harvnb|Stipčević|2009|p=507}}.</ref> == Etimologjia == Emri ''Vitore'' është analizuar si i ardhur nga [[Gjuha shqipe|shqipja]] ''{{lang|sq|vejtare}}'' > ''{{lang|sq|vektare}}'' > ''{{lang|sq|vek}}'' / ''{{lang|sq|vegj}}'' ([[Tezgjahu|tezgjah)]], pra do të thotë "''një tjerrës, një grua që tjerr''", që lidhet me thurjen e [[fati]]t.{{Sfn|Doja|2005}} Termat e ndërlidhur shqip janë ''gjarpën/gjarpër'' (e shquar: ''gjarp(ë)ni''/''gjarp(ë)ri'' ) dhe ''bollë'' (përf.: ''bolla''), ''[[Votra|vatër]]'' (përf.: ''vatra'') dhe ''shpi'' (përf.: ''shtëpia/shpia''). == Besimet == Gjarpri është një [[Totemi|totem]] kafshë i [[Shqiptarët|shqiptarëve]], veçanërisht në veri.{{Sfn|Sinani|2010}}{{Sfn|Galaty|Lafe|Lee|Tafilica|2013}} Besimi i personifikimit të shpirtrave të paraardhësve në gjarpërinjtë e shtëpisë është transmetuar që nga kohërat parahistorike. Kulti i përhapur i gjarprit tek shqiptarët lidhet me [[Mitologjia ilire|besimet ilire]].{{Sfn|Stipčević|2009}} Vitorja zakonisht përshkruhet si një [[Gjarpri|gjarpër]] i vogël, shumëngjyrësh dhe me brirë të artë. Megjithatë, në disa tradita Vitorja përshkruhet edhe si një plakë, një figurë mitologjike e ngjashme me [[Nëna e Votrës|Nënën e Vatrës]] . Vitorja identifikohet edhe me [[Fatia]]n në folklorin e jugut dhe [[Ora e maleve|Ora]] në folklorin e Shqipërisë qendrore dhe veriore.<ref>{{Harvnb|Elsie|2001|p=260}}; {{Harvnb|Tirta|2004}}; {{Harvnb|Poghirc|1987|p=179}}.</ref> Si gjarpër, kur Vitorja banon në muret e një shtëpie, besohet se sjell fat, kështu që banorët e trajtojnë me shumë respekt. Pëshpëritja e saj lajmëron ngjarje të rëndësishme për familjen. Vdekja e gjarprit të shtëpisë sjell fat të keq, madje edhe zhdukjen e familjes.{{Sfn|Elsie|2001}}{{Sfn|Poghirc|1987}}{{Sfn|Stipčević|2009}} Gjarpri i shtëpisë thuhet se rrëshqet rreth shtëpisë duke shënuar territorin që ruan. {{Sfn|Stipčević|2009}} == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Mitologji shqiptare]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në shqip (sq)]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në sllovenisht (sl)]] dwu7eo074flav7slb3g9tnh4yb0jfa3 0 353513 3023016 2966767 2026-08-06T19:09:02Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023016 wikitext text/x-wiki '''''Oratio Dominica''''' ( {{Lang-it|Preghiere Della Domenica}}) është një libër i shkruar në [[Gjuha latine|latinisht]] nga Jean Joseph Marcel .<ref>"Oratio Dominica" 1805, J. J. Marcel, fq. 10</ref> Kjo vepër u printua në vitin 1805 për të nderuar vizitën e [[Piu VII|Papës Pius VII]] në [[Franca|Francë]] për kurorëzimit e [[Napoleon Bonaparti|Napoleon Bonapartit]] në 1804,<ref>{{Cite web|last=Bodoni|first=Giambattista|title=Libri si një Projekt: Giambattista Bodoni - Blog Studime Evropiane|url=https://blogs.bl.uk/european/2019/11/the-book-as-a-project-giambattista-bodoni.html|website=British Library|language=en|access-date=17 prill 2024|archive-date=10 prill 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410110345/https://blogs.bl.uk/european/2019/11/the-book-as-a-project-giambattista-bodoni.html|url-status=dead}}</ref> . Libri përmban [[Ati ynë|Lutjen e Zotit]] të shkruajtur në 150 [[Gjuha (komunikim)|gjuhë]], dhe [[Dialekti|dialekte]] të ndryshme. Libri është i ndarë në rend alfabetikor dhe sipas kontinenteve gjeografike, duke përfshirë [[Azia|Azinë]], [[Evropa|Evropën]], [[Afrika|Afrikën]] dhe [[Amerika|Amerikën]] . Seksioni mbi [[Amerika|Amerikat]] tregon nëntëmbëdhjetë gjuhë vendase Amerikane.<ref>"Oratio Dominica" 1805, J. J. Marcel</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[wikipedia:Burimi i informacionit|<span title="This citation requires a reference to the specific page or range of pages in which the material appears. (April 2024)">faqe&nbsp;nevojshme</span>]]'' &#x5D;</sup> [[Skeda:ORATIO_DOMINICA_1.jpg|parapamje| Libri "Oratio Dominica".]] == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Libra luje]] oygaex0sdeuchw9l8rk5c9vakwg1aap 1 354414 3022976 2976574 2026-08-06T13:36:32Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022976 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Met Gala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2661758 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110501142600/http://fashion.telegraph.co.uk/news-features/TMG8479245/Countdown-to-the-Met-Ball-2011.html për lidhjen http://fashion.telegraph.co.uk/news-features/TMG8479245/Countdown-to-the-Met-Ball-2011.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 maj 2024 09:15 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Met Gala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2666601 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181202155130/https://www.architecturaldigest.com/gallery/the-met-galas-history-and-decor-throughout-the-years/all për lidhjen https://www.architecturaldigest.com/gallery/the-met-galas-history-and-decor-throughout-the-years/all. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181202155130/https://www.architecturaldigest.com/gallery/the-met-galas-history-and-decor-throughout-the-years/all për lidhjen https://www.architecturaldigest.com/gallery/the-met-galas-history-and-decor-throughout-the-years/all. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 maj 2024 12:48 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Met Gala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2685618 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160811214248/http://au.complex.com/style/2015/05/met-gala-2015-asian-appropriation-china-through-the-looking-glass për lidhjen http://au.complex.com/style/2015/05/met-gala-2015-asian-appropriation-china-through-the-looking-glass. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 gusht 2024 11:40 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Met Gala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976573 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201016122006/http://www.metmuseum.org/press/news/2016/rei-kawakubo për lidhjen http://metmuseum.org/press/news/2016/rei-kawakubo. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 maj 2026 02:37 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Met Gala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022975 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201026071718/https://www.aol.com/article/finance/2017/05/01/met-gala-cost-of-attending-ticket/22063931/ për lidhjen https://www.aol.com/article/finance/2017/05/01/met-gala-cost-of-attending-ticket/22063931/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 15:36 (CEST) g3inomrj6j437crucr5l2i8r9lw60iw 3023107 3022976 2026-08-07T02:16:15Z MajavahBot 122738 Vendosja e faqes së diskutimit për arkivim automatik. 3023107 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Met Gala/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Met Gala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2661758 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110501142600/http://fashion.telegraph.co.uk/news-features/TMG8479245/Countdown-to-the-Met-Ball-2011.html për lidhjen http://fashion.telegraph.co.uk/news-features/TMG8479245/Countdown-to-the-Met-Ball-2011.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 maj 2024 09:15 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Met Gala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2666601 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181202155130/https://www.architecturaldigest.com/gallery/the-met-galas-history-and-decor-throughout-the-years/all për lidhjen https://www.architecturaldigest.com/gallery/the-met-galas-history-and-decor-throughout-the-years/all. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181202155130/https://www.architecturaldigest.com/gallery/the-met-galas-history-and-decor-throughout-the-years/all për lidhjen https://www.architecturaldigest.com/gallery/the-met-galas-history-and-decor-throughout-the-years/all. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 maj 2024 12:48 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Met Gala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2685618 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160811214248/http://au.complex.com/style/2015/05/met-gala-2015-asian-appropriation-china-through-the-looking-glass për lidhjen http://au.complex.com/style/2015/05/met-gala-2015-asian-appropriation-china-through-the-looking-glass. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 gusht 2024 11:40 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Met Gala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976573 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201016122006/http://www.metmuseum.org/press/news/2016/rei-kawakubo për lidhjen http://metmuseum.org/press/news/2016/rei-kawakubo. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 maj 2026 02:37 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Met Gala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022975 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201026071718/https://www.aol.com/article/finance/2017/05/01/met-gala-cost-of-attending-ticket/22063931/ për lidhjen https://www.aol.com/article/finance/2017/05/01/met-gala-cost-of-attending-ticket/22063931/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 15:36 (CEST) 9pzoy4o6wr2p7gxe9b72xfdkhh3neea 3023131 3023107 2026-08-07T04:23:54Z MajavahBot 122738 U arkivuan 4 diskutime pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Met Gala/Arkivi 1]] 3023131 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Met Gala/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Met Gala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022975 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201026071718/https://www.aol.com/article/finance/2017/05/01/met-gala-cost-of-attending-ticket/22063931/ për lidhjen https://www.aol.com/article/finance/2017/05/01/met-gala-cost-of-attending-ticket/22063931/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 15:36 (CEST) 3j26rvzomogtexi076bs033bm1tduao 0 355085 3023096 2967062 2026-08-06T23:35:38Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023096 wikitext text/x-wiki  '''Popujt Dravidianë''' ose '''dravidë''' janë një mbietnicitet [[Grup etnikogjuhësor|etnogjuhësor]] i përbërë nga shumë grupe të dallueshme etnolinguistike vendase në [[Azia Jugore|Azinë Jugore]] (kryesisht [[India|Indi]] ). Ata flasin [[gjuhët dravidiane]], të cilat kanë një total prej rreth 250 milionë folësish amtarë.<ref>{{Cite book|url=https://doi.org/10.4324/9781315722580|title=The Dravidian languages|publisher=Routledge|year=2019|isbn=9781315722580|editor-last=Steever|editor-first=S.B.|edition=2nd|pages=1|doi=10.4324/9781315722580}}</ref> Dravidët përbëjnë shumicën e popullsisë së Indisë Jugore dhe Sri Lankës Veriore .<ref>{{Cite journal|date=2023-10-16|title=Eelam Tamils of Sri Lanka|url=https://minorityrights.org/communities/tamils/|journal=Minority rights|language=en}}</ref>{{Infobox language family|name=Dravidianët|region=[[Azia Jugore]] dhe pjesë të [[Azia Juglindore|Azisë Juglindore]], kryesisht [[India Jugore]] dhe [[Sri Lanka]]|familycolor=Dravidian|family=Një nga [[familja e gjuhës|familjet]] parësore të gjuhëve të botës|protoname=[[Gjuha proto-dravidiane|Proto-Dravidian]]|child1=Veriore|child2=Qendrore|child3=Jugore|iso2=dra|iso5=dra|lingua=49 = (phylozone)|glotto=drav1251|glottorefname=Dravidian|map=Dravidian subgroups.png|mapcaption=Shpërndarja e grupeve te gjuhëve dravidiane:<br />{{col-begin}} {{col-2}} {{legend|#42f542|Northern}} {{legend|#F0E68C|Central}} {{col-2}} {{legend|#F5B342|South-Central}} {{legend|#FF0000|Southern}} {{col-end}}}}{{Infobox ethnic group|caption=Folësit dravidë në Azinë Jugore|group=Popujt dravidë|image=Dravidian map.svg|pop=përaf. '''250 milionë'''|languages=[[Gjuhët dravidiane]]|religions=Mbizotëron [[Hinduzmi]], [[Feja popullore dravidiane]] dhe të tjera: [[Xhainizmi]], [[Budizmi]], [[Islami]], [[Krishtërimi]], [[Judaizmi]]|related=|native_name=|native_name_lang=}} Ato gjenden gjithashtu në pjesë të tjera të [[India|Indisë]], [[Pakistani|Pakistanit]], [[Afganistani|Afganistanit]],<ref name="LouisSteever2015">{{Cite book|last=Louis|first=Rosenblatt|url=https://books.google.com/books?id=n2DxBwAAQBAJ&pg=PA388|title=The Dravidian Languages|last2=Steever|first2=Sanford B.|date=15 prill 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-91164-4|page=388|author-link=Rosenblatt Louis|access-date=18 tetor 2016}}</ref> [[Bangladeshi|Bangladeshit]],<ref name="karim">{{Cite journal|last=Razaul Karim Faquire|year=2010|title=Language situation in Bangladesh|url=https://www.academia.edu/3788700|journal=The Dhaka University Studies|volume=67|issue=2|pages=7|issn=1562-7195|oclc=11674036}}</ref> [[Njerëzit Giraavaru|Maldive]], [[Nepali|Nepalit]],<ref>{{Cite web|title=Dhangar Oraon in Nepal|url=https://joshuaproject.net/people_groups/14210/NP|quote=Dhangar Oraon people of Nepal speak Kurukh, also Kurux, Oraon or Uranw, as their native language. Which is a Dravidian language}}</ref> dhe [[Butani|Butanit]] .<ref>{{Cite web|title=ORAON OF BHUTAN|url=https://www.peoplegroups.org/Explore/groupdetails.aspx?peid=1235|quote=Oraon people of Bhutan speak Kurukh as their native language. Which is a Dravidian language}}</ref> Dhe janë [[Shtetësia|shtetas]] në [[Singapori|Singapor]], [[Mauritiusi|Mauritius]], [[Malajzia|Malajzi]], [[Franca|Francë]], [[Republika Jugafrikane|Afrikën e Jugut]], [[Birmania|Myanmar]], [[Afrika lindore|Afrikën Lindore]], [[Karaibet|Karaibe]] dhe [[Emiratet e Bashkuara Arabe]] përmes migrimit të fundit. Proto-Dravidishtja mund të jetë folur në qytetërimin e Indit, duke sugjeruar një "datë tentative të proto-dravidishtes rreth fillimit të mijëvjeçarit të tretë pes", {{Sfn|Krishnamurti|2003}} pas së cilës ajo u degëzua në gjuhë të ndryshme dravidiane.<ref name="books.google.com">[https://books.google.com/books?id=chvjAAAAMAAJ&q=the+proto-+Dravidian+linguistic+community+disintegrated+at+the+beginning+of+the+4th+millennium+B.+C History and Archaeology, Volume 1, Issues 1–2] p.234, Department of Ancient History, Culture, and Archaeology, University of Allahabad</ref> Dravidiani I jugor (përfshirë para-[[Gjuha tamile|tamilen]] ) dhe dravidian i jugut II (përfshirë para- [[Gjuha telugu|telugun]] ) u ndanë rreth shekullit të njëmbëdhjetë pes, me degët e tjera kryesore që u ndanë në të njëjtën kohë. {{Sfn|Krishnamurti|2003}} Origjina e Dravidianëve është një "subjekt shumë kompleks kërkimi dhe debati".<ref name="Tudu2008_p.400">{{Harvnb|Tudu|2008|p=400}}</ref> Ata konsiderohen si vendas në [[Nënkontinenti indian|nënkontinentin Indian]],<ref name="Avari_p13">{{Cite book|last=Avari|first=Burjor|url=https://archive.org/details/indiaancientpast1200avar|title=Ancient India: A History of the Indian Sub-Continent from C. 7000 BC to AD 1200|publisher=Routledge|year=2007|isbn=978-1-134-25162-9|page=[https://archive.org/details/indiaancientpast1200avar/page/n41 13]|url-access=limited}}</ref><ref name="Masica_p39">{{Cite book|last=Masica|first=Colin P.|title=The Indo-Aryan Languages|publisher=Cambridge University Press|year=1989|isbn=978-0-521-29944-2|page=39}}</ref><ref name="Kopstein_p345">{{Cite book|last=Kopstein|first=Jeffrey|url=https://archive.org/details/comparativepolit00kops_125|title=Comparative Politics: Interests, Identities, and Institutions in a Changing Global Order|last2=Lichbach|first2=Mark Irving|publisher=Cambridge University|year=2005|isbn=978-0-521-84316-4|edition=2nd|page=[https://archive.org/details/comparativepolit00kops_125/page/n365 345]|url-access=limited}}</ref> por mund të kenë rrënjë më të thella para-neolitike nga [[Azia Jugperëndimore|Azia Perëndimore]], veçanërisht nga rrafshnalta iraniane . {{Sfn|Cavalli-Sforza|Menozzi|Piazza|1994}}<ref name="kumar2004"/> {{Sfn|Kivisild|1999}} {{Sfn|Parpola|2015}} {{Sfn|Samuel|2008}} Origjina e tyre shpesh shihet si e lidhur me [[Qytetërimi i Luginës së Indit|qytetërimin e Luginës së Indit]],<ref name="Tudu2008_p.400" /> {{Sfn|Samuel|2008}} {{Sfn|Parpola|2015}} prandaj njerëzit dhe gjuha u përhapën në lindje dhe në jug pas rënies së qytetërimit të Luginës së Indit në fillim të mijëvjeçarit të dytë pes, {{Sfn|Narasimhan et al.|2018}}<ref name="scientificamerican.com">{{Cite journal|last=Marris|first=Emma|date=3 mars 2014|title=200-Year Drought Doomed Indus Valley Civilization|url=http://www.scientificamerican.com/article/200-year-drought-doomed-indus-valley-civilization/|journal=Nature|doi=10.1038/nature.2014.14800|url-access=subscription|via=Scientific American}}</ref> disa propozojnë jo shumë kohë përpara ardhjes së folësve indo-arianë,<ref name="The Dravidianization of India">Razab Khan, [https://www.gnxp.com/WordPress/2018/01/18/t/ ''The Dravidianization of India''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240515004049/https://www.gnxp.com/WordPress/2018/01/18/t/ |date=15 maj 2024 }}</ref> me të cilët ata ndërvepruan intensivisht.<ref name="britannicaOnline">{{Cite web|last=Krishnamurti|first=Bhadriraju|date=8 korrik 2015|title=Dravidian languages|url=https://www.britannica.com/topic/Dravidian-languages|website=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> Gjenetikisht, njerëzit e lashtë të Luginës së Indit përbëheshin nga një prejardhje kryesisht "iraniane" e gjuetarëve-mbledhësve (ose fermerëve), me shkallë të ndryshme prejardhjeje nga grupet vendore të gjuetarë-mbledhësve. Folësit e sotëm dravidë shfaqin një përbërje të ngjashme gjenetike, por gjithashtu mbajnë një pjesë të vogël të prejardhjes së Barinjve të Stepave Perëndimore dhe mund të kenë gjithashtu kontribute shtesë nga grupet vendore të gjuetarë-mbledhësve. {{Sfn|Reich et al.|2009}} {{Sfn|Narasimhan et al.|2019}}<ref>{{Cite journal|last=Narasimhan|first=Vagheesh M.|last2=Patterson|first2=Nick|last3=Moorjani|first3=Priya|last4=Rohland|first4=Nadin|last5=Bernardos|first5=Rebecca|last6=Mallick|first6=Swapan|last7=Lazaridis|first7=Iosif|last8=Nakatsuka|first8=Nathan|last9=Olalde|first9=Iñigo|last10=Lipson|first10=Mark|last11=Kim|first11=Alexander M.|last12=Olivieri|first12=Luca M.|last13=Coppa|first13=Alfredo|last14=Vidale|first14=Massimo|last15=Mallory|first15=James|date=2019-09-06|title=The formation of human populations in South and Central Asia|journal=Science|language=en|volume=365|issue=6457|pages=eaat7487|doi=10.1126/science.aat7487|issn=0036-8075|pmc=6822619|pmid=31488661}}</ref> Shekulli i tretë p.e.s e tutje pa zhvillimin e shumë perandorive të mëdha në Indinë e Jugut si [[Pandya]], [[Dinastia Chola|Chola]], Chera, [[Pallava]], Satavahana, [[Chalukya]], Kakatiya dhe Rashtrakuta . Esnafet mesjetare të Indisë së Jugut dhe organizatat tregtare si "Ayyavole e Karnatakës dhe Manigramamit" luajtën një rol të rëndësishëm në tregtinë e Azisë Juglindore<ref name="World p.293">Angela Schottenhammer, ''The Emporium of the World: Maritime Quanzhou, 1000–1400'', p.293</ref> dhe në [[India e Madhe|indianizimin kulturor]] të rajonit. Arti pamor dravidian dominohet nga [[Arkitektura dravidiane|arkitektura e stilizuar e tempujve]] në qendrat kryesore dhe prodhimi i imazheve në skulptura prej guri dhe bronzi. Skulptura që daton nga [[Arti Chola|periudha Çola]] është bërë e dukshme si një simbol i [[Hinduizmi|hinduizmit]] . [[Tempulli Ranganathaswamy, Srirangam|Tempulli Sri Ranganathaswamy]] i vendosur në shtetin Indian të [[Tamil Nadu|Tamil Nadusë]] konsiderohet shpesh si tempulli hindu më i madh funksional në botë. Tempulli është ndërtuar në stilin dravidian dhe zë një sipërfaqe prej 156 hektarësh (631,000 m ² ).<ref>{{Cite web|title=Tiruvarangam Divya Desam|url=http://www.indiantemples.com/Tamilnadu/df001.html}}</ref> == Etimologjia == Origjina e fjalës sanskrite ''{{IAST|drāviḍa}}'' është [[Gjuha tamile|tamile]] .<ref>{{Cite book|last=Shulman|first=David|title=Tamil|publisher=[[Harvard University Press]]}}</ref> Në Prakrit, fjalë të tilla si "Damela", "Dameda", "Dhamila" dhe "Damila", të cilat më vonë evoluan nga "Tamila", mund të ishin përdorur për të treguar një identitet etnik.<ref name="KI157" /> Në traditën sanskrite, fjala ''{{IAST|drāviḍa}}'' përdorej gjithashtu për të treguar rajonin gjeografik të Indisë Jugore.<ref name="Zvelebil 1990 xx">{{Harvnb|Zvelebil|1990}}</ref> Dëshmia epigrafike të një grupi etnik të quajtur si i tillë gjenden në Indinë e lashtë dhe Sri Lanka, ku një numër mbishkrimesh kanë dalë në dritë të dhëna nga shekulli II pes, duke përmendur personat ''Damela'' ose ''Dameda'' .<ref name="KI157" /> Mbishkrimi i Hathigumpha-ës i sundimtarit Kalinga Kharavela i referohet një ''T(ra)mira samghata'' (Konfederata e sundimtarëve tamilë) e datuar në vitin 150 pes. Ai gjithashtu përmend se lidhja e mbretërive tamile kishte ekzistuar për 113 vjet deri në atë kohë.<ref name="KI157">Indrapala, K ''The Evolution of an ethnic identity: The Tamils of Sri Lanka'', pp.155–156</ref> Në Amaravati në [[Andra Pradesh|Andhra Pradeshin]] e sotëm ka një mbishkrim që i referohet një ''Dhamila-vaniya'' (tregtar tamil) që i referohet shekullit të 3-të të erës sonë.<ref name="KI157" /> Një mbishkrim tjetër i rreth të njëjtës kohë në Nagarjunakondës duket se i referohet një ''Damile''. Një mbishkrim i tretë në [[Shpellat Kanheri]] i referohet një ''Dhamila-gharini'' (shtëpiakeje tamile). Në tregimin [[Budizmi|budist]] Xhataka të njohur si ''Akiti Jataka'' përmendet ''Damila-rattha'' (dinastia Tamile). == Grupet etnike == Grupet më të mëdha etnike dravidiane janë [[telugu|Telugu]] nga [[Andra Pradesh|Andhra Pradesh]] dhe [[Telangana]], [[tamilet|Tamilët]] nga [[Tamil Nadu]], [[Sri Lanka]], [[Malajzia]] dhe [[Singapori]], [[Kannadigas|Kannadigat]] nga [[Karnataka]], [[Malajalët]] nga [[Kerala]] dhe [[njerëzit Tulu]] nga Karnataka. == Gjuhët == [[Skeda:DravidianTree.png|djathtas|parapamje|250x250px| Pema e gjuhës dravidiane]] Familja e gjuhëve dravidiane është një nga më të vjetrat në botë. Gjashtë gjuhë njihen aktualisht nga India si gjuhë klasike dhe katër prej tyre janë gjuhët dravidiane: Tamile, Telugu, Kanada dhe Malajalame. Gjuhët më të zakonshme dravidiane janë [[Gjuha telugu|telugu]] (తెలుగు), [[Gjuha tamile|tamilisht]] (தமிழ்), [[Gjuha kanada|kannada]] (ಕನ್ನಡ), [[Gjuha malajalame|malajalamisht]] (മലയാലയാളം), [[Gjuha brahui|brahui]] (براہوئی), [[Gjuha tulu|tulu]] (തുളു), Gondi dhe Coorg . Ekzistojnë tre nëngrupe brenda familjes së gjuhëve dravidiane: Verior, Qendror dhe Jugor, që përputhen në pjesën më të madhe me rajonet përkatëse në nënkontinentin Indian. Ndikimi gramatikor dravidian në strukturën dhe sintaksën e gjuhëve indo-ariane konsiderohet shumë më i madh se ndikimi gramatikor indo-arian në dravidianen. Disa gjuhëtarë e shpjegojnë këtë anomali duke argumentuar se indo-ariani i mesëm dhe indo-ariani i ri u ndërtuan mbi një [[Nënshtresa (gjuhësi)|nënshtresë]] dravidiane.<ref>{{Harvnb|Krishnamurti|2003}}</ref> Ekzistojnë gjithashtu qindra fjalë huazimi dravidiane në gjuhët indo-ariane dhe anasjelltas. Sipas David McAlpin dhe [[Gjuhët elamo-dravidiane|hipotezës së tij Elamo-Dravidiane]], gjuhët dravidiane u sollën në Indi nga imigrimi në Indi nga [[Elamët|Elami]] (të mos ngatërrohet me [[Eelam|Eelamin]] ), që ndodhet në [[Irani|Iranin]] e sotëm jugperëndimor.<ref name="kumar2004"/><ref>David McAlpin, "Toward Proto-Elamo-Dravidian", ''Language'' vol. 50 no. 1 (1974); David McAlpin: "Elamite and Dravidian, Further Evidence of Relationships", ''Current Anthropology'' vol. 16 no. 1 (1975); David McAlpin: "Linguistic prehistory: the Dravidian situation", in Madhav M. Deshpande and Peter Edwin Hook: ''Aryan and Non-Aryan in India'', Center for South and Southeast Asian Studies, University of Michigan, Ann Arbor (1979); David McAlpin, "Proto-Elamo-Dravidian: The Evidence and its Implications", ''Transactions of the American Philosophical Society'' vol. 71 pt. 3, (1981)</ref> Në vitet 1990, Renfrew dhe Cavalli-Sforza gjithashtu kanë argumentuar se Proto-Dravidishtja u soll në Indi nga fermerë nga pjesa iraniane e Gjysmëhënës Pjellore, {{Sfn|Cavalli-Sforza|Menozzi|Piazza|1994}}<ref name="mukherjee2001">{{Citation|last=Namita Mukherjee|title=High-resolution analysis of Y-chromosomal polymorphisms reveals signatures of population movements from central and western Asia into India|date=dhjetor 2001|work=[[Journal of Genetics]]|volume=80|issue=3|pages=125–35|doi=10.1007/BF02717908|pmid=11988631|quote=... More recently, about 15,000–10,000 years before present (ybp), when agriculture developed in the Fertile Crescent region that extends from Israel through northern Syria to western Iran, there was another eastward wave of human migration (Cavalli-Sforza et al., 1994; Renfrew 1987), a part of which also appears to have entered India. This wave has been postulated to have brought the Dravidian languages into India (Renfrew 1987). Subsequently, the Indo-European (Aryan) language family was introduced into India about 4,000 ybp ...|last2=Almut Nebel|last3=Ariella Oppenheim|last4=Partha P. Majumder}}</ref> {{Sfn|Derenko|2013}} por së fundmi Heggerty dhe Renfrew vuri në dukje se "analiza e McAlpin për të dhënat gjuhësore, dhe kështu pretendimet e tij, mbeten larg nga ortodoksia", duke shtuar se Fuller nuk gjen asnjë lidhje të gjuhës dravidiane me gjuhët e tjera, dhe kështu supozon se është vendase në Indi.<ref name="Heggarty_Renfrew">{{Citation|last=Heggarty|first=Paul|title=The Cambridge World Prehistory|year=2014|editor-last=Renfrew|editor-first=Colin|chapter=South and Island Southeast Asia; Languages|chapter-url=https://books.google.com/books?id=vWbwAwAAQBAJ|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107647756|last2=Renfrew|first2=Collin|editor2-last=Bahn}}</ref> Renfrew dhe Bahn arrijnë në përfundimin se disa skenarë janë në përputhje me të dhënat dhe se "juria gjuhësore është ende shumë jashtë".<ref name="Heggarty_Renfrew" /> Si një [[proto-gjuhë]], gjuha [[Protodravidian|proto-dravidiane]] nuk është e vërtetuar në të dhënat historike. Konceptimi i saj modern bazohet vetëm në rindërtim. Sugjerohet se gjuha flitej në mijëvjeçarin e IV para Krishtit dhe filloi të shpërbëhej në degë të ndryshme rreth mijëvjeçarit të 3-të para Krishtit.<ref name="books.google.com"/> Sipas Krishnamurtit, proto-dravidishtja mund të jetë folur në qytetërimin e Indit, duke sugjeruar një "datë spekulative të proto-dravidishtes rreth fillimit të mijëvjeçarit të tretë". {{Sfn|Krishnamurti|2003}} Krishnamurti më tej thotë se Dravidja e Jugut I (përfshirë para-Tamilishten) dhe Dravidja e Jugut II (përfshirë para-Telugun) u ndanë rreth shekullit të njëmbëdhjetë pes, me degët e tjera kryesore që u ndanë afërsisht në të njëjtën kohë. {{Sfn|Krishnamurti|2003}} == Historia == === Origjina === [[Skeda:Dancing_girl.jpg|parapamje| [[Vajza që kërcen (skulpturë)|Vajza që vallëzon]], një skulpturë prehistorike prej bronzi e bërë afërsisht në vitin 2500 pes në qytetin [[Qytetërimi i Luginës së Indit|e qytetërimit të Luginës Ind]] të [[Mohenjo-daro|Mohenxho-daros]] .]] Origjina e dravidëve është një "subjekt shumë i ndërlikuar kërkimi dhe debati".<ref name="Tudu2008_p.400">{{Harvnb|Tudu|2008|p=400}}</ref> Ata konsiderohen si vendas/indigjenë në [[Nënkontinenti indian|nënkontinentin Indian]],<ref name="Avari_p13"/><ref name="Masica_p39"/><ref name="Kopstein_p345"/> por mund të kenë rrënjë më të thella para-neolitike nga [[Azia Jugperëndimore|Azia Perëndimore]], veçanërisht nga [[rrafshnalta iraniane]] .<ref name="kumar2004">{{Cite book|last=Kumar|first=Dhavendra|url=https://books.google.com/books?id=bpl0LXKj13QC&pg=PA6|title=Genetic Disorders of the Indian Subcontinent|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-1-4020-1215-0|page=6|quote=... The analysis of two Y chromosome variants, Hgr9 and Hgr3 provides interesting data (Quintan-Murci et al., 2001). Microsatellite variation of Hgr9 among Iranians, Pakistanis and Indians indicate an expansion of populations to around 9000 YBP in Iran and then to 6,000 YBP in India. This migration originated in what was historically termed Elam in south-west Iran to the Indus valley, and may have been associated with the spread of Dravidian languages from south-west Iran (Quintan-Murci et al., 2001). ...|access-date=25 nëntor 2008}}</ref> {{Sfn|Kivisild|1999}} {{Sfn|Parpola|2015}} {{Sfn|Samuel|2008}} Studimet mbi historinë demografike dhe arkeogjenetike të Azisë Jugore sugjerojnë se dravidianët e hershëm u formuan nga një ngjarje përzierjeje midis gjuetarë-mbledhësve kryesisht neolitikë ose para-neolitikë dhe/ose fermerëve nga Rrafshnalta iraniane, që ndajnë prejardhjen e thellë me "fermerët iranianë neolitikë" dhe vendet e tjera perëndimore. Euroazianë, dhe gjuetarë-mbledhës autoktonë të Azisë Jugore (të njohur edhe si "Aziatikët e Lashtë Jugore" AASI), të lidhur larg me Andamanezët dhe Euroazianët e tjerë Lindorë . Ekzistojnë dy skenarë për origjinën dhe përhapjen e Dravidianëve. Ose një origjinë nga rajoni i Luginës së Indit, i cili bazohet në të dhëna gjenetike, si dhe në prova arkeologjike dhe gjuhësore, në të cilat proto-dravidishtja u përhap nga popujt e QLS, ose nga grupet para-Indus të gadishullit lindor të Indisë, që do të ishte në përputhje me fjalorin për florën dhe faunën e gadishullit të Indisë. Dëshmitë në rritje mbështesin një migrim të Proto-Dravidëve nga malet e Zagrosit në drejtim të lindjes në dhe në të gjithë Azinë Jugore. Ky migrim, i vlerësuar në shek. 10,000 pes, formon përbërësin dominues të prejardhjes së shumicës së aziatikëve jugorë modernë dhe shpesh lidhet me përhapjen e gjuhëve dravidiane. {{Sfn|Narasimhan et al.|2019}} {{Sfn|Narasimhan et al.|2018}} {{Sfn|Reich et al.|2009}}<ref>{{Cite journal|last=Shinde|first=Vasant|last2=Narasimhan|first2=Vagheesh|last3=Rohland|first3=Nadin|last4=Mallick|first4=Swapan|last5=Mah|first5=Matthew|last6=Lipson|first6=Mark|last7=Nakatsuka|first7=Nathan|last8=Adamski|first8=Nicole|last9=Broomandkoshbacht|first9=Nasreen|last10=Ferry|first10=Matthew|last11=Lawson|first11=Ann Marie|last12=Michel|first12=Megan|last13=Oppenheimer|first13=Jonas|last14=Stewardson|first14=Kristin|last15=Jadhav|first15=Nilesh|date=2019-10-17|title=An Ancient Harappan Genome Lacks Ancestry from Steppe Pastoralists or Iranian Farmers|journal=Cell|volume=179|issue=3|pages=729–735.e10|doi=10.1016/j.cell.2019.08.048|issn=0092-8674|pmc=6800651|pmid=31495572}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Broushaki|first=Farnaz|last2=Thomas|first2=Mark G|last3=Link|first3=Vivian|last4=López|first4=Saioa|last5=van Dorp|first5=Lucy|last6=Kirsanow|first6=Karola|last7=Hofmanová|first7=Zuzana|last8=Diekmann|first8=Yoan|last9=Cassidy|first9=Lara M.|last10=Díez-del-Molino|first10=David|last11=Kousathanas|first11=Athanasios|last12=Sell|first12=Christian|last13=Robson|first13=Harry K.|last14=Martiniano|first14=Rui|last15=Blöcher|first15=Jens|date=2016-07-29|title=Early Neolithic genomes from the eastern Fertile Crescent|journal=Science|volume=353|issue=6298|pages=499–503|bibcode=2016Sci...353..499B|doi=10.1126/science.aaf7943|issn=0036-8075|pmc=5113750|pmid=27417496}} Lay summary in: {{Cite web|title=Prehistoric genomes from the world's first farmers in the Zagros mountains reveal different Neolithic ancestry for Europeans and South Asians|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2016/07/160714151201.htm|access-date=20 qershor 2023|website=ScienceDaily|quote=The research team found that the Iranian genomes represent the main ancestors of modern-day South Asians. ...the Zagros people of the Neolithic eastern Fertile Crescent that are ancestral to most modern South Asians...}}</ref><ref name="Ansumali Mukhopadhyay 1–14">{{Cite journal|last=Ansumali Mukhopadhyay|first=Bahata|date=2021-08-03|title=Ancestral Dravidian languages in Indus Civilization: ultraconserved Dravidian tooth-word reveals deep linguistic ancestry and supports genetics|url=https://osf.io/u3xmd/download|journal=Humanities and Social Sciences Communications|language=en|volume=8|issue=1|pages=1–14|doi=10.1057/s41599-021-00868-w|issn=2662-9992|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Kanthimathi|first=S.|last2=Vijaya|first2=M.|last3=Ramesh|first3=A.|date=gusht 2008|title=Genetic study of Dravidian castes of Tamil Nadu|url=https://www.ias.ac.in/article/fulltext/jgen/087/02/0175-0179|journal=Journal of Genetics|volume=87|issue=2|pages=175–179|doi=10.1007/s12041-008-0027-1|pmid=18776648|url-access=subscription}}</ref> Megjithëse në kohët moderne folësit e [[Gjuhët dravidiane|gjuhëve të ndryshme dravidiane]] kanë zënë kryesisht pjesën jugore të Indisë, folësit dravidë duhet të kenë qenë të përhapur në të gjithë nënkontinentin Indian përpara migrimit [[Popujt indo-arianë|indo-arian]] në nënkontinent.<ref name="britannicaOnline"/> Sipas Horen Tudu, "shumë studiues akademikë janë përpjekur t'i lidhin Dravidianët me mbetjet e [[Qytetërimi i Luginës së Indit|qytetërimit të madh të Luginës së Indit]], që ndodhet në Indinë Veriperëndimore... por [i] është thjesht spekulim se Dravidianët janë pasuesit e vendosjes së refugjatëve të QLI në Indinë Jugore dhe Qendrore”.<ref name="Tudu2008_p.400" /> Studiuesi më i shquar që bën pretendime të tilla është Asko Parpola, {{Sfn|Samuel|2008}} i cili bëri kërkime të gjera mbi shkrimet QLI. {{Sfn|Samuel|2008}} {{Sfn|Parpola|2015}} Popullsia [[populli Brahui|Brahui]] e [[Baloçistan, Pakistan|Baloçistanit]] në [[Pakistani|Pakistan]] është marrë nga disa si e njëvlershmja gjuhësore e një popullsie relikte, ndoshta duke treguar se gjuhët dravidiane ishin më parë shumë më të përhapura dhe u zëvendësuan nga gjuhët indo-ariane të ardhura.<ref>{{Harvnb|Mallory|1989}}: "There are still remnant northern Dravidian languages including Brahui ... The most obvious explanation of this situation is that the Dravidian languages once occupied nearly all of the Indian subcontinent and it is the intrusion of Indo-Aryans that engulfed them in northern India leaving but a few isolated enclaves. This is further supported by the fact that Dravidian loan words begin to appear in Sanskrit literature from its very beginning."</ref> Në ditët e sotme, Tamilët, Malajalët, Telugët dhe Kannadigët përbëjnë rreth 20% të popullsisë së Indisë.<ref>{{Cite book|last=T.R. Sesha Iyengar|title=Dravidian India|page=21}}</ref> ==== Qytetërimi i Luginës së Indus ==== {{Kryesor|Qytetërimi i Luginës së Indit|Substratum in Vedic Sanskrit}} [[Skeda:Shiva_Pashupati.jpg|parapamje| Vula e ''Pashupatit'' nga qytetërimi i Luginës së Indit]] ===== Identifikimi Dravidian ===== [[Qytetërimi i Luginës së Indit]] (2,600–1,900 pes) i vendosur në veriperëndim të [[Nënkontinenti indian|nënkontinentit Indian]] nganjëherë identifikohet si dravidian.<ref>{{Cite web|last=Mahadevan|first=Iravatham|date=6 maj 2006|title=Stone celts in Harappa|url=http://www.harappa.com/arrow/stone_celt_indus_signs.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060904034700/http://www.harappa.com/arrow/stone_celt_indus_signs.html|archive-date=4 shtator 2006|website=Harappa}}</ref><ref name="Ansumali Mukhopadhyay 1–14"/> Tashmë në vitin 1924, kur shpalli zbulimin e QLI-së, [[John Marshall]] deklaroi se (një nga) gjuhët mund të kenë qenë dravidike.<ref>{{Cite news|last=Saju|first=M. T.|date=5 tetor 2018|title=Pot route could have linked Indus & Vaigai|work=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/tracking-indian-communities/pot-route-could-have-linked-indus-vaigai/}}</ref> Ngjashmëritë kulturore dhe gjuhësore janë cituar nga studiuesit Henry Heras, [[Kamil Zvelebil]], Asko Parpola dhe Iravatham Mahadevan si dëshmi e fortë për një origjinë proto-dravidiane të qytetërimit të lashtë të Luginës së Indit.<ref>{{Cite web|last=Rahman|first=Tariq|title=Peoples and languages in pre-Islamic Indus valley|url=http://asnic.utexas.edu/asnic/subject/peoplesandlanguages.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080509053921/http://asnic.utexas.edu/asnic/subject/peoplesandlanguages.html|archive-date=9 maj 2008|access-date=20 nëntor 2008|quote=most scholars have taken the 'Dravidian hypothesis' seriously}}</ref><ref>{{Cite book|last=Cole|first=Jennifer|title=Encyclopedia of Language and Linguistics|date=2006|publisher=Elsevier|editor-last=Brown|editor-first=K.|edition=2nd|volume=11|chapter=The Sindhi language|quote=Harappan language ... prevailing theory indicates Dravidian origins|chapter-url=http://www.linguistics.uiuc.edu/jscole/Sindhi_Elsevier_encyl.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20070106015921/http://www.linguistics.uiuc.edu/jscole/Sindhi_Elsevier_encyl.pdf|archive-date=6 janar 2007|url-status=dead}}</ref> Zbulimi në Tamil Nadu i një [[Kelt (mjet)|kelti]] prej guri të neolitit të vonë (fillimi i mijëvjeçarit të 2-të para Krishtit, d.m.th. rënia pas datimit të Harapit) i shënuar me shenja Indi, është konsideruar nga disa si domethënës për identifikimin Dravidian.<ref>{{Cite news|last=Subramanian|first=T. S.|date=1 maj 2006|title=Significance of Mayiladuthurai find|work=The Hindu|url=http://www.hinduonnet.com/2006/05/01/stories/2006050101992000.htm|url-status=usurped|access-date=9 gusht 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20080430214654/http://www.hinduonnet.com/2006/05/01/stories/2006050101992000.htm|archive-date=30 prill 2008}}</ref> Juri Knorozov supozoi se simbolet përfaqësojnë një shkrim [[Logosilabike|logosilabik]] dhe sugjeroi, bazuar në analizën kompjuterike, një gjuhë [[Gjuhët dravidiane|dravidiane]] aglutinative si kandidati më i mundshëm për gjuhën themelore.<ref>{{Harvnb|Knorozov|1965|p=117}}</ref> Sugjerimit të Knorozovit i parapriu puna e Henry Heras, i cili sugjeroi disa lexime të shenjave bazuar në një supozim proto-dravidian.<ref>{{Harvnb|Heras|1953|p=138}}</ref> ===== Rënia, migrimi dhe dravidianizimi ===== Paleoklimatologët besojnë se rënia e qytetërimit të Luginës së Indit dhe migrimi drejt lindjes gjatë periudhës së vonë harapane ishte për shkak të ndryshimit të klimës në rajon, me një thatësirë të gjatë 200-vjeçare që ishte faktori kryesor.<ref name="scientificamerican.com"/><ref>{{Cite news|last=Keys|first=David|date=2 mars 2014|title=How climate change ended world's first great civilisations|work=The Independent|location=London|url=https://www.independent.co.uk/news/science/archaeology/revealed-how-climate-change-ended-worlds-first-great-civilisations-9164248.html}}</ref><ref>{{Cite news|last=Sinha|first=Kounteya|date=28 shkurt 2014|title=Climate change caused Indus Valley civilization collapse|work=The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/science/Climate-change-caused-Indus-Valley-civilization-collapse/articleshow/31133369.cms}}</ref> Qytetërimi i Luginës së Indit dukej se humbi ngadalë kohezionin e tij urban dhe qytetet e tyre u braktisën gradualisht gjatë periudhës së vonë harapane, të ndjekur nga migrimet drejt lindjes përpara migrimit indo-arian në nënkontinentin Indian.<ref name="scientificamerican.com" /> Procesi i ndikimeve post-harapan/dravidiane në Indinë jugore është quajtur paraprakisht "Dravidianizim",<ref name="The Dravidianization of India"/> dhe është pasqyruar në përzierjen post-Harappan të IVC-së dhe njerëzve të lashtë të Indisë Jugore. {{Sfn|Narasimhan et al.|2018}} Megjithatë, sipas Krishnamurtit, gjuhët dravidiane mund të kenë arritur në Indinë jugore përpara migrimeve indo-ariane.<ref name="britannicaOnline"/> ==== Ndërveprimet dravidiane dhe indo-ariane ==== ===== Nënshtresa dravidiane ===== Gjuha dravidiane ndikoi në gjuhët indo-ariane. Gjuhët dravidiane tregojnë huazim të gjerë leksikor (fjalor), por vetëm disa tipare të huazimit strukturor (qoftë [[Fonologjia|fonologjik]] ose gramatikor) nga indo-ariane, ndërsa indo-ariane tregon më shumë huazime strukturore sesa leksikore nga gjuhët dravidiane.<ref name="britannicaOnline"/> Shumë prej këtyre veçorive janë tashmë të pranishme në [[Gjuhët indo-ariane|gjuhën më të vjetër të njohur indo-ariane]], në gjuhën e ''[[Rigveda|Rigvedës]]'' (rreth 1500 pes), e cila përfshin gjithashtu mbi një duzinë fjalë të huazuara nga dravidishtja. Dëshmia gjuhësore për ndikimin dravidian bëhet më e fortë ndërsa kalojmë nga Samhitat poshtë nëpër veprat e mëvonshme Vedike dhe në literaturën klasike post-Vedike.<ref name="Krishnamurti6">{{Harvnb|Krishnamurti|2003}}</ref> Kjo përfaqëson një bashkim të hershëm fetar dhe kulturor {{Sfn|Lockard|2007}} ose sintezë {{Sfn|Hiltebeitel|2007}} midis dravidianëve të lashtë dhe indo-arianëve. {{Sfn|Tiwari|2002}} {{Sfn|Lockard|2007}} {{Sfn|Zimmer|1951}} {{Sfn|Larson|1995}} Sipas Mallory, ka rreth tridhjetë deri në dyzet fjalë huazimi dravidiane në [[Rigveda|Rig Veda]] .<ref name="MalloryAdams">{{Cite book|last=Mallory|first=J. P.|url=https://archive.org/details/encyclopediaindo00mall|title=Encyclopedia of Indo-European Culture|last2=Adams|first2=D. Q.|date=1997|publisher=Taylor & Francis|isbn=9781884964985|page=[https://archive.org/details/encyclopediaindo00mall/page/n338 308]|url-access=limited}}</ref> Disa nga ato për të cilat etimologjitë dravidiane janë të sigurta përfshijnë {{Lang|sa|ಕುಲಾಯ}} ''kulāya'' "fole", {{Lang|sa|ಕುಲ್ಫ}}, ''kulpha'' "kyçi i këmbës", {{Lang|sa|ದಂಡ}} ''{{IAST|daṇḍa}}'' "shkop", {{Lang|sa|ಕುಲ}} ''kula'' "shpat", {{Lang|sa|ಬಿಲ}} ''bila'' "i zbrazët", {{Lang|sa|ಖಲ}} ''khala'' "lëmë". {{Sfn|Zvelebil|1990}} Ndërsa J. Bloch dhe M. Witzel besojnë se indo-arianët u zhvendosën në një zonë tashmë dravidisht-folëse pasi pjesët më të vjetra të [[Rigveda|Rig Vedës]] ishin krijuar tashmë.<ref>{{Cite book|last=Bryant|first=Edwin|title=The Quest for the Origins of Vedic Culture: The Indo-Aryan Migration Debate|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2001|isbn=978-0-19-513777-4|location=Oxford|pages=76–107|chapter=Linguistic Substrata in Sanskrit Texts|author-link=Edwin Bryant (author)|chapter-url=https://books.google.com/books?id=nkJAmVuBCcIC&pg=PA76}}</ref> === Tregtia dhe ndikimi mesjetar === Esnafet mesjetare Tamile dhe organizatat tregtare si Ayyavole dhe Manigramam luajtën një rol të rëndësishëm në tregtinë e Azisë Juglindore.<ref name="World p.293">Angela Schottenhammer, ''The Emporium of the World: Maritime Quanzhou, 1000–1400'', p.293</ref> Tregtarët dhe udhëheqësit fetarë udhëtuan në Azinë Juglindore dhe luajtën një rol të rëndësishëm në [[India e Madhe|indianizimin kulturor]] të rajonit. Shkrimet e zhvilluara në vend si shkrimi [[Skenari Grantha|Grantha]] dhe [[Skenari Pallava|Pallava]] nxitën zhvillimin e shumë shkrimeve vendase si Khmer, Javaneze Kawi, Baybayin dhe Thai . == Kultura Dravidiane == === Besimi fetar === Feja e lashtë dravidiane përbëhej nga një formë feje [[Animizmi|animiste]] dhe jo-[[Feja historike Vedike|vedike]], e cila mund të ketë ndikuar tek tekstet [[agama (hinduizëm)|agama]], vedike dhe jo-[[Vedat|vedike]]<ref name="Narasimhachary">Mudumby Narasimhachary (Ed) (1976). Āgamaprāmāṇya of Yāmunācārya, Issue 160 of Gaekwad's Oriental Series. Oriental Institute, Maharaja Sayajirao University of Baroda.</ref> të cilat datojnë pas teksteve Vedike.<ref name="Tripath2001">{{Cite book|last=Tripath|first=S. M.|url=https://books.google.com/books?id=zWFM_SaX24AC&pg=PA54|title=Psycho-Religious Studies Of Man, Mind And Nature|date=2001|publisher=Global Vision Publishing House|isbn=978-81-87746-04-1|pages=54–}}</ref> ''Agamas'' janë [[Teksti fetar|shkrime të shenjta]] [[Gjuha tamile|tamile]] dhe [[Gjuha sanskrite|sanskrite]] që përbëjnë kryesisht metodat e ndërtimit të tempullit dhe krijimit të ''[[Murti|murtit]]'', mjetet e adhurimit të hyjnive, doktrinat filozofike, praktikat medituese, arritjen e dëshirave të gjashtëfishta dhe katër lloje joga.<ref name="Grimes1996">{{Cite book|last=Grimes|first=John A.|url=https://books.google.com/books?id=eP5p0ev3nJEC|title=A Concise Dictionary of Indian Philosophy: Sanskrit Terms Defined in English|date=1996|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-3068-2|edition=New and Revised}}</ref> Adhurimi i [[Hyjnitë e fshatit të Tamil Nadu|hyjnive të fshatit]], si dhe i florës dhe faunës së shenjtë në hinduizëm njihet si një mbijetesë e fesë Dravidiane para-Vedike.<ref>{{Cite book|title=The Modern review: Volume 28; Volume 28|publisher=Prabasi Press Private, Ltd.|year=1920}}</ref> Hinduizmi mund të konsiderohet si një bashkim fetar dhe kulturor {{Sfn|Lockard|2007}}ose sintezë {{Sfn|Hiltebeitel|2007}} midis dravidianëve të lashtë dhe indo-arianëve, dhe elementëve të tjerë vendorë. {{Sfn|Tiwari|2002}} {{Sfn|Lockard|2007}} {{Sfn|Zimmer|1951}} {{Sfn|Larson|1995}} [[Skeda:WLA_lacma_12th_century_Maharishi_Agastya.jpg|parapamje|200x200px| I urti [[Agastya]], babai i letërsisë Tamile]] Veprat e lashta gramatikore tamile [[Tolkappiyam]], dhjetë antologjitë [[Pattuppāṭṭu]] dhe tetë antologjitë [[Eṭṭuttokai]] hedhin dritë mbi fenë e hershme të lashtë dravidiane. [[Murugan|Murugani]] (i njohur gjithashtu si Seyyon) u lavdërua si ''perëndia e kuqe e ulur në pallua blu, e cila është gjithnjë e re dhe e shkëlqyer'', si ''perëndia e preferuar e Tamilëve'' .<ref name="Kanchan Sinha 1979">{{Cite book|last=Sinha|first=Kanchan|title=Kārttikeya in Indian art and literature|publisher=Sundeep Prakashan|year=1979|location=Delhi|oclc=644105825}}</ref> [[Shiva]] shihej gjithashtu si Zoti suprem.<ref name="Kanchan Sinha 1979" /> Ikonografia e hershme e [[Murugan|Muruganit]]<ref>{{Cite book|last=Mahadevan|first=Iravatham|url=http://www.harappa.com/arrow/stone_celt_indus_signs.html|title=A Note on the Muruku Sign of the Indus Script in light of the Mayiladuthurai Stone Axe Discovery|publisher=harappa.com|year=2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060904034700/http://www.harappa.com/arrow/stone_celt_indus_signs.html|archive-date=4 shtator 2006|url-status=dead}}</ref> dhe [[Shiva|Shivës]]<ref>{{Cite book|last=Ranbir Vohra|url=https://archive.org/details/makingindiahisto00vohr|title=The Making of India: A Historical Survey|publisher=M.E. Sharpe|year=2000|isbn=9780765607119|page=[https://archive.org/details/makingindiahisto00vohr/page/n10 15]|url-access=limited}}</ref><ref>{{Cite book|last=Bongard-Levin|first=Grigorii Maksimovich|title=Ancient Indian Civilization|publisher=Arnold-Heinemann|year=1985|page=45|oclc=12667676}}</ref><ref>{{Cite book|last=Steven Rosen, Graham M. Schweig|title=Essential Hinduism|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2006|page=45}}</ref> dhe lidhja e tyre me florën dhe faunën vendase shkon prapa në qytetërimin e Luginës së Indit.<ref>{{Harvnb|Basham|1967|page=27}}</ref><ref>{{Cite book|last=Frederick J. Simoons|title=Plants of life, plants of death|url=https://archive.org/details/plantsoflifeplan0000simo|year=1998|page=[https://archive.org/details/plantsoflifeplan0000simo/page/n384 363]}}</ref> [[Peizazh Sangam|Peizazhi Sangam]] u klasifikua në pesë kategori, ''thinais'', bazuar në disponimin, stinën dhe tokën. Tolkappiyam përmend se secili prej këtyre ''thinai'' kishte një hyjni të lidhur si Seyyon në ''Kurinji'' (kodra), [[Vishnu|Thirumaal]] në ''Mullai'' (pyje) dhe [[Durga|Kotravai]] në ''Marutham'' (rrafshnalta) dhe [[Indra|Wanji-ko]] në ''Neithal'' (brigje dhe dete). Zotat e tjerë të përmendur ishin Mayyon dhe Vaali, të identifikuara tani me Krishna dhe Balarama, të cilët janë të gjithë hyjnitë kryesore në hinduizëm sot. Ky përfaqëson një bashkim të hershëm fetar dhe kulturor {{Sfn|Lockard|2007}} ose sintezë {{Sfn|Hiltebeitel|2007}} midis dravidëve të lashtë dhe indo-arianëve, e cila u bë më e dukshme me kalimin e kohës me ikonografinë e shenjtë, traditat, filozofinë, florën dhe faunën që vazhduan të influenconin dhe formojnë qytetërimin indian. {{Sfn|Tiwari|2002}} {{Sfn|Lockard|2007}} {{Sfn|Zimmer|1951}} {{Sfn|Larson|1995}} [[Skeda:Madurai_The_City_of_Temples.jpg|majtas|parapamje|200x200px| Tempulli Meenakshi Amman, kushtuar perëndeshës Meenakshi, hyjnisë tutelare të qytetit Madurai]] Gjatë gjithë [[Tamilakam|Tamilakamit]], një mbret konsiderohej si hyjnor nga natyra dhe kishte rëndësi fetare.<ref name="Harman 1992 6">{{Cite book|last=Harman|first=William P.|title=The sacred marriage of a Hindu goddess|publisher=Motilal Banarsidass|year=1992|pages=6}}</ref> Mbreti ishte 'përfaqësuesi i Zotit në tokë' dhe jetonte në një "koyil", që do të thotë "banesa e një perëndie". Fjala moderne tamile për tempull është ''[[Koili|koil]]'' ({{lang-ta|கோயில்}}). Adhurimi ritual iu bë edhe mbretërve.<ref name="Anand 1980">{{Cite book|last=Anand|first=Mulk Raj|url=https://books.google.com/books?id=8cPYAAAAMAAJ|title=Splendours of Tamil Nadu|publisher=Marg Publications|year=1980|isbn=9780391025240}}</ref><ref name="Chopra 1979">{{Cite book|last=Chopra|first=Pran Nath|title=History of South India|publisher=S. Chand|year=1979}}</ref> Fjalë moderne për perëndinë si "kō" ( "mbret"), "iṟai" ( {{Lang|ta|இறை}} "perandor") dhe "āṇḍavar" ( {{Lang|ta|ஆண்டவன்}} "pushtues") tani i referohen kryesisht perëndive. Këta elementë u përfshinë më vonë në hinduizëm si martesa legjendare e [[Shiva|Shivës]] me mbretëreshën Mīnātchi që sundoi [[Madurai|Madurain]] ose Wanji-ko, një zot që më vonë u bashkua nën [[Indra|Indrën]] .<ref name="Bate 2009">{{Cite book|last=Bate|first=Bernard|title=Tamil oratory and the Dravidian aesthetic: democratic practice in south India|publisher=Columbia University Press|year=2009}}</ref> Tolkappiyar i referohet Tre Mbretërve të Kurorëzuar si "Tre të lavdëruarit nga Parajsa", ({{lang-ta|வாண்புகழ் மூவர்}} , ''Vāṉpukaḻ Mūvar'').<ref name="A. Kiruṭṭin̲an̲ 2000 17">{{Cite book|last=Kiruṭṭin̲an̲|first=A.|title=Tamil culture: religion, culture, and literature|publisher=Bharatiya Kala Prakashan|year=2000|pages=17|oclc=603890991}}</ref> Në Indinë Jugore që flet dravidianisht, koncepti i mbretërimit hyjnor çoi në marrjen e roleve kryesore nga shteti dhe tempulli.<ref name="Embree 1988">{{Cite book|last=Embree|first=Ainslie Thomas|url=https://archive.org/details/encyclopediaofas0000embr|title=Encyclopedia of Asian history: Volume 1|publisher=Scribner|year=1988|isbn=9780684188980|author-link=Ainslie Embree|url-access=registration}}</ref> Midis Dravidianëve të hershëm, praktika e ngritjes së gurëve përkujtimor, Natukal dhe Viragal, ishte shfaqur dhe vazhdoi për një kohë mjaft të gjatë pas epokës Sangam, deri në shekullin e 16-të.<ref name="shashi1996">{{Cite book|last=Shashi|first=S.S.|title=Encyclopaedia Indica: India, Pakistan, Bangladesh: Volume 100|publisher=Anmol Publications|year=1996}}</ref> Ishte zakon që njerëzit që kërkonin fitoren në luftë të adhuronin këta gurë heronj për t'i bekuar me fitore ''.<ref name="subramanium1980">{{Cite book|last=Subramanium|first=N.|title=Śaṅgam polity: the administration and social life of the Śaṅgam Tamils|publisher=Ennes Publications|year=1980}}</ref>'' === Arkitektura dhe arti pamor === [[Skeda:Nataraja01.jpg|djathtas|parapamje|200x200px| [[Nataraja|Nataraxha]], shembulli i bronzit të [[Dinastia Chola|Perandorisë Chola]] është bërë i dukshëm si një simbol i [[Hinduizmi|hinduizmit]] .]] [[Skeda:01AnnamalaiyarTemple&Thiruvannamalai&TamilNadu&AerialViewfromVirupakshaCave.jpg|djathtas|parapamje| Paraqitja tipike e arkitekturës së tempullit dravidian, shekulli i 9-të pas Krishtit]] Tekstet ''Mayamata'' dhe ''Manasara shilpa'' që vlerësohen të jenë në qarkullim nga shekulli 5-7 pas Krishtit, janë udhërrëfyes mbi stilin dravidian të projektimit, ndërtimit, skulpturës dhe teknikës së mobilierisë [[Vastu shastra|Vastu Shastra]] .<ref>Tillotson, G. H. R. (1997). Svastika Mansion: A Silpa-Sastra in the 1930s. South Asian Studies, 13(1), pp 87–97</ref> ''Isanasivagurudeva paddhati'' është një tekst tjetër nga shekulli i 9-të që përshkruan artin e ndërtimit në Indi në Indinë jugore dhe qendrore.<ref name="stellakramrisch76" /><ref>{{Cite book|last=Sastri|first=Ganapati|title=Īśānaśivagurudeva paddhati|year=1920|series=Trivandrum Sanskrit Series|oclc=71801033|isbn=8183150136}}</ref> Në Indinë veriore, ''Brihat-samhita'' nga [[Varahamihira|Varāhamihira]] është manuali i lashtë sanskritisht i cituar gjerësisht nga shekulli i 6-të që përshkruan projektimin dhe ndërtimin e tempujve hindu të stilit ''Nagara'' .<ref name="mmgeometry">{{Cite journal|last=Meister|first=Michael W.|author-link=Michael W. Meister|year=1983|title=Geometry and Measure in Indian Temple Plans: Rectangular Temples|journal=Artibus Asiae|volume=44|issue=4|pages=266–296|doi=10.2307/3249613|jstor=3249613}}</ref><ref name="hgood">{{Cite book|last=Elgood|first=Heather|title=Hinduism and the Religious Arts|url=https://archive.org/details/hinduismreligiou0000heat|publisher=Bloomsbury Academic|year=2000|isbn=978-0304707393|pages=[https://archive.org/details/hinduismreligiou0000heat/page/121 121]–125}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.wilbourhall.org/pdfs/BrhatSamhitaSanskrit.pdf|title=The Brhat Sanhita of Varaha-mihara|publisher=The Asiatic Society of Bengal|year=1865|editor-last=Kern|editor-first=H.|location=Calcutta}}</ref> Arkitektura dhe simbolika tradicionale dravidiane bazohen gjithashtu në Agama. Agamat nuk janë me origjinë jo [[Vedat|Vedike]]<ref name="Narasimhachary">Mudumby Narasimhachary (Ed) (1976). Āgamaprāmāṇya of Yāmunācārya, Issue 160 of Gaekwad's Oriental Series. Oriental Institute, Maharaja Sayajirao University of Baroda.</ref> dhe janë datuar ose si tekste post-Vedike<ref name="Tripath2001"/> ose si kompozime para-Vedike.<ref name="Nagalingam">Nagalingam, Pathmarajah (2009). The Religion of the Agamas. Siddhanta Publications.</ref> ''Agamat'' janë një koleksion i [[Teksti fetar|shkrimeve]] të shenjta tamile dhe [[Gjuha sanskrite|sanskrite]] që përbëjnë kryesisht metodat e ndërtimit të tempullit dhe krijimit të ''[[Murti|murtit]]'', mjetet e adhurimit të hyjnive, doktrinat filozofike, praktikat medituese, arritjen e dëshirave të gjashtëfishta dhe katër lloje joga.<ref name="Grimes1996"/> === Teatër, vallëzim dhe muzikë === [[Skeda:Kuchipudi1.jpg|djathtas|parapamje|267x267px| Një balerin Kuchipudi .]] Dëshmia letrare e formës tradicionale të teatrit, vallëzimit dhe muzikës daton në shekullin e III pes.<ref name="Nijenhuis 1974">{{Citation|last=Nijenhuis|first=Emmie te|title=Indian Music: History and Structure|year=1974|place=Leiden|publisher=Brill|isbn=978-90-04-03978-0|author-link=Emmie te Nijenhuis}} at pp. 4–5</ref> Veprat e lashta letrare, të tilla si ''[[Cilapatikaram|Cilappatikaram]]'', përshkruajnë një sistem muzikor .<ref name="Nijenhuis 1974" /> Kultura teatrale lulëzoi gjatë epokës së hershme Sangam. Traditat e vallëzimit teatror kanë një histori të gjatë dhe të larmishme, origjina e së cilës mund të gjurmohet pothuajse dy mijëvjeçarë në format e teatrit të vallëzimit si ''Kotukotti'', Kaapaalam dhe ''Pandarangam'', të cilat përmenden në një antologji të lashtë poezish të titulluar Kaliththokai .<ref>{{Cite book|last=Vaittiyaliṅkan̲|first=Ce|title=Fine Arts and Crafts in Pattu-p-pāṭṭu and Eṭṭu-t-tokai|publisher=Annamalai University|year=1977|page=162|oclc=4804957}}</ref> Format e vallëzimit si Bharatanatyam bazohen në format më të vjetra të vallëzimit në tempull të njohura si ''Catir Kacceri'', siç praktikohet nga kurtizanet dhe një klasë e grave të njohura si ''Devadasis'' .<ref name="Leslie">Leslie, Julia. '' Roles and rituals for Hindu women'', pp.149–152</ref> [[Muzikë karnatike|Muzika karnatike]] e ka origjinën në rajonin Dravidian. Me ndikimin në rritje të muzikës persiane dhe sufiste në muzikën indiane, një dallim i qartë në stil u shfaq që nga shekulli i 12-të e tutje. Shumë vepra letrare u kompozuan në stilin karnatik dhe shpejt u përhap gjerësisht në rajonet Dravidiane. Secila nga gjuhët kryesore dravidiane ka industrinë e saj të filmit si Kollywood (Tamil), Tollywood (Telugu), Sandalwood (Kanada), Mollywood (Malajalame). Kollywood dhe Tollywood prodhojnë shumicën e filmave në Indi.<ref>{{Cite news|date=22 dhjetor 2013|title=Tamil leads as India tops film production|work=The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Tamil-leads-as-India-tops-film-production/articleshow/21967065.cms|access-date=5 gusht 2017}}</ref> [[Kategoria:Para-indo-evropiane]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] 9euhxrltlc41onu145xkz7yaj98yfyo 0 358328 3023146 2967760 2026-08-07T07:29:00Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023146 wikitext text/x-wiki '''Rose Wilder Lane''' (5 dhjetor 1886 - 30 tetor 1968) ishte një shkrimtare amerikane dhe vajza e shkrimtares amerikane Laura Ingalls Wilder . Së bashku me dy shkrimtare të tjera femra, [[Ayn Rand]] dhe Isabel Paterson, Lane është një nga avokatët më me ndikim të lëvizjes liberale amerikane . == Biografia == Lane ishte fëmija i parë i Laura Ingalls Wilder dhe Almanzo Wilder dhe fëmija i vetëm i prindërve të saj që mbijetoi në moshën madhore. Vitet e saj të hershme ishin një kohë e vështirë për prindërit e saj për shkak të dështimeve të njëpasnjëshme të të korrave, sëmundjeve dhe vështirësive kronike ekonomike. Gjatë fëmijërisë së saj, familja u shpërngul disa herë, duke jetuar me të afërmit në Minesota dhe më pas në Florida dhe u kthye shkurtimisht në De Smet, Dakota e Jugut, më pas duke u vendosur në Mansfield, Misuri, në 1894. Atje, prindërit e saj më në fund krijuan një fermë qumështore dhe pemishte frutash. Ajo ndoqi shkollën e mesme në Mansfield dhe Crowley, Luiziana ndërsa jetonte me tezen e saj Eliza Jane Wilder, e cila u diplomua në vitin 1904 në një klasë me shtatë persona.<ref name="Crowley: The First Hundred Years">{{Cite book|last=McNeely|first=Dorothy B.|title=Crowley: The First Hundred Years|publisher=DBM Publishing|year=1987|location=Crowley|page=59}}</ref> Intelekti dhe ambicia e saj u demonstruan nga aftësia e saj për të ngjeshur tre vjet [[Gjuha latine|latinisht]] në një dhe duke u diplomuar në klasën e saj të lartë të shkollës së mesme në Crowley. Pavarësisht suksesit të saj akademik, ajo nuk ishte në gjendje të ndiqte kolegj si rezultat i situatës financiare të prindërve të saj.<ref>''The Crowley Signal'' March 26, 1904, p. 5 and July 30, 1921, p. 2</ref><ref name="Rose Wilder Lane 19362">Rose Wilder Lane, "Woman's Place Is in the Home," ''Ladies Home Journal'' (Oct. 1936)</ref> [[Skeda:Rose_wilder_lane_birthplace_roadside_marker.jpg|djathtas|parapamje|150x150px| Shenja e vendlindjes së Lane në anë të rrugës]] [[Skeda:Rose_wilder_lane_birthplace_desmet_sd_2b.jpg|djathtas|parapamje|150x150px| Vendndodhja e fermës së Wilder ku lindi Lane në DeSmet, Dakota e Jugut]] == Karriera e hershme, martesa dhe divorci == Pas diplomimit nga shkolla e mesme, Lane u kthye në shtëpinë e prindërve të saj në Mansfield dhe mësoi [[Telegrafi|telegrafinë]] në stacionin hekurudhor Mansfield. E pa kënaqur me opsionet e hapura për të rejat në Mansfield, në fillim të vitit 1905 ajo po punonte për [[Western Union]] në Sedalia, Misuri.<ref>''The Sedalia Democrat'', October 5, 1905, p, 5 and July 12, 1937, p. 1)</ref> Në vitin 1906, Lane punonte si telegraf në Hotelin Midland në Kansas City, Misuri].<ref>''The Sedalia Democrat'', February 2, 1906, p. 5</ref> Gjatë pesë viteve të ardhshme, Lane punoi si telegraf në Misuri, Indiana dhe Kaliforni.<ref name="Rose Wilder Lane 1936">Rose Wilder Lane, "Woman's Place Is in the Home," ''Ladies Home Journal'' (Oct. 1936)</ref><ref name="Hoover Museum">{{Cite web|title=Pioneering Journeys of the Ingalls Family Mansfield, Missouri: Rose|url=https://www.hoover.archives.gov/LIW/pioneering/pioneering_mansfield-rose.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150412173744/http://www.hoover.archives.gov/LIW/pioneering/pioneering_mansfield-rose.html|archive-date=2015-04-12|access-date=6 prill 2015|publisher=Herbert Hoover Presidential Library and Museum}}</ref> Në vitin 1908, Lane u transferua në San Francisko, ku punoi si telegrafiste në Hotelin Fairmont . Në mars 1909, Lane u martua me shitësin, promovuesin dhe gazetën e rastësishme Claire Gillette Lane. Ekzistojnë dëshmi që sugjerojnë se Lanes ishin takuar përsëri në Kansas City dhe ditari i Lane lë të kuptohet se ajo u transferua në San Francisko për t'u bashkuar me burrin e saj të ardhshëm. Menjëherë pasi u martuan, Lane la punën e saj me Western Union dhe çifti nisi udhëtimet nëpër Shtetet e Bashkuara për të promovuar skema të ndryshme. Lane shpejt mbeti shtatzënë. Ndërsa qëndronte në Salt Lake City nëntorin e ardhshëm, Lane lindi një djalë të parakohshëm, të vdekur, sipas të dhënave publike.<ref>{{Cite web|title=Utah Archives|url=https://archives.utah.gov/indexes/data/81448/2229322/2229322_0000278.jpg|website=archives.utah.gov|access-date=30 korrik 2024|archive-date=28 korrik 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728231439/https://archives.utah.gov/indexes/data/81448/2229322/2229322_0000278.jpg|url-status=dead}}</ref> Operacioni i mëvonshëm në Kansas City ka të ngjarë që e la atë të paaftë për të lindur fëmijë. Tema përmendet vetëm shkurt në një pjesë të vogël të letrave ekzistuese të shkruara nga Lane vite pas vdekjes së foshnjës për të shprehur simpatinë dhe mirëkuptimin ndaj miqve të ngushtë që po përballeshin gjithashtu me humbjen e një fëmije. Për vitet e ardhshme, Lanes vazhduan të jetonin një mënyrë jetese nomade, duke përfshirë qëndrimet në Missouri, Ohio, Nju Jork dhe Maine për të punuar së bashku dhe veçmas në projekte të ndryshme promovuese dhe reklamuese. Ndërsa letrat drejtuar prindërve të saj përshkruanin një ekzistencë të lumtur, shënimet e mëvonshme të ditarit të Lane dhe artikujt e shumtë të revistës autobiografike më vonë përshkruanin mentalitetin e saj në këtë kohë si të dëshpëruar dhe të zhgënjyer me martesën e saj. Ajo ndjeu se interesat e saj intelektuale nuk përputheshin me jetën që po bënte me të shoqin. Një histori madje kishte tentuar vetëvrasjen duke e droguar veten me kloroform vetëm për t'u zgjuar me një dhimbje koke dhe një ndjenjë të ripërtërirë të qëllimit në jetë.<ref name="ReferenceA">Rose Wilder Lane, "I, Rose Wilder Lane, Am the Only Truly Happy Person I Know, and I Discovered the Secret of Happiness on the Day I Tried to Kill Myself," Cosmopolitan, 80 (June 1926)</ref> Gjatë këtyre viteve, Lane, shumë e vetëdijshme për mungesën e një arsimimi formal, lexoi me pasion dhe i mësoi vetes disa gjuhë. Karriera e saj e shkrimit filloi rreth vitit 1908, me punë të herëpashershme në gazeta të pavarura që fitonin para shumë të nevojshme shtesë.<ref>''The Ups and Downs of Modern Mercury'' September 20, 1908, p. 4 and "''The Constantly Increasing Wonders in the New Field of Wireless'' November 22, 1908 ''The San Francisco Call''</ref> Në 1913 dhe 1914, Lanes shitën tokën bujqësore në atë që tani është zona e San Jose/Silicon Valley të Kalifornisë Veriore. Kushtet shpesh kërkonin që ata të punonin veçmas për të fituar komisione më të mëdha dhe nga të dyja, Lane doli të ishte shitësi më i mirë. Martesa dështoi pasi pati disa periudha ndarjeje dhe përfundimisht një divorc miqësor. Ditarët e Lane zbulojnë përfshirje të mëvonshme romantike me disa burra në vitet pas divorcit të saj, por ajo nuk u rimartua kurrë dhe përfundimisht zgjodhi të mbetej beqare dhe pa lidhje romantike. Më vonë në 1915, nëna e Lane vizitoi San Francisko për disa muaj. Së bashku ata morën pjesë në Ekspozitën Ndërkombëtare Panama-Paqësor . Detajet e kësaj vizite dhe të jetës së përditshme të Wilder-it në vitin 1915 ruhen në letrat e Wilder drejtuar burrit të saj në ''West from Home'', botuar në 1974. Megjithëse ditarët e Lane tregojnë se ajo ishte ndarë nga burri i saj në 1915, letrat e nënës së saj nuk e tregojnë këtë. Lane dhe bashkëshorti i saj janë regjistruar se jetojnë së bashku me të të papunë dhe kërkojnë punë gjatë vizitës dymujore të nënës së saj. Duket se ndarja ose ishte mbuluar, ose nuk kishte përfshirë ende familje të veçanta. == Karriera e shkrimit të pavarur == Në vitin 1918, martesa e Lane përfundoi zyrtarisht dhe ajo kishte lënë punën e saj me ''Buletinin e San Franciskos'' pas dorëheqjes së redaktorit menaxhues, Fremont Older . Ishte në këtë pikë që Lane filloi karrierën e saj si shkrimtare e pavarur. Nga kjo periudhë deri në fillim të viteve 1940, puna e saj u shfaq rregullisht në botime kryesore si ''Harper's'', ''Saturday Evening Post'', ''Sunset'', ''Good Housekeeping'' dhe ''Ladies' Home Journal'' . Disa nga tregimet e saj të shkurtra u nominuan për çmimet O. Henry, dhe disa romane u bënë më të shiturit. Lane u bë biografi i parë i [[Herbert Hoover]], duke shkruar ''The Making of Herbert Hoover'' në 1920 në bashkëpunim me Charles K. Field, redaktor i revistës ''Sunset'' . Libri u botua shumë përpara se Hoover të bëhej president në 1929. Një mike dhe mbrojtëse e Hoover-it për pjesën e mbetur të jetës së saj, shumë nga letrat e saj personale do të përfshiheshin më vonë në Koleksionin Rose Wilder-Lane në Bibliotekën Herbert Hoover në West Branch, Iowa. Ndërsa letrat e Lane përmbajnë pak korrespondencë aktuale midis tyre, seria Hoover Post-Presidential Individual përmban një skedar të korrespondencës së Rose që shtrihet nga 1936 deri në 1963. Në fund të viteve 1920, Lane njihej si një nga shkrimtaret femra më të paguara në Amerikë dhe së bashku me Hooverin numëronte ndër miqtë e saj figura të njohura si [[Sinclair Lewis]], Isabel Paterson, Dorothy Thompson, John Patric dhe Lowell Thomas . Përkundër këtij suksesi, bujaria e saj e detyrueshme me familjen dhe miqtë e saj shpesh e gjeti atë të lidhur për para të gatshme dhe të detyruar të punonte me materiale që paguheshin mirë, por kështu nuk angazhuan interesat e saj në rritje në teorinë politike dhe historinë botërore. Ajo vuajti nga periudha periodike të vetë-dyshimit dhe [[Ҫrregullimi depresiv madhor|depresionit]] në mes të jetës, duke e diagnostikuar veten si me [[Çrregullimi bipolar|çrregullim bipolar]] . Gjatë këtyre kohërave të depresionit, Lane nuk ishte në gjendje të vazhdonte përpara me shkrimet e saj, por ajo do të gjente lehtësisht punë si shkrimtare fantazmë ose redaktore e heshtur për shkrimtarë të tjerë të njohur. Në vitin 1928, Lane u kthye në Shtetet e Bashkuara për të jetuar në fermën e prindërve të saj. E sigurt në shitjet e librave dhe tregimeve të saj të shkurtra, si dhe në rritjen e investimeve të saj në bursë, ajo shpenzoi lirshëm, duke ndërtuar një shtëpi të re për prindërit e saj në pronë dhe duke modernizuar shtëpinë e fermës për veten e saj dhe një rrymë të vazhdueshme vizitash miqsh letrarë. Puna e rastësishme e Lane si korrespodent luftarak udhëtues filloi me një qëndrim me Byronë Amerikane të Publicitetit të Kryqit të Kuq në Evropën e pas Luftës së Parë Botërore. Ajo vazhdoi me Kryqin e Kuq deri në vitin 1965, duke raportuar nga Vietnami në moshën 78-vjeçare për revistën ''Dita e Gruas'' për të ofruar "pikëvështrimin e një gruaje". Ajo udhëtoi shumë në Evropë dhe Azi si pjesë e Kryqit të Kuq. Në vitin 1926, Lane, Helen Dore Boylston dhe shërbëtorja e tyre franceze udhëtuan nga Franca në Shqipëri me një makinë që e kishin quajtur Zenobia. Një rrëfim i udhëtimit të quajtur ''Udhëtime me Zenobia: Parisi në Shqipëri nga Model T Ford'' u botua në 1983. Lane u dashurua me Shqipërinë dhe jetoi atje për disa periudha të gjata gjatë viteve 1920, në mes të qëndrimeve në Paris dhe fermës Rocky Ridge të prindërve të saj në Misuri. Ajo adoptoi në mënyrë joformale një djalë të ri shqiptar të quajtur Rexh Meta ( </link> ), të cilin ajo pretendoi se i shpëtoi jetën në një udhëtim të rrezikshëm malor.<ref>{{Cite news|date=8 prill 1939|title=Kin in War Zone|work=Evening Courier}}</ref> Ajo më vonë sponsorizoi arsimin e tij në Universitetin e Kembrixhit.<ref>Holtz, William. (1993). The ghost in the little house. University of Missouri Press, p. 184</ref> Ai shërbeu në qeverinë shqiptare dhe u burgos për mbi tridhjetë vjet si nga fashistët italianë ashtu edhe nga komunistët shqiptarë, duke vdekur në Tiranë në vitin 1985.<ref>{{Cite web|title=The Other Wilder: Rose Wilder Lane|url=https://www.sdpb.org/blogs/arts-and-culture/the-other-wilder-rose-wilder-lane/|website=SDPB}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 shkurt 2019|title=Rexh Meta i Ulajve të Vuthajve, Enver Hoxha dhe Presidenti Truman – Nga Ndrek Gjini, Irlandë|url=https://www.mekulipress.com/rexh-meta-i-ulajve-te-vuthajve-enver-hoxha-dhe-presidenti-truman-nga-ndrek-gjini-irlande/|access-date=30 korrik 2024|archive-date=23 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223205650/https://mekulipress.com/rexh-meta-i-ulajve-te-vuthajve-enver-hoxha-dhe-presidenti-truman-nga-ndrek-gjini-irlande/|url-status=dead}}</ref> == Bashkëpunim letrar == Roli i Lane në serinë e librave ''Little House'' të nënës së saj ka mbetur i paqartë.<ref>{{Cite book|last=Miller|first=John E.|url=https://archive.org/details/lauraingallswild00mill/page/19|title=Laura Ingalls Wilder and Rose Wilder Lane: Authorship, Place, Time, and Culture|date=2008|publisher=The Curators of the University of Missouri|isbn=978-0826218230|pages=[https://archive.org/details/lauraingallswild00mill/page/19 19–43]}}</ref> Prindërit e saj kishin investuar me ndërmjetësin e saj me këshillën e saj dhe kur tregu u rrëzua, Wilders u gjendën në kohë të vështira. Lane erdhi në fermë në moshën 46-vjeçare, e divorcuar dhe pa fëmijë, me financa minimale për ta mbajtur në këmbë.<ref>{{Cite web|last=Blakemore|first=Erin|date=8 prill 2016|title=Politics on the Prairie: Laura Ingalls Wilder and Rose Wilder Lane|url=https://daily.jstor.org/laura-ingalls-wilder-rose-wilder-lane/|website=JSTOR Daily}}</ref> Në fund të vitit 1930, nëna e Lane iu afrua asaj me një dorëshkrim të përafërt narrativ në vetën e parë, që përshkruante fëmijërinë e saj pioniere të gërvishtshme, ''Vajza Pioneere'' . Lane e vuri re dhe filloi të përdorte lidhjet e saj në botën botuese. Pavarësisht përpjekjeve të Lane për të tregtuar ''Pioneer Girl'' përmes lidhjeve të saj botuese, dorëshkrimi u refuzua herë pas here. Një redaktor rekomandoi që në fillim të krijonte një roman për fëmijë. Wilder dhe Lane punuan mbi idenë<ref>{{Cite news|last=Thurman|first=Judith|title='Little House On The Prairie's' Wilder Women|work=NPR.org|publisher=National Public Radio|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=111992555|access-date=6 shkurt 2019}}</ref> dhe rezultati ishte ''Shtëpia e Vogël në Big Woods'' . I pranuar për botim nga Harper dhe Brothers në fund të vitit 1931, më pas duke dalë në raftet në vitin 1932, suksesi i librit rezultoi në vendimin për të vazhduar serinë, duke ndjekur Laurën e re në moshë madhore. ''Katër vitet e para'' u zbulua si një dorëshkrim pas vdekjes së Lane në 1968. Wilder kishte shkruar dorëshkrimin për katër vitet e para të martesës së saj dhe për betejat e kufirit, por ajo kurrë nuk kishte menduar që ai të botohej. Megjithatë, në 1971 u bë vëllimi i nëntë në serinë ''Little House'' .<ref>{{Cite web|title=Laura Ingalls Wilder – Historic Missourians – The State Historical Society of Missouri|url=https://historicmissourians.shsmo.org/historicmissourians/name/w/wilder/|website=historicmissourians.shsmo.org|access-date=30 korrik 2024|archive-date=26 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026135439/https://historicmissourians.shsmo.org/historicmissourians/name/w/wilder/|url-status=dead}}</ref> == Romane të suksesshme == [[Skeda:Rock_House,_Mansfield,_MO_IMG_1756_(2).JPG|parapamje|250x250px| E vendosur në një distancë të shkurtër nga shtëpia në fermë Wilder në Mansfield, Missouri, ndodhet Rock House që Lane kishte ndërtuar për prindërit e saj, të cilët banonin atje gjatë pjesës më të madhe të viteve 1930.]] Bashkëpunimi mes të dyve besohet nga historianët e letërsisë se i ka sjellë dobi karrierës së Lane po aq sa edhe e nënës së saj. Tregimet e shkurtra më të njohura të Lane dhe dy romanet e saj më të suksesshme komerciale u shkruan në këtë kohë dhe u ushqyen nga materiali i cili u mor direkt nga kujtimet e Wilder-it për folklorin e familjes Ingalls-Wilder. ''Le të zhurmojë Uragani'' (më vonë i titulluar ''Pionierët e Rinj'' ) dhe ''Toka e Lirë'' trajtuan të dyja vështirësitë e strehimit në shtëpi në Dakotas në fund të shekullit të 19-të dhe se si e ashtuquajtura "tokë e lirë" në fakt u kushtoi pronarëve të shtëpisë kursimet e tyre të jetës. ''Saturday Evening Post'' pagoi tarifat më të larta të Lane për të serializuar të dy romanet, të cilat më vonë u përshtatën për shfaqjet e njohura në radio. Të dy librat përfaqësonin kulmin krijues dhe letrar të Lane. " ''Saturday Evening Post"'' i pagoi asaj 30,000 dollarë në 1938 për të serializuar romanin e saj më të shitur ''Free Toka'' ( 649,362 dollarë sipas standardeve të sotme). ''Lëreni Hurricane Roar'' të pa një shitje në rritje dhe të qëndrueshme, të shtuar nga përshtatja e tij në dramatizimin e radios popullore që luante Helen Hayes . == Kthimi tek gazetaria dhe pikëpamjet shoqërore == [[Skeda:Rose_Wilder_Lane_1933.png|majtas|parapamje| Rose Wilder Lane 1933]] Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Lane shijoi një fazë të re në karrierën e saj të shkrimit. Nga viti 1942 deri në 1945, ajo shkroi një kolonë javore për ''The Pittsburgh Courier'', në atë kohë gazeta më e lexuar afrikano-amerikane.  Në vend që të fshihte apo shkurtonte pikëpamjet e saj [[laissez-faire]], Lane shfrytëzoi mundësinë për t'ia shitur ato lexuesve. Ajo kërkoi tema me interes të veçantë për audiencën e saj. Hyrja e saj e parë e karakterizoi fushatën Double V si pjesë e luftës më të përgjithshme për lirinë individuale në Shtetet e Bashkuara, duke shkruar: "Këtu, më në fund, është vendi ku unë bëj pjesë. Këtu janë amerikanët që e dinë vlerën e barazisë dhe lirisë ". Kolonat e saj theksonin histori suksesi të zezakëve për të ilustruar tema më të gjera rreth sipërmarrjes, lirisë dhe krijimtarisë. Në një, ajo krahasoi arritjet e Robert Lee Vann dhe [[Henry Ford]] . Historia e Vannit ilustroi përfitimet në një "shoqëri kapitaliste në të cilën një jetim pa para, një nga një pakicë e përbuzur mund të krijojë ''"The Pittsburgh Courier"'' dhe publikisht, fuqishëm, në mënyrë të sigurt, të sulmojë opinionin e shumicës", ndërsa ajo e Fordit tregoi se si mund të krijojë një mekanik i varfër. “Qindra vende pune, [...] duke futur edhe lypës në makina”.<ref name="beito">Beito, David T. and Linda Royster Beito. [http://www.independent.org/pdf/tir/tir_12_04_4_beito.pdf "Isabel Paterson, Rose Wilder-Lane, and Zora Neale Hurston on War, Race, the State, and Liberty."] ''Independent Review'', 12. Spring 2008).</ref> Lane kombinoi mbrojtjen e laissez faire dhe anti-racizmit. Pikëpamjet që ajo shprehte për racën ishin të ngjashme me ato të Zora Neale Hurston, një kolege individualiste dhe shkrimtare që ishte me ngjyrë. Kolonat e saj theksonin arbitraritetin e kategorive racore dhe theksonin qendrën e individit. Në vend që të kënaqej me atë që ajo e quajti "gabimi qesharak, idiot dhe tragjik i racës, me të cilin një pakicë e popullsisë së tokës ka mashtruar veten gjatë shekullit të kaluar", Lane besonte se ishte koha për të gjithë amerikanët, zezakët dhe të bardhë, për të "hequr dorë nga raca e tyre". Të gjykoje nga ngjyra e lëkurës ishte e krahasueshme me komunistët që caktonin fajin ose virtytin në bazë të klasës. Në këndvështrimin e Lane, gabimet e racës dhe klasës i binden "dallimit të vjetër 'klasor' anglez-feudal". Më tej, ajo besonte se kolektivistët, përfshirë ata që përqafuan [[New Deal|marrëveshjen e re]] të Presidentit [[Franklin D. Roosevelt]], ishin fajtorë për mbushjen e "mendjeve të reja me fantazitë e "racave" dhe "klasave" dhe "masave", të gjitha të kontrolluara nga perënditë pagane., i quajtur Determinizëm Ekonomik ose Shoqëri ose Qeveri”. Së bashku me Hurston dhe Paterson, Lane ishte kritik ndaj Roosevelt në politikën e tij të jashtme dhe ishte kundër tërheqjes së të rinjve në një luftë të huaj.<ref>{{Cite web|title=Isabel Paterson, Rose Wilder Lane, and Zora Neale Hurston on War, Race, the State, and Liberty|url=http://www.independent.org/pdf/tir/tir_12_04_4_beito.pdf|access-date=21 prill 2024|website=www.independent.org}}</ref> == ''Zbulimi i Lirisë'' == Për disa muaj në 1940, zelli në rritje i Lane për [[Libertarianizmi|libertarianizmin]] e bashkoi atë me shkrimtarin e mirënjohur vagabond të pavarur John Patric, një mendimtar politik me të njëjtin mendim, mbrojtja e temave libertariane të të cilit kulmoi në veprën e tij të vitit 1943 ''Yankee Hobo in the Orient'' . Ata kaluan disa muaj duke udhëtuar në të gjithë vendin me makinën e Patric për të vëzhguar efektet e [[Depresioni i madh|Depresionit të Madh]] në komb dhe për të shkëmbyer ide. Udhëtimi kulmoi me një qëndrim dy mujor në Bellingham, Uashington.<ref name="wilder">{{Cite book|last=Holtz|first=William|url=https://books.google.com/books?id=inodj1jyRtkC&q=%22John+Patric%22&pg=PA291|title=The Ghost in the Little House|publisher=University of Missouri Press|year=1995|isbn=978-0826210159}}</ref> Në fillim të viteve 1940, megjithë kërkesat e vazhdueshme nga redaktorët për materiale fiction dhe jo-fiction, Lane u largua nga shkrimi i trillimeve komerciale, me përjashtim të bashkëpunimit të saj në librat e nënës së saj. Në këtë kohë, ajo u bë e njohur në mesin e libertarianëve si me ndikim në lëvizje. Ajo kundërshtoi me forcë [[New Deal|New Deal-in]], shmangu " [[Socializmi|socializmin]] zvarritës", sigurimet shoqërore, racionimin e kohës së luftës dhe të gjitha format e taksave. Lane pushoi së shkruari trillime komerciale shumë të paguara për të protestuar kundër pagesës së taksave mbi të ardhurat. Duke jetuar me një rrogë të vogël nga rubrika e saj në gazetë dhe duke mos pasur më nevojë për të mbështetur prindërit apo djemtë e birësuar, ajo uli shpenzimet në minimum, duke jetuar një version modern të jetës pioniere të paraardhësve të saj në tokën e saj rurale pranë Danburit. Ajo fitoi vëmendjen e medias për refuzimin e saj për të pranuar një kartë racioni, në vend të kësaj duke punuar në bashkëpunim me fqinjët e saj ruralë për të rritur dhe ruajtur frutat dhe perimet dhe për të rritur pula dhe derra për mish. Kritika letrare dhe shkrimtarja politike Isabel Paterson e kishte nxitur Lane të transferohej në Konektikat, ku do të ishte vetëm "disa milje larg vendit" nga Paterson, i cili kishte qenë mik për shumë vite.<ref>Cox, Stephen, ''The Woman and the Dynamo: Isabel Paterson and the Idea of America'', 2004, Transaction Books, pp. 216–218.</ref> Pasi e përjetoi atë nga dora e parë në [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimin Sovjetik]] gjatë udhëtimeve të saj me Kryqin e Kuq, Lane ishte një kundërshtare e vendosur e [[Komunizmi|komunizmit]] . Si rezultat, shkrimet fillestare të Lane mbi individualizmin dhe qeverisjen konservatore filluan ndërsa ajo ishte ende duke shkruar trillime popullore në vitet 1930, duke kulmuar me ''Zbulimin e Lirisë'' (1943). Pas kësaj pike, Lane promovoi dhe shkroi për lirinë individuale dhe ndikimin e saj tek njerëzimi. Në të njëjtin vit u botuan gjithashtu ''"Zoti i makinës"'' të Paterson dhe romani ''[[Burimi i jetës|"The Fountainhead]]'' " nga [[Ayn Rand]] . Për shkak të këtyre shkrimeve, tre gratë janë përmendur si nënat themeluese të lëvizjes liberale amerikane.<ref name="libertarianism">{{Cite web|date=2014-03-01|title=THREE WOMEN WHO LAUNCHED A MOVEMENT|url=https://www.libertarianism.org/publications/essays/three-women-who-launched-movement|access-date=2021-10-17|website=www.libertarianism.org|archive-date=22 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240622023258/https://www.libertarianism.org/publications/essays/three-women-who-launched-movement|url-status=dead}}</ref><ref name="huffpost">{{Cite web|last=Boaz|first=David|date=2015-03-23|title=Libertarians and the Struggle for Women's Rights|url=https://www.huffpost.com/entry/libertarians-and-the-struggle-for-womens-rights_b_6916882|access-date=2021-10-17|website=HuffPost|language=en}}</ref> Shkrimtari Albert Jay Nock shkroi se veprat jofiction të Lane dhe Paterson ishin "të vetmit libra të kuptueshëm mbi filozofinë e individualizmit që janë shkruar në Amerikë këtë shekull". Dy femrat "i kishin treguar botës mashkullore të kësaj periudhe se si të mendonte rrënjësisht... Ata nuk ngatërrohen dhe fyellin përreth - çdo goditje shkon drejt e në qendër". Gazetari John Chamberlain i vlerëson Rand, Paterson dhe Lane me "konvertimin" e tij përfundimtar nga socializmi në atë që ai e quajti "një filozofi më e vjetër amerikane" e ideve libertariane dhe konservatore.<ref>Nock quoted in [[Brian Doherty (journalist)|Brian Doherty]], ''[[Radicals for Capitalism: A Freewheeling History of the Modern American Libertarian Movement]]'' Public Affairs, 2007; and [[John Chamberlain (journalist)|John Chamberlain]], ''A Life with the Printed Word'', Regnery, 1982, p. 136.</ref> Në vitin 1943, Lane doli në qendër të vëmendjes kombëtare përmes përgjigjes së saj ndaj një sondazhi radiofonik mbi Sigurimet Shoqërore. Ajo dërgoi me postë një kartolinë me një përgjigje që krahasonte sistemin e sigurimeve shoqërore me një [[Skema Ponzi|skemë Ponzi]] që, sipas saj, do të shkatërronte në fund Shtetet e Bashkuara. Monitorimi i postës gjatë kohës së luftës përfundimisht rezultoi në dërgimin e një ushtaraku shtetëror të Connecticut në shtëpinë e saj për të vënë në dyshim motivet e saj. Përgjigja e saj e fortë ndaj kësaj shkeljeje të së drejtës së saj të fjalës së lirë rezultoi në një mori artikujsh gazetash dhe në botimin e një broshurie, "Çfarë është kjo, [[Gestapo]] ?", që kishte për qëllim t'u kujtonte amerikanëve të ishin vigjilentë për të drejtat e tyre pavarësisht kërkesat e kohës së luftës.<ref>{{Cite news|date=10 gusht 1943|title=New Deal Gag Moves Defied by 2 Women|work=Chicago Daily Tribune}}</ref> Pamfleti u shpërnda nga Këshilli Ekonomik Kombëtar, Inc, një organizatë antisemite që mbështeti qeverinë fashiste në Spanjë.<ref>{{Cite book|last=Fraser, Caroline|url=http://worldcat.org/oclc/1120044643|title=Prairie fires : the American dreams of Laura Ingalls Wilder|date=14 gusht 2019|publisher=Large Print Distribution|isbn=978-1-4328-6820-8|oclc=1120044643}}</ref> Gjatë kësaj periudhe kohore, një dosje [[Byroja Federale e Hetimit (SHBA)|e FBI]] -së u përpilua në Lane. Ndërsa Lane plakej, opinionet e saj politike u forcuan si një liritare e fortë. Mbrojtja e saj e atyre që ajo i konsideronte si parime bazë amerikane të lirisë dhe lirisë u pa nga disa si të ashpër dhe gërryes përballë mosmarrëveshjeve. Dokumentohet se gjatë kësaj periudhe kohore ajo u nda me shoqen e saj të vjetër dhe aleaten politike Isabel Paterson në vitin 1946.<ref>Cox, ''Dynamo'', p. 335</ref> Gjatë kësaj periudhe kohore dhe në vitet 1950, Lane kishte gjithashtu një korrespondencë të ashpër me shkrimtarin socialist Max Eastman .<ref>correspondence in [http://www.indiana.edu/~liblilly/lilly/mss/html/eastman.html Eastman manuscripts.] at Indiana University's Lilly Library.</ref> == Vitet e mëvonshme dhe vdekja == Lane luajti një rol praktik gjatë viteve 1940 dhe 1950 në fillimin e lëvizjes libertare<ref name="libertarianism"/><ref name="huffpost"/> dhe filloi një korrespondencë të gjerë me figura të tilla si DuPont ekzekutiv Jasper Crane dhe shkrimtarin Frank Meyer si dhe shoqja dhe kolegja e saj [[Ayn Rand]].<ref>Jennifer Burns, ''[[Goddess of the Market]]:Ayn Rand and the American Right'', Cambridge Univ. Press, 2009, pp. 119–122.</ref> Ajo shkroi recenzione librash për Këshillin Ekonomik Kombëtar dhe më vonë për Fondin Volker, nga të cilat doli Instituti për Studime Humane. Më vonë, ajo dha leksione dhe dha mbështetje bujare financiare për Shkollën e Lirisë të udhëhequr nga libertariani Robert LeFevre.<ref name="beito"/> Me vdekjen e nënës së saj në 1957, pronësia e shtëpisë së fermës Rocky Ridge iu rikthye fermerit që më parë e kishte blerë pronën me qira të përjetshme, duke e lejuar atë të qëndronte në banesë. Popullsia vendase bashkoi një korporatë jofitimprurëse për të blerë shtëpinë dhe mjediset e saj për t'u përdorur si muze. Pas njëfarë kujdesi për idenë që ta shihte shtëpinë dhe jo vetë librat si një vend i shenjtë për nënën e Lane, ajo arriti të besonte se bërja e saj në një muze do të tërhiqte vëmendjen afatgjatë te librat dhe do të mbështeste temën e [[Individualizmi|individualizmit]] ajo dhe ajo. nëna u fut në serial. Ajo dhuroi paratë e nevojshme për të blerë shtëpinë dhe për ta bërë atë muze, pranoi të jepte kontribute të rëndësishme çdo vit për mirëmbajtjen e saj dhe gjithashtu i dha grupit shumë nga gjërat e familjes.<ref name="holtz">Holtz, William, ''[https://books.google.com/books?id=inodj1jyRtkC&dq=Rocky+Ridge+Farmhouse&pg=PA340 The Ghost in the Little House]'', University of Missouri Press, 1995, p. 340, retrieved 12 January 2009</ref> Trashëgimia e përjetshme e Lane e të ardhurave në rritje të ''Shtëpisë së Vogël'' të Wilder-it i mundësoi asaj të udhëtonte përsëri gjerësisht dhe tërësisht të rinovuar dhe rimodeluar shtëpinë e saj në Konektikat. Gjithashtu gjatë viteve 1960, ajo ringjalli karrierën e saj të shkrimit komercial duke botuar disa seri revistash të njohura, duke përfshirë një rreth turneut të saj në zonën e Luftës së Vietnamit në fund të vitit 1965. Në vitet e mëvonshme, Lane shkroi një libër duke detajuar historinë e punimeve të gjilpërave amerikane për ''Ditën e Gruas'' . Ajo redaktoi dhe botoi ''Në rrugën për në shtëpi'', duke ofruar një mjedis autobiografik rreth ditarit origjinal të nënës së saj të vitit 1894 të udhëtimit të tyre gjashtë-javor nga Dakota e Jugut në Misuri. I synuar të shërbente si gur themeli i serisë ''Little House'', libri ishte rezultat i fansave të Wilder-it të cilët po i shkruanin Lane-it duke e pyetur "çfarë ndodhi më pas?". Ajo kontribuoi me rishikime librash në fondin William Volker dhe vazhdoi të punojë në rishikimet e ''Zbulimit të Lirisë'', të cilin ajo nuk e përfundoi kurrë. Lane ishte gjyshja adoptuese dhe mentori i Roger Lea MacBride, më vonë kandidati i Partisë Libertariane për president në vitin 1976.<ref>{{Cite news|last=Alexander|first=Holmes|date=10 gusht 1976|title=Libertarians Believe Government Is Humbug|work=Lebanon Daily News}}</ref> Djali i një prej redaktorëve të saj me të cilin ajo krijoi një lidhje të ngushtë kur ai ishte djalë, Lane më vonë deklaroi se po e rregullonte atë për të qenë një udhëheqës i ardhshëm i mendimit libertarian. Përveçse ishte miku i saj i ngushtë, MacBride u bë avokati dhe menaxheri i saj i biznesit dhe përfundimisht trashëgimtari i serialit Little House dhe ekskluzivitetit shumëmilionësh që ai ndërtoi rreth tij pas vdekjes së saj. [[Skeda:Rose_Wilder_Lane_gravesite.jpg|parapamje|200x200px| Varri i Lane pranë atij të prindërve të saj në Varrezat Mansfield, Misuri]] E fundit nga të mbrojturit që u mor nën krahun e Lane ishte motra e përkthyesit të saj vietnamez. I impresionuar nga inteligjenca e vajzës së re, Lane ndihmoi për ta sjellë atë në Shtetet e Bashkuara dhe sponsorizoi regjistrimin e saj në kolegj.<ref>{{Cite book|last=Holtz|first=William|title=The Ghost in the Little House|url=https://archive.org/details/ghostinlittlehou0000will|publisher=University of Missouri Press|year=1995|isbn=0826210155|page=448}}</ref> Lane vdiq në gjumë në moshën 81-vjeçare, më 30 tetor 1968, pikërisht kur do të nisej për një turne botëror tre-vjeçar. Ajo u varros pranë prindërve të saj në Varrezat Mansfield në Mansfield, Misuri. == Në media == Lane u portretizua në adaptimet televizive të ''Little House on the Preirie'' nga: * Jennifer dhe Sarah E. Coleman (sezonet 8-9), Jennifer dhe Michele Steffin (filma pas serialeve) në serialin televiziv ''"The Little House on the Prairie"'' * Terra Allen (pjesa 1) dhe Skye McCole Bartusiak, Christina Stojanovich (pjesa 2), në mini-serialin ''Beyond the Prairie: The True Story of Laura Ingalls Wilder'' . Janë tetë romane të shkruara nga MacBride, që tregojnë për fëmijërinë dhe rininë e saj të hershme. Pavarësisht pohimeve për saktësinë e vendndodhjeve, datave dhe personave të përmendur, ka debate të rënda për shkallën e autenticitetit. Të paktën disa ngjarje mund të përfaqësohen me saktësi pasi ai ishte një mik i ngushtë i saj. Në romanin ''Vajza Pioneer'' nga Bich Minh Nguyen, një i ri vietnamezo-amerikan Lee Lien hulumton jetën e Lane bazuar në një histori të vjetër familjare. Gjyshi i Lee pohon se Lane u miqësua me familjen gjatë vizitës në Vietnam në 1965 dhe i dhuroi atyre një karficë ari, që dyshohet se ishte ajo që Almanzo i dha nënës së Lane, siç përshkruhet në ''Këto vite të lumtura të arta.'' Në romanin ''A Wilder Rose'' nga Susan Wittig Albert, Lane tregon historinë e punës së saj në librat ''e Shtëpisë së Vogël'' dhe vitet e saj në fermën Wilder (1928–1935) Norma Lee Browning, një mikeshë e re. Romani bazohet në ditarët dhe revistat e Lane të periudhës dhe letrat e shkëmbyera me nënën e saj. Në romanin historik alternativ ''The Probability Broach'' nga L. Neil Smith, në të cilin Shtetet e Bashkuara bëhen një shtet libertarian në 1794 pas një rebelimi të suksesshëm të Uiskit dhe përmbysjes dhe ekzekutimit të [[Xhorxh Uashington|George Washington]] nga pushkatimi për tradhti, Lane shërbeu si presidenti i 21-të i Konfederatës së Amerikës së Veriut nga 1940 deri në 1952. == Publikime == * ''The Story of Art Smith'' (1915, biography) * ''Charlie Chaplin's Own Story'' (1916, biography) * ''Henry Ford's Own Story'' (1917, biography) * ''Diverging Roads'' (1919, fiction) * ''White Shadows on the South Seas'' (assisted Frederick O'Brien, 1919, non-fiction travel) * ''The Making of Herbert Hoover'' (1920, biography) * ''The Peaks of Shala'' (1923, non-fiction travel) * ''He Was a Man'' (1925, fiction) * ''Hill-Billy'' (1925, fiction) * ''Gordon Blake'' (1925, British edition of ''He Was a Man'', fiction) * ''Cindy; a romance of the Ozarks'' (1928, fiction) * ''Let the Hurricane Roar'' (1932, fiction), better known as ''Young Pioneers'' * ''Old Home Town'' (1935, fiction) * ''[https://mises.org/books/givemeliberty.pdf Give Me Liberty]'' (1936) * ''[http://www.panarchy.org/lane/liberty.html Credo]'' (1936) shorter version of ''Give Me Liberty'' published in ''Saturday Evening Post'' * ''Free Land'' (1938, fiction) * ''[https://www.mises.org/books/discovery.pdf The Discovery of Freedom]'' (1943, political history) adapted in 1947 as ''The Mainspring of Human Progress'' * "What Is This: The Gestapo?" (1943, pamphlet) * "On the Way Home" (1962) * ''The Woman's Day Book of American Needlework'' (1963) * ''Travels With Zenobia: Paris to Albania by Model T Ford'' (1983, with Helen Dore Boylston), ed. William Holtz   * ''The Rediscovered Writings of Rose Wilder-Lane, Literary Journalist'' (2007, ed. Amy Mattson Lauters) == Lidhje të jashtme == * [http://www.cato.org/three-women-who-launched-movement/rose-wilder-lane Rose Wilder-Lane (1886–1968)], from the Cato Institute * [http://www.legacy.com/ns/FullStory.aspx?StoryType=1&StoryID=17 Rose Wilder-Lane: Pioneer of Liberty], by Amy Lauters, from Legacy.com * {{Cite journal|last=Riggenbach|first=Jeff|date=14 prill 2010|title=The Libertarian Legacy of Rose Wilder-Lane|url=https://mises.org/daily/4235/The-Libertarian-Legacy-of-Rose-Wilder-Lane|journal=Mises Daily|publisher=Ludwig von Mises Institute|quote=Transcribed from 'Roger MacBride and Rose Wilder-Lane: A Libertarian Legacy'}} * [http://www.saudiaramcoworld.com/issue/198406/the.little.house.on.the.desert.htm Rose Wilder's 1923 expedition in the Syrian Desert] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120303183419/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/198406/the.little.house.on.the.desert.htm |date=3 mars 2012 }} * [https://westernamericanliterature.com/laura-ingalls-wilder-and-rose-wilder-lane/ Western American Literature Research: Rose Wilder Lane] * [http://littlehouseontheprairie.com/laura-ingalls-wilder-rose-wilder-lane-the-beginning-of-a-fruitful-fateful-collaboration/ Laura Ingalls Wilder & Rose Wilder Lane: The Beginning of a Fruitful, Fateful Collaboration (Caroline Fraser, 17 April 2018)] * [http://littlehouseontheprairie.com/where-the-world-is-topsy-turvy-rose-wilder-lane-after-the-great-war/ Where the World is Topsy-Turvy: Rose Wilder Lane After the Great War (Sallie Ketcham, 12 November 2018)] == Referime == [[Kategoria:Shkrimtare amerikane të shekulit të 20-të]] [[Kategoria:Vdekje 1968]] [[Kategoria:Lindje 1886]] fbmdmb4l7nyagdquvwwrky5n30gasp2 1 358546 3023147 2835740 2026-08-07T07:29:00Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023147 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rose Wilder Lane]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2680689 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240223205650/https://mekulipress.com/rexh-meta-i-ulajve-te-vuthajve-enver-hoxha-dhe-presidenti-truman-nga-ndrek-gjini-irlande/ për lidhjen https://www.mekulipress.com/rexh-meta-i-ulajve-te-vuthajve-enver-hoxha-dhe-presidenti-truman-nga-ndrek-gjini-irlande/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2024 07:05 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rose Wilder Lane]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2683001 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210728231439/https://archives.utah.gov/indexes/data/81448/2229322/2229322_0000278.jpg për lidhjen https://archives.utah.gov/indexes/data/81448/2229322/2229322_0000278.jpg. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://historicmissourians.shsmo.org/historicmissourians/name/w/wilder/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 gusht 2024 09:16 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rose Wilder Lane]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2684025 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120303183419/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/198406/the.little.house.on.the.desert.htm për lidhjen http://www.saudiaramcoworld.com/issue/198406/the.little.house.on.the.desert.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 gusht 2024 01:54 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rose Wilder Lane]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2835739 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201026135439/https://historicmissourians.shsmo.org/historicmissourians/name/w/wilder/ për lidhjen https://historicmissourians.shsmo.org/historicmissourians/name/w/wilder/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 shtator 2025 15:28 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rose Wilder Lane]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023146 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240622023258/https://www.libertarianism.org/publications/essays/three-women-who-launched-movement për lidhjen https://www.libertarianism.org/publications/essays/three-women-who-launched-movement. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 09:29 (CEST) rzws3o3bq58oxcp4d6bbewivl9vksup 0 359617 3023173 3004678 2026-08-07T11:39:22Z Makenzis 95633 3023173 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | image = 600px Azzurro con cerchi e leone rosso.png | image_size = 185px | fullname = Rangers Football Club | nickname = ''The Gers''<br />''The Light Blues''<br />''The Teddy Bears'' | clubname = Rangers | founded = {{start date and age|1872|3|df=yes}} | owner = [[Ownership of Rangers F.C.|The Rangers Football Club Ltd]]<ref>[http://companycheck.co.uk/company/SC425159/THE-RANGERS-FOOTBALL-CLUB-LIMITED THE RANGERS FOOTBALL CLUB LIMITED Company No. SC425159] Companies House. Retrieved 1 July 2019.</ref> | chrtitle = | chairman = [[John Bennett (businessman)|John Bennett]] | ground = [[Stadiumi Ibrox]] | capacity = 51,587 | mgrtitle = | manager = [[Philippe Clement]] | league = [[Premiership Skocez]] | season = 2025–26 | position = 3të nga 12 | current = 2024–25 Rangers F.C. season | website = https://rangers.co.uk/ | pattern_la1 = _rangers2425h | pattern_b1 = _rangers2425h | pattern_ra1 = _rangers2425h | pattern_sh1 = _rangers2425h | pattern_so1 = _redtop | leftarm1 = 0000ff | body1 = 0000ff | rightarm1 = 0000ff | shorts1 = ffffff | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _rangers2425a | pattern_b2 = _rangers2425a | pattern_ra2 = _rangers2425a | pattern_sh2 = _rangers2425a | pattern_so2 = _rangers2425al | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = ffffff | shorts2 = 0000FF | socks2 = ffffff | pattern_la3 = | pattern_b3 = | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = | body3 = | rightarm3 = | shorts3 = | socks3 = }}'''Rangers Football Club''' është një klub [[futbolli]] profesionist në [[Glasgou|Glasgow]], Skoci. Ekipi garon në [[Premiership Skocez|Premiershipin Skocez]], divizioni më i lartë i [[Sistemi i ligës skoceze të futbollit|futbollit skocez]]. Klubi shpesh përmendet si '''Glasgow Rangers''', megjithëse ky nuk ka qenë kurrë emri i tij zyrtar.<ref>[https://theathletic.com/4308623/2023/03/16/sporting-lisbon-athletic-bilbao-wrong-name/ From Sporting Lisbon to Athletic Bilbao — why do we get foreign clubs’ names wrong?]</ref> Klubi i katërt më i vjetër i futbollit në Skoci, Rangers u themelua nga katër djem adoleshentë ndërsa ata ecnin nëpër West End Park (tani [[Parku Kelvingrove]]) në mars 1872, ku diskutuan idenë e formimit të një klubi futbolli dhe luajtën ndeshjen e tij të parë kundër klubit tani. [[Callander FC|Callander]] i vdekur në zonën Fleshers' Haugh të [[Glasgow Green]] në maj të të njëjtit vit. Vendi i Rangers-it, [[Stadiumi Ibrox|Ibrox Stadium]], i projektuar nga arkitekti i stadiumit [[Archibald Leitch]] dhe i hapur në vitin 1929, është një [[Ndërtesë e listuar|ndërtesë e renditur në kategorinë B]] dhe [[Lista e stadiumeve të futbollit në Skoci|stadiumi i tretë më i madh i futbollit në Skoci]]. Klubi gjithmonë ka luajtur me fanella blu mbretërore.<ref>{{Cite web|title=Rangers – Historical Kits|url=http://historicalkits.co.uk/Scottish_Football_League/Rangers/Rangers.htm|access-date=4 korrik 2019|publisher=Historicalkits.co.uk|language=en}}</ref> Rangers ka fituar titullin e Ligës Skoceze një rekord 55 herë, [[Kupa e Skocisë|Kupën Skoceze]] 34 herë, [[Kupa e Ligës Skoceze|Kupën e Ligës Skoceze]] një rekord 28 herë dhe [[Tripleta (futboll)|trefishin]] e brendshëm në shtatë raste. Rangers fitoi [[Kupa e Fituesve të Kupës UEFA|Kupën e Fituesve të Kupave Evropiane]] në 1972 pasi humbi dy herë finalistët, në 1961 (klubi i parë britanik që arriti në një finale të turneut [[UEFA]]) dhe 1967. Klubi ka humbur edhe dy finale të tjera evropiane; ata arritën në finalen e [[UEFA Liga e Evropës|Kupës UEFA]] në vitin 2008 dhe një nënkampion i katërt në garat evropiane erdhi në finalen e [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Europa League]] në 2022. Rangers ka një rivalitet të gjatë me [[Celtic F.C.|Celtic]], dy klubet e Glasgow-it njihen kolektivisht si Old Firm, i cili konsiderohet si një nga derbit më të mëdhenj të futbollit në botë.<ref>{{Cite web|date=11 mars 2017|title=Passion, pride, tradition and nastiness: Why Old Firm match is greatest derby in the world|url=http://www.eveningtimes.co.uk/sport/other_football/15149515.Passion__pride__tradition_and_nastiness__Why_Old_Firm_match_is_greatest_derby_in_the_world/|access-date=12 qershor 2017|website=Evening Times|language=en}}</ref><ref name="FIFA">{{Cite web|date=16 prill 2016|title=Classic Rivalries: Old Firm's enduring appeal|url=https://www.fifa.com/classicfootball/clubs/rivalries/newsid=1023776/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20180326141358/https://www.fifa.com/news/y=2009/m=2/news=old-firm-enduring-appeal-1023776.html|archive-date=26 mars 2018|access-date=31 korrik 2018|publisher=[[FIFA]]|language=en}}</ref> Me më shumë se 600 klube të tifozëve të Rangers në 35 vende në mbarë botën, Rangers ka një nga bazat më të mëdha të tifozëve në futbollin botëror.<ref>{{Cite web|title=Supporters Clubs|url=https://rangers.co.uk/fans/supporters-clubs/|access-date=2020-04-12|website=Rangers Football Club, Official Website|language=en-GB}}</ref> Klubi mban rekordin për mbështetjen më të madhe të udhëtimit në historinë e futbollit, kur rreth 200,000 tifozë të Rangers mbërritën në qytetin e Mançesterit për [[Finalja e Kupës UEFA 2008|finalen e Kupës UEFA 2008]].<ref>{{Cite news|date=15 maj 2008|title=Rangers invasion: your views|language=en|publisher=British Broadcasting Corporation|url=http://www.bbc.co.uk/manchester/content/articles/2008/05/15/150508_rangers_invasion_feature.shtml|url-status=live|access-date=17 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925071448/http://www.bbc.co.uk/manchester/content/articles/2008/05/15/150508_rangers_invasion_feature.shtml|archive-date=25 shtator 2015}}</ref><ref>{{Cite web|last=McLeod|first=Keith|date=15 maj 2008|title=175,000-strong Rangers support the biggest in world football|url=https://www.dailyrecord.co.uk/news/scottish-news/175000-strong-rangers-support-the-biggest-in-world-977339|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217180033/https://www.dailyrecord.co.uk/news/scottish-news/175000-strong-rangers-support-the-biggest-in-world-977339|archive-date=17 dhjetor 2019|access-date=17 dhjetor 2019|website=Daily Record|language=en}}</ref> Rangers gjithashtu mori mbështetjen më të madhe ndonjëherë për udhëtimet jashtë vendit kur rreth 100,000 tifozë arritën në Sevilje për [[Finalja e UEFA Europa League 2022|finalen e UEFA Europa League 2022]].<ref name="bbc.co.uk">{{Cite web|date=17 maj 2022|title=Rangers in Seville: Police say 100,000 fans expected|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-61471267|access-date=5 korrik 2022|website=BBC|language=en}}</ref> Një nga 11 anëtarët origjinalë të [[Liga Skoceze e Futbollit|Ligës Skoceze të Futbollit]],<ref>{{Cite book|last=Gammelsæter|first=Hallgeir|url=https://books.google.com/books?id=e2usAgAAQBAJ&pg=PA48|title=The Organisation and Governance of Top Football Across Europe|last2=Senaux|first2=Benoit|date=2011|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-70533-5|pages=48|language=en|access-date=16 nëntor 2015}}</ref> Rangers mbeti vazhdimisht në divizionin e lartë derisa [[Administrimi dhe likuidimi i Rangers Football Club plc|një krizë financiare]] gjatë sezonit 2011–12 e pa klubin të hynte në administrim<ref>{{Cite news|date=12 shkurt 2012|title=Rangers Football Club enters administration|publisher=BBC|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-glasgow-west-17026172|access-date=28 mars 2020}}</ref> dhe kompania origjinale u likuidua<ref>{{Cite web|date=18 janar 2015|title=How the mighty Glasgow Rangers have fallen|trans-title=Si ra Glasgow Rangers i fuqishëm|url=https://www.theguardian.com/football/2015/jan/18/how-the-mighty-glasgow-rangers-have-fallen|access-date=16 shtator 2019|website=The Guardian|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=12 qershor 2012|title=Rangers to re-form after creditors' deal is rejected|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/18407309|access-date=7 shtator 2019|publisher=BBC|language=en}}</ref> me aktivet e zhvendosura në një strukturë të re kompanie.<ref>{{Cite web|title=The Rangers Football Club Limited|url=https://beta.companieshouse.gov.uk/company/SC425159|access-date=24 gusht 2019|publisher=Companies House|language=en}}</ref> Klubi u pranua si një anëtar i asociuar i Ligës Skoceze të Futbollit dhe u vendos në nivelin e katërt të sistemit të ligës skoceze të futbollit në kohë për fillimin e sezonit të ardhshëm. Rangers më pas fitoi tre promovime në katër vjet, duke u rikthyer në Premiership për fillimin e sezonit 2016–17. Ndërsa në divizionet e ulëta skoceze, Rangers u bë i vetmi klub në Skoci që ka fituar çdo trofe vendas. Në [[Premier League skoceze 2020–21|2020–2021]], Rangers fitoi Premiershipin Skocez, kampionatin e tyre të parë skocez në dhjetë vjet, një fitore në atë kohë rekord botëror pesëdhjetë e pestë në ligë. Ai gjithashtu ndaloi rivalët Celtic në përpjekjen e tyre për të thyer rekordin e brendshëm duke fituar dhjetë tituj radhazi. == Historia == === Formimi, vitet e hershme dhe William Wilton === Rangers u formuan nga katër themelues - vëllezërit [[Moses McNeil]] dhe [[Peter McNeil (futbollist)|Peter McNeil]], [[Peter Campbell (futbollist i Rangers)|Peter Campbell]] dhe [[William McBeath]] - të cilët u takuan në West End Park (tani i njohur si [[Parku Kelvingrove|Kelvingrove Park]]) në mars 1872. Ndeshja e parë e Rangers, në maj të atij viti, ishte një barazim miqësor pa gola me [[Callander FC|Callander]] në [[Glasgow Green]]. [[David Hill]] ishte gjithashtu një anëtar themelues.<ref>{{Cite book|last=Paul Smith|title=Scotland Who's Who: International Players 1872–2013|publisher=Pitch Publishing|year=2013|page=126|language=en}}</ref> Në 1873, klubi mbajti mbledhjen e tij të parë vjetore dhe stafi u zgjodh.<ref name="Founded 1872">{{Cite web|date=17 gusht 2012|title=45,000 to see Rangers face blokes coming off night shift|url=http://uk.eurosport.yahoo.com/blogs/world-of-sport/45-000-see-rangers-face-blokes-coming-off-153126585.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120818000246/http://uk.eurosport.yahoo.com/blogs/world-of-sport/45-000-see-rangers-face-blokes-coming-off-153126585.html|archive-date=18 gusht 2012|access-date=18 gusht 2012|website=Eurosport|publisher=Yahoo!|language=en|quote=Founded: 1872<br>Biggest win: 10–0 v Hibernian 1898<br />Most appearances: John Greig 755 (1960–1978)}}</ref><ref name="Official meeting 1873">{{Cite news|date=14 shkurt 2012|title=The on-field history of Rangers Football Club 1873–2012|language=en|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-glasgow-west-15307021|url-status=live|access-date=18 gusht 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302040857/http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-glasgow-west-15307021|archive-date=2 mars 2012|quote=Origjina e klubit daton në 1872 kur Moses McNeil, vëllai i tij Peter, Peter Campbell dhe William McBeath formuan ekipin e tyre në Glasgow.<br/>Emri Rangers u adoptua nga një klub anglez regbi dhe ndeshja e parë, kundër Callander FC, përfundoi 0–0. Fillimi zyrtar i klubit u njoh si viti 1873, kur u mbajt mbledhja e parë e përgjithshme vjetore.<br>Në kohën e sezonit të parë të Ligës Skoceze të Futbollit në 1890, Rangers kishte mbërritur në shtëpinë e tyre aktuale të Ibrox, në juglindje të Glasgow, nëpërmjet Burnbank dhe Kinning Park.<br />Rangers përfundoi së bashku kryesimin e ligës me Dumbarton, dhe pasi një play-off përfundoi 2–2, u mor vendimi për të ndarë titullin.<br />Ky ishte vetëm herë që liga është ndarë ndonjëherë, dhe kjo shënoi nderin e parë të lartë për Rangers.<br />Rangers fitoi Kupën Skoceze për herë të parë në 1894, duke mposhtur Celtic 3–1<br />Tre vjet më vonë, klubi regjistroi fitoren e tyre të parë ndonjëherë në Kupën Skoceze, duke mposhtur Celtic 3–1 në finalen e 1894.<br />Rangers fitoi trofeun përsëri në 1897 dhe 1898 me fitoret ndaj Dumbarton dhe Kilmarnock.}}</ref> Nga 1876, Rangers kishte [[Lista e futbollistëve ndërkombëtarë të Rangers FC|lojtarin e tij të parë ndërkombëtar]], me Moses McNeil që përfaqësonte [[Kombëtarja skoceze e futbollit|Skocinë]] në një ndeshje kundër [[Kombëtarja uellsiane e futbollit|Uellsit]].<ref name="Rangers first Scottish international player">{{Cite web|title=Co founder of Glasgow Rangers Football Club, Rangers and Scotland Footballer – a true Footballing Pioneer|url=http://www.helensburghheroes.com/heroes/moses_mcneil|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130125001733/http://www.helensburghheroes.com/heroes/moses_mcneil|archive-date=25 janar 2013|access-date=23 dhjetor 2012|website=Helensburgh Heroes|publisher=helensburghheroes.com|language=en|quote=McNeil fitoi dy ndeshje për Skocinë, Rangeri i parë që përfaqësoi vendin e tij, e para më 25 mars 1876 në një fitore 4–0 ndaj Uellsit dhe e dyta më 13 mars 1880 në një fitore 5–4 ndaj Anglisë, në të cilën ai luajti së bashku. vëllai i tij, Henri. Henry McNeil ka realizuar gjithsej 10 paraqitje për kombëtaren e tij dhe ka shënuar 5 gola.}}</ref> Në 1877, Rangers arriti në finalen e Kupës Skoceze; pas barazimit të ndeshjes së parë, Rangers refuzoi të paraqitej për përsëritjen dhe kupa iu dha [[Vale e Leven FC|Vale of Leven]], Rangers fitoi [[Kupa e Bamirësisë së Tregtarëve të Glasgout|Kupën e Bamirësisë së Glasgow Merchants]] vitin e ardhshëm kundër Vale of Leven 2–1, kupa e tyre e parë e madhe.<ref name="Rangers History">{{Cite web|title=Rangers History|url=http://www.eveningtimes.co.uk/rangers/history|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117065523/http://www.eveningtimes.co.uk/rangers/history|archive-date=17 janar 2013|access-date=20 janar 2013|website=Evening Times|quote=Rangers were born in March 1872, after a group of teenage rowing enthusiasts watched a game of football in Glasgow Green. Brothers Peter and Moses McNeil and Peter Campbell and William McBeath got their heads together to give rise to the club, who played just two matches in their first year.<br>It is believed that Moses McNeil suggested the name 'Rangers' after seeing it in a book about English rugby. The club played their first game in May 1872 at Flecher's Haugh in Glasgow Green against Callander, a match that ended in a 0–0 draw.<br /> Rangers was officially founded in 1873 as that was the year they elected office bearers. The club first donned blue shirts in their second game, against Clyde (not the present-day club), and won it 11–0.<br />Five years after their founding, Rangers made it to their first major cup final against Vale of Leven. The game was played at First Hampden Park and finished 1–1, so a replay beckoned. Rangers refused to turn up for the replay and Vale were awarded the cup. The teams met the following year in the Charity Cup. Rangers won 2–1 and the Glasgow Merchants' Charity Cup was the first major trophy to be won by the team.<br />The 1890–91 season saw the inception of the Scottish Football League, and Rangers were one of ten original members. Rangers' first ever league match took place on 16 August 1890 and resulted in a 5–2 victory over Hearts. After finishing equal-top with Dumbarton, a play-off was held at Cathkin Park to decide the champions. The match finished 2–2 and the title was shared for the only time in its history – the first of Rangers' 54 championships.}}</ref><ref>[https://www.electricscotland.com/history/sport/football/chapter20.htm Chapter XX.]</ref> Ndeshja e parë kundër [[Celtic F.C.|Celtic]] u zhvillua në 1888, një vit pas krijimit të klubit East End. Rangers humbi 5–2 në një miqësore ndaj një kundërshtari të përbërë kryesisht nga lojtarë mysafirë nga [[Hibernian FC|Hibernian]].<ref name="First old firm match">{{Cite web|title=Summer Soccer & Football Camps train with the best teams in world football|url=http://www.football-soccer-camps.com/glasgow-rangers-training.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130620144003/http://www.football-soccer-camps.com/glasgow-rangers-training.htm|archive-date=20 qershor 2013|access-date=20 dhjetor 2012|publisher=football-soccer-camps.com|quote=After joining, Rangers finally reached their first final of the Scottish Cup in 1877 but were not victorious.<br> The eternal rivalry, known as the Old Firm, between the two Glaswegian city teams, Rangers and Celtic has been ongoing since the first Old Firm match in 1888, in which Rangers lost 5–2 in a friendly against the Celtic team which was largely made up of "guest players" from Hibernians.}}</ref><ref name="Celtic 5 – 2 Rangers">{{Cite news|date=nëntor 2005|title=The Founding of Celtic Football Club 1888|publisher=BBC Scotland|url=https://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0003/|url-status=live|access-date=3 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914093144/http://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0003/|archive-date=14 shtator 2013|quote=It would be over six months later before the newly-constituted Celtic club played its first ever match, on 28 May 1888 which resulted in a 5–2 win over Rangers, in what was called a 'friendly match'.}}</ref><ref name="Early years">{{Cite web|title=The Founding Fathers|url=http://www.rangers.co.uk/index.php/club/history/club-history/item/499-founding-fathers|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130522090924/http://www.rangers.co.uk/index.php/club/history/club-history/item/499-founding-fathers|archive-date=22 maj 2013|access-date=24 gusht 2012|publisher=Rangers F.C.|quote=All those championships and cups would never have found their way into the Ibrox Trophy Room but for that encounter between Peter McNeil, his brother Moses, Peter Campbell and William McBeath.<br>Their first match was an unlikely affair against Callander FC at Flesher's Haugh on Glasgow Green.<br />...<br />The result was 0–0, but that didn't matter. Rangers had been born.<br />The name Rangers was adopted from an English rugby club. By their second fixture – the only other they played that first year – they had donned the light blue. It must have done the trick – Rangers beat Clyde 11–0.<br />In season 1875–76 they moved to [[Burnbank Park]] and towards the end of that season Rangers had their first international; Moses McNeil, one of the four founders, who made his Scotland debut in a 4–0 victory over Wales.<br />The following year Rangers made the breakthrough reaching their first Scottish Cup Final. It took three matches to find a winner, and sadly it was their opponents Vale of Leven. After two drawn games, 0–0 and 1–1, Rangers finally succumbed 3–2 in the second replay.}}</ref> [[Skeda:RangersFC_League_Performance.svg|parapamje|250x250px| Tabela e pozicioneve vjetore të Rangers në tabelë në lojën e Ligës]] [[1890–91 në futbollin skocez|Sezoni 1890–1891]] pa fillimin e Ligës Skoceze të Futbollit dhe Rangers, duke luajtur atëherë në stadiumin e parë Ibrox, ishte një nga dhjetë anëtarët origjinalë. Ndeshja e parë e klubit në ligë, më 16 gusht 1890, rezultoi në një fitore 5–2 ndaj [[Zemra e Midlothian FC|Heart of Midlothian]]. Pas përfundimit të parë të përbashkët me [[Dumbarton FC|Dumbarton]], një play-off i mbajtur në [[Parku Cathkin|Cathkin Park]] përfundoi 2–2 dhe titulli u nda për të vetmen herë në historinë e tij. Fitorja e parë e Rangers në Kupën Skoceze erdhi në 1894 pas një fitoreje 3–1 në finale ndaj rivalëve Celtic. Në fillim të shekullit të 20-të, Rangers kishte fituar dy tituj ligë dhe tre Kupa Skocezë.<ref name="Official meeting 1873">{{Cite news|date=14 shkurt 2012|title=The on-field history of Rangers Football Club 1873–2012|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-glasgow-west-15307021|url-status=live|access-date=18 gusht 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302040857/http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-glasgow-west-15307021|archive-date=2 mars 2012|quote=The club's origins date back to 1872 when Moses McNeil, his brother Peter, Peter Campbell and William McBeath formed their own team in Glasgow.<br/>The name Rangers was adopted from an English rugby club and the first game, against Callander FC, ended 0–0. The club's official beginning came to be recognised as 1873, when the first annual general meeting was held.<br>By the time of the first Scottish Football League season in 1890, Rangers had arrived at their current home of Ibrox, in the south east of Glasgow, via Burnbank and Kinning Park.<br />Rangers finished joint top of the league with Dumbarton, and after a play-off ended 2–2, a decision was taken to share the title.<br />This was the only time the league has ever been shared, and it marked the first senior honour for Rangers.<br />Rangers won the Scottish Cup for the first time in 1894, beating Celtic 3–1<br />Three years later, the club recorded their first ever Scottish Cup win, beating Celtic 3–1 in the 1894 final.<br />Rangers won the trophy again in 1897 and 1898 with victories over Dumbarton and Kilmarnock.}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-glasgow-west-15307021 "The on-field history of Rangers Football Club 1873–2012"]. </cite></ref><ref name="Rangers History">{{Cite web|title=Rangers History|url=http://www.eveningtimes.co.uk/rangers/history|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117065523/http://www.eveningtimes.co.uk/rangers/history|archive-date=17 janar 2013|access-date=20 janar 2013|website=Evening Times|quote=Rangers were born in March 1872, after a group of teenage rowing enthusiasts watched a game of football in Glasgow Green. Brothers Peter and Moses McNeil and Peter Campbell and William McBeath got their heads together to give rise to the club, who played just two matches in their first year.<br>It is believed that Moses McNeil suggested the name 'Rangers' after seeing it in a book about English rugby. The club played their first game in May 1872 at Flecher's Haugh in Glasgow Green against Callander, a match that ended in a 0–0 draw.<br /> Rangers was officially founded in 1873 as that was the year they elected office bearers. The club first donned blue shirts in their second game, against Clyde (not the present-day club), and won it 11–0.<br />Five years after their founding, Rangers made it to their first major cup final against Vale of Leven. The game was played at First Hampden Park and finished 1–1, so a replay beckoned. Rangers refused to turn up for the replay and Vale were awarded the cup. The teams met the following year in the Charity Cup. Rangers won 2–1 and the Glasgow Merchants' Charity Cup was the first major trophy to be won by the team.<br />The 1890–91 season saw the inception of the Scottish Football League, and Rangers were one of ten original members. Rangers' first ever league match took place on 16 August 1890 and resulted in a 5–2 victory over Hearts. After finishing equal-top with Dumbarton, a play-off was held at Cathkin Park to decide the champions. The match finished 2–2 and the title was shared for the only time in its history – the first of Rangers' 54 championships.}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.eveningtimes.co.uk/rangers/history "Rangers History"]. </cite></ref><ref name="Rangers honours">{{Cite web|date=korrik 2014|title=Rangers|url=http://www.scottishfootballleague.com/club/rangers/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120817225904/http://www.scottishfootballleague.com/club/rangers|archive-date=17 gusht 2012|access-date=31 korrik 2014|publisher=Scottish Football League|language=en}}</ref><ref name="Rangers uefa page">{{Cite web|date=30 dhjetor 2010|title=Rangers FC|url=http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=50121/profile/index.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121124095143/http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=50121/profile/index.html|archive-date=24 nëntor 2012|access-date=19 gusht 2012|publisher=UEFA|language=en|quote=E themeluar nga vëllezërit Moses dhe Peter McNeil, Peter Campbell dhe William McBeath, Rangers ndanë kampionatin e tyre të parë me Dumbarton FC në 1890/91 dhe më pas mundi Celtic FC 3–1 për të fituar Kupën e tyre të parë Skoceze në 1894, duke arritur titullin e tyre të parë duke fituar çdo ndeshja e sezonit 1898/99.<br>34 vitet e William Struth si menaxher nga viti 1920 e tutje, çuan në epokën e parë të artë të klubit; Rangers fitoi 18 kampionate lige, dhjetë Kupa Skoceze dhe dy Kupa të Ligës Skoceze nën Struth, duke përfshirë trefishin e parë vendas të Skocisë në sezonin 1948/49.<br />Në vitin 1961, Rangers u bë klubi i parë britanik që arriti në finalen e një kompeticioni të UEFA-s kur arritën në finalen e Kupës së Fituesve të Kupës UEFA vetëm për të humbur 4–1 në total ndaj ACF Fiorentina; ata humbën 1–0 nga FC Bayern München në finalen e të njëjtit kompeticion gjashtë vjet më vonë përpara se të ngrinin përfundimisht trofeun në 1972 kur mundën FC Dinamo Moskva 3–2 në Camp Nou.}}</ref> Gjatë kohës së [[William Wilton]] si sekretar i ndeshjes dhe më pas menaxher i ekipit, Rangers fitoi dhjetë tituj ligë. === Bill Struth dhe Scot Symon === Duke marrë përsipër menaxherin pas vdekjes së William Wilton në 1920, [[Bill Struth]] ishte menaxheri më i suksesshëm i Rangers, duke e udhëhequr klubin drejt 14 titujve të ligës përpara fillimit të [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Më 2 janar 1939, një rekord frekuentimi i ligës britanike u thye pasi 118,567 tifozë dolën për të parë Rangers duke mposhtur Celtic në ndeshjen tradicionale të Vitit të Ri te [[Firma e vjetër|Old Firm]].<ref name="Record attendance">{{Cite news|last=Forsyth, Roddy|date=22 shtator 2006|title=A lot of bottle in Old Firm duels|language=en|work=The Daily Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/2346330/A-lot-of-bottle-in-Old-Firm-duels.html|url-status=live|access-date=24 gusht 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131208192622/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/2346330/A-lot-of-bottle-in-Old-Firm-duels.html|archive-date=8 dhjetor 2013|quote=Rekordi "Old Firm Porta" në një fushë klubi u vendos më 2 janar 1939 nga një turmë prej 118,567 në Ibrox.}}</ref> Duke udhëhequr klubin për 34 vjet deri në vitin 1954, Struth fitoi më shumë trofe se çdo trajner në historinë e futbollit skocez, duke grumbulluar 18 kampionate lige, 10 Kupa Skoceze, dy Kupa Lige, shtatë kampionate të kohës së luftës, 19 Kupa Glasgow, 17 Kupa Bamirësie Tregtare të Glasgout dhe nderime të tjera të kohës së luftës.<ref name="Founded 1872">{{Cite web|date=17 gusht 2012|title=45,000 to see Rangers face blokes coming off night shift|url=http://uk.eurosport.yahoo.com/blogs/world-of-sport/45-000-see-rangers-face-blokes-coming-off-153126585.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120818000246/http://uk.eurosport.yahoo.com/blogs/world-of-sport/45-000-see-rangers-face-blokes-coming-off-153126585.html|archive-date=18 gusht 2012|access-date=18 gusht 2012|website=Eurosport|publisher=Yahoo!|quote=Founded: 1872<br>Biggest win: 10–0 v Hibernian 1898<br />Most appearances: John Greig 755 (1960–1978)}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20120818000246/http://uk.eurosport.yahoo.com/blogs/world-of-sport/45-000-see-rangers-face-blokes-coming-off-153126585.html "45,000 to see Rangers face blokes coming off night shift"]. </cite></ref><ref name="Wilton and struth">{{Cite web|title=The Dominant Force|url=http://www.rangers.co.uk/index.php/club/history/club-history/item/506-the-dominant-force|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130522065218/http://www.rangers.co.uk/index.php/club/history/club-history/item/506-the-dominant-force|archive-date=22 maj 2013|publisher=Rangers F.C.|language=en|quote=Mjerisht, Wilton nuk do ta shijonte këtë sukses të jashtëzakonshëm, i cili bëri që Rangers të fitonte titullin 15 herë në 21 sezone.<br>Me kampionatin në Ibrox, Wilton – menaxheri i parë i klubit – vdiq një ditë pas ndeshjes së fundit të sezonit në Maj 1920, duke u mbytur në një aksident me varkë.<br />Struth, i cili u emërua pasardhësi i tij, jetoi për t'u bërë një legjendë. Ai drejtoi klubin për 34 vjet, duke fituar një sërë trofesh vezullues – 18 kampionate të ligës, 10 kupa skoceze dhe dy kupa të ligës.}}</ref> Gjatë organizimit të ligës rajonale të kohës së luftës (në të cilën skuadra fitoi të shtatë sezonet, së bashku me kampionatet zyrtare në secilën anë të konfliktit në 1938–39 dhe 1946–47), Rangers arriti rezultatin e tyre më të lartë kundër Celtic me një fitore 8–1 në [[Liga e Futbollit Jugor (Skoci)|Liga Jugore e Futbollit]].<ref name="Record old firm result">{{Cite news|last=Murray, Scott|date=30 dhjetor 2011|title=The Joy of Six: new year football fixtures|language=en|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2011/dec/30/joy-of-six-new-year-fixtures|url-status=live|access-date=6 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120218223906/http://www.guardian.co.uk/sport/blog/2011/dec/30/joy-of-six-new-year-fixtures|archive-date=18 shkurt 2012|quote=Bosi i poshtëruar i Rangers atë ditë ishte Scot Symon, kështu që është me një simetri të këndshme që Symon ishte një lojtar në fitoren tjetër rekord në një ndeshje të Old Firm. Sepse ndërsa fitorja 7–1 e Celtic është fitorja më e madhe në garën zyrtare, Rangers shkoi një më mirë në një ndeshje jozyrtare të Ligës Skoceze Jugore të kohës së luftës mes dy rivalëve në vitin 1943. Një turmë e Ibrox prej pak më shumë se 30,000 ndoqi një skuadër të fortë Rangers duke përfshirë Symon, George Young dhe anësori legjendar Willie Waddell shënojnë një fitore 8–1.}}</ref><ref>[https://www.scotsman.com/sport/football/celtic/rangers-dominated-wartime-football-should-their-titles-be-recognised-record-books-2504693?amp Rangers dominated wartime football but should their titles be recognised in the record books?]</ref><ref>{{Cite web|last=Record Sport Online|date=8 gusht 2017|title=Rangers supporters campaign for World War Two titles to be recognised by SFA and SPFL|url=https://www.dailyrecord.co.uk/sport/football/football-news/rangers-supporters-campaign-world-war-10952292|access-date=17 dhjetor 2020|website=Daily Record|language=en}}</ref> Scot Symon vazhdoi suksesin e Struth, duke fituar gjashtë kampionate lige, pesë Kupa Skoceze dhe katër Kupa të Ligës, duke u bërë trajneri i dytë që fitoi trefishin e brendshëm në sezonin 1963–64, epoka e [[Jim Baxter|'Slim' Jim Baxter]], një nga lojtarët më të mëdhenj të klubit.<ref name="Scot symon">{{Cite web|title=About Scot Symon|url=http://www.in.com/scot-symon/profile-249707.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101085803/http://www.in.com/scot-symon/profile-249707.html|archive-date=1 nëntor 2013|access-date=20 dhjetor 2012|publisher=in.com|language=en|quote=Ai u kthye te Rangers vetëm një vit më vonë, ku do t'i drejtonte ata në gjashtë kampionate lige. Ai gjithashtu futi Rangers në futbollin evropian për herë të parë duke arritur dy finale të Kupës së Fituesve të Kupës që ishte një arritje e shkëlqyer duke humbur në të dyja finalet.}}</ref><ref name="Rangers greats baxter">{{Cite web|last=Stone, Colin|date=5 janar 2012|title=Top 10 Glasgow Rangers Players of All Time|url=http://bleacherreport.com/articles/1010809-top-10-rangers-players-of-all-time/page/9|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130527044149/http://bleacherreport.com/articles/1010809-top-10-rangers-players-of-all-time/page/9|archive-date=27 maj 2013|access-date=23 dhjetor 2012|website=Bleacher Report|pages=2–11|language=en|quote=I konsideruar si një nga lojtarët më të mëdhenj të Skocisë ndonjëherë, Jim Baxter mund të llogaritet gjithashtu ndër më të mëdhenjtë e Rangers për arritjet e tij të mrekullueshme në vitet '60.<br>"Slim Jim" iu bashkua klubit në vitin 1960 për 17,500£, një rekord në atë kohë, dhe vazhdoi të fitojë 10 trofe në pesë vitet që kaloi në Skoci.}}</ref> Rangers gjithashtu humbi me diferencën e tyre më të madhe Old Firm prej 7–1.<ref name="Record old firm result">{{Cite news|last=Murray, Scott|date=30 dhjetor 2011|title=The Joy of Six: new year football fixtures|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2011/dec/30/joy-of-six-new-year-fixtures|url-status=live|access-date=6 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120218223906/http://www.guardian.co.uk/sport/blog/2011/dec/30/joy-of-six-new-year-fixtures|archive-date=18 shkurt 2012|quote=The humiliated Rangers boss that day was Scot Symon, so it is with a pleasing symmetry that Symon was a player in the other record victory in an Old Firm match. Because while Celtic's 7–1 win is the biggest win in official competition, Rangers went one better in an unofficial wartime Scottish Southern League ne'erday game between the two rivals in 1943. An Ibrox crowd of just over 30,000 watched a strong Rangers side including Symon, George Young and the legendary winger Willie Waddell rattle up an 8–1 victory.}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMurray,_Scott2011">Murray, Scott (30 December 2011). </cite></ref> Rangers arriti në gjysmëfinalet e [[UEFA Liga e Kampionëve|Kupës Evropiane]] në 1960, duke humbur ndaj klubit gjerman [[Eintracht Frankfurt]] me një total rekord 12–4 për një ekip skocez.<ref name="Record aggregate european lose">{{Cite web|date=2002-05-15|title=Hampden dazzled by white magic|url=http://www.theguardian.com/football/2002/may/15/championsleague.sport|access-date=2021-02-10|website=The Guardian|language=en}}</ref> Në vitin 1961 Rangers u bë skuadra e parë britanike që arriti në një finale evropiane kur ata kundërshtuan finalen e Kupës së Fituesve të Kupave kundër skuadrës italiane [[ACF Fiorentina|Fiorentina]], vetëm për të humbur 4–1 në total.<ref name="Rangers first british side in european final">{{Cite web|last=Baird, Stuart|title='And the cry was "No Defenders"' The Museum of Scottish Football at Hampden Park, Glasgow|url=http://www.culturewars.org.uk/2001-7/hampden.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002010054/http://www.culturewars.org.uk/2001-7/hampden.htm|archive-date=2 tetor 2013|access-date=23 gusht 2012|website=Culture Wars|publisher=Institute of Ideas|language=en|quote=Rangers ishte skuadra e parë britanike që arriti në një finale evropiane në 1961}}</ref> Rangers humbi përsëri në finalen e të njëjtit kompeticion në 1967, me një gol të vetëm, pas kohës shtesë, ndaj [[FC Bayern München|Bayern Munich]].<ref name="Rangers uefa page">{{Cite web|date=30 dhjetor 2010|title=Rangers FC|url=http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=50121/profile/index.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121124095143/http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=50121/profile/index.html|archive-date=24 nëntor 2012|access-date=19 gusht 2012|publisher=UEFA|quote=Founded by brothers Moses and Peter McNeil, Peter Campbell and William McBeath, Rangers shared their first championship with Dumbarton FC in 1890/91 then beat Celtic FC 3–1 to win their first Scottish Cup in 1894, clinching their first title outright by winning every game of the 1898/99 campaign.<br>William Struth's 34 years as manager from 1920 onwards ushered in the club's first golden era; Rangers won 18 league championships, ten Scottish Cups and two Scottish League Cups under Struth, including Scotland's first domestic treble in the 1948/49 season.<br />In 1961, Rangers became the first British club to reach the final of a UEFA competition when they got to the UEFA Cup Winners' Cup final only to lose 4–1 on aggregate to ACF Fiorentina; they lost 1–0 to FC Bayern München in the final of the same competition six years later before finally lifting the trophy in 1972 when beating FC Dinamo Moskva 3–2 at the Camp Nou.}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=50121/profile/index.html "Rangers FC"]. </cite></ref> === Fatkeqësia e Ibrox-it, suksesi evropian dhe Jock Wallace === [[Skeda:Johngreig.jpg|alt=The Ibrox Disaster memorial statue, commemorating the 1971 tragedy|majtas|parapamje|308x308px| Statuja përkujtimore e fatkeqësisë Ibrox, që përkujton tragjedinë e vitit 1971 së bashku me fatkeqësitë e mëparshme]] [[1971 Fatkeqësia e Ibroksit|Fatkeqësia e Ibrox-it]] ndodhi më 2 janar 1971 kur [[Sindroma Crush|shtypja në shkallë të gjerë]] në një dalje të shkallëve në kulmin e një loje të Old Firm mori 66 jetë. Një hetim arriti në përfundimin se përplasja kishte të ngjarë të kishte ndodhur dhjetë minuta pas fishkëllimës së fundit dhe të ishte shkaktuar nga një rënie në shkallët.<ref name="Ibrox disaster">{{Cite news|last=Womersley, Tara|date=19 qershor 2001|title=Thousands pay tribute to victims of Ibrox disaster|language=en|work=The Daily Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1312971/Thousands-pay-tribute-to-victims-of-Ibrox-disaster.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212035423/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1312971/Thousands-pay-tribute-to-victims-of-Ibrox-disaster.html|archive-date=12 dhjetor 2013|quote=David Murray, kryetari i Rangers, zbuloi dje një statujë bronzi të John Greig, kapitenit që drejtoi ekipin e tij kundër Celtic në ditën e aksidentit. Statuja liston emrat e atyre që vdiqën në vitin 1971 dhe 25 tifozëve të vrarë kur tarracat prej druri u shembën gjatë një ndeshjeje midis Skocisë dhe Anglisë në vitin 1902. Më pas zoti Greig vendosi një kurorë në bazamentin e statujës.<br>...<br> /> Një hetim, megjithatë, më vonë hodhi poshtë teorinë dhe tha se përplasja kishte të ngjarë të kishte ndodhur 10 minuta pas bilbilit të fundit dhe të ishte shkaktuar nga dikush që binte në shkallë.}}</ref> Një [[Përfitimi (sporti)|ndeshje përfitimi]] për të mbledhur fonde për familjet e viktimave u zhvillua pas katastrofës, një ekip i përbashkët Rangers dhe Celtic duke luajtur një ekip të Skocisë në Hampden, i ndjekur nga 81,405 tifozë.<ref name="Old Firm versus Scotrland XI">{{Cite web|date=27 janar 1971|title=Scotland XI vs Rangers/Celtic Select Official Programme of the Match|url=http://www.celticprogrammesonline.com/PROGRAMME%20COVERS/7071/scotlandXI/scotlandXI7071h.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130520191621/http://www.celticprogrammesonline.com/PROGRAMME%20COVERS/7071/scotlandXI/scotlandXI7071h.htm|archive-date=20 maj 2013|access-date=17 gusht 2012|publisher=celticprogrammesonline.com|language=en|quote=Të pranishëm: 81,405}}</ref> Në vitin 1972, Rangers doli nga tragjedia e vitit të kaluar për të arritur më në fund sukses në skenën evropiane. Një gol i [[Colin Stein]] dhe një dopietë [[Willie Johnston|e Willie Johnston]] ndihmuan në sigurimin e një fitoreje 3–2 ndaj [[FC Dynamo Moska|Dynamo Moskës]] në Nou Camp, Barcelona, për të ngritur [[Kupa e Fituesve të Kupës UEFA|Kupën e Fituesve të Kupave Evropiane]]. Kapiteni John Greig mori trofeun në një dhomë të vogël brenda [[Camp Nou|Nou Camp]] pas pushtimeve në fushë nga tifozët e Rangers që reaguan ndaj taktikave të rënda të policisë spanjolle, shumica e të cilëve ishin sjellë nga Katalonia.<ref name="European cup winners cup win">{{Cite news|date=10 maj 2008|title=Destiny awaits Ibrox heroes|language=en|work=The Scotsman|url=http://www.scotsman.com/sport/destiny-awaits-ibrox-heroes-1-1433001|url-status=live|access-date=22 mars 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20130521042924/http://www.scotsman.com/sport/destiny-awaits-ibrox-heroes-1-1433001|archive-date=21 maj 2013|quote=Është e vështirë të pranohet që pasi Celtic mundi të festonte aq sa donte në Lisbonë, klubit tonë dhe tifozëve iu mohua një prezantim pas ndeshjes sepse policia spanjolle e keqkuptoi plotësisht pushtimin e tifozëve në fushë në fund.<br. >Kam luajtur me një frakturë stresi në këmbë. Një djalë u hodh mbi të vonë në finale dhe unë përfundova me një frakturë tjetër në anën tjetër, por euforia e mbajti dhimbjen larg derisa u thirra në këtë dhomë të vogël për të marrë trofeun.<br />Gjithçka kaloi në një turbullirë, por unë u hodha atje në agoni me menaxherin tonë Willie Waddell dhe një delegat të UEFA-s dhe, në këtë cep të ngushtë të mbuluar me kujtime të Barcelonës, delegati më dha trofeun dhe në thelb tha: "Ja, merre kupën Glasgow Rangers, tani. largohu".<br />Kur u ktheva në dhomën e zhveshjes, të gjithë bashkëlojtarët e mi ishin ose në banjë ose jashtë saj. Më vinte keq që nuk arritën të parakalonin trofeun – në fund të fundit për atë për të cilin po luanim – dhe akoma më keq për të gjithë ata njerëz që kishin paguar shumë para për të udhëtuar në Nou Camp dhe për ta parë atë.}}</ref> Rangers u ndaluan nga Europa për dy vjet për sjelljen e tifozëve të tyre, më vonë u reduktuan në një vit në apel.<ref name="Fans riot after win">{{Cite news|date=dhjetor 2005|title=Rangers triumph in Europe 1972|language=en|publisher=BBC Scotland|url=https://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0047/|url-status=live|access-date=20 dhjetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107021304/http://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0047/print.shtml|archive-date=7 nëntor 2012|quote=Rangers u dënua me dy vjet nga UEFA për sjelljen e dobët të tifozëve të tyre. Waddell ia doli që ta zvogëlonte këtë në një vit, që do të thotë se Rangers nuk mund të mbronte trofeun e tyre. Waddell argumentoi se policia kishte reaguar në mënyrë të tepruar, se tifozët ishin të dehur, por nuk kishin për qëllim dhunën, dhe se finalet e fundit evropiane kishin qenë dëshmitarë të gëzimit të tifozëve të Celtic, Bayern Munich dhe Ajax që vraponin në park dhe ato raste ishin konsideruar të pranueshme.}}</ref> Sezonin pasardhës e pa klubin të konkurronte në Superkupën e parë evropiane, megjithëse ndalimi evropian e pa atë të njohur zyrtarisht si ndeshje përvjetorin e njëqindtë të Rangers. Pala luajti me mbajtësin e Kupës Evropiane Ajax, i cili kishte propozuar për herë të parë idenë, në janar 1973. Skuadra holandeze u tregua shumë e fortë dhe regjistroi një fitore të përgjithshme 6–3, me Rangers që humbi 1–3 në Ibrox dhe 3–2 në Amsterdam.<ref name="Hist">{{Cite web|title=UEFA Super Cup – History|url=http://www.uefa.com/competitions/supercup/history/index.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081014203034/http://www.uefa.com/competitions/supercup/history/index.html|archive-date=14 tetor 2008|access-date=17 tetor 2008|publisher=[[UEFA]]|language=en}}</ref> Duke dalë nga hijet e skuadrës Celtic të [[Jock Stein]], Rangers rifitoi epërsinë me sukses të dukshëm në vend nën drejtimin e menaxherit [[Jock Wallace]]. Në sezonin e tij të parë në krye - [[Shekulli|njëqindvjetorin]] e klubit - Rangers fitoi Kupën e Skocisë në [[Parku Hampden|Hampden]] para 122,714 tifozëve.<ref name="1973 scottish cup final">{{Cite web|title=Scottish Cup History And Archives|url=http://www.scottishfa.co.uk/football.cfm?page=1990|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130102121716/http://www.scottishfa.co.uk/football.cfm?page=1990|archive-date=2 janar 2013|access-date=20 dhjetor 2012|publisher=Scottish Football Association|language=en|quote=122,714 tifozë u grumbulluan në Hampden më 5 maj 1973 për finalen e Kupës Skoceze midis Rangers dhe Celtic.}}</ref> Në 1974–75, Wallace udhëhoqi Rangers në triumfin e tyre të parë në kampionatin e Ligës në 11 vjet, përpara se të fitonte trefishin sezonin e ardhshëm, duke përsëritur arritjen historike në 1977–78.<ref name="Jock wallace brings success after knocking rangers out in cup as a player">{{Cite news|last=McKinney, David|author-link=David McKinney (journalist)|date=26 korrik 1996|title=Obituary: Jock Wallace|language=en|work=The Independent|url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-jock-wallace-1330513.html|url-status=live|access-date=20 dhjetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105060545/http://www.independent.co.uk/news/people/obituary-jock-wallace-1330513.html|archive-date=5 nëntor 2012|quote=Jock Wallace ishte një gjigant i futbollit skocez. Asnjë përshkrim tjetër nuk mund të bëjë drejtësi për njeriun që i dha fund dominimit të Celtic në lojë në vitet 1970 dhe i cili, si menaxher, udhëhoqi Rangers në dy trefishat e brendshme brenda tre viteve, klubi i Glasgow fitoi titullin e Ligës, Kupën e Ligës dhe Kupën e Skocisë.}}</ref> John Greig shërbeu si menaxher për pesë vjet, por nuk ishte në gjendje të arrinte suksesin si trajner që kishte si lojtar. Në pamundësi për të fituar ligën gjatë mbretërimit të tij, ai u zëvendësua nga Wallace duke u kthyer në 1983. Wallace nuk ishte në gjendje të përsëriste suksesin e periudhës së tij të parë në krye me një raport fitoresh prej më pak se 50%, dhe vetë u zëvendësua nga [[Graeme Souness]] në 1986. === Graeme Souness, Walter Smith dhe 9-në-rradhë === Çdo vit nga sezoni 1988–89 deri në sezonin 1996–97, Rangers fitoi titullin e ligës. Kjo arritje nëntë radhazi barazoi rekordin e Celtic, i vendosur përpara formimit të [[Premiership Skocez|Premier League Skoceze të Futbollit]], pas së cilës skuadrat konkurruese takoheshin katër herë në sezon. Tre sezonet e para të këtyre sezoneve, klubi drejtohej nga Graeme Souness; gjashtë të fundit nën kujdestarinë e [[Walter Smith]].<ref name="Paying for over spending">{{Cite web|date=shkurt 2012|title=Rangers paying for overspending ways|url=http://www.thefootypie.com/2012/02/19/rangers-paying-for-overspending-ways/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130520235037/http://www.thefootypie.com/2012/02/19/rangers-paying-for-overspending-ways/|archive-date=20 maj 2013|access-date=31 dhjetor 2012|website=The footy pie|language=en|quote=Graham Souness udhëhoqi skuadrën në dy kampionatet e para si lojtar-menaxher përpara se ndihmësi i tij, Walter Smith, të merrte sundimin, duke pretenduar shtatë tituj të tjerë për të barazuar një rekord të vendosur nga Jock Stein në Celtic në vitet 1960 dhe 70.}}</ref> Sezonet e shquara përfshinin 1990–91, të cilat kulmuan në një finale të ditës së fundit, Rangers që siguroi një fitore 2–0 në Ibrox ndaj Aberdeen, të cilit iu desh vetëm një barazim për të siguruar kampionatin. Sezoni 1992–93 ishte i dukshëm për një [[Tripleta (futboll)|trefishtë trofesh vendas]], si dhe për një ecuri të zgjatur në inaugurimin e Ligës së Kampionëve të UEFA-s, klubi në një fazë vetëm një gol nga sigurimi i një vendi në finale.<ref name="Champions league season 92-93">{{Cite web|date=10 gusht 2011|title=UEFA Champions League 1992/93: Rangers|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1992/clubs/club=50121/matches/index.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018004704/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1992/clubs/club=50121/matches/index.html|archive-date=18 tetor 2012|access-date=26 gusht 2012|publisher=UEFA|language=en}}</ref> Titulli i nëntë radhazi i kampionit të Rangers u sigurua në [[Parku Tannadice|Tannadice Park]] më 7 maj 1997, me një fitore me një gol ndaj [[Dundee United FC|Dundee United]].<ref>{{Cite web|date=27 qershor 2000|title=Scottish Premier Division 1996–97|url=http://www.soccerbot.com/scot/results/sdprem97.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130517145101/http://www.soccerbot.com/scot/results/sdprem97.htm|archive-date=17 maj 2013|access-date=17 gusht 2012|website=Soccerbot|publisher=soccerbot.com|language=en}}</ref> === Dick Advocaat, Alex McLeish dhe Paul Le Guen === Në vitin 1998, holandezi [[Dick Advocaat]] u bë trajneri i parë i huaj i klubit.<ref name="First foreign manager">{{Cite news|last=Campbell, Andy|date=13 maj 2008|title=Advocaat's Rangers legacy|language=en|work=BBC Sport|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/r/rangers/7393259.stm|url-status=live|access-date=6 gusht 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508234855/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/r/rangers/7393259.stm|archive-date=8 maj 2012|quote=Kur Dick Advocaat u bë menaxher i Rangers në 1998, ishte një agim i ri i guximshëm për klubin Ibrox pasi kryetari David Murray u përpoq të fillonte një kapitull të ri në historinë e klubit pas largimit të Walter Smith.}}</ref> Duke ecur përpara, Advocaat investoi shumë në ekip me rezultate të menjëhershme, duke e çuar klubin në trefishin e tyre të gjashtë në vend. Kampionati i ligës u fitua me një fitore 3–0 në [[Celtic Park]] më 2 maj 1999.<ref name="Champions again">{{Cite news|date=3 maj 1999|title=Rangers make history out of chaos|language=en|work=BBC Sport|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/football/scottish_premier/334094.stm|url-status=live|access-date=20 dhjetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114041324/http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/football/scottish_premier/334094.stm|archive-date=14 nëntor 2012|quote=Celtic 0–3 Rangers<br>Rangers krijoi histori duke fituar titullin në Celtic Park në një lojë të stuhishme Old Firm ku arbitri Hugh Dallas u plagos nga një raketë e hedhur nga fusha.}}</ref> Një titull i dytë radhazi i ligës u fitua me një diferencë rekord prej 21 pikësh,<ref name="Rangers can win the league">{{Cite news|date=28 mars 2010|title=When Rangers can win the league|language=en|work=The Scotsman|url=http://www.scotsman.com/sport/when-rangers-can-win-the-league-1-796986|url-status=live|access-date=6 gusht 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121019010202/http://www.scotsman.com/sport/when-rangers-can-win-the-league-1-796986|archive-date=19 tetor 2012|quote=Diferenca më e madhe e pikëve fituese në historinë e SPL-së u shijua nga Rangers në 1999/00, kur ata përfunduan 21 pikë përpara Celtic.}}</ref> klubi që siguroi një dopietë vendase me një fitore 4–0 në finalen e [[Finalja e Kupës Skoceze 2000|Kupës Skoceze]] ndaj Aberdeen. Fushata e Rangers në [[1999–2000 UEFA Champions League|Champions League]] i pa ata të mposhtën fituesin [[UEFA Liga e Evropës|e Kupës UEFA]] [[Parma Calcio 1913|Parma]] gjatë rrugës.<ref name="Rangers go out at the group stages">{{Cite news|date=2 nëntor 1999|title=Champions League group tables|language=en|work=BBC Sport|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/football/champions_league/503436.stm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104071831/http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/football/champions_league/503436.stm|archive-date=4 nëntor 2013}}</ref><ref name="Rangers beat parma">{{Cite news|date=12 gusht 1999|title=Rangers put Parma in the shade|language=en|work=BBC Sport|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/football/417699.stm|url-status=live|access-date=20 dhjetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104071825/http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/football/417699.stm|archive-date=4 nëntor 2013|quote=Rangers 2–0 Parma<br>Rangers siguroi një nga rezultatet e tyre më mbresëlënëse evropiane në vite, pasi gjigantët italianë Parma u rrëzuan për të mposhtur në ndeshjen e parë të kualifikimeve të Ligës së Kampionëve}}</ref> Sezoni i tretë i Advocaat pa Rangers të dështojë të konkurrojë brenda vendit kundër Celtic nën menaxherin e ri [[Martin O'Neill]]. Pavarësisht investimeve në ekip, duke përfshirë [[Tore André Flo|Tore Andre Flo]] për një klub rekord prej 12£ milion,<ref name="Flo signed for 12m">{{Cite news|last=Forsyth, Roddy|date=12 nëntor 2000|title=Rangers' £12m Flo gamble|work=The Daily Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/scottish-premier/2993243/Rangers-12m-Flo-gamble.html|url-status=live|access-date=21 dhjetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212035427/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/scottish-premier/2993243/Rangers-12m-Flo-gamble.html|archive-date=12 dhjetor 2013|quote=DAVID MURRAY, the Rangers chairman, moved dramatically last night to end the crisis at Ibrox by setting a new Scottish transfer record of £12 million for Chelsea's out-of-favour Norwegian international forward, Tore Andre Flo.}}</ref> Suksesi evropian përtej fazave të grupeve [[2000–01 UEFA Champions League|të Ligës së Kampionëve]] përsëri rezultoi i pakapshëm.<ref name="Rangers out of champion league 00-01">{{Cite news|date=7 dhjetor 2000|title=Kaiserslautern 3–0 Rangers|language=en|work=BBC Sport|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/uefa_cup/1059684.stm|url-status=live|access-date=6 gusht 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104071605/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/uefa_cup/1059684.stm|archive-date=4 nëntor 2013|quote=Koha e plotë: Kaiserslautern 3–0 Rangers<br>92 minuta Stadiumi Fritz Walter shpërthen në bilbilin e fundit të gjyqtarit që ul perden e fushatës evropiane të Rangers.}}</ref> Pas një fillimi të ngadaltë të sezonit pasues, Advocaat dha dorëheqjen nga posti i tij në dhjetor 2001 dhe u zëvendësua nga [[Alex McLeish]].<ref name="McLeish appointment">{{Cite news|date=11 dhjetor 2001|title=Rangers unveil McLeish|language=en|work=BBC Sport|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/r/rangers/1701609.stm|url-status=live|access-date=16 tetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307020922/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/r/rangers/1701609.stm|archive-date=7 mars 2016|quote=Alex McLeish është zbuluar si trajneri i 11-të i Rangers pas një dite dramatike në Ibrox.}}</ref> === Falimentimi dhe ligat e ulëta === Më 1 qershor 2012, pas katër muajsh në administrim, një dështim për të arritur një marrëveshje [[Marrëveshja vullnetare e kompanisë|CVA]] me [[Kreditori|kreditorët]] bëri që The Rangers Football Club plc (që nga riemërtimi <nowiki>RFC 2012</nowiki> plc)<ref name="RFC 2012 PLC">{{Cite web|title=RFC 2012 P.L.C.|url=http://data.companieshouse.gov.uk/doc/company/SC004276|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101174610/http://data.companieshouse.gov.uk/doc/company/SC004276|archive-date=1 nëntor 2013|access-date=22 dhjetor 2012|website=Companies House|publisher=UK Government|language=en|quote=Data e themelimit 27/05/1899<br>Emrat e mëparshëm<br />Data 31 korrik 2012<br />Emri i kompanisë THE RANGERS FOOTBALL CLUB P.L.C.}}</ref> të hynte në procesin e likuidimit.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/rangers/9327256/Rangers-in-crisis-the-final-whistle-sounds-on-Rangers-140-years-of-history.html Rangers in crisis: the final whistle sounds on Rangers' 140 years of history] ''The Daily Telegraph''.</ref> Administratorët përfunduan një shitje të biznesit dhe aseteve te një kompani e re, Sevco Scotland Ltd (e cila më vonë u quajt The Rangers Football Club Ltd), megjithëse shumica e lojtarëve të ekipit të parë refuzuan të transferoheshin.<ref name="Rangers company enters liquidation">{{Cite web|date=10 korrik 2012|title=Interim Report to Creditors|url=http://www.rangers.co.uk/index.php/club/administrators-information/item/download/28_7fc3a3f0da9d1df61b3d05625e9468ef|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120827020746/http://www.rangers.co.uk/index.php/club/administrators-information/item/download/28_7fc3a3f0da9d1df61b3d05625e9468ef|archive-date=27 gusht 2012|access-date=31 gusht 2012|website=Duff and Phelps|publisher=Rangers F.C.|language=en|format=pdf|quote=Vazhdimi i operacioneve të tregtimit u mundësoi administratorëve të përbashkët t'ua parashtronin propozimin CVA kreditorëve të Kompanisë dhe pasi propozimi CVA u refuzua nga kreditorët, administratorët e përbashkët ishin në gjendje të siguronin një shitje të vazhdueshme të biznesit, historisë dhe aseteve të Kompania në Sevco}}</ref><ref name="Lord Nimmo Smith Commission">{{Cite web|date=28 shkurt 2013|title=Lord Nimmo Smith Commission|url=http://spfl.co.uk/news/article/commission-decision-2013-02-28/mediaassets/doc/Commission%20Decision%2028%2002%202013.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219023336/http://spfl.co.uk/news/article/commission-decision-2013-02-28/mediaassets/doc/Commission%20Decision%2028%2002%202013.pdf|archive-date=19 dhjetor 2014|access-date=25 nëntor 2014|publisher=Scottish Professional Football League|language=en|quote=Më 14 qershor 2012, një kompani e sapo inkorporuar, Sevco Scotland Limited, bleu në thelb të gjithë biznesin dhe asetet e Oldco, duke përfshirë Rangers FC, duke lidhur një marrëveshje shitblerjeje asetesh me administratorët e përbashkët.}}</ref> Kompania e re nuk arriti të sigurojë transferimin e vendit të mëparshëm të Rangers në Premier League Skoceze,<ref name="Newco refused spl admission">{{Cite news|date=4 korrik 2012|title=Rangers newco refused SPL entry after chairmen vote|language=en|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/18703183|url-status=live|access-date=20 dhjetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114102205/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/18703183|archive-date=14 nëntor 2012|quote=BBC Scotland ka mësuar se 10 nga 12 klubet ishin në opozitë, me Kilmarnock abstenuan dhe Rangers votuan pro.}}</ref> por më vonë u pranuan në [[Liga Skoceze e Futbollit|Ligën Skoceze të Futbollit]]. Rangers iu dha anëtarësimi i asociuar dhe u vendos në divizionin më të ulët, në Divizionin e Tretë, në vend të Divizionit të Parë siç kishin kërkuar SPL dhe SFA.<ref>[http://www.dailyrecord.co.uk/sport/football/rangers-in-crisis-ibrox-newco-to-play-1166724 Rangers in crisis: Ibrox newco to play in Third Division after SFL clubs vote] Daily Record, 13 July 2012.</ref> Transferimi i anëtarësimit të Rangers në SFA u ra dakord nga SFA pas pranimit të një numri kushtesh, duke përfshirë një ndalim transferimi njëvjeçar, në kohë që klubi të fillonte sezonin 2012–13.<ref name="SFA membership transferred">{{Cite web|date=27 korrik 2012|title=Agreement on Transfer of Membership|url=http://www.scottishfa.co.uk/scottish_fa_news.cfm?page=2986&newsID=10252&newsCategoryID=1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120802012743/http://www.scottishfa.co.uk/scottish_fa_news.cfm?page=2986&newsID=10252&newsCategoryID=1|archive-date=2 gusht 2012|access-date=30 korrik 2012|publisher=Scottish Football Association|language=en|quote=Kemi kënaqësinë të konfirmojmë se është arritur marrëveshja për të gjitha pikat e pazgjidhura në lidhje me transferimin e anëtarësimit në FA skoceze midis Rangers FC (In Administration) dhe Sevco Scotland Ltd, të cilët do të jenë pronarët e rinj të The Rangers Football Club.}}</ref> === Epoka e Gerrard-it === Më 4 maj 2018, ish-kapiteni i [[Liverpool F.C.|Liverpool-it]] dhe [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë,]] [[Steven Gerrard]] u konfirmua si trajneri i ri i Rangers në një kontratë katërvjeçare.<ref>{{Cite news|date=4 maj 2018|title=Steven Gerrard Confirmed As Manager|language=en|publisher=Rangers.co.uk|url=https://rangers.co.uk/news/headlines/steven-gerrard-confirmed-as-manager/|access-date=4 maj 2018}}</ref> Epoka e Gerrard filloi me sukses me Rangers që mbeti i pamposhtur në 12 ndeshjet e tyre të para, duke siguruar një vend në fazën e grupeve të UEFA Europa League në proces.<ref>{{Cite news|date=30 gusht 2018|title=FC Ufa 1 : 1 Rangers|language=en|publisher=BBC|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45342102|access-date=10 nëntor 2018}}</ref> Megjithatë, Rangers u mund më pas nga Celtic në ndeshjen e parë Old Firm të sezonit,<ref>{{Cite news|date=2 shtator 2018|title=Celtic 1 : 0 Rangers|language=en|publisher=BBC|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45312088|access-date=10 nëntor 2018}}</ref> dhe muajin pasues u eliminua nga Kupa e Ligës nga Aberdeen.<ref>{{Cite news|date=28 tetor 2018|title=Aberdeen 1: 0 Rangers|language=en|publisher=BBC|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45934006|access-date=10 nëntor 2018}}</ref> Më 29 dhjetor, Rangers mundi Celtic në Ibrox për t'i shkaktuar [[Brendan Rodgers]] humbjen e parë në 13 ndeshje të Old Firm; Rangers fiton për herë të parë kundër Celtic që nga fitorja e Kupës Skoceze në prill 2016 dhe fitorja e tyre e parë në ligë ndaj Celtic që nga marsi 2012.<ref>{{Cite news|date=29 dhjetor 2018|title=Rangers 1-0 Celtic|language=en|publisher=BBC|url=https://www.bbc.com/sport/football/46656785|access-date=30 dhjetor 2018}}</ref> Aberdeen e eliminoi Rangers nga një kupë për herë të dytë në sezon pasi siguroi një fitore 2–0 në Kupën e Skocisë në Ibrox më 12 mars 2019.<ref>{{Cite news|date=12 mars 2019|title=Rangers 0-2 Aberdeen|language=en|publisher=BBC|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/47450648|access-date=12 mars 2019}}</ref> Sezoni 2019–20 filloi me Rangers që u kualifikua sërish për fazën e grupeve të UEFA Europa League përpara se të humbiste 2–0 nga Celtic në Ibrox në ndeshjen e parë Old Firm të sezonit më 1 shtator. Të nesërmen, klubi nënshkroi Ryan Kent nga Liverpool për 7 milionë funte. Rangers arriti në finalen e Kupës së Ligës, por pavarësisht një paraqitjeje dominuese, u mund 1–0 nga Celtic.<ref>{{Cite news|date=8 dhjetor 2019|title=Rangers 0:1 Celtic|language=en|publisher=BBC|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50672183|access-date=8 dhjetor 2019}}</ref> Më 12 dhjetor, Rangers përparoi në raundin e 32-të të UEFA Europa League si nënkampion i grupit pas barazimit 1–1 me [[BSC Young Boys|Young Boys]] që siguroi futbollin evropian përtej Krishtlindjeve për herë të parë që nga sezoni 2010–11.<ref>{{Cite news|date=12 dhjetor 2019|title=Rangers 1-1 Young Boys|language=en|publisher=BBC|url=https://www.bbc.com/sport/football/50672304|access-date=12 dhjetor 2019}}</ref> Më 29 dhjetor, Rangers mundi Celtic 2–1 në Celtic Park, fitorja e tyre e parë në stadiumin e rivalit të tyre të përhershëm që nga tetori 2010.<ref>{{Cite news|date=29 dhjetor 2019|title=Celtic 1-2 Rangers|language=en|publisher=BBC|url=https://www.bbc.com/sport/football/50882543|access-date=29 dhjetor 2019}}</ref> Megjithatë, një rënie në formë pas kësaj, duke përfshirë humbjen ndaj Hearts në Kupën Skoceze dhe Hamilton në ligë brenda pesë ditëve, e la Rangers 13 pikë larg Celtic një javë në mars.<ref>{{Cite news|date=7 dhjetor 2019|title=Rangers: Steven Gerrard aims to arrest form slump and quell fans' anger|language=en|publisher=BBC|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51772454|access-date=7 dhjetor 2019}}</ref> Sidoqoftë, i gjithë futbolli profesionist në Skoci u pezullua më vonë atë muaj për shkak të [[Pandemia e COVID-19 në Mbretërinë e Bashkuar|pandemisë COVID-19 në Mbretërinë e Bashkuar]].<ref>{{Cite news|date=14 mars 2020|title=Coronavirus in Scotland: Which Scottish events have been cancelled due to COVID-19?|language=en|work=Herald Scotland|url=https://www.heraldscotland.com/news/18304715.coronavirus-scotland-scottish-events-cancelled-due-covid-19/|access-date=16 mars 2020}}</ref><ref>{{Cite news|last=McDermott|first=Scott|date=12 prill 2020|title=Celtic and Rangers title spat shows SPFL must consider the null and void elephant in the room|language=en|work=Daily Record|url=https://www.dailyrecord.co.uk/sport/football/football-news/celtic-rangers-title-spat-shows-21852483|access-date=13 prill 2020}}</ref> Më 18 maj 2020, SPFL përfundoi zyrtarisht sezonin dhe Celtic iu dha titulli i ligës, i cili përcaktohej nga pikët për lojë.<ref>{{Cite web|title=Ladbrokes Premiership and SPFL Season 2019/20 curtailed {{!}} SPFL|url=https://spfl.co.uk/news/ladbrokes-premiership-and-spfl-season-201920-cur|access-date=2021-02-10|website=spfl.co.uk|language=en}}</ref> Më 7 mars 2021, Rangers fitoi titullin e ligës për herë të parë në dhjetë vjet,<ref>{{Cite web|date=7 mars 2021|title=Steven Gerrard steers Rangers to first Scottish title in 10 years|url=https://www.espn.com/soccer/rangers/story/4331641/steven-gerrard-steers-rangers-to-first-scottish-title-in-10-years|website=ESPN}}</ref> duke vazhduar ta mbyllë fushatën e ligës pa humbje, me një rekord klubi 102 pikë.<ref>{{Cite web|date=15 maj 2021|title=INVINCIBLES Rangers finally lift Scottish Premiership title and THOUSANDS of fans celebrate outside Ibrox as Steven Gerrard's side complete unbeaten season|url=https://talksport.com/football/881323/rangers-lift-scottish-premiership-title-gerrard-fans-celebrate-ibrox/|website=talksport.com|language=en}}</ref> === Ngjyrat === == Lojtarët == === Skuadra aktuale === {{Përditësuar|1 Gusht 2024<ref name="first team squad">{{cite web|url=http://www.rangers.co.uk/team/mens-team/1zagW2Yj9Dys5huB1Uq6DF|title=First Team Squad|website=Rangers F.C.|access-date=27 janar 2022|language=en}}</ref>|}} {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=ENG|pos=GK|name=[[Jack Butland]]}} {{Fs player|no=2|nat=ENG|pos=DF|name=[[James Tavernier]]|other=[[Captain (association football)|kapiteni]]}} {{Fs player|no=3|nat=TUR|pos=DF|name=[[Rıdvan Yılmaz]]}} {{Fs player|no=4|nat=NED|pos=DF|name=[[Robin Pröpper]]}} {{Fs player|no=5|nat=SCO|pos=DF|name=[[John Souttar]]}} {{Fs player|no=7|nat=Colombia|pos=FW|name=[[Óscar Cortés (footballer, born 2003)|Óscar Cortés]]|other=në huazim nga [[RC Lens]]}} {{Fs player|no=8|nat=SCO|pos=MF|name=[[Connor Barron]]}} {{Fs player|no=9|nat=NGA|pos=FW|name=[[Cyriel Dessers]]}} {{Fs player|no=10|nat=CIV|pos=MF|name=[[Mohamed Diomande]]}} {{Fs player|no=11|nat=WAL|pos=FW|name=[[Tom Lawrence]]}} {{Fs player|no=13|nat=ENG|pos=MF|name=[[Todd Cantwell]]}} {{Fs player|no=17|nat=WAL|pos=FW|name=[[Rabbi Matondo]]}} {{Fs player|no=18|nat=CZE|pos=FW|name=[[Václav Černý (footballer)|Václav Černý]]|other=në huazim nga [[VFL Wolfsburg|Wolfsburg]]}} {{Fs player|no=19|nat=FRA|pos=DF|name=[[Clinton Nsiala]]}} {{Fs player|no=20|nat=ENG|pos=MF|name=[[Kieran Dowell]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=21|nat=ENG|pos=DF|name=[[Dujon Sterling]]}} {{Fs player|no=22|nat=BRA|pos=DF|name=[[Jefté]]}} {{Fs player|no=23|nat=SCO|pos=FW|name=[[Scott Wright (footballer)|Scott Wright]]}} {{Fs player|no=26|nat=ENG|pos=DF|name=[[Ben Davies (footballer, born 1995)|Ben Davies]]}} {{Fs player|no=27|nat=NGA|pos=DF|name=[[Leon Balogun]]}} {{Fs player|no=29|nat=MAR|pos=FW|name=[[Hamza Igamane]]}} {{Fs player|no=30|nat=ROU|pos=MF|name=[[Ianis Hagi]]}} {{Fs player|no=31|nat=SCO|pos=GK|name=[[Liam Kelly (footballer, born 1996)|Liam Kelly]]}} {{Fs player|no=38|nat=SCO|pos=DF|name=[[Leon King]]}} {{Fs player|no=43|nat=BEL|pos=MF|name=[[Nicolas Raskin]]}} {{Fs player|no=44|nat=SCO|pos=DF|name=[[Adam Devine (footballer)|Adam Devine]]}} {{Fs player|no=45|nat=NIR|pos=FW|name=[[Ross McCausland]]}} {{Fs player|no=51|nat=SCO|pos=MF|name=[[Alex Lowry]]}} {{Fs player|no=99|nat=BRA|pos=FW|name=[[Danilo (footballer, born 1999)|Danilo]]}} {{Fs end}} == Nderimet == === Nderimet kombëtare === * '''[[Lista e kampionëve të futbollit skocez|Kampionati skocez i ligës së parë]]''': '''55 (rekord)''' :: 1890–91, 1898–99, 1899–1900, 1900–01, 1901–02, 1910–11, 1911–12, 1912–13, 1917–18, 1919–20, 1920–21, 1922– 23, 1923–24, 1924–25, 1926–27, 1927–28, 1928–29 , 1929–30, 1930–31, 1932–33, 1933–34–34 , 35 , 1946–47, 1948–49, 1949–50, 1952–53, 1955–56, 1956–57, 1958–59, 1960–61, 1962–63, 1963-64, 1974–75, 1975–76, [[1977–78 Premier Divizioni Skocez|1977–]]78, 1986–87, 1988–89, 1989–90, 1990–91, 1991–92, 1992–93, 1993–94, 1994–95, 1995–96, 1996–97, 1998–99, 1999 2000,​​​​​​2002–03, 2004–05, 2008–09, 2009–10, 2010–11, 2020–21<ref name="Rangers honours">{{Cite web|date=korrik 2014|title=Rangers|url=http://www.scottishfootballleague.com/club/rangers/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120817225904/http://www.scottishfootballleague.com/club/rangers|archive-date=17 gusht 2012|access-date=31 korrik 2014|publisher=Scottish Football League}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20120817225904/http://www.scottishfootballleague.com/club/rangers "Rangers"]. </cite></ref> * '''[[Kampionati Skocez|Kampionati Skocez i Ligës së Dytë]]''': '''1''' :: 2015–16 * '''[[Liga Një Skoceze|Kampionati skocez i ligës së tretë]]''': '''1''' :: 2013–14 * '''[[Liga e Dytë Skoceze|Kampionati skocez i nivelit të katërt të Ligës]]''': '''1''' :: 2012–13 * '''[[Kupa e Skocisë]]''': '''34''' :: 1893–94, 1896–97, 1897–98, 1902–03, 1927–28, 1929–30 , 1931–32, 1933–34, 1934–35, 1934–41, 1939–1939 49- 50, 1952–53, 1959–60, 1961–62, 1962–63 , 1963–64 , 1965–66, 1972–73 , 1975–76 , 1977–78–19,79, 1992–93, 1995–96, 1998–99, 1999–2000, 2001–02, 2002–03, 2007–08, 2008–09, 2021–22<ref name="Rangers honours">{{Cite web|date=korrik 2014|title=Rangers|url=http://www.scottishfootballleague.com/club/rangers/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120817225904/http://www.scottishfootballleague.com/club/rangers|archive-date=17 gusht 2012|access-date=31 korrik 2014|publisher=Scottish Football League}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20120817225904/http://www.scottishfootballleague.com/club/rangers "Rangers"]. </cite></ref> * '''[[Kupa e Ligës Skoceze]]''': '''28 (rekord)''' :: 1946–47, 1948–49, 1960–61 , 1961–62, 1963–64, 1964–65, 1970–71, 1975–76 , 1977–78 , 1928–1978–1979 84- 85, 1986–87, 1987–88, 1988–89 , 1990–91, 1992–93, 1993–94, 1996–97, 1998–99, 2001–02–02, 03 , 2009–10, 2010–11, 2023–24<ref name="Rangers honours">{{Cite web|date=korrik 2014|title=Rangers|url=http://www.scottishfootballleague.com/club/rangers/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120817225904/http://www.scottishfootballleague.com/club/rangers|archive-date=17 gusht 2012|access-date=31 korrik 2014|publisher=Scottish Football League}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20120817225904/http://www.scottishfootballleague.com/club/rangers "Rangers"]. </cite></ref> * '''[[Sfida Skoceze Kupa]]''': '''1''' :: 2015–16 === nderime evropiane === * '''[[Kupa e Fituesve të Kupave Evropiane]]''': '''1''' *:: 1971–72 ** ''Nënkampionët (2):'' 1960–61, 1966–67 * '''[[UEFA Liga e Evropës|Kupa UEFA / UEFA Europa League]]''': ** ''Nënkampionët (2):'' 2007–08, 2021–22 * '''[[UEFA Super Kupa|Superkupa e UEFA-s]]''': ** ''Nënkampionët (1):'' 1972 === Dyshe dhe trefisha === * Titulli i Ligës, Kupa e Skocisë, Kupa e Ligës: '''7''' :: 1948–49, 1963–64, 1975–76, 1977–78, 1992–93, 1998–99, 2002–03 * Titulli i Ligës dhe Kupa e Skocisë: '''11''' :: 1927–28, 1929–30, 1933–34, 1934–35, 1949–50, 1952–53, 1962–63, 1991–92, 1995–96, 1999–2009–2000 , * Titulli i Ligës dhe Kupa e Ligës: '''10''' :: 1946–47, 1960–61, 1986–87, 1988–89, 1990–91, 1993–94, 1996–97, 2004–05, 2009–10, 2010–11 * Kupa e Skocisë dhe Kupa e Ligës: '''4''' :: 1961–62, 1978–79, 2001–02, 2007–08 === Statistikat e dukshme === Rangers u bë skuadra e parë britanike që arriti në një finale evropiane të sanksionuar nga UEFA në 1961.<ref>{{Cite web|title=A Classic Team|url=http://www.rangers.co.uk/club/history/club-history/item/328-a-classic-team|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313212955/http://www.rangers.co.uk/club/history/club-history/item/328-a-classic-team|archive-date=13 mars 2014|access-date=13 mars 2014}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Rangers F.C.]] [[Kategoria:Klube futbolli në Skoci]] s1zr43rgmwjmf2dj9wn4i6f7hi4jnfs 0 359619 3023168 2968044 2026-08-07T10:53:54Z Makenzis 95633 3023168 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = Hibernian | image = 600px Colori della Edimburgo cattolica.png | upright = 0.75 | fullname = Hibernian Football Club | nickname = Hibs <br> The Hibees <br> The Cabbage <br> | founded = [[6 gusht]] [[1875]] | ground = [[Easter Road]], [[Edinburgh]] | capacity = 20,421 | chairman = Malcolm McPherson | owner = <!--DO NOT CHANGE OR REMOVE THIS INFORMATION WITHOUT PROVIDING A SOURCE-->Bydand Sports<ref>{{cite web|title=THE HIBERNIAN FOOTBALL CLUB LIMITED|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC005323/charges|access-date=6 tetor 2023|website=Gov.UK|language=en}}</ref> | manager = [[David Gray (footballer, born 1988)|David Gray]] | mgrtitle = | league = [[Premiership Skocez]] | season = 2025–26 | position = 5të nga 12 | website = http://www.hibernianfc.co.uk/ | pattern_la1 = _hibernian2526h | pattern_b1 = _hibernian2526h | pattern_ra1 = _hibernian2526h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = _whitetop | leftarm1 = | body1 = 406860 | rightarm1 = | shorts1 = | socks1 = 406860 | pattern_la2 = _hibernian2526a | pattern_b2 = _hibernian2526a | pattern_ra2 = _hibernian2526a | pattern_sh2 = _hibernian2526a | pattern_so2 = _greentop | leftarm2 = ffff00 | body2 = ffff00 | rightarm2 = ffff00 | shorts2 = 2f5651 | socks2 = ffff00 | pattern_la3 = _hibernian2526t | pattern_b3 = _hibernian2526t | pattern_ra3 = _hibernian2526t | pattern_sh3 = _hibernian2526t | pattern_so3 =_greentop | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 | current = 2024–25 Hibernian F.C. season }}'''Football Club Hibernian''' ({{IPAc-en|h|ᵻ|ˈ|b|ɜːr|n|i|ə|n}}), i njohur zakonisht si '''Hibs''', është një klub futbolli skocez në [[Edinburg]], Skoci. Ekipi garon në [[Premiership skocez|Premiershipin Skocez]], divizioni më i lartë i [[Sistemi i ligës skoceze të futbollit|futbollit skocez]]. Klubi u themelua në 1875 nga anëtarët e [[Irlandezët në Britaninë e Madhe|komunitetit irlandez]] të Edinburgut dhe emri rrjedh nga [[Hibernia|latinishtja për Irlandë]].<ref name="Origins">{{Cite web|date=11 gusht 2009|title=The Origins of Hibernian – 3|url=http://www.hibernianfc.co.uk/page/TimelineDetail/0,,10290~1750533,00.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716054950/http://www.hibernianfc.co.uk/page/TimelineDetail/0,,10290~1750533,00.html|archive-date=16 korrik 2011|access-date=22 shkurt 2010|website=Hibernianfc.co.uk|publisher=Hibernian F.C.|language=en}}</ref> Trashëgimia irlandeze e Hibernian pasqyrohet në emrin, ngjyrat dhe simbolin e klubit.<ref name="Origins" /><ref name="jambo experience">{{Cite book|last=Hans Kristian Hognestad|url=https://books.google.com/books?id=2nMObKWGCVwC&q=hibernian+edinburgh+catholic&pg=PA195|title=The Jambo Experience: An Anthropological Study of Hearts Fans|publisher=Berg|year=1997|isbn=978-1-85973-193-2|language=en|quote=Edhe pse Hibs u themelua nga emigrantë katolikë irlandezë, kjo lidhje me origjinën e tyre sektare është zbehur ndjeshëm në Edinburgun e dominuar nga protestantët e shekullit të njëzetë.|access-date=17 gusht 2010}}</ref><ref name="campbell history">{{Cite book|last=Donald Campbell|url=https://archive.org/details/edinburghcultura0000camp|title=Edinburgh: a Cultural and Literary History|publisher=Signal Books|year=2003|isbn=978-1-902669-73-1|page=[https://archive.org/details/edinburghcultura0000camp/page/132 132]|language=en|quote=Fanatizmi sektar mund të mos mungojë plotësisht në këtë marrëdhënie, por gjithmonë ka qenë më pak i rëndësishëm se identifikimi me territorin. Mbështetësit e Hibs priren t'i përkasin veriut dhe lindjes së Edinburgut, ndërsa mbështetësit e [[Heart of Midlothian F.C.|Hearts]] (të cilët i tejkalojnë rivalët e tyre të qytetit me një raport afërsisht dy me një) zakonisht gjenden në jug dhe perëndim.|access-date=16 gusht 2010|url-access=registration}}</ref><ref name="Jewel">{{Cite news|last=Spiers|first=Graham|author-link=Graham Spiers|date=3 nëntor 2007|title=Edinburgh derby is the jewel of game in Scotland|language=en|work=The Times|publisher=News International|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article2797038.ece|access-date=4 maj 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811235342/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article2797038.ece|archive-date=11 gusht 2011}}</ref> Ngjyra e këmishës kryesore jeshile zakonisht shoqërohet me mëngë dhe pantallona të shkurtra të bardha. Rivalët e tyre lokalë janë [[Heart of Midlothian FC|Heart of Midlothian]], me të cilin ata garojnë në [[Derbi i Edinburgut|derbin e Edinburgut]]. Ndeshjet në shtëpi luhen në [[Rruga e Pashkëve|Easter Road]], e cila ka qenë në përdorim që nga viti 1893,<ref name="easterroad">{{Cite web|title=Hibernian F.C.|url=http://www.scottishgrounds.co.uk/hibernian.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160410095612/http://www.footballgroundguide.com/scotland//hibernian.htm|archive-date=10 prill 2016|access-date=22 shkurt 2010|website=Scottish Football Ground Guide|publisher=Duncan Adams|language=en}}</ref> kur klubi u bashkua me [[Liga Skoceze e Futbollit|Ligën Skoceze të Futbollit]].<ref name="crampsey">{{Harvnb|Crampsey|1990}}</ref> Emri i klubit shkurtohet rregullisht në ''Hibs'',<ref name="nicknameone">{{Cite web|date=5 mars 2005|title=Scotland – Club Nicknames|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/scotnick.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100102045910/http://rsssf.com/miscellaneous/scotnick.html|archive-date=2 janar 2010|access-date=22 shkurt 2010|publisher=[[RSSSF]]|language=EN}}</ref> me ekipin që njihet edhe si ''The Hibees''<ref name="nicknameone" /> ({{IPAc-en|ˈ|h|aɪ|b|iː|z}}) dhe mbështetës të njohur si ''Hibbies''. Një tjetër pseudonim është ''Lakra'',<ref name="nicknametwo">{{Cite web|title=Top 10 Club Nicknames (British)|url=http://www.midfielddynamo.com/clubs/clubs_nicknames.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403164151/http://www.midfielddynamo.com/clubs/clubs_nicknames.htm|archive-date=3 prill 2009|access-date=22 shkurt 2010|publisher=Midfield Dynamo|language=en}}</ref> rrjedh nga [[Zhargon me rimë|zhargoni i shkurtuar me rimë]] për Hibs ("[[Proshutë dhe lakër|Lakra dhe brinjët]]"). Hibernian ka fituar katër herë [[Lista e kampionëve të futbollit skocez|kampionatin e ligës skoceze]], së fundmi në [[1951–52 në futbollin skocez|1952]]. Tre nga këto katër kampionate u fituan midis viteve 1948 dhe 1952, kur klubi kishte shërbimet e [[Pesë e famshme (futboll)|Pesës së Famshme]], një linjë e [[Sulmuesi (futboll)|dukshme]] sulmuese.<ref name="Bobby Johnstone">{{Cite web|last=Gordon|first=Phil|date=24 gusht 2001|title=Bobby Johnstone|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/bobby-johnstone-729354.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081226005513/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/bobby-johnstone-729354.html|archive-date=26 dhjetor 2008|access-date=22 shkurt 2010|website=The Independent|language=en}}</ref> Klubi ka fituar [[Kupa e Skocisë|Kupën e Skocisë]] tre herë, në 1887, 1902 dhe 2016, me fitoren e fundit që i dha fund një thatësire famëkeqe. Hibs gjithashtu ka fituar tri herë [[Kupa e Ligës Skoceze|Kupën e Ligës Skoceze]], në 1972, 1991 dhe 2007. Hibernian arriti në gjysmëfinalen e [[UEFA Liga e Kampionëve|Kupës së parë Evropiane]] në [[1955–56 Kupa Evropiane|1955–56]], duke u bërë skuadra e parë britanike që merr pjesë në garat evropiane. Ata arritën në të njëjtën fazë të [[Kupa e Panaireve Ndërqytetesh|Kupës së Panaireve Ndër-Qytete]] në 1960–61.<ref name="European Union">{{Cite news|last=Wilson|first=Richard|date=17 korrik 2005|title=European Union|language=en|work=The Sunday Times|publisher=News International|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article545013.ece|access-date=4 maj 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629123237/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article545013.ece|archive-date=29 qershor 2011}}</ref> == Lojtarët == === Skuadra aktuale === {{Përditësuar|15 Gusht 2024<ref name = "team">{{Cite web|url=https://www.hibernianfc.co.uk/teams/|title=Men's First Team|publisher=Hibernian FC|access-date=18 tetor 2020|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hibernianfc.co.uk/news/2024/june/10/2023-24-retained-list-confirmed/|title=2023/24 Retained List Confirmed!|publisher=Hibernian FC|date=10 qershor 2024|access-date=10 qershor 2024|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.hibernianfc.co.uk/article/lee-johnson-confirms-hibs-captain|title=Lee Johnson Confirms Hibs Captain|website=www.hibernianfc.co.uk|date=28 korrik 2022|accessdate=28 korrik 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaconferenceleague/clubs/52821--hibernian/squad/|title=Hibernian: UEFA Europa Conference League 2023/24|website=UEFA.com|accessdate=4 gusht 2023|language=en}}</ref>}}{{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=ENG|pos=GK|name=[[Josef Bursik (footballer)|Josef Bursik]]|other=në huazim nga [[Club Brugge KV|Club Brugge]]}} {{Fs player|no=2|nat=Australia|pos=DF|name=[[Lewis Miller (soccer)|Lewis Miller]]}} {{fs player|no=4|nat=ENG|pos=DF|name=[[Marvin Ekpiteta]]}} {{Fs player|no=5|nat=IRL|pos=DF|name=[[Warren O'Hora]]}} {{Fs player|no=6|nat=WAL|pos=MF|name=[[Dylan Levitt]]}} {{Fs player|no=7|nat=FRA|pos=FW|name=[[Élie Youan]]}} {{Fs player|no=8|nat=IRL|pos=MF|name=[[Jake Doyle-Hayes]]}} {{Fs player|no=10|nat=Australia|pos=FW|name=[[Martin Boyle]]|other=[[Captain (association football)|C2]]}} {{Fs player|no=11|nat=ENG|pos=MF|name=[[Joe Newell]]|other=[[Captain (association football)|C]]}} {{Fs player|no=12|nat=SCO|pos=DF|name=[[Chris Cadden]]}} {{Fs player|no=13|nat=ENG|pos=GK|name=[[Jordan Smith (English footballer)|Jordan Smith]]}} {{Fs player|no=14|nat=ENG|pos=MF|name=[[Luke Amos]]}} {{Fs player|no=17|nat=ENG|pos=FW|name=[[Harry McKirdy]]|other=}} {{Fs player|no=18|nat=KOR|pos=MF|name=[[Kwon Hyeok-kyu]]|other=në huazim nga [[Celtic F.C.|Celtic]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=19|nat=SCO|pos=MF|name=[[Nicky Cadden]]|other=}} {{Fs player|no=20|nat=SCO|pos=FW|name=[[Kieron Bowie]]|other=}} {{Fs player|no=21|nat=ENG|pos=DF|name=[[Jordan Obita]]}} {{Fs player|no=22|nat=Guyana|pos=MF|name=[[Nathan Moriah-Welsh]]}} {{Fs player|no=23|nat=CAN|pos=FW|name=[[Junior Hoilett]]}} {{Fs player|no=24|nat=Liberia|pos=MF|name=[[Nohan Kenneh]]|other=}} {{Fs player|no=25|nat=POL|pos=GK|name=[[Max Boruc]]|other=}} {{Fs player|no=27|nat=ENG|pos=DF|name=[[Kanayo Megwa]]}} {{Fs player|no=28|nat=BEL|pos=MF|name=[[Allan Delferrière]]}} {{Fs player|no=29|nat=POR|pos=FW|name=[[Jair Tavares]]}} {{Fs player|no=32|nat=SCO|pos=MF|name=[[Josh Campbell (footballer)|Josh Campbell]]}} {{Fs player|no=33|nat=Democratic Republic of Congo|pos=DF|name=[[Rocky Bushiri]]}} {{Fs player|no=35|nat=SCO|pos=MF|name=[[Rudi Molotnikov]]}} {{Fs player|no=99|nat=UKR|pos=FW|name=[[Mykola Kukharevych]]|other=në huazim nga [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]]}} {{Fs end}} == Nderimet == === Nderime të mëdha === * '''[[Sistemi i ligës skoceze të futbollit|Liga skoceze]]''' (liga I)<ref name="m256">{{Harvnb|Mackay|1986}}</ref><ref name="hibs honours">{{Cite web|title=Honours & Records|url=http://www.hibs.co.uk/Honours.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20080629015811/http://www.hibs.co.uk/Honours.php|archive-date=29 qershor 2008|access-date=4 mars 2010|website=Hibs.co.uk|publisher=Hibernian F.C.|language=en}}</ref><ref group="shënimi" name="scottish league, first tier">Nga viti 1890 deri në 1975, divizioni më i lartë i sistemit të ligës skoceze të futbollit njihej si Divizioni Një, ose shkurtimisht si Divizioni A. Nga viti 1975 deri në 1998, divizioni më i lartë ishte Premier Divizioni dhe nga 1998 deri në 2013, ai njihej si Premier Liga. Që nga viti 2013, niveli më i lartë është njohur si Premiership.</ref> ** '''Fituesit (4):''' 1902–03, 1947–48, 1950–51, 1951–52 ** Nënkampionët (6): 1896–97, 1946–47, 1949–50, 1952–53, 1973–74, 1974–75 * '''[[Kupa e Skocisë]]'''<ref name="m256" /><ref name="hibs honours" /> ** '''Fituesit (3):''' 1886–87, 1901–02, 2015–16 ** Nënkampionët (12): 1895–96, 1913–14, 1922–23, 1923–24, 1946–47 , 1957–58, 1971–72, 1978–79 , 20121–2010–2010, 2020–21 * '''[[Kupa e Ligës Skoceze]]'''<ref name="m256" /><ref name="hibs honours" /> ** '''Fituesit (3):''' 1972–73, 1991–92, 2006–07 ** Nënkampionët (8): 1950–51, 1968–69, 1974–75, 1985–86, 1993–94, 2003–04, 2015–16, 2021–22 === Nderime të tjera === * '''[[Sistemi i ligës skoceze të futbollit|Liga skoceze]]''' (liga II):<ref name="hibs honours">{{Cite web|title=Honours & Records|url=http://www.hibs.co.uk/Honours.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20080629015811/http://www.hibs.co.uk/Honours.php|archive-date=29 qershor 2008|access-date=4 mars 2010|website=Hibs.co.uk|publisher=Hibernian F.C.}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20080629015811/http://www.hibs.co.uk/Honours.php "Honours & Records"]. ''Hibs.co.uk''. Hibernian F.C. Archived from [http://www.hibs.co.uk/Honours.php the original] on 29 June 2008<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 March</span> 2010</span>.</cite></ref><ref group="shënimi" name="scottish league, second tier">Nga viti 1893 deri në 1975, Divizioni i Dytë ishte niveli i dytë i futbollit në ligë. Me prezantimin e Premier Divizionit në 1975, niveli i dytë u bë i njohur si Divizioni i Parë. Që nga viti 2013, niveli i dytë është emëruar Kampionati.</ref> 1893–94, 1894–95, 1932–33, 1980–81, 1998–99, 2016–17 * '''Kupa Drybrough''':<ref name="hibs honours" /> 1972, 1973 * '''Kupa e Verës''':<ref name="hibs honours" /> 1941, 1964 * '''Kupa e Ligës Jugore''':<ref name="hibs honours" /><ref group="shënimi" name="fn_3">Kupa e Ligës Jugore ishte një garë rajonale e mbajtur gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]].</ref> 1943–44 * '''Lindja e Mburojës së Skocisë''': 49 herë * '''Kupa e Bamirësisë Rosebery''': 22 herë * '''Kupa Wilson''': 14 herë * '''Kupa e Bamirësisë së Tregtarëve të Glasgout''':<ref>[https://www.londonhearts.com/scores/images/1902/1902053104.htm Another Glorious Victory], The Scottish Referee, 2 June 1902, scan via London Hearts Supporters Club</ref> 1902 * '''Liga e Futbollit të Edinburgut''': 1901–02 * '''Kupa Verilindore''': 1910–11 * '''Kupa Dunedin''': 1921, 1929<ref>[http://sfha.org.uk/dunedincup.htm Dunedin Cup], Scottish Football Historical Archive, 18 June 2020</ref> == Shënime == <references group="note" /> == Referime == [[Kategoria:Klube futbolli]] [[Kategoria:Klube futbolli në Skoci]] <references /> mnsfuongxniz8t6nylk79c0cfh45shf 0 359639 3022973 3013806 2026-08-06T13:24:23Z Makenzis 95633 3022973 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = St Mirren | image = 600px pentasection vertical Black White.svg | image_size = 180px | fullname = St Mirren Football Club | nickname = ''The Buddies''<br>''The Saints'' | founded = [[1877]] | ground = [[St Mirren Park]], [[Paisley, Renfrewshire|Paisley]] | capacity = 7,937<ref name="St. Mirren Football Club">{{cite web|url=https://spfl.co.uk/clubs/st-mirren|title=St Mirren Football Club|publisher=Scottish Professional Football League|access-date=25 dhjetor 2018|archive-date=16 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116174635/https://spfl.co.uk/clubs/st-mirren|url-status=live|language=en}}</ref> | chairman = John Needham | manager = [[Stephen Robinson (footballer)|Stephen Robinson]] | mgrtitle = | league = [[Scottish Premiership]] | season = 2025–26 | position = 11të nga 12 | pattern_la1 = _stmirren2425h | pattern_b1 = _stmirren2425h | pattern_ra1 = _stmirren2425h | pattern_sh1 = _stmirren2425h | pattern_so1 = _stmirren2425h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _stmirren2425a | pattern_b2 = _stmirren2425a | pattern_ra2 = _stmirren2425a | pattern_sh2 = _stmirren2425a | pattern_so2 = _stmirren2425a | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = | pattern_la3 = | pattern_b3 = | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = | body3 = | rightarm3 = | shorts3 = | socks3 = | current = 2024–25 St Mirren F.C. season | website = http://www.stmirren.com }} '''St Mirren Football Club''' është një klub [[futbolli]] profesionist [[Skocia|skocez]] me qendër në [[Paisley, Renfrewshire|Paisley]], [[Renfrewshire]], që garon në [[Premiership skocez|Premiershipin Skocez]] pasi fitoi Kampionatin Skocez 2017-18. E themeluar në 1877, ekipi ka dy pseudonime: ''The Buddies'' dhe ''The Saints''. == Historia == Klubi i Futbollit St Mirren ishte fillimisht një klub zotëri, i cili u formua në gjysmën e dytë të shekullit të 19-të dhe luante, ndër sportet e tjera, [[Kriketi|kriket]] dhe [[Unioni i regbit|regbi]]. Popullariteti në rritje i futbollit siguroi që deri në vitin 1877 anëtarët kishin vendosur të luanin [[Futbolli|futboll]] dhe 1877 është data zyrtare e themelimit të klubit të futbollit. Ata janë emëruar pas [[Saint Mirin|Shën Mirinit]], themeluesit të një kishe në vendin e [[Paisley Abbey]] dhe Shenjtit mbrojtës të [[Paisley, Renfrewshire|Paisley]]. Ekziston gjithashtu një rrugë në Paisley me emrin Rruga St Mirren. Shiriti i parë i ekipit ishte i kuq dhe blu, por, pas një sezoni, klubi ndryshoi në këmisha aktuale me vija bardh e zi, të cilat janë veshur çdo sezon në shiritin e vitit 1900, kur përdoreshin bluzat krem. [[Skeda:St_Mirren_FC_League_Performance.svg|majtas|parapamje|300x300px| Tabela e pozicioneve vjetore të tabelës së St Mirren, 1890–2023]] St Mirren luajti ndeshjen e tyre të parë më 6 tetor 1877, duke mundur Johnstone Britannia 1–0 në Shortroods. Dy vjet më vonë, klubi u zhvendos në një terren tjetër të quajtur Thistle Park në Greenhills. Ndeshja e parë e St Mirren [[Kupa e Skocisë|në Kupën Skoceze]] ishte më 4 shtator 1880, një fitore 3–0 ndaj Johnstone Athletic. Vitin e ardhshëm, St Mirren arriti në finalen e parë të kupës, por u mund 3–1 nga [[Thornliebank FC|Thornliebank]] në [[Kupa Renfrewshire|Kupën Renfrewshire]]. Në 1883, rezultatet u përmbysën me St Mirren duke fituar Kupën Renfrewshire, 3–1 kundër Thornliebank. Ishte në vitin 1883 që klubi u zhvendos në shtëpinë e tij të tretë, atë të [[Westmarch (stadium)|Marsit Perëndimor]] (hartat e hershme tregojnë zonën si West March në vend të Westmarch që përdoret zakonisht), duke mundur [[Queen's Park FC|Queen's Park]] në ndeshjen e parë atje. Në 1885, St Mirren luajti ndeshjen e tyre të parë kundër [[Greenock Morton FC|Morton]], duke rezultuar në një humbje. Sezoni i vitit 1890 ishte një sezon historik për St Mirren, pasi ata u bënë anëtarë themelues të [[Liga Skoceze e Futbollit|Ligës Skoceze të Futbollit]] së bashku me klubin tjetër të Paisley, [[Abercorn FC|Abercorn]]. Nga njëmbëdhjetë klubet themeluese, vetëm pesë mbijetojnë në sistemin aktual të ligës. Ishte gjatë ndeshjes kundër Morton në [[Cappielow]] në 1890 që St Mirren luajti një nga lojërat e para të natës nën dritën e llambave të naftës. Klubi u zhvendos në Love Street në 1894 dhe ekipi arriti në finalen e parë [[Kupa e Skocisë|të Kupës Skoceze]] në sezonin 1907–08, por u mund 5–1 nga [[Celtic F.C.|Celtic]]. St Mirren vazhdoi të ngrinte trofeun në 1926, 1959 dhe 1987. Në vitin 1922, St Mirren u ftua të luante në turneun ftesës të Kupës së Barcelonës për të festuar inaugurimin e [[Camp de Les Corts|Les Corts]], shtëpia e atëhershme e [[FC Barcelona|Barcelonës]] . Ata fituan turneun duke mposhtur [[Notts County FC|Notts County]] në finalen. Në sezonin 1979–80, St Mirren arriti përfundimin e tyre të barabartë më të lartë ndonjëherë në ligën e parë duke përfunduar i treti pas [[Aberdeen FC|Aberdeen]] dhe [[Celtic F.C.|Celtic]]. Atë sezon Saints u bë gjithashtu klubi i parë dhe i fundit skocez që fitoi [[Kupa Anglo-Skoceze|Kupën Anglo-Skoceze]], duke mundur [[Bristol City FC|Bristol City]] në një finale me dy ndeshje.<ref>{{Cite news|date=16 prill 2020|title=When Saints were kings: How St Mirren made history in the Anglo-Scottish Cup 40 years ago|language=en|work=The Scotsman|url=https://www.scotsman.com/sport/football/when-saints-were-kings-how-st-mirren-made-history-in-the-anglo-scottish-cup-40-years-ago-2539752|url-status=live|access-date=27 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727083343/https://www.scotsman.com/sport/football/when-saints-were-kings-how-st-mirren-made-history-in-the-anglo-scottish-cup-40-years-ago-2539752|archive-date=27 korrik 2022}}</ref> Sezonin e ardhshëm, St Mirren konkurroi në kompeticionet evropiane për herë të parë dhe fitoi ndeshjen e tyre fillestare 2–1 kundër [[IF Elfsborg]] në Suedi, e ndjekur nga një barazim 0–0 në ndeshjen e dytë. Raundi tjetër i pa ata të luanin me ekipin francez [[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]. Megjithëse ndeshja në shtëpi e St Mirren përfundoi në barazim 0–0, [[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]] arriti një fitore 2–0 në ndeshjen e dytë për të larguar St Mirren nga kupa. Klubi ka rënë nga [[Premier League skoceze]] dy herë (2000–01) dhe (2014–15) dhe Premier Divizioni i [[Liga Skoceze e Futbollit|Ligës Skoceze të Futbollit]] një herë (1991–92) pasi i ka shpëtuar rënies nga kjo e fundit në 1991 pas rindërtimit të ligës. Në 2001, St Mirren përfundoi në fund të Ligës Premier pavarësisht se humbi vetëm një nga shtatë ndeshjet e tyre të fundit. Megjithatë, Shenjtorët arritën të promovoheshin pasi fituan titullin e Kategorisë së Parë në [[2005–06 në futbollin skocez|2005–06]], një sezon i cili gjithashtu pa St Mirren të fitojë [[Sfida Skoceze Kupa|Kupën Skoceze Challenge]], duke mundur [[Hamilton Academic FC|Hamilton Academical]] 2–1 në finale në terrenin e [[Airdrieonians FC|Airdrie United]], [[Stadiumi Excelsior|stadiumin Shyberry Excelsior]]. me golat e [[Simon Lappin]] dhe [[John Sutton (futbollist)|John Sutton]]. Në vitin 2010, ata arritën në finalen e [[Finalja e Kupës së Ligës Skoceze 2010|Kupës së Ligës Skoceze]] ku u mundën 0–1 nga [[Rangers F.C.|Rangers]] pavarësisht se kishin një avantazh prej dy lojtarësh.<ref>{{Cite news|last=Spiers|first=Graham|date=22 mars 2010|title=A silver lining for cup-winning Rangers|language=en|work=The Times|location=London|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article7070405.ece|url-status=live|access-date=22 mars 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20230915053336/https://www.thetimes.co.uk/|archive-date=15 shtator 2023}}</ref> Megjithatë, tre ditë më vonë, ata shënuan një fitore të famshme ndaj [[Celtic F.C.|Celtic]], një ndeshje që ''The Buddies'' e fituan 4–0 me dyshe nga [[Andi Dorman|Andy Dorman]] dhe [[Steven Tomson|Steven Thomson]].<ref>{{Cite news|date=25 mars 2010|title=St Mirren 4–0 Celtic|language=en|publisher=BBC Sport|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/scot_prem/8583337.stm|url-status=live|access-date=15 mars 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216230312/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/scot_prem/8583337.stm|archive-date=16 dhjetor 2019}}</ref> Në mars 2013, St Mirren fitoi [[Finalja e Kupës së Ligës Skoceze 2013|Kupën e Ligës Skoceze]] duke mposhtur [[Heart of Midlothian FC|Heart of Midlothian]] 3–2 në Hampden për të fituar kupën e tyre të parë që nga viti 1987.<ref>{{Cite news|date=17 mars 2013|title=Scottish Communities League Cup final: St Mirren 3 Hearts 2|language=en|work=The Daily Telegraph|location=London|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/st-mirren/9936384/Scottish-Communities-League-Cup-final-St-Mirren-3-Hearts-2.html|url-status=live|url-access=subscription|access-date=20 mars 2013|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/st-mirren/9936384/Scottish-Communities-League-Cup-final-St-Mirren-3-Hearts-2.html|archive-date=12 janar 2022}}</ref> Në vitet 2010, klubi tërhoqi lëvdata për zhvillimin e tyre të të rinjve, duke sjellë disa lojtarë nga akademia e tyre (pavarësisht se nuk u rendit në grupin 'elitar' të vlerësuar nga [[Shoqata Skoceze e Futbollit|SFA]] në 2017)<ref>{{Cite web|date=15 nëntor 2017|title=SFA confirms Project Brave academy placings|url=https://www.scotsman.com/sport/football/teams/celtic/sfa-confirms-project-brave-academy-placings-1-4613908|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180730021352/https://www.scotsman.com/sport/football/teams/celtic/sfa-confirms-project-brave-academy-placings-1-4613908|archive-date=30 korrik 2018|access-date=19 shtator 2019|website=[[The Scotsman]]|language=en}}</ref> duke përfshirë [[Stevie Mallan (futbollist, i lindur 1996)|Stevie Mallan]], [[Jack Baird]], [[Kyle Magennis]], [[Jason Naismith]], [[Kyle McAllister]], [[Sean Kelly (futbollist skocez)|Sean Kelly]] dhe ndërkombëtarët e plotë skocez [[Kenny McLean]], [[Lewis Morgan (futbollist)|Lewis Morgan]] dhe [[John McGinn]].<ref>https://www.bbc.com/sport/football/42684143</ref><ref>[https://www.stmirren.com/teams/youth-academy/hall-of-fame Youth Academy: Hall of Fame] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190507125247/https://www.stmirren.com/teams/youth-academy/hall-of-fame |date=7 maj 2019 }}.</ref> == Rivalitetet == Klubi ka një rivalitet të ashpër me fqinjët [[Greenock Morton FC|Greenock Morton]],<ref>{{Cite news|title=St Mirren 3 – 1 Morton: Saints win Renfrewshire derby|language=en|work=The Scotsman|url=http://www.scotsman.com/sport/football/competitions/championship/st-mirren-3-1-morton-saints-win-renfrewshire-derby-1-4102483|url-status=live|access-date=6 shtator 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819094030/http://www.scotsman.com/sport/football/competitions/championship/st-mirren-3-1-morton-saints-win-renfrewshire-derby-1-4102483|archive-date=19 gusht 2016}}</ref> një rivalitet që sheh një sasi të madhe armiqësie midis dy grupeve të tifozëve.<ref>{{Cite web|last=Online|first=Record Sport|date=22 nëntor 2015|title=Morton fans turn Record Sport story into banner to poke fun at St Mirren rivals|url=http://www.dailyrecord.co.uk/sport/football/football-news/morton-fans-turn-record-sport-6878202|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160916084049/http://www.dailyrecord.co.uk/sport/football/football-news/morton-fans-turn-record-sport-6878202|archive-date=16 shtator 2016|access-date=6 shtator 2016|language=en}}</ref> == Lojtarët == === Skuadra aktuale === Redaktuar me 2024-08-22.{{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=ENG|pos=GK|name=[[Ellery Balcombe]]|other=në huazim nga [[Brentford F.C.|Brentford]]}} {{Fs player|no=3|nat=ENG|pos=DF|name=[[Scott Tanser]]|other=}} {{Fs player|no=4|nat=SCO|pos=DF|name=[[Alex Iacovitti]]|other=}} {{Fs player|no=5|nat=ENG|pos=DF|name=[[Richard Taylor (footballer, born 2000)|Richard Taylor]]}} {{Fs player|no=6|nat=SCO|pos=MF|name=[[Mark O'Hara]]|other=[[Captain (association football)|Kapiteni]]}} {{Fs player|no=7|nat=KEN|pos=FW|name=[[Jonah Ayunga]]|other=}} {{Fs player|no=8|nat=NIR|pos=MF|name=[[Oisin Smyth]]|other=}} {{Fs player|no=9|nat=FRA|pos=FW|name=[[Mikael Mandron]]|other=}} {{Fs player|no=10|nat=NIR|pos=FW|name=[[Conor McMenamin]]|other=}} {{Fs player|no=11|nat=SCO|pos=MF|name=[[Greg Kiltie]]|other=}} {{Fs player|no=12|nat=IRL|pos=MF|name=[[Roland Idowu]]|other=në huazim nga [[Shrewsbury Town F.C.|Shrewsbury Town]]}} {{Fs player|no=13|nat=CYP|pos=MF|name=[[Alex Gogić]]|other=}} {{Fs player|no=14|nat=SCO|pos=FW|name=[[James Scott (footballer, born 2000)|James Scott]]|other=}} {{Fs player|no=15|nat=NIR|pos=MF|name=[[Caolan Boyd-Munce]]|other=}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=19|nat=SCO|pos=DF|name=[[Shaun Rooney]]|other=}} {{Fs player|no=20|nat=ENG|pos=FW|name=[[Toyosi Olusanya]]|other=}} {{Fs player|no=21|nat=ENG|pos=DF|name=[[Jaden Brown]]|other=}} {{Fs player|no=22|nat=SCO|pos=DF|name=[[Marcus Fraser (footballer)|Marcus Fraser]]|other=[[Captain (association football)#Vice-captain|vice-captain]]}} {{Fs player|no=23|nat=ENG|pos=MF|name=[[Dennis Adeniran]]|other=}} {{Fs player|no=26|nat=SCO|pos=DF|name=Luke Kenny|other=}} {{Fs player|no=27|nat=SVK|pos=GK|name=[[Peter Urminský]]|other=}} {{Fs player|no=29|nat=NIR|pos=DF|name=[[Gallagher Lennon]]|other=}} {{Fs player|no=30|nat=SCO|pos=MF|name=Fraser Taylor|other=}} {{Fs player|no=31|nat=SCO|pos=GK|name=Shay Kelly|other=}} {{Fs player|no=33|nat=SCO|pos=FW|name=Evan Mooney|other=}} {{Fs player|no=34|nat=SCO|pos=DF|name=Ethan Sutherland|other=}} {{Fs player|no=42|nat=Uganda|pos=DF|name=[[Elvis Bwomono]]|other=}} {{Fs player|no=88|nat=IRL|pos=MF|name=[[Killian Phillips]]|other=në huazim nga [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]}} {{Fs end}} == Nderimet == === Nderime të mëdha === * '''[[Kupa e Skocisë]]:''' ** '''Fituesit (3):''' 1925–26, 1958–59, 1986–87 ** Nënkampionët: 1907–08, 1933–34, 1961–62 * '''[[Kupa e Ligës Skoceze]]:''' ** '''Fituesit (1):''' 2012–13 ** Nënkampionët: 1955–56, 2009–10 === Nderime të vogla === * '''[[Sistemi i ligës skoceze të futbollit|Liga skoceze]], niveli i dytë (5)''':<ref group="note" name="scottish league, second tier">Nga viti 1893 deri në 1975, Divizioni i Dytë ishte niveli i dytë i futbollit në ligë. Me prezantimin e Premier Divizionit në 1975, niveli i dytë u bë i njohur si Divizioni i Parë. Që nga viti 2013, niveli i dytë është emëruar Championship.</ref> 1967–68, 1976–77, 1999–00, 2005–06, 2017–18 * '''[[Kupa Challenge Skoceze|Kupa e Sfidës Skoceze]]''': 2005 * '''[[Kupa Renfrewshire]] (55)''' : 1882–83, 1883–84, 1887–88, 1890–91, 1893–94, 1896–97, 1897–98, 1903–04, 1909–10–10, 1914 1924–25, 1925–26, 1927–28, 1928–29, 1929–30, 1931–32, 1932–33, 1933–34, 1935–36, 1937–38, 1945–1941–4 46, 1946–47, 1947–48, 1949–50, 1958–59, 1959–60, 1960–61, 1962–63, 1966–67, 1973–74, 1976–77–79, 1976–77–79,19 1982–83, 1983–84, 1984–85, 1985–86, 1987–88, 1989–90, 1997–98, 1998–99, 1999–00, 2000–01, 2007–2001– 08, 2008–09, 2009–10, 2010–11, 2011–12, 2012–13, 2014–15 * '''Kupa e Fitores''': 1919 * '''[[Kupa Anglo-Skoceze]]''': 1979–80 * '''Kupa e Verës''': 1943 * '''Epson Invitational Tournament''' : 1986–87 * '''Fituesit e Kupës së Barcelonës''' : 1922 == Shënime == <references group="note" /> == Referime == oc4yztvtjocxppu121we2eega4k9uq6 3022974 3022973 2026-08-06T13:24:43Z Makenzis 95633 3022974 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = St Mirren | image = 600px pentasection vertical Black White.svg | image_size = 180px | fullname = St Mirren Football Club | nickname = ''The Buddies''<br>''The Saints'' | founded = [[1877]] | ground = [[St Mirren Park]], [[Paisley, Renfrewshire|Paisley]] | capacity = 7,937<ref name="St. Mirren Football Club">{{cite web|url=https://spfl.co.uk/clubs/st-mirren|title=St Mirren Football Club|publisher=Scottish Professional Football League|access-date=25 dhjetor 2018|archive-date=16 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116174635/https://spfl.co.uk/clubs/st-mirren|url-status=live|language=en}}</ref> | chairman = John Needham | manager = [[Stephen Robinson (footballer)|Stephen Robinson]] | mgrtitle = | league = [[Scottish Premiership]] | season = 2025–26 | position = 11të nga 12 | pattern_la1 = _stmirren2425h | pattern_b1 = _stmirren2425h | pattern_ra1 = _stmirren2425h | pattern_sh1 = _stmirren2425h | pattern_so1 = _stmirren2425h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _stmirren2425a | pattern_b2 = _stmirren2425a | pattern_ra2 = _stmirren2425a | pattern_sh2 = _stmirren2425a | pattern_so2 = _stmirren2425a | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = | pattern_la3 = | pattern_b3 = | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = | body3 = | rightarm3 = | shorts3 = | socks3 = | website = http://www.stmirren.com }} '''St Mirren Football Club''' është një klub [[futbolli]] profesionist [[Skocia|skocez]] me qendër në [[Paisley, Renfrewshire|Paisley]], [[Renfrewshire]], që garon në [[Premiership skocez|Premiershipin Skocez]] pasi fitoi Kampionatin Skocez 2017-18. E themeluar në 1877, ekipi ka dy pseudonime: ''The Buddies'' dhe ''The Saints''. == Historia == Klubi i Futbollit St Mirren ishte fillimisht një klub zotëri, i cili u formua në gjysmën e dytë të shekullit të 19-të dhe luante, ndër sportet e tjera, [[Kriketi|kriket]] dhe [[Unioni i regbit|regbi]]. Popullariteti në rritje i futbollit siguroi që deri në vitin 1877 anëtarët kishin vendosur të luanin [[Futbolli|futboll]] dhe 1877 është data zyrtare e themelimit të klubit të futbollit. Ata janë emëruar pas [[Saint Mirin|Shën Mirinit]], themeluesit të një kishe në vendin e [[Paisley Abbey]] dhe Shenjtit mbrojtës të [[Paisley, Renfrewshire|Paisley]]. Ekziston gjithashtu një rrugë në Paisley me emrin Rruga St Mirren. Shiriti i parë i ekipit ishte i kuq dhe blu, por, pas një sezoni, klubi ndryshoi në këmisha aktuale me vija bardh e zi, të cilat janë veshur çdo sezon në shiritin e vitit 1900, kur përdoreshin bluzat krem. [[Skeda:St_Mirren_FC_League_Performance.svg|majtas|parapamje|300x300px| Tabela e pozicioneve vjetore të tabelës së St Mirren, 1890–2023]] St Mirren luajti ndeshjen e tyre të parë më 6 tetor 1877, duke mundur Johnstone Britannia 1–0 në Shortroods. Dy vjet më vonë, klubi u zhvendos në një terren tjetër të quajtur Thistle Park në Greenhills. Ndeshja e parë e St Mirren [[Kupa e Skocisë|në Kupën Skoceze]] ishte më 4 shtator 1880, një fitore 3–0 ndaj Johnstone Athletic. Vitin e ardhshëm, St Mirren arriti në finalen e parë të kupës, por u mund 3–1 nga [[Thornliebank FC|Thornliebank]] në [[Kupa Renfrewshire|Kupën Renfrewshire]]. Në 1883, rezultatet u përmbysën me St Mirren duke fituar Kupën Renfrewshire, 3–1 kundër Thornliebank. Ishte në vitin 1883 që klubi u zhvendos në shtëpinë e tij të tretë, atë të [[Westmarch (stadium)|Marsit Perëndimor]] (hartat e hershme tregojnë zonën si West March në vend të Westmarch që përdoret zakonisht), duke mundur [[Queen's Park FC|Queen's Park]] në ndeshjen e parë atje. Në 1885, St Mirren luajti ndeshjen e tyre të parë kundër [[Greenock Morton FC|Morton]], duke rezultuar në një humbje. Sezoni i vitit 1890 ishte një sezon historik për St Mirren, pasi ata u bënë anëtarë themelues të [[Liga Skoceze e Futbollit|Ligës Skoceze të Futbollit]] së bashku me klubin tjetër të Paisley, [[Abercorn FC|Abercorn]]. Nga njëmbëdhjetë klubet themeluese, vetëm pesë mbijetojnë në sistemin aktual të ligës. Ishte gjatë ndeshjes kundër Morton në [[Cappielow]] në 1890 që St Mirren luajti një nga lojërat e para të natës nën dritën e llambave të naftës. Klubi u zhvendos në Love Street në 1894 dhe ekipi arriti në finalen e parë [[Kupa e Skocisë|të Kupës Skoceze]] në sezonin 1907–08, por u mund 5–1 nga [[Celtic F.C.|Celtic]]. St Mirren vazhdoi të ngrinte trofeun në 1926, 1959 dhe 1987. Në vitin 1922, St Mirren u ftua të luante në turneun ftesës të Kupës së Barcelonës për të festuar inaugurimin e [[Camp de Les Corts|Les Corts]], shtëpia e atëhershme e [[FC Barcelona|Barcelonës]] . Ata fituan turneun duke mposhtur [[Notts County FC|Notts County]] në finalen. Në sezonin 1979–80, St Mirren arriti përfundimin e tyre të barabartë më të lartë ndonjëherë në ligën e parë duke përfunduar i treti pas [[Aberdeen FC|Aberdeen]] dhe [[Celtic F.C.|Celtic]]. Atë sezon Saints u bë gjithashtu klubi i parë dhe i fundit skocez që fitoi [[Kupa Anglo-Skoceze|Kupën Anglo-Skoceze]], duke mundur [[Bristol City FC|Bristol City]] në një finale me dy ndeshje.<ref>{{Cite news|date=16 prill 2020|title=When Saints were kings: How St Mirren made history in the Anglo-Scottish Cup 40 years ago|language=en|work=The Scotsman|url=https://www.scotsman.com/sport/football/when-saints-were-kings-how-st-mirren-made-history-in-the-anglo-scottish-cup-40-years-ago-2539752|url-status=live|access-date=27 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727083343/https://www.scotsman.com/sport/football/when-saints-were-kings-how-st-mirren-made-history-in-the-anglo-scottish-cup-40-years-ago-2539752|archive-date=27 korrik 2022}}</ref> Sezonin e ardhshëm, St Mirren konkurroi në kompeticionet evropiane për herë të parë dhe fitoi ndeshjen e tyre fillestare 2–1 kundër [[IF Elfsborg]] në Suedi, e ndjekur nga një barazim 0–0 në ndeshjen e dytë. Raundi tjetër i pa ata të luanin me ekipin francez [[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]]. Megjithëse ndeshja në shtëpi e St Mirren përfundoi në barazim 0–0, [[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]] arriti një fitore 2–0 në ndeshjen e dytë për të larguar St Mirren nga kupa. Klubi ka rënë nga [[Premier League skoceze]] dy herë (2000–01) dhe (2014–15) dhe Premier Divizioni i [[Liga Skoceze e Futbollit|Ligës Skoceze të Futbollit]] një herë (1991–92) pasi i ka shpëtuar rënies nga kjo e fundit në 1991 pas rindërtimit të ligës. Në 2001, St Mirren përfundoi në fund të Ligës Premier pavarësisht se humbi vetëm një nga shtatë ndeshjet e tyre të fundit. Megjithatë, Shenjtorët arritën të promovoheshin pasi fituan titullin e Kategorisë së Parë në [[2005–06 në futbollin skocez|2005–06]], një sezon i cili gjithashtu pa St Mirren të fitojë [[Sfida Skoceze Kupa|Kupën Skoceze Challenge]], duke mundur [[Hamilton Academic FC|Hamilton Academical]] 2–1 në finale në terrenin e [[Airdrieonians FC|Airdrie United]], [[Stadiumi Excelsior|stadiumin Shyberry Excelsior]]. me golat e [[Simon Lappin]] dhe [[John Sutton (futbollist)|John Sutton]]. Në vitin 2010, ata arritën në finalen e [[Finalja e Kupës së Ligës Skoceze 2010|Kupës së Ligës Skoceze]] ku u mundën 0–1 nga [[Rangers F.C.|Rangers]] pavarësisht se kishin një avantazh prej dy lojtarësh.<ref>{{Cite news|last=Spiers|first=Graham|date=22 mars 2010|title=A silver lining for cup-winning Rangers|language=en|work=The Times|location=London|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article7070405.ece|url-status=live|access-date=22 mars 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20230915053336/https://www.thetimes.co.uk/|archive-date=15 shtator 2023}}</ref> Megjithatë, tre ditë më vonë, ata shënuan një fitore të famshme ndaj [[Celtic F.C.|Celtic]], një ndeshje që ''The Buddies'' e fituan 4–0 me dyshe nga [[Andi Dorman|Andy Dorman]] dhe [[Steven Tomson|Steven Thomson]].<ref>{{Cite news|date=25 mars 2010|title=St Mirren 4–0 Celtic|language=en|publisher=BBC Sport|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/scot_prem/8583337.stm|url-status=live|access-date=15 mars 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216230312/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/scot_prem/8583337.stm|archive-date=16 dhjetor 2019}}</ref> Në mars 2013, St Mirren fitoi [[Finalja e Kupës së Ligës Skoceze 2013|Kupën e Ligës Skoceze]] duke mposhtur [[Heart of Midlothian FC|Heart of Midlothian]] 3–2 në Hampden për të fituar kupën e tyre të parë që nga viti 1987.<ref>{{Cite news|date=17 mars 2013|title=Scottish Communities League Cup final: St Mirren 3 Hearts 2|language=en|work=The Daily Telegraph|location=London|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/st-mirren/9936384/Scottish-Communities-League-Cup-final-St-Mirren-3-Hearts-2.html|url-status=live|url-access=subscription|access-date=20 mars 2013|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/st-mirren/9936384/Scottish-Communities-League-Cup-final-St-Mirren-3-Hearts-2.html|archive-date=12 janar 2022}}</ref> Në vitet 2010, klubi tërhoqi lëvdata për zhvillimin e tyre të të rinjve, duke sjellë disa lojtarë nga akademia e tyre (pavarësisht se nuk u rendit në grupin 'elitar' të vlerësuar nga [[Shoqata Skoceze e Futbollit|SFA]] në 2017)<ref>{{Cite web|date=15 nëntor 2017|title=SFA confirms Project Brave academy placings|url=https://www.scotsman.com/sport/football/teams/celtic/sfa-confirms-project-brave-academy-placings-1-4613908|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180730021352/https://www.scotsman.com/sport/football/teams/celtic/sfa-confirms-project-brave-academy-placings-1-4613908|archive-date=30 korrik 2018|access-date=19 shtator 2019|website=[[The Scotsman]]|language=en}}</ref> duke përfshirë [[Stevie Mallan (futbollist, i lindur 1996)|Stevie Mallan]], [[Jack Baird]], [[Kyle Magennis]], [[Jason Naismith]], [[Kyle McAllister]], [[Sean Kelly (futbollist skocez)|Sean Kelly]] dhe ndërkombëtarët e plotë skocez [[Kenny McLean]], [[Lewis Morgan (futbollist)|Lewis Morgan]] dhe [[John McGinn]].<ref>https://www.bbc.com/sport/football/42684143</ref><ref>[https://www.stmirren.com/teams/youth-academy/hall-of-fame Youth Academy: Hall of Fame] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190507125247/https://www.stmirren.com/teams/youth-academy/hall-of-fame |date=7 maj 2019 }}.</ref> == Rivalitetet == Klubi ka një rivalitet të ashpër me fqinjët [[Greenock Morton FC|Greenock Morton]],<ref>{{Cite news|title=St Mirren 3 – 1 Morton: Saints win Renfrewshire derby|language=en|work=The Scotsman|url=http://www.scotsman.com/sport/football/competitions/championship/st-mirren-3-1-morton-saints-win-renfrewshire-derby-1-4102483|url-status=live|access-date=6 shtator 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819094030/http://www.scotsman.com/sport/football/competitions/championship/st-mirren-3-1-morton-saints-win-renfrewshire-derby-1-4102483|archive-date=19 gusht 2016}}</ref> një rivalitet që sheh një sasi të madhe armiqësie midis dy grupeve të tifozëve.<ref>{{Cite web|last=Online|first=Record Sport|date=22 nëntor 2015|title=Morton fans turn Record Sport story into banner to poke fun at St Mirren rivals|url=http://www.dailyrecord.co.uk/sport/football/football-news/morton-fans-turn-record-sport-6878202|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160916084049/http://www.dailyrecord.co.uk/sport/football/football-news/morton-fans-turn-record-sport-6878202|archive-date=16 shtator 2016|access-date=6 shtator 2016|language=en}}</ref> == Lojtarët == === Skuadra aktuale === Redaktuar me 2024-08-22.{{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=ENG|pos=GK|name=[[Ellery Balcombe]]|other=në huazim nga [[Brentford F.C.|Brentford]]}} {{Fs player|no=3|nat=ENG|pos=DF|name=[[Scott Tanser]]|other=}} {{Fs player|no=4|nat=SCO|pos=DF|name=[[Alex Iacovitti]]|other=}} {{Fs player|no=5|nat=ENG|pos=DF|name=[[Richard Taylor (footballer, born 2000)|Richard Taylor]]}} {{Fs player|no=6|nat=SCO|pos=MF|name=[[Mark O'Hara]]|other=[[Captain (association football)|Kapiteni]]}} {{Fs player|no=7|nat=KEN|pos=FW|name=[[Jonah Ayunga]]|other=}} {{Fs player|no=8|nat=NIR|pos=MF|name=[[Oisin Smyth]]|other=}} {{Fs player|no=9|nat=FRA|pos=FW|name=[[Mikael Mandron]]|other=}} {{Fs player|no=10|nat=NIR|pos=FW|name=[[Conor McMenamin]]|other=}} {{Fs player|no=11|nat=SCO|pos=MF|name=[[Greg Kiltie]]|other=}} {{Fs player|no=12|nat=IRL|pos=MF|name=[[Roland Idowu]]|other=në huazim nga [[Shrewsbury Town F.C.|Shrewsbury Town]]}} {{Fs player|no=13|nat=CYP|pos=MF|name=[[Alex Gogić]]|other=}} {{Fs player|no=14|nat=SCO|pos=FW|name=[[James Scott (footballer, born 2000)|James Scott]]|other=}} {{Fs player|no=15|nat=NIR|pos=MF|name=[[Caolan Boyd-Munce]]|other=}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=19|nat=SCO|pos=DF|name=[[Shaun Rooney]]|other=}} {{Fs player|no=20|nat=ENG|pos=FW|name=[[Toyosi Olusanya]]|other=}} {{Fs player|no=21|nat=ENG|pos=DF|name=[[Jaden Brown]]|other=}} {{Fs player|no=22|nat=SCO|pos=DF|name=[[Marcus Fraser (footballer)|Marcus Fraser]]|other=[[Captain (association football)#Vice-captain|vice-captain]]}} {{Fs player|no=23|nat=ENG|pos=MF|name=[[Dennis Adeniran]]|other=}} {{Fs player|no=26|nat=SCO|pos=DF|name=Luke Kenny|other=}} {{Fs player|no=27|nat=SVK|pos=GK|name=[[Peter Urminský]]|other=}} {{Fs player|no=29|nat=NIR|pos=DF|name=[[Gallagher Lennon]]|other=}} {{Fs player|no=30|nat=SCO|pos=MF|name=Fraser Taylor|other=}} {{Fs player|no=31|nat=SCO|pos=GK|name=Shay Kelly|other=}} {{Fs player|no=33|nat=SCO|pos=FW|name=Evan Mooney|other=}} {{Fs player|no=34|nat=SCO|pos=DF|name=Ethan Sutherland|other=}} {{Fs player|no=42|nat=Uganda|pos=DF|name=[[Elvis Bwomono]]|other=}} {{Fs player|no=88|nat=IRL|pos=MF|name=[[Killian Phillips]]|other=në huazim nga [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]}} {{Fs end}} == Nderimet == === Nderime të mëdha === * '''[[Kupa e Skocisë]]:''' ** '''Fituesit (3):''' 1925–26, 1958–59, 1986–87 ** Nënkampionët: 1907–08, 1933–34, 1961–62 * '''[[Kupa e Ligës Skoceze]]:''' ** '''Fituesit (1):''' 2012–13 ** Nënkampionët: 1955–56, 2009–10 === Nderime të vogla === * '''[[Sistemi i ligës skoceze të futbollit|Liga skoceze]], niveli i dytë (5)''':<ref group="note" name="scottish league, second tier">Nga viti 1893 deri në 1975, Divizioni i Dytë ishte niveli i dytë i futbollit në ligë. Me prezantimin e Premier Divizionit në 1975, niveli i dytë u bë i njohur si Divizioni i Parë. Që nga viti 2013, niveli i dytë është emëruar Championship.</ref> 1967–68, 1976–77, 1999–00, 2005–06, 2017–18 * '''[[Kupa Challenge Skoceze|Kupa e Sfidës Skoceze]]''': 2005 * '''[[Kupa Renfrewshire]] (55)''' : 1882–83, 1883–84, 1887–88, 1890–91, 1893–94, 1896–97, 1897–98, 1903–04, 1909–10–10, 1914 1924–25, 1925–26, 1927–28, 1928–29, 1929–30, 1931–32, 1932–33, 1933–34, 1935–36, 1937–38, 1945–1941–4 46, 1946–47, 1947–48, 1949–50, 1958–59, 1959–60, 1960–61, 1962–63, 1966–67, 1973–74, 1976–77–79, 1976–77–79,19 1982–83, 1983–84, 1984–85, 1985–86, 1987–88, 1989–90, 1997–98, 1998–99, 1999–00, 2000–01, 2007–2001– 08, 2008–09, 2009–10, 2010–11, 2011–12, 2012–13, 2014–15 * '''Kupa e Fitores''': 1919 * '''[[Kupa Anglo-Skoceze]]''': 1979–80 * '''Kupa e Verës''': 1943 * '''Epson Invitational Tournament''' : 1986–87 * '''Fituesit e Kupës së Barcelonës''' : 1922 == Shënime == <references group="note" /> == Referime == glr1kqw1ju5a7vvmqxflrmrqk65a7gi 0 359640 3022982 3004445 2026-08-06T14:28:00Z Makenzis 95633 3022982 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | nickname = ''The Dee <br> The Dark Blues'' | ground = [[Dens Park]] | capacity = 11,775<ref name="capacity">{{cite web|url=http://spfl.co.uk/clubs/dundee/|title=Dundee Football Club|publisher=Scottish Professional Football League|access-date=11 nëntor 2013|language=en}}</ref> | season = 2025–26 | pattern_la1 = _dundeefc2425h | pattern_b1 = _dundeefc2425h | pattern_ra1 = _dundeefc2425h | pattern_sh1 = _dundeefc2425h | pattern_so1 = _dundeefc2425h | leftarm1 = 172643 | body1 = 172643 | rightarm1 = 172643 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _dundeefc2425a | pattern_b2 = _dundeefc2425a | pattern_ra2 = _dundeefc2425a | pattern_sh2 = _dundeefc2425a | pattern_so2 = _dundeefc2425a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 172643 | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = | pattern_b3 = | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = | body3 = | rightarm3 = | shorts3 = | socks3 = | image = | image_size = 180px | clubname = Dundee | fullname = Dundee Football Club | founded = {{start date and age|df=yes|1893}} | chairman = Tim Keyes | mgrtitle = | manager = [[Tony Docherty]] | league = [[Scottish Premiership]] | position = 8të nga 12 | website = https://dundeefc.co.uk/ }} [[Skeda:Map_of_Dens_Park_and_Tannadice_Park,_Dundee,_Scotland,_October_2010.jpg|parapamje| Harta që tregon afërsinë e stadiumit të Dundee FC Dens Park (majtas) dhe stadiumit të Dundee United FC [[Parku Tannadice|Tannadice Park]] (djathtas)]] '''Dundee Football Club''' është një klub profesionist [[futbolli]] me qendër në qytetin e [[Dundi|Dundee]], Skoci, i themeluar në 1893. Ekipi është mbiquajtur "The Dark Blues" ose "The Dee". Stadiumi i klubit është [[Dens Park]]. == Historia == === Fundi i shekullit të 19-të dhe fillimi i shekullit të 20-të === Dundee FC u formua në 1893 nga bashkimi i dy klubeve lokale, [[Dundee East End FC|East End]] dhe [[Dundee Our Boys FC|Our Boys]], me synimin për të fituar zgjedhjet në [[Liga Skoceze e Futbollit|Ligën Skoceze të Futbollit]] (SFL). Aplikimi i tyre ishte i suksesshëm dhe ata luajtën ndeshjen e tyre të parë në Ligë më 12 gusht 1893 në [[West Craigie Park]], duke siguruar një barazim 3–3 kundër [[Rangers F.C.|Rangers]]. Dundee luftoi gjatë 10 viteve të para të ekzistencës së tyre. Pozicioni i tyre më i mirë në ligë ishte i pesti, të cilin e arritën në sezonet 1895–96 dhe 1896–97. Ata gjithashtu arritën në gjysmëfinalet e [[Kupa e Skocisë|Kupës Skoceze]] në 1894–95 dhe 1897–98, duke humbur respektivisht ndaj [[Renton FC|Renton]] dhe [[Kilmarnock FC|Kilmarnock]]. Më 26 tetor 1895, Dundee humbi një ndeshje të ligës me një rezultat rekord klubi prej 0–11 ndaj [[Celtic F.C.|Celtic]] në Glasgow. Më 1 janar 1894 Dundee mundi [[Manchester United F.C.|Newton Heath]] (Manchester United i ardhshëm) 2–1 në terrenin e tyre të atëhershëm të [[Porti i Karolinës|Carolina Port]] në Dundee. Carolina Port gjithashtu priti ndeshjen e parë ndërkombëtare të futbollit të mbajtur në Dundee më [[21 mars]] [[1896]] kur Skocia mundi Uellsin 4–0. Portieri i Dundee, [[Lista e futbollistëve ndërkombëtarë të Skocisë me një kapele|Frank Barrett]], mesfushori [[Lista e futbollistëve ndërkombëtarë të Skocisë|Sandy Keillor]] dhe sulmuesi i brendshëm, Bill Thomson, u përballën të gjithë për Skocinë gjatë kësaj periudhe të hershme të historisë së klubit. Gjërat filluan të përmirësoheshin për Dundee me fillimin e shekullit të ri. Në 1899 ata u zhvendosën nga Porti i Karolinës në tokën e tyre të tanishme të [[Dens Park]]. Në sezonin [[1902–03 në futbollin skocez|1902–1903]] ata përfunduan nënkampionët në kampionatin e ligës ndaj [[Hibernian FC|Hibernian]]. (Në sezonin 1902–1903 Dundee lejoi 12 gola të ligës kundër, që mbeten golat më të paktë të pësuar nga ndonjë klub britanik në një sezon të plotë të ligës.) [[Dave Halliday]] kishte luajtur në krahun e majtë për klubet e tij të mëparshme - [[St Mirren FC|St Mirren]] dhe skuadrën e vendlindjes së tij [[Mbretëresha e Jugut FC|Queen of the South]]. Ai shkoi në Dundee në vitin 1921, ku internacionalisti skocez [[Alex Troup|Alec Troup]] luajti në krahun e majtë. Kështu Dundee e shndërroi Halliday në [[Sulmuesi (futboll)|qendërsulmues]] me rezultate spektakolare; ai përfundoi si golashënuesi më i mirë skocez në sezonin 1923–1924 me 38 gola nga 36 paraqitjet e tij në divizionin më të lartë. Ky mbetet rekordi i klubit të të gjitha kohërave të golashënuesve në ligë për një sezon të vetëm. (Më vonë, Halliday shënoi golin më të mirë në divizionin më të lartë të Anglisë në 1928–29, për t'u bërë më i fundit nga vetëm dy lojtarët që ishin golashënuesi më i mirë në Skoci dhe Angli). Me Halliday, Dundee arriti në finalen e [[Kupa e Skocisë 1924–25|Kupës Skoceze 1924–25]], gjatë rrugës duke eliminuar mbajtësit, skuadrën [[Airdrieonians FC (1878)|Airdrieonians]] të Hughie Gallacher . Dundee udhëhoqi [[Celtic F.C.|Celticun]] 1–0 në pjesën e parë në finale përpara se të humbiste nga fituesi i [[Jimmy McGrory]] në minutën e fundit. Halliday shënoi më së miri për Dundee në atë seri kupë. Në turnetë e fundit të sezonit me Dundee, ai shënoi dyshe kundër secilit prej [[Athletic Bilbao]], [[Real Madrid C.F.|Real Madrid CF]], [[Valencia CF]] dhe [[FC Barcelona]] . Ai shënoi 103 gola në 147 paraqitje në ligë dhe kupë për Dee. Më pas ai u zhvendos në jug për të vendosur rekorde shënimi në Angli, ku skuadrat e tjera përfituan nga vendimi i Dundee për të kthyer Halliday në qendërsulmues.<ref name="qoslegend">{{Cite web|title=QosFC: Legends – Dave Halliday|url=http://www.qosfc.com/legend-1048|access-date=31 tetor 2021|website=Qosfc.com|language=en}}</ref> === Mesi i shekullit të 20-të === [[Skeda:Dundee_FC_League_Performance.svg|djathtas|parapamje|300x300px| Tabela e pozicioneve vjetore të tabelës së Dundee në Ligën Skoceze]] Periudha e pas Luftës së Dytë Botërore ishte një epokë e artë për klubin e futbollit Dundee. Pasi ranë nga kategoria në prag të luftës, Blutë e Errët filluan në vitin 1946 në sezonin e parë zyrtar në kategorinë e dytë, por brenda pesë viteve ata ishin nënkampionët e kampionatit të Ligës Skoceze dhe fituan trofeun e tyre të parë në dyzet e një vjet. Titujt e njëpasnjëshëm të Divizionit 'B' i dhanë promovimit të George Anderson në Dundee në 1947, dhe vetëm dy vjet më vonë ata ishin në një mustaqe për t'u bërë kampionë të Skocisë. Enët prej argjendi nuk ishin larg; pasi shpenzuan një tarifë transferimi rekord botëror prej 23,500£ për [[Billy Steel]] (për zemërimin e disa mbështetësve të klubit - të cilët ishin të zemëruar me aspektin e financave në futboll dhe në vend të kësaj uronin për talentin 'vendas'), ata fituan Kupën e Ligës Skoceze. në vitin 1951 në një nga finalet më emocionuese që Hampden ka parë ndonjëherë. Dymbëdhjetë muaj më vonë skuadra u kthye në Hampden për t'u bërë skuadra e parë që mbajti Kupën e Ligës, dhe në mes të këtyre dy fitoreve u shfaqën në finalen e Kupës Skoceze 1952. Ana Dark Blue e epokës përfshinte lojtarë të tillë si Bill Brown, Tommy Gallacher, Doug Cowie, Alfie Boyd, Bobby Flavell dhe Billy Steel. Në Kupën e Skocisë 1958–59, Dundee pësoi një humbje shokuese 1–0 ndaj ekipit [[Liga e Futbollit të Malësisë|të Ligës Highland,]] [[Fraserburgh FC|Fraserburgh]]. Kjo konsiderohet gjerësisht si humbja më e turpshme e Dundee në historinë e tyre. === 1960 - Epoka e artë e Dundee === [[Bob Shankly]] (vëllai i [[Bill Senkli|Bill Shankly]]) u emërua menaxher në 1959. Dundee u bë kampion i Skocisë kur fitoi titullin e ligës së [[Divizioni i Parë i Ligës Skoceze|Divizionit Një]] në sezonin 1961–1962. Me lojtarë të tillë si Bobby Cox, Bobby Wishart, [[Pat Liney]], Alan Cousin, Andy Penman, Hugh Robertson, [[Alan Gilzean]], [[Alex Hamilton (futbollist, i lindur më 1936)|Alex Hamilton]], [[Bobby Seith]], [[Gordon Smith (futbollist, i lindur më 1924)|Gordon Smith]] dhe [[Ian Ure]] ata arritën titullin me një fitore kundër [[St Johnstone FC|St Johnstone]], e cila nga ana tjetër. zbriti St Johnstone në Divizionin e Dytë të atëhershëm. Gordon Smith fitoi dallimin si lojtari i vetëm që fitoi kampionatin skocez të futbollit me tre klube ([[Hibernian FC|Hibs]], [[Heart of Midlothian FC|Hearts]] dhe Dundee), asnjëri prej tyre as gjysma e [[Firma e vjetër|Old Firm]] tradicionalisht dominuese.<ref name="ancell">{{Cite web|title=QosFC: Bobby Ancell|url=http://qosfc.com/new_newsview.aspx?newsid=976|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120617131849/http://qosfc.com/new_newsview.aspx?newsid=976|archive-date=17 qershor 2012|access-date=1 janar 2012|website=qosfc.com|language=en}}</ref> Sezonin e ardhshëm, 1962–1963, Dundee arriti në [[1962–63 Kupa Evropiane|gjysmëfinalet]] e [[UEFA Liga e Kampionëve|Kupës Evropiane]] duke mposhtur 1. [[1. FC Köln|FC Köln]], [[Sporting CP]] dhe [[RSC Anderlecht]]. Dundee humbi ndaj [[A.C. Milan|AC Milan]] në total në gjysmëfinale, megjithëse ata fituan (dhe mbajtën një portë të pastër) kundër Milanit në ndeshjen në shtëpi në Dens Park. Dee arriti përsëri në finalen e Kupës Skoceze në [[Kupa e Skocisë 1963–64|garën 1963–1964]]. Shankly u largua nga Dundee në shkurt 1965.<ref name="ancell">{{Cite web|title=QosFC: Bobby Ancell|url=http://qosfc.com/new_newsview.aspx?newsid=976|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120617131849/http://qosfc.com/new_newsview.aspx?newsid=976|archive-date=17 qershor 2012|access-date=1 janar 2012|website=qosfc.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20120617131849/http://qosfc.com/new_newsview.aspx?newsid=976 "QosFC: Bobby Ancell"]. </cite></ref> Menaxheri tjetër pas Shankly ishte ish-lojtari [[Bobby Ancell]] nga skuadra e Kampionatit B të Divizionit 1947. Ancell e çoi Dundee në një finale të Kupës së Ligës 1967–68 kundër fituesit të Kupës Evropiane të sezonit të kaluar, Celtic. Skuadra e Ancell shënoi tre herë në [[Parku Hampden|Hampden Park]] në [[Glasgou|Glasgow]], por megjithatë humbi 5–3. Në paraardhësin e [[UEFA Liga e Evropës|Kupës UEFA dhe Europa League]], Dundee arriti në gjysmëfinalet e Kupës së Panaireve Ndër-Qytetesh 1967–68. Dundee eliminoi kundërshtarët nga Holanda, Belgjika dhe Zvicra për të takuar [[Leeds United FC|Leeds United]] në gjysmëfinale. Pas një barazimi 1–1 në Dens, një fitore 1–0 në ndeshjen e dytë e kaloi Leeds.<ref name="ancell">{{Cite web|title=QosFC: Bobby Ancell|url=http://qosfc.com/new_newsview.aspx?newsid=976|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120617131849/http://qosfc.com/new_newsview.aspx?newsid=976|archive-date=17 qershor 2012|access-date=1 janar 2012|website=qosfc.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20120617131849/http://qosfc.com/new_newsview.aspx?newsid=976 "QosFC: Bobby Ancell"]. </cite></ref> === Fundi i shekullit të 20-të === Në vitin 1973, nën drejtimin e David White dhe kapitenin e Tommy Gemmell, Kupa e Ligës Skoceze u kthye në Dens pas një fitoreje 1–0 kundër [[Celtic F.C.|Celtic]] . Në vitin 1986, Dundee siguroi një fitore 2–0 ndaj Hearts në Dens Park në ditën e fundit të sezonit për t'i mohuar klubit të Edinburgut titullin e parë të ligës në 26 vjet. Hearts kishte arritur të qëndronte i pamposhtur në ligë që nga 28 shtatori 1985, dhe thjesht duhej të vazhdonte këtë ecuri për një ndeshje më shumë për të përfunduar në krye të tabelës përpara sfiduesit më të afërt të Celtic; megjithatë, dy gola të vonuar nga zëvendësuesi [[Albert Kidd]], së bashku me fitoren 5–0 të Celtic në [[St Mirren FC|St Mirren]], siguruan që kampionati i ligës të shkonte në Glasgow. === shekulli 21 === Në vitin 2000, klubi doli në titujt kryesorë kur nënshkroi [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|argjentinasin]] [[Claudio Caniggia]],<ref>{{Cite news|last=Philip|first=Calum|date=16 dhjetor 2000|title=Caniggia fever puts Dundee in world spotlight|language=en|work=[[The Independent]]|location=London|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/scottish/caniggia-fever-puts-dundee-in-world-spotlight-628967.html|access-date=24 mars 2010}}</ref> i cili më vonë nënshkroi për Rangers.<ref>{{Cite news|date=16 dhjetor 2000|title=Caniggia to join Rangers|language=en|work=[[The Guardian]]|location=London|url=https://www.theguardian.com/football/2001/may/15/newsstory.sport4|access-date=24 mars 2010}}</ref> Caniggia ishte vetëm një nga shumë nënshkrimet e huaja në skuadrën e Dundee në fillim të viteve 2000, ku përfshihej edhe ish-lojtari i [[Newcastle United|Newcastle United,]] [[Temur Ketsbaia]].<ref>{{Cite news|date=18 tetor 2001|title=Ketsbaia heads north to Dundee|language=en|work=The Guardian|location=London|url=http://www1.uefa.com/memberassociations/news/newsid=9810.html|url-status=dead|access-date=24 mars 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120331125915/http://www1.uefa.com/memberassociations/news/newsid=9810.html|archive-date=31 mars 2012}}</ref> Nënshkrimi i lojtarëve të tillë të profilit të lartë, së bashku me shumë të tjerë, e çuan Dundee në një finale të Kupës Skoceze dhe dy përfundime në top-gjashtë. Kjo u arrit fillimisht nën drejtimin e [[Ivano Bonetti]] (i cili gjithashtu dha një kontribut të shkurtër por të dukshëm në lojë, duke u lidhur mirë me Caniggia) dhe më pas nën drejtimin e [[Jim Duffy]]. Pjesëmarrjet ishin ende të pakta nga shifrat e shpresuara, dhe me shpenzimet që peshonin dukshëm më shumë se të ardhurat, Dundee u detyrua shpejt në administrim. Përpara se Dundee të hynte në telashe financiare, skuadra mposhti skuadrën e Glasgow [[Partick Thistle FC|Partick Thistle]] 2–0 jashtë shtëpisë në raundin e tretë të [[Kupa e Skocisë|Kupës Skoceze]] në 2003. Raundi i katërt pa Dundee të mposhti [[Aberdeen FC|Aberdeen]] 2–0 në [[Dens Park]]. Dundee vazhdoi marshimin e tyre drejt [[Parku Hampden|Hampden Park]] me një barazim 1–1 jashtë dhe një fitore 4–1 në kohën shtesë ndaj [[Falkirk FC|Falkirk]] në Dens rezervoi vendin e tyre në gjysmëfinale duke luajtur [[Inverness Caledonian Thistle FC|Inverness CT]] në [[Parku Hampden|Hampden Park]]. Një gol i [[Georgi Nemsadze]] siguroi një fitore 1–0 dhe një vend në Final kundër [[Rangers F.C.|Rangers]]. Në finale, [[Barry Smith]] goditi shtyllën për Dundee, por [[Lorenzo Amoruso]] shënoi për t'i dhënë fund ecurisë së kupës së Dundee. Atë vit, për shkak të dështimit të klubit për të shitur lojtarë siç pritej, u mblodhën të ardhura të pamjaftueshme për të financuar faturën e madhe të pagave nën pronarët Peter dhe James Marr, duke rezultuar në një borxh prej 23 milion £ që do të thoshte se ata ishin të detyruar të shkonin në administrim me shumë lojtarë. si [[Fabián Caballero|Fabian Caballero]], [[Craig Burley]] dhe kapiteni [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|gjeorgjian]] [[Georgi Nemsadze]] duke u larguar në 2005. Pavarësisht këtij borxhi të madh, Dundee mbijetoi duke shitur stadiumin e tyre në 2003. Por klubi më pas ra në nivelin e dytë të ligave skoceze, ku qëndruan deri në korrik 2012. Në mesin e vitit 2006, u njoftua se ristrukturimi financiar do ta bënte klubin pa borxhe. Në vitin 2007, James dhe Peter Marr ndërprenë disa nga lidhjet e tyre me Dundee, duke u larguar respektivisht si kryetar dhe shef ekzekutiv, kur kompania e tyre P&J Taverns u detyrua në administrim. Bob Brannan dhe [[Dave MacKinnon]] zunë vendin e Marrs. Në vitin 2008, pas një ecurie të dobët në ligë, menaxheri Alex Rae u shkarkua, me ish-menaxherin Jocky Scott që mori detyrën e tij të tretë me klubin.<ref name="Scott1">{{Cite news|date=30 tetor 2008|title=Scott set for Dundee appointment|work=BBC Sport|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/d/dundee/7695798.stm|access-date=30 tetor 2008}}</ref> Në sezonin 2009–10, drejtori i Dundee, Calum Melville, ishte në telashe duke pretenduar se do t'i ofronte rivalëve [[Dundee United FC|Dundee United]] 500,000 £ për ish-mesfushorin e Dundee, [[Scott Robertson (futbollist, i lindur në 1985)|Scott Robertson]].<ref name="Scott2">{{Cite news|date=29 tetor 2009|title=Melville faces grilling for planned bid|language=en|work=The Herald|location=Glasgow|url=http://www.heraldscotland.com/sport/more-scottish-football/dundee-director-calum-melville-faces-grilling-over-planned-bid-for-dundee-united-s-scott-robertson-1.928974|access-date=28 tetor 2009}}</ref> Dundee fitoi [[Sfida Skoceze Kupa|finalen e Challenge Cup]] kur mundi Inverness Caledonian Thistle 3–2.<ref>{{Cite web|date=23 nëntor 2009|title=Alba Cup Final: Inverness Caledonian Thistle 2 Dundee 3|url=http://www.dailyrecord.co.uk/football/cups/challenge-cup/2009/11/23/alba-cup-final-inverness-caledonian-thistle-2-dundee-3-86908-21842989/|access-date=30 dhjetor 2009|website=DailyRecord|language=en}}</ref> Në mars 2010, Scott u shkarkua nga posti i trajnerit pas humbjes 3–0 nga [[Airdrieonians FC|Airdrie United]].<ref>{{Cite news|last=Spence|first=Jim|date=20 mars 2010|title=First Division leaders Dundee sack manager Jocky Scott|language=en|work=BBC Sport|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/d/dundee/8578476.stm|access-date=20 mars 2010}}</ref> Ai u zëvendësua nga Gordon Chisholm, me Billy Dodds si ndihmës të tij. Në shtator 2010, Dundee ishte përsëri në prag të hyrjes në administratë për shkak të një faturë tatimore të papaguar prej 365,000 £. Gjatë negociatave me [[HM të ardhurat dhe doganat|HM Revenue dhe Doganat]], oferta e klubit për të paguar 100,000 £ menjëherë u refuzua.<ref>{{Cite news|last=Spence|first=Jim|date=27 shtator 2010|title=Dundee director bullish about club's future|language=en|work=[[BBC News]]|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/d/dundee/9034209.stm|access-date=27 shtator 2010}}</ref> Më 14 shtator u njoftua se klubi do të kalonte në administrim.<ref>{{Cite news|last=Spence|first=Jim|date=15 tetor 2010|title=Dundee face threat of liquidation as staff await fate|language=en|work=[[BBC News]]|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/d/dundee/9085810.stm|access-date=14 tetor 2010}}</ref> Si ndëshkim për hyrjen në administratë, Liga Skoceze e Futbollit i dha Dundee 25 pikë më 1 nëntor 2010. Në kohën kur u shqiptua dënimi, kjo e la Dundee në fund të tabelës së Kategorisë së Parë me −11 pikë, 20 pikë prapa ekipit të dytë. Më 10 dhjetor 2010, Dark Blues Business Trust u krijua nga ish-pronari i Dundee Peter Marr dhe ish-drejtori Steve Martin për të ndihmuar klubin të rimëkëmbet nga situata e tyre financiare. Më 17 dhjetor 2010 ankesa e Dundee kundër zbritjes së pikëve u refuzua. Dundee shkoi në një seri rekord prej 23 ndeshjesh pa humbje në divizionin e parë. Më 12 maj 2011, Dundee FC doli nga administrata. Besimi i mbështetësve të klubit, Dundee FC Supporters' Society Ltd., u bë aksionari i shumicës dhe Steve Martin i DFC Business Trust iu bashkua bordit të drejtorëve së bashku me pesë nga bordi i Society Fans.<ref>{{Cite news|date=12 maj 2011|title=Dundee Exit Administration|language=en|work=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/13380218.stm|access-date=12 maj 2011}}</ref> Më 6 nëntor 2011, u njoftua se Harry MacLean kishte dhënë dorëheqjen nga pozicioni i tij si Shef Ekzekutiv dhe do të punonte një muaj më parë.<ref name="Harry_Leaves">{{Cite news|date=6 nëntor 2011|title=Harry MacLean Resignation|language=en|work=dundeefc.co.uk|publisher=Dundee F.C.|url=http://www.dundeefc.co.uk/news_detail.asp?h=HARRY-MACLEAN-RESIGNATION&newsid=1969|url-status=dead|access-date=6 dhjetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120526121009/http://www.dundeefc.co.uk/news_detail.asp?h=HARRY-MACLEAN-RESIGNATION&newsid=1969|archive-date=26 maj 2012}}</ref> MacLean, i cili kishte luajtur një rol kyç në shpëtimin e klubit gjatë administrimit,<ref name="Harry_Leaves" /> pranoi një ftesë për t'u ribashkuar me klubin në një rol jo-ekzekutiv përpara se të largohej nga pozicioni i tij si Shef Ekzekutiv.<ref>{{Cite news|date=21 nëntor 2011|title=Statement from Dundee FC and DFCSS|language=en|work=dundeefc.co.uk|publisher=Dundee F.C.|url=http://www.dundeefc.co.uk/news_detail.asp?h=STATEMENT-FROM-DUNDEE-FC-AND-DFCSS&newsid=1992|url-status=dead|access-date=6 dhjetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120526121021/http://www.dundeefc.co.uk/news_detail.asp?h=STATEMENT-FROM-DUNDEE-FC-AND-DFCSS&newsid=1992|archive-date=26 maj 2012}}</ref> Dorëheqja e tij u pasua vetëm njëmbëdhjetë ditë më vonë nga vendimi i Stuart Murphy për të dhënë dorëheqjen si kryetar i klubit dhe drejtor i klubit, i cili hyri në fuqi menjëherë.<ref>{{Cite news|date=17 nëntor 2011|title=Club Statement|language=en|work=dundeefc.co.uk|publisher=Dundee F.C.|url=http://www.dundeefc.co.uk/news_detail.asp?h=CLUB-STATEMENT&newsid=1984|url-status=dead|access-date=6 dhjetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120526121034/http://www.dundeefc.co.uk/news_detail.asp?h=CLUB-STATEMENT&newsid=1984|archive-date=26 maj 2012}}</ref> Më 27 dhjetor 2011, Harry MacLean dha dorëheqjen nga roli i tij jo-ekzekutiv<ref>{{Cite news|date=27 dhjetor 2011|title=Harry Leaves Board|language=en|work=dundeefc.co.uk|publisher=Dundee F.C.|url=http://www.dundeefc.co.uk/home/news_detail.asp?newsid=2073|url-status=dead|access-date=27 dhjetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120526121100/http://www.dundeefc.co.uk/home/news_detail.asp?newsid=2073|archive-date=26 maj 2012}}</ref> duke shkaktuar pyetje në lidhje me stabilitetin e sallës së këshillit. Menjëherë pasi boshllëku i lënë nga MacLean u plotësua nga Scot Gardiner.<ref>{{Cite news|date=27 dhjetor 2011|title=Boardroom instability|language=en|work=dundeefc.co.uk|publisher=Dundee F.C.|url=http://www.dundeefc.co.uk/dfcforum/topic.asp?TOPIC_ID=29923|url-status=dead|access-date=27 dhjetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120526121149/http://www.dundeefc.co.uk/dfcforum/topic.asp?TOPIC_ID=29923|archive-date=26 maj 2012}}</ref> Më 16 korrik 2012, Dundee u ftua të bashkohej me Premier Leaguen Skoceze për të zëvendësuar [[Rangers F.C.|Rangers]] pas [[Administrimi dhe likuidimi i Rangers Football Club plc|krizës së tyre financiare]] dhe pranimit të mëvonshëm në nivelin e katërt të futbollit skocez.<ref>{{Cite news|date=16 korrik 2012|title=Rangers: Dundee invited to take place in SPL|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/18850864|access-date=16 korrik 2012}}</ref> Që nga periudha e dytë e administrimit, Dundee, së bashku me Shoqërinë e tyre Mbështetëse, zbatuan objektivat e rregullta të KPI. Këto objektiva u vendosën për të siguruar, në një farë mënyre, që dështimet që çuan në administrim dhe në të vërtetë, disa dekada trazira financiare nuk mund të përsëriten. Dundee mbeti pas administratës së dytë me vetëm [[Administrata (futbolli britanik)|borxh futbolli]] dhe pa aftësi huamarrjeje. Që nga dalja nga administrata, klubi është përqendruar në respektimin e borxhit të futbollit, ndërkohë që ka mbajtur paga më të ulëta për futbollin dhe faturat e stadiumit, sipas të ardhurave të krijuara. Borxhi post-admin ishte papritur ende mbi 200,000 £ që duhej të punonte shpejt në buxhetet tashmë të stërvitura të bordit. Pas një sezoni të pasuksesshëm në Premier League, Dundee u rrëzua përsëri pasi përfundoi në fund, pavarësisht formës së përmirësuar shumë pasi [[John Brown]] zëvendësoi [[Barry Smith]] si menaxher në fund të sezonit. Sezonin e ardhshëm (2013–14) Dundee do të merrte pjesë në [[Kampionati Skocez|Kampionatin Skocez]] (ish Divizioni i Parë) pasi u bënë reforma në sistemin e Ligës Skoceze. === Pronësia e FPS === Gjatë gjithë verës që çoi në fillimin e sezonit 2013–14 u mbajtën bisedime në lidhje me një blerje të mundshme të bazuar në Teksan me investime që do të kryheshin deri në 650,000 £. Marrja përfundoi dhe ish-Drejtori Bill Colvin u emërua si kryetar për të mbikëqyrur këtë bord të ri, investitori kryesor i të cilit Tim Keyes i Keyes Capital, Austin, Teksas, emëroi John Nelms të kujdesej për interesat e tij. Sezoni 2013–14 rezultoi të ishte një për t’u mbajtur mend me Dundee që fitoi titullin dhe u promovua në nivelin më të lartë në ditën e fundit të sezonit me një fitore 2–1 ndaj [[Dumbarton FC|Dumbarton]]. Pas një humbje të rëndë ndaj [[Falkirk FC|Falkirk]] dhe një barazim kundër Alloa, menaxheri [[John Brown]] u zëvendësua nga [[Paul Hartley]]. Një fitore 3–0 në Alloa për The Dark Blues dhe një humbje 4–1 ndaj [[Dumbarton FC|Dumbarton]] për Hamilton Academical do të thoshte që Dundee ishte në vendin e vozitjes kur erdhi në finale. [[Dens Park]] u shit për ndeshjen kundër [[Dumbarton FC|Dumbarton]] kur [[Christian Nade|Christian Nadé]] shënoi me kokë në golin e hapjes. Menjëherë pas kësaj, [[Peter MacDonald (futbollist)|Peter MacDonald]] shënoi golin e dytë. Skuadra mysafire tërhoqi një gol në pjesën e dytë dhe [[Hamilton Academic FC|Hamilton Academical]] arriti të mbyllte diferencën e golave me një fitore 10–2 ndaj [[Greenock Morton FC|Greenock Morton]]. Por Dundee mori tre pikët dhe arriti të ngjitet në [[Premiership Skocez|Premiership skocez]]. == Lojtarët == === Skuadra aktuale === Redaktuar me 2024-08-10.{{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=SCO|pos=GK|name=[[Jon McCracken]]|other=}} {{Fs player|no=2|nat=ENG|pos=DF|name=[[Ethan Ingram]]|other=}} {{Fs player|no=3|nat=SCO|pos=DF|name=[[Clark Robertson]]|other=}} {{Fs player|no=4|nat=WAL|pos=DF|name=[[Ryan Astley]]|other=}} {{Fs player|no=5|nat=IRL|pos=DF|name=[[Joe Shaughnessy]]|other=[[Captain (association football)|C]]}} {{Fs player|no=6|nat=SCO|pos=DF|name=[[Jordan McGhee]]|other=[[Captain (association football)#Vice-captain|C4]]}} {{Fs player|no=7|nat=SCO|pos=FW|name=[[Scott Tiffoney]]|other=}} {{Fs player|no=8|nat=SCO|pos=MF|name=[[Josh Mulligan]]|other=}} {{Fs player|no=9|nat=ENG|pos=FW|name=[[Curtis Main]]|other=}} {{Fs player|no=10|nat=SCO|pos=MF|name=[[Lyall Cameron]]|other=}} {{Fs player|no=13|nat=ENG|pos=GK|name=[[Adam Legzdins]]|other=}} {{Fs player|no=15|nat=SCO|pos=FW|name=[[Simon Murray (footballer)|Simon Murray]]|other=}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=17|nat=SCO|pos=MF|name=[[Luke McCowan]]|other=[[Captain (association football)|C3]]}} {{Fs player|no=18|nat=SCO|pos=FW|name=[[Charlie Reilly (footballer)|Charlie Reilly]]|other=}} {{Fs player|no=19|nat=SCO|pos=MF|name=[[Finlay Robertson (footballer)|Finlay Robertson]]|other=}} {{Fs player|no=20|nat=FRA|pos=DF|name=[[Billy Koumetio]]|other=}} {{Fs player|no=21|nat=FRA|pos=DF|name=[[Ziyad Larkeche]]|other=në huazim nga [[Queens Park Rangers F.C.|QPR]]}} {{Fs player|no=23|nat=ENG|pos=FW|name=[[Seb Palmer-Houlden]]|other=në huazim nga [[Bristol City F.C.|Bristol City]]}} {{Fs player|no=25|nat=SCO|pos=DF|name=[[Luke Graham (footballer, born 2004)|Luke Graham]]|other=}} {{Fs player|no=28|nat=FRA|pos=MF|name=[[Mohamed Sylla (footballer, born 1993)|Mohamed Sylla]]|other=}} {{Fs player|no=29|nat=MEX|pos=DF|name=[[Antonio Portales]]|other=}} {{Fs player|no=30|nat=SCO|pos=GK|name=[[Harrison Sharp]]|other=}} {{Fs player|no=31|nat=NIR|pos=GK|name=[[Trevor Carson]]|other=[[Captain (association football)|C2]]}} {{Fs end}} == Nderimet == ===Liga=== * '''[[Premiership Skocez]]:''' ** '''Fitues (1):''' [[1961–62 Scottish Division One|1961–1962]] ** Nënkampion (4): [[1902–03 Scottish Division One|1902–1903]], [[1906–07 Scottish Division One|1906–1907]], [[1908–09 Scottish Division One|1908–1909]], [[1948–49 Scottish Division A|1948–1949]] * '''[[Champiomship Skocez]]:''' ** '''Fitues (6):''' [[1946–47 Scottish Division B|1946–1947]], [[1978–79 Scottish First Division|1978–1979]], [[1991–92 Scottish First Division|1991–1992]], [[1997–98 Scottish First Division|1997–1998]], [[2013–14 Scottish Championship|2013–2014]], [[2022–23 Scottish Championship|2022–2023]] ** Nënkampion (5): [[1980–81 Scottish First Division|1980–1981]], [[2007–08 Scottish First Division|2007–2008]], [[2009–10 Scottish First Division|2009–2010]], [[2011–12 Scottish First Division|2011–2012]], [[2020–21 Scottish Championship|2020–2021]] ===Kupa=== *'''[[Kupa Skoceze]]:''' **'''Fitues (1)''': [[1909–10 Scottish Cup#Final|1909–1910]] **Nënkampion (4): [[1924–25 Scottish Cup#Final|1924–1925]], [[1952 Scottish Cup final|1951–1952]], [[1963–64 Scottish Cup#Final|1963–1964]], [[2003 Scottish Cup final|2002–2003]] *'''[[Scottish League Cup]]:''' **'''Winners (3):''' [[1951 Scottish League Cup final|1951–1952]], [[1952 Scottish League Cup final|1952–1953]], [[1973 Scottish League Cup final|1973–1974]] **Runners-up (3): [[1967 Scottish League Cup final|1967–1968]], [[1980 Scottish League Cup final|1980–1981]], [[1995 Scottish League Cup final|1995–1996]] *'''[[Scottish Challenge Cup]]:''' **'''Winners (2):''' [[1990 Scottish Challenge Cup final|1990–1991]], [[2009 Scottish Challenge Cup final|2009–2010]] **Runners-up (1): [[1994 Scottish Challenge Cup Final|1994–1995]] {{col-3}} === Evropë === * '''[[UEFA Champions League|Kupa Evropiane]]:''' ** Semi-finalistë (1): [[1962–63 European Cup|1962–1963]] * '''[[Inter-Cities Fairs Cup]]:''' ** Semi-finalistë (1): [[1967–68 Inter-Cities Fairs Cup|1967–1968]] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Klube futbolli]] [[Kategoria:Klube futbolli në Skoci]] 2imc3a56duw4uj36pnm81h9nvtrhpwi 0 359641 3022981 3004317 2026-08-06T14:09:50Z Makenzis 95633 3022981 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | current = 2024–25 Aberdeen F.C. season | clubname = Aberdeen | image = 600px Rosso con tondo e barca stilizzati Bianchi.png | upright = 0.8 | fullname = Aberdeen Football Club | nickname = The Dons <br> The Dandies <br> The Reds | founded = [[14 prill]] [[1903]] | ground = [[Pittodrie Stadium]] | capacity = 20,866<ref name="spfl.co.uk">{{cite web|url=http://spfl.co.uk/clubs/aberdeen/|title=Aberdeen Football Club|publisher=Spfl.co.uk|access-date=22 prill 2014|archive-date=13 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813044112/https://spfl.co.uk/clubs/aberdeen|url-status=live|language=en}}</ref> | chairman = [[Dave Cormack]] | manager = [[Jimmy Thelin]] | league = [[Scottish Premiership]] | season = 2025–26 | position = 9të nga 12 | website = http://www.afc.co.uk | pattern_la1 = _aberdeen2425h | pattern_b1 = _aberdeen2425h | pattern_ra1 = _aberdeen2425h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = DF0000 | body1 = DF0000 | rightarm1 = DF0000 | shorts1 = DF0000 | socks1 = DF0000 | pattern_la2 = _aberdeen2425a | pattern_b2 = _aberdeen2425a | pattern_ra2 = _aberdeen2425a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = _aberdeen2425al | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = | pattern_b3 = | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = | body3 = | rightarm3 = | shorts3 = | socks3 = }}'''Aberdeen Football Club''' është një klub [[futbolli]] profesionist skocez me qendër në [[Aberdeen]], Skoci. Ata konkurrojnë në [[Premiership skocez|Premiershipin Skocez]] dhe nuk kanë rënë kurrë nga divizioni më i lartë i sistemit të ligës skoceze të futbollit që kur u zgjodhën në ligën më të lartë në 1905.<ref>{{Cite web|last=Nardelli|first=Alberto|date=2 qershor 2015|title=Which European football clubs have never been relegated?|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2015/jun/02/which-european-football-clubs-have-never-been-relegated|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240407100141/https://www.theguardian.com/news/datablog/2015/jun/02/which-european-football-clubs-have-never-been-relegated|archive-date=7 prill 2024|access-date=7 prill 2024|website=[[The Guardian]]|language=en|quote=Vetëm dy klube kanë luajtur gjithmonë në divizionin më të lartë të Skocisë: Celtic (që nga viti 1890) dhe Aberdeen (që nga viti 1905).}}</ref> Aberdeen ka fituar katër [[Lista e kampionëve të futbollit skocez|tituj të ligës skoceze]], shtatë [[Kupa e Skocisë|kupa skoceze]] dhe gjashtë [[Kupa e Ligës Skoceze|kupa të ligës skoceze]]. Ata janë gjithashtu skuadra e vetme skoceze që ka fituar dy trofe evropianë, pasi ka fituar [[Kupa e Fituesve të Kupës UEFA|Kupën e Fituesve të Kupave Evropiane]] dhe [[UEFA Super Kupa|Superkupën Evropiane]] në 1983. Të formuar në vitin 1903 si rezultat i bashkimit të tre klubeve nga Aberdeen, ata rrallë sfiduan për nderime deri në dekadën e pasluftës, kur fituan secilin nga trofet kryesore skoceze nën menaxherin [[Dave Halliday]]. Ky nivel suksesi u tejkalua në vitet 1980, kur, nën drejtimin e [[Alex Ferguson]], ata fituan tre tituj të ligës, katër Kupa Skoceze dhe një Kupë të Ligës Skoceze, krahas dy trofeve evropiane. Aberdeen ishte klubi i fundit jashtë [[Firma e vjetër|Old Firm]] që fitoi një titull lige, në 1984–85, dhe gjithashtu skuadra e fundit skoceze që fitoi një trofe evropian. Skuadra ka pasur më pak sukses që nga kjo epokë e artë, megjithëse një pritje 19-vjeçare për një trofe të madh përfundoi duke fituar Kupën e Ligës Skoceze 2013–14, e ndjekur nga disa vende të dyta pas [[Celtic F.C.|Celtic]] në ligë gjatë viteve 2010. Aberdeen ka luajtur në stadiumin Pittodrie që nga fillimi i tyre. Terreni aktualisht ka një kapacitet prej 20,866 dhe ishte stadiumi i parë me ndenjëse dhe të gjitha të mbuluara në Mbretërinë e Bashkuar. Pittodrie ishte gjithashtu stadiumi i parë i futbollit që shfaqi një [[Zona teknike|gërmim]], një shpikje e lojtarit dhe trajnerit Donald Colman. Ngjyrat e klubit kanë qenë kryesisht e kuqja dhe e bardha që nga viti 1939; Para kësaj, ata luanin në vija vertikale të zeza dhe të arta. Në kohët moderne, Aberdeen kanë luajtur pothuajse ekskluzivisht me shirita krejt të kuq me detaje të bardha.<ref>{{Cite web|title=Aberdeen|url=http://historicalkits.co.uk/Scottish_Football_League/Aberdeen/Aberdeen.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201035419/http://historicalkits.co.uk/Scottish_Football_League/Aberdeen/Aberdeen.htm|archive-date=1 dhjetor 2017|access-date=23 nëntor 2017|publisher=Historical Football Kits|language=en}}</ref> Aberdeen tërheq mbështetje nga qyteti dhe zonat përreth, pasi nuk kanë rivalë të afërt gjeografikisht. Në mungesë të një konkurrenti lokal, Aberdeen ka zhvilluar rivalitete me kundërshtarë më të largët si [[Dundee United FC|Dundee United]] (i njohur kolektivisht si "New Firm" në vitet 1980) dhe [[Rangers F.C.|Rangers]]. == Historia == === Formimi dhe vitet e hershme (1903-1939) === [[Skeda:Aberdeen_FC_League_Performance.svg|alt=Chart of yearly table positions|parapamje|300x300px| Historia e Ligës së Aberdeen nga paraqitja e tyre e parë në ligë në 1904]] Aberdeen FC aktual u formua pas bashkimit të tre klubeve me bazë në qytet - [[Aberdeen FC (1881)|Aberdeen]], [[Victoria United FC (Skoci)|Victoria United]] dhe [[Orion FC|Orion]] - në 1903.{{Sfnp|Webster|2003}} Klubi i ri luajti ndeshjen e tij të parë më 15 gusht 1903: një barazim 1–1 me [[Stenhousemuir FC|Stenhousemuir]].<ref name="milestones">{{Cite web|title=AFC Milestones and Records|url=http://www.afcheritage.org/history/milestones/index.cfm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160524093432/http://www.afcheritage.org/history/milestones/index.cfm|archive-date=24 maj 2016|access-date=19 qershor 2016|publisher=Aberdeen Heritage Trust|language=en}}</ref> Sezoni i parë prodhoi një fitore në [[Kupa Aberdeenshire|Kupën Aberdeenshire]], por vetëm një përfundim në vendin e tretë në [[Liga e Futbollit Verior (Skoci)|Ligën Veriore]]. Klubi aplikoi për anëtarësim në [[Liga Skoceze e Futbollit|Ligën Skoceze]] për sezonin e ardhshëm dhe u zgjodh në Kategorinë e Dytë.<ref name="milestones" /><ref name=":1">{{Cite book|last=McMenemy|first=Elma|url=https://books.google.com/books?id=xXvlCwAAQBAJ|title=Aberdeen in 100 Dates|date=15 maj 2016|publisher=The History Press|isbn=9780750968836|language=en|access-date=29 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170420033133/https://books.google.com/books?id=xXvlCwAAQBAJ|archive-date=20 prill 2017|url-status=live}}</ref> Në vitin 1904, klubi drejtohej nga Jimmy Philip . Në fund të sezonit të tij të parë, pavarësisht se kishte përfunduar në vendin e shtatë nga dymbëdhjetë skuadrat, Aberdeen u zgjodh në Divizionin e Parë të ri, të zgjeruar.<ref name=":1">{{Cite book|last=McMenemy|first=Elma|url=https://books.google.com/books?id=xXvlCwAAQBAJ|title=Aberdeen in 100 Dates|date=15 maj 2016|publisher=The History Press|isbn=9780750968836|access-date=29 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170420033133/https://books.google.com/books?id=xXvlCwAAQBAJ|archive-date=20 prill 2017|url-status=live}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMcMenemy2016">McMenemy, Elma (15 May 2016). </cite></ref> Që atëherë ata kanë mbetur në nivelin më të lartë të futbollit skocez.<ref name="overview">{{Cite web|title=Club Overview&nbsp;– Aberdeen|url=http://www.scotprem.premiumtv.co.uk/page/AberdeenDetail/0,,10002~932190,00.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080411072744/http://www.scotprem.premiumtv.co.uk/page/AberdeenDetail/0%2C%2C10002~932190%2C00.html|archive-date=11 prill 2008|access-date=28 mars 2008|publisher=[[Scottish Premier League]]|language=en}}</ref> Nga viti 1906, klubi bëri përparim të qëndrueshëm, me një paraqitje gjysmëfinale [[Kupa e Skocisë|të Kupës Skoceze]] në 1908 dhe një tjetër në 1911.<ref name="milestones">{{Cite web|title=AFC Milestones and Records|url=http://www.afcheritage.org/history/milestones/index.cfm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160524093432/http://www.afcheritage.org/history/milestones/index.cfm|archive-date=24 maj 2016|access-date=19 qershor 2016|publisher=Aberdeen Heritage Trust}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.afcheritage.org/history/milestones/index.cfm "AFC Milestones and Records"]. </cite></ref> Në atë sezon 1910–1911, Aberdeen regjistroi fitoret e tyre të para ndaj Old Firm of [[Celtic F.C.|Celtic]] dhe [[Rangers F.C.|Rangers]], dhe udhëhoqi ligën për një kohë, por e përfundoi sezonin në vendin e dytë.<ref name="milestones" /> Koha e luftës preku klubin po aq sa çdo tjetër; pavarësisht shkurtimeve të shpenzimeve dhe ekonomive të tjera, deri në vitin 1917 situata u bë e paqëndrueshme. Aberdeen u largua nga futbolli konkurrues, së bashku me [[Dundee FC|Dundee]] dhe [[Raith Rovers FC|Raith Rovers]].{{Sfnp|Webster|2003}} Futbolli i lartë u rikthye më 16 gusht 1919 dhe Aberdeen rifilloi me një ndeshje kundër [[Albion Rovers FC|Albion Rovers]]. Philip ishte ende në krye dhe vazhdoi të mbikëqyrte një ekip të aftë për rezultate të mira të izoluara, por asnjëherë në gjendje të përballonte një sfidë aq gjatë sa për të fituar një trofe. Në vitin 1923, Aberdeen u barazua kundër [[Peterhead FC|Peterhead]] në Kupën e Skocisë dhe vendosi rezultatin e tyre rekord - një fitore 13–0.<ref>{{Cite news|last=Grant|first=Michael|date=4 mars 2001|title=Peterhead ready to settle old scores with northern neighbours|language=en|work=[[Sunday Herald]]|publisher=Herald & Times Group|url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-19039673.html|url-status=dead|access-date=7 shtator 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924185927/http://www.highbeam.com/doc/1P2-19039673.html|archive-date=24 shtator 2015}}</ref> Philip doli në pension një vit më vonë dhe u zëvendësua si menaxher nga [[Paddy Travers]].<ref name="managers">{{Cite web|title=Aberdeen's managers|url=https://www.soccerbase.com/managers/manager.sd?manager_id=1429|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060818184825/http://www.soccerbase.com/managers2.sd?managerid=1429|archive-date=18 gusht 2006|access-date=24 mars 2008|publisher=Soccerbase|language=en}}</ref> Ai kryesoi finalen e parë të ekipit të Kupës Skoceze në 1937.<ref name="milestones">{{Cite web|title=AFC Milestones and Records|url=http://www.afcheritage.org/history/milestones/index.cfm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160524093432/http://www.afcheritage.org/history/milestones/index.cfm|archive-date=24 maj 2016|access-date=19 qershor 2016|publisher=Aberdeen Heritage Trust}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.afcheritage.org/history/milestones/index.cfm "AFC Milestones and Records"]. </cite></ref> "Travers" i Travers - trajneri i ekipit të parë në gjuhën moderne - ishte ish-lojtari [[Donald Colman]].<ref>{{Cite book|last=Walker|first=Julian|url=https://books.google.com/books?id=Q2qHCwAAQBAJ|title=Team Talk: Sporting Words and their Origins|date=20 janar 2013|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=9780747813125|language=en|access-date=29 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170420065246/https://books.google.com/books?id=Q2qHCwAAQBAJ|archive-date=20 prill 2017|url-status=live}}</ref> Colman konceptoi [[Zona teknike|hapësirën e gërmuar]], një zonë të mbuluar e vendosur pak nën nivelin e sipërfaqes së lojës për të ndihmuar më mirë vëzhgimet e tij.<ref>{{Cite book|last=Gordon|first=Richard|url=https://books.google.com/books?id=73aeCgAAQBAJ|title=Tales from the Dugout: Football at the Sharp End|date=19 tetor 2015|publisher=Black & White Publishing|isbn=9781785300189|language=en|access-date=29 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724204323/https://books.google.com/books?id=73aeCgAAQBAJ|archive-date=24 korrik 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Grant|first=Michael|url=https://books.google.com/books?id=IdG8BQAAQBAJ|title=The Management: Scotland's Great Football Bosses|last2=Robertson|first2=Rob|date=1 shtator 2011|publisher=Birlinn|isbn=9780857900845|language=en|access-date=29 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724205824/https://books.google.com/books?id=IdG8BQAAQBAJ|archive-date=24 korrik 2020|url-status=live}}</ref> [[Everton F.C.|Everton]] vizitoi Pittodrie menjëherë pas prezantimit të tij dhe e eksportoi idenë në ligat angleze, nga ku u përhap në të gjithë botën e futbollit.<ref name="dugout">{{Cite book|last=Bauckham|first=David|url=http://www.pyramidpassion.co.uk/Text_page_scan_1.jpg|title=Dugouts|publisher=New Holland Publishers|year=2003|isbn=1-84537-478-9|page=9|language=en|access-date=19 prill 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528212721/http://www.pyramidpassion.co.uk/Text_page_scan_1.jpg|archive-date=28 maj 2008|url-status=live}}</ref> Travers u largua për t'u bërë menaxher i [[Klajdi FC|Clyde]] në 1939. == Nderimet == === Vendase === * '''[[Lista e kampionëve të futbollit skocez|Liga Skoceze]]'''<ref name="hons">{{Cite web|title=Honours|url=https://www.afc.co.uk/club/honours/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202215828/https://www.afc.co.uk/club/honours/|archive-date=2 shkurt 2018|access-date=15 janar 2018|website=Aberdeen FC|language=en}}</ref> ** '''Fituesit (4):''' 1954–55, 1979–80, 1983–84, 1984–85 ** Nënkampionët: 17 herë * '''[[Kupa e Skocisë]]'''<ref name="hons" /> ** '''Fituesit (7):''' 1946–47, 1969–70, 1981–82, 1982–83, 1983–84, 1985–86, 1989–90 ** Nënkampionët: 9 herë * '''[[Kupa e Ligës Skoceze]]'''<ref name="hons" /> ** '''Fituesit (6):''' 1955–56, 1976–77, 1985–86, 1989–90, 1995–96, 2013–14 ** Nënkampionët: 10 herë === evropiane === * '''[[Kupa e Fituesve të Kupës UEFA]]'''<ref name="hons">{{Cite web|title=Honours|url=https://www.afc.co.uk/club/honours/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202215828/https://www.afc.co.uk/club/honours/|archive-date=2 shkurt 2018|access-date=15 janar 2018|website=Aberdeen FC}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.afc.co.uk/club/honours/ "Honours"]. </cite></ref> ** '''Fituesit:''' 1982–83 * '''[[UEFA Super Kupa|Superkupa e UEFA-s]]'''<ref name="hons" /> ** '''Fituesit:''' 1983 == Lojtarët == === Skuadra aktuale === Redaktuar më 2024-08-24.{{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=BUL|name=[[Dimitar Mitov]]|pos=GK}} {{Fs player|no=2|nat=SCO|name=[[Nicky Devlin]]|pos=DF}} {{Fs player|no=3|nat=SCO|name=[[Jack MacKenzie (footballer, born 2000)|Jack MacKenzie]]|pos=DF}} {{Fs player|no=4|nat=SCO|name=[[Graeme Shinnie]]|pos=MF|other=[[Captain (association football)|captain]]}} {{Fs player|no=6|nat=NOR|name=[[Sivert Heltne Nilsen]]|pos=MF}} {{Fs player|no=7|nat=IRL|name=[[Jamie McGrath]]|pos=MF}} {{Fs player|no=8|nat=USA|name=[[Dante Polvara]]|pos=MF}} {{Fs player|no=9|nat=SCO|name=[[Kevin Nisbet]]|pos=FW|other=në huazim nga [[Millwall F.C.|Millwall]]}} {{Fs player|no=10|nat=ENG|name=[[Leighton Clarkson]]|pos=MF}} {{Fs player|no=11|nat=Cape Verde|name=[[Duk (footballer)|Duk]]|pos=FW}} {{Fs player|no=14|nat=SEN|name=[[Pape Habib Guèye]]|pos=FW}} {{Fs player|no=15|nat=NZL|name=[[James McGarry (footballer)|James McGarry]]|pos=DF}} {{Fs player|no=17|nat=NED|name=[[Vicente Besuijen]]|pos=FW}} {{Fs player|no=18|nat=CRO|name=[[Ante Palaversa]]|pos=MF}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=19|nat=SVN|name=[[Ester Sokler]]|pos=FW}} {{Fs player|no=20|nat=ENG|name=[[Shayden Morris]]|pos=FW}} {{Fs player|no=21|nat=IRL|name=[[Gavin Molloy]]|pos=DF}} {{Fs player|no=22|nat=SCO|name=[[Jack Milne (footballer)|Jack Milne]]|pos=DF}} {{Fs player|no=26|nat=ENG|name=[[Jayden Richardson]]|pos=DF}} {{Fs player|no=27|nat=ENG|name=[[Angus MacDonald (footballer)|Angus MacDonald]]|pos=DF}} {{Fs player|no=30|nat=SCO|name=[[Fletcher Boyd]]|pos=MF}} {{Fs player|no=31|nat=SCO|name=[[Ross Doohan]]|pos=GK}} {{Fs player|no=32|nat=NGA|name=[[Peter Ambrose]]|pos=FW}} {{Fs player|no=33|nat=MNE|name=[[Slobodan Rubežić]]|pos=DF}} {{Fs player|no=35|nat=SCO|name=Alfie Stewart|pos=MF}} {{Fs player|no=36|nat=SCO|name=[[Alfie Bavidge]]|pos=FW}} {{Fs player|no=81|nat=FIN|name=[[Topi Keskinen]]|pos=MF}} {{Fs end}} == Referime == [[Kategoria:Klube futbolli]] [[Kategoria:Klube futbolli në Skoci]] s12ul3w4zm8qtminv294z74j0sxh467 0 361144 3023012 2968313 2026-08-06T18:09:25Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023012 wikitext text/x-wiki [[File:SaturdayEveningPost30Aug1924.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SaturdayEveningPost30Aug1924.jpg|parapamje|Drejtori i arkivave për The Saturday Evening Post tha se revista është konsideruar me "një përzierje nostalgjie dhe dashurie". Paraqitur: një kopertinë e Norman Rockwell nga gushti 1924.]] '''Nostalgjia''' është një [[Sentimentalizmi|sentimentalizëm]] për të kaluarën, zakonisht për një periudhë ose vend me shoqërime të lumtura personale.<ref name="boym">{{cite book|last=Boym|first=Svetlana|url=https://books.google.com/books?id=7BbTJ6qVPMcC|title=The Future of Nostalgia|publisher=[[Basic Books]]|year=2002|isbn=978-0-465-00708-0|pages=xiii–xiv|author-link=Svetlana Boym|url-status=dead}}</ref> Fjala nostalgji është një formim i mësuar i një përbërjeje [[Gjuha greke|greke]], e përbërë nga νόστος (''nóstos''), që do të thotë "kthim në shtëpi", një fjalë [[Homeri|homerike]], dhe ἄλγος (''álgos''), që do të thotë "dhimbje" dhe u shpik nga një student i mjekësisë i shekullit të 17-të për të. përshkruani ankthet e shfaqura nga [[mercenarët zviceranë]] që luftonin larg shtëpisë.<ref>{{cite journal|last1=Fuentenebro|last2=de Diego|first2=F|last3=Valiente|first3=C|year=2014|title=Nostalgia: a conceptual history|journal=History of Psychiatry|volume=25|issue=4|pages=404–411|doi=10.1177/0957154X14545290|pmid=25395438}}</ref> E përshkruar si një gjendje mjekësore - një formë [[Depresioni|melankolie]] - në periudhën e hershme moderne,<ref name="NYMag20160225">{{cite magazine|last1=Dahl|first1=Melissa|title=The Little-Known Medical History of Homesickness|url=http://nymag.com/scienceofus/2016/02/homesickness-was-once-considered-a-medical-diagnosis.html|url-access=limited|magazine=New York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160301021127/http://nymag.com/scienceofus/2016/02/homesickness-was-once-considered-a-medical-diagnosis.html|archive-date=1 mars 2016|date=25 shkurt 2016|url-status=live}}</ref> ajo u bë një tropikë e rëndësishme në [[Romanticizmi|romantizëm]].<ref name="boym" /> Nostalgjia lidhet me dëshirën për të kaluarën, personalitetet, mundësitë dhe ngjarjet e saj, veçanërisht “ditët e mira të vjetra” apo “fëmijërinë e ngrohtë”.<ref>{{cite journal|last1=Sedikides|first1=Constantine|last2=Wildschut|first2=Tim|last3=Arndt|first3=Jamie|last4=Routledge|first4=Clay|date=tetor 2008|title=Nostalgia: Past, Present, and Future|url=https://eprints.soton.ac.uk/66285/1/Sedikides_Wildschut_Arndt__Routeldge_2008.doc|journal=Current Directions in Psychological Science|volume=17|issue=5|pages=304–307|doi=10.1111/j.1467-8721.2008.00595.x|s2cid=220389609}}</ref> Ekziston një predispozitë, e shkaktuar nga paragjykimet njohëse si retrospektiva rozë, që njerëzit ta shohin të kaluarën më pozitivisht dhe të ardhmen më negativisht.<ref>[https://books.google.com/books?id=rZk6DwAAQBAJ&dq=Oxford%20declinist&pg=PA90 ''The Oxford Dictionary of American Political Slang''] edited by Grant Barrett, p. 90.</ref><ref name="The Guardian">{{cite news|last1=Etchells|first1=Pete|date=16 janar 2015|title=Declinism: is the world actually getting worse?|newspaper=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/science/head-quarters/2015/jan/16/declinism-is-the-world-actually-getting-worse|access-date=20 dhjetor 2016}}</ref><ref>{{citation|author=Steven R. Quartz|title=The State Of The World Isn't Nearly As Bad As You Think|url=https://edge.org/response-detail/26669|publisher=[[Edge Foundation, Inc.]]|access-date=2016-02-17|archive-date=11 dhjetor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231211191349/https://www.edge.org/response-detail/26669|url-status=dead}}</ref> Kur zbatohet për bindjet e dikujt për një shoqëri apo institucion, ky quhet deklinizëm, i cili është përshkruar si "një mashtrim i mendjes" dhe si "një strategji emocionale, diçka ngushëlluese për t'u strukur kur dita e sotme duket jashtëzakonisht e zymtë".<ref name="The Telegraph">{{cite news|last1=Lewis|first1=Jemima|date=16 janar 2016|title=Why we yearn for the good old days|newspaper=The Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/11349364/Why-we-yearn-for-the-good-old-days.html|access-date=20 dhjetor 2016}}</ref> Literatura shkencore mbi nostalgjinë zakonisht i referohet nostalgjisë në lidhje me jetën personale dhe kryesisht ka studiuar efektet e nostalgjisë të shkaktuara gjatë këtyre studimeve. [[Emocioni]] është një shkaktar i fortë i nostalgjisë për shkak të përpunimit të këtyre stimujve që fillimisht kalojnë përmes amigdalës, selia emocionale e [[Truri|trurit]]. Këto kujtime të së kaluarës janë zakonisht ngjarje të rëndësishme, njerëz për të cilët interesohet dhe vende ku ka kaluar kohë. Fenomenet kulturore si muzika,<ref name="psychologytoday.com">{{Cite web|title=Music-Evoked Nostalgia|url=https://www.psychologytoday.com/blog/mental-mishaps/201105/music-evoked-nostalgia}}</ref> filmat, shfaqjet televizive<ref name="nelakonda">{{Cite web|last=Nelakonda|first=Divya|title=Binging on nostalgia – why we replay TV from our youth|url=https://lhsepic.com/2446/in-depth/binging-on-nostalgia-why-we-replay-tv-from-our-youth/|access-date=2022-01-14|website=the Epic}}</ref> dhe videolojërat,<ref name="mccarthy">{{Cite magazine|last=McCarthy|first=Anne|title=Why Retro-Looking Games Get So Much Love|language=en-US|magazine=Wired|url=https://www.wired.com/story/why-retro-looking-games-get-so-much-love/|access-date=2022-01-14|issn=1059-1028}}</ref> si dhe fenomenet natyrore si [[moti]] dhe mjedisi<ref name="weather">{{Cite journal|date=2012-12-04|title=Study: Nostalgia Makes Us Warm, and Cold Makes Us Nostalgic|url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2012/12/study-nostalgia-makes-us-warm-and-cold-makes-us-nostalgic/265852/|journal=The Atlantic}}</ref> mund të jenë gjithashtu shkaktarë të fortë të nostalgjisë. == Shiko edhe == * [[Sentimentalizmi]] == Referime == [[Kategoria:Nostalgji]] [[Kategoria:Emocione]] ai2uutffo4mi3gmo9ckwm0rqg0uygkp 1 361682 3023126 3016830 2026-08-07T04:22:31Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Lautaro Martínez]] 3023126 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lautaro Martínez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2177474 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180304104503/http://www.afa.org.ar/9134/lista-de-convocados- për lidhjen http://afa.org.ar/9134/lista-de-convocados-. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181013142151/https://www.gazetaexpress.com/sport/lautaro-sistemi-i-argjentines-ndryshe-nga-interi-584482 për lidhjen https://www.gazetaexpress.com/sport/lautaro-sistemi-i-argjentines-ndryshe-nga-interi-584482/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 janar 2021 03:00 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lautaro Martínez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2227429 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180930123854/http://www.mapo.al/video-martinez-politano-interi-fiton-ndeshjen-e-trete-radhazi/ për lidhjen http://www.mapo.al/video-martinez-politano-interi-fiton-ndeshjen-e-trete-radhazi/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 qershor 2021 18:38 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lautaro Martínez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2485843 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170205090915/http://www.lanueva.com/Deportes-/742224/el-juvenil-bahiense-lautaro-martinez-se-va-a-racing.html për lidhjen http://www.lanueva.com/Deportes-/742224/el-juvenil-bahiense-lautaro-martinez-se-va-a-racing.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210117134313/https://www.inter.it/en/squadra/G1012/lautaro-martinez për lidhjen https://www.inter.it/en/squadra/G1012/lautaro-martinez. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 tetor 2022 01:29 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lautaro Martínez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2524246 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201019141717/https://www.90min.com/posts/5971375-inter-tie-up-deal-to-sign-argentine-wonderkid-lautaro-martinez-for-20m-fee për lidhjen https://www.90min.com/posts/5971375-inter-tie-up-deal-to-sign-argentine-wonderkid-lautaro-martinez-for-20m-fee. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 shkurt 2023 00:16 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lautaro Martínez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2597096 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210617012100/https://www.football-espana.net/2020/06/26/why-inter-striker-lautaro-martinez-is-the-perfect-luis-suarez-successor-at-barcelona për lidhjen https://www.football-espana.net/2020/06/26/why-inter-striker-lautaro-martinez-is-the-perfect-luis-suarez-successor-at-barcelona. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 tetor 2023 08:42 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lautaro Martínez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2674892 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200117205625/https://www.90min.com/posts/6538308-lautaro-martinez-is-one-of-the-best-young-strikers-in-the-world-could-eclipse-argentina-s-greats për lidhjen https://www.90min.com/posts/6538308-lautaro-martinez-is-one-of-the-best-young-strikers-in-the-world-could-eclipse-argentina-s-greats. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 korrik 2024 02:38 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lautaro Martínez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2750063 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190623235835/https://www.beinsports.com/en/copa-america-2019/video/copa-america-2019-qatar-0-2-argentina-match-r/1224974 për lidhjen https://www.beinsports.com/en/copa-america-2019/video/copa-america-2019-qatar-0-2-argentina-match-r/1224974. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 shkurt 2025 23:55 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lautaro Martínez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2889841 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230204213607/https://www.serpentsofmadonnina.com/2018/2/28/17062234/inter-milan-target-lautaro-martinez-goes-triple-for-second-time-internazionale-milano-racing-club për lidhjen https://www.serpentsofmadonnina.com/2018/2/28/17062234/inter-milan-target-lautaro-martinez-goes-triple-for-second-time-internazionale-milano-racing-club. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221015160948/https://www.serpentsofmadonnina.com/2018/12/26/18156906/lautaro-martinez-goal-sparks-inter-milan-to-1-0-win-over-napoli-serie-a-internazionale-milano për lidhjen https://www.serpentsofmadonnina.com/2018/12/26/18156906/lautaro-martinez-goal-sparks-inter-milan-to-1-0-win-over-napoli-serie-a-internazionale-milano. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221015183516/https://www.serpentsofmadonnina.com/2019/1/13/18181102/inter-milan-blast-benevento-6-2-in-coppa-italia-lautaro-martinez-antonio-candreva-lazio për lidhjen https://www.serpentsofmadonnina.com/2019/1/13/18181102/inter-milan-blast-benevento-6-2-in-coppa-italia-lautaro-martinez-antonio-candreva-lazio. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221014220817/https://www.serpentsofmadonnina.com/2021/2/22/22293112/ac-milan-0-3-inter-milan-recap për lidhjen https://www.serpentsofmadonnina.com/2021/2/22/22293112/ac-milan-0-3-inter-milan-recap. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221015160339/https://www.serpentsofmadonnina.com/2022/5/16/23074271/cagliari-1-3-inter-milan-match-recap për lidhjen https://www.serpentsofmadonnina.com/2022/5/16/23074271/cagliari-1-3-inter-milan-match-recap. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 janar 2026 19:31 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lautaro Martínez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3008172 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231004175946/https://www.kosova-sot.info/sport/522676/lautaro-behet-baba-per-here-te-pare/ për lidhjen https://www.kosova-sot.info/sport/522676/lautaro-behet-baba-per-here-te-pare/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 korrik 2026 18:01 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lautaro Martínez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3013337 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190213145758/http://www.elgrafico.com.ar/2017/05/10/C-22832-lautaro-martinez-tradicion-familiar.php për lidhjen http://www.elgrafico.com.ar/2017/05/10/C-22832-lautaro-martinez-tradicion-familiar.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 korrik 2026 04:23 (CEST) j02kbo79jwc4i0vazm54mnuk2jjt3i4 0 370550 3023103 2739282 2026-08-07T00:21:11Z Xqbot 13749 Robot: Fixing dyfishtë përcjellëse tek [[Pakuptimshmëria]] 3023103 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Pakuptimshmëria]] a8uy9i7qumzyy2f5agyvrdg60txqizv 1 374079 3023128 3005083 2026-08-07T04:22:54Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Kopshti i Mrekullive në Dubai]] 3023128 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kopshti i Mrekullive në Dubai]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2234960 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180826004938/http://www.dubaimiraclegarden.com/gallery/ për lidhjen http://www.dubaimiraclegarden.com/gallery/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 korrik 2021 00:47 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kopshti i Mrekullive në Dubai]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2626241 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180826004944/http://gulfconstructionworldwide.com/news/15607_Work-on-Miracle-Garden-Phase-Two-begins.html për lidhjen http://gulfconstructionworldwide.com/news/15607_Work-on-Miracle-Garden-Phase-Two-begins.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 dhjetor 2023 23:33 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kopshti i Mrekullive në Dubai]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2737169 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151015061905/http://gulfnews.com/news/uae/society/dubai-miracle-garden-wins-international-award-1.1483336 për lidhjen http://gulfnews.com/news/uae/society/dubai-miracle-garden-wins-international-award-1.1483336. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151015061905/http://gulfnews.com/news/uae/society/dubai-miracle-garden-wins-international-award-1.1483336 për lidhjen http://gulfnews.com/news/uae/society/dubai-miracle-garden-wins-international-award-1.1483336. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180725130920/https://gulfnews.com/news/uae/society/dubai-miracle-garden-wins-international-award-1.1483336 për lidhjen http://gulfnews.com/news/uae/society/dubai-miracle-garden-wins-international-award-1.1483336. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 janar 2025 01:51 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kopshti i Mrekullive në Dubai]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2766033 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240618222934/https://www.khaleejtimes.com/nation/dubai/50-million-blooms-to-wow-visitors-at-dubai-miracle-garden- për lidhjen https://www.khaleejtimes.com/nation/dubai/50-million-blooms-to-wow-visitors-at-dubai-miracle-garden-. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 shkurt 2025 08:55 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kopshti i Mrekullive në Dubai]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2998106 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201106210459/https://www.emirates247.com/news-in-images/dubai-s-miracle-garden-in-full-flower-2013-03-11-1.498123 për lidhjen http://www.emirates247.com/news-in-images/dubai-s-miracle-garden-in-full-flower-2013-03-11-1.498123. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 qershor 2026 16:58 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kopshti i Mrekullive në Dubai]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3013267 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150925013623/http://travel.cnn.com/gallery-worlds-largest-natural-flower-garden-opens-dubai-743511 për lidhjen http://travel.cnn.com/gallery-worlds-largest-natural-flower-garden-opens-dubai-743511. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 korrik 2026 21:57 (CEST) 6ap72kwpnivssvwvgqklotfyt82blpx 2 378804 3023036 3018073 2026-08-06T20:36:01Z Çirçja 173200 3023036 wikitext text/x-wiki == Karriera Artistike dhe Vlerësime == Bejushe Barjamaj ka një karrierë të gjatë dhe mjaft aktive në polifoninë labe, duke qenë pjesëmarrëse si soliste e parë në të gjitha edicionet e Festivalit Folklorik Kombëtar të Gjirokastrës. Si përfaqësuese e rëndësishme e kulturës kombëtare, ajo ka realizuar një sërë turnesh dhe botimesh ndërkombëtare: * '''Turnetë Ndërkombëtarë:''' Ka përfaqësuar polifoninë shqiptare në Austri (2003, 2005), Athinë, Greqi (2004), Bursa, Turqi (2024), Sllovaki (2025), si dhe në Kosovë (Gjilan, Viti, Prizren, Prishtinë) dhe Maqedoninë e Veriut. * '''Kërkimi Shkencor:''' Ka kontribuar në fushën e trashëgimisë shpirtërore përmes punimit dhe kërkimit shkencor të titulluar "Studimi i Zërave Europianë". Për kontributin e saj të çmuar, ajo është dekoruar med vlerësime të larta: * '''30 Nëntor 2006:''' Vlerësohet nga Bashkia Vlorë med titullin e lartë '''"Nderi i Artit Vlonjat"'''. * '''10 Qershor 2023:''' Nderohet në Pilur med '''Diplomën "Dhimitër Varfi"''', për kontributin e jashtëzakonshëm në interpretimin dhe ruajtjen e këngës polifonike labe. == Repertori Solistik == Përveç aktivitetit të ngjeshur me grupin polifonik "Krojet e Velçës", Bejushe Barjamaj gëzon edhe një karrierë të pasur si soliste. Repertori i saj individual përfshin një gamë të gjerë këngësh labe dhe këngë tradicionale qytetare vlonjate, të cilat i ka interpretuar jashtë strukturës së grupit polifonik, duke dëshmuar vlerat e saj si interpretuese e pavarur. == Vlerësimet == Për kontributin e saj të çmuar në interpretimin, ruajtjen dhe pasurimin e polifonisë labe, ajo është vlerësuar me Titullin '''"Nderi i Artit Vlonjat"'''. Gjithashtu, në edicionin e VII të Festivalit Folklorik, ajo u vlerësua si "Marrësja më e mirë", ndërsa grupi "Krojet e Velçës" mban titullin "Naim Frashëri" i akorduar nga Presidenti i Republikës. == Lidhje të jashtme == * [https://youtube.com Playlistë me interpretime solistike të Bejushe Barjamaj] në YouTube. * [https://youtube.com Kanali Zyrtar në YouTube i Grupit "Krojet e Velçës"] * [https://telegraf.al Gëzim Llojdia: Bejushe Barjamaj – Ylli i polifonisë], Gazeta Telegraf. * [https://telegraf.al Ahmet Demaj: "Krojet e Velçës" përfaqësojnë Shqipërinë në Sllovaki], Gazeta Telegraf. [[Kategoria:Këngëtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Muzika popullore shqiptare]] [[Kategoria:Arsimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Vlora]] t8rmr4nz04vtfznpwwb3iqggzj7hlnp 3023056 3023036 2026-08-06T21:15:16Z Çirçja 173200 3023056 wikitext text/x-wiki == Jeta dhe Arsimimi == Bejushe Barjamaj u lind në një familie me tradita patriotike dhe kulturore në fshatin Velçë të Vlorës, duke qenë njëkohësisht motra e publicistit të njohur [[Ahmet Demaj]]. Pasionin për këngën polifonike e shfaqi që në moshë fëmijërore, duke u aktivizuar fillimisht me grupin e të rinjve të fshatit dhe më pas me grupin e të rriturve. Regjistrimet e saj të para muzikore i realizoi në Radio Televizionin Shqiptar (RTSH) që në moshën 14-vjeçare. Rrugëtimi i saj në arsim nisi me përfundimin e shkollës së mesme bujqësore "Laze Nuro" në Brataj gjatë viteve 1975–1979, ku u diplomua në specialitetin Agronomi. Më pas, duke ndjekur thirrjen për arsimtar, ajo ndoqi shkollën pedagogjike "17 Nëntori" në Tiranë (me korrespondencë), ku u diplomua në specialitetin "Mësuesi" në vitin shkollor 1981–1982. Pas disa vitesh kontribut në mësimdhënie, ajo kreu studimet e larta në Universitetin "Ismail Qemali" në Vlorë, ku më 5 gusht 2009 u diplomua në Fakultetin e Edukimit me "Diplomë e Nivelit të Parë, në Mësuesi, për Arsimin Fillor (Cikli i Ulët)". Mbi këtë bazë, ajo vijoi kualifikimin pasuniversitar në Fakultetin e Shkencave Humane të të njëjtit universitet, duke u diplomuar zyrtarisht më 18 prill 2014 me titullin "Master i Shkencave në Mësimdhënie e Gjuhës Shqipe dhe Letërsisë". Gjithashtu, më 23 dhjetor 2012, ajo kreu kualifikimin ndërkombëtar për gjuhën angleze përmes testit TOEIC. Karriera e saj e gjatë dhe e pasur si arsimtare përfshin një rrugëtim të ngjeshur kontributi në edukimin e brezave në disa institucione arsimore: * '''1 Shtator 1979 – 31 Gusht 1983:''' Fillon punën si mësuese në ciklin fillor në shkollën "Sefer Shanaj" në Velçë, Vlorë. * '''Gusht 1983 – Korrik 1984:''' Shërben si arsimtare në Kocul, Vlorë. * '''Korrik 1984 – Janar 1985:''' Transferohet dhe jep mësim në Kropisht, Vlorë. * '''18 Mars 1985 – 31 Maj 1985:''' Punon me kontratë si mësuese kopshti në Mallkeq, Vlorë. * '''26 Shtator 1985 – 4 Qershor 1986:''' Punon me kontratë si mësuese në Kërkovë, Vlorë. * '''Shtator 1987 – Nëntor 1987:''' Përfundon periudhën e dytë të kontratës në Kërkovë. * '''Mars 1987 – Shkurt 1991:''' Punon si mësuese në shkollën "Avni Rustemi" në Vlorë. * '''Shkurt 1991 – 2007:''' Kontribuon për 16 vite me radhë si mësuese në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë. Gjatë kësaj periudhe, në vitin shkollor 1993–1994, shërben edhe në kopshtin "T. Blushi". Më 16 shkurt 2003 vlerësohet zyrtarisht med dëshmi kualifikimi për vjetërsi pune në arsim, duke fituar kualifikimin e shkallës së tretë dhe titullin "Mësuese Mjeshtre". * '''16 Shtator 2008 – Maj 2009:''' Pas një viti asistence (2007–2008), rikthehet në mësimdhënie në shkollën "Lef Sallata" në Vlorë. * '''14 Maj 2009 – Tetor 2015:''' Transferohet në shkollën "Marigo Pozio" në Vlorë. * '''25 Nëntor 2015 – 2021:''' Rikthehet në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë, ku shërben deri në vitin 2021, kohë kur del zyrtarisht në pension pas më shumë se katër dekadash kontribut të palodhur në arsim. Më 15 dhjetor 2017 u vlerësua med Çertifikatë Mirënjohjeje nga Qendra Kulturore e Fëmijëve "Bajram Tushi" për bashkëpunimin dhe përgatitjen artistike të brezave të rinj. Në kuadër të kualifikimit të vazhdueshëm profesional, ajo kreu një trajnim 50-orësh për kompjuter në Drejtorinë Rajonale të Formimit Profesional Publik në Vlorë (10 shtator – 12 tetor 2007). Më pas, më 10 janar 2009 përfundoi trajnimin për modulet Windows, Word, PowerPoint dhe Internet nga Instituti ISSETI, dhe in datat 22–24 tetor 2015 u kualifikua në trajnimin "Edukimi Mjedisor në Ciklin Fillor, Moduli i Natyrës" nga Instituti për Ruajtjen e Natyrës në Shqipëri (INCA). Më 22 dhjetor 2019, ajo u certifikua nga shtëpia botuese "Albas" në programin trajnues "Mësimdhënia me kurrikulat e reja". == Karriera Artistike dhe Vlerësime == Bejushe Barjamaj ka një karrierë të gjatë dhe mjaft aktive në polifoninë labe, duke qenë pjesëmarrëse si soliste e parë në të gjitha edicionet e Festivalit Folklorik Kombëtar të Gjirokastrës. Si përfaqësuese e rëndësishme e kulturës kombëtare, ajo ka realizuar një sërë turnesh dhe botimesh ndërkombëtare: * '''Turnetë Ndërkombëtarë:''' Ka përfaqësuar polifoninë shqiptare në Austri (2003, 2005), Athinë, Greqi (2004), Bursa, Turqi (2024), Sllovaki (2025), si dhe në Kosovë (Gjilan, Viti, Prizren, Prishtinë) dhe Maqedoninë e Veriut. * '''Kërkimi Shkencor:''' Ka kontribuar në fushën e trashëgimisë shpirtërore përmes punimit dhe kërkimit shkencor të titulluar "Studimi i Zërave Europianë". Për kontributin e saj të çmuar, ajo është dekoruar med vlerësime të larta: * '''30 Nëntor 2006:''' Vlerësohet nga Bashkia Vlorë med titullin e lartë '''"Nderi i Artit Vlonjat"'''. * '''10 Qershor 2023:''' Nderohet në Pilur med '''Diplomën "Dhimitër Varfi"''', për kontributin e jashtëzakonshëm në interpretimin dhe ruajtjen e këngës polifonike labe. == Repertori Solistik == Përveç aktivitetit të ngjeshur me grupin polifonik "Krojet e Velçës", Bejushe Barjamaj gëzon edhe një karrierë të pasur si soliste. Repertori i saj individual përfshin një gamë të gjerë këngësh labe dhe këngë tradicionale qytetare vlonjate, të cilat i ka interpretuar jashtë strukturës së grupit polifonik, duke dëshmuar vlerat e saj si interpretuese e pavarur. == Vlerësimet == Për kontributin e saj të çmuar në interpretimin, ruajtjen dhe pasurimin e polifonisë labe, ajo është vlerësuar me Titullin '''"Nderi i Artit Vlonjat"'''. Gjithashtu, në edicionin e VII të Festivalit Folklorik, ajo u vlerësua si "Marrësja më e mirë", ndërsa grupi "Krojet e Velçës" mban titullin "Naim Frashëri" i akorduar nga Presidenti i Republikës. == Lidhje të jashtme == * [https://youtube.com Playlistë me interpretime solistike të Bejushe Barjamaj] në YouTube. * [https://youtube.com Kanali Zyrtar në YouTube i Grupit "Krojet e Velçës"] * [https://telegraf.al Gëzim Llojdia: Bejushe Barjamaj – Ylli i polifonisë], Gazeta Telegraf. * [https://telegraf.al Ahmet Demaj: "Krojet e Velçës" përfaqësojnë Shqipërinë në Sllovaki], Gazeta Telegraf. [[Kategoria:Këngëtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Muzika popullore shqiptare]] [[Kategoria:Arsimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Vlora]] n2eoh40q314j29q9ksm1ogday2b4j8e 1 383409 3023154 2979940 2026-08-07T09:08:55Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023154 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Sali Bashota]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2818785 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://mkrs-ks.org/?page=1,6,1987. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 korrik 2025 21:14 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Sali Bashota]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2979939 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.kultplus.com/intervista/dialog-me-shkrimtarin-sali-bashota/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 maj 2026 17:11 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Sali Bashota]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023153 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230810230138/https://pen-kosovacenter.org/sali-bashota/ për lidhjen https://pen-kosovacenter.org/sali-bashota/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 11:08 (CEST) 3bspqkl7ibpm9c0ifn78sffq0g4bq39 1 383686 3023161 2826170 2026-08-07T09:50:31Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023161 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Segunda División]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2820043 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220924185021/http://futbolclubcartagena.com/estadio/ për lidhjen http://futbolclubcartagena.com/estadio/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 korrik 2025 06:56 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Segunda División]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2826169 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160601105929/http://www.cordobacf.com/club/datos-del-club për lidhjen http://www.cordobacf.com/club/datos-del-club. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 gusht 2025 06:22 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Segunda División]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023160 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210126214000/https://www.resultados-futbol.com/racing-club-ferrol për lidhjen https://www.resultados-futbol.com/racing-club-ferrol. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 11:50 (CEST) hb94mzubuc4ktc7ypz772cwdtwizuvc 0 387854 3022962 3007443 2026-08-06T12:08:33Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022962 wikitext text/x-wiki {{Infobox Marrëdhënie dypalëshe | title = Marrëdhëniet Shqipëri-Nigeri | party1 = Shqipëria | party2 = Nigeria | map = | filetype = | size = | mission1 = | mission2 = | envoytitle1 = | envoy1 = | envoytitle2 = | envoy2 = }} '''[[Shqipëria]]''' dhe '''[[Nigeria]]''' kanë vendosur marrëdhënie diplomatike më 22 maj 1973.<ref>{{Cito web|title=Shqipëria vendos marrëdhënie diplomatike me Nigerinë|url=https://web.archive.org/web/20240907182118if_/https://www.richtmann.org/journal/index.php/mjss/article/download/11257/10867/42366|publisher=Richtmann Publishing|access-date=1 tetor 2025|language=en}}</ref> == Marrëdhëniet politike == Përpara se të dy vendet të vendosnin zyrtarisht marrëdhënie diplomatike, të dy vendet u bënë pjesë e konventës së Vjenës së 18 prillit 1961, për vendosjen e marrëdhënieve diplomatike mes vendeve. Shqipëria u bë pjesë e konventës më 18 prill 1961 dhe e ratifikoi atë më 8 shkurt 1988, ndërsa Nigeria u bë pjesë e konventës më 31 mars 1962 dhe e ratifikoi atë më 19 qershor 1967. Konventa kishte qëllim formimin e thellimin e marrëdhënieve diplomatike dhe bashkëpunimin mes vendeve të ndryshme.<ref>{{Cito web|title=Konventa e Vjenës mbi Marrëdhëniet Diplomatike – Vjenë, 18 Prill 1961|url=https://treaties.un.org/pages/viewdetails.aspx?src=treaty&mtdsg_no=iii-3&chapter=3&clang=_en|publisher=United Nations Treaty Collection|access-date=1 tetor 2025|language=en}}</ref> Më 24 prill 1963, Shqipëria dhe Nigeria u bënë pjesë e konventës së Vjenës për marrëdhëniet konsullore. Shqipëria e ratifikoi atë më 4 tetor 1991, ndërsa Nigeria e kishte ratifikuar më 22 janar 1968. Konventa kishte për qëllim vendosjen e marrëdhënieve konsullore mes vendeve të ndryshme, që përbën marrëdhëniet komerciale dhe ekonomike mes vendeve të ndryshme.<ref>{{Cito web|title=Konventa e Vjenës mbi Marrëdhëniet Konsullore - 24 prill 1963|url=https://www.refworld.org/legal/agreements/un/1963/ru/32219|publisher=Refworld|access-date=1 tetor 2025|language=en}}</ref> Mes 13 prillit dhe 21 majit 1972, Shqipëria dhe Nigeria u bënë pjesë e traktatit të Organizatës së Tregtisë dhe Zhvillimit të OKB-së, një marrëveshje që do të sillte shkëmbime të mëdha e të lira tregtare mes vendeve të ndryshme.<ref>{{Cito web|title=Proçedimet e Konferencës së Kombeve të Bashkuara mbi Tregtinë dhe Zhvillimin|url=https://unctad.org/system/files/official-document/td180vol1_en.pdf|publisher=UN Trade and Development (UNCTAD)|access-date=1 tetor 2025|language=en}}</ref> Mes muajve prill-maj 1991, që nga ardhja e sistemit demokratik në Shqipëri, u zhvilluan mbledhje e takime të ndryshme mes delegatëve shqiptarë e nigerianë, me qëllim forcimin e mëtejshëm të marrëdhënieve politike, ekonomike e kulturore. Mbledhjet e konferencat mes delegatëve shqiptarë e nigerianë në vitin 1991 me ardhjen e demokracisë në Shqipëri u pasqyruan në një artikull të publikuar në internet nga Fondi Kombëtar për Demokraci (NED).<ref>{{Cito web|title=Vala e Tretë e Demokracisë|url=https://www.ned.org/docs/Samuel-P-Huntington-Democracy-Third-Wave.pdf|publisher=National Endowment for Democracy (NED)|access-date=1 tetor 2025|language=en}}</ref> Në vitin 1991, Shqipëria u bë pjesë e një traktati të Qendrës Ndërkombëtare për Zgjidhjen e Mosmarrëveshjeve të Investimeve të Bankës Botërore. Shqipëria e nënshkroi atë më 15 tetor 1991 dhe e depozitoi paktin për ratifikim po në të njëjtën datë, më 15 tetor 1991, dhe hyrja në fuqi e nënshkrimit të paktit të Shqipërisë në konventë u krye më 14 nëntor 1991. Ndërsa Nigeria e kishte nënshkruar paktin më përpara, më 13 korrik 1965, e kishte depozituar paktin për ratifikim më 23 gusht 1965 dhe hyrja në fuqi e nënshkrimit të paktit të Nigerisë në konventë u krye më 14 tetor 1966. Nëpërmjet marrëveshjes mes vendeve të ndryshme nga ky pakt, vende të ndryshme që investojnë te njëri tjetri, do të zgjidhin mosmarrëveshjet mes tyre më thjeshtë dhe në mënyrë të njëtrajtshme.<ref>{{Cito web|title=Baza e të dhënave e shteteve anëtare të ICSID-it (Qendrës Ndërkombëtare për Zgjidhjen e Mosmarrëveshjeve të Investimeve) – të Bankës Botërore|url=https://icsid.worldbank.org/about/member-states/database-of-member-states|publisher=International Centre for Settlement of Investment Disputes|access-date=1 tetor 2025|language=en}}</ref> Më 29 maj 1994, Shqipëria u bë pjesë e një çështje në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë në Hagë, mes disa mosmarrëveshjeve të kufirit mes Nigerisë dhe Kamerunit, për disa pretendime që të dy palët bënin për zotërimin e tokës në Liqenin e Çadit dhe pretendime territoriale në Gadishullin e Bakasit. Shqipëria, edhe pse përkrahu Nigerinë, si vend partner i saj që kishte marrëdhënie të ngushta diplomatike në atë periudhë, por synoi dhe shpresoi edhe të zgjidhej e drejta territoriale mes Nigerisë dhe Kamerunit, Gjykata Ndërkombëtare e drejtësisë vendosi që pretendimet territoriale të Nigerisë t'i kalonin në favor të Kamerunit.<ref>{{Cito web|title=Çështja: Nigeria kundër Kamerunit|url=https://www.icj-cij.org/taxonomy/term/406?page=9|publisher=Cour internationale de Justice|access-date=1 tetor 2025|language=en}}</ref> Më 27 gusht 2011, Ministria e Jashtme e Shqipërisë dënoi një sulm terrorist në Abuja të Nigerisë, që la shumë viktima dhe të plagosur në atë periudhë. Ministria e Jashtme e Shqipërisë tha se "ngjarja tragjike në Abuja të Nigerisë është një tregues i qartë se terrorizmi dhe lufta kundër tij mbeten një sfidë për bashkësinë ndërkombëtare dhe Shqipërinë, si pjesë e koalicionit". "Me këtë rast, duke shprehur vlerësimin tonë më të thellë për ata që sakrifikojnë jetën e tyre në shërbim të njerëzve në nevojë, shprehim solidaritetin tonë me ta dhe njëkohësisht shprehim ngushëllimet tona të sinqerta familjeve të viktimave dhe të plagosurve", theksoi Ministria e Jashtme e Shqipërisë. "Republika e Shqipërisë do të vazhdojë të jetë pjesë aktive e organizatës së Kombeve të Bashkuara dhe e promovimit të vlerave mbi të cilat u themelua organizata, në shërbim të paqes, sigurisë dhe zhvillimit kudo në botë", nënvizoi Ministria e Jashtme e Shqipërisë.<ref>{{Cito web|title=Shqipëria dënon aktin terrorist në Nigeri|url=https://telegrafi.com/en/Albania-condemns-the-terrorist-act-in-Nigeria/|publisher=Telegrafi|access-date=1 tetor 2025|language=en}}</ref> Mes muajve mars-tetor 2011, në një artikull të publikuar nga organizata "E Drejta Penale Bashkëkohore" në Itali, u përpilua një artikull ku bëhej fjalë për ligjin e krimeve në Shqipëri dhe krimin mjedisor. Në artikull përmendej edhe Nigeria, që Shqipëria trafikonte mbetje të rrezikshme nga ky vend. Organizata "E Drejta Penale dhe Bashkëkohore" në Itali synonte që Shqipëria të ketë më themel në zbatimin e ligjeve të ndryshme, përfshirë edhe zbatimin e ligjit për mjedisin. Nga ky konkluzion, shteti shqiptar morri masa për të pasur më ligjvënie në parimet e tij dhe zbatim më të madh për ligjin e mjedisit. Importimi i mbetjeve të këqija nga Nigeria u ndalua.<ref>{{Cito web|title=E drejta penale shqiptare dhe krimi mjedisor - ecomafia|url=https://archiviodpc.dirittopenaleuomo.org/upload/1364466599SHEGANI-XHAXHA%202013a.pdf|publisher=Contemporary Criminal Law Organization Agency (Italy)|access-date=1 tetor 2025|language=en|archive-date=1 tetor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251001173608/https://archiviodpc.dirittopenaleuomo.org/upload/1364466599SHEGANI-XHAXHA%202013a.pdf|url-status=dead}}</ref> Mes datave 24-26 tetor 2017, në një studim të bërë nga Komisioni i Pavarur Kundër Skllavërisë në Mbretërinë e Bashkuar, doli në konkluzion se trafikimi i qënieve njerëzore përbënte një problem të madh në Nigeri, dhe se këto proçedura po aplikoheshin edhe në shtete të tjera në botë nga depërtimi i trafikantëve dhe të trafikuarëve nga Nigeria, dhe këto shtete përfshinin Shqipërinë, Vietnamin dhe Mbretërinë e Bashkuar. Delegatë të huaj nga Shqipëria, Vietnami dhe Mbretëria e Bashkuar i bënë thirrje zyrtarëve të lartë shtetërorë nigerianë të merrnin masa për parandalimin e trafikimit të qënieve njerëzore, dhe të mos e aplikonin këtë çështje edhe te vendet e tyre përkatëse. Çështja u trajtua nga shteti nigerian dhe u morrën masa që në vazhdim të ketë eleminim të rasteve të trafikimit të qënieve njerëzore në Nigeri dhe eleminimi i aplikimit të tyre në këto vende.<ref>{{Cito web|title=‘Cenueshmëria’ ndaj trafikimit të qenieve njerëzore: Një studim mbi Vietnamin, Shqipërinë, Nigerinë dhe Mbretërinë e Bashkuar|url=https://www.antislaverycommissioner.co.uk/media/1f1jnypt/vulnerability-to-human-trafficking-albania.pdf|publisher=Independent Anti-Slavery Commissioner|access-date=1 tetor 2025|language=en}}</ref> Më 18 prill 2019, në një artikull të publikuar nga mediat italiane dhe media prestigjoze shqiptare Koha, por edhe nga mediat nigeriane, u vu në dukje një fenomen që një emigrant shqiptar dhe një emigrant nigerian në Itali ishin përleshur. Mosmarrëveshja kishte të bënte me trafikimin e drogës. Zyrtarë të huaj shqiptarë e nigerianë dënuan aktin dhe shprehën për ndalimin e trafikimit të drogës mes emigrantëve në vendet ku ata banojnë si dhe të ketë qetësi dhe mirëkuptim mes shtetasve të huaj në vendet ku ata banojnë. Zyrtarë të huaj shqiptarë e nigerianë i bënë me dije autoriteteve shtetërore italiane që në rast përsëritjesh të ngjarjeve të tilla, shteti italian të marrë masat përkatëse për vënien para drejtësisë së autorëve. Shteti italian u zotua se do të marrë masa të parandalojë ngjarje të tilla dhe të vendosë para drejtësisë shkelësit e ligjit në këto lloj rastesh. Po ashtu, zyrtarë të huaj shqiptarë dhe nigerianë bënë thirrje për të disiplinuar e sensibilizuar shtetasit e tyre për të pasur marrëdhënie të mira në vendet e përbashkëta ku ata banojnë.<ref>{{Cito web|title=Shqiptari dhe nigeriani zihen për drogë, reagon ministri italian: "Do t'i dëbojmë banditët!"|url=https://www.koha.net/en/kronike/perleshen-per-droge-shqiptari-e-nigeriani-reagon-ministri-italian-do-debojme-banditet|publisher=KOHA|access-date=1 tetor 2025|language=en}}</ref> Më 12 qershor 2021, në një artikull të publikuar nga media prestigjoze britanike Sunday Guardian, tema në fjalë bën me dije se si Shqipëria dhe Nigeria refuzuan ekstradimin e familjes indiane Sandesara dhe që Ministria e Jashtme e Indisë u dha vaksina këtyre vendeve. Shqipëria dhe Nigeria, të cilat i kanë dhënë strehim një prej familjeve më të kërkuara të Indisë dhe kanë refuzuar t'i ekstradojnë ato, ishin ndër përfituesit e programit "vaksinimi maitri" të Ministrisë së Punëve të Jashtme të Indisë. Sipas shifrave të ndara nga Ministria e Jashtme e Indisë, ndërsa Nigeria mori 40.24 lakh vaksina (e treta më e madhe pas Bangladeshit dhe Mbretërisë së Bashkuar nga 95 vendet që morën vaksinat), Shqipëria mori 0.50 (në lakh) vaksina. Në shtator të vitit 2020, një gjykatë në Delhi, ndërsa pranoi kërkesën e Drejtorisë së Zbatimit (ED), i kishte shpallur promotorët e promotorëve të kompanisë farmaceutike Sterling Biotech - vëllezërit Sandesara - si "shkelës ekonomikë në arrati" sipas Aktit të Shkelësve Ekonomikë në Arrati. Ata që u shpallën si të arratisur sipas këtij urdhri ishin Nitin Jayantilal Sandesara, Chetan Jayantilal Sandesara, gruaja e Nitin, Dipti Chetan Jayantilal Sandesara dhe kunati i Nitin, Hiteshkumar Narendrabhai Patel. Të katër anëtarët ikën nga India diku në vitin 2017, pasi mashtruan bankat e PSU-së (Sektorët Publikë Bankarë Indianë) me mbi 8,100 milionë rupi. Hetimi në këtë rast u bë nga Byroja Qendrore e Hetimit (CBI) dhe Drejtoria e Zbatimit të Ligjit (ED). Media ndërkombëtare dhe media lokale e Shqipërisë dhe Nigerisë konfirmuan se Sandesara-ve u është dhënë shtetësia e Shqipërisë dhe tani ata lëvizin midis Nigerisë, ku kanë ngritur biznes në shkallë të gjerë në fushën e prodhimit të naftës, dhe Shqipërisë. Në janar 2019, Nitin Sandesara u emërua Konsull Nderi i Shqipërisë në Nigeri, një post të cilin e mbajti deri në dhjetor 2019. Rastësisht, sipas një çështjeje të paraqitur në Gjykatën Supreme të Indisë në prill të vitit 2021, PSU-të - "Sektorët Publikë Bankarë" indiane të naftës, përfshirë Indian Oil Corporation Limited (IOCL), Bharat Petroleum Corporation Limited dhe Hindustan Petroleum Corporation Limited, po blinin naftë nga një nga shumë subjektet e grupit Sterling Biotech, Sterling Oil Exploration & Energy Production Co. (SEEPCO). Sipas burimeve zyrtare, familja Sandesara ka xhepa të thellë që i përdorte për të kultivuar burokratë të rëndësishëm në Indi dhe në çdo vend që kishte interesa biznesi, gjë që ndoshta shpjegon se si një individ kundër të cilit India kishte ngritur Interpolin u bë Konsull. "Ishin paratë e tyre që i lejuan të largoheshin nga India sapo agjencitë filluan të bënin hetimet e tyre paraprake kundër tyre në vitin 2017. Miqtë e tyre në departamentin e tatimit mbi të ardhurat, të cilët i kishin mbështetur gjatë gjithë këtyre viteve, u thanë atyre se agjencitë indiane kishin filluar hetimet e tyre kundër tyre. Ne ekzekutuam Njoftimin e Kujdesit kundër tyre në gusht 2017, por ata ishin larguar nga India shumë kohë më parë. CBI (Byroja Qendrore Indiane e Investigimit) dhe ED (Drejtoria e Zbatimit të Ligjit në Indi)q u përfshinë në çështje në tetor, por atëherë ishte tepër vonë", tha një zyrtar. Në gusht 2017, CBI (Byroja Qendrore Indiane e Investigimit) kishte ngritur një padi kundër tre zyrtarëve të lartë të Shërbimit Indian të të Ardhurave (IRS): Sunil Kumar Ojha (IRS 1986), i cili atëherë ishte Komisioneri Kryesor i Tatimit mbi të Ardhurat, Guntur, Subhash Chandra, i cili në atë kohë ishte Komisioner i Tatimit mbi të Ardhurat, Thane, dhe Manas Shankar Ray (IRS 1985), Komisioneri i atëhershëm i Tatimit mbi të Ardhurat, Ahmedabad, për dyshimin se kishin ndihmuar familjen Sandesara të ngrinin subjekte jashtë vendit për t'i ndihmuar ata të pastronin para. CBI (Byroja Qendrore Indiane e Investigimit) kishte zbuluar se këta tre zyrtarë paguheshin në para të gatshme dhe në natyrë që nga viti 2011 nga familja Sandesara. Sipas FIR (Raporti i Parë i Informacionit Indian), këta zyrtarë pranuan më shumë se pesë milionë dollarë secili nga kompania në vetë vitin 2011. Rastësisht, më 30 nëntor 2017, Komiteti i Emërimeve të Kabinetit (ACC) emëroi dy nga këta zyrtarë të IRS si Komisionerë Kryesorë të Tatimit mbi të Ardhurat. Të dy personat përfshinin Sunil Kumar Ojha dhe Manas Shankar Roy, të cilët u emëruan si të akuzuarit numër një dhe të akuzuarit numër tre në raportin 11-faqësh të CBI-së (Byrosë Qendrore Indiane të Investigimit) për pranimin e miliona rupive si ryshfet. Disa ditë më vonë, urdhri i lartpërmendur i punësimit u anulua. Sunday Guardian u dërgoi një pyetësor të detajuar qeverive të Shqipërisë dhe Nigerisë për këtë çështje, por nuk u mor asnjë përgjigje prej tyre. CBI-ja (Byroja Qendrore Indiane e Investigimit) gjithashtu nuk u përgjigj për çështjen e statusit FIR (Raporti i Parë i Informacionit Indian) që u ngrit kundër tre oficerëve të IRS-së për "gjoja" ndihmë ndaj familjes Sandesara.<ref>{{Cito web|title=Nigeria dhe Shqipëria refuzojnë të ekstradojnë Sandesaras, Ministria e Jashtme e Indisë u jep vaksina|url=https://latest.sundayguardianlive.com/news/nigeria-albania-refused-extradite-sandesaras-mea-gives-vaccines|publisher=The Sunday Guardian|access-date=1 tetor 2025|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Më 1 janar 2023, u themelua një konventë nga Universiteti i Mastrihtit në Holandë dhe Organizatave Botërore të Turizmit dhe Mjedisit, "Konventa mbi tregtinë ndërkombëtare të specieve të rrezikuara të faunës dhe florës së egër dhe zbatimi i saj në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Bashkimin Evropian, Tanzani, Indi dhe Kolumbi". Në konventë morrën pjesë edhe pjesëtarë të Ministrive të Turizmit dhe Mjedisit si dhe ambjentalistë nga Shqipëria dhe Nigeria, ku u diskutua për mbrojtjen e specieve të rrezikuara të florës dhe faunës në vende të ndryshme, ruajtjen e tyre dhe zbatimi i ligjit për t'u kujdesur për këto lloj gjallesash.<ref>{{Cito web|title=Konventa mbi tregtinë ndërkombëtare të specieve të rrezikuara të faunës dhe florës së egër dhe zbatimi i saj në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Bashkimin Evropian, Tanzani, Indi dhe Kolumbi|url=https://cris.maastrichtuniversity.nl/ws/portalfiles/portal/142876446/c7894.pdf|publisher=Maastricht University|access-date=1 tetor 2025|language=en}}</ref> Më 20 nëntor 2023, u zhvillua një pakt nga Organizata Ndërkombëtare Detare, me temë "Informacion gjithëpërfshirës mbi statusin e Konventave dhe instrumenteve shumëpalëshe në lidhje me të cilat Organizata Ndërkombëtare Detare ose Sekretari i Përgjithshëm i saj kryen funksione depozituese ose funksione të tjera". Në pakt morrën pjesë edhe delegatë të jashtëm nga Shqipëria dhe Nigeria, ku folën për bashkëpunim të njëanshëm, të njëtrajtë dhe të ndërsjelltë në lidhje me shkëmbimet e ndryshme të flotave detare dhe shkëmbimet tregtare nga pjesa detare.<ref>{{Cito web|title=Statusi i Traktateve të Organizatës Ndërkombëtare Detare|url=https://wwwcdn.imo.org/localresources/en/About/Conventions/StatusOfConventions/Status%202023.pdf|publisher=International Maritime Organization|access-date=1 tetor 2025|language=en}}</ref> == Marrëdhëniet ekonomike == Në një artikull të publikuar nga Revista Shkencore Evropiane në dhjetor të vitit 2016, u zhvillua një progresraport ekonomik "Pengesa për Sipërmarrjen në Shqipëri, Gjeorgji, Marok, Nigeri dhe Pakistan", ku bëhej fjalë për problemet e përgjithshme që hasin këto vende në të bërit ekonomi, tregti dhe biznes, të mirat dhe të metat e tyre ekonomike dhe dallimet e të përbashkëtat mes tyre në fushën e ekonomisë, tregtisë, biznesit dhe investimeve në secilin vend përkatës. Si Shqipëria dhe Nigeria kishin bërë progres në zhvillimin ekonomik të vendeve dhe të dy vendet investojnë më shumë te njëri tjetri.<ref>{{Cito web|title=Pengesa për Sipërmarrjen në Shqipëri, Gjeorgji, Marok, Nigeri dhe Pakistan|url=https://eujournal.org/index.php/esj/article/view/8533/8103|publisher=European Scientific Journal, ESJ|access-date=1 tetor 2025|language=en}}</ref> Të dy vendet eksportojnë mallra dhe shërbime te njëri tjetri. Tregtia e importeve eksporteve përfshin industrinë ushqimore dhe pijet, industrinë mekanike, industrinë elektrike, industrinë elektronike, industrinë e hekurit, industrinë e drurit, industrinë minerale, industrinë tekstile, industrinë inerte si dhe industrinë e peshkimit ku përfshihen importe eksporte të materialeve të ndryshme të peshkimit dhe ujore.<ref>{{Cito web|title=Shqipëria / Nigeria|url=https://oec.world/en/profile/bilateral-country/alb/partner/nga|publisher=OEC World|access-date=1 tetor 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cito web|title=Nigeria / Shqipëria|url=https://oec.world/en/profile/bilateral-country/nga/partner/alb|publisher=OEC World|access-date=1 tetor 2025|language=en}}</ref> == Marrëdhëniet kulturore == Në një artikull të publikuar nga media prestigjoze britanike e publikimeve online, Taylor & Francis Online, më 22 janar 2024, u publikua një artikull rreth marrëdhënieve kulturore të ndërsjellta mes Shqipërisë dhe Nigerisë, ku ndër vite Shqipëria dhe Nigeria kanë zhvilluar shkëmbime me njëri tjetrin me artistë të ndryshëm nga fusha e muzikës, kinematografisë dhe persona nga fusha e sportit. Në artikull flitet edhe për shpjegimin e veprimeve të fshehta të SHBA-së dhe Mbretërisë së Bashkuar në Shqipëri si dhe marrëdhëniet kulturore mes Shqipërisë dhe Nigerisë në përputhje me veprimtarinë amerikane dhe britanike në Shqipëri dhe Nigeri.<ref>{{Cito web|title=Miqtë e Përçarë: Shpjegimi i Veprimeve të Fshehta SHBA-Britani e Madhe në Shqipëri & Marrëdhëniet dhe shkëmbimet kulturore të Shqipërisë dhe Nigerisë|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/07075332.2024.2303981|publisher=Taylor & Francis Online: Peer-reviewed Journals|access-date=1 tetor 2025|language=en}}</ref> == Publikime dhe koleksione të marrëdhënieve politike == Numri i punëtorëve të huaj në Shqipëri është trefishuar në tre vitet e fundit; megjithatë, punëdhënësit nuk i respektojnë gjithmonë të drejtat e tyre dhe as legjislacionin në fuqi. Më 1 nëntor, pas një fluturimi të gjatë 12-orësh nga Lagosi në Tiranë, Dauda* mbërriti nga Nigeria në Shqipëri, me premtimin e një pune në xhep. Ai kishte dëgjuar për Shqipërinë nga miqtë e tij, të cilët ishin punësuar këtu përmes një agjencie punësimi. Në pamundësi për të përballuar një agjenci, Dauda aplikoi në internet. "Në fillim, komunikimi ishte shumë i lehtë. Ai [punëdhënësi] më pyeti se çfarë mund të bëja dhe unë i thashë se më pëlqen shumë bujqësia. Ai më tha se kishte një biznes vere në Durrës", thotë Dauda për bisedat fillestare me ish-punëdhënësin shqiptar. Por ndryshe nga sa priste për një punë në vreshta, kur Dauda mbërriti në Durrës, ai u ngarkua me prerjen e metaleve me pajisje që ai thotë se nuk dinte si t'i përdorte. Nigeriani kujton se punëdhënësi i tha: "Nëse nuk di si ta bësh këtë punë, do të të pres një gjobë dhe do të të kthej në Nigeri." "Punova vetëm pesë ditë dhe pastaj u largova pa paralajmërim," tha ai, duke shtuar se punëdhënësi i tij e mbajti pasaportën e tij. "Nuk pranova të kthehesha në Nigeri, pasi kisha paguar vetë biletën e kthimit dhe kisha ikur që andej me borxhe," shtoi i riu nigerian. Rasti i Daudës nuk është i izoluar. Shumë emigrantë nga Afrika dhe Azia që vijnë për të punuar në Shqipëri detyrohen nga punëdhënësit e tyre të paraqesin dokumentet e tyre të identifikimit. Sipas autoriteteve, një veprim i tillë jo vetëm që është i paligjshëm, por përbën edhe një vepër penale. Pronari i vreshtit në Durrës, ku Dauda punoi për një kohë të shkurtër dhe i cili aktualisht e ka pasaportën e tij, i tha Citizens se ishte i gatshëm ta kthente atë, por prapë do të njoftonte policinë sepse ndihej përgjegjës për qëndrimin e tij në Shqipëri. "[Dauda] mund të vijë të marrë pasaportën, por unë do të njoftoj policinë, pasi unë jam përgjegjës për të," tha ai. "Gjithashtu rezervova një biletë kthimi [për në Nigeri] - për 800 dollarë amerikanë dhe humba paratë, në mënyrë që ky zotëri të mund të largohej siç kërkohet me ligj," shtoi ai për Citizens. Sipas Institutit Kombëtar të Statistikave (INSTAT), numri i të huajve me leje qëndrimi në Shqipëri arriti në 21,460 në vitin 2023. Nga numri i përgjithshëm i lejeve të qëndrimit, 71% janë shtetas evropianë, 18% nga Azia dhe 5% nga Afrika. Sipas Agjencisë Kombëtare të Punësimit dhe Aftësive (AKPA), aplikimet për leje unike janë trefishuar në tre vitet e fundit, nga 3,341 leje të lëshuara në vitin 2020 në mbi 9,800 në vitin 2023. "Ka 2,500 biznese për të cilat është miratuar të paktën një leje punësimi," konfirmoi AKPA për Qytetarët. Në gjashtë muajt e parë të vitit 2024, autoritetet shqiptare kanë miratuar 5,132 aplikime për të ashtuquajturat "leje unike", të cilat u mundësojnë të huajve të qëndrojnë dhe të punojnë në Shqipëri. Megjithatë, numri i të huajve që punojnë në vend mund të jetë më i lartë, pasi shumë prej tyre punojnë ilegalisht. Në një pyetësor që Citizens publikoi në lidhje me punëtorët e huaj përmes platformës (ECR), 33% e të anketuarve pranuan se nuk kishin leje qëndrimi, edhe pse aktualisht punonin në Shqipëri. Avokati Gentian Serjani thekson se mbajtja e pasaportës nga punëdhënësi është një formë e privimit të lirisë, e paligjshme, por që shpesh përdoret si mjet për të mbajtur nën kontroll punonjësit e huaj. "Ai [punonjësi] mund të largohet për në vendet e BE-së, dhe punëdhënësi mban përgjegjësi ligjore," tha ai. Sipas Serjanit, nëse punëdhënësi ka vendosur të ndërpresë kontratën, emigranti duhet të kthehet në vendin e origjinës, sepse nëse nuk e bën këtë, atëherë ai po qëndron ilegalisht. Por avokati shton se rasti ndryshon kur punëdhënësi i jep emigrantit të drejtën të gjejë një kontratë tjetër pune, duke argumentuar se ajo nuk i plotëson nevojat e tij. Kjo kontratë duhet të paraqitet në zyrat e imigracionit. Në këtë mënyrë, Serjani thekson se përgjegjësia i kalon punëdhënësit të ri. Sipas AKPA-s, rreth 54% e totalit të lejeve të miratuara gjatë periudhës janar-qershor u dhanë sektorëve të akomodimit dhe shërbimit ushqimor. Shtetasit nga India, Filipinet, Turqia, Egjipti, Italia, Kina dhe Mianmari përbëjnë rreth 62% të totalit të lejeve të miratuara. Pavarësisht numrit në rritje të punëtorëve të huaj, shumë pak prej tyre raportojnë tek autoritetet raste të abuzimit ose kufizimit të të drejtave në punë. Inspektorati Shtetëror i Punës tha se gjatë vitit 2024 pati vetëm tre ankesa nga punëtorë të huaj për shkelje të të drejtave në punë, krahasuar me nëntë të tilla të raportuara gjatë vitit 2023. Nga ankesat e shqyrtuara, tre u zgjidhën në favor të punonjësve, ndërsa në tre të tjera, pretendimet për shkelje u gjetën të pabazuara. 67% e punëtorëve të huaj që plotësuan pyetësorin e Qytetarëve thanë se nuk do të donin të punonin në Shqipëri në të ardhmen. Ata ushtronin profesione të tilla si elektricistë, mirëmbajtës shtëpie, fermerë, shpërndarës të produkteve ushqimore dhe të tjera. Haruna Moro nga Gana është një nga punëtorët e huaj që nuk sheh të ardhme në Shqipëri. "Kushte të këqija pritëse," tha ajo, duke shpjeguar se punon si pjatalarëse me një pagë prej rreth 350 eurosh në muaj. Albin Gega, Drejtori i Përgjithshëm i Punësimit dhe Arsimit Profesional nga Ministria e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit, tha se një nga sfidat kryesore të punëtorëve të huaj në Shqipëri është mosnjohja e shqipes ose anglishtes, gjë që kufizon aftësinë e tyre për të komunikuar me kolegët dhe menaxherët. "Në disa raste, kushtet e ofruara nuk janë në përputhje me pritjet e tyre, veçanërisht për strehimin dhe sigurinë," tha ai. "Gjithashtu, izolimi kulturor dhe social, si dhe mungesa e njohjes së të drejtave ndikojnë në jetesën e tyre në vendin tonë," shtoi Gega. Gega nënvizoi se legjislacioni shqiptar mbi kriteret e pritjes dhe integrimin e shtetasve të huaj në strukturat e punësimit është huazuar nga Bashkimi Evropian. "Shumë nga kriteret dhe kushtet e përcaktuara për hyrjen dhe qëndrimin për punësim të shtetasve të vendeve të treta në Republikën e Shqipërisë pasqyrojnë kushtet dhe kriteret e përcaktuara në Acquis të BE-së për imigracionin e punës," tha ai. Sipas Gegës, sfida e menaxhimit të fuqisë punëtore të huaj është e dyfishtë - si për punëdhënësit ashtu edhe për punonjësit, pasi shumë prej tyre largohen nga vendi i punës papritur pa paralajmërim.<ref>{{Cito web|title=Nga Lagosi në Durrës: Sfidat e punëtorëve të huaj në Shqipëri|url=https://citizens.al/en/2024/12/09/from-Lagos-to-Durres%2C-the-challenges-of-foreign-workers-in-Albania/|publisher=Citizens Albania|access-date=1 tetor 2025|language=en|archive-date=1 tetor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251001170842/https://citizens.al/en/2024/12/09/from-Lagos-to-Durres,-the-challenges-of-foreign-workers-in-Albania/|url-status=dead}}</ref> *Shënim: Dauda* është një pseudonim për të mbrojtur identitetin e personit. == Shiko edhe == * [[Marrëdhëniet e jashtme të Shqipërisë]] == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == {{Marrëdhëniet e jashtme të Shqipërisë}} [[Kategoria:Marrëdhëniet e jashtme të Shqipërisë]] hr0lwkm8a9qvfz2vl9s6un00z3xacwk 0 388582 3022977 2972400 2026-08-06T13:58:19Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3022977 wikitext text/x-wiki {{Infobox chess player | name = Miguel Najdorf | image = Miguel Najdorf (1973).jpg | caption = Najdorf më 1973 | birthname = Mojsze Mendel Najdorf | country = Polonia (para vitit 1940)<br />Argjentina (pas vitit 1940) | birth_date = {{Birth date|1910|04|15|df=y}} | birth_place = [[Grodzisk Mazowiecki]], [[Kongresi i Polonisë|Poloni]], [[Perandoria Ruse]] | death_date = {{Death date and age|4|7|1997|15|4|1910|df=y}} | death_place = [[Moskë]], [[Rusi]] | title = [[Mjeshtër i madh (shah)|Mjeshtër i madh]] (1950) | peakrating = 2540 (korrik 1972) | peakranking = Nr. 42 (korrik 1972) }} '''Miguel Najdorf''' (i lindur '''Mojsze Mendel Najdorf'''; 15 prill 1910 - 4 korrik 1997) ishte një [[Mjeshtër i madh (shah)|mjeshtër i madh]] [[shahu]] polako-argjentinas. Me prejardhje nga Polonia, ai ishte në Argjentinë kur filloi [[Lufta e Dytë Botërore]] në vitin 1939, dhe qëndroi dhe u vendos atje. Ai ishte një lojtar kryesor botëror në vitet 1940 dhe 1950, dhe është gjithashtu i njohur për [[Mbrojtja Siciliane, Variacioni Najdorf|Variacionin Najdorf]], një nga hapjet më të njohura të shahut. ==Jeta e hershme në Poloni== Najdorf u mësua fillimisht nga [[Dawid Przepiórka]], pastaj nga [[Savielly Tartakower]], të cilin e quante gjithmonë "mësuesi im". Në fillim të karrierës së tij në shah, rreth vitit 1930, Najdorf mundi një lojtar që besohet se quhej "Glücksberg" në një lojë të famshme që shpesh quhet "The Polish Immortal".<ref>[[Edward Winter]], [http://www.chesshistory.com/winter/extra/najdorf.html The Polish Immortal], chesshistory.com</ref> Në vitin 1930, ai barazoi vendin e 6-të dhe të 7-të në Kampionatin e Varshavës, një ngjarje e fituar nga [[Paulino Frydman]]. Në vitin 1931, ai zuri vendin e dytë në Varshavë, pas Frydman. Në vitin 1932, ai barazoi vendin e 9-të dhe të 10-të në Varshavë. Në vitin 1933, ai fitoi në Varshavë. Në janar 1934, ai përfundoi i dyti pas [[Rudolf Spielmann]], në Varshavë. Në verën e vitit 1934, ai humbi një ndeshje kundër Ored Karlin (+1–2=1). Në vitin 1934, ai fitoi kampionatin e Varshavës. Në vitin 1935, ai barazoi vendet e 2-4 me Frydman dhe [[Henryk Friedman]], pas Tartakower, në Kampionatin e 3-të Polake të Shahut, të mbajtur në Varshavë. Më pas, Najdorf fitoi një ndeshje kundër Tartakower në [[Toruń]] (+2–1=2). Në vitin 1936, ai barazoi vendin e parë me [[Lajos Steiner]] në Kampionatin Hungarez. Në vitin 1937, ai zuri vendin e tretë në Kampionatin e 4-të të Polonisë në Jurata. Në vitin 1937, ai fitoi në [[Rogaška Slatina]] (Rohitsch-Sauerbrunn). Në vitin 1938, ai barazoi vendet e 10-12 në [[Łódź]]. Në vitin 1939, ai zuri vendin e gjashtë në Margate dhe fitoi në Varshavë.<ref>Tadeusz Wolsza, ''Arcymistrzowie, mistrzowie, amatorzy...'' Słownik biograficzny szachistów polskich, tom 4, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2003, {{ISBN|83-7181-288-4}}</ref> Najdorf përfaqësoi Poloninë në katër [[Olimpiada e Shahut|Olimpiada të Shahut]] para luftës. Në gusht të vitit 1935, ai luajti në tabelën e tretë në [[Olimpiada e 6-të e Shahut|Olimpiadën e 6-të të Shahut]] në Varshavë (+9–2=6). Në gusht të vitit 1936, ai ishte në tabelën e dytë në [[Olimpiada e 3-të e Shahut|Olimpiadën e 3-të jozyrtare të Shahut]] të organizuar nga Federata Gjermane e Shahut në [[Mynih]] (+14–2=4). Në qershor/korrik të vitit 1937, ai luajti në tabelën e dytë në [[Olimpiada e 7-të e Shahut|Olimpiadën e 7-të të Shahut]] në [[Stokholm]] (+5–3=7).<ref>[http://www.olimpbase.org/players/c6mc60wj.html Men's Chess Olympiads :: Miguel Najdorf]. OlimpBase. Retrieved on 2012-11-08.</ref> Në [[Olimpiada e 8-të e Shahut|Olimpiadën e vitit 1939]], Najdorf luajti në tabelën e dytë për Poloninë dhe arriti një rezultat prej +12−2=4, duke fituar një set të artë me stilolapsa dhe lapsa.<ref>Justin Corfiled: Pawns in a Greater Game: ''The Buenos Aires Chess Olympiad, August–September 1939'', page 294.</ref> ==Zhvendosja në Argjentinë== Gjatë Olimpiadës së 8-të të Shahut në Buenos Aires në gusht/shtator 1939, shpërtheu Lufta e Dytë Botërore. Najdorf ishte jehud, ashtu si edhe dy nga shokët e tij të ekipit, Tartakower dhe Frydman.<ref>[[Eliot Hearst]], John Knott, ''Blindfold Chess: History, Psychology, Techniques, Champions, World Records, and Important Games'', McFarland 2009, p. 91.</ref> Ai vendosi të qëndronte dhe të vendosej në Argjentinë (siç bënë shumë të tjerë). Ai u bë shtetas argjentinas në vitin 1944.<ref name="NYT">[https://www.nytimes.com/1997/07/17/arts/miguel-najdorf-87-famed-for-sparkling-chess-dies.html "Miguel Najdorf, 87, Famed For Sparkling Chess, Dies"], ''[[The New York Times]]'', July 17, 1997</ref> Gruaja, vajza, prindërit dhe katër vëllezërit e motrat e tij u vranë të gjithë në Holokaust. Najdorf më vonë u rimartua (dy herë) dhe pati dy vajza.<ref name="NYT" /><ref name="liliana" /> ==Karriera në Argjentinë== ===Vitet 1940=== Në shtator të vitit 1939, pas Olimpiadës, Najdorf doli si një nga lojtarët më të mirë në botën e shahut. Ai u barazua në vendin e parë me [[Paul Keres]] në Buenos Aires (Círculo de Ajedrez); të dy shënuan 8½/11. Në vitin 1941, ai zuri vendin e dytë, pas [[Gideon Ståhlberg]] në [[Mar del Plata]], me 12½/17. Më vonë në vitin 1941, ai përfundoi i pari i barabartë me Ståhlberg në Buenos Aires, të dy shënuan 11/14. Në vitin 1942, ai fitoi në Mar del Plata, me 13½/17, përpara Ståhlberg. Në vitin 1943, ai ishte i dyti në Mar del Plata, pas Stålhberg, duke shënuar 10/13. Në vitin 1943, ai fitoi në Rosario. Në vitin 1944, ai fitoi në [[La Plata]], me 13/16, përpara Ståhlberg. Në vitin 1944, ai u rendit i pari me [[Hermann Pilnik]] në Mar del Plata, me secilin rezultat 12/15. Në vitin 1945, ai fitoi në Buenos Aires (Roberto Grau Memorial), me 10/12, përpara Ståhlberg dhe [[Carlos Guimard]]. Ai zuri vendin e dytë në [[Viña del Mar]] në vitin 1945, me 10½/13, pas Guimard, pastaj fitoi Mar del Plata në vitin 1945 me 11/15, përpara Ståhlberg, dhe e përsëriti në Mar del Plata në vitin 1946 me 16/18, përpara Guimard dhe Ståhlberg. Ai fitoi gjithashtu në Rio de Janeiro në vitin 1946. Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, shahu i organizuar rifilloi në arenën ndërkombëtare, veçanërisht në Evropën e goditur nga lufta. Në vitin 1946, Najdorf u rendit i 4-ti në të 5-tin me [[László Szabó (shahist)|László Szabó]] në [[Groningen]], me 11½/19; Ngjarja u fitua nga [[Mikhail Botvinnik]]. Ai më pas fitoi në [[Pragë]], me (+9−1=3), përpara [[Petar Trifunović]], [[Gösta Stoltz]], [[Svetozar Gligorić]], dhe [[Jan Foltys]]. Ai gjithashtu fitoi në [[Barcelonë]] në vitin 1946, me 11½/13, përpara [[Daniel Yanofsky]]. Në vitin 1947, ai zuri vendin e dytë në Buenos Aires/La Plata (Sextangular), me 6½/10, pas Ståhlberg, por përpara [[Max Euwe]]. Në vitin 1947, ai fitoi në Mar del Plata. Në vitin 1947, ai përfundoi i dyti, pas [[Erich Eliskases]], në [[São Paulo]]. Në vitin 1948, Najdorf u rendit i dyti në New York City me 6/9, dy pikë pas [[Reuben Fine]]. Ai barazoi vendet e 4-ta dhe të 5-ta me [[Héctor Rossetto]] në Mar del Plata, me 10/17, pas Eliskases, Ståhlberg dhe Medina Garcia. Najdorf fitoi në Mar del Plata në vitin 1948 me 14/17, përpara Ståhlberg (13½), Eliskases (12) dhe Euwe (10½). Ai ishte i dyti në Buenos Aires në vitin 1948, me 8/10, pas Ståhlberg. Najdorf fitoi në [[Venecia]] në vitin 1948, me 11½/13, përpara [[Gedeon Barcza]], [[Esteban Canal]] dhe Euwe. Në vitin 1949, ai u barazua në vendin e parë me Ståhlberg në Buenos Aires. Në vitin 1950, ai fitoi në [[Amsterdam]], me 15/19, përpara [[Samuel Reshevsky]] (14), Ståhlberg (13½), Gligorić (12), [[Vasja Pirc]] (12) dhe Euwe (11½). Ai fitoi gjithashtu në Bled në vitin 1950. Najdorf e fitoi kampionatin e Argjentines 8 herë: 1949, 1951, 1952, 1955, 1960, 1964, 1967, 1975<ref>{{Cite web |url=https://ajedrezdeataque.com/05%20Palmares/Campeonatos/Nacionales/America/Argentina.htm |title=Kampionatin e Argjentines |access-date=18 dhjetor 2025 |archive-date=22 dhjetor 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251222231136/https://ajedrezdeataque.com/05%20Palmares/Campeonatos/Nacionales/America/Argentina.htm |url-status=dead }}</ref>. ===Kandidat për Kampionatin Botëror=== Edhe pse nuk ishte një profesionist shahu me kohë të plotë (për shumë vite ai punoi në biznesin e sigurimeve, duke shitur sigurime jete),<ref name="liliana">Liliana Najdorf, ''Najdorf x Najdorf'', translated by [[Taylor Kingston]], [[foreword]] and annotated games by [[Jan Timman]], Russell Enterprises, Inc., 2016, {{ISBN|978-1941270394}}.</ref> Najdorf ishte një nga shahistët kryesorë në botë në vitet 1940 dhe 1950. Seria e sukseseve të Najdorf nga viti 1939 deri në vitin 1947 e kishte ngritur atë në radhët e lojtarëve më të mirë në botë. Sipas [[Chessmetrics]], ai u rendit i dyti në botë nga mesi i vitit 1947 deri në mesin e vitit 1949.<ref>[http://chessmetrics.com/cm/CM2/Summary.asp?Params=194510SSSSS3S000000000000111000000000000010100 Chessmetrics Summary for 1945–55], [[Chessmetrics]]</ref> Bazuar në rezultatet e tij, u fol për ta ftuar në [[Kampionati Botëror i Shahut 1948|turneun e Kampionatit Botëror të vitit 1948]], por në fund ai nuk u ftua. Ai kishte fituar një turne kualifikues në Pragë me një diferencë prej 1½ pikësh.<ref name="Winter">{{cite web|url=http://www.chesshistory.com/winter/extra/interregnum.html|title=Interregnum|publisher=Chess History Center|date=2003–2004|access-date=25 prill 2014|language=en|author=Edward Winter}}</ref> Në disa ambiente kishte një pikëpamje se Praga kishte qenë një turne mjaft i dobët, kështu që arritja e Najdorf u minimizua. Najdorf deklaroi në një intervistë të vitit 1947: {{blockquote|Unë besoj se nuk jam inferior ndaj asnjërit prej lojtarëve që do të marrin pjesë në kampionatin e ardhshëm botëror, Botvinnik, Fine, Reshevsky, Keres, Euwe. ... Asnjëri prej këtyre nuk ka një rekord më të mirë se unë. Kam luajtur shumë më pak se ata, e pranoj, por jam i kënaqur me rezultatet e mia.<ref name="Winter" />}} Presioni nga Federata Sovjetike e Shahut, ndoshta i shtyrë nga Botvinnik, mund të ketë qenë përgjegjës për mbajtjen jashtë të Najdorfit.<ref name="liliana" /> Në vitin 1950, [[FIDE]] e bëri atë një nga [[Mjeshtër i madh (shah)|Mjeshtrat e Madh Ndërkombëtarë]] të parë. Në të njëjtin vit ai luajti në [[Budapest]] në [[Turneu i Kandidatëve|Turneun e Kandidatëve]] për të zgjedhur një sfidues për [[Kampionati Botëror i Shahut 1951|Kampionatin Botëror të Shahut 1951]], dhe përfundoi i pesti. Tre vjet më vonë, në [[Kampionati Botëror i Shahut 1954#Turneu i Kandidatëve 1953|Turneun e Kandidatëve 1953]], ai përfundoi i gjashti. Ai nuk ia doli kurrë më të kualifikohej për Kandidatët. Ai iu afrua në ciklin tjetër, duke dështuar për pak të kualifikohej nga [[Kampionati Botëror i Shahut 1957#Interzonal 1955]], i mbajtur në [[Göteborg]], [[Suedi]].<ref>[http://www.mark-weeks.com/chess/5557$iix.htm 1955 Goteborg Interzonal Tournament], Mark Weeks' Chess Pages</ref> ===Karriera e mëvonshme=== Najdorf fitoi turne të rëndësishëm si Mar del Plata (1961) dhe Havana (1962). Ai gjithashtu luajti në të dy turnetë e [[Kupa Piatigorsky|Kupës Piatigorsky]], të mbajtur në vitet 1963 dhe 1966. Pak para ditëlindjes së tij të 60-të, ai mori pjesë në ndeshjen [[BRSS kundër Pjesës tjetër të Botës]] në vitin 1970, duke arritur një rezultat të barabartë kundër ish-kampionit të botës [[Mikhail Tal]]. Najdorf mbeti aktiv në shah deri në fund të jetës së tij. Ai fitoi South Africa Open në vitin 1976ref name="cwp2016saopen_r7">{{cite web|url=http://chesswesternprovince.co.za/sa-open-round-7-report-by-dr-l-bouah/|title=SA Open Round 7 report by dr L Bouah|publisher=Chess Western Province|date=6 korrik 2016|access-date=6 korrik 2016|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160815211015/http://chesswesternprovince.co.za/sa-open-round-7-report-by-dr-l-bouah/|archive-date=15 gusht 2016|url-status=dead}}</ref> dhe në moshën 69 vjeç, ai u rendit i dyti në një garë shumë të fortë në Buenos Aires 1979, me 8/13, pas fituesit [[Bent Larsen]] (11/13), megjithëse përpara ish-kampionëve të botës [[Tigran Petrosian]] dhe [[Boris Spassky]]. Në Buenos Aires 1988, ai shënoi një rezultat prej 8½/15 për vendin e katërt në moshën 78 vjeç. Vitin tjetër në [[Kampionati Argjentinas i Shahut|Kampionatin Argjentinas të Shahut]] 1989, me disa GM të tjerë në fushë, ai u rendit i barabartë në vendet 4-6, me 10/17. Kampionati i tij i fundit kombëtar ishte në vitin 1991 në moshën 81 vjeç, ku ai përfundoi me një rezultat minus. Najdorf ishte një lojtar i jashtëzakonshëm në blitz (pesë minuta), duke mbetur një lojtar i fortë deri në të 80-at. ===Performancat në Olimpiada=== Najdorf luajti njëmbëdhjetë herë për Argjentinën në Olimpiadat e Shahut nga viti 1950 deri në vitin 1976. Ai luajti në tabelën e parë në [[Olimpiada e 9-të e Shahut|Olimpiadën e 9-të të Shahut]] në [[Dubrovnik]] 1950 (+8–0=6), si dhe në [[Olimpiada e 10-të e Shahut|Helsinki 1952]] (+11–2=3), [[Olimpiada e 11-të e Shahut|Amsterdam 1954]], [[Olimpiada e 12-të e Shahut|Moscow 1956]], [[Olimpiada e 14-të e Shahut|Leipzig 1960]], [[Olimpiada e 15-të e Shahut|Varna 1962]], [[Olimpiada e 17-të e Shahut|Havana 1966]], [[Olimpiada e 18-të e Shahut|Lugano 1968]], [[Olimpiada e 19-të e Shahut|Siegen 1970]], dhe [[Olimpiada e 22-të e Shahut|Haifa 1976]]. Vetëm gjatë Olimpiadës në [[Olimpiada e 21-të e Shahut|Nicë 1974]], ai luajti në tabelën e tretë. Najdorf mori njëmbëdhjetë medalje olimpike: shtatë për ekipet Poloni dhe Argjentinë (katër argjendi, tre bronzi) dhe katër individuale (ari më 1939, 1950 dhe 1952, si dhe një argjendi më 1962). == Referime == {{reflist}} ==Lexim më tutje== *{{citation|last=Kasparov|first=Garry|author-link=Garry Kasparov|title=[[My Great Predecessors]], part IV|publisher=[[Everyman Chess]]|year=2004|language=en|isbn=1-85744-395-0}} ==Lidhje të jashtme== [https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=21930 Miguel Najdorf] profili dhe lojërat në [[Chessgames.com]] [[Kategoria:Lindje 1910]] [[Kategoria:Vdekje 1997]] [[Kategoria:Shahistë polakë]] [[Kategoria:Shahistë argjentinasë]] [[Kategoria:Teoricienë të shahut]] [[Kategoria:Garues të Olimpiadës së Shahut]] [[Kategoria:Shahistë të shekullit të 20-të]] huqdji05lhflpvn4zg83lss10d9klq6 0 389545 3023094 3007598 2026-08-06T22:20:29Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 3023094 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pierre-Emerick Aubameyang | image = 1 Pierre-Emerick Aubameyang (cropped).jpg | caption = Aubameyang me [[Arsenal F.C.|Arsenalin]] në 2018 | full_name = Pierre-Emerick Emiliano François Aubameyang<ref>{{cite web|url=https://players.fcbarcelona.com/en/player/2896-aubameyang-pierre-emerick-emiliano-francois-aubameyang|title=Aubameyang|publisher=FC Barcelona|access-date=1 mars 2025|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|18|6|1989|df=y}}<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/122260/pierre-emerick-aubameyang|title=Pierre-Emerick Aubameyang: Overview|publisher=ESPN|access-date=30 gusht 2020|language=en}}</ref> | birth_place = [[Laval, Mayenne]], Francë | height = 1.87 m<ref>{{cite web|url=https://www.bvb.de/eng/Teams/First-Team/Pierre-Emerick-Aubameyang|title=Pierre-Emerick Aubameyang|publisher=Borussia Dortmund|access-date=25 tetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121032037/https://www.bvb.de/eng/Teams/First-Team/Pierre-Emerick-Aubameyang|archive-date=21 janar 2018|url-status=dead|language=en}}</ref> | position = [[Sulmuesi (futboll)|Sulmues]] | currentclub = [[Olympique de Marseille|Olympique de Marseille]] | clubnumber = 97 | youthyears1 = 1995–1997 | youthclubs1 = ASL L'Huisserie<ref name="Joueur – Pierre-Emerick AUBAMEYANG">{{cite web|url=https://www.fff.fr/equipes-de-france/tous-les-joueurs/fiche-joueur/2543872310-pierre-emerick-aubameyang|title=Joueur – Pierre-Emerick AUBAMEYANG|publisher=French Football Federation|access-date=13 janar 2017|archive-date=24 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924222253/https://www.fff.fr/equipes-de-france/tous-les-joueurs/fiche-joueur/2543872310-pierre-emerick-aubameyang|url-status=dead|language=fr}}</ref> | youthyears2 = 1997–1998 | youthclubs2 = [[OGC Nice|Nice]] | youthyears3 = 1998–1999 | youthclubs3 = ASL L'Huisserie<ref name="Joueur – Pierre-Emerick AUBAMEYANG"/> | youthyears4 = 1999–2001 | youthclubs4 = [[Stade Lavallois|Laval]] | youthyears5 = 2001–2005 | youthclubs5 = [[FC Rouen|Rouen]] | youthyears6 = 2005–2007 | youthclubs6 = [[SC Bastia|Bastia]] | youthyears7 = 2007–2008 | youthclubs7 = [[Sektori i të Rinjve i AC Milan|AC Milan]] | years1 = 2008–2011 | clubs1 = [[AC Milan]] | caps1 = 0 | goals1 = 0 | years2 = 2008–2009 | clubs2 = → [[Dijon FCO|Dijon]] (huazim) | caps2 = 34 | goals2 = 8 | years3 = 2009–2010 | clubs3 = → [[Lille OSC|Lille]] (huazim) | caps3 = 14 | goals3 = 2 | years4 = 2010–2011 | clubs4 = → [[AS Monaco FC|Monaco]] (huazim) | caps4 = 19 | goals4 = 2 | years5 = 2011–2013 | clubs5 = [[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]] | caps5 = 87 | goals5 = 37 | years6 = 2011 | clubs6 = [[AS Saint-Étienne II|Saint-Étienne II]] | caps6 = 2 | goals6 = 0 | years7 = 2013–2018 | clubs7 = [[Borussia Dortmund]] | caps7 = 144 | goals7 = 98 | years8 = 2018–2022 | clubs8 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | caps8 = 128 | goals8 = 68 | years9 = 2022 | clubs9 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps9 = 18 | goals9 = 11 | years10 = 2022–2023 | clubs10 = [[Chelsea F.C.|Chelsea]] | caps10 = 15 | goals10 = 1 | years11 = 2023–2024 | clubs11 = [[Olympique de Marseille|Marseille]] | caps11 = 34 | goals11 = 17 | years12 = 2024–2025 | clubs12 = [[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]] | caps12 = 32 | goals12 = 17 | years13 = 2025– | clubs13 = [[Olympique de Marseille|Marseille]] | caps13 = 6 | goals13 = 3 | nationalteam1 = [[Kombëtarja franceze e futbollit nën-21 vjeç|Franca U21]] | nationalyears1 = 2009 | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2012 | nationalteam2 = [[Kombëtarja olimpike e futbollit e Gabonit nën-23 vjeç|Gaboni Olimpik]] | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2009– | nationalteam3 = [[Kombëtarja gaboneze e futbollit|Gaboni]] | nationalcaps3 = 83 | nationalgoals3 = [[Lista e golave ndërkombëtarë të shënuar nga Pierre-Emerick Aubameyang|39]] | club-update = 21:08, 18 tetor 2025 (UTC) | nationalteam-update = 10 tetor 2025 }} '''Pierre-Emerick Emiliano François Aubameyang''' [[Urdhri Kombëtar i Meritës (Gabon)|ONM]] (lindur më 18 qershor 1989) është një futbollist profesionist që luan si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] për klubin [[Ligue 1]] [[Olympique de Marseille|Olympique de Marseille]] dhe është kapiten i [[Kombëtarja gaboneze e futbollit|kombëtarjen e Gabonit]]. Aubameyang e filloi karrierën e tij si klub i lartë duke nënshkruar për [[AC Milan]] në Itali, por kurrë nuk bëri një paraqitje për klubin, në vend të kësaj shkoi në një seri [[Huazim (sport)|huazimesh]] në Francë. Ai [[Transferimi (futboll)|u transferua]] në [[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]] në 2011. Aty fitoi një titull të [[Coupe de la Ligue 2012–13|Coupe de la Ligue]], duke iu bashkuar më pas [[Borussia Dortmund]] në 2013.<ref>{{cite news|title=The 100 best footballers in the world 2016 – interactive|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2016/dec/20/the-100-best-footballers-in-the-world-2016-interactive|newspaper=[[The Guardian]]|date=20 dhjetor 2016|language=en}}</ref> Në Gjermani, Aubameyang përfundoi si [[Lista e golashënuesve më të mirë të Bundesligës|golashënuesi më i mirë i ligës]] në [[Bundesliga 2016–17|sezonin 2016–17]] dhe fitoi një [[Finalja e DFB-Pokal 2017|DFB-Pokal]]. Ai gjithashtu renditet si [[Lista e rekordeve dhe statistikave të Borussia Dortmund#Golashënuesit më të mirë|golashënuesi i tetë më i lartë i të gjitha kohërave]] të klubit. Në vitin 2018, Aubameyang ishte subjekt i një [[Lista e transferimeve më të shtrenjta në futbollin e shoqatës|transferimi të futbollit të shoqatës me vlerë rekord të klubit]] kur nënshkroi për [[Arsenal F.C.|Arsenal]] në një lëvizje me vlerë 56 milionë £ (60 milionë €), duke e bërë atë lojtarin më të shtrenjtë gabonez të të gjitha kohërave.<ref name="completes £56m">{{cite news|title=Pierre-Emerick Aubameyang completes £56m Arsenal move|url=https://www.theguardian.com/football/2018/jan/31/pierre-emerick-aubameyang-joins-arsenal-deadline-day-transfer|newspaper=The Guardian|date=31 janar 2018|access-date=31 janar 2018|language=en}}</ref> Me Arsenal, ai fitoi një [[Finalja e FA Cup 2020|FA Cup]] dhe përfundoi si bashkë-golashënuesi më i mirë i ligës me [[Këpuca e Artë e Premier League|Këpucën e Artë të Premier League]] në [[Premier League 2018–19|sezonin 2018–19]].<ref>{{cite news|title=Aubameyang: Arsenal's talisman|url=https://www.bbc.com/sport/football/53625368|publisher=BBC Sport|date=1 gusht 2020|language=en}}</ref> Pasi u largua nga Arsenal në vitin 2022, Aubameyang pati periudha me [[FC Barcelona|Barcelona]] dhe [[Chelsea F.C.|Chelsea]] përpara se të nënshkruante për [[Olympique de Marseille|Marseille]] në 2023. Në vitin 2024, ai iu bashkua [[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]] në [[Saudi Pro League|Ligën Pro Saudite]], ku kaloi një sezon të vetëm, duke u kthyer në Marseille verën tjetër. I lindur në Francë, Aubameyang zgjodhi të përfaqësojë Gabonin në nivel ndërkombëtar, duke bërë debutimin e tij të lartë në 2009 në moshën 19 vjeçare; me 35 gola, ai është [[Lista e golave ndërkombëtarë të shënuar nga Pierre-Emerick Aubameyang|golashënuesi më i mirë i të gjitha kohërave]] i kombit. Ai përfaqësoi Gabonin në katër turne të [[Kupa e Kombeve të Afrikës]] dhe në [[Futbolli në Lojërat Olimpike Verore 2012 – Turneu i meshkujve|Lojërat Olimpike Verore 2012]]. Në vitin 2015, ai u emërua [[Futbollisti Afrikan i Vitit]]; gabonezi i parë dhe lojtari i dytë i lindur në Evropë që fiton çmimin.<ref>{{cite news|title=Pierre-Emerick Aubameyang beats Yaya Toure to Caf award|url=https://www.bbc.com/sport/football/35257500|publisher=BBC Sport|date=7 janar 2016|access-date=8 janar 2016|language=en}}</ref> == Karriera në klub == === AC Milan === {{quote box|width=27%|align=right|quote="Modeli im? [[Ronaldo (futbollist brazilian)|Ronaldo]]... Mendoj se [ai] e ka revolucionarizuar futbollin me mënyrën e tij të lojës. Ai ishte dinamik, teknikisht i fortë dhe i shpejtë. Ai ishte një lojtar i jashtëzakonshëm."|source=—Aubameyang mbi ndikimin e idhullit të tij, sulmuesit brazilian Ronaldo, në karrierën e tij.<ref>{{cite news|title=Aubameyang: Brazil's Ronaldo is my role model|url=http://www.goal.com/en-us/news/1956/europe/2013/08/12/4182405/aubameyang-brazils-ronaldo-is-my-role-model|last=Kvesa|first=Chris|archive-url=https://web.archive.org/web/20180906233701/https://www.goal.com/en-us/news/1956/europe/2013/08/12/4182405/aubameyang-brazils-ronaldo-is-my-role-model|archive-date=6 shtator 2018|agency=Goal|date=6 shtator 2018|language=en}}</ref>}} Aubameyang iu bashkua akademisë së të rinjve të [[AC Milan]] në janar 2007. Në gusht, ai ishte pjesë e skuadrës që përfundoi e katërta në [[Kupa e të Rinjve e Kampionëve 2007|Kupën e parë të të Rinjve të Kampionëve]] të mbajtur në [[Malajzi]], ku ai bëri një emër për veten e tij dhe tërhoqi vëmendjen e skautëve ndërkombëtarisht. Ai shënoi kundër çdo kundërshtari me të cilin luajti Milan, duke përfunduar me shtatë gola në gjashtë ndeshje.<ref>{{cite news|title=CYC: Juventus battuta di misura|url=http://it.eurosport.yahoo.com/19082007/8/champions-youth-cup-juventus-battuta-misura.html|url-status=dead|publisher=Eurosport|date=19 gusht 2007|access-date=9 gusht 2008|archive-url=https://archive.today/20120525220412/http://it.eurosport.yahoo.com/19082007/8/champions-youth-cup-juventus-battuta-misura.html|archive-date=25 maj 2012|language=it}}</ref> ==== 2008–09: Huazim te Dijon ==== Për [[Ligue 1 2008–09|sezonin 2008–09]], Aubameyang u huazua te [[Dijon FCO|Dijon]] i [[Ligue 2]] në Francë për të fituar përvojë në ekipin e parë.<ref>{{cite news|title=AC Milan, Aubameyang to Dijon|url=http://www.transfermarketweb.com/?action=read&idsel=19005|publisher=TransferMarketWeb|date=21 qershor 2008|access-date=9 gusht 2008|archive-date=30 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180130204423/http://www.transfermarketweb.com/?action=read&idsel=19005|url-status=dead|language=en}}</ref> Performancat e tij atje bënë që ai të shfaqej në seksionin Talent Scout të ''[[World Soccer (revistë)|World Soccer]]'' në verën e vitit 2009.<ref>{{cite news|title=Talent Scout: Tomorrow's Stars Today|first=Mark|last=Gleeson|magazine=World Soccer|date=Vera 2009|page=75|language=en}}</ref> Ai përfundoi me një total prej dhjetë golash dhe dy asistimesh në të gjitha garat, duke përfshirë dy gola në një ndeshje të [[Coupe de France]] kundër [[Is-Selongey Football|Selongey]].<ref>{{cite web|url=https://www.lequipe.fr/Football/match-direct/coupe-de-france/2008-2009/selongey-dijon-live/160405|title=Résultat Selongey - Dijon, Coupe de France, 8e tour, Samedi 13 Décembre 2008|publisher=lequipe.fr|access-date=15 shkurt 2021|language=fr}}</ref> ==== 2009–10: Huazim te Lille ==== Më 24 qershor 2009, u njoftua se klubi i [[Ligue 1]], [[Lille OSC|Lille]] kishte vendosur të nënshkruante Aubameyang në huazim.<ref>{{cite news|url=http://www.losc.fr/?r=0,0,1,7041|title=Pierre-Emerick Aubameyang rejoint le LOSC !|date=24 qershor 2009|access-date=25 qershor 2009|publisher=losc.fr|language=fr|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090627021426/http://www.losc.fr/?r=0%2C0%2C1%2C7041|archive-date=27 qershor 2009}}</ref> Megjithatë, në krahasim me sezonin e tij të mëparshëm, Aubameyang nuk performoi aq mirë, duke shënuar vetëm dy gola në 14 paraqitje, katër si titullar.{{citation needed|date=janar 2018}} ==== 2010–11: Huazime te Monaco dhe Saint-Étienne ==== Për [[Sezoni 2010–11 i AS Monaco FC|sezonin 2010–11]], Aubameyang u huazua për sezonin te [[AS Monaco FC|Monaco]]. Më 21 gusht 2010, ai shënoi golin e tij të parë për Monacon në një ndeshje në transfertë kundër [[RC Lens|Lens]], më pas shënoi përsëri më 29 gusht në shtëpi kundër [[AJ Auxerre|Auxerre]], ku Monaco fitoi 2–0.<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2010/08/29/france/ligue-1/association-sportive-monaco-fc/association-de-la-jeunesse-auxerroise/936383/|title=Monaco vs. Auxerre – 29 August 2010|publisher=Soccerway|date=29 gusht 2010|access-date=10 gusht 2013|language=en}}</ref> Në janar 2011, pas gjashtë muajsh me klubin, Aubameyang u huazua te [[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]] deri në fund të [[Ligue 1 2010–11|sezonit 2010–11]], duke e përfunduar sezonin me katër gola dhe tre asistime. Në korrik 2011, huazimi u zgjat për të gjithë [[Ligue 1 2011–12|sezonin 2011–12]].{{citation needed|date=janar 2018}} === Saint-Étienne === Më 22 dhjetor 2011, Aubameyang nënshkroi me Saint-Étienne në një marrëveshje të përhershme. Ai u shtua shpejt në formacionin fillestar dhe iu dha fanella me numër 7. Në shkurt 2012, ai shënoi [[hat-trick]]-un e tij të parë kundër [[FC Lorient|Lorient]]. Ai u bë një pjesë integrale e skuadrës, duke shënuar gjysmën e golave të ekipit në transfertë gjatë sezonit, dhe vazhdoi të ishte golashënuesi i 4-të më i mirë i Ligue 1, duke shënuar 16 gola pas [[Olivier Giroud]] të Montpellier me 21, [[Nenê (futbollist, lindur 1981)|Nenê]] të PSG me 21 gjithashtu dhe [[Eden Hazard]] të Lille me 20. Më 20 prill 2013, Aubameyang ishte në formacionin fillestar për Saint-Étienne në [[Finalja e Coupe de la Ligue 2013]]. ''Les Verts'' fitoi ndeshjen 1–0 me një gol nga [[Brandão (futbollist, lindur 1980)|Brandão]] për t'i dhënë Aubameyang trofeun e tij të parë të madh si futbollist profesionist. Ai e përfundoi sezonin me 18 gola dhe shtatë asistime në të gjitha garat.{{citation needed|date=janar 2018}} Në [[Ligue 1 2012–13|sezonin 2012–13]], Aubameyang përfundoi i dyti në [[Ligue 1 2012–13#Golashënuesit më të mirë|listën e golashënuesve më të mirë]] të kompeticionit, duke shënuar 19 gola dhe duke përfunduar pas vetëm [[Zlatan Ibrahimović]]. Nga 37 paraqitjet e tij, ai dha gjithashtu tetë [[Ligue 1 2012–13#Tabela e asistimeve|asistime]]. Sezoni u konsiderua gjerësisht si viti i tij i shpërthimit – ai u shfaq në ekipin e sezonit të Ligue 1 dhe fitoi çmimin Lojtari Afrikan i Vitit i Ligue 1.<ref>{{cite web|title=Aubameyang wins best African player in France award|url=https://www.bbc.com/sport/football/22523487.app|publisher=BBC Sport|date=14 maj 2013|access-date=20 maj 2017|language=en}}</ref> === Borussia Dortmund === ==== 2013–15: DFL Supercups ==== Më 4 korrik 2013, Aubameyang iu bashkua [[Finalja e UEFA Ligës së Kampionëve 2013|finalistëve të Ligës së Kampionëve 2012–13]] [[Borussia Dortmund]] me një kontratë pesëvjeçare.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2013/jul/04/borussia-dortmund-pierre-emerick-aubameyang|title=Borussia Dortmund sign Pierre-Emerick Aubameyang from St-Etienne|date=5 korrik 2013|newspaper=The Guardian|access-date=21 korrik 2013|language=en}}</ref> Ai bëri debutimin e tij konkurrues për klubin e tij të ri më 27 korrik 2013 kundër [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] në [[2013 DFL-Supercup|DFL-Supercup]], duke zëvendësuar [[Jakub Błaszczykowski]] për 18 minutat e fundit të fitores 4–2 të Dortmundit, duke asistuar golin e fundit të Dortmundit, të shënuar nga [[Marco Reus]].{{citation needed|date=gusht 2020}} Më 10 gusht, Aubameyang bëri debutimin e tij në [[Bundesliga]] dhe shënoi një hat-trick kundër [[FC Augsburg]], duke përfshirë një gol nga [[Gjuajtje (futboll)|gjuajtja]] e tij e parë në ligë. Gjatë këtij procesi, Aubameyang u bë gjithashtu lojtari i parë gabonez që shfaqet në Bundesliga.<ref>{{cite web|title=Aubameyang hat-trick has Dortmund flying|url=http://www.bundesliga.com/en/liga/news/2013/0000264271.php|publisher=Bundesliga.de|access-date=10 gusht 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130813011953/http://www.bundesliga.com/en/liga/news/2013/0000264271.php|archive-date=13 gusht 2013|language=en}}</ref> Më 27 nëntor, ai shënoi golin e tij të parë në [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligën e Kampionëve]] në një fitore 3–1 kundër [[S.S.C. Napoli|Napoli]] në [[Faza e grupeve e UEFA Ligës së Kampionëve 2013–14|fazën e grupeve të kompeticionit 2013–14]].<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2013/nov/26/borussia-dortmund-napoli-champions-league|title=Borussia Dortmund gain lifeline after turning on the style against Napoli|date=27 nëntor 2013|access-date=19 dhjetor 2013|newspaper=The Guardian|language=en}}</ref> Ai më vonë mori një [[Penallti (futboll)|penallti]] kundër [[TSV 1860 Munich|1860 Munich]] që e shtyu Dortmundin në raundin tjetër të [[DFB-Pokal 2013–14]], duke e përfunduar vitin me 13 gola në ligë dhe 16 gola në të gjitha garat.{{citation needed|date=janar 2018}} [[File:Pierre-Emerick Aubameyang (BVB).jpg|thumb|upright|left|Aubameyang (majtas) duke luajtur për Borussia Dortmund në 2014]] Më 13 gusht 2014, Aubameyang asistoi golin e parë të Borussia Dortmundit dhe shënoi golin e dytë në një fitore 2–0 kundër Bayern Munich në [[2014 DFL-Supercup|DFL-Supercup]].<ref name="Spider-Man">{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/28762490|title=German Supercup: Borussia Dortmund 2–0 Bayern Munich|publisher=BBC Sport|date=13 gusht 2014|access-date=5 tetor 2014|language=en}}</ref> Pasi shënoi golin, ai festoi duke vendosur një maskë [[Spider-Man]].<ref name="Spider-Man" /> Në ndeshjen tjetër të Dortmundit, një fitore 4–1 kundër [[Stuttgarter Kickers]] në raundin e parë të [[DFB-Pokal 2014–15|DFB-Pokal]], Aubameyang shënoi dy gola në pjesën e dytë dhe asistoi për golin e [[Adrián Ramos]].<ref>{{cite web|url=https://www.kicker.de/stg-kickers-gegen-dortmund-2014-dfb-pokal-2397926/spielbericht|title=Aubameyang packt auch ohne Spider-Man doppelt zu|magazine=Kicker|date=16 gusht 2014|access-date=5 tetor 2014|language=de}}</ref> Më 13 shtator, Aubameyang shënoi golin e tij të parë në [[Bundesliga 2014–15|Bundesliga]] të sezonit, duke shënuar golin e fundit të Dortmundit në fitoren e tyre 3–1 kundër [[SC Freiburg]].<ref>{{cite web|url=https://www.kicker.de/dortmund-gegen-freiburg-2014-bundesliga-2407246/analyse|title=Rückkehrer Kagawa schlägt voll ein|magazine=Kicker|date=13 shtator 2014|access-date=5 tetor 2014|language=de}}</ref> Tre ditë më vonë, Aubameyang shënoi golin e dytë të Dortmundit në një fitore 2–0 kundër klubit të ardhshëm [[Arsenal F.C.|Arsenal]] në ndeshjen e parë të grupit të [[UEFA Liga e Kampionëve 2014–15|Ligës së Kampionëve]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/29209551|title=Arsenal's Champions League Group D campaign got off to a poor start as Borussia Dortmund scored either side of half-time to secure a deserved victory.|publisher=BBC Sport|date=16 shtator 2014|access-date=5 tetor 2014|language=en}}</ref> Aubameyang e përfundoi sezonin e tij të dytë në Dortmund me 25 gola nga 46 paraqitje, përfshirë një në [[Finalja e DFB-Pokal 2015]], ku Dortmund u mposht 3–1 nga [[VfL Wolfsburg]] në [[Olympiastadion (Berlin)|Olympiastadion]].<ref>{{cite news|url=http://www.espnfc.com.au/club/borussia-dortmund/124/blog/post/2544298/aubameyang-extension-dortmund-signals-intent-club-player|title=Aubameyang signing a coup for Dortmund this season and beyond|date=31 korrik 2015|publisher=ESPN|language=en}}</ref> ==== 2015–16: Nënkampioni i Ligës ==== Më 31 korrik 2015, Aubameyang nënshkroi një kontratë të re që do të zgjaste deri në vitin 2020, duke thënë, "Çdo pjesë e imja dëshiron të jetë këtu dhe unë kurrë nuk kam dashur të largohem."<ref>{{cite news|title=Pierre-Emerick Aubameyang: Dortmund forward signs new deal|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/33739240|access-date=31 korrik 2015|publisher=BBC Sport|date=31 korrik 2015|language=en}}</ref> Më 20 gusht, ai shënoi një dopietë ndërsa Dortmund u kthye nga 0–3 në 3–4 kundër [[Odds BK]] në ndeshjen e parë të [[Faza kualifikuese dhe play-off e UEFA Ligës së Evropës 2015–16#Rundi i play-off-it|play-off-it të Ligës së Evropës]].<ref>{{cite news|title=Odd 3 Dortmund 4: Mkhitaryan seals remarkable comeback|url=http://www.fourfourtwo.com/news/odd-3-dortmund-4-mkhitaryan-seals-remarkable-comeback|access-date=26 gusht 2015|magazine=FourFourTwo|date=20 gusht 2015|language=en}}</ref> Duke shënuar në barazimin 1–1 të Dortmundit me [[TSG 1899 Hoffenheim|1899 Hoffenheim]] më 23 shtator, Aubameyang u bë lojtari i parë në historinë e Bundesligës që shënon në secilën nga gjashtë ndeshjet hapëse të ekipit të tij në një sezon.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/34341766|title=TSG 1899 Hoffenheim 1–1 Bor Dortmd|date=23 shtator 2015|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Më vonë ai e zgjati këtë rekord në tetë ndeshje, duke shënuar në dy ndeshjet e radhës të ekipit kundër [[SV Darmstadt 98|Darmstadt 98]] dhe Bayern Munich, përpara se të dështonte të shënonte për herë të parë në [[Bundesliga 2015–16|sezonin e Bundesligës]] në një fitore 2–0 në [[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]].<ref>{{cite news|url=http://soccer.nbcsports.com/2015/10/25/another-aubameyang-hat-trick-puts-dortmund-ace-at-13-goals/|title=Another Aubameyang hat-trick puts Dortmund ace at 13 goals|date=25 tetor 2015|publisher=NBC|language=en}}</ref> Më 22 tetor, Aubameyang shënoi një hat-trick në një ndeshje të [[UEFA Liga e Evropës 2015–16|UEFA Ligës së Evropës]] kundër [[Gabala FK|Gabala]] të Azerbajxhanit.<ref>{{cite news|url=http://www.bvb.de/eng/content/view/full/110898|title=3–1 – Aubameyang hat-trick seals victory for BVB away at Gabala FK|date=22 tetor 2015|publisher=Borussia Dortmund|language=en}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi një tjetër hat-trick në një fitore 5–1 ndaj Augsburg në [[Westfalenstadion]].<ref>{{cite news|url=https://www.welt.de/sport/fussball/bundesliga/borussia-dortmund/article148053594/Tor-Wetten-motivieren-BVB-Stuermer-Aubameyang.html|title=Tor-Wetten motivieren BVB-Stürmer Aubameyang|date=26 tetor 2015|newspaper=Die Welt|language=de}}</ref> Më 8 nëntor, Aubameyang shënoi golin e fitores për Dortmundin në një fitore 3–2 në [[Revierderby]] ndaj rivalëve [[FC Schalke 04]].<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2015/nov/08/borussia-dortmund-schalke-bundesliga-match-report|title=Borussia Dortmund beat Schalke in derby to keep Bayern Munich in sight|date=9 nëntor 2015|newspaper=The Guardian|language=en}}</ref> Në fazën e mesme të sezonit të Bundesligës, Aubameyang ishte golashënuesi më i mirë i ligës me 18 gola nga 17 paraqitje.<ref>{{cite news|url=http://www.thenational.ae/sport/football/pep-guardiola-exit-leaves-bayern-munich-in-suspense--bundesliga-half-time-talk|title=Pep Guardiola exit leaves Bayern Munich in suspense – Bundesliga half-time talk|date=24 dhjetor 2014|newspaper=The National|language=en}}</ref> Më 30 janar 2016, Aubameyang shënoi golat e tij të 19-të dhe të 20-të në ligë të sezonit për t'i dhënë Dortmundit një fitore 2–0 në shtëpi ndaj [[FC Ingolstadt 04|FC Ingolstadt]].<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2016/jan/30/borussia-dortmund-ingolstadt-bundesliga-match-report|title=Borussia Dortmund's Pierre-Emerick Aubameyang ends Ingolstadt resistance|date=31 janar 2016|newspaper=The Guardian|language=en}}</ref> Aubameyang arriti në 30 gola në të gjitha garat në një fitore 3–1 kundër [[VfB Stuttgart]] në çerekfinalen e [[DFB-Pokal 2015–16]]. Përveç se shënoi vetë, ai asistoi dy golat e tjerë të skuadrës të shënuar nga Marco Reus dhe [[Henrikh Mkhitaryan]].<ref>{{cite news|url=http://worldsoccertalk.com/2016/02/09/aubameyang-nets-30th-goal-as-dortmund-reach-dfb-pokal-semis/|title=Aubameyang nets 30th goal as Dortmund reach DFB-Pokal semis|date=9 shkurt 2016|agency=Agence France-Presse|language=en}}</ref> Më 10 mars 2016, Aubameyang shënoi për Borussia-n në fitoren e tyre 3–0 kundër [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] në ndeshjen e parë të [[UEFA Liga e Evropës 2015–16#Rundi i 16-të|Rundit të 16-të të UEFA Ligës së Evropës]]. Një javë më vonë, ai shënoi të dy golat në fitoren 2–1 në ndeshjen e kthimit në [[White Hart Lane]], duke e çuar në 35 gola për sezonin.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/35815545|title=Tottenham Hotspur 1–2 Borussia Dortmund|date=17 mars 2016|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Duke shënuar dy gola në një fitore 5–1 kundër VfL Wolfsburg më 30 prill, Aubameyang arriti në 25 gola në sezonin e Bundesligës, duke përfunduar kështu si golashënuesi i dytë më i mirë i ligës pas [[Robert Lewandowski]] të Bayern Munich.<ref>{{cite news|url=https://www.kicker.de/bundesliga/scorer/2015-16|title=1. Bundesliga – Scorer 2015/16|access-date=20 maj 2016|magazine=Kicker|language=de}}</ref> ==== 2016–17: Golashënuesi më i mirë i Bundesligës dhe DFB-Pokal ==== [[File:Aubameyang170727.jpg|thumb|upright|Aubameyang duke u stërvitur me Borussia Dortmund në 2017]] Aubameyang e filloi [[Bundesliga 2016–17|sezonin 2016–17]] në Bundesliga me një dopietë kundër Mainz 05 më 27 gusht në një fitore 2–1, ndërsa shënoi dy herë edhe kundër [[VfL Wolfsburg]] më 20 shtator. Aubameyang shënoi tre ditë më vonë kundër të sapo promovuarve SC Freiburg, duke e çuar totalin e tij të sezonit në 5, në barazim në krye të tabelës së golashënuesve me Lewandowski herët në sezon. Pas një dëmtimi të [[Marcel Schmelzer]], Aubameyang mbajti shiritin e kapitenit për Dortmundin për herë të parë më 22 tetor, duke shënuar gjithashtu një gol në barazimin 3–3 në FC Ingolstadt.<ref>{{cite web|url=http://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/blmd9v-aubameyang-exclusive-interview-ahead-of-revierderby-with-schalke-418522.jsp|title=Aubameyang exclusive: 'We've got huge talent within the team'|publisher=Bundesliga|date=25 tetor 2016|access-date=5 nëntor 2016|archive-date=17 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617193304/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/blmd9v-aubameyang-exclusive-interview-ahead-of-revierderby-with-schalke-418522.jsp|url-status=dead|language=en}}</ref> Aubameyang pati gjithashtu një fillim të shkëlqyer në ndeshjet e fazës së grupeve të [[UEFA Liga e Kampionëve 2016–17|Ligës së Kampionëve]] të Dortmundit, duke shënuar në secilën prej ndeshjeve të tyre të para në këmbë ndërsa Dortmund ishte bashkëkryesues i grupit të tyre me [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]]. Megjithatë, Aubameyang u la jashtë skuadrës nga [[Thomas Tuchel]] për ndeshjen e kthimit kundër [[Sporting CP]] më 2 nëntor për shkak të një "çështjeje të brendshme".<ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/11899/10642293/borussia-dortmund-striker-pierre-emerick-aubameyang-dropped-for-internal-reasons|title=Borussia Dortmund striker Pierre-Emerick Aubameyang dropped for 'internal reasons'|publisher=Sky Sports|first=Mark|last=Ashenden|date=3 nëntor 2016|language=en}}</ref> Rezultoi se ai mori një pezullim prej një ndeshjeje për thyerjen e rregullave të klubit, duke udhëtuar në [[Milano]] në vend që të qëndronte në Dortmund.<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/borussia-dortmund/story/2990033/pierre-emerick-aubameyang-admits-mistake-in-midweek-and-apologises-to-dortmund|title=Pierre-Emerick Aubameyang admits midweek 'mistake,' apologises to BVB|date=5 nëntor 2016|publisher=ESPN|language=en}}</ref> I pritur të kthehej atë fundjavë në [[Hamburger SV]], Aubameyang shpërtheu me një performancë me katër gola në një fitore 5–2, e para e tyre në pesë prova në Bundesliga, ndërsa asistoi gjithashtu [[Ousmane Dembélé]] për golin e fundit të Dortmundit.<ref>{{cite news|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/pierre-emerick-aubameyang-borussia-dortmund-9201774|title=Pierre-Emerick Aubameyang hits FOUR on return after Borussia Dortmund suspension|newspaper=Daily Mirror|first=Jack|last=Rathborn|date=5 nëntor 2016|language=en}}</ref> Më 19 nëntor, Aubameyang shënoi golin e vetëm në një fitore 1–0 kundër Bayern Munich në Westfalenstadion. Kjo ishte fitorja e parë e Klassiker e Dortmundit në ligë që nga prilli 2014.<ref>{{cite news|url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/11/20/aubameyang-goal-helps-dortmund-down-bayern|title=Aubameyang goal helps Dortmund down Bayern|date=20 nëntor 2016|publisher=SBS|language=en}}</ref> Më 7 dhjetor, Aubameyang shënoi golin e parë të Borussia-s në një barazim 2–2 me Real Madrid në [[Stadiumi Santiago Bernabéu]] për të siguruar kualifikimin në fazën tjetër si fitues i grupit.<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com.au/blog/the-match/60/post/3009186/borussia-dortmund-overcome-two-goal-deficit-at-real-madrid-to-top-champions-league-group-with-draw|title=Dortmund overcome two-goal deficit at Real Madrid to top group with 2–2 draw|date=7 dhjetor 2016|publisher=ESPN|language=en}}</ref> Më 16 dhjetor, Aubameyang shënoi golin e tij të 100-të për Borussia Dortmund në një barazim 2–2 në transfertë kundër 1899 Hoffenheim.<ref>{{cite news|url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/12/17/aubameyang-goal-salvages-draw-after-reus-sees-red|title=Aubameyang goal salvage draw after Reus sees red|date=17 dhjetor 2016|publisher=SBS|language=en}}</ref> Më 4 mars 2017, Aubameyang kaloi 20 gola në Bundesliga për sezonin e dytë radhazi me dy gola në një fitore 6–2 ndaj Bayer Leverkusen.<ref>{{cite news|url=http://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/blmd23n-aubameyang-moves-into-the-record-books-as-borussia-dortmund-down-leverkusen-435363.jsp|title=Aubameyang moves into the record books as Borussia Dortmund down Bayer Leverkusen|date=4 mars 2017|publisher=Bundesliga|archive-date=9 nëntor 2019|access-date=9 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109002357/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/blmd23n-aubameyang-moves-into-the-record-books-as-borussia-dortmund-down-leverkusen-435363.jsp|url-status=dead|language=en}}</ref> Katër ditë më vonë, ai shënoi një hat-trick në një fitore 4–0 kundër [[S.L. Benfica|Benfica]] për të futur Dortmundin në [[Faza eliminatore e UEFA Ligës së Kampionëve 2016–17#Çerekfinalet|çerekfinale]] të Ligës së Kampionëve.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/live/2017/mar/08/borussia-dortmund-benfica-champions-league-last-16-live|title=Dortmund 4–0 Benfica|date=8 mars 2017|newspaper=The Guardian|language=en}}</ref> Më 20 maj, Aubameyang shënoi dy herë në fitoren e ditës së fundit të Borussia-s ndaj [[SV Werder Bremen|Werder Bremen]] për të përfunduar sezonin si [[Lista e golashënuesve më të mirë të Bundesligës|golashënuesi më i mirë i Bundesligës]] me 31 gola.<ref>{{cite news|url=http://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/borussia-dortmund-werder-bremen-live-blog-hoffenheim-augsburg-hamburg-wolfsburg-aubameyang-nagelsmann-bobby-wood-444540-blmd34v.jsp|title=Dortmund defend third place with thrilling home win over Bremen, Cologne into Europa League!|date=20 maj 2017|publisher=Bundesliga|archive-date=9 nëntor 2019|access-date=20 maj 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109002354/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/borussia-dortmund-werder-bremen-live-blog-hoffenheim-augsburg-hamburg-wolfsburg-aubameyang-nagelsmann-bobby-wood-444540-blmd34v.jsp|url-status=dead|language=en}}</ref> Në [[Finalja e DFB-Pokal 2017|finalen]] e [[DFB-Pokal 2016–17]] më 27 maj 2017, ai shënoi golin e fitores, një penallti, ndërsa Dortmund mundi [[Eintracht Frankfurt]] 2–1.<ref>{{cite news|url=https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/eintracht-frankfurt-borussia-dortmund-dfb-cup-final-report-line-ups-statistics-aubameyang-reus-fabian-445473.jsp|title=Aubameyang on the spot as Dortmund win DFB Cup|publisher=bundesliga.com|date=27 maj 2017|archive-date=22 prill 2020|access-date=25 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200422032843/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/eintracht-frankfurt-borussia-dortmund-dfb-cup-final-report-line-ups-statistics-aubameyang-reus-fabian-445473.jsp|url-status=dead|language=en}}</ref> === Arsenal === Më 31 janar 2018, Aubameyang nënshkroi për klubin e [[Premier League]], [[Arsenal F.C.|Arsenal]], për një tarifë rekord të klubit në atë kohë,<ref name="auto1">{{cite press release|url=https://www.arsenal.com/news/pierre-emerick-aubameyang-signs-club|title=Pierre-Emerick Aubameyang signs for the club|date=31 janar 2018|publisher=Arsenal F.C.|language=en}}</ref> e raportuar të jetë 56 milionë £.<ref name="completes £56m" /> ==== 2018–2019: Sezoni i debutimit, Këpuca e Artë e Premier League ==== [[File:25 Merci Arsène - Celebrating Aubameyang's goal (28084398318).jpg|thumb|left|upright|Aubameyang (majtas) duke festuar një gol në ndeshjen e fundit në shtëpi të Arsène Wenger si menaxher i Arsenal, 2018]] Më 3 shkurt, Aubameyang bëri debutimin e tij për Arsenal kundër [[Everton F.C.|Everton]] në Premier League në një fitore 5–1 në shtëpi, duke shënuar golin e katërt të ekipit, duke e kaluar topin mbi një [[Jordan Pickford]] të shtrirë.<ref>{{Cite news|url=http://www.skysports.com/football/news/11670/11235986/pierre-emerick-aubameyang-impresses-on-his-arsenal-debut|title=Pierre-Emerick Aubameyang impresses on his Arsenal debut|work=Sky Sports|access-date=4 shkurt 2018|language=en}}</ref> Pasi humbi ndeshjet e Europa League kundër [[Östersunds FK]] për Gunners për shkak se ishte [[cup-tied]], Aubameyang regjistroi golin e tij të parë në transfertë për klubin në humbjen 2–1 në transfertë të ekipit kundër [[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]].<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/43186393|title=Brighton & Hove Albion 2–1 Arsenal|date=4 mars 2018|website=BBC Sport|access-date=22 mars 2018|language=en}}</ref> Aubameyang regjistroi asistimin e tij të parë për ekipin, duke asistuar golin e Henrikh Mkhitaryan në një fitore 3–0 kundër [[Watford F.C.|Watford]] në të cilën ai gjithashtu shënoi.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/43275529|title=Arsenal 3–0 Watford|date=11 mars 2018|website=BBC Sport|access-date=22 mars 2018|language=en}}</ref> Aubameyang shënoi dy herë në një fitore 3–0 në shtëpi kundër [[Stoke City F.C.|Stoke City]], duke e bërë atë lojtarin e parë që shënon pesë herë në gjashtë ndeshjet e tij të para për klubin.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/43530417|title=Arsenal 3–0 Stoke City|date=1 prill 2018|website=BBC Sport|access-date=6 prill 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://twitter.com/Arsenal/status/980490246495395841|title=Arsenal FC on Twitter|work=Twitter|access-date=6 prill 2018|language=en}}</ref>{{Primary source inline|date=dhjetor 2019}} Ai shënoi dy herë në ndeshjen e fundit në shtëpi të menaxherit [[Arsène Wenger]] për klubin, duke hapur dhe mbyllur shënimin, ndërsa asistoi gjithashtu golin e [[Alex Iwobi]], në një fitore 5–0 kundër [[Burnley F.C.|Burnley]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/43939015|title=Arsenal 5–0 Burnley|date=6 maj 2018|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Ai e përfundoi sezonin me dhjetë gola dhe katër asistime në trembëdhjetë ndeshje të Premier League dhe ishte golashënuesi i fundit për Arsenal nën Arsène Wenger.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44020157|title=Huddersfield Town 0–1 Arsenal|date=13 maj 2018|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Aubameyang shënoi golin e tij të parë të sezonit pasardhës në një fitore 3–2 në transfertë kundër [[Cardiff City]] më 2 shtator 2018. Gjuajtja e tij nga jashtë zone i dha fund ecurisë së tij personale prej 76 golash radhazi nga brenda zonës në futbollin e klubeve dhe ishte gjithashtu goli i tij i 150-të në futbollin e ligës.<ref>{{cite news|last1=Pearlman|first1=Michael|title=Cardiff City 2–3 Arsenal|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45312124|access-date=3 shtator 2018|language=en}}</ref> Aubameyang bëri debutimin e tij evropian për Arsenal, në fitoren 4–2 në shtëpi kundër [[FC Vorskla Poltava|Vorskla Poltava]], duke shënuar dy gola ndërsa luajti për 57 minuta.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45577861|title=Arsenal 4–2 Vorskla Poltava: Gunners cruise to Europa League win|date=20 shtator 2018|access-date=29 shtator 2019|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Deri në tetor 2018, Aubameyang kishte shënuar 16 gola në Premier League që nga bashkimi me Arsenal në shkurt. Sipas statistikave të Opta, kjo i dha atij një raport minutash për gol prej 104.6, i cili vendosi rekordin për raportin më të mirë të minutave për gol në historinë e Premier League (minimumi 10 gola).<ref>{{cite web|url=http://dailycannon.com/2018/10/aubameyang-sets-new-premier-league-record-for-goals-per-minute/|title=Aubameyang sets new Premier League record for goals per minute|first=Dan|last=Critchlow|website=Daily Cannon|date=27 tetor 2018|access-date=27 tetor 2018|language=en}}</ref> Aubameyang u bë lojtari i parë që arrin 10 gola në Premier League atë sezon, pas një dopiete në fitoren 4–2 të Arsenal kundër [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] në [[Derbi i Londrës së Veriut]] më 2 dhjetor. Ai gjithashtu asistoi një gol ndërsa Arsenal u ngrit mbi Tottenham në Premier League me diferencë golash.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/46333099|title=Arsenal 4–2 Tottenham Hotspur: Unai Emery praises 'special' comeback|date=2 dhjetor 2018|access-date=29 shtator 2019|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Ai shënoi hat-trick-un e tij të parë me Arsenal në një fitore 4–2 kundër [[Valencia CF|Valencia]] më 9 maj 2019 ndërsa klubi arriti në [[Finalja e UEFA Ligës së Evropës 2019|finalen e Ligës së Evropës]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48171988|title=Valencia 2–4 Arsenal: Pierre-Emerick Aubameyang hat-trick helps Arsenal to Europa League final|date=9 maj 2019|access-date=29 shtator 2019|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Ai ishte lojtari i parë i Arsenal që shënoi një hat-trick në gjysmëfinalen e një kompeticioni evropian.<ref>{{cite news|url=https://www.squawka.com/en/features/valencia-arsenal-winners-losers-aubameyang-history-spain|title=Valencia 2–4 Arsenal: Winners and losers as Aubameyang makes history in Spain|publisher=Squawka|last=Jennings|first=Steven|date=9 maj 2019|access-date=10 maj 2019|language=en}}</ref> Aubameyang e përfundoi sezonin me dy gola në një fitore 3–1 në transfertë kundër Burnley, që do të thoshte se ai e përfundoi sezonin duke ndarë titullin [[Këpuca e Artë e Premier League]] me [[Mohamed Salah]] dhe [[Sadio Mané]] të Liverpool, me 22 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48243725|title=Premier League Golden Boot: Salah, Mane and Aubameyang share prize|date=12 maj 2019|work=BBC Sport|access-date=27 gusht 2019|language=en}}</ref> Ai luajti të gjithë 90 minutat në humbjen 4–1 të Arsenal kundër [[Chelsea F.C.|Chelsea]] në Ligën e Evropës, duke mos arritur të bëjë një ndikim të rëndësishëm pasi rezultati nënkuptonte që Arsenal humbi kualifikimin në Ligën e Kampionëve.<ref>{{cite web|last=Elvin|first=Gustav|title=Koscielny, Aubameyang both 3/10 as Arsenal wilt in Europa League final|url=https://www.espn.com/soccer/club/arsenal/359/blog/post/3863912/koscielnyaubameyang-both-3-10-as-arsenal-wilt-in-europa-league-final|publisher=ESPN|date=29 maj 2019|access-date=19 korrik 2020|language=en}}</ref> ==== 2019–2022: Fitore në FA Cup dhe largimi ==== [[File:Aubameyang-Vbet.png|thumb|Aubameyang në një [[reklamë|imazh promovues]] për Arsenal në 2019]] Më 11 gusht 2019, Aubameyang shënoi golin e tij dhe të Arsenalit të parë të sezonit në fitoren e tyre 1–0 në ndeshjen hapëse kundër [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] në [[St James' Park]], në të cilën ai demonstroi teknikë të përsosur për të amortizuar një krosim nga [[Ainsley Maitland-Niles]], për ta futur topin pranë [[Martin Dúbravka]], me [[José Mourinho]] që e cilësoi goditjen si "një moment gjenialiteti".<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2019/aug/11/newcastle-arsenal-premier-league-match-report|title=Aubameyang's Arsenal winner gives Steve Bruce losing start at Newcastle|last=Taylor|first=Louise|date=11 gusht 2019|work=The Guardian|access-date=11 gusht 2019|issn=0261-3077|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://metro.co.uk/2019/08/11/jose-mourinho-hails-pierre-emerick-aubameyang-genius-finish-arsenals-win-newcastle-10553898/|title=Jose Mourinho hails Arsenal star for moment of 'genius' in win over Newcastle|website=Metro|date=11 gusht 2019|access-date=29 shtator 2019|language=en}}</ref> Aubameyang shënoi golin e tij të parë në shtëpi të fushatës në ndeshjen e ardhshme të Arsenalit, një fitore 2–1 kundër Burnley më 17 gusht.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49302581|title=Arsenal 2–1 Burnley: Pierre-Emerick Aubameyang scores winning goal for Gunners|last=Poole|first=Harry|date=17 gusht 2019|access-date=29 shtator 2019|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Ai shënoi golin e tij të parë evropian të sezonit më 19 shtator kundër [[Eintracht Frankfurt]] në [[UEFA Liga e Evropës 2020–21|Ligën e Evropës]], pasi Arsenal fitoi 3–0 në transfertë në ditën e ndeshjes 1.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49745913|title=Eintracht Frankfurt 0–3 Arsenal: Gunners begin Europa League with win in Germany|last=Henry|first=Matthew|date=19 shtator 2019|access-date=29 shtator 2019|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Pesë golat e Aubameyang në shtator, duke përfshirë golat e barazimit kundër Tottenham dhe [[Manchester United F.C.|Manchester United]] dhe golin e fitores kundër [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]], bënë që ai të emërohej [[Premier League Player of the Month|Lojtari i Muajit i Premier League]].<ref>{{cite news|url=https://www.arsenal.com/news/auba-named-premier-league-player-month|title=Auba named Premier League Player of the Month|website=www.arsenal.com|date=11 tetor 2019|access-date=11 tetor 2019|language=en}}</ref> Më 5 nëntor 2019, pasi [[Granit Xhaka]]-s iu hoq shiriti i kapitenit të Arsenal pas reagimit të tij të zemëruar ndaj fishkëllimave nga tifozët e Arsenal gjatë ndeshjes së tyre në [[Premier League]] kundër [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]],<ref>{{cite web|url=https://www.sportbible.com/football|title=Granit Xhaka Tells Arsenal Fans To "F**k Off" As He's Substituted|last=Jabbar|first=Nasir|website=Sport Bible|date=27 tetor 2019|access-date=27 tetor 2019|language=en}}</ref> trajneri kryesor [[Unai Emery]] konfirmoi se Aubameyang do të merrte postin e kapitenit të ri të Arsenalit.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/50309446|title=Granit Xhaka: Arsenal midfielder stripped of captaincy - Unai Emery|website=BBC Sport|date=5 nëntor 2019|access-date=5 nëntor 2019|language=en}}</ref> Më 1 dhjetor, pas shkarkimit të Emery, Aubameyang shënoi të dy golat në barazimin 2–2 të Arsenalit me [[Norwich City F.C.|Norwich City]] nën drejtimin e trajnerit të përkohshëm [[Freddie Ljungberg]]. Goli i parë i Aubameyang (një penallti) duhej të rishënohej, pasi [[Video assistant referee|VAR]] zbuloi se kishte ndërhyrje në zonën e penalltisë. Përpjekja e parë e Aubameyang u mbajt jashtë nga portieri [[Tim Krul]], megjithatë, përpjekja e tij e dytë (e njëjta anë si përpjekja e tij e mëparshme), u konvertua me sukses.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50534313|title=Norwich City 2–2 Arsenal: Freddie Ljungberg says Gunners can '100%' make the top four|last=Sutcliffe|first=Steve|website=BBC Sport|date=1 dhjetor 2019|access-date=1 dhjetor 2019|language=en}}</ref> Aubameyang shënoi në barazimin 1–1 të Arsenalit me Crystal Palace më 11 janar 2020, por u përjashtua gjithashtu me karton të kuq për një ndërhyrje të vonë ndaj mesfushorit të Palace [[Max Meyer (futbollist)|Max Meyer]]. Aubameyang fillimisht iu dha një karton i verdhë për ndërhyrjen nga gjyqtari [[Paul Tierney (gjyqtar)|Paul Tierney]], megjithatë, kartoni përfundimisht u përmirësua në një karton të kuq, nga [[Video Assistant Referee|VAR]], duke rezultuar në kartonin e kuq të parë të Aubameyang për Gunners dhe do të thoshte se sulmuesi do të humbiste tre ndeshjet e ardhshme të Arsenalit kundër [[Sheffield United F.C.|Sheffield United]], [[Chelsea F.C.|Chelsea]] dhe ndeshjen e [[FA Cup]] të Arsenalit kundër [[A.F.C. Bournemouth|Bournemouth]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50990599|title=Crystal Palace 1–1 Arsenal: Jordan Ayew scores equaliser for hosts as Pierre-Emerick Aubameyang sent off|last=Falkingham|first=Katie|website=BBC Sport|date=11 janar 2020|access-date=11 janar 2020|language=en}}</ref> Më 27 shkurt, në ndeshjen e kthimit të raundit të 32-të të Ligës së Evropës të Arsenalit kundër [[Olympiacos F.C.|Olympiacos]] dhe me rezultatin e përgjithshëm të barabartë 1–1, goli i Aubameyang me gërshërë në kohën shtesë i lejoi skuadrës së tij të barazonte ndeshjen dhe të çonte epërsinë në barazim në total. Megjithatë, pas një goli në minutën e 119-të nga Olympiacos që nënkuptonte se Arsenal do të dilte nga kompeticioni, Aubameyang humbi një gjuajtje të hapur nga pesë metra larg në sekondat e fundit të ndeshjes që do ta kishte çuar skuadrën e tij përpara.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/51623263|title=Arsenal 1–2 Olympiacos (Agg: 2–2 AET): Gunners knocked out by last-gasp away goal|last=Rostance|first=Tom|website=BBC Sport|date=27 shkurt 2020|access-date=19 korrik 2020|language=en}}</ref> Pas eliminimit të Arsenalit, Aubameyang kërkoi falje dhe vajtoi humbjen e tij, duke thënë, "Ndihem shumë, shumë keq. Mund të ndodhë, por nuk e di se si e humba këtë shans. Isha i lodhur, kisha disa ngërçe, por nuk është një justifikim."<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en/amp/news/aubameyang-rues-very-very-disappointing-result-as-arsenal/oani0iu7fdu719gcaei63ik05|title='I feel very bad' - Aubameyang unsure how he missed late chance as Arsenal crashes out of Europe|last=Shaw|first=Alex|website=goal.com|date=28 shkurt 2020|access-date=19 korrik 2020|language=en}}</ref> Pas rifillimit të ligës në vazhdën e [[Pandemia e COVID-19]], Aubameyang nuk shënoi apo asistoi në tre ndeshjet e para të Premier League pas rifillimit për Arsenal, por përfundimisht shënoi një dopietë më 1 korrik kundër Norwich City në një fitore 4–0. Goli i parë i Aubameyang ishte i 50-ti në ligë për Arsenal, duke e bërë atë lojtarin më të shpejtë që arrin 50 gola për klubin në epokën e Premier League, duke e arritur këtë arritje në vetëm 79 paraqitje në ligë, katër ndeshje më shpejt se golashënuesi i të gjitha kohërave të klubit [[Thierry Henry]], dhe gjithashtu u bë i gjashti më i shpejtë në 50 në Premier League, pas [[Andy Cole]], [[Alan Shearer]], [[Ruud van Nistelrooy]], [[Fernando Torres]] dhe Mohamed Salah.<ref>{{cite news|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/arsenal-pierreemerick-aubameyang-50-premier-league-goals-a4486121.html|title=Pierre-Emerick Aubameyang becomes fastest Arsenal player to 50 Premier league goals with Norwich strike|last=Ouzia|first=Malik|website=Evening Standard|date=1 korrik 2020|access-date=1 korrik 2020|language=en}}</ref> Aubameyang asistoi gjithashtu golin e dytë të Gunners, i cili u shënua nga Granit Xhaka.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/52072989|title=Arsenal 4–0 Norwich City: Pierre-Emerick Aubameyang scores two|last=Johnston|first=Neil|website=BBC Sport|date=1 korrik 2020|access-date=1 korrik 2020|language=en}}</ref> Ai e përfundoi sezonin me 22 gola në ligë, një pas [[Jamie Vardy]], fituesit të [[Këpuca e Artë e Premier League|Këpucës së Artë]], dhe në barazim me [[Danny Ings]] për vendin e dytë.<ref>{{Cite web|title=Premier League Top Scorers|url=https://www.premierleague.com/stats/top/players/goals|access-date=24 gusht 2020|website=Premier League|archive-date=1 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191201143457/https://www.premierleague.com/stats/top/players/goals|url-status=dead|language=en}}</ref> Më 18 korrik, në gjysmëfinalen e tyre të FA Cup kundër kampionëve në fuqi [[Manchester City F.C.|Manchester City]], Aubameyang shënoi të dy golat në një fitore 2–0 për Arsenal, duke i dërguar ata në [[Finalja e FA Cup 2020|finalen]].<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2020/jul/18/arsenal-manchester-city-fa-cup-semi-final-match-report|title=Aubameyang doubles up to send Arsenal past City and into FA Cup final|last=Ronay|first=Barney|work=The Guardian|date=18 korrik 2020|access-date=18 korrik 2020|language=en}}</ref> Më 1 gusht, ai konvertoi një penallti dhe shënoi golin e fitores në finale, ndërsa Arsenal mundi [[Chelsea F.C.|Chelsea]] 2–1 dhe Aubameyang ngriti trofeun e tij të parë me klubin, duke u bërë afrikani i parë që fiton FA Cup si kapiten.<ref>{{Cite web|title=Arsenal 2-1 Chelsea: Pierre-Emerick Aubameyang double settles FA Cup final|url=https://www.skysports.com/football/arsenal-vs-chelsea/report/426339|access-date=1 gusht 2020|website=Sky Sports,Sky Sports|language=en}}</ref><ref name="bbc">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/53546100|title=Arsenal 2–1 Chelsea|first=Phil|last=McNulty|website=BBC Sport|date=1 gusht 2020|access-date=1 gusht 2020|language=en}}</ref> Më 29 gusht 2020, Aubameyang shënoi një gol në kohën normale dhe penalltinë e pestë dhe fituese në një [[Gjuajtje penalltie (futboll)|gjuajtje penalltie]] kundër [[Liverpool F.C.|Liverpool]] në [[2020 FA Community Shield|Community Shield]], pasi loja përfundoi 1–1.<ref>{{cite news|url=https://www.thefa.com/news/2020/aug/29/arsenal-liverpool-mens-fa-community-shield-match-report-290820|title=Arsenal defeated Liverpool 5-4 on penalties to win the FA Community Shield|website=FA|date=29 gusht 2020|access-date=30 gusht 2020|language=en}}</ref> Më 12 shtator, ai shënoi në ndeshjen e parë të ligës të sezonit të ri golin e fundit të një fitoreje 3–0 në transfertë kundër [[Fulham F.C.|Fulham]].<ref>{{cite news|last1=Sportbible|title=Pierre-Emerick Aubameyang Scores Incredible Team Goal As Arsenal Beat Fulham 3-0|url=https://www.sportbible.com/football/news-pierre-emerick-aubameyang-scores-incredible-team-goal-for-arsenal-20200912|access-date=14 tetor 2020|publisher=Nasir Jabbar|date=19 shtator 2020|language=en}}</ref> Më 15 shtator, Aubameyang nënshkroi një kontratë të re trevjeçare me Arsenal.<ref>{{cite news|url=https://www.arsenal.com/news/auba-signs-new-long-term-contract|title=Auba signs a new long-term contract!|publisher=Arsenal F.C.|date=15 shtator 2020|access-date=15 shtator 2020|language=en}}</ref> Më 1 nëntor, ai shënoi një penallti në një fitore 1–0 në transfertë kundër Manchester United, për t'i dhënë Arsenal fitoren e tyre të parë në Premier League në [[Old Trafford]] që nga viti 2006.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/54679344|title=Manchester United 0–1 Arsenal|website=BBC Sport|date=1 nëntor 2020|accessdate=1 nëntor 2020|language=en}}</ref> Aubameyang shënoi dy gola për Arsenal në fitoren e tyre 3–0 kundër [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] më 18 janar 2021.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/55613917|title=Arsenal 3–0 Newcastle|website=BBC Sport|date=18 janar 2021|accessdate=18 janar 2021|language=en}}</ref> Megjithatë, ai nuk luajti në tre ndeshjet e ardhshme të klubit, për t'u kujdesur për nënën e tij të sëmurë.<ref>{{cite news|url=https://www.espn.com/soccer/arsenal/story/4300553/aubameyang-doubtful-for-arsenal-clash-with-man-united-explains-absence-on-sick-mother|title=Aubameyang doubtful for Arsenal-Man United due to sick mother|publisher=ESPN|date=28 janar 2021|accessdate=14 shkurt 2021|language=en}}</ref> Më 14 shkurt, Aubameyang shënoi [[Lista e hat-trick-eve të Premier League|hat-trick-un e tij të parë në Premier League]] në një fitore 4–2 kundër [[Leeds United F.C.|Leeds United]]. Kjo e çoi atë në 200 gola në karrierë në të gjithë [[Big Five (association football)|pesë ligat kryesore të Evropës]].<ref>{{cite news|date=14 shkurt 2021|title=Aubameyang scores first Premier League hat-trick as Arsenal captain passes 200 goals in Europe's top five leagues|url=https://www.goal.com/en-in/amp/news/aubameyang-scores-first-premier-league-hat-trick-arsenal-captain-/lpf8wwo347ja16t1gvgmk83yo|access-date=14 shkurt 2021|website=Goal.com|language=en}}</ref> Më 25 shkurt, ai shënoi dy gola kundër Benfica në një fitore 3–2 për të siguruar një vend në raundin e 16-të të [[UEFA Liga e Evropës 2020–21|Ligës së Evropës]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/56185885|title=Arsenal 3–2 Benfica|website=BBC Sport|date=25 shkurt 2021|language=en}}</ref> Më 14 mars, Aubameyang u la jashtë formacionit fillestar në Derbin e Londrës së Veriut kundër Tottenham, me menaxherin që përmendi arsye disiplinore. Në ditën e ndeshjes 16 të sezonit 2021–22, Aubameyang u hoq nga skuadra për ndeshjen e Arsenalit kundër Southampton, me menaxherin [[Mikel Arteta]] që përmendi përsëri arsye disiplinore.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/4184252/2021/12/11/pierre-emerick-aubameyang-left-out-of-arsenal-squad-after-returning-late-from-trip-abroad/|title=Aubameyang left out of Arsenal squad after returning late from trip abroad|website=The Athletic|date=11 dhjetor 2021|language=en}}</ref> Tre ditë më vonë, Aubameyang iu hoq shiriti i kapitenit.<ref>{{Cite news|title=Aubameyang decision tough - Arteta|language=en-GB|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport/football/59653090|access-date=15 dhjetor 2021|language=en}}</ref> Më 1 shkurt 2022, Arsenal njoftoi largimin e Aubameyang nga klubi me pëlqim të ndërsjellë.<ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/pierre-emerick-aubameyang-leaves-arsenal|title=Aubameyang leaves club by mutual consent|publisher=Arsenal FC|date=1 shkurt 2022|accessdate=1 shkurt 2022|language=en}}</ref> === Barcelona === Më 2 shkurt 2022, Barcelona arriti një marrëveshje që Aubameyang t'i bashkohej klubit. Aubameyang nënshkroi një kontratë deri më 30 qershor 2025 me një opsion për të rënë dakord për largimin më 30 qershor 2023.<ref>{{Cite web|title=FC Barcelona sign Pierre-Emerick Aubameyang|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2467985/fc-barcelona-sign-pierre-emerick-aubameyang|access-date=2 shkurt 2022|website=www.fcbarcelona.com|language=en}}</ref> Aubameyang bëri debutimin e tij për Barcelona më 6 shkurt 2022, duke hyrë si zëvendësues në një fitore 4–2 kundër [[Atlético Madrid]].<ref>{{Cite web|date=7 shkurt 2022|title=Pierre-Emerick Aubameyang makes Barcelona debut in clinical win over Atletico Madrid - European round-up|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/12534815/pierre-emerick-aubameyang-makes-barcelona-debut-in-win-over-atletico-madrid-european-round-up|access-date=8 shkurt 2022|website=Sky Sports|language=en}}</ref> Më 20 shkurt, ai shënoi golat e tij të parë konkurrues në ndeshjen e tij të katërt për Barcelona, duke shënuar një hat-trick në një fitore 4–1 në transfertë në [[Stadiumi Mestalla]] kundër [[Valencia CF|Valencia]] në një performancë Man-of-the-match.<ref>{{cite web|title=Valencia - Barcelona en directo de 25a Jornada en Estadio de Mestalla – SPORT|url=https://www.sport.es/es/directo/laliga/valencia-barcelona-22358141/narracion|website=Sport|language=es|date=14 shkurt 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Pierre-Emerick Aubameyang nets first Barcelona goals as Xavi Hernandez's side stick four past Valencia|url=https://www.eurosport.com/football/liga/2021-2022/liga-live_sto8804890/story.shtml|work=Eurosport|date=20 shkurt 2022|language=en}}</ref> Më 20 mars, Aubameyang shënoi një dopietë dhe asistoi [[Ferran Torres]] në [[El Clásico]]-n e tij të vetëm duke ndihmuar Barcelonën në një fitore 4–0 në transfertë kundër liderëve të ligës.<ref>{{Cite news|date=19 mars 2022|title=La Liga: Barca take stunning 4-0 lead at Real Madrid in Clasico|language=en-GB|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport/live/football/60564705|access-date=20 mars 2022}}</ref> Më 14 maj 2023, Barcelona mundi [[RCD Espanyol|Espanyol]] në një fitore 4–2 për të siguruar titullin e [[La Liga 2022–23]], që do të thoshte se Aubameyang fitoi titullin e parë të ligës në karrierën e tij, pavarësisht se luajti vetëm nëntë minuta për Barcelona para se t'i bashkohej [[Chelsea F.C|Chelsea]] në verën e vitit 2022.<ref>{{Cite web|last=Ikechukwu|first=Chukwu|date=16 maj 2023|title=Barcelona Stars Greeted by Thousands of Fans During La Liga Title Victory Parade|url=https://sportsbrief.com/football/40867-barcelona-stars-greeted-by-thousands-fans-la-liga-title-victory-parade/|access-date=18 maj 2023|website=SportsBrief - Sport news.|language=en|archive-date=18 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518135002/https://sportsbrief.com/football/40867-barcelona-stars-greeted-by-thousands-fans-la-liga-title-victory-parade/|url-status=dead}}</ref> === Chelsea === Më 2 shtator 2022, Chelsea njoftoi nënshkrimin e Aubameyang për t'u bashkuar me klubin me një kontratë dyvjeçare.<ref>{{Cite web|date=2 shtator 2022|title=Chelsea transfer news: Aubameyang signs for Chelsea|url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/aubameyang-arrives|access-date=2 shtator 2022|website=Chelsea FC|language=en-GB}}</ref> Barcelona konfirmoi se tarifa ishte 12 milionë euro (10.3 milionë £).<ref>{{Cite web|date=1 shtator 2022|title=Pierre Emerick Aubameyang leaves for Chelsea|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2759749/pierre-emerick-aubameyang-leaves-for-chelsea|access-date=2 shtator 2022|website=FC Barcelona|language=en}}</ref> Aubameyang bëri debutimin e tij me Chelsea më 6 shtator, pasi u emërua titullar në një humbje 1–0 në [[UEFA Liga e Kampionëve 2022–23|Ligën e Kampionëve]] ndaj [[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]].<ref>{{cite web|url=https://www.express.co.uk/sport/football/1665628/Chelsea-news-Thomas-Tuchel-Aubameyang-debut-Dinamo-Zagreb-Champions-League|title=Chelsea boss Thomas Tuchel refuses to discuss Aubameyang debut after Dinamo Zagreb defeat|date=7 shtator 2022|accessdate=7 shtator 2022|website=[[Daily Express]]|last=Krishnan|first=Joe|language=en}}</ref> Më 1 tetor, ai bëri debutimin e tij në ligë për klubin dhe shënoi golin e tij të parë në një fitore 2–1 në transfertë kundër [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]].<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/crystal-palace-vs-chelsea/report/464717|title=Crystal Palace 1-2 Chelsea|date=1 tetor 2022|accessdate=1 tetor 2022|language=en}}</ref> ===Marseille=== Më 21 korrik 2023, Aubameyang u largua nga Chelsea dhe nënshkroi një marrëveshje trevjeçare me [[Olympique de Marseille|Marseille]].<ref>{{cite news|title=Aubameyang exits Chelsea|url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/aubameyang-exits-chelsea|date=21 korrik 2023|access-date=21 korrik 2023|publisher=Chelsea F.C.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Marseille complete signing of Aubameyang from Chelsea|url=https://www.nytimes.com/athletic/4710288/2023/07/21/aubameyang-chelsea-marseille-complete-signing/|date=21 korrik 2023|access-date=21 korrik 2023|website=The Athletic|language=en}}</ref> Më 12 gusht, ai bëri debutimin e tij duke hyrë si zëvendësues në minutën e 67-të në një fitore 2–1 kundër [[Stade de Reims|Reims]].<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/677191|title=Marseille 2–1 Stade de Reims|work=ESPN|date=12 gusht 2023|language=en}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi dy gola kundër [[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]] në [[Faza kualifikuese e UEFA Ligës së Kampionëve 2023–24 dhe raundi play-off|raundin e tretë kualifikues të Ligës së Kampionëve]] i cili i dha skuadrës së tij një epërsi 2–0; megjithatë, Marseille pësoi një penallti në kohën shtesë që barazoi rezultatin 2–2, para se të humbiste 3–5 në penallti dhe të eliminohej nga kompeticioni.<ref>{{cite web|url=https://talksport.com/football/1534471/marseille-matteo-guendouzi-pierre-emerick-aubameyang-champions-league-arsenal/|title=Matteo Guendouzi cancels out ex-Arsenal captain Pierre-Emerick Aubameyang's heroics with two blunders to cost Marseille Champions League|work=talkSPORT|date=16 gusht 2023|language=en}}</ref> Në dhjetor 2023, Aubameyang shënoi katër gola dhe dha katër asiste, duke e çuar Marseille në një ecuri prej pesë ndeshjesh pa humbje, duke i fituar atij çmimin [[UNFP Player of the Month|Lojtari i Muajit në Ligue 1]].<ref name="joueur du mois" /><ref name="PALMARÈS" /> Më 22 shkurt, Aubameyang u bë golashënuesi më i mirë në historinë e UEFA Ligës së Evropës me 31 gola pasi shënoi kundër [[FC Shakhtar Donetsk|Shakhtar Donetsk]] në një fitore 3–1, duke kaluar [[Radamel Falcao]], me të cilin ishte në nivel me 30 gola.<ref>{{Cite web|last=Sherlock|first=Harry|date=22 shkurt 2024|title=Pierre-Emerick Aubameyang is the king of the Europa League! Ex-Arsenal, Chelsea & Barcelona forward becomes competition's all-time top scorer with goal for Marseille|url=https://www.goal.com/lists/pierre-emerick-aubameyang-europa-league-arsenal-chelsea-borussia-dortmund-marseille/bltc6344aba95fac64d#cs663a7cbf25414e78|access-date=25 shkurt 2024|website=Goal|language=en}}</ref> ===Al-Qadsiah=== Më 18 korrik 2024, klubi i sapo promovuar i [[Saudi Pro League|Ligës Pro Saudite]], [[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]], konfirmoi nënshkrimin e Aubameyangut në një kontratë dyvjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/40588893/pierre-emerick-aubameyang-joins-saudi-club-al-qadsiah|title=Pierre-Emerick Aubameyang joins Saudi club Al Qadsiah|work=ESPN|agency=Reuters|date=18 korrik 2024|access-date=15 janar 2025|language=en}}</ref> Ai u largua nga klubi një vit më vonë, më 17 korrik 2025, pasi kaloi një sezon të vetëm në klub dhe veçanërisht shënoi 17 gola në ligë.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/aubameyang-leaves-saudi-side-al-qadsiah-after-one-season-2025-07-17/|title=Aubameyang leaves Saudi side Al-Qadsiah after one season|website=Reuters|date=17 korrik 2025|access-date=19 korrik 2025|language=en}}</ref> ===Kthimi te Marseille=== Më 31 korrik 2025, Aubameyang u kthye te Olympique de Marseille me një transferim të lirë me një kontratë dyvjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.om.fr/en/news/4803/1st-team/100156-pierre-emerick-aubameyang-back-om|title=Pierre-Emerick Aubameyang is back to OM|publisher=Olympique de Marseille|date=31 korrik 2025|access-date=31 korrik 2025|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/athletic/6500165/2025/07/31/marseille-pierre-emerick-aubameyang-transfer/|title=Marseille complete signing of Pierre-Emerick Aubameyang|first=Colin|last=Millar|website=[[The New York Times]]|date=31 korrik 2025|access-date=31 korrik 2025|language=en}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== [[File:Pierre-Emerick Aubameyang – Gabon national football team.jpg|thumb|250px|upright|Aubameyang duke luajtur për [[Kombëtarja e futbollit të Gabonit nën-23 vjeç|Gabonin]] në [[Futbolli në Lojërat Olimpike Verore 2012 – Turneu i burrave|Lojërat Olimpike Verore 2012]]]] Aubameyang u ftua të luante për [[Kombëtarja e futbollit të Italisë nën-19 vjeç|Italinë U19]] pas një sezoni të mirë me Dijon, por ai debutoi për [[Kombëtarja e futbollit e Francës nën-21 vjeç|Francën nën-21]] në shkurt 2009 në një ndeshje miqësore kundër [[Kombëtarja e futbollit e Tunizisë|Tunizisë U21]].<ref>{{cite web|url=http://www.fff.fr/selections/espoirs/actualite/527910.shtml|title=FFF : sélections, football, fiche, espoirs, féminines, masculines, UEFA, FIFA|publisher=Fff.fr|language=fr|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090223055850/http://www.fff.fr/selections/espoirs/actualite/527910.shtml|archive-date=23 shkurt 2009}}</ref> Aubameyang ishte gjithashtu i përshtatshëm për të luajtur për [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjën]] sepse ai ka [[Ligji i kombësisë spanjolle|kombësi spanjolle]]. Ai vendosi të përfaqësonte Gabonin sepse babai i tij dikur e kishte kapitenizuar skuadrën, por ai ruan një marrëdhënie të ngushtë me Spanjën dhe shprehu dëshirën për të luajtur në La Liga përpara se të nënshkruante për [[FC Barcelona|Barcelonën]].<ref>{{Cite web|url=http://www.mundodeportivo.com/futbol/20151028/202477613914/aubameyang-descarta-la-premier-y-revela-que-su-sueno-es-jugar-en-espana.html?facet=amp|title=Aubameyang reitera su sueño de jugar en España|website=mundodeportivo.com|date=28 tetor 2015|access-date=6 prill 2018|language=es}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://as.com/futbol/2016/03/10/primera/1457603194_834392.amp.html|title=Aubameyang: nació en Francia, pero su madre es de Ávila|last=AS|first=Diario|access-date=22 mars 2018|language=es|archive-date=6 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806085156/https://as.com/futbol/2016/03/10/primera/1457603194_834392.amp.html|url-status=dead}}</ref> Më 25 mars 2009, Aubameyang u përzgjodh për [[Kombëtarja e futbollit të Gabonit|skuadrën kombëtare të Gabonit]]<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=1040520/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111123635/http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=1040520/index.html|url-status=dead|archive-date=11 nëntor 2012|title=Giresse turns to Aubameyang youngsters|publisher=FIFA|date=24 mars 2009|access-date=10 gusht 2013|language=en}}</ref> dhe bëri debutimin e tij me skuadrën. Ai shënoi golin e tij të parë në një fitore 2–1 kundër [[Kombëtarja e futbollit e Marokut|Marokut]], më pas shënoi nga një gol në ndeshjet miqësore kundër [[Kombëtarja e futbollit e Beninit|Beninit]], [[Kombëtarja e futbollit e Togos|Togos]], [[Kombëtarja e futbollit e Algjerisë|Algjerisë]] dhe [[Kombëtarja e futbollit e Senegalit|Senegalit]].<ref>{{Cite web|title=2015 Africa Cup of Nations Qualifiers matches|url=https://africanfootball.com/tournament-matches/220/2015-Africa-Cup-of-Nations-Qualifiers/|website=African Football|access-date=26 maj 2020|archive-date=6 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806055518/https://africanfootball.com/tournament-matches/220/2015-Africa-Cup-of-Nations-Qualifiers/|url-status=dead|language=en}}</ref> Aubameyang ishte një anëtar kyç i skuadrës kombëtare të Gabonit që arriti në çerek-finale të [[Kupa e Kombeve të Afrikës 2012|Kupës së Kombeve të Afrikës 2012]] si bashkë-organizator i kompeticionit. Ai shënoi tre gola gjithsej, duke e përfunduar turneun si një nga golashënuesit më të mirë. Më 5 shkurt 2012, ai asistoi golin e hapjes për skuadrën e tij dhe goditi shtyllën në çerek-finale kundër [[Kombëtarja e futbollit e Malit|Malit]]. Megjithatë, ndeshja përfundoi 1–1 pas [[kohë shtesë|kohës shtesë]] dhe Aubameyangut iu prit penalltia në [[gjuajtjet e penalltive|gjuajtjet e penalltive]] për të vendosur lojën.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/16889291|title=Gabon 1–1 Mali|website=BBC Sport|date=5 shkurt 2012|language=en}}</ref> Në korrik 2012, Aubameyang përfaqësoi [[Kombëtarja e futbollit të Gabonit nën-23 vjeç|Gabonin]] në [[Futbolli në Lojërat Olimpike Verore 2012 – Turneu i burrave|Lojërat Olimpike Verore 2012]] në Londër. Ai shënoi në ndeshjen hapëse të skuadrës kundër [[Kombëtarja e futbollit e Zvicrës nën-23 vjeç|Zvicrës]], i cili ishte goli i parë olimpik i Gabonit ndonjëherë, dhe gjithashtu do të provonte të ishte i vetmi gol i Gabonit në turne. Ata u eliminuan në fazën e grupeve.<ref>{{cite web|title=London 2012 football men – Olympic Football|url=https://www.olympic.org/london-2012/football/football-men|publisher=International Olympic Committee|access-date=3 nëntor 2019|date=7 mars 2019|language=en}}</ref> Më 15 qershor 2013, Aubameyang shënoi një hat-trick me penallti në fitoren 4–1 të Gabonit në [[Kupa e Botës FIFA 2014|Kualifikueset]] e [[Kualifikimet e Kupës së Botës FIFA 2014 – Raundi i dytë i CAF|Kupës së Botës FIFA 2014]] kundër [[Kombëtarja e futbollit e Nigerit|Nigerit]]. Më pas ai shënoi dy gola kundër [[Kombëtarja e futbollit e Burkina Fasos|Burkina Fasos]] në Kualifikimet e Kupës së Kombeve të Afrikës 2015.{{citation needed|date=janar 2018}} Aubameyang [[Kapiteni (futboll)|kapitenizoi]] Gabonin në [[Kupa e Kombeve të Afrikës 2015|Kupën e Kombeve të Afrikës 2015]], duke shënuar golin e parë të turneut në fitoren e tyre 2–0 ndaj Burkina Fasos më 17 janar 2015.<ref>{{cite news|url=http://www.france24.com/en/20150117-football-africa-cup-nations-gabon-defeat-burkina-faso-2-0/|title=Gabon defeat Burkina Faso 2–0 in Africa Cup of Nations|date=17 janar 2015|publisher=France 24|access-date=18 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160829200130/http://www.france24.com/en/20150117-football-africa-cup-nations-gabon-defeat-burkina-faso-2-0|archive-date=29 gusht 2016|url-status=dead|language=en}}</ref> Ai refuzoi një thirrje për një ndeshje kualifikuese thelbësore të Kupës së Botës në shtëpi kundër [[Kombëtarja e futbollit e Bregut të Fildishtë|Bregut të Fildishtë]] në gusht 2017 dhe ata humbën 3–0.<ref>{{cite web|url=https://mg.co.za/article/2017-08-31-gabon-weeps-for-its-lost-dreams|title=Gabon weeps for its lost dreams|first=Thomas|last=Kwenaite|date=31 gusht 2017|work=Mail & Guardian|language=en}}</ref> Më 25 mars 2021, Aubameyang kapitenizoi Gabonin në një fitore 3–0 në shtëpi kundër [[Kombëtarja e futbollit e RD Kongos|RD Kongos]], duke shënuar golin e tretë për të siguruar kualifikimin në [[Kupa e Kombeve të Afrikës 2021|Kupën e Kombeve të Afrikës]] që do të mbahej në Kamerun.<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/arsenals-aubameyang-powers-gabon-to-2022-africa-cup-of/1xt979qst5wj51wbv2xhyvo8rn|title=Arsenal's Aubameyang powers Gabon to 2022 Africa Cup of Nations &#124; Goal.com|website=www.goal.com|language=en}}</ref> Në atë kohë, ai u prek nga [[malaria]], ku pati ethe dhe iu desh të shtrohej në spital.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/57000901|title=Pierre-Emerick Aubameyang lost four kilos and was 'really, really down' after malaria|website=BBC Sport|date=5 maj 2021|language=en}}</ref> Aubameyang rezultoi pozitiv me [[COVID-19]] para ndeshjes së parë të Gabonit në [[Kupa e Kombeve të Afrikës 2022|Kupën e Kombeve të Afrikës]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/africa/59894558|title=Afcon 2021: Gabon's Pierre-Emerick Aubameyang tests positive for Covid-19|website=BBC Sport|date=6 janar 2022|language=en}}</ref> Ai u tërhoq nga turneu disa ditë më vonë për t'iu nënshtruar ekzaminimeve të mëtejshme mjekësore në Angli pasi u diagnostikua me lezione në zemër.<ref>{{cite web|last1=Ramsey|first1=George|title=Pierre-Emerick Aubameyang returns to Arsenal from AFCON for 'in-depth exams'|date=17 janar 2022|url=https://www.cnn.com/2022/01/17/football/pierre-emerick-aubameyang-arsenal-gabon-afcon-spt-intl/index.html|publisher=CNN|access-date=18 janar 2022|language=en}}</ref> Më 18 maj 2022, Aubameyang njoftoi tërheqjen e tij nga futbolli ndërkombëtar.<ref>{{cite web|last1=Husband|first1=Ben|title=Pierre-Emerick Aubameyang releases statement announcing international retirement|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/pierre-emerick-aubameyang-international-retirement-27003069|website=[[Daily Mirror]]|access-date=18 maj 2022|date=18 maj 2022|language=en}}</ref> Ai bëri gjithsej 72 paraqitje për kombëtaren e Gabonit dhe shënoi 30 gola.<ref>{{cite news|date=20 maj 2022|title=Pierre-Emerick Aubameyang: Gabon captain retires from international football|url=https://citisportsonline.com/2022/05/20/pierre-emerick-aubameyang-gabon-captain-retires-from-international-football/|access-date=21 maj 2022|website=Citi Sports Online|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Megjithatë, një vit më vonë, ai njoftoi se kishte ndryshuar mendje dhe do të kthehej në skuadrën kombëtare. Ai tha se vendimi i tij ishte nxitur nga një takim me Presidentin [[Ali Bongo Ondimba]].<ref>{{Cite news|title=Aubameyang announces Gabon retirement U-turn|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport/africa/65623145|access-date=17 maj 2023|language=en}}</ref> ==Media== Aubameyang ishte i përfshirë në [[Lista e programacionit origjinal të Amazon Prime Video|dokumentarin sportiv origjinal të Amazon]] [[seri dokumentarësh|serinë dokumentare]] ''[[All or Nothing: Arsenal]]'', e cila dokumentonte klubin duke kaluar kohë me stafin stërvitor dhe lojtarët prapa skenave, si në fushë ashtu edhe jashtë saj gjatë gjithë [[Sezoni 2021–22 i Arsenal F.C.|sezonit 2021–22]].<ref>{{cite web|url=https://www.arsenal.com/news/full-all-or-nothing-trailer-released|title=Full 'All Or Nothing' trailer released|date=19 korrik 2022|publisher=Arsenal F.C.|access-date=21 korrik 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite AV media|date=19 korrik 2022|title=All or Nothing: Arsenal {{pipe}} Official Full Trailer 🎬|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ta3CLkX-bzk|access-date=21 korrik 2022|publisher=[[Amazon Prime Video|Amazon Prime Video Sport]]|via=[[YouTube]]|language=en}}</ref> Prodhuar nga [[Fulwell 73]], [[FIFA]] publikoi ''Captains'' në 2022, një [[seri dokumentarësh|seri dokumentare]] sportive me tetë pjesë që ndjek gjashtë kapitenë të ekipeve kombëtare në fushatat e tyre përkatëse të [[Kualifikimet e Kupës së Botës FIFA 2022|Kualifikueseve të Kupës së Botës FIFA 2022]].<ref name=":02">{{Cite web|date=12 prill 2022|title=FIFA launches FIFA+ to bring free football entertainment to fans everywhere|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/fifa-launches-fifa-to-bring-free-football-entertainment-to-fans-everywhere|access-date=17 tetor 2022|website=[[FIFA]]|language=en}}</ref> Aubameyang, duke përfaqësuar Gabonin, luajti përkrah [[Thiago Silva]]s ([[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazilit]]), [[Luka Modrić|Luka Modriçit]] ([[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacisë]]), [[Andre Blake]]t ([[Kombëtarja xhamajkane e futbollit|Xhamajkës]]), [[Hassan Maatouk|Hasan Matoukut]] ([[Kombëtarja libaneze e futbollit|Libanit]]) dhe [[Brian Kaltak]]ut ([[Kombëtarja e futbollit e Vanuatus|Vanuatus]]).<ref name=":02" /> Ajo u publikua nga [[Netflix]] dhe u shfaq gjithashtu në platformën e transmetimit të FIFA-s, [[FIFA+]].<ref>{{Cite web|last=Zaazaa|first=Bassam|date=14 tetor 2022|title=Lebanon's captain Hassan Maatouk to star in Netflix football documentary|url=https://www.arabnews.com/node/2181136/sport|access-date=17 tetor 2022|website=[[Arab News]]|language=en}}</ref> ==Jeta personale== Aubameyang lindi në [[Laval, Mayenne|Laval]], Mayenne, Francë.<ref>{{cite news|url=https://www.lequipe.fr/Football/FootballFicheJoueur29427.html|title=Pierre-Emerick Aubameyang|newspaper=L'Équipe|location=Paris|access-date=30 gusht 2020|language=fr}}</ref> Ai është djali i ish-futbollistit ndërkombëtar gabonez [[Pierre Aubameyang]] dhe gjysmë-vëllai më i vogël i [[Catilina Aubameyang|Catilina]] dhe [[Willy Aubameyang|Willy]], të cilët të dy kanë luajtur për skuadrat e të rinjve të Milanit.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0251-0e965c455bf7-d3f19b3ce371-1000--europa-league-final-key-man-pierre-emerick-aubameyang/|title=How brilliant is Dortmund's Aubameyang?|date=29 maj 2019|publisher=UEFA|language=en}}</ref> Nëna e tij është spanjolle.<ref>{{cite web|url=https://www.ouest-france.fr/leditiondusoir/data/750/reader/reader.html?t=1464279262044#!preferred/1/package/750/pub/751/page/15|title=Aubameyang, une star 'made in Laval'|website=l'édition du soir|first1=Arnaud|last1=Bodin|first2=Guillaume|last2=André|date=26 maj 2016|language=fr}}</ref> Ai është i martuar me Alysha Behague, çifti ka dy djem, Curtys dhe Pierre.<ref>{{cite web|url=https://futballnews.com/aubameyang-celebrates-sons-pierre-jr-curtys-with-a-harry-potter-themed-birthday-party-after-fa-cup-magic/|title=Aubameyang celebrates sons Pierre Jr & Curtys Birthday with a "Harry Potter" themed birthday party after FA Cup magic|website=Futball News|date=4 gusht 2020|access-date=31 gusht 2020|archive-date=7 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220707014047/https://futballnews.com/aubameyang-celebrates-sons-pierre-jr-curtys-with-a-harry-potter-themed-birthday-party-after-fa-cup-magic/|url-status=dead|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Fowler|first=Kate|date=27 janar 2021|title=Who is 's wife? Age and Instagram of Alysha Behague|url=https://www.hitc.com/en-gb/2021/01/27/aubameyang-wife/|access-date=15 shkurt 2021|website=HITC|language=en-GB|archive-date=27 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127172257/https://www.hitc.com/en-gb/2021/01/27/aubameyang-wife/|url-status=dead}}</ref> Në gusht 2022, Aubameyang pësoi një nofull të thyer gjatë një grabitjeje të dhunshme të shtëpisë së tij në [[Barcelona]].<ref>{{cite web|last1=Kinsella|first1=Nizaar|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/pierre-emerick-aubameyang-broken-jaw-robbery-barcelona-b1022072.html|title=Chelsea transfer target suffers fractured jaw in terrifying home robbery ordeal|website=Evening Standard|date=31 gusht 2022|language=en}}</ref> Ai është shumëgjuhësh, flet frëngjisht, anglisht, spanjisht, italisht dhe gjermanisht.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/pierre-emerick-aubameyang-borussia-dortmund-interview-future-my-100-th-goal-467965.jsp|title=Pierre-Emerick Aubameyang: "I have something in mind for my 100th goal, but it's a surprise|website=bundesliga.com|access-date=9 shtator 2020|archive-date=12 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812040629/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/pierre-emerick-aubameyang-borussia-dortmund-interview-future-my-100-th-goal-467965.jsp|url-status=dead|language=en}}</ref> == Statistikat == ===Klubi=== {{updated|ndeshja e luajtur 18 tetor 2025}}<ref name="Soccerway">{{Soccerway|pierre-emerick-aubameyang/37644|access-date=1 tetor 2022}}</ref> {| class=wikitable style="text-align:center" |+ Paraqitjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa Kombëtare{{efn|Përfshinë [[Kupa e Francës|Coupe de France]], [[DFB-Pokal]], [[FA Cup]], [[Kupa e Mbretit (Arabia Saudite)|Kupën e Mbretit]]}} !colspan="2"|Kupa e Ligës{{efn|Përfshinë [[Coupe de la Ligue]], [[Kupa EFL|EFL Cup]]}} !colspan="2"|Kontinentale !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Total |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |[[AC Milan]] |[[Sezoni 2007–08 i AC Milan|2007–08]] |[[Serie A]] |0||0||0||0||colspan="2"|—||0||0||0||0||0||0 |- |[[Dijon FCO|Dijon]] (huazim) |[[Sezoni 2008–09 i Ligue 2|2008–09]] |[[Ligue 2]] |34||8||4||2||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||39||10 |- |[[Lille OSC|Lille]] (huazim) |[[Sezoni 2009–10 i Ligue 1|2009–10]] |[[Ligue 1]] |14||2||0||0||1||0||9{{efn|name=UEL|Paraqitje në [[UEFA Liga e Evropës]]}}||0||colspan="2"|—||24||2 |- |[[AS Monaco FC|Monaco]] (huazim) |[[Sezoni 2010–11 i AS Monaco FC|2010–11]] |[[Ligue 1]] |19||2||1||0||3||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||23||2 |- |rowspan="4"|[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]] |[[Sezoni 2010–11 i Ligue 1|2010–11]] |rowspan="3"|[[Ligue 1]] |14||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||14||2 |- |[[Sezoni 2011–12 i AS Saint-Étienne|2011–12]] |36||16||0||0||2||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||38||18 |- |[[Sezoni 2012–13 i AS Saint-Étienne|2012–13]] |37||19||4||2||4||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||45||21 |- !colspan="2"|Total !87!!37!!4!!2!!6!!2!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!97!!41 |- |[[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne II]] |[[Sezoni 2010–11 i Championnat de France Amateur|2010–11]] |[[Championnat National 2|CFA]] |2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||2||0 |- |rowspan="6"|[[Borussia Dortmund]] |[[Sezoni 2013–14 i Borussia Dortmund|2013–14]] |rowspan="5"|[[Bundesliga]] |32||13||6||2||colspan="2"|—||9{{efn|name=UCL|Paraqitje në [[UEFA Liga e Kampionëve]]}}||1||1{{efn|name=DFLSC|Paraqitje në [[DFL-Supercup]]}}||0||48||16 |- |[[Sezoni 2014–15 i Borussia Dortmund|2014–15]] |33||16||4||5||colspan="2"|—||8{{efn|name=UCL}}||3||1{{efn|name=DFLSC}}||1||46||25 |- |[[Sezoni 2015–16 i Borussia Dortmund|2015–16]] |31||25||4||3||colspan="2"|—||14{{efn|name=UEL}}||11||colspan="2"|—||49||39 |- |[[Sezoni 2016–17 i Borussia Dortmund|2016–17]] |32||31||4||2||colspan="2"|—||9{{efn|name=UCL}}||7||1{{efn|name=DFLSC}}||0||46||40 |- |[[Sezoni 2017–18 i Borussia Dortmund|2017–18]] |16||13||1||3||colspan="2"|—||6{{efn|name=UCL}}||4||1{{efn|name=DFLSC}}||1||24||21 |- !colspan="2"|Total !144!!98!!19!!15!!colspan="2"|—!!46!!26!!4!!2!!213!!141 |- |rowspan="6"|[[Arsenal F.C.|Arsenal]] |[[Sezoni 2017–18 i Arsenal F.C.|2017–18]] |rowspan="5"|[[Premier League]] |13||10||colspan="2"|—||1||0||0||0||colspan="2"|—||14||10 |- |[[Sezoni 2018–19 i Arsenal F.C.|2018–19]] |36||22||1||1||2||0||12{{efn|name=UEL}}||8||colspan="2"|—||51||31 |- |[[Sezoni 2019–20 i Arsenal F.C.|2019–20]] |36||22||2||4||0||0||6{{efn|name=UEL}}||3||colspan="2"|—||44||29 |- |[[Sezoni 2020–21 i Arsenal F.C.|2020–21]] |29||10||1||1||0||0||8{{efn|name=UEL}}||3||1{{efn|name=FACS|Paraqitje në [[FA Community Shield]]}}||1||39||15 |- |[[Sezoni 2021–22 i Arsenal F.C.|2021–22]] |14||4||0||0||1||3||colspan="2"|—||colspan="2"|—||15||7 |- !colspan="2"|Total !128!!68!!4!!6!!4!!3!!26!!14!!1!!1!!163!!92 |- |rowspan="3"|[[FC Barcelona|Barcelona]] |[[Sezoni 2021–22 i FC Barcelona|2021–22]] |rowspan="2"|[[La Liga]] |17||11||colspan="2"|—||colspan="2"|—||6{{efn|name=UEL}}||2||colspan="2"|—||23||13 |- |[[Sezoni 2022–23 i FC Barcelona|2022–23]] |1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- !colspan="2"|Total !18!!11!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!6!!2!!colspan="2"|—!!24!!13 |- |[[Chelsea F.C.|Chelsea]] |[[Sezoni 2022–23 i Chelsea F.C.|2022–23]] |[[Premier League]] |15||1||0||0||0||0||6{{efn|name=UCL}}||2||colspan="2"|—||21||3 |- |[[Olympique de Marseille|Olympique de Marseille]] |[[Sezoni 2023–24 i Olympique de Marseille|2023–24]] |[[Ligue 1]] |34||17||2||1||colspan="2"|—||15{{efn|Dy paraqitje dhe dy gola në UEFA Ligën e Kampionëve, trembëdhjetë paraqitje dhe dhjetë gola në UEFA Ligën e Evropës}}||12||colspan="2"|—||51 |30 |- |[[Al Qadsiah FC|Al-Qadsiah]] |[[Sezoni 2024–25 i Al-Qadsiah FC|2024–25]] |[[Saudi Pro League|Liga Pro Saudite]] |32||17||4||4||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||36||21 |- |[[Olympique de Marseille]] |[[Sezoni 2025–26 i Olympique de Marseille|2025–26]] |[[Ligue 1]] |6||3||0||0||colspan="2"|—||2{{efn|name=UCL}}||1||0||0||8||4 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !534!!264!!38!!30!!15!!5!!110!!57!!5!!3!!702!!359 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== {{Main article|Lista e golave ndërkombëtarë të shënuar nga Pierre-Emerick Aubameyang}} {{updated|ndeshja e luajtur 10 tetor 2025}}<ref>{{cite web|url=https://www.national-football-teams.com/player/30590/Pierre_Emerick_Aubameyang.html|title=Pierre-Emerick Aubameyang (Player)|website=National Football Teams|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Mamrud|first=Roberto|date=3 mars 2022|title=Pierre-Emerick Aubameyang - International Goals|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/aubameyang-intlg.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404191652/https://www.rsssf.org/miscellaneous/aubameyang-intlg.html|archive-date=4 prill 2023|access-date=6 prill 2023|website=RSSSF|language=en}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Paraqitjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Kombëtarja!!Viti!!Paraqitje!!Gola |- |rowspan="17"|[[Kombëtarja gaboneze e futbollit|Gaboni]] |2009||7||2 |- |2010||10||3 |- |2011||5||0 |- |2012||8||4 |- |2013||4||3 |- |2014||4||2 |- |2015||10||5 |- |2016||4||2 |- |2017||4||2 |- |2018||2||1 |- |2019||5||1 |- |2020||2||1 |- |2021||6||3 |- |2022||2||1 |- |2023||2||0 |- |2024||5||3 |- |2025||3||6 |- !colspan="2"|Totali!!83!!39 |} ==Nderime== [[File:Pierre-Emerick Aubameyang (03-08-2011).jpg|thumb|upright|Aubameyang me [[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]] në 2011]] '''Saint-Étienne''' *[[Coupe de la Ligue]]: [[Coupe de la Ligue 2012–13|2012–13]]<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/report/coupe-de-la-ligue-2012-2013-finale-as-saint-etienne-stade-rennes-1:0/|title=France: Coupe de la Ligue 2012/2013: Final: AS Saint-Étienne – Stade Rennes 1:0|website=WorldFootball.net|publisher=HEIM:SPIEL|access-date=19 korrik 2020|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> '''Borussia Dortmund''' *[[DFB-Pokal]]: [[DFB-Pokal 2016–17|2016–17]];<ref>{{cite web|url=https://www.kicker.de/frankfurt-gegen-dortmund-2017-dfb-pokal-3812690/aufstellung|title=Eintracht Frankfurt 1:2 Borussia Dortmund: Takt. aufstellung|trans-title=DFB-Pokal 2016/17, Final in Berlin: Eintracht Frankfurt 1:2 Borussia Dortmund: Tactical lineup|website=kicker|publisher=Olympia-Verlag|access-date=19 korrik 2020|language=de}}</ref> nënkampion: [[DFB-Pokal 2013–14|2013–14]],<ref>{{cite web|url=https://www.kicker.de/dortmund-gegen-bayern-2014-dfb-pokal-2393337/aufstellung|title=Borussia Dortmund 0:2 Bayern München: Takt. aufstellung|trans-title=DFB-Pokal 2013/14, Final in Berlin: Borussia Dortmund 0:2 Bayern Munich: Tactical lineup|website=kicker|publisher=Olympia-Verlag|access-date=19 korrik 2020|language=de}}</ref> [[DFB-Pokal 2014–15|2014–15]],<ref>{{cite web|url=https://www.kicker.de/dortmund-gegen-wolfsburg-2015-dfb-pokal-2838747/aufstellung|title=Borussia Dortmund 1:3 VfL Wolfsburg: Takt. aufstellung|trans-title=DFB-Pokal 2014/15, Final in Berlin: Borussia Dortmund 1:3 VfL Wolfsburg: Tactical lineup|website=kicker|publisher=Olympia-Verlag|access-date=19 korrik 2020|language=de}}</ref> [[DFB-Pokal 2015–16|2015–16]]<ref>{{cite web|url=https://www.kicker.de/bayern-gegen-dortmund-2016-dfb-pokal-3301459/aufstellung|title=Bayern München 4:3 Borussia Dortmund: Takt. aufstellung|trans-title=DFB-Pokal 2015/16, Final in Berlin: Bayern Munich 4:3 Borussia Dortmund: Tactical lineup|website=kicker|publisher=Olympia-Verlag|access-date=19 korrik 2020|language=de}}</ref> *[[DFL-Supercup]]: [[DFL-Supercup 2013|2013]],<ref>{{cite web|url=https://www.kicker.de/dortmund-gegen-bayern-2013-dfl-supercup-1887827/aufstellung|title=Supercup 2013, Finale: Borussia Dortmund 4:2 Bayern München: Takt. aufstellung|trans-title=Supercup 2013, Final: Borussia Dortmund 4:2 Bayern Munich: Tactical lineup|website=kicker|publisher=Olympia-Verlag|access-date=19 korrik 2020|language=de}}</ref> [[DFL-Supercup 2014|2014]]<ref>{{cite web|url=https://www.kicker.de/dortmund-gegen-bayern-2014-dfl-supercup-2396815/aufstellung|title=Supercup 2014, Finale in Dortmund: Borussia Dortmund 2:0 Bayern München: Takt. aufstellung|trans-title=Supercup 2014, Final in Dortmund: Borussia Dortmund 2:0 Bayern Munich: Tactical lineup|website=kicker|publisher=Olympia-Verlag|access-date=19 korrik 2020|language=de}}</ref> '''Arsenal''' *[[FA Cup]]: [[FA Cup 2019–20|2019–20]]<ref name="bbc"/> *[[FA Community Shield]]: [[FA Community Shield 2020|2020]]<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/53871874|title=Arsenal 1–1 Liverpool|first=Emma|last=Sanders|website=BBC Sport|date=29 gusht 2020|access-date=30 gusht 2020|language=en}}</ref> *Nënkampion i [[Kupa EFL|EFL Cup]]: [[EFL Cup 2017–18|2017–18]]<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/43101681|title=Arsenal 0–3 Manchester City|first=Phil|last=McNulty|website=BBC Sport|date=25 shkurt 2018|access-date=24 prill 2019|language=en}}</ref> *Nënkampion i [[UEFA Liga e Evropës]]: [[UEFA Liga e Evropës 2018–19|2018–19]]<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48368406|title=Chelsea 4–1 Arsenal|first=Chris|last=Bevan|website=BBC Sport|date=29 maj 2019|access-date=29 maj 2019|language=en}}</ref> '''Barcelona''' *[[La Liga]]: [[La Liga 2022–23|2022–23]]<ref>{{cite web|title=La Liga medal winners|url=https://twitter.com/FCBarcelona/status/1658426828904644611|access-date=18 maj 2023|website=FC Barcelona on Twitter|language=en}}</ref> '''Al-Qadsiah''' *Nënkampion i [[Kupa e Mbretit (Arabia Saudite)|King's Cup]]: [[King's Cup (Arabia Saudite) 2024–25|2024–25]]<ref>{{cite news|url=https://saudigazette.com.sa/article/652319/Sports/Al-Ittihad-win-2025-Kings-Cup-ending-six-year-title-drought|title=Al Ittihad end six-year wait to reclaim King’s Cup crown|newspaper=[[Saudi Gazette]]|date=31 maj 2025|access-date=31 maj 2025|language=en}}</ref> '''Individuale''' * [[Futbollisti Afrikan i Vitit]]: 2015<ref>{{cite web|title=Aubameyang crowned African Footballer of the Year|url=https://www.aljazeera.com/sports/2016/1/8/aubameyang-crowned-african-footballer-of-the-year|publisher=Al Jazeera|language=en}}</ref> * [[Prix Marc-Vivien Foé]]: 2012–13,<ref>{{Cite news|date=13 maj 2013|title=Pierre-Emerick Aubameyang élu meilleur joueur africain de Ligue 1 par RFI et France 24|trans-title=Pierre-Emerick Aubameyang voted best African player in Ligue 1 by RFI and France 24|url=https://www.rfi.fr/fr/afrique-foot/20130513-pierre-emerick-aubameyang-elu-meilleur-joueur-africain-ligue1-rfi-france-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221019051148/https://www.rfi.fr/fr/afrique-foot/20130513-pierre-emerick-aubameyang-elu-meilleur-joueur-africain-ligue1-rfi-france-24|archive-date=19 tetor 2022|access-date=30 maj 2023|publisher=[[Radio France Internationale]]|language=fr}}</ref> 2023–24<ref>{{Cite news|date=14 maj 2024|title=Prix Marc-Vivien Foé: Marseille's Aubameyang wins trophy for a second time|url=https://www.rfi.fr/en/sports/20240514-prix-marc-vivien-fo%C3%A9-marseille-s-aubameyang-wins-trophy-for-a-second-time|publisher=[[Radio France Internationale]]|language=en}}</ref> * [[National Union of Professional Footballers|UNFP]] [[Trophées UNFP du football#Team of the Year|Skuadra e Vitit në Ligue 1]]: [[Ligue 1 2012–13|2012–13]],<ref>{{cite web|title=Ligue 1 Team of the Year|url=http://www.ligue1.com/ligue1/article/ligue-1-team-of-the-year.htm|publisher=Ligue1.com|date=24 maj 2013|access-date=30 maj 2017|language=en}}</ref> [[Ligue 1 2023–24|2023–24]]<ref>{{Cite web|title=Trophées UNFP : sept joueurs du PSG dans l'équipe type de la saison 2023-2024 en Ligue 1|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Trophees-unfp-sept-joueurs-du-psg-dans-l-equipe-type-de-la-saison-2023-2024-en-ligue-1/1467415|access-date=13 maj 2024|date=13 maj 2024|website=[[L'Équipe]]|language=fr}}</ref> * [[National Union of Professional Footballers|UNFP]] [[UNFP Player of the Month|Lojtari i Muajit në Ligue 1]]: [[Ligue 1 2011–12|shkurt 2012]], tetor 2012, shkurt 2013, [[Ligue 1 2023–24#Mujore|dhjetor 2023]]<ref name="joueur du mois">{{cite web|date=16 janar 2024|title=Pierre-Émerick Aubameyang, joueur du mois de décembre de la Ligue 1 Uber Eats!|trans-title=Pierre-Émerick Aubameyang, Ligue 1 Uber Eats player of the month for December!|url=https://www.unfp.org/2024/01/pierre-emerick-aubameyang-joueur-du-mois-de-decembre-de-la-ligue-1-uber-eats/|access-date=16 janar 2024|publisher=National Union of Professional Footballers|language=fr}}</ref><ref name="PALMARÈS">{{cite news|url=https://www.tropheesunfp.com/accueil/palmares/|title=PALMARÈS|newspaper=UNFP|access-date=13 nëntor 2019|language=fr}}</ref> * [[CAF Team of the Year|Skuadra e Vitit e CAF]]: 2013,<ref>{{cite web|url=http://www.cafonline.com/en-us/cafawards/previouseditions/2013.aspx|title=Glo-Caf Awards Lagos 2013|publisher=cafonline.com|year=2013|access-date=11 korrik 2016|language=en}}</ref> 2014,<ref>{{cite web|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/54/119850/Sports/Africa/GloCAF-awards--winners-.aspx|title=Glo-Caf Award Winners 2014|publisher=ahramonline|date=9 janar 2015|access-date=11 korrik 2016|archive-date=28 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180628015452/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/54/119850/Sports/Africa/GloCAF-awards--winners-.aspx|url-status=dead|language=en}}</ref> 2015,<ref>{{cite web|url=http://www.cafonline.com/en-US/NewsCenter/News/NewsDetails?id=rIVF4WCnlfavi%2fKHOwXX6w%3d%3d|title=Aubameyang, Samatta rule Africa|publisher=cafonline.com|date=7 janar 2016|access-date=11 korrik 2016|language=en}}</ref> 2016, 2018,<ref>{{cite news|title=Salah and Mane Picked in First Africa Best 11|url=https://fifpro.org/news/salah-mahrez-and-mane-in-first-africa-best-11/en/|publisher=FIFPro|date=8 janar 2019|access-date=8 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190109062759/https://fifpro.org/news/salah-mahrez-and-mane-in-first-africa-best-11/en/|archive-date=9 janar 2019|url-status=dead|language=en}}</ref> 2019<ref>{{cite news|title=Mane, Oshoala named African Footballers of 2019 at CAF Awards|url=https://www.cafonline.com/awards/news/mane-oshoala-named-african-footballers-of-2019-at-caf-awards|website=CAFOnline.com|publisher=CAF|date=7 janar 2020|access-date=7 janar 2020|language=en}}</ref> *[[Lista e golashënuesve më të mirë të Europa League|Golashënuesi më i mirë i UEFA Ligës së Evropës]]: [[UEFA Liga e Evropës 2023–24#Golashënuesit më të mirë|2023–24]]<ref>{{cite news|date=23 maj 2024|title=2023/24 Europa League top scorer: Pierre-Emerick Aubameyang|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0285-19090079f92b-f57b9fa8c223-1000--top-scorer-aubameyang/|access-date=23 maj 2024|website=[[UEFA]]|publisher=Union of European Football Associations|language=en}}</ref> *[[UEFA Europa League#Çmimet|Lojtari i Sezonit në UEFA Ligën e Evropës]]: [[UEFA Liga e Evropës 2023–24#Lojtari i Sezonit|2023–24]]<ref>{{cite news|date=24 maj 2024|title=Aubameyang named 2023/24 UEFA Europa League Player of the Season|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/028d-1af72cc09a3e-b8bc35e6464f-1000--player-of-the-season-aubameyang/|access-date=24 maj 2024|website=[[UEFA]]|publisher=Union of European Football Associations|language=en}}</ref> *Skuadra e Sezonit e [[UEFA Liga e Evropës]]: [[UEFA Liga e Evropës 2015–16#Skuadra e Sezonit|2015–16]],<ref>{{cite web|title=UEFA Europa League Squad of the Season|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/022d-0e946a347208-55be5902368b-1000--uefa-europa-league-squad-of-the-season/|publisher=UEFA|date=20 maj 2016|language=en}}</ref> [[UEFA Liga e Evropës 2018–19#Skuadra e sezonit|2018–19]],<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0251-0e99bdeec794-2e32643cecd5-1000--uefa-europa-league-squad-of-2018-19/|title=UEFA Europa League Squad of the 2018/19 Season|publisher=UEFA|date=30 maj 2019|language=en}}</ref> [[UEFA Liga e Evropës 2023–24#Ekipi i Sezonit|2023–24]]<ref>{{cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/028d-1af72d7a87db-103be0eecc6d-1000--europa-league-all-star-xi/|title=2023/24 UEFA Europa League Team of the Season|website=[[UEFA]]|publisher=Union of European Football Associations|date=24 maj 2024|access-date=24 maj 2024|language=en}}</ref> *[[Bundesliga]] Lojtari i Vitit: 2015–16<ref>{{cite web|url=http://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/noblsp-pierre-emerick-aubameyang-named-players-player-of-2015-16.jsp|title=Aubameyang named players' player of 2015/16|publisher=Bundesliga|date=1 qershor 2016|access-date=15 qershor 2016|archive-date=28 shkurt 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228181655/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/noblsp-pierre-emerick-aubameyang-named-players-player-of-2015-16.jsp|url-status=dead|language=en}}</ref> *[[Lista e golashënuesve më të mirë të Bundesliga|Golashënuesi më i mirë i Bundesligës]]: [[Bundesliga 2016–17|2016–17]]<ref>{{cite web|date=20 maj 2017|title=Gabon's Aubameyang ends Bundesliga season as top scorer|url=https://www.bbc.com/sport/football/39986954|access-date=20 maj 2017|website=BBC Sport|language=en}}</ref> *Skuadra e Sezonit e [[Bundesliga]]: 2016–17<ref>{{cite web|date=26 maj 2017|title=Official Bundesliga Team of the Season for 2016/17|url=http://www.bundesliga.com/en/bundesliga-tv/official-bundesliga-team-of-the-season-2016-17-video-445402.jsp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612184358/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga-tv/official-bundesliga-team-of-the-season-2016-17-video-445402.jsp|archive-date=12 qershor 2018|access-date=29 maj 2017|publisher=Bundesliga|language=en}}</ref> *[[Premier League Golden Boot]]: [[Premier League 2018–19#Shënuesit|2018–19]] (e ndarë)<ref name="PremProfile"/> *[[Premier League Player of the Month|Lojtari i Muajit në Premier League]]: [[Premier League 2018–19#Çmimet Mujore|tetor 2018]], [[Premier League 2019–20#Çmimet Mujore|shtator 2019]]<ref name="PremProfile">{{cite web|url=https://www.premierleague.com/players/5110/Pierre-Emerick-Aubameyang/overview|title=Pierre-Emerick Aubameyang: Overview|publisher=Premier League|access-date=11 tetor 2019|language=en}}</ref> *[[PFA Team of the Year]]: [[PFA Team of the Year (2020s)#Premier League 1|Premier League 2019–20]]<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/54044861|title=PFA Player of the Year: Kevin de Bruyne and Beth England named 2020 winners|work=BBC Sport|date=8 shtator 2020|access-date=8 shtator 2020|language=en}}</ref> *IFFHS Skuadra e Meshkujve e CAF e Vitit: 2020<ref>{{cite web|date=13 dhjetor 2020|title=CAF MEN TEAM 2020 by IFFHS|url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/832|access-date=13 dhjetor 2020|website=IFFHS|language=en|archive-date=26 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226202258/https://www.iffhs.com/index.php/posts/832|url-status=dead}}</ref> *[[International Federation of Football History & Statistics#Men Team of the Decade (2011–2020)|IFFHS Skuadra e Meshkujve e Dekadës e CAF]] 2011–2020<ref>{{Cite web|date=28 janar 2021|title=IFFHS (International Federation of Football for History & Statistics)|url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/926|access-date=31 janar 2021|website=IFFHS|language=en|archive-date=12 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612130142/https://www.iffhs.com/index.php/posts/926|url-status=dead}}</ref> *[[Arsenal Player of the Season Award|Lojtari i Sezonit i Arsenal]]: [[Sezoni 2019–20 i Arsenal F.C.|2019–20]]<ref>{{Cite web|date=8 gusht 2020|title=Aubameyang is our 2019/20 Player of the Season|url=https://www.arsenal.com/news/aubameyang-our-201920-player-season|access-date=8 gusht 2020|website=arsenal.com|language=en}}</ref> *Lojtari i Sezonit i Borussia Dortmund: 2014–15{{citation needed|date=prill 2019}} '''Urdhra''' *Komandant i [[Urdhri Kombëtar i Meritës (Gabon)|Urdhrit Kombëtar të Meritës]] të Gabonit: 2016<ref>{{cite web|title=African football player of year Aubameyang home to hero's welcome|url=https://www.rfi.fr/en/african-football-player-year-aubameyang-home-heros-welcome|publisher=[[Radio France Internationale]]|date=8 janar 2016|access-date=11 dhjetor 2021|language=en}}</ref> == Referime == {{reflist|5}} [[Kategoria:Lindje 1989]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë francezë]] [[Kategoria:Futbollistë gabonezë]] [[Kategoria:Futbollistë në OGC Nice]] [[Kategoria:Futbollistë në Stade Lavallois]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Rouen]] [[Kategoria:Futbollistë në SC Bastia]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Milan]] [[Kategoria:Futbollistë në Dijon FCO]] [[Kategoria:Futbollistë në Lille OSC]] [[Kategoria:Futbollistë në AS Monaco FC]] [[Kategoria:Futbollistë në AS Saint-Étienne]] [[Kategoria:Futbollistë në Borussia Dortmund]] [[Kategoria:Futbollistë në Arsenal F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Barcelona]] [[Kategoria:Futbollistë në Chelsea F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Olympique de Marseille]] [[Kategoria:Futbollistë në Al Qadsiah FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Ligue 2]] [[Kategoria:Futbollistë në Ligue 1]] [[Kategoria:Futbollistë në Bundesliga]] [[Kategoria:Futbollistë në Premier League]] [[Kategoria:Futbollistë në La Liga]] [[Kategoria:Futbollistë në Saudi Pro League]] j9vbdsdqjg15lu37dbkw0spov8xv4zx 1 392128 3023095 3007599 2026-08-06T22:20:31Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023095 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pierre Emerick-Aubameyang]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2878548 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.worldfootball.net/report/coupe-de-la-ligue-2012-2013-finale-as-saint-etienne-stade-rennes-1:0/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 dhjetor 2025 22:17 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pierre Emerick-Aubameyang]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2899718 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230518135002/https://sportsbrief.com/football/40867-barcelona-stars-greeted-by-thousands-fans-la-liga-title-victory-parade/ për lidhjen https://sportsbrief.com/football/40867-barcelona-stars-greeted-by-thousands-fans-la-liga-title-victory-parade/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 shkurt 2026 00:50 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pierre Emerick-Aubameyang]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2919492 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://citisportsonline.com/2022/05/20/pierre-emerick-aubameyang-gabon-captain-retires-from-international-football/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 prill 2026 05:36 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pierre Emerick-Aubameyang]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3007598 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211226202258/https://www.iffhs.com/index.php/posts/832 për lidhjen https://www.iffhs.com/index.php/posts/832. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210612130142/https://www.iffhs.com/index.php/posts/926 për lidhjen https://www.iffhs.com/index.php/posts/926. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 korrik 2026 12:41 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pierre Emerick-Aubameyang]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023094 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://players.fcbarcelona.com/en/player/2896-aubameyang-pierre-emerick-emiliano-francois-aubameyang. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 00:20 (CEST) 6n1hm28ncyqbl39kqzxvd7byq8mwxxp 3023108 3023095 2026-08-07T02:16:25Z MajavahBot 122738 Vendosja e faqes së diskutimit për arkivim automatik. 3023108 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Pierre Emerick-Aubameyang/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pierre Emerick-Aubameyang]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2878548 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.worldfootball.net/report/coupe-de-la-ligue-2012-2013-finale-as-saint-etienne-stade-rennes-1:0/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 dhjetor 2025 22:17 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pierre Emerick-Aubameyang]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2899718 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230518135002/https://sportsbrief.com/football/40867-barcelona-stars-greeted-by-thousands-fans-la-liga-title-victory-parade/ për lidhjen https://sportsbrief.com/football/40867-barcelona-stars-greeted-by-thousands-fans-la-liga-title-victory-parade/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 shkurt 2026 00:50 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pierre Emerick-Aubameyang]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2919492 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://citisportsonline.com/2022/05/20/pierre-emerick-aubameyang-gabon-captain-retires-from-international-football/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 prill 2026 05:36 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pierre Emerick-Aubameyang]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3007598 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211226202258/https://www.iffhs.com/index.php/posts/832 për lidhjen https://www.iffhs.com/index.php/posts/832. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210612130142/https://www.iffhs.com/index.php/posts/926 për lidhjen https://www.iffhs.com/index.php/posts/926. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 korrik 2026 12:41 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pierre Emerick-Aubameyang]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023094 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://players.fcbarcelona.com/en/player/2896-aubameyang-pierre-emerick-emiliano-francois-aubameyang. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 00:20 (CEST) ffnstkb33ukw97rng1dzpthw1ot5548 3023133 3023108 2026-08-07T04:24:38Z MajavahBot 122738 U arkivuan 4 diskutime pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Pierre Emerick-Aubameyang/Arkivi 1]] 3023133 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Pierre Emerick-Aubameyang/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pierre Emerick-Aubameyang]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023094 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://players.fcbarcelona.com/en/player/2896-aubameyang-pierre-emerick-emiliano-francois-aubameyang. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 00:20 (CEST) b9sbdxrpzerzhqj20xotneewrkcqejp 1 394226 3022963 3007444 2026-08-06T12:08:34Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022963 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Nigerisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2892318 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://latest.sundayguardianlive.com/news/nigeria-albania-refused-extradite-sandesaras-mea-gives-vaccines. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 janar 2026 06:35 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Nigerisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3007443 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20251001170842/https://citizens.al/en/2024/12/09/from-Lagos-to-Durres,-the-challenges-of-foreign-workers-in-Albania/ për lidhjen https://citizens.al/en/2024/12/09/from-Lagos-to-Durres%2C-the-challenges-of-foreign-workers-in-Albania/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 korrik 2026 03:49 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Nigerisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022962 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20251001173608/https://archiviodpc.dirittopenaleuomo.org/upload/1364466599SHEGANI-XHAXHA%202013a.pdf për lidhjen https://archiviodpc.dirittopenaleuomo.org/upload/1364466599SHEGANI-XHAXHA%202013a.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 14:08 (CEST) psgj0cvcwd6r5f6mu9bscnntf4py7qx 1 403591 3023043 3006630 2026-08-06T20:48:23Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023043 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Partia Demokratike e Kosovës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3006629 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20251015084304/https://liberal-international.org/members/partia-demokratike-kosoves/ për lidhjen https://liberal-international.org/members/partia-demokratike-kosoves/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250523153956/https://kqz-ks.org/zgjedhjet-e-pergjithshme/zgjedhjet-per-kuvend-te-kosoves-2025/ për lidhjen https://kqz-ks.org/zgjedhjet-e-pergjithshme/zgjedhjet-per-kuvend-te-kosoves-2025/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 korrik 2026 22:09 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Partia Demokratike e Kosovës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023042 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://pdk.info/library-content/pdk-programi-elektoral. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 22:48 (CEST) bb3ckhelsbk0r3b1cunqapcd1ft2948 0 403613 3023113 3006955 2026-08-07T03:40:58Z CommonsDelinker 1198 Materiali multimedial [[c:File:Emine_Arifi_Bakalli.jpg|Emine_Arifi_Bakalli.jpg]] u largua nga faqja; Ai u fshi nga Commons nga [[c:User:Krd|Krd]] me arsyetimin: No ticket permission since 7 July 2026. 3023113 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ <!-- Një artikull tipik biografik nis me stampën {{Infobox person}}, ku shkruhet një përmbledhje tabelare e të dhënave kryesore rreth personit. Pastaj vijon seksioni kryesor; fillon me emrin e personit me shkronja të trasha, ditëlindjen-ditëvdekjen e tij në kllapa rrethore, pastaj profesionet/arsyet që e bënë të shquar personin në fjalë. Për shembull: '''Filan Fisteku''' (lindur më 28 nëntor 1967) është një autor shqiptar. Fshije këtë koment përpara se t'i publikosh ndryshimet. --> Emine Arifi Bakalli ishte historiane, profesoreshë universitare dhe studiuese shqiptare nga Kosova, e njohur për kontributin e saj në historiografinë moderne dhe bashkëkohore shqiptare me fokus studimet në marrëdhëniet shqiptare-serbe në Kosovë.<ref>Gazeta Express, ''Hoxhaj për vdekjen e historianes Emine Arifi Bakalli: Një grua model në emancipimin e gruas shqiptare'', 04.08.2024.https://www.gazetaexpress.com/hoxhaj-per-vdekjen-e-historianes-emine-arifi-bakalli-nje-grua-model-ne-emancipimin-e-gruas-shqiptare/</ref> {{Infobox person | name = Emine Arifi Bakalli | image = | birth_date = 10 tetor 1951, | birth_place = Ferizaj | death_date = 3 gusht 2024 | nationality = Shqiptare | occupation = Historiane, profesoreshë universitare }} == ❏ Jeta e hershme dhe arsimi == Emine Arifi Bakalli u lind më 10 tetor 1951, në Babush i Muhaxhirëve, afër Ferizajt,  në një familje muhaxhirësh (shqiptarë të dëbuar me dhunë nga trojet e tyre gjatë ngjarjeve të viteve 1877–1878). Shkollimin  fillor më  1966  dhe atë  të  mesëm më  1970,  i kreu  në  Prishtinë.<ref>Hanëmshahe Ilazi, ''Gra të njohura të trojeve shqiptare'', (Koha: Prishtinë, 2015), 330-331.</ref> Pas përfundimit të shkollimit të mesëm, ajo studioi histori në Katedrën e Historisë të Fakultetit Filozofik të Universiteti i Prishtinës, ku diplomoi në vitin 1974. Në të njëjtin universitet përfundoi studimet pasuniversitare, duke fituar gradën magjistre e shkencave më 1977 dhe doktoruar poashtu në fushën e historisë në vitin 1984.<ref name=":0">Shkodran Imeraj and Alban Dobruna, “In Memoriam Prof. Dr. Emine Arifi-Bakalli (1951–2024),” Kosova 49 (2024), 355–357.</ref> ---- == ❏ Veprimtaria profesionale == Emine Arifi Bakalli ishte ndër pedagoget e para të Departamentit të Historisë në Universitetin e Prishtinës, ku ligjëroi lëndët në studimet themelore: “Histori   e   Popullit  Shqiptar   IV”,“Histori   Bashkëkohore   Shqiptare” dhe  “Histori  e Integrimeve  Evropiane”,  ndërsa në  studime master, ligjëroi lëndët: “Historiografi Shqiptare e Shekullit XIX-XX” dhe “Historia e Kosovës 1912-2008”. Ajo ka ndikuar në formimin e shumë brezave të studentëve të historisë, duke i mentoruar gjatë studimeve të doktoratës, masterit dhe bachelorit.<ref name=":0" /> Gjatë viteve 1980–1990, ajo ishte aktive në mbrojtjen e autonomisë së Universitetit të Prishtinës, duke kundërshtuar masat e dhunshme dhe ndërhyrjet politike të regjimit të Slobodan Millosheviqit në sistemin arsimor në Kosovë.<ref>Albanian Education, ''Vdes profesoresha e UP’së, Emine Arifi – Bakalli,'' 3 gusht 2024.https://albanianeducation.net/vdes-profesoresha-e-upse-emine-arifi-bakalli/</ref> ---- == ❏ Angazhimi institucional dhe shoqëror == Përveç veprimtarisë mësimore, Arifi-Bakalli u angazhua në procese të rëndësishme reformuese në arsimin e lartë në Kosovë. Ajo ishte pjesë e grupit të ekspertëve për hartimin e planeve dhe programeve mësimore të historisë në kuadër të reformave arsimore. Kontributi i saj lidhet gjithashtu me përpjekjet për ruajtjen dhe avancimin e institucioneve arsimore në gjuhën shqipe në kushte të presionit politik dhe institucional gjatë periudhës së viteve 1981–1999.<ref name=":0" /><!-- Këtu mund të vendosësh në formë liste artikuj të tjerë të lidhur direkt me temën e trajtuar në artikullin tuaj. Fshije këtë koment përpara se t'i publikosh ndryshimet. --> == ❏ Kontributi shkencor == Emine Arifi Bakalli ishte historiane e shquar, e cila ka arritur rezultate të rëndësishme në fushën e historisë. Ajo ka zhvilluar me përkushtim të veçantë kërkime shkencore, të cilat janë fokusuar në historinë e shqiptarëve mes dy luftërave botërore. Në studimet e saj, ajo ka trajtuar aspekte ekonomike, si dhe marrëdhëniet ndërmjet shqiptarëve dhe jugosllavëve. Më tej, vëmendje të veçantë i ka kushtuar pozitës politike të shtetit shqiptar në kuadrin ballkanik dhe evropian. Gjithashtu, ajo ka analizuar edhe marrëdhëniet italo-shqiptare dhe italo-jugosllave. Një interes të veçantë, prof. Arifi Bakalli i ka kushtuar edhe gjendjes së popullit shqiptar brenda Mbretërisë së Jugosllavisë.<ref name=":0" /> ----<big>❏ Veprat</big> Emine Arifi Bakalli ka botuar këto monografi: o   Marrëdhëniet ekonomike shqiptaro-jugosllave 1929-1939 - (1997) o   Përballje historiografike – (2015) o   Çështje nga historia moderne dhe bashkëkohore shqiptare; - (2012) dhe o   Drejt eliminimit të faktorit shqiptar në Ballkan; - (2023).<ref name=":0" /> ----<big>❏ Artikuj shkencorë</big> Arifi Bakalli është autore e dhjetëra artikujve dhe kumtesave shkencore të publikuara në revista dhe konferenca shkencore vendore dhe ndërkombëtare. Ndër to përfshihen: · “Përballja e Shqipërisë me pozitën e shqiptarëve në Jugosllavi 1935” - (2023) · “Qëndrimi i Shqipërisë ndaj sanksioneve të Lidhjes së Kombeve kundër Italisë fashiste 1935”- (2023) · “Kryengritja e Fierit” si shkak i kthesës negative në marrëdhëniet shqiptaro-jugosllave” – (2023) · “Programi i Zoran Gjingjiqit për Kosovën apo programi serb për Kosovën” - (2023)“Porositë e Mbretit Zog drejtuar Jugosllavisë apo premisat për marrëdhënie të mira fqinjësore shqiptaro-jugosllave” - (2024).<ref>Emine Arifi - Bakalli's scientific contributions.https://www.researchgate.net/scientific-contributions/Emine-Arifi-Bakalli-2267879393</ref> {{NIA}} <big>❏ Referenca</big> <references responsive="" /> 00zni7ketujcejew9bfd0yoh8hdjzg9 0 404172 3023057 3022871 2026-08-06T21:17:11Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023057 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pau Cubarsí | image = Pau Cubarsi France v Spain 7.24.26-115.jpg | caption = Cubarsí me [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjën]] në 2026 | full_name = Pau Cubarsí Paredes | birth_date = {{Birth date and age|22|1|2007|df=y}} | birth_place = [[Beskano]], Spanjë | height = 1.83 m<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/129400/pau-cubarsi|title=Pau Cubarsí|publisher=FC Barcelona|language=en|access-date=12 tetor 2024}}</ref> | position = [[Mbrojtësi (futboll)|Qëndër-mbrojtës]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 5 | youthyears1 = 2014–2018 | youthclubs1 = [[Girona FC|Girona]] | youthyears2 = 2018–2024 | youthclubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | years1 = 2023–2024 | clubs1 = [[FC Barcelona Atlètic|Barcelona B]] | caps1 = 9 | goals1 = 0 | years2 = 2024– | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 85 | goals2 = 1 | nationalyears1 = 2021–2022 | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle nën-15 e futbollit|Spanja U15]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2022 | nationalteam2 = [[Kombëtarja spanjolle nën-16 e futbollit|Spanja U16]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2022–2023 | nationalteam3 = [[Kombëtarja spanjolle nën-17 e futbollit|Spanja U17]] | nationalcaps3 = 18 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2024– | nationalteam4 = [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja U21]] | nationalcaps4 = 2 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2024– | nationalteam5 = [[Kombëtarja spanjolle nën-23 e futbollit|Spanja U23]] | nationalcaps5 = 5 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2024– | nationalteam6 = [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] | nationalcaps6 = 20 | nationalgoals6 = 0 | club-update = 21:07, 13 maj 2026 (UTC) | nationalteam-update = 22:05, 19 korrik 2026 (UTC) }} '''Pau Cubarsí Paredes''' (lindur më 22 janar 2007) është një [[futbolli]]st profesionist spanjoll i cili luan si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]] për klubin spanjoll [[FC Barcelona|Barcelona]] dhe [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|kombëtaren spanjolle]]. Ai konsiderohet si një nga mbrojtësit dhe lojtarët më të talentuar në botë. ==Jeta e hershme== Pau Cubarsí Paredes lindi më 22 janar 2007 në qytezën [[Bescanó|Beskano]] të [[Girona|Gironës]] nga prindërit Gloria Paredes dhe Robert Cubarsí.<ref>{{cite web|url=https://editorial.uefa.com/resources/0281-181f3f367e52-eecde858d401-1000/bookinglist_u17_ft_before_sf_wc_play-off.pdf|title=European Under-17 Championship 2023 Booking List before Semi-finals|date=28 maj 2023|page=2|author=UEFA|language=en}}</ref> Ai ka një motër më të madhe, Irene, e cila punon si fizioterapiste.<ref>{{Cite web|author=Saransh Chauhan|date=26 tetor 2024|title=Introducing Pau Cubarsi's Family- All About Barcelona Star's Parents, Girlfriend, Sister & More|url=https://www.essentiallysports.com/soccer-football-news-introducing-pau-cubarsi-family-all-about-barcelona-stars-parents-girlfriend-sister-more/|access-date=4 korrik 2025|website=EssentiallySports|language=en|archive-date=27 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250427113828/https://www.essentiallysports.com/soccer-football-news-introducing-pau-cubarsi-family-all-about-barcelona-stars-parents-girlfriend-sister-more/|url-status=dead}}</ref> Cubarsí u bë pjesë e akademisë [[La Masia]] në vitin 2018, e cila ishte një orë e gjysëm larg nga shtëpia e tij.<ref>{{Cite news|author=Laia Cervelló Herrero|date=9 maj 2024|title=Pau Cubarsi's Barcelona story and the tiny Catalan village that shaped him|url=https://www.nytimes.com/athletic/5726282/2024/09/05/pau-cubarsi-barcelona-la-liga-la-masia/|access-date=4 korrik 2025|publisher=The New York Times|language=en|issn=0362-4331}}</ref> Gjuha e tij e parë është ajo katalane. Gjatë kohës që po luante me Spanjën në Lojërat Olimpike Verore 2024, Cubarsí deklaroi se ai nuk merrte pjesë në intervista pasi nuk e fliste rrjedhshëm [[Gjuha spanjolle|gjuhën spanjolle]], kjo pasi ai kishte shpenzuar gjithë jetën e tij në rajonin e [[Katalunja|Katalunjës]].<ref>{{Cite web|date=26 korrik 2024|title=Pau Cubarsí reconoce tener problemas para hablar en castellano: "He hablado toda la vida en catalán"|url=https://www.lavanguardia.com/cribeo/viral/20240726/9830973/pau-cubarsi-reconoce-problemas-hablar-castellano-hablado-vida-catalan-mmn.html|access-date=27 korrik 2024|website=La Vanguardia|language=es}}</ref> ==Karriera me klube== Cubarsí e nisi karrierën e tij si futbollist me [[Girona FC|Gironën]] në vitin 2014 kurse katër vite më pas u bë pjesë e akademisë së Barcelonës, La Masia.<ref name="md">{{cite news|url=https://www.mundodeportivo.com/futbol/fc-barcelona/20221101/1001889656/pau-cubarsi-15-anos-tercer-debutante-mas-joven-barca-uefa-yout-league.html|title=Pau Cubarsí, 15 años, tercer debutante más joven del Barça en la UEFA Youth League|author=Javier Gascón|date=1 nëntor 2022|access-date=25 gusht 2023|publisher=Mundo Deportivo|language=es}}</ref> Në nëntor 2022, ai u bë lojtari i tretë më i ri i klubit që debutonte në [[UEFA Liga e të Rinjëve|UEFA Ligën e të Rinjëve]], mbrapa [[Lamine Yamal]] dhe [[Ilaix Moriba|Ilaix Moribës]], duke luajtur si titullar në barazimin 1–1 kundër [[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]].<ref name="md"/> Në prill 2023, Cubarsí u stërvit me ekipin e parë të Barcelonës të drejtuar nga [[Xavi]].<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pau-cubarsi-quien-es-86251194|title=¿Quién es Pau Cubarsí?|date=20 prill 2023|access-date=25 gusht 2023|website=sport.es|language=es}}</ref> Disa muaj më pas, më 8 korrik, ai firmosi kontratën e parë si profesionist.<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pau-cubarsi-firma-continuidad-barcelona-juvenil-89646238|title=Pau Cubarsí firma su continuidad en el Juvenil del FC Barcelona|date=8 korrik 2023|access-date=25 gusht 2023|website=sport.es|language=es}}</ref> Pas kësaj, ai u përfshi në ekipin e parë për fazën përgatitore para nisjes së sezonit të ri.<ref>{{cite news|url=https://www.lavanguardia.com/deportes/fc-barcelona/20230710/9100517/asi-transcurrio-primer-entrenamiento-barca-xavi-23-24.html|title=Así transcurrió el primer entrenamiento del Barça de Xavi 23-24|author=Anaïs Martí|date=10 korrik 2023|access-date=25 gusht 2023|publisher=La Vanguardia|language=es}}</ref> Më 18 janar 2024, Cubarsí bëri debutimin e tij me ekipin e parë të Barcelonës kundër [[Unionistas de Salamanca CF|Unionistas de Salamanca]] në [[Copa del Rey|Kupën e Mbretit]], duke hyrë si zëvendësues në minutën e 46të.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/3861192/unionistas-de-salamanca-1-3-fc-barcelona-one-step-closer|title=Unionistas de Salamanca 1–3 FC Barcelona: One step closer|publisher=FC Barcelona|language=en|date=18 janar 2024}}</ref> Ndeshja e tij e parë si titullar erdhi kundër [[Real Betis]] në [[La Liga]], një ditë para ditëlindjes së tij të 17të.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/3864060/record-breaking-xi-against-betis|title=Record breaking XI against Betis|publisher=FC Barcelona|language=en|date=21 janar 2024}}</ref> Dy muaj më pas, më 12 mars, Cubarsí u shpall lojtari i ndeshjes në debutimin e tij në [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligën e Kampionëve]] kundër [[S.S.C. Napoli|Napolit]] në ndeshjen e dytë të raundit të 16-tave, të cilën Barcelona e fitoi 3–1. Ai u bë lojtari më i ri që debuton në fazën me eliminim direkt të kompeticionit në moshën 17 vjeç e 50 ditë, duke thyer rekordin e austriakut [[David Alaba]].<ref name=":7">{{Cite web|url=https://www.goal.com/en/lists/barcelona-pau-cubarsi-club-champions-league-record-20-years-man-of-the-match-napoli/blt70b32f8b2a8d7384#cs19ae1dd447457ea2|title=Barcelona teenage sensation Pau Cubarsi breaks club Champions League record in place for 20 years with man-of-the-match display in European debut against Napoli|publisher=Goal.com|language=en|date=13 mars 2024}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=FC Barcelona made a New Monster out of Pau Cubarsi|url=https://www.soccersat.com/news/FC-Barcelona-made-New-Monster-out-of-PAU-CUBARSI|website=Soccersat|language=en|access-date=26 mars 2024|archive-date=19 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119021410/https://soccersat.com/news/FC-Barcelona-made-New-Monster-out-of-PAU-CUBARSI|url-status=dead}}</ref> Ai gjithashtu luajti si titullar edhe në çerek-finalen e parë më 10 prill, duke u bërë, në moshën 17 vjeç e 79 ditë, lojtari më i ri që luan si titullar, duke thyer rekordin e [[Georgi Shchennikov]].<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/3959898/pau-cubarsi-a-record-breaking-centre-half/amp|title=Pau Cubarsí, a record breaking centre half|publisher=FC Barcelona|language=en|date=10 prill 2024}}</ref> Më 9 maj, klubi njoftoi rinovimin e kontratës me lojtarin deri në qershor 2029 me një klauzolë lirimi prej 500 milion €.<ref>{{Cite web|title=Agreement to extend Pau Cubarsí contract to 2027|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4001116/agreement-to-extend-pau-cubarsi-contract-to-2027/featured|publisher=FC Barcelona|language=en|date=9 maj 2024}}</ref><ref>{{Cite news|author1=Millar Colin|author2=Pol Ballús|title=Barcelona's Cubarsi signs contract extension through to 2027|url=https://www.nytimes.com/athletic/5481844/2024/05/09/pau-cubarsi-barcelona-contract-new/|publisher=The Athletic|language=en|access-date=9 maj 2024}}</ref> Më 25 shkurt 2025, Cubarsí shënoi golin e parë me klubin në barazimin 4–4 kundër [[Atlético Madrid]] në gjysëm-finalen e Kupës së Mbretit.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4223961/pau-cubarsi-scores-first-blaugrana-goal|title=Pau Cubarsí scores first blaugrana goal|publisher=FC Barcelona|language=en|date=25 shkurt 2025}}</ref> Ai e mbylli sezonin 2024–25 me 56 ndeshje në të gjitha kompeticionet, duke fituar La Ligën dhe Kupën e Mbretit për herë të parë.<ref>{{cite news|title=Hansi Flick's Barça: League champions|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4265368/hansi-flicks-barca-league-champions|access-date=15 maj 2025|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref><ref>{{cite news|date=26 prill 2025|title=FC Barcelona crowned Cup Kings in classic encounter|url=https://rfef.es/en/noticias/match-report-fc-barcelona-crowned-cup-kings-in-classic-encounter|access-date=26 prill 2025|publisher=Federata Mbretërore Spanjolle e Futbollit|language=en}}</ref> Më 16 dhjetor, Cubarsí luajti ndeshjen e tij të 100të me klubin, duke u bërë lojtari i dytë më i ri në historinë e klubit që e arrin këtë gjë, mbrapa Lamine Yamal.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4420729/100-fc-barcelona-appearances-for-pau-cubarsi|title=100 FC Barcelona appearances for Pau Cubarsí|publisher=FC Barcelona|language=en|date=16 dhjetor 2025}}</ref> Në ndeshjen e parë çerek-finale të Ligës së Kampionëve 2025–26, Cubarsí mori kartonin e kuq të parë në karrierë pas një ndërhyrje të gabuar ndaj sulmuesit kundërshtar [[Julián Álvarez]]; gjyqtari fillimisht kishte akorduar karton të verdhë, por pas rishikimit nga sistemi VAR vendimi u kthye në karton të kuq; Barcelona u mposht me rezultatin 2–0.<ref>{{cite web|author=Khaled Mahmoud|title=A brutal two minutes for Barcelona! Pau Cubarsi sent off as VAR intervenes to overturn yellow card before Julian Alvarez strikes for Atletico Madrid|url=https://www.goal.com/en/lists/pau-cubarsi-red-julian-alvarez-goal-atletico-madrid-rock-barcelona-in-cl-thriller/blt24bb57889d41b667|publisher=Goal.com|language=en|date=8 prill 2026}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Cubarsí ka luajtur me të gjitha ekipet e moshave të Spanjës, duke nisur me [[Kombëtarja spanjolle nën-15 e futbollit|ekipin nën-15]] në vitin 2021. Në mars 2024, ai u thirr në [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|ekipin e parë]] nga trajneri [[Luis de la Fuente]], duke debutuar në humbjen 1–0 në miqësoren kundër [[Kombëtarja kolumbiane e futbollit|Kolumbisë]].<ref>{{cite news|url=https://www.marca.com/futbol/barcelona/2024/03/15/65f4291822601dc23a8b45c9.html|title=Pau Cubarsí vive en una nube: 17 años, puede hacer historia en la selección, titular con el Barça, MVP en Champions...|newspaper=Marca|language=es|date=15 mars 2024}}</ref> Ai hyri si zëvëndësues në minutën e 83të në vënd të [[Aymeric Laporte]]s, duke u bërë, në moshën 17 vjeç, 1 muaj e 28 ditë, mbrojtësi më i ri që debuton me Spanjën; ai theu rekordin e [[Sergio Ramos]] të vendosur në vitin 2005.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en/lists/barcelona-pau-cubarsi-reacts-spain-youngest-ever-defender-defeat-colombia/bltbd9cc91411fbc73e#csd72043ee7faecd23|title=Barcelona starlet Pau Cubarsi reacts to becoming Spain's youngest-ever defender in defeat to Colombia|publisher=Goal.com|language=en|date=23 mars 2024}}</ref> Më 27 maj, ai u përfshi në listen paraprake me 29 lojtarë të Spanjës për [[UEFA Euro 2024]], por disa ditë më pas nuk u përfshi në listën përfundimtare.<ref>{{cite news|date=27 maj 2024|title=Euro 2024 provisional squad|url=https://rfef.es/en/noticias/euro-2024-provisional-squad|publisher=Federata Mbretërore Spanjolle e Futbollit|language=en|access-date=30 maj 2024}}</ref><ref>{{cite news|date=7 qershor 2024|title=Official {{!}} Final Spain squad for the Euro 2024 finals|url=https://rfef.es/en/noticias/final-spain-squad-for-the-euro-2024-finals|publisher=Federata Mbretërore Spanjolle e Futbollit|language=en|access-date=7 qershor 2024}}</ref> Në korrik 2024, Cubarsí u thirr në ekipin nën-23 për Lojërat Olimpike Verore në [[Paris]].<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/5592546/2024/06/26/spain-soccer-olympics-squad/|title=Spain name men’s football squad for Paris Olympics: Barcelona’s Pau Cubarsi, Fermin Lopez included|website=The Athletic|publisher=The New York Times|language=en|date=26 qershor 2024}}</ref> Ai ishte titullar i rregullt në formacion dhe ndihmoi ekipin të fitonte medaljen e arit.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4079356/fermin-eric-and-cubarsi-win-gold|title=Fermín, Eric and Cubarsí win gold|publisher=FC Barcelona|language=en|date=9 gusht 2024}}</ref> Dy vite më vonë, Cubarsí u përfshi në listën me 26 lojtarë që do të merrnin pjesë në [[Kampionati Botëror i Futbollit|FIFA Kupën e Botës 2026]].<ref>{{cite web|url=https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial|title=Los 26 que buscarán volver a reinar en el Mundial|publisher=Federata Mbretërore Spanjolle e Futbollit|date=25 maj 2026|access-date=25 maj 2026|language=es|url-status=live|archive-date=25 maj 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260525152452/https://rfef.es/es/noticias/los-26-que-buscaran-volver-reinar-en-el-mundial}}</ref> Ai u aktivizua si titullar në të teta ndeshjet e ekipit, duke luajtur në çdo minutë, me Spanjën që fitoi finalen e madhe kundër [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] me rezultatin 1–0 në kohën shtesë. Ai u bë lojtari i katërt më i ri që luan në një finale të Kupës së Botës, pas [[Pelé]]s, [[Giuseppe Bergomi]]t dhe shokut të ekipit Lamine Yamal.<ref>{{cite web|author=Harry Carr|url=https://theanalyst.com/articles/spain-vs-argentina-stats-2026-world-cup-final|title=Spain 1-0 Argentina Stats (aet): Torres Decides World Cup Final as Fernández Sees Red and Messi Falls Short|publisher=Opta Analyst|language=en|date=19 korrik 2026}}</ref> Ai gjithashtu u shpall lojtari më i mirë i ri i turneut.<ref name="Lojtari i ri">{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cgk4ymn3n72t?post=asset%3A965dfc91-e672-44d0-ac91-69c125d3fed1#post|title=Cubarsi wins Young Player|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=19 korrik 2026|date=19 korrik 2026}}</ref> ==Profili i lojtarit== Cubarsí është një qëndër-mbrojtës i shpejtë, këmbë-majtë, fizikisht i fuqishëm dhe i saktë në duelet ajërore.<ref>{{Cite web|url=https://gianlucadimarzio.com/it/cubarsi-pau-barcellona-storia-chi-e|title=Dalla falegnameria al Barcellona: Cubarsí, il nuovo talento lanciato da Xavi|website=gianlucadimarzio.com|language=it|access-date=12 mars 2024|archive-date=3 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203185316/https://gianlucadimarzio.com/it/cubarsi-pau-barcellona-storia-chi-e|url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://corrieredellosport.it/news/calcio/talent-scout/2024/03/23-124529148/pau_cubarsi_nel_segno_di_pique_e_puyol|title=Pau Cubarsí nel segno di Piqué e Puyol|publisher=Corriere dello Sport|language=it|date=22 mars 2024|access-date=26 mars 2024}}</ref> Ai konsiderohet si një nga produktet më të suksesshme të La Masias, duke u krahasuar me ish mbrojtësin [[Gerard Piqué]].<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/liste/pau-cubarsi-il-prossimo-grande-centrale-del-barcellona-pronto-a-raccogliere-l-eredita-di-pique|title=Pau Cubarsi, il prossimo grande centrale del Barcellona pronto a raccogliere l'eredità di Piqué|publisher=Goal.com|language=it|date=8 mars 2024|access-date=4 maj 2024}}</ref> Në korrik 2025, ''[[Sports Illustrated]]'' dhe [[ESPN]] e renditën Cubarsín respektivisht si qëndër-mbrojtësin e 9të dhe të 6të më të mirë në botë.<ref>{{cite web|date=9 korrik 2025|title=The 25 Best Centre Backs in World Soccer—Ranked|url=https://www.si.com/soccer/the-best-centre-backs-in-world-soccer-ranked|access-date=10 gusht 2025|publisher=Sports Illustrated|language=en}}</ref><ref>{{cite web|date=4 qershor 2025|title=2025 FC 100: Van Dijk among best center backs in men's soccer|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45165487/2025-fc-100-virgil-van-dijk-best-center-backs-mens-soccer|access-date=10 gusht 2025|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|13 maj 2026}} {| class="wikitable" Style="text-align: center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|[[Copa del Rey|Kupa e Mbretit]] !colspan="2"|[[UEFA|Evropa]] !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |[[FC Barcelona Atlètic|Barcelona Atlètic]] |[[2023–24 Primera Federación|2023–24]] |[[Primera Federación]] |9||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||9||0 |- |rowspan="4"|[[FC Barcelona|Barcelona]] |[[2023–24 FC Barcelona season|2023–24]] |[[La Liga]] |19||0||2||0||3{{efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligën e Kampionëve]]|name=UCL}}||0||0||0||24||0 |- |[[2024–25 FC Barcelona season|2024–25]] |La Liga |35||0||6||1||13{{efn|name=UCL}}||0||2{{efn|name=SDE|Të gjitha ndeshjet në [[Supercopa de España|Superkupën e Spanjës]]}}||0||56||1 |- |[[2025–26 FC Barcelona season|2025–26]] |La Liga |31||1||5||0||10{{efn|name=UCL}}||0||2{{efn|name=SDE}}||0||48||1 |- !colspan="2"|Gjithsej !85!!1!!13!!1!!26!!0!!4!!0!!128!!2 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !94!!1!!13!!1!!26!!0!!4!!0!!137!!2 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== {{Updated|19 korrik 2026}}<ref name="NFT">{{cite web|url=https://www.national-football-teams.com/player/94395/Pau_Cubarsi.html|title=Pau Cubarsí|publisher=National Football Teams|language=en|author=Benjamin Strack-Zimmermann|access-date=29 tetor 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="3"|[[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] |2024||5||0 |- |2025||5||0 |- |2026||10||0 |- !colspan="2"|Gjithsej!!20!!0 |} ==Trofe== ;Barcelona<ref name="Cubarsi">{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/pau-cubarsi/profil/spieler/962110|title=Pau Cubarsí|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=20 korrik 2026|archive-date=20 korrik 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260720084450/https://www.transfermarkt.us/pau-cubarsi/profil/spieler/962110|url-status=dead}}</ref> *[[La Liga]]: [[2024–25 La Liga|2024–25]], [[2025–26 La Liga|2025–26]] *[[Copa del Rey]]: [[2024–25 Copa del Rey|2024–25]] *[[Supercopa de España]]: [[2025 Supercopa de España|2025]], [[2026 Supercopa de España|2026]] ;Spanja nën-23<ref name="Cubarsi"/> * Medalja e Artë e Lojërave Olimpike Verore: 2024 ;Spanja<ref name="Cubarsi"/> *[[FIFA Kupa e Botës]]: [[Kampionati Botëror i Futbollit|2026]] *[[UEFA Liga e Kombeve]]: finalist [[UEFA Liga e Kombeve 2024–25|2024–25]] ;Çmime personale *[[Lojtari nën-23 i Muajit në La Liga]]: mars 2024,<ref>{{cite news|title=Pau Cubarsi named LALIGA EA SPORTS Under-23 Player of the Month for March|url=https://www.laliga.com/en-GB/news/pau-cubarsi-named-laliga-ea-sports-under-23-player-of-the-month-for-march|publisher=La Liga|language=en|date=27 mars 2024|access-date=3 prill 2024}}</ref> prill 2026<ref>{{cite news|title=Rashford and Cubarsí win La Liga awards for April|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4492668/rashford-and-cubarsi-win-la-liga-awards-for-april|publisher=FC Barcelona|language=en|date=24 prill 2026|access-date=24 prill 2026}}</ref> *Ekipi më i mirë nën-20 në Evropë nga IFFHS: 2024<ref>{{cite web|title=IFFHS MEN'S YOUTH (U20) CONTINENTAL TEAMS 2024 - UEFA|url=https://iffhs.com/posts/4161|date=1 shkurt 2025|publisher=IFFHS|language=en|access-date=20 korrik 2026|archive-date=12 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250412094734/https://iffhs.com/posts/4161|url-status=dead}}</ref> *Ekipi më i mirë nën-20 në botë nga IFFHS: 2024<ref>{{cite web|title=IFFHS MEN'S YOUTH (U20) WORLD TEAM 2024|url=https://iffhs.com/posts/4090|date=28 dhjetor 2024|publisher=IFFHS|language=en|access-date=20 korrik 2026|archive-date=12 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250412094734/https://iffhs.com/posts/4090|url-status=dead}}</ref> *[[Ekipi i Sezonit në La Liga]]: 2024–25,<ref>{{cite news|title=EA Sports FC 25 La Liga Team of the season 2024-25|url=https://www.ea.com/games/ea-sports-fc/fc-25/tots/laliga|date=24 maj 2025|access-date=24 maj 2025|publisher=La Liga|language=en}}</ref> 2025–26<ref>{{cite news|title=La Liga Team of the Season|publisher=EA Sports|language=en|url=https://www.ea.com/tr-tr/games/ea-sports-fc/fc-26/tots/laliga|access-date=8 qershor 2026}}</ref> *Lojtari më i mirë i ri në FIFA Kupën e Botës: [[Kampionati Botëror i Futbollit 2026|2026]]<ref name="Lojtari i ri"/> == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== * [https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/129400/pau-cubarsi Profili] te uebfaqja zyrtare e FC Barcelonës * [https://rfef.es/es/selecciones/jugadores/pau-cubarsi Profili] te uebfaqja e Federatës Mbretërore Spanjolle të Futbollit *[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/clubs/players/250176453/ Pau Cubarsí] – Rekordi në kompeticionet e UEFA-s [[Kategoria:Lindje 2007]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë spanjollë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren spanjolle]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Barcelona B]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Barcelona]] [[Kategoria:Futbollistë në La Liga]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2026]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të FIFA Kupës së Botës]] m8gbz4njd07z0zyabuimd01o2brft7k 1 404308 3023058 3013546 2026-08-06T21:17:12Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023058 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pau Cubarsí]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3013545 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250427113828/https://www.essentiallysports.com/soccer-football-news-introducing-pau-cubarsi-family-all-about-barcelona-stars-parents-girlfriend-sister-more/ për lidhjen https://www.essentiallysports.com/soccer-football-news-introducing-pau-cubarsi-family-all-about-barcelona-stars-parents-girlfriend-sister-more/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250119021410/https://soccersat.com/news/FC-Barcelona-made-New-Monster-out-of-PAU-CUBARSI për lidhjen https://www.soccersat.com/news/FC-Barcelona-made-New-Monster-out-of-PAU-CUBARSI. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250412094734/https://iffhs.com/posts/4161 për lidhjen https://iffhs.com/posts/4161. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250412094734/https://iffhs.com/posts/4090 për lidhjen https://iffhs.com/posts/4090. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 korrik 2026 19:35 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pau Cubarsí]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023057 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240203185316/https://gianlucadimarzio.com/it/cubarsi-pau-barcellona-storia-chi-e për lidhjen https://gianlucadimarzio.com/it/cubarsi-pau-barcellona-storia-chi-e. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260720084450/https://www.transfermarkt.us/pau-cubarsi/profil/spieler/962110 për lidhjen https://www.transfermarkt.us/pau-cubarsi/profil/spieler/962110. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 23:17 (CEST) 823c0bv36z46x6fokwzc4j5jdnfzbc5 0 404554 3023030 3018228 2026-08-06T20:18:53Z Haskaj H 191039 3023030 wikitext text/x-wiki file:///Ahmet%20Demaj.jpg%7Cthumb%7Cright%7C250px%7CAhmet%20Demaj%5D%5D'''Ahmet Hysen Demaj''' (lindur më [[23 mars]] [[1947]] në Velçë, Vlorë) është mësues, studiues, publicist dhe veprimtar shoqëror shqiptar. Ai shërben si Kryetar i [[Shoqata Atdhetare Kulturore "Labëria"|Shoqatës Atdhetare Kulturore "Labëria"]] (Dega Vlorë) dhe njihet për kontributin e tij të pasur në dokumentimin e historisë, kulturës dhe traditave të krahinës së Labërisë. Për meritat e tij, ai është vlerësuar me titullin "Nderi i Labërisë". == Jeta dhe Karriera == Ahmet Demaj lindi në fshatin historik të Velçës në rrethin e Vlorës, duke qenë njëkohësisht vëllai i arsimtares dhe këngëtares së njohur [[Bejushe Barjamaj]]. Pas përfundimit të studimeve, ai iu përkushtua arsimit, duke punuar për dekada me radhë si mësues dhe drejtues në institucione të ndryshme arsimore. Përveç kontributit në mësimdhënie, Demaj ka qenë aktiv në jetën publike dhe kulturore të Vlorës, duke drejtuar degën lokale të Shoqatës "Labëria" dhe duke mbështetur krijuesit dhe autorët e rinj përmes recensave dhe promovimeve letrare. == Veprimtaria Publicistike == Demaj është një autor i rregullt i shkrimeve dokumentare, historike dhe socio-kulturore në shtypin periodik shqiptar, veçanërisht në "Gazetën Telegraf". Shkrimet e tij fokusohen në ngjarjet e rëndësishme historike (si Lufta e Vlorës), figurat e shquara kombëtare dhe ruajtjen e trashëgimisë shpirtërore labe. == Botime == Deri më sot, Ahmet Demaj ka botuar pesë libra, kryesisht në gjininë e publicistikës dhe dokumentarit: * ''Te burimi që fali'' (2008) – Libër meditime, histori dhe tregime. * ''Amanet kalin'' (2016) – Përmbledhje publicistike. * ''Ftesa'' (2020) – Publicistikë. * ''Pesha e fjalës'' (2025) – Publicistikë. * ''Dëgjoj zërin tuaj'' (Korrik 2026) – Vëllimi i tij më i fundit publicistik. == Vlerësime dhe Tituj == Për veprimtarinë e tij të pasur shoqërore, shtetërore, kulturore dhe publicistike, Ahmet Demaj është dekoruar me disa tituj dhe medalje të rëndësishme zyrtare: * '''1987 (23 Mars):''' Dekorohet nga Presidiumi i Kuvendit Popullor të RPS Shqipërisë me '''Medaljen "Për shërbime të shquara shtetërore dhe shoqërore"''' (Dekret Nr. 7115). * Akorduar nga Shoqata Kulturore Atdhetare "Labëria" me titullin e lartë '''"Personalitet i Shquar i Labërisë"''' (Nderi i Labërisë). * Vlerësuar nga Bashkia Vlorë me titullin e lartë '''"Mirënjohje e Qytetit të Vlorës"''', për kontributin e shquar në fushën e arsimit dhe edukimin e brezave. * Vlerësuar me '''Certifikatë Mirënjohjeje''' nga Bashkia Vlorë dhe Biblioteka Publike "Shevqet Musaraj". * Vlerësuar me titullin dhe medaljen zyrtare '''"Mik i Kinës"''' nga Shoqata e Miqësisë Shqipëri-Kinë, dorëzuar nga Ambasadorja e Republikës Popullore të Kinës. * '''2014 (7 Qershor):''' Vlerësuar me '''Certifikatë Mirënjohjeje''' në projektin e muzeut kulturor "MEÇAJ" në Kreshpan të Fierit. * '''2014 (2 Dhjetor):''' Vlerësuar me '''Certifikatë Mirënjohjeje''' nga Qendra e Studimeve Pellazgike (Tiranë). * '''2015 (21 Qershor):''' Nderuar me titullin ndërkombëtar '''"Ambassador for Peace"''' (Ambasador për Paqen) nga Federata e Paqes Universale (Universal Peace Federation). * '''2016 (21 Mars):''' Vlerësuar nga Këshilli i Qarkut Vlorë me titullin e lartë '''"Mirënjohje e Qarkut të Vlorës"'''. * '''2016:''' Vlerësuar nga Bashkia Vlorë me titullin dhe trofeun '''"Protagonisti i Vitit 2016"'''. [[Kategoria:Arsimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Publicistë shqiptarë]] [[Kategoria:Shkrimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Vlora]] [[Kategoria:Lindje 1947]] dkhe0z0ev5zjujhftyjhhptu63qjsj2 3023031 3023030 2026-08-06T20:20:52Z Haskaj H 191039 3023031 wikitext text/x-wiki [[File:Ahmet Demaj.jpg|thumb|right|250px|Ahmet Demaj]]'''Ahmet Hysen Demaj''' (lindur më [[23 mars]] [[1947]] në Velçë, Vlorë) është mësues, studiues, publicist dhe veprimtar shoqëror shqiptar. Ai shërben si Kryetar i [[Shoqata Atdhetare Kulturore "Labëria"|Shoqatës Atdhetare Kulturore "Labëria"]] (Dega Vlorë) dhe njihet për kontributin e tij të pasur në dokumentimin e historisë, kulturës dhe traditave të krahinës së Labërisë. Për meritat e tij, ai është vlerësuar me titullin "Nderi i Labërisë". == Jeta dhe Karriera == Ahmet Demaj lindi në fshatin historik të Velçës në rrethin e Vlorës, duke qenë njëkohësisht vëllai i arsimtares dhe këngëtares së njohur [[Bejushe Barjamaj]]. Pas përfundimit të studimeve, ai iu përkushtua arsimit, duke punuar për dekada me radhë si mësues dhe drejtues në institucione të ndryshme arsimore. Përveç kontributit në mësimdhënie, Demaj ka qenë aktiv në jetën publike dhe kulturore të Vlorës, duke drejtuar degën lokale të Shoqatës "Labëria" dhe duke mbështetur krijuesit dhe autorët e rinj përmes recensave dhe promovimeve letrare. == Veprimtaria Publicistike == Demaj është një autor i rregullt i shkrimeve dokumentare, historike dhe socio-kulturore në shtypin periodik shqiptar, veçanërisht në "Gazetën Telegraf". Shkrimet e tij fokusohen në ngjarjet e rëndësishme historike (si Lufta e Vlorës), figurat e shquara kombëtare dhe ruajtjen e trashëgimisë shpirtërore labe. == Botime == Deri më sot, Ahmet Demaj ka botuar pesë libra, kryesisht në gjininë e publicistikës dhe dokumentarit: * ''Te burimi që fali'' (2008) – Libër meditime, histori dhe tregime. * ''Amanet kalin'' (2016) – Përmbledhje publicistike. * ''Ftesa'' (2020) – Publicistikë. * ''Pesha e fjalës'' (2025) – Publicistikë. * ''Dëgjoj zërin tuaj'' (Korrik 2026) – Vëllimi i tij më i fundit publicistik. == Vlerësime dhe Tituj == Për veprimtarinë e tij të pasur shoqërore, shtetërore, kulturore dhe publicistike, Ahmet Demaj është dekoruar me disa tituj dhe medalje të rëndësishme zyrtare: * '''1987 (23 Mars):''' Dekorohet nga Presidiumi i Kuvendit Popullor të RPS Shqipërisë me '''Medaljen "Për shërbime të shquara shtetërore dhe shoqërore"''' (Dekret Nr. 7115). * Akorduar nga Shoqata Kulturore Atdhetare "Labëria" me titullin e lartë '''"Personalitet i Shquar i Labërisë"''' (Nderi i Labërisë). * Vlerësuar nga Bashkia Vlorë me titullin e lartë '''"Mirënjohje e Qytetit të Vlorës"''', për kontributin e shquar në fushën e arsimit dhe edukimin e brezave. * Vlerësuar me '''Certifikatë Mirënjohjeje''' nga Bashkia Vlorë dhe Biblioteka Publike "Shevqet Musaraj". * Vlerësuar me titullin dhe medaljen zyrtare '''"Mik i Kinës"''' nga Shoqata e Miqësisë Shqipëri-Kinë, dorëzuar nga Ambasadorja e Republikës Popullore të Kinës. * '''2014 (7 Qershor):''' Vlerësuar me '''Certifikatë Mirënjohjeje''' në projektin e muzeut kulturor "MEÇAJ" në Kreshpan të Fierit. * '''2014 (2 Dhjetor):''' Vlerësuar me '''Certifikatë Mirënjohjeje''' nga Qendra e Studimeve Pellazgike (Tiranë). * '''2015 (21 Qershor):''' Nderuar me titullin ndërkombëtar '''"Ambassador for Peace"''' (Ambasador për Paqen) nga Federata e Paqes Universale (Universal Peace Federation). * '''2016 (21 Mars):''' Vlerësuar nga Këshilli i Qarkut Vlorë me titullin e lartë '''"Mirënjohje e Qarkut të Vlorës"'''. * '''2016:''' Vlerësuar nga Bashkia Vlorë me titullin dhe trofeun '''"Protagonisti i Vitit 2016"'''. [[Kategoria:Arsimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Publicistë shqiptarë]] [[Kategoria:Shkrimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Vlora]] [[Kategoria:Lindje 1947]] q6vj3bq8a4elys69qkic1gbjz9vvw23 0 404847 3022989 3022924 2026-08-06T15:49:50Z 56tfu 179593 Krijuar nga përkthimi i seksionit "Definition" nga faqja "[[:en:Special:Redirect/revision/1332385238|Wind gust]]" 3022989 wikitext text/x-wiki [[File:Storm_Abigail_gust_speed.PNG|parapamje|251x251px|Shpejtësia e shkulmave të erës gjatë stuhisë Abigail në nëntor 2015 ]] [[File:Wind_in_Swedish_pine_forest_at_25_mps.ogg|parapamje|Tingulli i erës me një shpejtësi rreth 25 m/sek në një pishnajë, me alternime të shkulmeve]] Një '''shkulm ere''' ose thjesht '''një shkulm''' është një rritje e shkurtër dhe e papritur e [[Shpejtësia e erës|shpejtësisë së erës]]. Zakonisht zgjat më pak se 20 sekonda, më e shkurtër se një furtunë, e cila zgjat disa minuta. Pas një shkulmi ndodh një ulje (apo ngadalësim) i shpejtësisë [[Era|së erës]].<ref name="AMS">{{Cite web|title=Gust|url=http://glossary.ametsoc.org/wiki/Gust|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602072710/https://glossary.ametsoc.org/wiki/Gust|archive-date=2 qershor 2023|access-date=November 15, 2018|website=Glossary|publisher=[[American Meteorological Society]]}}</ref> Në përgjithësi, erërat janë më pak të forta mbi sipërfaqe të mëdha ujore dhe më të forta mbi tokë të ashpër dhe pranë ndërtesave të larta.<ref>{{Cite web|title=What causes wind gusts?|url=https://wxguys.ssec.wisc.edu/2012/01/09/what-causes-wind-gusts/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231210205502/http://wxguys.ssec.wisc.edu/2012/01/09/what-causes-wind-gusts/|archive-date=2023-12-10|access-date=2021-11-28|website=wxguys.ssec.wisc.edu|language=en-US}}</ref> == Përkufizimi == Shpejtësia e erës matet me anë të anemometrit ose përafrohet duke përdorur treguesin e erës (në formë çorapi). Vlera mesatare e shpejtësisë së erës matet përgjithësisht për 2{{Nbsp}}minuta, përpara vëzhgimit meteorologjik, sipas [[Organizata Botërore e Meteorologjisë|Organizatës Botërore të Meteorologjisë]]. Çdo ndryshim i konsiderueshëm i kësaj vlere mesatare gjatë dhjetë minutave para vëzhgimit meteorologjik shënohet si shkulm ere në sisteme si METAR. <ref name="OMM-2">{{Cite web |last=[[World Meteorological Organization]] |title=Gust amplitude |url=http://www.eumetcal.org/euromet/glossary/gustampl.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193659/http://www.eumetcal.org/euromet/glossary/gustampl.htm |archive-date=2016-03-03 |access-date=November 15, 2018 |publisher=Eumetcal}}</ref> Në përgjithësi raportohet në METAR kur shpejtësia maksimale e erës arrin të paktën 16 [[Nyja|nyje]] (30 km/h; 18 milje në orë) dhe kur ndryshimi në shpejtësinë e erës midis pikut dhe erës mesatare është të paktën 9 deri në 10 nyje (17 deri në 19 km/h; 10 deri në 12 milje në orë). <ref name="AMS">{{Cite web |title=Gust |url=http://glossary.ametsoc.org/wiki/Gust |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602072710/https://glossary.ametsoc.org/wiki/Gust |archive-date=June 2, 2023 |access-date=November 15, 2018 |website=Glossary |publisher=[[American Meteorological Society]]}}</ref> <ref name="MF" /> Në meteorologjinë detare, shpejtësia maksimale e një shkulmi ere shprehet në metra për sekondë (m/s) ose në nyje, ndërsa shkalla Beaufort përdoret për të raportuar shpejtësinë mesatare. Kur shpejtësia maksimale tejkalon shpejtësinë mesatare me 10 deri në 15 nyje (19 deri në 28 km/h; 12 deri në 17 mph), përdoret termi ''shkulme,'' ndërsa ''shkulme të forta'' përdoret për erëra nga 15 deri në 25 nyje (28 deri në 46 km/h; 17 deri në 29 milje në orë), dhe ''shkulme të rrezikshme'' kur tejkalon 25 nyje (46 km/h; 29 m/h) <ref name="MF">{{Cite web |title=Rafale |url=http://www.meteofrance.fr/publications/glossaire/153540-rafale |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030104302/http://www.meteofrance.fr/publications/glossaire/153540-rafale |archive-date=October 30, 2020 |access-date=November 15, 2018 |website=Glossaire météorologique |publisher=[[Météo-France]] |language=fr}}</ref> d938iie90ayv9rdw0gxvvbym9fm4a2d 3022990 3022989 2026-08-06T15:52:04Z 56tfu 179593 3022990 wikitext text/x-wiki [[File:Storm_Abigail_gust_speed.PNG|parapamje|251x251px|Shpejtësia e shkulmave të erës gjatë stuhisë Abigail në nëntor 2015 ]] [[File:Wind_in_Swedish_pine_forest_at_25_mps.ogg|parapamje|Tingulli i erës me një shpejtësi rreth 25 m/sek në një pishnajë, me alternime të shkulmeve]] Një '''shkulm ere''' ose thjesht '''një shkulm''' është një rritje e shkurtër dhe e papritur e [[Shpejtësia e erës|shpejtësisë së erës]]. Zakonisht zgjat më pak se 20 sekonda, më e shkurtër se një furtunë, e cila zgjat disa minuta. Pas një shkulmi ndodh një ulje (apo ngadalësim) i shpejtësisë [[Era|së erës]].<ref name="AMS">{{Cite web|title=Gust|url=http://glossary.ametsoc.org/wiki/Gust|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602072710/https://glossary.ametsoc.org/wiki/Gust|archive-date=2 qershor 2023|access-date=November 15, 2018|website=Glossary|publisher=[[American Meteorological Society]]|language=en}}</ref> Në përgjithësi, erërat janë më pak të forta mbi sipërfaqe të mëdha ujore dhe më të forta mbi tokë të ashpër dhe pranë ndërtesave të larta.<ref>{{Cite web|title=What causes wind gusts?|url=https://wxguys.ssec.wisc.edu/2012/01/09/what-causes-wind-gusts/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231210205502/http://wxguys.ssec.wisc.edu/2012/01/09/what-causes-wind-gusts/|archive-date=2023-12-10|access-date=2021-11-28|website=wxguys.ssec.wisc.edu|language=en-US}}</ref> == Përkufizimi == Shpejtësia e erës matet me anë të anemometrit ose përafrohet duke përdorur treguesin e erës (në formë çorapi). Vlera mesatare e shpejtësisë së erës matet përgjithësisht për 2{{Nbsp}}minuta, përpara vëzhgimit meteorologjik, sipas [[Organizata Botërore e Meteorologjisë|Organizatës Botërore të Meteorologjisë]]. Çdo ndryshim i konsiderueshëm i kësaj vlere mesatare gjatë dhjetë minutave para vëzhgimit meteorologjik shënohet si shkulm ere në sisteme si METAR. <ref name="OMM-2">{{Cite web |last=[[World Meteorological Organization]] |title=Gust amplitude |url=http://www.eumetcal.org/euromet/glossary/gustampl.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193659/http://www.eumetcal.org/euromet/glossary/gustampl.htm |archive-date=2016-03-03 |access-date=November 15, 2018 |publisher=Eumetcal}}</ref> Në përgjithësi raportohet në METAR kur shpejtësia maksimale e erës arrin të paktën 16 [[Nyja|nyje]] (30 km/h; 18 milje në orë) dhe kur ndryshimi në shpejtësinë e erës midis pikut dhe erës mesatare është të paktën 9 deri në 10 nyje (17 deri në 19 km/h; 10 deri në 12 milje në orë). <ref name="AMS">{{Cite web |title=Gust |url=http://glossary.ametsoc.org/wiki/Gust |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602072710/https://glossary.ametsoc.org/wiki/Gust |archive-date=June 2, 2023 |access-date=November 15, 2018 |website=Glossary |publisher=[[American Meteorological Society]]}}</ref> <ref name="MF" /> Në meteorologjinë detare, shpejtësia maksimale e një shkulmi ere shprehet në metra për sekondë (m/s) ose në nyje, ndërsa shkalla Beaufort përdoret për të raportuar shpejtësinë mesatare. Kur shpejtësia maksimale tejkalon shpejtësinë mesatare me 10 deri në 15 nyje (19 deri në 28 km/h; 12 deri në 17 mph), përdoret termi ''shkulme,'' ndërsa ''shkulme të forta'' përdoret për erëra nga 15 deri në 25 nyje (28 deri në 46 km/h; 17 deri në 29 milje në orë), dhe ''shkulme të rrezikshme'' kur tejkalon 25 nyje (46 km/h; 29 m/h) <ref name="MF">{{Cite web |title=Rafale |url=http://www.meteofrance.fr/publications/glossaire/153540-rafale |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030104302/http://www.meteofrance.fr/publications/glossaire/153540-rafale |archive-date=October 30, 2020 |access-date=November 15, 2018 |website=Glossaire météorologique |publisher=[[Météo-France]] |language=fr}}</ref> 1my19ex3cvka71197vt6eyeunn5bknx 3022991 3022990 2026-08-06T15:52:54Z 56tfu 179593 3022991 wikitext text/x-wiki [[File:Storm_Abigail_gust_speed.PNG|parapamje|251x251px|Shpejtësia e shkulmave të erës gjatë stuhisë Abigail në nëntor 2015 ]] [[File:Wind_in_Swedish_pine_forest_at_25_mps.ogg|parapamje|Tingulli i erës me një shpejtësi rreth 25 m/sek në një pishnajë, me alternime të shkulmeve]] Një '''shkulm ere''' ose thjesht '''një shkulm''' është një rritje e shkurtër dhe e papritur e [[Shpejtësia e erës|shpejtësisë së erës]]. Zakonisht zgjat më pak se 20 sekonda, më e shkurtër se një furtunë, e cila zgjat disa minuta. Pas një shkulmi ndodh një ulje (apo ngadalësim) i shpejtësisë [[Era|së erës]].<ref name="AMS">{{Cite web|title=Gust|url=http://glossary.ametsoc.org/wiki/Gust|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602072710/https://glossary.ametsoc.org/wiki/Gust|archive-date=2 qershor 2023|access-date=November 15, 2018|website=Glossary|publisher=[[American Meteorological Society]]|language=en}}</ref> Në përgjithësi, erërat janë më pak të forta mbi sipërfaqe të mëdha ujore dhe më të forta mbi tokë të ashpër dhe pranë ndërtesave të larta.<ref>{{Cite web|title=What causes wind gusts?|url=https://wxguys.ssec.wisc.edu/2012/01/09/what-causes-wind-gusts/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231210205502/http://wxguys.ssec.wisc.edu/2012/01/09/what-causes-wind-gusts/|archive-date=2023-12-10|access-date=2021-11-28|website=wxguys.ssec.wisc.edu|language=en-US}}</ref> == Përkufizimi == Shpejtësia e erës matet me anë të anemometrit ose përafrohet duke përdorur treguesin e erës (në formë çorapi). Vlera mesatare e shpejtësisë së erës matet përgjithësisht për 2{{Nbsp}}minuta, përpara vëzhgimit meteorologjik, sipas [[Organizata Botërore e Meteorologjisë|Organizatës Botërore të Meteorologjisë]]. Çdo ndryshim i konsiderueshëm i kësaj vlere mesatare gjatë dhjetë minutave para vëzhgimit meteorologjik shënohet si shkulm ere në sisteme si METAR. <ref name="OMM-2">{{Cite web |last=[[World Meteorological Organization]] |title=Gust amplitude |url=http://www.eumetcal.org/euromet/glossary/gustampl.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193659/http://www.eumetcal.org/euromet/glossary/gustampl.htm |archive-date=2016-03-03 |access-date=November 15, 2018 |publisher=Eumetcal}}</ref> Në përgjithësi raportohet në METAR kur shpejtësia maksimale e erës arrin të paktën 16 [[Nyja|nyje]] (30 km/h; 18 milje në orë) dhe kur ndryshimi në shpejtësinë e erës midis pikut dhe erës mesatare është të paktën 9 deri në 10 nyje (17 deri në 19 km/h; 10 deri në 12 milje në orë). <ref name="AMS">{{Cite web |title=Gust |url=http://glossary.ametsoc.org/wiki/Gust |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602072710/https://glossary.ametsoc.org/wiki/Gust |archive-date=June 2, 2023 |access-date=November 15, 2018 |website=Glossary |publisher=[[American Meteorological Society]]}}</ref> <ref name="MF" /> Në meteorologjinë detare, shpejtësia maksimale e një shkulmi ere shprehet në metra për sekondë (m/s) ose në nyje, ndërsa shkalla Beaufort përdoret për të raportuar shpejtësinë mesatare. Kur shpejtësia maksimale tejkalon shpejtësinë mesatare me 10 deri në 15 nyje (19 deri në 28 km/h; 12 deri në 17 mph), përdoret termi ''shkulme,'' ndërsa ''shkulme të forta'' përdoret për erëra nga 15 deri në 25 nyje (28 deri në 46 km/h; 17 deri në 29 milje në orë), dhe ''shkulme të rrezikshme'' kur tejkalon 25 nyje (46 km/h; 29 m/h) <ref name="MF">{{Cite web |title=Rafale |url=http://www.meteofrance.fr/publications/glossaire/153540-rafale |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030104302/http://www.meteofrance.fr/publications/glossaire/153540-rafale |archive-date=October 30, 2020 |access-date=November 15, 2018 |website=Glossaire météorologique |publisher=[[Météo-France]] |language=fr}}</ref> ==Referime== 83jlbjt9bpc7k1hp1y2npbclez91hur 3023010 3022991 2026-08-06T17:29:12Z 56tfu 179593 Korrigjime të vogla 3023010 wikitext text/x-wiki [[File:Storm_Abigail_gust_speed.PNG|parapamje|251x251px|Shpejtësia e shkulmave të erës gjatë stuhisë Abigail në nëntor 2015 ]] [[File:Wind_in_Swedish_pine_forest_at_25_mps.ogg|parapamje|Tingulli i erës me një shpejtësi rreth 25 m/sek në një pishnajë, me alternime të shkulmave]] Një '''shkulm ere''' ose thjesht '''një shkulm''' është një rritje e shkurtër dhe e papritur e [[Shpejtësia e erës|shpejtësisë së erës]]. Zakonisht zgjat më pak se 20 sekonda, më e shkurtër se një furtunë, e cila zgjat disa minuta. Pas një shkulmi ndodh një ulje (apo ngadalësim) i shpejtësisë [[Era|së erës]].<ref name="AMS">{{Cite web|title=Gust|url=http://glossary.ametsoc.org/wiki/Gust|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602072710/https://glossary.ametsoc.org/wiki/Gust|archive-date=2 qershor 2023|access-date=November 15, 2018|website=Glossary|publisher=[[American Meteorological Society]]|language=en}}</ref> Në përgjithësi, erërat janë më pak të forta mbi sipërfaqe të mëdha ujore dhe më të forta mbi tokë të ashpër dhe pranë ndërtesave të larta.<ref>{{Cite web|title=What causes wind gusts?|url=https://wxguys.ssec.wisc.edu/2012/01/09/what-causes-wind-gusts/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231210205502/http://wxguys.ssec.wisc.edu/2012/01/09/what-causes-wind-gusts/|archive-date=2023-12-10|access-date=2021-11-28|website=wxguys.ssec.wisc.edu|language=en-US}}</ref> == Përkufizimi == Shpejtësia e erës matet me anë të anemometrit ose përafrohet duke përdorur treguesin e erës (në formë çorapi). Vlera mesatare e shpejtësisë së erës matet përgjithësisht për 2{{Nbsp}}minuta, përpara vëzhgimit meteorologjik, sipas [[Organizata Botërore e Meteorologjisë|Organizatës Botërore të Meteorologjisë]]. Çdo ndryshim i konsiderueshëm i kësaj vlere mesatare gjatë dhjetë minutave para vëzhgimit meteorologjik shënohet si shkulm ere në sisteme si METAR. <ref name="OMM-2">{{Cite web |last=[[World Meteorological Organization]] |title=Gust amplitude |url=http://www.eumetcal.org/euromet/glossary/gustampl.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193659/http://www.eumetcal.org/euromet/glossary/gustampl.htm |archive-date=2016-03-03 |access-date=November 15, 2018 |publisher=Eumetcal}}</ref> Në përgjithësi raportohet në METAR kur shpejtësia maksimale e erës arrin të paktën 16 [[Nyja|nyje]] (30 km/h; 18 milje në orë) dhe kur ndryshimi në shpejtësinë e erës midis pikut dhe erës mesatare është të paktën 9 deri në 10 nyje (17 deri në 19 km/h; 10 deri në 12 milje në orë). <ref name="AMS">{{Cite web |title=Gust |url=http://glossary.ametsoc.org/wiki/Gust |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602072710/https://glossary.ametsoc.org/wiki/Gust |archive-date=June 2, 2023 |access-date=November 15, 2018 |website=Glossary |publisher=[[American Meteorological Society]]}}</ref> <ref name="MF" /> Në meteorologjinë detare, shpejtësia maksimale e një shkulmi ere shprehet në metra për sekondë (m/s) ose në nyje, ndërsa shkalla Beaufort përdoret për të raportuar shpejtësinë mesatare. Kur shpejtësia maksimale tejkalon shpejtësinë mesatare me 10 deri në 15 nyje (19 deri në 28 km/h; 12 deri në 17 mph), përdoret termi ''shkulma,'' ndërsa ''shkulma të forta'' përdoret për erëra nga 15 deri në 25 nyje (28 deri në 46 km/h; 17 deri në 29 milje në orë), dhe ''shkulma të rrezikshme'' kur tejkalon 25 nyje (46 km/h; 29 m/h) <ref name="MF">{{Cite web |title=Rafale |url=http://www.meteofrance.fr/publications/glossaire/153540-rafale |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030104302/http://www.meteofrance.fr/publications/glossaire/153540-rafale |archive-date=October 30, 2020 |access-date=November 15, 2018 |website=Glossaire météorologique |publisher=[[Météo-France]] |language=fr}}</ref> ==Referime== j92s50j26mb7cdxsmxglkap9k7ro52b 0 404882 3022996 3022929 2026-08-06T16:24:49Z Sadsadas 51943 /* Portierët */ 3022996 wikitext text/x-wiki Kjo faqe jep me detaje rekordet dhe statistikat e futbollit në [[Shqipëri]]. ==Rekordet e ekipeve== ===Më shumë kampionate të fituara=== ;Gjithsej *26, [[KF Tirana|Tirana]]<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2023/05/29/libri-i-arte-i-superiores-ja-fituesit-e-titullit-kampion-nder-vite/|title=Libri i Artë i Superiores/ Ja fituesit e titullit kampion ndër vite|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=29 maj 2023|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Rresht *6, [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/05/19/skenderbeu-ne-guinness-skuadra-e-vetme-qe-fiton-6-here-resht-titullin-kampion/|title=Skënderbeu në “Guinness”, skuadra e vetme që fiton 6 herë resht titullin kampion|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=19 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ==Rekordet e lojtarëve== ===Më shumë kampionate të fituar=== *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Nevil Dede]] (8 me Tiranën, 1 me [[KF Elbasani|Elbasanin]]) *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Xhevdet Shaqiri]] (1 me Vllazninë, 2 me Partizanin, 6 me Dinamon)<ref name="Shaqiri">{{cite web|url=https://www.shkodrasport.com/personazh-xhevdet-shaqiri-trajneri-me-i-suksessem-ne-historine-e-futbollit-shkodran/|title=PERSONAZH/ Xhevdet Shaqiri, trajneri më i suksessëm në historinë e futbollit shkodran|publisher=Shkodra Sport|language=sq|date=7 qershor 2022|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Më shumë tituj me një ekip *8, {{flamuri|Shqipëria}} Nevil Dede (të gjitha me Tiranën) ;Më shumë tituj rresht *8, {{flamuri|Shqipëria}} Xhevdet Shaqiri (nga sezoni 1948 e deri në sezonin 1956)<ref name="Shaqiri"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Orges Shehi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht">{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/epoka-skenderbejane-e-futbollit-te-korces/#gsc.tab=0|title=Epoka “skënderbejane” e futbollit të Korçës|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Besnik Dizdari|date=26 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Renato Arapi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Bledi Shkëmbi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> ===Golashënuesit=== ;Golashënuesi më i mirë *207, {{flamuri|Shqipëria}} [[Vioresin Sinani]]<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/sinani-thote-mjaft-e-mbyll-si-futbollist-ne-fund-te-ketij-sezoni/|title=Vioresin Sinani thotë mjaft: E mbyll si futbollist në fund të këtij edicioni|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Admir Uruçi|date=12 janar 2012|access-date=1 janar 2015}}</ref> ;Lojrari me më shumë gola në një sezon *59, {{flamuri|Shqipëria}} [[Refik Resmja]], sezoni 1951<ref name="Refik Resmja">{{cite news|url=http://worldwidesoccerstories.blogspot.com/2013/05/refik-resmja-partizani-tirana-1951.html|title=Refik Resmja (Partizani Tirana), 1951|publisher=Soccer Stories|language=en|date=19 gusht 2015|access-date=19 gusht 2015}}</ref> ;Lojtari me më shumë tregolësha *10, {{flamuri|Shqipëria}} Refik Resmja (të gjitha në sezonin 1951)<ref name="Refik Resmja"/> ;Lojtari i huaj me më shumë gola *138, {{flamuri|Kroacia}} [[Pero Pejić]]<ref>{{cite news|url=https://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-ish-sulmuesi-rrefen-karrieren-dhe-analizon-kampionatin-pero-pejic-dinamo-afer-zemres-shqiperia-me-mungon/#gsc.tab=0|title=EKSKLUZIVE/ Ish-sulmuesi rrëfen karrierën dhe analizon kampionatin, Pero Pejiç: Dinamo afër zemrës, Shqipëria më mungon|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Erjon Allaraj|date=3 tetor 2025|access-date=1 janar 2026}}</ref> ==Portierët== ===Lista e portierëve me më shumë minuta pa pësuar gol=== {| class=wikitable !Rend. !width="50px" | Komb. !width="150px" | Lojtari !width="70px" | Klubi !width="70px" | Sezoni !width="70px" | Minuta |- align="center" |1 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Alban Hoxha]] |[[FK Partizani|Partizani]]||2014–15||1,084 |- align="center" |2 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Bujar Gogunja]] |[[KF Elbasani|Labinoti Elbasan]]||1983–84||1,037 |- align="center" |3 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Kujtim Shtama]] |[[KS Teuta|Teuta]]||1993–94||927 |- align="center" |4 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Raqi Pisku]] |Partizani||1951||905 |- align="center" |5 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Dodë Tahiri]] |[[KF Vllaznia|Vllaznia]]||1945||898 |- align="center" |6 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Qemal Vogli]] |[[KS Dinamo|Dinamo]]||1952||840 |- align="center" |7 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Anesti Arapi]] |[[Flamurtari FC|Flamurtari]]||1990–91||827 |- align="center" |8 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Xhevahir Kapllani]] |Teuta||1993–94||824 |- align="center" |9 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Foto Strakosha]] |Dinamo||1989–90||695 |} ;Portieri me më shumë minuta pa pësuar gol në Kategorinë Superiore 1,084, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (sezoni 2014–15)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2014/12/13/superiore-alban-hoxha-vendos-rekord-te-ri-peson-gol-pas-1084-minutash/|title=Superiore, Alban Hoxha vendos rekord të ri: Pëson gol pas 1084 minutash|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=13 dhjetor 2014|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Portieri me më shumë minuta pa pësuar gol në të gjitha kompeticionet 1,227, {{flamuri|Shqipëria}} Kujtim Shtama (ndeshjet në kampionat dhe kupë në sezonin 1993–94)<ref>{{cite web|url=https://durreslajm.al/portieri-kujtim-shtama-ne-vendin-e-71-te-ne-bote/|title=Portieri Kujtim Shtama në vendin e 71-të në botë|publisher=Durrës Lajm|language=sq|date=26 mars 2012|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Portieri me më shumë ndeshje rresht pa pësuar gol *11, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (sezoni 2014–15) *11, {{flamuri|Shqipëria}} Bujar Gogunja (sezoni 1983–84) ;Portieri me më shumë ndeshje pa pësuar gol *163, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (2004–2026) ==Transferimet== ;Lojtari më i shtrenjtë i shitur nga një klub shqiptar *{{flamuri|Nigeria}} [[Peter Olayinka]], nga Skënderbeu te Gent për 1.1 milion €<ref>{{cite news|url=https://newsport.al/1-1-milione-euro-per-skenderbeun-peter-olayinka-nuk-ndalet|title=1.1 milionë euro për Skënderbeun, Peter Olayinka nuk ndalet|publisher=BoldNews.al|language=sq|access-date=1 janar 2026}}</ref> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] 1zu1u4cwdj0ggf2fy0rjm5t4cj0n93i 3023098 3022996 2026-08-07T00:03:26Z Sadsadas 51943 /* Golashënuesit */ 3023098 wikitext text/x-wiki Kjo faqe jep me detaje rekordet dhe statistikat e futbollit në [[Shqipëri]]. ==Rekordet e ekipeve== ===Më shumë kampionate të fituara=== ;Gjithsej *26, [[KF Tirana|Tirana]]<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2023/05/29/libri-i-arte-i-superiores-ja-fituesit-e-titullit-kampion-nder-vite/|title=Libri i Artë i Superiores/ Ja fituesit e titullit kampion ndër vite|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=29 maj 2023|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Rresht *6, [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/05/19/skenderbeu-ne-guinness-skuadra-e-vetme-qe-fiton-6-here-resht-titullin-kampion/|title=Skënderbeu në “Guinness”, skuadra e vetme që fiton 6 herë resht titullin kampion|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=19 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ==Rekordet e lojtarëve== ===Më shumë kampionate të fituar=== *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Nevil Dede]] (8 me Tiranën, 1 me [[KF Elbasani|Elbasanin]]) *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Xhevdet Shaqiri]] (1 me Vllazninë, 2 me Partizanin, 6 me Dinamon)<ref name="Shaqiri">{{cite web|url=https://www.shkodrasport.com/personazh-xhevdet-shaqiri-trajneri-me-i-suksessem-ne-historine-e-futbollit-shkodran/|title=PERSONAZH/ Xhevdet Shaqiri, trajneri më i suksessëm në historinë e futbollit shkodran|publisher=Shkodra Sport|language=sq|date=7 qershor 2022|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Më shumë tituj me një ekip *8, {{flamuri|Shqipëria}} Nevil Dede (të gjitha me Tiranën) ;Më shumë tituj rresht *8, {{flamuri|Shqipëria}} Xhevdet Shaqiri (nga sezoni 1948 e deri në sezonin 1956)<ref name="Shaqiri"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Orges Shehi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht">{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/epoka-skenderbejane-e-futbollit-te-korces/#gsc.tab=0|title=Epoka “skënderbejane” e futbollit të Korçës|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Besnik Dizdari|date=26 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Renato Arapi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Bledi Shkëmbi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> ===Golashënuesit=== ;Golashënuesi më i mirë *207, {{flamuri|Shqipëria}} [[Vioresin Sinani]]<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/sinani-thote-mjaft-e-mbyll-si-futbollist-ne-fund-te-ketij-sezoni/|title=Vioresin Sinani thotë mjaft: E mbyll si futbollist në fund të këtij edicioni|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Admir Uruçi|date=12 janar 2012|access-date=1 janar 2015}}</ref> ;Lojrari me më shumë gola në një sezon *59, {{flamuri|Shqipëria}} [[Refik Resmja]], sezoni 1951<ref name="Refik Resmja">{{cite news|url=http://worldwidesoccerstories.blogspot.com/2013/05/refik-resmja-partizani-tirana-1951.html|title=Refik Resmja (Partizani Tirana), 1951|publisher=Soccer Stories|language=en|date=19 gusht 2015|access-date=19 gusht 2015}}</ref> ;Lojtari me më shumë tregolësha *10, {{flamuri|Shqipëria}} Refik Resmja (të gjitha në sezonin 1951)<ref name="Refik Resmja"/> ;Lojtari i huaj me më shumë gola *138, {{flamuri|Kroacia}} [[Pero Pejić]]<ref>{{cite news|url=https://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-ish-sulmuesi-rrefen-karrieren-dhe-analizon-kampionatin-pero-pejic-dinamo-afer-zemres-shqiperia-me-mungon/#gsc.tab=0|title=EKSKLUZIVE/ Ish-sulmuesi rrëfen karrierën dhe analizon kampionatin, Pero Pejiç: Dinamo afër zemrës, Shqipëria më mungon|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Erjon Allaraj|date=3 tetor 2025|access-date=1 janar 2026}}</ref> ;Goli më i shpejtë i shënuar *12 sekonda, {{flamuri|Serbia}} [[Stevan Raçiq|Stefan Račić]] (Partizani 1–0 Elbasani, 20 dhjetor 2014)<ref>{{cite news|url=http://www.panorama-sport.com/ballina/kategoria-superiore-luhet-takimi-i-dyte-i-javes-se-18-te-live-elbasani-partizani-0-0/|title=Partizani triumfon në Elbasan për 12 sekonda, Laçi fundos Apoloninë|date=20 dhjetor 2014|publisher=Panorama Sport|language=sq|accessdate=6 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322234117/http://www.panorama-sport.com/ballina/kategoria-superiore-luhet-takimi-i-dyte-i-javes-se-18-te-live-elbasani-partizani-0-0/|archive-date=22 mars 2015|url-status=dead}}</ref> ==Portierët== ===Lista e portierëve me më shumë minuta pa pësuar gol=== {| class=wikitable !Rend. !width="50px" | Komb. !width="150px" | Lojtari !width="70px" | Klubi !width="70px" | Sezoni !width="70px" | Minuta |- align="center" |1 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Alban Hoxha]] |[[FK Partizani|Partizani]]||2014–15||1,084 |- align="center" |2 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Bujar Gogunja]] |[[KF Elbasani|Labinoti Elbasan]]||1983–84||1,037 |- align="center" |3 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Kujtim Shtama]] |[[KS Teuta|Teuta]]||1993–94||927 |- align="center" |4 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Raqi Pisku]] |Partizani||1951||905 |- align="center" |5 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Dodë Tahiri]] |[[KF Vllaznia|Vllaznia]]||1945||898 |- align="center" |6 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Qemal Vogli]] |[[KS Dinamo|Dinamo]]||1952||840 |- align="center" |7 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Anesti Arapi]] |[[Flamurtari FC|Flamurtari]]||1990–91||827 |- align="center" |8 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Xhevahir Kapllani]] |Teuta||1993–94||824 |- align="center" |9 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Foto Strakosha]] |Dinamo||1989–90||695 |} ;Portieri me më shumë minuta pa pësuar gol në Kategorinë Superiore 1,084, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (sezoni 2014–15)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2014/12/13/superiore-alban-hoxha-vendos-rekord-te-ri-peson-gol-pas-1084-minutash/|title=Superiore, Alban Hoxha vendos rekord të ri: Pëson gol pas 1084 minutash|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=13 dhjetor 2014|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Portieri me më shumë minuta pa pësuar gol në të gjitha kompeticionet 1,227, {{flamuri|Shqipëria}} Kujtim Shtama (ndeshjet në kampionat dhe kupë në sezonin 1993–94)<ref>{{cite web|url=https://durreslajm.al/portieri-kujtim-shtama-ne-vendin-e-71-te-ne-bote/|title=Portieri Kujtim Shtama në vendin e 71-të në botë|publisher=Durrës Lajm|language=sq|date=26 mars 2012|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Portieri me më shumë ndeshje rresht pa pësuar gol *11, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (sezoni 2014–15) *11, {{flamuri|Shqipëria}} Bujar Gogunja (sezoni 1983–84) ;Portieri me më shumë ndeshje pa pësuar gol *163, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (2004–2026) ==Transferimet== ;Lojtari më i shtrenjtë i shitur nga një klub shqiptar *{{flamuri|Nigeria}} [[Peter Olayinka]], nga Skënderbeu te Gent për 1.1 milion €<ref>{{cite news|url=https://newsport.al/1-1-milione-euro-per-skenderbeun-peter-olayinka-nuk-ndalet|title=1.1 milionë euro për Skënderbeun, Peter Olayinka nuk ndalet|publisher=BoldNews.al|language=sq|access-date=1 janar 2026}}</ref> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] 28h025wqquzbjuklj0efh8lestb98ju 3023104 3023098 2026-08-07T00:31:39Z Sadsadas 51943 /* Golashënuesit */ 3023104 wikitext text/x-wiki Kjo faqe jep me detaje rekordet dhe statistikat e futbollit në [[Shqipëri]]. ==Rekordet e ekipeve== ===Më shumë kampionate të fituara=== ;Gjithsej *26, [[KF Tirana|Tirana]]<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2023/05/29/libri-i-arte-i-superiores-ja-fituesit-e-titullit-kampion-nder-vite/|title=Libri i Artë i Superiores/ Ja fituesit e titullit kampion ndër vite|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=29 maj 2023|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Rresht *6, [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/05/19/skenderbeu-ne-guinness-skuadra-e-vetme-qe-fiton-6-here-resht-titullin-kampion/|title=Skënderbeu në “Guinness”, skuadra e vetme që fiton 6 herë resht titullin kampion|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=19 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ==Rekordet e lojtarëve== ===Më shumë kampionate të fituar=== *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Nevil Dede]] (8 me Tiranën, 1 me [[KF Elbasani|Elbasanin]]) *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Xhevdet Shaqiri]] (1 me Vllazninë, 2 me Partizanin, 6 me Dinamon)<ref name="Shaqiri">{{cite web|url=https://www.shkodrasport.com/personazh-xhevdet-shaqiri-trajneri-me-i-suksessem-ne-historine-e-futbollit-shkodran/|title=PERSONAZH/ Xhevdet Shaqiri, trajneri më i suksessëm në historinë e futbollit shkodran|publisher=Shkodra Sport|language=sq|date=7 qershor 2022|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Më shumë tituj me një ekip *8, {{flamuri|Shqipëria}} Nevil Dede (të gjitha me Tiranën) ;Më shumë tituj rresht *8, {{flamuri|Shqipëria}} Xhevdet Shaqiri (nga sezoni 1948 e deri në sezonin 1956)<ref name="Shaqiri"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Orges Shehi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht">{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/epoka-skenderbejane-e-futbollit-te-korces/#gsc.tab=0|title=Epoka “skënderbejane” e futbollit të Korçës|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Besnik Dizdari|date=26 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Renato Arapi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Bledi Shkëmbi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> ===Golashënuesit=== ;Golashënuesi më i mirë *207, {{flamuri|Shqipëria}} [[Vioresin Sinani]]<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/sinani-thote-mjaft-e-mbyll-si-futbollist-ne-fund-te-ketij-sezoni/|title=Vioresin Sinani thotë mjaft: E mbyll si futbollist në fund të këtij edicioni|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Admir Uruçi|date=12 janar 2012|access-date=1 janar 2015}}</ref> ;Lojrari me më shumë gola në një sezon *59, {{flamuri|Shqipëria}} [[Refik Resmja]], sezoni 1951<ref name="Refik Resmja">{{cite news|url=http://worldwidesoccerstories.blogspot.com/2013/05/refik-resmja-partizani-tirana-1951.html|title=Refik Resmja (Partizani Tirana), 1951|publisher=Soccer Stories|language=en|date=19 gusht 2015|access-date=19 gusht 2015}}</ref> ;Lojtari me më shumë tregolësha *10, {{flamuri|Shqipëria}} Refik Resmja (të gjitha në sezonin 1951)<ref name="Refik Resmja"/> ;Lojtari i huaj me më shumë gola *138, {{flamuri|Kroacia}} [[Pero Pejić]]<ref>{{cite news|url=https://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-ish-sulmuesi-rrefen-karrieren-dhe-analizon-kampionatin-pero-pejic-dinamo-afer-zemres-shqiperia-me-mungon/#gsc.tab=0|title=EKSKLUZIVE/ Ish-sulmuesi rrëfen karrierën dhe analizon kampionatin, Pero Pejiç: Dinamo afër zemrës, Shqipëria më mungon|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Erjon Allaraj|date=3 tetor 2025|access-date=1 janar 2026}}</ref> ;Goli më i shpejtë i shënuar *7 sekonda, {{flamuri|Shqipëria}} [[Migen Memelli]] (Flamurtari 1–2 Tirana*, 5 prill 2009)<ref>{{cite web|url=http://www.arkivalajmeve.com/Memelli-goli-me-i-shpejte-shqiptar.223779/|title=Memelli, goli më i shpejtë shqiptar|publisher=Arkiva Shqiptare e Lajmeve|work=Gazeta Shqip|language=sq|date=7 prill 2009|accessdate=6 gusht 2018}}</ref> ;Goli më i shpejtë i shënuar nga një lojtar i huaj *12 sekonda, {{flamuri|Serbia}} [[Stevan Raçiq|Stefan Račić]] (*Partizani 1–0 Elbasani, 20 dhjetor 2014)<ref>{{cite news|url=http://www.panorama-sport.com/ballina/kategoria-superiore-luhet-takimi-i-dyte-i-javes-se-18-te-live-elbasani-partizani-0-0/|title=Partizani triumfon në Elbasan për 12 sekonda, Laçi fundos Apoloninë|date=20 dhjetor 2014|publisher=Panorama Sport|language=sq|accessdate=6 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322234117/http://www.panorama-sport.com/ballina/kategoria-superiore-luhet-takimi-i-dyte-i-javes-se-18-te-live-elbasani-partizani-0-0/|archive-date=22 mars 2015|url-status=dead}}</ref> ==Portierët== ===Lista e portierëve me më shumë minuta pa pësuar gol=== {| class=wikitable !Rend. !width="50px" | Komb. !width="150px" | Lojtari !width="70px" | Klubi !width="70px" | Sezoni !width="70px" | Minuta |- align="center" |1 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Alban Hoxha]] |[[FK Partizani|Partizani]]||2014–15||1,084 |- align="center" |2 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Bujar Gogunja]] |[[KF Elbasani|Labinoti Elbasan]]||1983–84||1,037 |- align="center" |3 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Kujtim Shtama]] |[[KS Teuta|Teuta]]||1993–94||927 |- align="center" |4 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Raqi Pisku]] |Partizani||1951||905 |- align="center" |5 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Dodë Tahiri]] |[[KF Vllaznia|Vllaznia]]||1945||898 |- align="center" |6 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Qemal Vogli]] |[[KS Dinamo|Dinamo]]||1952||840 |- align="center" |7 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Anesti Arapi]] |[[Flamurtari FC|Flamurtari]]||1990–91||827 |- align="center" |8 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Xhevahir Kapllani]] |Teuta||1993–94||824 |- align="center" |9 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Foto Strakosha]] |Dinamo||1989–90||695 |} ;Portieri me më shumë minuta pa pësuar gol në Kategorinë Superiore 1,084, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (sezoni 2014–15)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2014/12/13/superiore-alban-hoxha-vendos-rekord-te-ri-peson-gol-pas-1084-minutash/|title=Superiore, Alban Hoxha vendos rekord të ri: Pëson gol pas 1084 minutash|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=13 dhjetor 2014|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Portieri me më shumë minuta pa pësuar gol në të gjitha kompeticionet 1,227, {{flamuri|Shqipëria}} Kujtim Shtama (ndeshjet në kampionat dhe kupë në sezonin 1993–94)<ref>{{cite web|url=https://durreslajm.al/portieri-kujtim-shtama-ne-vendin-e-71-te-ne-bote/|title=Portieri Kujtim Shtama në vendin e 71-të në botë|publisher=Durrës Lajm|language=sq|date=26 mars 2012|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Portieri me më shumë ndeshje rresht pa pësuar gol *11, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (sezoni 2014–15) *11, {{flamuri|Shqipëria}} Bujar Gogunja (sezoni 1983–84) ;Portieri me më shumë ndeshje pa pësuar gol *163, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (2004–2026) ==Transferimet== ;Lojtari më i shtrenjtë i shitur nga një klub shqiptar *{{flamuri|Nigeria}} [[Peter Olayinka]], nga Skënderbeu te Gent për 1.1 milion €<ref>{{cite news|url=https://newsport.al/1-1-milione-euro-per-skenderbeun-peter-olayinka-nuk-ndalet|title=1.1 milionë euro për Skënderbeun, Peter Olayinka nuk ndalet|publisher=BoldNews.al|language=sq|access-date=1 janar 2026}}</ref> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] inyx0b6sejvhtfmtm94i9ww7148940b 3023134 3023104 2026-08-07T05:57:00Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3023134 wikitext text/x-wiki Kjo faqe jep me detaje rekordet dhe statistikat e futbollit në [[Shqipëri]]. ==Rekordet e ekipeve== ===Më shumë kampionate të fituara=== ;Gjithsej *26, [[KF Tirana|Tirana]]<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2023/05/29/libri-i-arte-i-superiores-ja-fituesit-e-titullit-kampion-nder-vite/|title=Libri i Artë i Superiores/ Ja fituesit e titullit kampion ndër vite|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=29 maj 2023|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Rresht *6, [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/05/19/skenderbeu-ne-guinness-skuadra-e-vetme-qe-fiton-6-here-resht-titullin-kampion/|title=Skënderbeu në “Guinness”, skuadra e vetme që fiton 6 herë resht titullin kampion|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=19 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ==Rekordet e lojtarëve== ===Më shumë kampionate të fituar=== *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Nevil Dede]] (8 me Tiranën, 1 me [[KF Elbasani|Elbasanin]]) *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Xhevdet Shaqiri]] (1 me Vllazninë, 2 me Partizanin, 6 me Dinamon)<ref name="Shaqiri">{{cite web|url=https://www.shkodrasport.com/personazh-xhevdet-shaqiri-trajneri-me-i-suksessem-ne-historine-e-futbollit-shkodran/|title=PERSONAZH/ Xhevdet Shaqiri, trajneri më i suksessëm në historinë e futbollit shkodran|publisher=Shkodra Sport|language=sq|date=7 qershor 2022|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Më shumë tituj me një ekip *8, {{flamuri|Shqipëria}} Nevil Dede (të gjitha me Tiranën) ;Më shumë tituj rresht *8, {{flamuri|Shqipëria}} Xhevdet Shaqiri (nga sezoni 1948 e deri në sezonin 1956)<ref name="Shaqiri"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Orges Shehi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht">{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/epoka-skenderbejane-e-futbollit-te-korces/#gsc.tab=0|title=Epoka “skënderbejane” e futbollit të Korçës|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Besnik Dizdari|date=26 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Renato Arapi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Bledi Shkëmbi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> ===Golashënuesit=== ;Golashënuesi më i mirë *207, {{flamuri|Shqipëria}} [[Vioresin Sinani]]<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/sinani-thote-mjaft-e-mbyll-si-futbollist-ne-fund-te-ketij-sezoni/|title=Vioresin Sinani thotë mjaft: E mbyll si futbollist në fund të këtij edicioni|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Admir Uruçi|date=12 janar 2012|access-date=1 janar 2015}}</ref> ;Lojrari me më shumë gola në një sezon *59, {{flamuri|Shqipëria}} [[Refik Resmja]], sezoni 1951<ref name="Refik Resmja">{{cite news|url=http://worldwidesoccerstories.blogspot.com/2013/05/refik-resmja-partizani-tirana-1951.html|title=Refik Resmja (Partizani Tirana), 1951|publisher=Soccer Stories|language=en|date=19 gusht 2015|access-date=19 gusht 2015}}</ref> ;Lojtari me më shumë tregolësha *10, {{flamuri|Shqipëria}} Refik Resmja (të gjitha në sezonin 1951)<ref name="Refik Resmja"/> ;Lojtari i huaj me më shumë gola *138, {{flamuri|Kroacia}} [[Pero Pejić]]<ref>{{cite news|url=https://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-ish-sulmuesi-rrefen-karrieren-dhe-analizon-kampionatin-pero-pejic-dinamo-afer-zemres-shqiperia-me-mungon/#gsc.tab=0|title=EKSKLUZIVE/ Ish-sulmuesi rrëfen karrierën dhe analizon kampionatin, Pero Pejiç: Dinamo afër zemrës, Shqipëria më mungon|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Erjon Allaraj|date=3 tetor 2025|access-date=1 janar 2026}}</ref> ;Goli më i shpejtë i shënuar *7 sekonda, {{flamuri|Shqipëria}} [[Migen Memelli]] (Flamurtari 1–2 Tirana*, 5 prill 2009)<ref>{{cite web|url=http://www.arkivalajmeve.com/Memelli-goli-me-i-shpejte-shqiptar.223779/|title=Memelli, goli më i shpejtë shqiptar|publisher=Arkiva Shqiptare e Lajmeve|work=Gazeta Shqip|language=sq|date=7 prill 2009|accessdate=6 gusht 2018|archive-date=6 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806181620/http://www.arkivalajmeve.com/Memelli-goli-me-i-shpejte-shqiptar.223779/|url-status=dead}}</ref> ;Goli më i shpejtë i shënuar nga një lojtar i huaj *12 sekonda, {{flamuri|Serbia}} [[Stevan Raçiq|Stefan Račić]] (*Partizani 1–0 Elbasani, 20 dhjetor 2014)<ref>{{cite news|url=http://www.panorama-sport.com/ballina/kategoria-superiore-luhet-takimi-i-dyte-i-javes-se-18-te-live-elbasani-partizani-0-0/|title=Partizani triumfon në Elbasan për 12 sekonda, Laçi fundos Apoloninë|date=20 dhjetor 2014|publisher=Panorama Sport|language=sq|accessdate=6 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322234117/http://www.panorama-sport.com/ballina/kategoria-superiore-luhet-takimi-i-dyte-i-javes-se-18-te-live-elbasani-partizani-0-0/|archive-date=22 mars 2015|url-status=dead}}</ref> ==Portierët== ===Lista e portierëve me më shumë minuta pa pësuar gol=== {| class=wikitable !Rend. !width="50px" | Komb. !width="150px" | Lojtari !width="70px" | Klubi !width="70px" | Sezoni !width="70px" | Minuta |- align="center" |1 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Alban Hoxha]] |[[FK Partizani|Partizani]]||2014–15||1,084 |- align="center" |2 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Bujar Gogunja]] |[[KF Elbasani|Labinoti Elbasan]]||1983–84||1,037 |- align="center" |3 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Kujtim Shtama]] |[[KS Teuta|Teuta]]||1993–94||927 |- align="center" |4 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Raqi Pisku]] |Partizani||1951||905 |- align="center" |5 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Dodë Tahiri]] |[[KF Vllaznia|Vllaznia]]||1945||898 |- align="center" |6 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Qemal Vogli]] |[[KS Dinamo|Dinamo]]||1952||840 |- align="center" |7 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Anesti Arapi]] |[[Flamurtari FC|Flamurtari]]||1990–91||827 |- align="center" |8 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Xhevahir Kapllani]] |Teuta||1993–94||824 |- align="center" |9 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Foto Strakosha]] |Dinamo||1989–90||695 |} ;Portieri me më shumë minuta pa pësuar gol në Kategorinë Superiore 1,084, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (sezoni 2014–15)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2014/12/13/superiore-alban-hoxha-vendos-rekord-te-ri-peson-gol-pas-1084-minutash/|title=Superiore, Alban Hoxha vendos rekord të ri: Pëson gol pas 1084 minutash|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=13 dhjetor 2014|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Portieri me më shumë minuta pa pësuar gol në të gjitha kompeticionet 1,227, {{flamuri|Shqipëria}} Kujtim Shtama (ndeshjet në kampionat dhe kupë në sezonin 1993–94)<ref>{{cite web|url=https://durreslajm.al/portieri-kujtim-shtama-ne-vendin-e-71-te-ne-bote/|title=Portieri Kujtim Shtama në vendin e 71-të në botë|publisher=Durrës Lajm|language=sq|date=26 mars 2012|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Portieri me më shumë ndeshje rresht pa pësuar gol *11, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (sezoni 2014–15) *11, {{flamuri|Shqipëria}} Bujar Gogunja (sezoni 1983–84) ;Portieri me më shumë ndeshje pa pësuar gol *163, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (2004–2026) ==Transferimet== ;Lojtari më i shtrenjtë i shitur nga një klub shqiptar *{{flamuri|Nigeria}} [[Peter Olayinka]], nga Skënderbeu te Gent për 1.1 milion €<ref>{{cite news|url=https://newsport.al/1-1-milione-euro-per-skenderbeun-peter-olayinka-nuk-ndalet|title=1.1 milionë euro për Skënderbeun, Peter Olayinka nuk ndalet|publisher=BoldNews.al|language=sq|access-date=1 janar 2026}}</ref> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] fg80tgc10fek4v64pldhh34ma33loaq 3023142 3023134 2026-08-07T06:44:36Z Sadsadas 51943 /* Më shumë kampionate të fituara */ 3023142 wikitext text/x-wiki Kjo faqe jep me detaje rekordet dhe statistikat e futbollit në [[Shqipëri]]. ==Rekordet e ekipeve== ===Më shumë kampionate të fituara=== ;Gjithsej *26, [[KF Tirana|Tirana]]<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2023/05/29/libri-i-arte-i-superiores-ja-fituesit-e-titullit-kampion-nder-vite/|title=Libri i Artë i Superiores/ Ja fituesit e titullit kampion ndër vite|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=29 maj 2023|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Rresht *6, [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] (nga sezoni 2010–11 e deri në sezonin 2015–16)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/05/19/skenderbeu-ne-guinness-skuadra-e-vetme-qe-fiton-6-here-resht-titullin-kampion/|title=Skënderbeu në “Guinness”, skuadra e vetme që fiton 6 herë resht titullin kampion|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=19 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> *4, [[FC Dinamo City|Dinamo]] (nga sezoni 1950 e deri në sezonin 1953) *3, Tirana (nga sezoni 1930 e deri në sezonin 1932) *3, Tirana (nga sezoni 1934 e deri në sezonin 1937) *3, [[FK Partizani|Partizani]] (nga sezoni 1947 e deri në sezonin 1949) *3, Partizani (nga sezoni 1957 e deri në sezonin 1959) *3, Partizani (nga sezoni 1961 e deri në sezonin 1964) *3, Dinamo (nga sezoni 1975 e deri në sezonin 1977) *3, Tirana (nga sezoni 1994–95 e deri në sezonin 1996–97) *3, Tirana (nga sezoni 2002–03 e deri në sezonin 2004–05) *3, [[KF Egnatia|Egnatia]] (nga sezoni 2023–24 e deri në sezonin 2025–26) ==Rekordet e lojtarëve== ===Më shumë kampionate të fituar=== *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Nevil Dede]] (8 me Tiranën, 1 me [[KF Elbasani|Elbasanin]]) *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Xhevdet Shaqiri]] (1 me Vllazninë, 2 me Partizanin, 6 me Dinamon)<ref name="Shaqiri">{{cite web|url=https://www.shkodrasport.com/personazh-xhevdet-shaqiri-trajneri-me-i-suksessem-ne-historine-e-futbollit-shkodran/|title=PERSONAZH/ Xhevdet Shaqiri, trajneri më i suksessëm në historinë e futbollit shkodran|publisher=Shkodra Sport|language=sq|date=7 qershor 2022|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Më shumë tituj me një ekip *8, {{flamuri|Shqipëria}} Nevil Dede (të gjitha me Tiranën) ;Më shumë tituj rresht *8, {{flamuri|Shqipëria}} Xhevdet Shaqiri (nga sezoni 1948 e deri në sezonin 1956)<ref name="Shaqiri"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Orges Shehi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht">{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/epoka-skenderbejane-e-futbollit-te-korces/#gsc.tab=0|title=Epoka “skënderbejane” e futbollit të Korçës|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Besnik Dizdari|date=26 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Renato Arapi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Bledi Shkëmbi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> ===Golashënuesit=== ;Golashënuesi më i mirë *207, {{flamuri|Shqipëria}} [[Vioresin Sinani]]<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/sinani-thote-mjaft-e-mbyll-si-futbollist-ne-fund-te-ketij-sezoni/|title=Vioresin Sinani thotë mjaft: E mbyll si futbollist në fund të këtij edicioni|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Admir Uruçi|date=12 janar 2012|access-date=1 janar 2015}}</ref> ;Lojrari me më shumë gola në një sezon *59, {{flamuri|Shqipëria}} [[Refik Resmja]], sezoni 1951<ref name="Refik Resmja">{{cite news|url=http://worldwidesoccerstories.blogspot.com/2013/05/refik-resmja-partizani-tirana-1951.html|title=Refik Resmja (Partizani Tirana), 1951|publisher=Soccer Stories|language=en|date=19 gusht 2015|access-date=19 gusht 2015}}</ref> ;Lojtari me më shumë tregolësha *10, {{flamuri|Shqipëria}} Refik Resmja (të gjitha në sezonin 1951)<ref name="Refik Resmja"/> ;Lojtari i huaj me më shumë gola *138, {{flamuri|Kroacia}} [[Pero Pejić]]<ref>{{cite news|url=https://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-ish-sulmuesi-rrefen-karrieren-dhe-analizon-kampionatin-pero-pejic-dinamo-afer-zemres-shqiperia-me-mungon/#gsc.tab=0|title=EKSKLUZIVE/ Ish-sulmuesi rrëfen karrierën dhe analizon kampionatin, Pero Pejiç: Dinamo afër zemrës, Shqipëria më mungon|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Erjon Allaraj|date=3 tetor 2025|access-date=1 janar 2026}}</ref> ;Goli më i shpejtë i shënuar *7 sekonda, {{flamuri|Shqipëria}} [[Migen Memelli]] (Flamurtari 1–2 Tirana*, 5 prill 2009)<ref>{{cite web|url=http://www.arkivalajmeve.com/Memelli-goli-me-i-shpejte-shqiptar.223779/|title=Memelli, goli më i shpejtë shqiptar|publisher=Arkiva Shqiptare e Lajmeve|work=Gazeta Shqip|language=sq|date=7 prill 2009|accessdate=6 gusht 2018|archive-date=6 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806181620/http://www.arkivalajmeve.com/Memelli-goli-me-i-shpejte-shqiptar.223779/|url-status=dead}}</ref> ;Goli më i shpejtë i shënuar nga një lojtar i huaj *12 sekonda, {{flamuri|Serbia}} [[Stevan Raçiq|Stefan Račić]] (*Partizani 1–0 Elbasani, 20 dhjetor 2014)<ref>{{cite news|url=http://www.panorama-sport.com/ballina/kategoria-superiore-luhet-takimi-i-dyte-i-javes-se-18-te-live-elbasani-partizani-0-0/|title=Partizani triumfon në Elbasan për 12 sekonda, Laçi fundos Apoloninë|date=20 dhjetor 2014|publisher=Panorama Sport|language=sq|accessdate=6 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322234117/http://www.panorama-sport.com/ballina/kategoria-superiore-luhet-takimi-i-dyte-i-javes-se-18-te-live-elbasani-partizani-0-0/|archive-date=22 mars 2015|url-status=dead}}</ref> ==Portierët== ===Lista e portierëve me më shumë minuta pa pësuar gol=== {| class=wikitable !Rend. !width="50px" | Komb. !width="150px" | Lojtari !width="70px" | Klubi !width="70px" | Sezoni !width="70px" | Minuta |- align="center" |1 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Alban Hoxha]] |[[FK Partizani|Partizani]]||2014–15||1,084 |- align="center" |2 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Bujar Gogunja]] |[[KF Elbasani|Labinoti Elbasan]]||1983–84||1,037 |- align="center" |3 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Kujtim Shtama]] |[[KS Teuta|Teuta]]||1993–94||927 |- align="center" |4 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Raqi Pisku]] |Partizani||1951||905 |- align="center" |5 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Dodë Tahiri]] |[[KF Vllaznia|Vllaznia]]||1945||898 |- align="center" |6 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Qemal Vogli]] |[[KS Dinamo|Dinamo]]||1952||840 |- align="center" |7 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Anesti Arapi]] |[[Flamurtari FC|Flamurtari]]||1990–91||827 |- align="center" |8 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Xhevahir Kapllani]] |Teuta||1993–94||824 |- align="center" |9 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Foto Strakosha]] |Dinamo||1989–90||695 |} ;Portieri me më shumë minuta pa pësuar gol në Kategorinë Superiore 1,084, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (sezoni 2014–15)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2014/12/13/superiore-alban-hoxha-vendos-rekord-te-ri-peson-gol-pas-1084-minutash/|title=Superiore, Alban Hoxha vendos rekord të ri: Pëson gol pas 1084 minutash|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=13 dhjetor 2014|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Portieri me më shumë minuta pa pësuar gol në të gjitha kompeticionet 1,227, {{flamuri|Shqipëria}} Kujtim Shtama (ndeshjet në kampionat dhe kupë në sezonin 1993–94)<ref>{{cite web|url=https://durreslajm.al/portieri-kujtim-shtama-ne-vendin-e-71-te-ne-bote/|title=Portieri Kujtim Shtama në vendin e 71-të në botë|publisher=Durrës Lajm|language=sq|date=26 mars 2012|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Portieri me më shumë ndeshje rresht pa pësuar gol *11, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (sezoni 2014–15) *11, {{flamuri|Shqipëria}} Bujar Gogunja (sezoni 1983–84) ;Portieri me më shumë ndeshje pa pësuar gol *163, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (2004–2026) ==Transferimet== ;Lojtari më i shtrenjtë i shitur nga një klub shqiptar *{{flamuri|Nigeria}} [[Peter Olayinka]], nga Skënderbeu te Gent për 1.1 milion €<ref>{{cite news|url=https://newsport.al/1-1-milione-euro-per-skenderbeun-peter-olayinka-nuk-ndalet|title=1.1 milionë euro për Skënderbeun, Peter Olayinka nuk ndalet|publisher=BoldNews.al|language=sq|access-date=1 janar 2026}}</ref> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] pmk64hykj8jyqe642rbqbxdiu0u9qzz 3023143 3023142 2026-08-07T06:48:22Z Sadsadas 51943 /* Rekordet e ekipeve */ 3023143 wikitext text/x-wiki Kjo faqe jep me detaje rekordet dhe statistikat e futbollit në [[Shqipëri]]. ==Rekordet e ekipeve== ===Më shumë kampionate të fituara=== ;Gjithsej *26, [[KF Tirana|Tirana]]<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2023/05/29/libri-i-arte-i-superiores-ja-fituesit-e-titullit-kampion-nder-vite/|title=Libri i Artë i Superiores/ Ja fituesit e titullit kampion ndër vite|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=29 maj 2023|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Rresht *6, [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] (nga sezoni 2010–11 e deri në sezonin 2015–16)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/05/19/skenderbeu-ne-guinness-skuadra-e-vetme-qe-fiton-6-here-resht-titullin-kampion/|title=Skënderbeu në “Guinness”, skuadra e vetme që fiton 6 herë resht titullin kampion|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=19 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> *4, [[FC Dinamo City|Dinamo]] (nga sezoni 1950 e deri në sezonin 1953) *3, Tirana (nga sezoni 1930 e deri në sezonin 1932) *3, Tirana (nga sezoni 1934 e deri në sezonin 1937) *3, [[FK Partizani|Partizani]] (nga sezoni 1947 e deri në sezonin 1949) *3, Partizani (nga sezoni 1957 e deri në sezonin 1959) *3, Partizani (nga sezoni 1961 e deri në sezonin 1964) *3, Dinamo (nga sezoni 1975 e deri në sezonin 1977) *3, Tirana (nga sezoni 1994–95 e deri në sezonin 1996–97) *3, Tirana (nga sezoni 2002–03 e deri në sezonin 2004–05) *3, [[KF Egnatia|Egnatia]] (nga sezoni 2023–24 e deri në sezonin 2025–26)<ref>{{cite web|url=https://www.balkanweb.com/video-kryeveper-e-egnatias-fiton-titullin-e-3-te-radhazi-kampion/#gsc.tab=0|title=VIDEO/ Kryevepër e Egnatias, fiton titullin e 3-të radhazi kampion|publisher=BalkanWeb.com|language=sq|date=31 maj 2026|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ==Rekordet e lojtarëve== ===Më shumë kampionate të fituar=== *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Nevil Dede]] (8 me Tiranën, 1 me [[KF Elbasani|Elbasanin]]) *9, {{flamuri|Shqipëria}} [[Xhevdet Shaqiri]] (1 me Vllazninë, 2 me Partizanin, 6 me Dinamon)<ref name="Shaqiri">{{cite web|url=https://www.shkodrasport.com/personazh-xhevdet-shaqiri-trajneri-me-i-suksessem-ne-historine-e-futbollit-shkodran/|title=PERSONAZH/ Xhevdet Shaqiri, trajneri më i suksessëm në historinë e futbollit shkodran|publisher=Shkodra Sport|language=sq|date=7 qershor 2022|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Më shumë tituj me një ekip *8, {{flamuri|Shqipëria}} Nevil Dede (të gjitha me Tiranën) ;Më shumë tituj rresht *8, {{flamuri|Shqipëria}} Xhevdet Shaqiri (nga sezoni 1948 e deri në sezonin 1956)<ref name="Shaqiri"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Orges Shehi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht">{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/epoka-skenderbejane-e-futbollit-te-korces/#gsc.tab=0|title=Epoka “skënderbejane” e futbollit të Korçës|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Besnik Dizdari|date=26 maj 2016|access-date=5 gusht 2026}}</ref> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Renato Arapi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> *6, {{flamuri|Shqipëria}} [[Bledi Shkëmbi]] (nga sezoni 2010–11 deri në sezonin 2015–16 me Skënderbeun)<ref name="Gjashtë tituj rresht"/> ===Golashënuesit=== ;Golashënuesi më i mirë *207, {{flamuri|Shqipëria}} [[Vioresin Sinani]]<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/sinani-thote-mjaft-e-mbyll-si-futbollist-ne-fund-te-ketij-sezoni/|title=Vioresin Sinani thotë mjaft: E mbyll si futbollist në fund të këtij edicioni|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Admir Uruçi|date=12 janar 2012|access-date=1 janar 2015}}</ref> ;Lojrari me më shumë gola në një sezon *59, {{flamuri|Shqipëria}} [[Refik Resmja]], sezoni 1951<ref name="Refik Resmja">{{cite news|url=http://worldwidesoccerstories.blogspot.com/2013/05/refik-resmja-partizani-tirana-1951.html|title=Refik Resmja (Partizani Tirana), 1951|publisher=Soccer Stories|language=en|date=19 gusht 2015|access-date=19 gusht 2015}}</ref> ;Lojtari me më shumë tregolësha *10, {{flamuri|Shqipëria}} Refik Resmja (të gjitha në sezonin 1951)<ref name="Refik Resmja"/> ;Lojtari i huaj me më shumë gola *138, {{flamuri|Kroacia}} [[Pero Pejić]]<ref>{{cite news|url=https://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-ish-sulmuesi-rrefen-karrieren-dhe-analizon-kampionatin-pero-pejic-dinamo-afer-zemres-shqiperia-me-mungon/#gsc.tab=0|title=EKSKLUZIVE/ Ish-sulmuesi rrëfen karrierën dhe analizon kampionatin, Pero Pejiç: Dinamo afër zemrës, Shqipëria më mungon|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Erjon Allaraj|date=3 tetor 2025|access-date=1 janar 2026}}</ref> ;Goli më i shpejtë i shënuar *7 sekonda, {{flamuri|Shqipëria}} [[Migen Memelli]] (Flamurtari 1–2 Tirana*, 5 prill 2009)<ref>{{cite web|url=http://www.arkivalajmeve.com/Memelli-goli-me-i-shpejte-shqiptar.223779/|title=Memelli, goli më i shpejtë shqiptar|publisher=Arkiva Shqiptare e Lajmeve|work=Gazeta Shqip|language=sq|date=7 prill 2009|accessdate=6 gusht 2018|archive-date=6 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806181620/http://www.arkivalajmeve.com/Memelli-goli-me-i-shpejte-shqiptar.223779/|url-status=dead}}</ref> ;Goli më i shpejtë i shënuar nga një lojtar i huaj *12 sekonda, {{flamuri|Serbia}} [[Stevan Raçiq|Stefan Račić]] (*Partizani 1–0 Elbasani, 20 dhjetor 2014)<ref>{{cite news|url=http://www.panorama-sport.com/ballina/kategoria-superiore-luhet-takimi-i-dyte-i-javes-se-18-te-live-elbasani-partizani-0-0/|title=Partizani triumfon në Elbasan për 12 sekonda, Laçi fundos Apoloninë|date=20 dhjetor 2014|publisher=Panorama Sport|language=sq|accessdate=6 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322234117/http://www.panorama-sport.com/ballina/kategoria-superiore-luhet-takimi-i-dyte-i-javes-se-18-te-live-elbasani-partizani-0-0/|archive-date=22 mars 2015|url-status=dead}}</ref> ==Portierët== ===Lista e portierëve me më shumë minuta pa pësuar gol=== {| class=wikitable !Rend. !width="50px" | Komb. !width="150px" | Lojtari !width="70px" | Klubi !width="70px" | Sezoni !width="70px" | Minuta |- align="center" |1 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Alban Hoxha]] |[[FK Partizani|Partizani]]||2014–15||1,084 |- align="center" |2 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Bujar Gogunja]] |[[KF Elbasani|Labinoti Elbasan]]||1983–84||1,037 |- align="center" |3 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Kujtim Shtama]] |[[KS Teuta|Teuta]]||1993–94||927 |- align="center" |4 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Raqi Pisku]] |Partizani||1951||905 |- align="center" |5 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Dodë Tahiri]] |[[KF Vllaznia|Vllaznia]]||1945||898 |- align="center" |6 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Qemal Vogli]] |[[KS Dinamo|Dinamo]]||1952||840 |- align="center" |7 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Anesti Arapi]] |[[Flamurtari FC|Flamurtari]]||1990–91||827 |- align="center" |8 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Xhevahir Kapllani]] |Teuta||1993–94||824 |- align="center" |9 |{{flamuri|Shqipëria}} |align=left|[[Foto Strakosha]] |Dinamo||1989–90||695 |} ;Portieri me më shumë minuta pa pësuar gol në Kategorinë Superiore 1,084, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (sezoni 2014–15)<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2014/12/13/superiore-alban-hoxha-vendos-rekord-te-ri-peson-gol-pas-1084-minutash/|title=Superiore, Alban Hoxha vendos rekord të ri: Pëson gol pas 1084 minutash|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=13 dhjetor 2014|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Portieri me më shumë minuta pa pësuar gol në të gjitha kompeticionet 1,227, {{flamuri|Shqipëria}} Kujtim Shtama (ndeshjet në kampionat dhe kupë në sezonin 1993–94)<ref>{{cite web|url=https://durreslajm.al/portieri-kujtim-shtama-ne-vendin-e-71-te-ne-bote/|title=Portieri Kujtim Shtama në vendin e 71-të në botë|publisher=Durrës Lajm|language=sq|date=26 mars 2012|access-date=5 gusht 2026}}</ref> ;Portieri me më shumë ndeshje rresht pa pësuar gol *11, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (sezoni 2014–15) *11, {{flamuri|Shqipëria}} Bujar Gogunja (sezoni 1983–84) ;Portieri me më shumë ndeshje pa pësuar gol *163, {{flamuri|Shqipëria}} Alban Hoxha (2004–2026) ==Transferimet== ;Lojtari më i shtrenjtë i shitur nga një klub shqiptar *{{flamuri|Nigeria}} [[Peter Olayinka]], nga Skënderbeu te Gent për 1.1 milion €<ref>{{cite news|url=https://newsport.al/1-1-milione-euro-per-skenderbeun-peter-olayinka-nuk-ndalet|title=1.1 milionë euro për Skënderbeun, Peter Olayinka nuk ndalet|publisher=BoldNews.al|language=sq|access-date=1 janar 2026}}</ref> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] 1gyf995p6ru12kbejgmotyfbac2txj9 1 404909 3022969 2026-08-06T12:54:35Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022969 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mazniku]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022968 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200107184237/http://www.fallingrain.com/world/KV/01/Maznik.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/KV/01/Maznik.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 14:54 (CEST) 74n7v9z6tge0t3vrbnpj7z315tmhdcm 1 404910 3022971 2026-08-06T13:04:47Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022971 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Medeci]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022970 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303192337/http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Medevce.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Medevce.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 15:04 (CEST) icioiur238vne4hhjujqj1nivskabvh 1 404911 3022978 2026-08-06T13:58:20Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022978 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Miguel Najdorf]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022977 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20251222231136/https://ajedrezdeataque.com/05%20Palmares/Campeonatos/Nacionales/America/Argentina.htm për lidhjen https://ajedrezdeataque.com/05%20Palmares/Campeonatos/Nacionales/America/Argentina.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 15:58 (CEST) qrwetafc2sl7gcc91m4tvc9xd4rwbcm 1 404912 3022980 2026-08-06T14:09:08Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3022980 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mileshi i Poshtëm]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022979 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160305201845/http://www.fallingrain.com/world/MJ/00/Donji_Miles.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/MJ/00/Donji_Miles.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 16:09 (CEST) r3f24oyjb963fohdyb4ak7ik6jbijjg 0 404913 3022987 2026-08-06T15:38:11Z Arianit 106 Përkthyer nga anglishtja, sipas artikullit en:Shtojzovalle, versioni i datës 31 korrik 2024 (revizioni 1237820243) 3022987 wikitext text/x-wiki Në [[Mitologjia shqiptare|mitologjinë shqiptare]], '''shtojzovalleja''', e njohur edhe si '''shtojzorreshta''' ose '''shtozote''', është një krijesë e vogël me fuqi mbinatyrale dhe me bukuri të jashtëzakonshme. Ato janë krijesa të padukshme të pyjeve, të cilat mund të shihen nga njerëzit vetëm në raste të rralla dhe janë të dhëna pas këngës dhe vallëzimit. == Emri == Termi ''shtojzovalle'' rrjedh nga fjalët shqipe ''shtoj'' (anglisht: add), ''zot'' (anglisht: god, deity) dhe ''valle'' (anglisht: dance), ku termi në anglisht do të thotë "le të japë Zoti rritje vallëzimit të tyre" ose "shumo, Zot, korin e tyre".<ref name="elsie">{{cite book|last=Elsie|first=Robert|title=A dictionary of Albanian religion, mythology and folk culture|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|year=2001|pages=235–6|isbn=1-85065-570-7|url=https://books.google.com/books?id=N_IXHrXIsYkC|language=en}}</ref><ref name="bonefoy">{{cite book|last=Bonefoy|first=Yves|title=American, African, and Old European mythologies|publisher=[[University of Chicago Press]]|year=1993|pages=253|isbn=0-226-06457-3|url=https://books.google.com/books?id=GYjc5POwJjAC|language=en}}</ref> Emri ''shtojzovalle'' është produkt i [[Paganizmi|paganizmit]] dhe [[Krishtërimi|krishtërimit]] në [[sinqretizëm|sinqretizmin]] fetar.<ref name="bonefoy"/> Termi alternativ ''shtojzorreshta'' do të thotë "le të japë Zoti rritje radhëve të tyre" në anglisht.<ref name="elsie"/> == Tiparet == Shtojzovallet janë krijesa të vogla mashkullore dhe femërore me bukuri të jashtëzakonshme. Ato jetojnë në pyje dhe kullota dhe kalojnë kohën duke kënduar dhe duke vallëzuar.<ref name="elsie"/> Ato kanë aftësinë të fluturojnë dhe natën e përdredhin fillin e ekzistencës njerëzore. Ato janë të padukshme për njerëzit dhe një njeri mund t'i shohë vetëm nëse e ngre një vel të padukshëm para syve të tyre.<ref name="elsie"/> Herë pas here njerëzit dhe shtojzovallet martohen, por një njeri mund ta mbajë një vajzë shtojzovalle vetëm nëse i jep rrobat e tij për t'i veshur. Nëse një njeri ndërton shtëpinë e tij në toka të banuara nga shtojzovallet, shtëpia do të jetë e ndjekur nga shtojzovallet që tundin zinxhirë të rëndë hekuri. Kur njerëzit shkojnë për një shëtitje dhe shkelin një shtojzovalle, ata mund të hanë prej saj.<ref name="elsie"/> == Sinqretizmi fetar == Kristianët shqiptarë dhe veçanërisht [[Katolicizmi në Shqipëri|katolikët]] e Shqipërisë së Veriut dhe [[Malësia|Malësisë]] i kanë atribuar disa karakteristika kristiane shtojzovalleve.<ref name="elsie"/> Sipas këtyre traditave, kur [[Mëhilli (kryeengjëll)|Kryeengjëlli Mëhilli]] luftoi kundër [[Satani|Satanit]], engjëjt që mbetën neutralë u bënë shtojzovallet.<ref name="elsie"/> Shtojzovallet qajnë në pendim për neutralitetin e tyre dhe nëse lotët e tyre bien mbi një njeri, ai do të vdesë.<ref name="elsie"/> Fraza shqipe ''i ka rënë pika'' (anglisht: "a drop fell upon him"), metaforikisht do të thotë se dikush ka vdekur dhe fraza rrjedh nga ky besim.<ref name="elsie"/> == Shiko edhe == * [[Mitologjia shqiptare]] * [[Shurdhi]] * [[Drangoi]] * [[Zana e malit]] == Burimet == {{Reflist}} [[Kategoria:Paganizmi shqiptar]] [[Kategoria:Mitologjia shqiptare]] [[Kategoria:Krijesa mitologjike shqiptare]] [[Kategoria:Frymë pyjore]] 8tyz90veg6ozxafx9881958dycxh7mt 3023001 3022987 2026-08-06T16:35:11Z Arianit 106 3023001 wikitext text/x-wiki Në [[Mitologjia shqiptare|mitologjinë shqiptare]], '''shtojzovalleja''', e njohur edhe si '''shtojzorreshta''' ose '''shtozote''', është një krijesë e vogël me fuqi mbinatyrale dhe me bukuri të jashtëzakonshme. Ato janë krijesa të padukshme të pyjeve, të cilat mund të shihen nga njerëzit vetëm në raste të rralla dhe janë të dhëna pas këngës dhe vallëzimit. == Emri == Termi ''shtojzovalle'' rrjedh nga fjalët shqipe ''shtoj'' (anglisht: add), ''zot'' (anglisht: god, deity) dhe ''valle'' (anglisht: dance), ku termi në anglisht do të thotë "le të japë Zoti rritje vallëzimit të tyre" ose "shumo, Zot, korin e tyre".<ref name="elsie">{{cite book|last=Elsie|first=Robert|title=A dictionary of Albanian religion, mythology and folk culture|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|year=2001|pages=235–6|isbn=1-85065-570-7|url=https://books.google.com/books?id=N_IXHrXIsYkC|language=en}}</ref><ref name="bonefoy">{{cite book|last=Bonefoy|first=Yves|title=American, African, and Old European mythologies|publisher=[[University of Chicago Press]]|year=1993|pages=253|isbn=0-226-06457-3|url=https://books.google.com/books?id=GYjc5POwJjAC|language=en}}</ref> Emri ''shtojzovalle'' është produkt i [[Paganizmi|paganizmit]] dhe [[Krishtërimi|krishtërimit]] në [[sinqretizëm|sinqretizmin]] fetar.<ref name="bonefoy"/> Termi alternativ ''shtojzorreshta'' do të thotë "le të japë Zoti rritje radhëve të tyre" në anglisht.<ref name="elsie"/> == Tiparet == Shtojzovallet janë krijesa të vogla mashkullore dhe femërore me bukuri të jashtëzakonshme. Ato jetojnë në pyje dhe kullota dhe kalojnë kohën duke kënduar dhe duke vallëzuar.<ref name="elsie"/> Ato kanë aftësinë të fluturojnë dhe natën e përdredhin fillin e ekzistencës njerëzore. Ato janë të padukshme për njerëzit dhe një njeri mund t'i shohë vetëm nëse e ngre një vel të padukshëm para syve të tyre.<ref name="elsie"/> Herë pas here njerëzit dhe shtojzovallet martohen, por një njeri mund ta mbajë një vajzë shtojzovalle vetëm nëse i jep rrobat e tij për t'i veshur. Nëse një njeri ndërton shtëpinë e tij në toka të banuara nga shtojzovallet, shtëpia do të jetë e ndjekur nga shtojzovallet që tundin zinxhirë të rëndë hekuri. Kur njerëzit shkojnë për një shëtitje dhe shkelin një shtojzovalle, ata mund të hanë prej saj.<ref name="elsie"/> == Sinqretizmi fetar == Kristianët shqiptarë dhe veçanërisht [[Katolicizmi në Shqipëri|katolikët]] e Shqipërisë së Veriut dhe [[Malësia|Malësisë]] i kanë atribuar disa karakteristika kristiane shtojzovalleve.<ref name="elsie"/> Sipas këtyre traditave, kur [[Mëhilli (kryeengjëll)|Kryeengjëlli Mëhilli]] luftoi kundër [[Satani|Satanit]], engjëjt që mbetën neutralë u bënë shtojzovallet.<ref name="elsie"/> Shtojzovallet qajnë në pendim për neutralitetin e tyre dhe nëse lotët e tyre bien mbi një njeri, ai do të vdesë.<ref name="elsie"/> Fraza shqipe ''i ka rënë pika'' (anglisht: "a drop fell upon him"), metaforikisht do të thotë se dikush ka vdekur dhe fraza rrjedh nga ky besim.<ref name="elsie"/> == Shiko edhe == * [[Mitologjia shqiptare]] * [[Shurdhi]] * [[Drangoi]] * [[Zana e malit]] == Burimet == {{Reflist}} [[Kategoria:Paganizëm shqiptar]] [[Kategoria:Mitologji shqiptare]] [[Kategoria:Krijesa mitologjike shqiptare]] qxy94uk1dsldcscke5kyhd2ggyntrdh 1 404914 3022988 2026-08-06T15:39:41Z Arianit 106 /* Përkthim */ pjesë e re 3022988 wikitext text/x-wiki == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Shtojzovalle|31 korrik 2024|1237820243}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 6 gusht 2026 17:39 (CEST) b2dqbascf3k6p5ht7pr2ceafh21cqxp 0 404915 3022993 2026-08-06T16:02:31Z Arianit 106 Përkthyer nga anglishtja, sipas artikullit en:Constantin and Doruntinë, versioni i datës 13 tetor 2025 (revizioni 1316642606) 3022993 wikitext text/x-wiki {{multiple image | align = right | direction = vertical | image_style = border:none | total_width = 230 | image1 = Stamp of Albania - 1989 - Colnect 366210 - Scenes from the Ballad Constantin and Doruntinë.jpeg | alt1 = | header = Skene nga balada e përshkruar në [[Postage stamps and postal history of Albania|pullat postare të Shqipërisë]] (1989). }} [[File:"Besa e Kostandinit".ogg|thumb|Rrëfim i legjendës]] '''''Kostandini dhe Doruntina''''' ose '''''Besa e Kostandinit''''' është një [[Balada|baladë]] dhe [[Legjenda|legjendë]] [[Shqiptarët|shqiptare]]. Ajo gjithashtu tregohet në një version proze.<ref>{{cite web |url= http://www.letersia.fajtori.com/Folklor/Legjenda/besa_e_kostandinit.php|title=Kostandini dhe Doruntina |author= |date= |publisher= |accessdate=28 mars 2010|language= sq}} </ref> Legjenda është treguar gjithashtu: *Si roman i shkruar nga [[Ismail Kadare]] me titull në shqip ''Kush e solli Doruntinën?'' dhe në versionin anglisht thjesht me titull ''[[Kush e solli Doruntinën (roman)|Doruntine]]''<ref>Doruntine (Paperback) nga Ismail Kadare [https://www.amazon.com/Doruntine-Ismail-Kadare/dp/1561310328#reader_1561310328] dhe [https://www.amazon.com/Doruntine-Ismail-Kadare/dp/1561310328]</ref><ref>Ismail Kadaré's The Shadow Literature, Dissidence, and Albanian Identity nga Peter Morgan, accessdate=28 mars 2010 East European Politics & Societies, Vol. 22, No. 2, 402-424 (2008) [http://eep.sagepub.com/cgi/content/abstract/22/2/402]|</ref> *Si pjesë teatrale me të njëjtin titull dhe bazuar në romanin e Kadaresë, e vendosur në skenë nga [[Teatri Kombëtar]] në 1988. Ky ishte versioni i [[Edmond Budina|Edmond Budinës]] dhe [[Pirro Mani|Pirro Manit]] ([[Artist i Popullit]]). == Ploti dhe Morali == Doruntina është e bija e vetme në një familje me 13 fëmijë, duke përfshirë edhe veten e saj. Kur Doruntina kërkohet në martesë nga një princ i huaj, të gjithë në familje nuk pajtohen ta lënë të shkojë kaq larg. Vetëm Kostandini, i vëllai më i ri i Doruntinës, dëshiron ta bëjë të lumtur dhe i premton nënës së tij se do ta kthejë Doruntinën të shohë nënën sa herë që nëna do të dojë. Përfundimisht nëna pranon martesën për shkak të premtimit të Kostandinit. Në këtë pikë të gjithë dymbëdhjetë vëllezërit pajtohen me martesën, por së shpejti të gjithë vdesin në një luftë, duke përfshirë edhe Kostandinin. Nëna nuk mund ta durojë humbjen e të gjithë fëmijëve dhe mos pasur as bijën e saj pranë saj në moshën e vjetër, brenga e saj shumë e rëndë për t'u duruar. Monologu i saj është plot patos dhe zemërim. Gjatë zemërimit të saj ajo mallkon djalin e saj të vdekur, Kostandinin, i cili i bëri një premtim që nuk mund ta mbante. Në mallkim, Kostandini zgjohet nga vdekja, duke u bërë një [[Lugati|lugat]], dhe e kthen Doruntinën, sepse mallkimi i një nëne edhe pas vdekjes, është më i keq se çdo gjë tjetër. Ai e gjen Doruntinën duke kërcyer gjatë kohës së Pashkëve. Doruntina nuk dinte absolutisht asgjë për vdekjen e të 12 vëllezërve. Kostandini i thotë asaj të vijë menjëherë me të dhe e kthen Doruntinën natën në shpinën e kalit të tij. Ajo vëren se ai duket i lodhur dhe i mbuluar me pluhur, por ai i thotë se kjo është për shkak të udhëtimit të gjatë. Ajo nuk mund ta dijë se ai tashmë është i vdekur. Kur ata arrijnë në shtëpi, ai e lë në derë dhe i thotë se duhet të shkojë në Kishë, por në vend të kësaj kthehet në varrin e tij. Doruntina nuk e kupton se ka udhëtuar në kalin e vëllait të saj kur ai ishte tashmë i vdekur, derisa nëna i thotë asaj. Finalja është marramendëse për shkak të tronditjes së dy grave që kuptojnë se Kostandini është ringjallur nga të vdekurit. Versioni i Kadaresë dhe versioni teatral janë shumë më të ndërlikuar dhe përfshijnë një hetues, të quajtur Stresi, i cili është gjithashtu treguesi. Ai analizon të gjitha mundësitë e këtij fenomeni të çuditshëm, sepse askush nuk mund ta pranojë ringjalljen nga të vdekurit. Pas shumë intervistash me shumë njerëz, ai përfundimisht arrin në përfundimin se [[Besa|Besa]] mund të kapërcejë jetën dhe vdekjen njerëzore. Mendimet e Kadaresë për legjendën, të cilat rrjedhin nga shumë nga librat e tij, janë se legjenda është parakristiane, prandaj motivi i ringjalljes nga të vdekurit. == Përkthimi në anglisht == [[Robert Elsie|Robert Elsie]] e ka përkthyer në anglisht baladën nga versioni i ([[Margëlliçi (Gumenicë)|Margëlliçit]] modern), [[Çamëria|Çamërisë]], e quajtur ''Kostandini e Dhoqina''.<ref name="Elsie">{{cite web|url=http://www.albanianliterature.net/oralverse/verse_04.html|title=The Ballad of Constantine and Dhoqina|last=Elsie|first=Robert|access-date=13 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211080151/http://www.albanianliterature.net/oralverse/verse_04.html|archive-date=11 shkurt 2017|url-status=dead|language=en}}</ref> Balada ende këndohet në këtë zonë.<ref name="Zoto2006">{{cite book|last=Zoto|first=Vladimir|title=Balada shqiptare|url=https://books.google.com/books?id=HsdaNwAACAAJ|year=2006|publisher=Dasara|language=sq|pages=57–59|isbn=978-99943-803-2-9}}</ref> ==Versioni teatral ndërkombëtar== Sipas një recensioni të www.nytheatre.com, historia e Doruntinës përqendrohet rreth konceptit shqiptar të Besës—në thelb një betim më i shenjtë i një personi; një premtim që nuk mund të thyhet kurrë. Recensioni vazhdon duke thënë se: <blockquote> ''Doruntina është një tregim krejtësisht teatral dhe emocionues i një historie shumë të rëndësishme dhe të fuqishme. Është një dritare drejt një kulture jo shumë të dëgjuar, dhe është një argument tjetër për rëndësinë kulturore të teatrit të pavarur.''<ref>{{cite web |url=http://www.nytheatre.com/nytheatre/showpage.php?t=doru7430 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309203600/http://www.nytheatre.com/nytheatre/showpage.php?t=doru7430 |url-status=dead |archive-date=9 mars 2021 |title=Doruntine |author=Daniel Kelley |date=11 tetor 2008 |publisher=nytheatre.com |accessdate=28 mars 2010 |language=en }}</ref> </blockquote> Në vitin 2009 drama u shfaq me sukses në shumë teatro nëpër Ballkan sipas përkthimit të Jorgos Jakumis. Një nga aktoret më të përvojshme dhe të dashura të Teatrit Kombëtar të Shqipërisë, [[Margarita Xhepa]], u kthye në skenë pas disa vitesh mungesë vetëm për të interpretuar këtë dramë. <ref>{{cite web|url= http://lajme.parajsa.com/Kulture/id_85259/|title= "Kostandini dhe Doruntina", shfaqja ndërballkanike sot në Tiranë|accessdate= 28 mars 2010|archive-url= https://web.archive.org/web/20110715043712/http://lajme.parajsa.com/Kulture/id_85259/|archive-date= 15 korrik 2011|url-status= dead|language=sq}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://lajme.shqiperia.com/media/artikull/iden/229490/titulli/Besa-e-vellait-te-vdekur----Doruntina-dhe-Kostandini-rikthejne-Margarita-Xhepen-ne-skene|title=Besa e vëllait të vdekur Doruntina dhe Kostandini rikthejnë Margarita Xhepën në skenë|accessdate=28 mars 2010|archive-url=https://archive.today/20130202045729/http://lajme.shqiperia.com/media/artikull/iden/229490/titulli/Besa-e-vellait-te-vdekur----Doruntina-dhe-Kostandini-rikthejne-Margarita-Xhepen-ne-skene|archive-date=2 shkurt 2013|url-status=dead|language=sq}}</ref> == Shiko edhe == *[[Letërsia shqipe]] *[[Mitologjia shqiptare]] == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == *[https://web.archive.org/web/20100714071117/http://www.albanianliterature.net/oral_lit2/OL2-04.html Përkthimi në anglisht i baladës nga Robert Elsie] [[Kategoria:Folklori shqiptar]] [[Kategoria:Letërsia shqipe]] [[Kategoria:Mitologjia shqiptare]] jnwpy9sfesyomitknwpciqr7eyzg0if 3022995 3022993 2026-08-06T16:07:54Z Arianit 106 3022995 wikitext text/x-wiki {{multiple image | align = right | direction = vertical | image_style = border:none | total_width = 230 | image1 = Stamp of Albania - 1989 - Colnect 366210 - Scenes from the Ballad Constantin and Doruntinë.jpeg | alt1 = | header = Skene nga balada e përshkruar në [[Postage stamps and postal history of Albania|pullat postare të Shqipërisë]] (1989). }} [[File:"Besa e Kostandinit".ogg|thumb|Rrëfim i legjendës]] '''''Kostandini dhe Doruntina''''' ose '''''Besa e Kostandinit''''' është një [[Balada|baladë]] dhe [[Legjenda|legjendë]] [[Shqiptarët|shqiptare]]. Ajo gjithashtu tregohet në një version proze.<ref>{{cite web |url= http://www.letersia.fajtori.com/Folklor/Legjenda/besa_e_kostandinit.php|title=Kostandini dhe Doruntina |author= |date= |publisher= |accessdate=28 mars 2010|language= sq}} </ref> Legjenda është treguar gjithashtu: *Si roman i shkruar nga [[Ismail Kadare]] me titull në shqip ''Kush e solli Doruntinën?'' dhe në versionin anglisht thjesht me titull ''[[Kush e solli Doruntinën (roman)|Doruntine]]''<ref>Doruntine (Paperback) nga Ismail Kadare [https://www.amazon.com/Doruntine-Ismail-Kadare/dp/1561310328#reader_1561310328] dhe [https://www.amazon.com/Doruntine-Ismail-Kadare/dp/1561310328]</ref><ref>Ismail Kadaré's The Shadow Literature, Dissidence, and Albanian Identity nga Peter Morgan, accessdate=28 mars 2010 East European Politics & Societies, Vol. 22, No. 2, 402-424 (2008) [http://eep.sagepub.com/cgi/content/abstract/22/2/402]|</ref> *Si pjesë teatrale me të njëjtin titull dhe bazuar në romanin e Kadaresë, e vendosur në skenë nga [[Teatri Kombëtar]] në 1988. Ky ishte versioni i [[Edmond Budina|Edmond Budinës]] dhe [[Pirro Mani|Pirro Manit]] ([[Artist i Popullit]]). == Ploti dhe Morali == Doruntina është e bija e vetme në një familje me 13 fëmijë, duke përfshirë edhe veten e saj. Kur Doruntina kërkohet në martesë nga një princ i huaj, të gjithë në familje nuk pajtohen ta lënë të shkojë kaq larg. Vetëm Kostandini, i vëllai më i ri i Doruntinës, dëshiron ta bëjë të lumtur dhe i premton nënës së tij se do ta kthejë Doruntinën të shohë nënën sa herë që nëna do të dojë. Përfundimisht nëna pranon martesën për shkak të premtimit të Kostandinit. Në këtë pikë të gjithë dymbëdhjetë vëllezërit pajtohen me martesën, por së shpejti të gjithë vdesin në një luftë, duke përfshirë edhe Kostandinin. Nëna nuk mund ta durojë humbjen e të gjithë fëmijëve dhe mos pasur as bijën e saj pranë saj në moshën e vjetër, brenga e saj shumë e rëndë për t'u duruar. Monologu i saj është plot patos dhe zemërim. Gjatë zemërimit të saj ajo mallkon djalin e saj të vdekur, Kostandinin, i cili i bëri një premtim që nuk mund ta mbante. Në mallkim, Kostandini zgjohet nga vdekja, duke u bërë një [[Lugati|lugat]], dhe e kthen Doruntinën, sepse mallkimi i një nëne edhe pas vdekjes, është më i keq se çdo gjë tjetër. Ai e gjen Doruntinën duke kërcyer gjatë kohës së Pashkëve. Doruntina nuk dinte absolutisht asgjë për vdekjen e të 12 vëllezërve. Kostandini i thotë asaj të vijë menjëherë me të dhe e kthen Doruntinën natën në shpinën e kalit të tij. Ajo vëren se ai duket i lodhur dhe i mbuluar me pluhur, por ai i thotë se kjo është për shkak të udhëtimit të gjatë. Ajo nuk mund ta dijë se ai tashmë është i vdekur. Kur ata arrijnë në shtëpi, ai e lë në derë dhe i thotë se duhet të shkojë në Kishë, por në vend të kësaj kthehet në varrin e tij. Doruntina nuk e kupton se ka udhëtuar në kalin e vëllait të saj kur ai ishte tashmë i vdekur, derisa nëna i thotë asaj. Finalja është marramendëse për shkak të tronditjes së dy grave që kuptojnë se Kostandini është ringjallur nga të vdekurit. Versioni i Kadaresë dhe versioni teatral janë shumë më të ndërlikuar dhe përfshijnë një hetues, të quajtur Stresi, i cili është gjithashtu treguesi. Ai analizon të gjitha mundësitë e këtij fenomeni të çuditshëm, sepse askush nuk mund ta pranojë ringjalljen nga të vdekurit. Pas shumë intervistash me shumë njerëz, ai përfundimisht arrin në përfundimin se [[Besa|Besa]] mund të kapërcejë jetën dhe vdekjen njerëzore. Mendimet e Kadaresë për legjendën, të cilat rrjedhin nga shumë nga librat e tij, janë se legjenda është parakristiane, prandaj motivi i ringjalljes nga të vdekurit. == Përkthimi në anglisht == [[Robert Elsie|Robert Elsie]] e ka përkthyer në anglisht baladën nga versioni i ([[Margëlliçi (Gumenicë)|Margëlliçit]] modern), [[Çamëria|Çamërisë]], e quajtur ''Kostandini e Dhoqina''.<ref name="Elsie">{{cite web|url=http://www.albanianliterature.net/oralverse/verse_04.html|title=The Ballad of Constantine and Dhoqina|last=Elsie|first=Robert|access-date=13 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211080151/http://www.albanianliterature.net/oralverse/verse_04.html|archive-date=11 shkurt 2017|url-status=dead|language=en}}</ref> Balada ende këndohet në këtë zonë.<ref name="Zoto2006">{{cite book|last=Zoto|first=Vladimir|title=Balada shqiptare|url=https://books.google.com/books?id=HsdaNwAACAAJ|year=2006|publisher=Dasara|language=sq|pages=57–59|isbn=978-99943-803-2-9}}</ref> ==Versioni teatral ndërkombëtar== Sipas një recensioni të www.nytheatre.com, historia e Doruntinës përqendrohet rreth konceptit shqiptar të Besës—në thelb një betim më i shenjtë i një personi; një premtim që nuk mund të thyhet kurrë. Recensioni vazhdon duke thënë se: <blockquote> ''Doruntina është një tregim krejtësisht teatral dhe emocionues i një historie shumë të rëndësishme dhe të fuqishme. Është një dritare drejt një kulture jo shumë të dëgjuar, dhe është një argument tjetër për rëndësinë kulturore të teatrit të pavarur.''<ref>{{cite web |url=http://www.nytheatre.com/nytheatre/showpage.php?t=doru7430 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309203600/http://www.nytheatre.com/nytheatre/showpage.php?t=doru7430 |url-status=dead |archive-date=9 mars 2021 |title=Doruntine |author=Daniel Kelley |date=11 tetor 2008 |publisher=nytheatre.com |accessdate=28 mars 2010 |language=en }}</ref> </blockquote> Në vitin 2009 drama u shfaq me sukses në shumë teatro nëpër Ballkan sipas përkthimit të Jorgos Jakumis. Një nga aktoret më të përvojshme dhe të dashura të Teatrit Kombëtar të Shqipërisë, [[Margarita Xhepa]], u kthye në skenë pas disa vitesh mungesë vetëm për të interpretuar këtë dramë. <ref>{{cite web|url= http://lajme.parajsa.com/Kulture/id_85259/|title= "Kostandini dhe Doruntina", shfaqja ndërballkanike sot në Tiranë|accessdate= 28 mars 2010|archive-url= https://web.archive.org/web/20110715043712/http://lajme.parajsa.com/Kulture/id_85259/|archive-date= 15 korrik 2011|url-status= dead|language=sq}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://lajme.shqiperia.com/media/artikull/iden/229490/titulli/Besa-e-vellait-te-vdekur----Doruntina-dhe-Kostandini-rikthejne-Margarita-Xhepen-ne-skene|title=Besa e vëllait të vdekur Doruntina dhe Kostandini rikthejnë Margarita Xhepën në skenë|accessdate=28 mars 2010|archive-url=https://archive.today/20130202045729/http://lajme.shqiperia.com/media/artikull/iden/229490/titulli/Besa-e-vellait-te-vdekur----Doruntina-dhe-Kostandini-rikthejne-Margarita-Xhepen-ne-skene|archive-date=2 shkurt 2013|url-status=dead|language=sq}}</ref> == Shiko edhe == *[[Letërsia shqipe]] *[[Mitologjia shqiptare]] == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == *[https://web.archive.org/web/20100714071117/http://www.albanianliterature.net/oral_lit2/OL2-04.html Përkthimi në anglisht i baladës nga Robert Elsie] [[Kategoria:Folklor shqiptar]] [[Kategoria:Letërsi shqipe]] [[Kategoria:Mitologji shqiptare]] eak2lgs7tb6vdhmmzecu4s8us38hn5q 1 404916 3022994 2026-08-06T16:02:59Z Arianit 106 /* Përkthim */ pjesë e re 3022994 wikitext text/x-wiki == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Constantin and Doruntinë|13 tetor 2025|1316642606}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 6 gusht 2026 18:02 (CEST) ivte1a03jeeaj43d5dxd0l8acdr0yvk 0 404917 3022997 2026-08-06T16:31:36Z Arianit 106 Përkthyer nga anglishtja, sipas artikullit en:Stihi, versioni i datës 27 tetor 2024 (revizioni 1253698599) 3022997 wikitext text/x-wiki '''Stihi''' është një demon stuhie që frymon zjarr në [[Mitologjia shqiptare|mitologjinë dhe folklorin shqiptar]], i ngjashëm me [[Kuçedra|kuçedrën]].{{Sfn|Lurker|2004|p=176}}{{Sfn|Elsie|2001|pp=241-242}}{{Sfn|Tirta|2004|p=164}} == Etimologjia == Termi shqip ''stihí'' është një variant i ''stuhí'', "[[Stuhia|stuhi]]", i lidhur me (greqishtja e vjetër: στοιχείο), "element, frymë".{{Sfn|Elsie|2001|pp=241-242}} == Pamja == Një demon femër në besimin popullor të [[Toskët|Shqipërisë së Jugut]] dhe [[Arbëreshët në Itali|arbëreshëve]]. Ndonjëherë përshkruhet si një dragua e frikshme që frymon zjarr dhe ruan një thesar.{{Sfn|Lurker|2004|p=176}}{{Sfn|Elsie|2001|pp=241-242}} == Shiko edhe == * [[Kuçedra]] * [[Perria]] == Burimet == === Citimet === {{Reflist}} === Bibliografia === *{{Cite book |last1= Elsie |first1= Robert |author-link=Robert Elsie |title= A dictionary of Albanian religion, mythology and folk culture |year= 2001| isbn = 978-1-85065-570-1 |publisher= NYU Press | url=https://books.google.com/books?id=N_IXHrXIsYkC |page=236 | language=en }} *{{Cite book |last1= Lurker |first1= Manfred |title= The Routledge dictionary of gods and goddesses, devils and demons |publisher= Routledge |year= 2004 | url=https://books.google.com/books?id=Vtj0wSsw1JcC | isbn = 978-0-415-34018-2 | language=en}} *{{Cite book|last=Tirta|first=Mark|title=Mitologjia ndër shqiptarë|language=sq|editor=Petrit Bezhani|publisher=Mësonjëtorja|year=2004|location=Tirana|isbn=99927-938-9-9}} {{Shqipëria-cung}} [[Kategoria:Qenie mitologjike shqiptare]] [[Kategoria:Folklor shqiptar]] [[Kategoria:Demonë]] 3woru7mq2phual4u65ibvyra3vid2op 1 404918 3022998 2026-08-06T16:31:54Z Arianit 106 /* Përkthim */ pjesë e re 3022998 wikitext text/x-wiki == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Stihi|27 tetor 2024|1253698599}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 6 gusht 2026 18:31 (CEST) 3yo2hg5poaivflfcbbwgwrcbarmb2qu 1 404919 3023000 2026-08-06T16:32:13Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023000 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Naime Beqiraj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3022999 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241207071115/https://pen-kosovacenter.org/naime-beqiraj-pg/ për lidhjen https://pen-kosovacenter.org/naime-beqiraj-pg/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 18:32 (CEST) 1s8o3h0f0ggsuaboxjd6qjcv1i1jujg 1 404920 3023009 2026-08-06T17:27:05Z Arianit 106 /* Përkthim */ pjesë e re 3023009 wikitext text/x-wiki == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Ora (mythology)|24 dhjetor 2024|1265064527}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 6 gusht 2026 19:27 (CEST) kuo7rinsniw5rbdogtcaweq0wjztwhw 3023015 3023009 2026-08-06T18:53:10Z Arianit 106 /* Vargjet */ pjesë e re 3023015 wikitext text/x-wiki == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Ora (mythology)|24 dhjetor 2024|1265064527}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 6 gusht 2026 19:27 (CEST) == Vargjet == Te versioni anglisht i zërit përfshihen vargje të përkthyera nga shqipja prej Elsiet. Këto nuk i përktheva sepse nuk do t'i bënin nder gjuhës origjinale. Prandaj shihni burimet e tyre dhe integroni vargjet origjinale. [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 6 gusht 2026 20:53 (CEST) n3rhks9zrceriypw4w8jvfpxnx4xvtf 1 404921 3023013 2026-08-06T18:09:26Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023013 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Nostalgjia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023012 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231211191349/https://www.edge.org/response-detail/26669 për lidhjen https://edge.org/response-detail/26669. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 20:09 (CEST) igmphgjd2zbi1a3qk1zy4ure7xyu8z6 1 404922 3023017 2026-08-06T19:09:03Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023017 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Oratio Dominica]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023016 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240410110345/https://blogs.bl.uk/european/2019/11/the-book-as-a-project-giambattista-bodoni.html për lidhjen https://blogs.bl.uk/european/2019/11/the-book-as-a-project-giambattista-bodoni.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 21:09 (CEST) 1h5r1drjmu2vgeqhoglm7sew3pgbd0p 3 404923 3023034 2026-08-06T20:33:02Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3023034 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Loris morina1234}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 6 gusht 2026 22:33 (CEST) qtiwaacqdhkgp8i7ru22ghxf6ys8vc2 1 404924 3023040 2026-08-06T20:41:49Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023040 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Parku kombëtar Una]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023039 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304101935/http://ieds.newsvine.com/_news/2011/10/16/8356629-peace-park-plitvice-una-new-bridge-between-bosnia-herzegovina-and-croatia për lidhjen http://ieds.newsvine.com/_news/2011/10/16/8356629-peace-park-plitvice-una-new-bridge-between-bosnia-herzegovina-and-croatia. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 22:41 (CEST) l0o6d1p9eqq8wexy3wtmdreysbmamhd 0 404925 3023050 2026-08-06T21:06:33Z Çirçja 173200 /* */ 3023050 wikitext text/x-wiki == Karriera Artistike dhe Vlerësime == Bejushe Barjamaj ka një karrierë të gjatë dhe mjaft aktive në polifoninë labe, duke qenë pjesëmarrëse si soliste e parë në të gjitha edicionet e Festivalit Folklorik Kombëtar të Gjirokastrës. Si përfaqësuese e rëndësishme e kulturës kombëtare, ajo ka realizuar një sërë turnesh dhe botimesh ndërkombëtare: * '''Turnetë Ndërkombëtarë:''' Ka përfaqësuar polifoninë shqiptare në Austri (2003, 2005), Athinë, Greqi (2004), Bursa, Turqi (2024), Sllovaki (2025), si dhe në Kosovë (Gjilan, Viti, Prizren, Prishtinë) dhe Maqedoninë e Veriut. * '''Kërkimi Shkencor:''' Ka kontribuar në fushën e trashëgimisë shpirtërore përmes punimit dhe kërkimit shkencor të titulluar "Studimi i Zërave Europianë". Për kontributin e saj të çmuar, ajo është dekoruar med vlerësime të larta: * '''30 Nëntor 2006:''' Vlerësohet nga Bashkia Vlorë med titullin e lartë "Nderi i Artit Vlonjat". * '''10 Qershor 2023:''' Nderohet në... jtkcaer3b8gmt8ed6butd5cit0myj61 3023059 3023050 2026-08-06T21:18:52Z Çirçja 173200 3023059 wikitext text/x-wiki == Jeta dhe Arsimimi == Bejushe Barjamaj u lind në një familje me tradita patriotike dhe kulturore në fshatin Velçë të Vlorës, duke qenë njëkohësisht motra e publicistit të njohur [[Ahmet Demaj]]. Pasionin për këngën polifonike e shfaqi që në moshë fëmijërore, duke u aktivizuar fillimisht me grupin e të rinjve të fshatit dhe më pas me grupin e të rriturve. Regjistrimet e saj të para muzikore i realizoi në Radio Televizionin Shqiptar (RTSH) që në moshën 14-vjeçare. Rrugëtimi i saj në arsim nisi me përfundimin e shkollës së mesme bujqësore "Laze Nuro" në Brataj gjatë viteve 1975–1979, ku u diplomua në specialitetin Agronomi. Më pas, duke ndjekur thirrjen për arsimtar, ajo ndoqi shkollën pedagogjike "17 Nëntori" në Tiranë (me korrespondencë), ku u diplomua në specialitetin "Mësuesi" në vitin shkollor 1981–1982. Pas disa vitesh kontribut në mësimdhënie, ajo kreu studimet e larta në Universitetin "Ismail Qemali" në Vlorë, ku më 5 gusht 2009 u diplomua në Fakultetin e Edukimit me "Diplomë e Nivelit të Parë, në Mësuesi, për Arsimin Fillor (Cikli i Ulët)". Mbi këtë bazë, ajo vijoi kualifikimin pasuniversitar në Fakultetin e Shkencave Humane të të njëjtit universitet, duke u diplomuar zyrtarisht më 18 prill 2014 me titullin "Master i Shkencave në Mësimdhënie e Gjuhës Shqipe dhe Letërsisë". Gjithashtu, më 23 dhjetor 2012, ajo kreu kualifikimin ndërkombëtar për gjuhën angleze përmes testit TOEIC. Karriera e saj e gjatë dhe e pasur si arsimtare përfshin një rrugëtim të ngjeshur kontributi në edukimin e brezave në disa institucione arsimore: * '''1 Shtator 1979 – 31 Gusht 1983:''' Fillon punën si mësuese në ciklin fillor në shkollën "Sefer Shanaj" në Velçë, Vlorë. * '''Gusht 1983 – Korrik 1984:''' Shërben si arsimtare në Kocul, Vlorë. * '''Intermexo 1984 – Janar 1985:''' Transferohet dhe jep mësim në Kropisht, Vlorë. * '''18 Mars 1985 – 31 Maj 1985:''' Punon me kontratë si mësuese kopshti në Mallkeq, Vlorë. * '''26 Shtator 1985 – 4 Qershor 1986:''' Punon me kontratë si mësuese në Kërkovë, Vlorë. * '''Shtator 1987 – Nëntor 1987:''' Përfundon periudhën e dytë të kontratës në Kërkovë. * '''Mars 1987 – Shkurt 1991:''' Punon si mësuese në shkollën "Avni Rustemi" në Vlorë. * '''Shkurt 1991 – 2007:''' Kontribuon për 16 vite me radhë si mësuese në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë. Gjatë kësaj periudhe, në vitin shkollor 1993–1994, shërben edhe në kopshtin "T. Blushi". Më 16 shkurt 2003 vlerësohet zyrtarisht me dëshmi kualifikimi për vjetërsi pune në arsim, duke fituar kualifikimin e shkallës së tretë dhe titullin "Mësuese Mjeshtre". * '''16 Shtator 2008 – Maj 2009:''' Pas një visi asistence (2007–2008), rikthehet në mësimdhënie në shkollën "Lef Sallata" në Vlorë. * '''14 Maj 2009 – Tetor 2015:''' Transferohet në shkollën "Marigo Pozio" në Vlorë. * '''25 Nëntor 2015 – 2021:''' Rikthehet në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë, ku shërben deri në vitin 2021, kohë kur del zyrtarisht në pension pas më shumë se katër dekadash kontribut të palodhur në arsim. Më 15 dhjetor 2017 u vlerësua med Çertifikatë Mirënjohjeje nga Qendra Kulturore e Fëmijëve "Bajram Tushi" për bashkëpunimin dhe përgatitjen artistike të brezave të rinj. == Karriera Artistike dhe Vlerësime == Bejushe Barjamaj ka një karrierë të gjatë dhe mjaft aktive në polifoninë labe, duke qenë pjesëmarrëse si soliste e parë në të gjitha edicionet e Festivalit Folklorik Kombëtar të Gjirokastrës. Si përfaqësuese e rëndësishme e kulturës kombëtare, ajo ka realizuar një sërë turnesh dhe botimesh ndërkombëtare: * '''Turnetë Ndërkombëtarë:''' Ka përfaqësuar polifoninë shqiptare në Austri (2003, 2005), Athinë, Greqi (2004), Bursa, Turqi (2024), Sllovaki (2025), si dhe në Kosovë (Gjilan, Viti, Prizren, Prishtinë) dhe Maqedoninë e Veriut. * '''Kërkimi Shkencor:''' Ka kontribuar në fushën e trashëgimisë shpirtërore përmes punimit dhe kërkimit shkencor të titulluar "Studimi i Zërave Europianë". Për kontributin e saj të çmuar, ajo është dekoruar med vlerësime të larta: * '''30 Nëntor 2006:''' Vlerësohet nga Bashkia Vlorë med titullin e lartë "Nderi i Artit Vlonjat". * '''10 Qershor 2023:''' Nderohet në... 2yg0wm3d4aynj2ulw13yxwm29jjenfu 3023070 3023059 2026-08-06T21:41:23Z Çirçja 173200 3023070 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person}} [[Skeda:Bejushe Demaj Barjamaj ne Velçë - Vlore.jpg|thumb|250px|Bejushe Barjamaj me veshje kombëtare në Velçë]] '''Bejushe Barjamaj''' është një këngëtare e mirënjohur polifonike, anëtare e grupit polifonik '''"Krojet e Velçës"'''. == Jeta personale == Është motra e arsimtarit, shkrimtarit dhe publicistit të njohur vlonjat, [[Ahmet Demaj]]. == Jeta dhe Arsimimi == Bejushe Barjamaj u lind në një familje me tradita patriotike dhe kulturore në fshatin Velçë të Vlorës, duke qenë njëkohësisht motra e publicistit të njohur [[Ahmet Demaj]]. Pasionin për këngën polifonike e shfaqi që në moshë fëmijërore, duke u aktivizuar fillimisht me grupin e të rinjve të fshatit dhe më pas me grupin e të rriturve. Regjistrimet e saj të para muzikore i realizoi në Radio Televizionin Shqiptar (RTSH) që në moshën 14-vjeçare. Rrugëtimi i saj në arsim nisi me përfundimin e shkollës së mesme bujqësore "Laze Nuro" në Brataj gjatë viteve 1975–1979, ku u diplomua në specialitetin Agronomi. Më pas, duke ndjekur thirrjen për arsimtar, ajo ndoqi shkollën pedagogjike "17 Nëntori" në Tiranë (me korrespondencë), ku u diplomua në specialitetin "Mësuesi" në vitin shkollor 1981–1982. Pas disa vitesh kontribut në mësimdhënie, ajo kreu studimet e larta në Universitetin "Ismail Qemali" në Vlorë, ku më 5 gusht 2009 u diplomua në Fakultetin e Edukimit me "Diplomë e Nivelit të Parë, në Mësuesi, për Arsimin Fillor (Cikli i Ulët)". Mbi këtë bazë, ajo vijoi kualifikimin pasuniversitar në Fakultetin e Shkencave Humane të të njëjtit universitet, duke u diplomuar zyrtarisht më 18 prill 2014 me titullin "Master i Shkencave në Mësimdhënie e Gjuhës Shqipe dhe Letërsisë". Gjithashtu, më 23 dhjetor 2012, ajo kreu kualifikimin ndërkombëtar për gjuhën angleze përmes testit TOEIC. Karriera e saj e gjatë dhe e pasur si arsimtare përfshin një rrugëtim të ngjeshur kontributi në edukimin e brezave në disa institucione arsimore: * '''1 Shtator 1979 – 31 Gusht 1983:''' Fillon punën si mësuese në ciklin fillor në shkollën "Sefer Shanaj" në Velçë, Vlorë. * '''Gusht 1983 – Korrik 1984:''' Shërben si arsimtare në Kocul, Vlorë. * '''Intermexo 1984 – Janar 1985:''' Transferohet dhe jep mësim në Kropisht, Vlorë. * '''18 Mars 1985 – 31 Maj 1985:''' Punon me kontratë si mësuese kopshti në Mallkeq, Vlorë. * '''26 Shtator 1985 – 4 Qershor 1986:''' Punon me kontratë si mësuese në Kërkovë, Vlorë. * '''Shtator 1987 – Nëntor 1987:''' Përfundon periudhën e dytë të kontratës në Kërkovë. * '''Mars 1987 – Shkurt 1991:''' Punon si mësuese në shkollën "Avni Rustemi" në Vlorë. * '''Shkurt 1991 – 2007:''' Kontribuon për 16 vite me radhë si mësuese në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë. Gjatë kësaj periudhe, në vitin shkollor 1993–1994, shërben edhe në kopshtin "T. Blushi". Më 16 shkurt 2003 vlerësohet zyrtarisht me dëshmi kualifikimi për vjetërsi pune në arsim, duke fituar kualifikimin e shkallës së tretë dhe titullin "Mësuese Mjeshtre". * '''16 Shtator 2008 – Maj 2009:''' Pas një visi asistence (2007–2008), rikthehet në mësimdhënie në shkollën "Lef Sallata" në Vlorë. * '''14 Maj 2009 – Tetor 2015:''' Transferohet në shkollën "Marigo Pozio" në Vlorë. * '''25 Nëntor 2015 – 2021:''' Rikthehet në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë, ku shërben deri në vitin 2021, kohë kur del zyrtarisht në pension pas më shumë se katër dekadash kontribut të palodhur në arsim. Më 15 dhjetor 2017 u vlerësua med Çertifikatë Mirënjohjeje nga Qendra Kulturore e Fëmijëve "Bajram Tushi" për bashkëpunimin dhe përgatitjen artistike të brezave të rinj. == Karriera Artistike dhe Vlerësime == Bejushe Barjamaj ka një karrierë të gjatë dhe mjaft aktive në polifoninë labe, duke qenë pjesëmarrëse si soliste e parë në të gjitha edicionet e Festivalit Folklorik Kombëtar të Gjirokastrës. Si përfaqësuese e rëndësishme e kulturës kombëtare, ajo ka realizuar një sërë turnesh dhe botimesh ndërkombëtare: * '''Turnetë Ndërkombëtarë:''' Ka përfaqësuar polifoninë shqiptare në Austri (2003, 2005), Athinë, Greqi (2004), Bursa, Turqi (2024), Sllovaki (2025), si dhe në Kosovë (Gjilan, Viti, Prizren, Prishtinë) dhe Maqedoninë e Veriut. * '''Kërkimi Shkencor:''' Ka kontribuar në fushën e trashëgimisë shpirtërore përmes punimit dhe kërkimit shkencor të titulluar "Studimi i Zërave Europianë". Për kontributin e saj të çmuar, ajo është dekoruar med vlerësime të larta: * '''30 Nëntor 2006:''' Vlerësohet nga Bashkia Vlorë med titullin e lartë "Nderi i Artit Vlonjat". * '''10 Qershor 2023:''' Nderohet në... ndk0ljloeavie751c7n24ran3qto45w 3023071 3023070 2026-08-06T21:43:03Z Çirçja 173200 3023071 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Bejushe Demaj Barjamaj ne Velçë - Vlore.jpg|thumb|250px|Bejushe Barjamaj me veshje kombëtare në Velçë]] '''Bejushe Barjamaj''' është një këngëtare e mirënjohur polifonike, anëtare e grupit polifonik '''"Krojet e Velçës"'''. == Jeta personale == Është motra e arsimtarit, shkrimtarit dhe publicistit të njohur vlonjat, [[Ahmet Demaj]]. == Jeta dhe Arsimimi == Bejushe Barjamaj u lind në një familje me tradita patriotike dhe kulturore në fshatin Velçë të Vlorës, duke qenë njëkohësisht motra e publicistit të njohur [[Ahmet Demaj]]. Pasionin për këngën polifonike e shfaqi që në moshë fëmijërore, duke u aktivizuar fillimisht me grupin e të rinjve të fshatit dhe më pas me grupin e të rriturve. Regjistrimet e saj të para muzikore i realizoi në Radio Televizionin Shqiptar (RTSH) që në moshën 14-vjeçare. Rrugëtimi i saj në arsim nisi me përfundimin e shkollës së mesme bujqësore "Laze Nuro" në Brataj gjatë viteve 1975–1979, ku u diplomua në specialitetin Agronomi. Më pas, duke ndjekur thirrjen për arsimtar, ajo ndoqi shkollën pedagogjike "17 Nëntori" në Tiranë (me korrespondencë), ku u diplomua në specialitetin "Mësuesi" në vitin shkollor 1981–1982. Pas disa vitesh kontribut në mësimdhënie, ajo kreu studimet e larta në Universitetin "Ismail Qemali" në Vlorë, ku më 5 gusht 2009 u diplomua në Fakultetin e Edukimit me "Diplomë e Nivelit të Parë, në Mësuesi, për Arsimin Fillor (Cikli i Ulët)". Mbi këtë bazë, ajo vijoi kualifikimin pasuniversitar në Fakultetin e Shkencave Humane të të njëjtit universitet, duke u diplomuar zyrtarisht më 18 prill 2014 me titullin "Master i Shkencave në Mësimdhënie e Gjuhës Shqipe dhe Letërsisë". Gjithashtu, më 23 dhjetor 2012, ajo kreu kualifikimin ndërkombëtar për gjuhën angleze përmes testit TOEIC. Karriera e saj e gjatë dhe e pasur si arsimtare përfshin një rrugëtim të ngjeshur kontributi në edukimin e brezave në disa institucione arsimore: * '''1 Shtator 1979 – 31 Gusht 1983:''' Fillon punën si mësuese në ciklin fillor në shkollën "Sefer Shanaj" në Velçë, Vlorë. * '''Gusht 1983 – Korrik 1984:''' Shërben si arsimtare në Kocul, Vlorë. * '''Intermexo 1984 – Janar 1985:''' Transferohet dhe jep mësim në Kropisht, Vlorë. * '''18 Mars 1985 – 31 Maj 1985:''' Punon me kontratë si mësuese kopshti në Mallkeq, Vlorë. * '''26 Shtator 1985 – 4 Qershor 1986:''' Punon me kontratë si mësuese në Kërkovë, Vlorë. * '''Shtator 1987 – Nëntor 1987:''' Përfundon periudhën e dytë të kontratës në Kërkovë. * '''Mars 1987 – Shkurt 1991:''' Punon si mësuese në shkollën "Avni Rustemi" në Vlorë. * '''Shkurt 1991 – 2007:''' Kontribuon për 16 vite me radhë si mësuese në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë. Gjatë kësaj periudhe, në vitin shkollor 1993–1994, shërben edhe në kopshtin "T. Blushi". Më 16 shkurt 2003 vlerësohet zyrtarisht me dëshmi kualifikimi për vjetërsi pune në arsim, duke fituar kualifikimin e shkallës së tretë dhe titullin "Mësuese Mjeshtre". * '''16 Shtator 2008 – Maj 2009:''' Pas një visi asistence (2007–2008), rikthehet në mësimdhënie në shkollën "Lef Sallata" në Vlorë. * '''14 Maj 2009 – Tetor 2015:''' Transferohet në shkollën "Marigo Pozio" në Vlorë. * '''25 Nëntor 2015 – 2021:''' Rikthehet në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë, ku shërben deri në vitin 2021, kohë kur del zyrtarisht në pension pas më shumë se katër dekadash kontribut të palodhur në arsim. Më 15 dhjetor 2017 u vlerësua med Çertifikatë Mirënjohjeje nga Qendra Kulturore e Fëmijëve "Bajram Tushi" për bashkëpunimin dhe përgatitjen artistike të brezave të rinj. == Karriera Artistike dhe Vlerësime == Bejushe Barjamaj ka një karrierë të gjatë dhe mjaft aktive në polifoninë labe, duke qenë pjesëmarrëse si soliste e parë në të gjitha edicionet e Festivalit Folklorik Kombëtar të Gjirokastrës. Si përfaqësuese e rëndësishme e kulturës kombëtare, ajo ka realizuar një sërë turnesh dhe botimesh ndërkombëtare: * '''Turnetë Ndërkombëtarë:''' Ka përfaqësuar polifoninë shqiptare në Austri (2003, 2005), Athinë, Greqi (2004), Bursa, Turqi (2024), Sllovaki (2025), si dhe në Kosovë (Gjilan, Viti, Prizren, Prishtinë) dhe Maqedoninë e Veriut. * '''Kërkimi Shkencor:''' Ka kontribuar në fushën e trashëgimisë shpirtërore përmes punimit dhe kërkimit shkencor të titulluar "Studimi i Zërave Europianë". Për kontributin e saj të çmuar, ajo është dekoruar med vlerësime të larta: * '''30 Nëntor 2006:''' Vlerësohet nga Bashkia Vlorë med titullin e lartë "Nderi i Artit Vlonjat". * '''10 Qershor 2023:''' Nderohet në... 4can2nkhn0p7m5t8uv85msvykatjj2r 3023073 3023071 2026-08-06T21:46:38Z Çirçja 173200 3023073 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Bejushe Demaj Barjamaj ne Velçë - Vlore.jpg|thumb|250px|Bejushe Barjamaj me veshje kombëtare në Velçë]] '''Bejushe Barjamaj''' është një këngëtare e mirënjohur polifonike, anëtare e grupit polifonik '''"Krojet e Velçës"'''. == Jeta personale == Është motra e arsimtarit, shkrimtarit dhe publicistit të njohur vlonjat, [[Ahmet Demaj]]. == Jeta dhe Arsimimi == Bejushe Barjamaj u lind në një familje me tradita patriotike dhe kulturore në fshatin Velçë të Vlorës, duke qenë njëkohësisht motra e publicistit të njohur [[Ahmet Demaj]]. Pasionin për këngën polifonike e shfaqi që në moshë fëmijërore, duke u aktivizuar fillimisht me grupin e të rinjve të fshatit dhe më pas me grupin e të rriturve. Regjistrimet e saj të para muzikore i realizoi në Radio Televizionin Shqiptar (RTSH) që në moshën 14-vjeçare. Rrugëtimi i saj në arsim nisi me përfundimin e shkollës së mesme bujqësore "Laze Nuro" në Brataj gjatë viteve 1975–1979, ku u diplomua në specialitetin Agronomi. Më pas, duke ndjekur thirrjen për arsimtar, ajo ndoqi shkollën pedagogjike "17 Nëntori" në Tiranë (me korrespondencë), ku u diplomua në specialitetin "Mësuesi" në vitin shkollor 1981–1982. Pas disa vitesh kontribut në mësimdhënie, ajo kreu studimet e larta në Universitetin "Ismail Qemali" në Vlorë, ku më 5 gusht 2009 u diplomua në Fakultetin e Edukimit me "Diplomë e Nivelit të Parë, në Mësuesi, për Arsimin Fillor (Cikli i Ulët)". Mbi këtë bazë, ajo vijoi kualifikimin pasuniversitar në Fakultetin e Shkencave Humane të të njëjtit universitet, duke u diplomuar zyrtarisht më 18 prill 2014 me titullin "Master i Shkencave në Mësimdhënie e Gjuhës Shqipe dhe Letërsisë". Gjithashtu, më 23 dhjetor 2012, ajo kreu kualifikimin ndërkombëtar për gjuhën angleze përmes testit TOEIC. Karriera e saj e gjatë dhe e pasur si arsimtare përfshin një rrugëtim të ngjeshur kontributi në edukimin e brezave në disa institucione arsimore: * '''1 Shtator 1979 – 31 Gusht 1983:''' Fillon punën si mësuese në ciklin fillor në shkollën "Sefer Shanaj" në Velçë, Vlorë. * '''Gusht 1983 – Korrik 1984:''' Shërben si arsimtare në Kocul, Vlorë. * '''Intermexo 1984 – Janar 1985:''' Transferohet dhe jep mësim në Kropisht, Vlorë. * '''18 Mars 1985 – 31 Maj 1985:''' Punon me kontratë si mësuese kopshti në Mallkeq, Vlorë. * '''26 Shtator 1985 – 4 Qershor 1986:''' Punon me kontratë si mësuese në Kërkovë, Vlorë. * '''Shtator 1987 – Nëntor 1987:''' Përfundon periudhën e dytë të kontratës në Kërkovë. * '''Mars 1987 – Shkurt 1991:''' Punon si mësuese në shkollën "Avni Rustemi" në Vlorë. * '''Shkurt 1991 – 2007:''' Kontribuon për 16 vite me radhë si mësuese në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë. Gjatë kësaj periudhe, në vitin shkollor 1993–1994, shërben edhe në kopshtin "T. Blushi". Më 16 shkurt 2003 vlerësohet zyrtarisht me dëshmi kualifikimi për vjetërsi pune në arsim, duke fituar kualifikimin e shkallës së tretë dhe titullin "Mësuese Mjeshtre". * '''16 Shtator 2008 – Maj 2009:''' Pas një visi asistence (2007–2008), rikthehet në mësimdhënie në shkollën "Lef Sallata" në Vlorë. * '''14 Maj 2009 – Tetor 2015:''' Transferohet në shkollën "Marigo Pozio" në Vlorë. * '''25 Nëntor 2015 – 2021:''' Rikthehet në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë, ku shërben deri në vitin 2021, kohë kur del zyrtarisht në pension pas më shumë se katër dekadash kontribut të palodhur në arsim. Më 15 dhjetor 2017 u vlerësua med Çertifikatë Mirënjohjeje nga Qendra Kulturore e Fëmijëve "Bajram Tushi" për bashkëpunimin dhe përgatitjen artistike të brezave të rinj. [[Skeda:Grupi polifonik i kengës velçes .jpg|thumb|250px|Bejushe Barjamaj me grupin polifonik "Krojet e Velçës"]] == Karriera Artistike dhe Vlerësime == Bejushe Barjamaj ka një karrierë të gjatë dhe mjaft aktive në polifoninë labe, duke qenë pjesëmarrëse si soliste e parë në të gjitha edicionet e Festivalit Folklorik Kombëtar të Gjirokastrës. Si përfaqësuese e rëndësishme e kulturës kombëtare, ajo ka realizuar një sërë turnesh dhe botimesh ndërkombëtare: * '''Turnetë Ndërkombëtarë:''' Ka përfaqësuar polifoninë shqiptare në Austri (2003, 2005), Athinë, Greqi (2004), Bursa, Turqi (2024), Sllovaki (2025), si dhe në Kosovë (Gjilan, Viti, Prizren, Prishtinë) dhe Maqedoninë e Veriut. * '''Kërkimi Shkencor:''' Ka kontribuar në fushën e trashëgimisë shpirtërore përmes punimit dhe kërkimit shkencor të titulluar "Studimi i Zërave Europianë". Për kontributin e saj të çmuar, ajo është dekoruar med vlerësime të larta: * '''30 Nëntor 2006:''' Vlerësohet nga Bashkia Vlorë med titullin e lartë "Nderi i Artit Vlonjat". * '''10 Qershor 2023:''' Nderohet në... e4m068w1k5aafufg37lq1eq6amkwsdy 3023075 3023073 2026-08-06T21:48:54Z Çirçja 173200 3023075 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Bejushe Demaj Barjamaj ne Velçë - Vlore.jpg|thumb|250px|Bejushe Barjamaj me veshje kombëtare në Velçë]] '''Bejushe Barjamaj''' është një këngëtare e mirënjohur polifonike, anëtare e grupit polifonik '''"Krojet e Velçës"'''. == Jeta personale == Është motra e arsimtarit, shkrimtarit dhe publicistit të njohur vlonjat, [[Ahmet Demaj]]. == Jeta dhe Arsimimi == Bejushe Barjamaj u lind në një familje me tradita patriotike dhe kulturore në fshatin Velçë të Vlorës, duke qenë njëkohësisht motra e publicistit të njohur [[Ahmet Demaj]]. Pasionin për këngën polifonike e shfaqi që në moshë fëmijërore, duke u aktivizuar fillimisht me grupin e të rinjve të fshatit dhe më pas me grupin e të rriturve. Regjistrimet e saj të para muzikore i realizoi në Radio Televizionin Shqiptar (RTSH) që në moshën 14-vjeçare. Rrugëtimi i saj në arsim nisi me përfundimin e shkollës së mesme bujqësore "Laze Nuro" në Brataj gjatë viteve 1975–1979, ku u diplomua në specialitetin Agronomi. Më pas, duke ndjekur thirrjen për arsimtar, ajo ndoqi shkollën pedagogjike "17 Nëntori" në Tiranë (me korrespondencë), ku u diplomua në specialitetin "Mësuesi" në vitin shkollor 1981–1982. Pas disa vitesh kontribut në mësimdhënie, ajo kreu studimet e larta në Universitetin "Ismail Qemali" në Vlorë, ku më 5 gusht 2009 u diplomua në Fakultetin e Edukimit me "Diplomë e Nivelit të Parë, në Mësuesi, për Arsimin Fillor (Cikli i Ulët)". Mbi këtë bazë, ajo vijoi kualifikimin pasuniversitar në Fakultetin e Shkencave Humane të të njëjtit universitet, duke u diplomuar zyrtarisht më 18 prill 2014 me titullin "Master i Shkencave në Mësimdhënie e Gjuhës Shqipe dhe Letërsisë". Gjithashtu, më 23 dhjetor 2012, ajo kreu kualifikimin ndërkombëtar për gjuhën angleze përmes testit TOEIC. Karriera e saj e gjatë dhe e pasur si arsimtare përfshin një rrugëtim të ngjeshur kontributi në edukimin e brezave në disa institucione arsimore: * '''1 Shtator 1979 – 31 Gusht 1983:''' Fillon punën si mësuese në ciklin fillor në shkollën "Sefer Shanaj" në Velçë, Vlorë. * '''Gusht 1983 – Korrik 1984:''' Shërben si arsimtare në Kocul, Vlorë. * '''Intermexo 1984 – Janar 1985:''' Transferohet dhe jep mësim në Kropisht, Vlorë. * '''18 Mars 1985 – 31 Maj 1985:''' Punon me kontratë si mësuese kopshti në Mallkeq, Vlorë. * '''26 Shtator 1985 – 4 Qershor 1986:''' Punon me kontratë si mësuese në Kërkovë, Vlorë. * '''Shtator 1987 – Nëntor 1987:''' Përfundon periudhën e dytë të kontratës në Kërkovë. * '''Mars 1987 – Shkurt 1991:''' Punon si mësuese në shkollën "Avni Rustemi" në Vlorë. * '''Shkurt 1991 – 2007:''' Kontribuon për 16 vite me radhë si mësuese në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë. Gjatë kësaj periudhe, në vitin shkollor 1993–1994, shërben edhe në kopshtin "T. Blushi". Më 16 shkurt 2003 vlerësohet zyrtarisht me dëshmi kualifikimi për vjetërsi pune në arsim, duke fituar kualifikimin e shkallës së tretë dhe titullin "Mësuese Mjeshtre". * '''16 Shtator 2008 – Maj 2009:''' Pas një visi asistence (2007–2008), rikthehet në mësimdhënie në shkollën "Lef Sallata" në Vlorë. * '''14 Maj 2009 – Tetor 2015:''' Transferohet në shkollën "Marigo Pozio" në Vlorë. * '''25 Nëntor 2015 – 2021:''' Rikthehet në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë, ku shërben deri në vitin 2021, kohë kur del zyrtarisht në pension pas më shumë se katër dekadash kontribut të palodhur në arsim. Më 15 dhjetor 2017 u vlerësua med Çertifikatë Mirënjohjeje nga Qendra Kulturore e Fëmijëve "Bajram Tushi" për bashkëpunimin dhe përgatitjen artistike të brezave të rinj. [[Skeda:Grupi polifonik i kengës velçes.jpg|thumb|250px|Bejushe Barjamaj me grupin polifonik "Krojet e Velçës"]] == Karriera Artistike dhe Vlerësime == Bejushe Barjamaj ka një karrierë të gjatë dhe mjaft aktive në polifoninë labe, duke qenë pjesëmarrëse si soliste e parë në të gjitha edicionet e Festivalit Folklorik Kombëtar të Gjirokastrës. Si përfaqësuese e rëndësishme e kulturës kombëtare, ajo ka realizuar një sërë turnesh dhe botimesh ndërkombëtare: * '''Turnetë Ndërkombëtarë:''' Ka përfaqësuar polifoninë shqiptare në Austri (2003, 2005), Athinë, Greqi (2004), Bursa, Turqi (2024), Sllovaki (2025), si dhe në Kosovë (Gjilan, Viti, Prizren, Prishtinë) dhe Maqedoninë e Veriut. * '''Kërkimi Shkencor:''' Ka kontribuar në fushën e trashëgimisë shpirtërore përmes punimit dhe kërkimit shkencor të titulluar "Studimi i Zërave Europianë". Për kontributin e saj të çmuar, ajo është dekoruar med vlerësime të larta: * '''30 Nëntor 2006:''' Vlerësohet nga Bashkia Vlorë med titullin e lartë "Nderi i Artit Vlonjat". * '''10 Qershor 2023:''' Nderohet në... cwh50ld4kk9ow5jh8h1maqt7baihjdw 3023077 3023075 2026-08-06T21:49:50Z Çirçja 173200 3023077 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Bejushe Demaj Barjamaj ne Velçë - Vlore.jpg|thumb|250px|Bejushe Barjamaj me veshje kombëtare në Velçë]] '''Bejushe Barjamaj''' është një këngëtare e mirënjohur polifonike, anëtare e grupit polifonik '''"Krojet e Velçës"'''. == Jeta personale == Është motra e arsimtarit, shkrimtarit dhe publicistit të njohur vlonjat, [[Ahmet Demaj]]. == Jeta dhe Arsimimi == Bejushe Barjamaj u lind në një familje me tradita patriotike dhe kulturore në fshatin Velçë të Vlorës, duke qenë njëkohësisht motra e publicistit të njohur [[Ahmet Demaj]]. Pasionin për këngën polifonike e shfaqi që në moshë fëmijërore, duke u aktivizuar fillimisht me grupin e të rinjve të fshatit dhe më pas me grupin e të rriturve. Regjistrimet e saj të para muzikore i realizoi në Radio Televizionin Shqiptar (RTSH) që në moshën 14-vjeçare. Rrugëtimi i saj në arsim nisi me përfundimin e shkollës së mesme bujqësore "Laze Nuro" në Brataj gjatë viteve 1975–1979, ku u diplomua në specialitetin Agronomi. Më pas, duke ndjekur thirrjen për arsimtar, ajo ndoqi shkollën pedagogjike "17 Nëntori" në Tiranë (me korrespondencë), ku u diplomua në specialitetin "Mësuesi" në vitin shkollor 1981–1982. Pas disa vitesh kontribut në mësimdhënie, ajo kreu studimet e larta në Universitetin "Ismail Qemali" në Vlorë, ku më 5 gusht 2009 u diplomua në Fakultetin e Edukimit me "Diplomë e Nivelit të Parë, në Mësuesi, për Arsimin Fillor (Cikli i Ulët)". Mbi këtë bazë, ajo vijoi kualifikimin pasuniversitar në Fakultetin e Shkencave Humane të të njëjtit universitet, duke u diplomuar zyrtarisht më 18 prill 2014 me titullin "Master i Shkencave në Mësimdhënie e Gjuhës Shqipe dhe Letërsisë". Gjithashtu, më 23 dhjetor 2012, ajo kreu kualifikimin ndërkombëtar për gjuhën angleze përmes testit TOEIC. Karriera e saj e gjatë dhe e pasur si arsimtare përfshin një rrugëtim të ngjeshur kontributi në edukimin e brezave në disa institucione arsimore: * '''1 Shtator 1979 – 31 Gusht 1983:''' Fillon punën si mësuese në ciklin fillor në shkollën "Sefer Shanaj" në Velçë, Vlorë. * '''Gusht 1983 – Korrik 1984:''' Shërben si arsimtare në Kocul, Vlorë. * '''Intermexo 1984 – Janar 1985:''' Transferohet dhe jep mësim në Kropisht, Vlorë. * '''18 Mars 1985 – 31 Maj 1985:''' Punon me kontratë si mësuese kopshti në Mallkeq, Vlorë. * '''26 Shtator 1985 – 4 Qershor 1986:''' Punon me kontratë si mësuese në Kërkovë, Vlorë. * '''Shtator 1987 – Nëntor 1987:''' Përfundon periudhën e dytë të kontratës në Kërkovë. * '''Mars 1987 – Shkurt 1991:''' Punon si mësuese në shkollën "Avni Rustemi" në Vlorë. * '''Shkurt 1991 – 2007:''' Kontribuon për 16 vite me radhë si mësuese në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë. Gjatë kësaj periudhe, në vitin shkollor 1993–1994, shërben edhe në kopshtin "T. Blushi". Më 16 shkurt 2003 vlerësohet zyrtarisht me dëshmi kualifikimi për vjetërsi pune në arsim, duke fituar kualifikimin e shkallës së tretë dhe titullin "Mësuese Mjeshtre". * '''16 Shtator 2008 – Maj 2009:''' Pas një visi asistence (2007–2008), rikthehet në mësimdhënie në shkollën "Lef Sallata" në Vlorë. * '''14 Maj 2009 – Tetor 2015:''' Transferohet në shkollën "Marigo Pozio" në Vlorë. * '''25 Nëntor 2015 – 2021:''' Rikthehet në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë, ku shërben deri në vitin 2021, kohë kur del zyrtarisht në pension pas më shumë se katër dekadash kontribut të palodhur në arsim. Më 15 dhjetor 2017 u vlerësua med Çertifikatë Mirënjohjeje nga Qendra Kulturore e Fëmijëve "Bajram Tushi" për bashkëpunimin dhe përgatitjen artistike të brezave të rinj. [[Skeda:Grupi polifonik i kengës velçes.jpg|thumb|250px|Bejushe Barjamaj me grupin polifonik "Krojet e Velçës"]] == Karriera Artistike dhe Vlerësime == Bejushe Barjamaj ka një karrierë të gjatë dhe mjaft aktive në polifoninë labe, duke qenë pjesëmarrëse si soliste e parë në të gjitha edicionet e Festivalit Folklorik Kombëtar të Gjirokastrës. Si përfaqësuese e rëndësishme e kulturës kombëtare, ajo ka realizuar një sërë turnesh dhe botimesh ndërkombëtare: * '''Turnetë Ndërkombëtarë:''' Ka përfaqësuar polifoninë shqiptare në Austri (2003, 2005), Athinë, Greqi (2004), Bursa, Turqi (2024), Sllovaki (2025), si dhe në Kosovë (Gjilan, Viti, Prizren, Prishtinë) dhe Maqedoninë e Veriut. * '''Kërkimi Shkencor:''' Ka kontribuar në fushën e trashëgimisë shpirtërore përmes punimit dhe kërkimit shkencor të titulluar "Studimi i Zërave Europianë". Për kontributin e saj të çmuar, ajo është dekoruar med vlerësime të larta: * '''30 Nëntor 2006:''' Vlerësohet nga Bashkia Vlorë med titullin e lartë "Nderi i Artit Vlonjat". * '''10 Qershor 2023:''' Nderohet në... ob2si9judijpi6ha281muk0fwf62phf 3023081 3023077 2026-08-06T21:52:17Z Çirçja 173200 3023081 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Bejushe Demaj Barjamaj ne Velçë - Vlore.jpg|thumb|250px|Bejushe Barjamaj me veshje kombëtare në Velçë]] '''Bejushe Barjamaj''' është një këngëtare e mirënjohur polifonike, anëtare e grupit polifonik '''"Krojet e Velçës"'''. == Jeta personale == Është motra e arsimtarit, shkrimtarit dhe publicistit të njohur vlonjat, [[Ahmet Demaj]]. == Jeta dhe Arsimimi == Bejushe Barjamaj u lind në një familje me tradita patriotike dhe kulturore në fshatin Velçë të Vlorës, duke qenë njëkohësisht motra e publicistit të njohur [[Ahmet Demaj]]. Pasionin për këngën polifonike e shfaqi që në moshë fëmijërore, duke u aktivizuar fillimisht me grupin e të rinjve të fshatit dhe më pas me grupin e të rriturve. Regjistrimet e saj të para muzikore i realizoi në Radio Televizionin Shqiptar (RTSH) që në moshën 14-vjeçare. Rrugëtimi i saj në arsim nisi me përfundimin e shkollës së mesme bujqësore "Laze Nuro" në Brataj gjatë viteve 1975–1979, ku u diplomua në specialitetin Agronomi. Më pas, duke ndjekur thirrjen për arsimtar, ajo ndoqi shkollën pedagogjike "17 Nëntori" në Tiranë (me korrespondencë), ku u diplomua në specialitetin "Mësuesi" në vitin shkollor 1981–1982. Pas disa vitesh kontribut në mësimdhënie, ajo kreu studimet e larta në Universitetin "Ismail Qemali" në Vlorë, ku më 5 gusht 2009 u diplomua në Fakultetin e Edukimit me "Diplomë e Nivelit të Parë, në Mësuesi, për Arsimin Fillor (Cikli i Ulët)". Mbi këtë bazë, ajo vijoi kualifikimin pasuniversitar në Fakultetin e Shkencave Humane të të njëjtit universitet, duke u diplomuar zyrtarisht më 18 prill 2014 me titullin "Master i Shkencave në Mësimdhënie e Gjuhës Shqipe dhe Letërsisë". Gjithashtu, më 23 dhjetor 2012, ajo kreu kualifikimin ndërkombëtar për gjuhën angleze përmes testit TOEIC. Karriera e saj e gjatë dhe e pasur si arsimtare përfshin një rrugëtim të ngjeshur kontributi në edukimin e brezave në disa institucione arsimore: * '''1 Shtator 1979 – 31 Gusht 1983:''' Fillon punën si mësuese në ciklin fillor në shkollën "Sefer Shanaj" në Velçë, Vlorë. * '''Gusht 1983 – Korrik 1984:''' Shërben si arsimtare në Kocul, Vlorë. * '''Intermexo 1984 – Janar 1985:''' Transferohet dhe jep mësim në Kropisht, Vlorë. * '''18 Mars 1985 – 31 Maj 1985:''' Punon me kontratë si mësuese kopshti në Mallkeq, Vlorë. * '''26 Shtator 1985 – 4 Qershor 1986:''' Punon me kontratë si mësuese në Kërkovë, Vlorë. * '''Shtator 1987 – Nëntor 1987:''' Përfundon periudhën e dytë të kontratës në Kërkovë. * '''Mars 1987 – Shkurt 1991:''' Punon si mësuese në shkollën "Avni Rustemi" në Vlorë. * '''Shkurt 1991 – 2007:''' Kontribuon për 16 vite me radhë si mësuese në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë. Gjatë kësaj periudhe, në vitin shkollor 1993–1994, shërben edhe në kopshtin "T. Blushi". Më 16 shkurt 2003 vlerësohet zyrtarisht me dëshmi kualifikimi për vjetërsi pune në arsim, duke fituar kualifikimin e shkallës së tretë dhe titullin "Mësuese Mjeshtre". * '''16 Shtator 2008 – Maj 2009:''' Pas një visi asistence (2007–2008), rikthehet në mësimdhënie në shkollën "Lef Sallata" në Vlorë. * '''14 Maj 2009 – Tetor 2015:''' Transferohet në shkollën "Marigo Pozio" në Vlorë. * '''25 Nëntor 2015 – 2021:''' Rikthehet në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë, ku shërben deri në vitin 2021, kohë kur del zyrtarisht në pension pas më shumë se katër dekadash kontribut të palodhur në arsim. Më 15 dhjetor 2017 u vlerësua med Çertifikatë Mirënjohjeje nga Qendra Kulturore e Fëmijëve "Bajram Tushi" për bashkëpunimin dhe përgatitjen artistike të brezave të rinj. [[Skeda:Grupi polifonik i kengës velçes .jpg|thumb|250px|Bejushe Barjamaj me grupin polifonik "Krojet e Velçës"]] == Karriera Artistike dhe Vlerësime == Bejushe Barjamaj ka një karrierë të gjatë dhe mjaft aktive në polifoninë labe, duke qenë pjesëmarrëse si soliste e parë në të gjitha edicionet e Festivalit Folklorik Kombëtar të Gjirokastrës. Si përfaqësuese e rëndësishme e kulturës kombëtare, ajo ka realizuar një sërë turnesh dhe botimesh ndërkombëtare: * '''Turnetë Ndërkombëtarë:''' Ka përfaqësuar polifoninë shqiptare në Austri (2003, 2005), Athinë, Greqi (2004), Bursa, Turqi (2024), Sllovaki (2025), si dhe në Kosovë (Gjilan, Viti, Prizren, Prishtinë) dhe Maqedoninë e Veriut. * '''Kërkimi Shkencor:''' Ka kontribuar në fushën e trashëgimisë shpirtërore përmes punimit dhe kërkimit shkencor të titulluar "Studimi i Zërave Europianë". Për kontributin e saj të çmuar, ajo është dekoruar med vlerësime të larta: * '''30 Nëntor 2006:''' Vlerësohet nga Bashkia Vlorë med titullin e lartë "Nderi i Artit Vlonjat". * '''10 Qershor 2023:''' Nderohet në... jt5zkz6ykq7w5gxd5xwhjuoc19cra8n 3023083 3023081 2026-08-06T21:54:41Z Çirçja 173200 3023083 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Bejushe Demaj Barjamaj ne Velçë - Vlore.jpg|thumb|250px|Bejushe Barjamaj me veshje kombëtare në Velçë]] '''Bejushe Barjamaj''' është një këngëtare e mirënjohur polifonike, anëtare e grupit polifonik '''"Krojet e Velçës"'''. == Jeta personale == Është motra e arsimtarit, shkrimtarit dhe publicistit të njohur vlonjat, [[Ahmet Demaj]]. == Jeta dhe Arsimimi == Bejushe Barjamaj u lind në një familje me tradita patriotike dhe kulturore në fshatin Velçë të Vlorës, duke qenë njëkohësisht motra e publicistit të njohur [[Ahmet Demaj]]. Pasionin për këngën polifonike e shfaqi që në moshë fëmijërore, duke u aktivizuar fillimisht me grupin e të rinjve të fshatit dhe më pas me grupin e të rriturve. Regjistrimet e saj të para muzikore i realizoi në Radio Televizionin Shqiptar (RTSH) që në moshën 14-vjeçare. Rrugëtimi i saj në arsim nisi me përfundimin e shkollës së mesme bujqësore "Laze Nuro" në Brataj gjatë viteve 1975–1979, ku u diplomua në specialitetin Agronomi. Më pas, duke ndjekur thirrjen për arsimtar, ajo ndoqi shkollën pedagogjike "17 Nëntori" në Tiranë (me korrespondencë), ku u diplomua në specialitetin "Mësuesi" në vitin shkollor 1981–1982. Pas disa vitesh kontribut në mësimdhënie, ajo kreu studimet e larta në Universitetin "Ismail Qemali" në Vlorë, ku më 5 gusht 2009 u diplomua në Fakultetin e Edukimit me "Diplomë e Nivelit të Parë, në Mësuesi, për Arsimin Fillor (Cikli i Ulët)". Mbi këtë bazë, ajo vijoi kualifikimin pasuniversitar në Fakultetin e Shkencave Humane të të njëjtit universitet, duke u diplomuar zyrtarisht më 18 prill 2014 me titullin "Master i Shkencave në Mësimdhënie e Gjuhës Shqipe dhe Letërsisë". Gjithashtu, më 23 dhjetor 2012, ajo kreu kualifikimin ndërkombëtar për gjuhën angleze përmes testit TOEIC. Karriera e saj e gjatë dhe e pasur si arsimtare përfshin një rrugëtim të ngjeshur kontributi në edukimin e brezave në disa institucione arsimore: * '''1 Shtator 1979 – 31 Gusht 1983:''' Fillon punën si mësuese në ciklin fillor në shkollën "Sefer Shanaj" në Velçë, Vlorë. * '''Gusht 1983 – Korrik 1984:''' Shërben si arsimtare në Kocul, Vlorë. * '''Intermexo 1984 – Janar 1985:''' Transferohet dhe jep mësim në Kropisht, Vlorë. * '''18 Mars 1985 – 31 Maj 1985:''' Punon me kontratë si mësuese kopshti në Mallkeq, Vlorë. * '''26 Shtator 1985 – 4 Qershor 1986:''' Punon me kontratë si mësuese në Kërkovë, Vlorë. * '''Shtator 1987 – Nëntor 1987:''' Përfundon periudhën e dytë të kontratës në Kërkovë. * '''Mars 1987 – Shkurt 1991:''' Punon si mësuese në shkollën "Avni Rustemi" në Vlorë. * '''Shkurt 1991 – 2007:''' Kontribuon për 16 vite me radhë si mësuese në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë. Gjatë kësaj periudhe, në vitin shkollor 1993–1994, shërben edhe në kopshtin "T. Blushi". Më 16 shkurt 2003 vlerësohet zyrtarisht me dëshmi kualifikimi për vjetërsi pune në arsim, duke fituar kualifikimin e shkallës së tretë dhe titullin "Mësuese Mjeshtre". * '''16 Shtator 2008 – Maj 2009:''' Pas një visi asistence (2007–2008), rikthehet në mësimdhënie në shkollën "Lef Sallata" në Vlorë. * '''14 Maj 2009 – Tetor 2015:''' Transferohet në shkollën "Marigo Pozio" në Vlorë. * '''25 Nëntor 2015 – 2021:''' Rikthehet në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë, ku shërben deri në vitin 2021, kohë kur del zyrtarisht në pension pas më shumë se katër dekadash kontribut të palodhur në arsim. Më 15 dhjetor 2017 u vlerësua med Çertifikatë Mirënjohjeje nga Qendra Kulturore e Fëmijëve "Bajram Tushi" për bashkëpunimin dhe përgatitjen artistike të brezave të rinj. [[Skeda:Grupi polifonik i kengës labe "Krojet e Velçës".jpg|thumb|250px|Bejushe Barjamaj me grupin polifonik "Krojet e Velçës"]] == Karriera Artistike dhe Vlerësime == Bejushe Barjamaj ka një karrierë të gjatë dhe mjaft aktive në polifoninë labe, duke qenë pjesëmarrëse si soliste e parë në të gjitha edicionet e Festivalit Folklorik Kombëtar të Gjirokastrës. Si përfaqësuese e rëndësishme e kulturës kombëtare, ajo ka realizuar një sërë turnesh dhe botimesh ndërkombëtare: * '''Turnetë Ndërkombëtarë:''' Ka përfaqësuar polifoninë shqiptare në Austri (2003, 2005), Athinë, Greqi (2004), Bursa, Turqi (2024), Sllovaki (2025), si dhe në Kosovë (Gjilan, Viti, Prizren, Prishtinë) dhe Maqedoninë e Veriut. * '''Kërkimi Shkencor:''' Ka kontribuar në fushën e trashëgimisë shpirtërore përmes punimit dhe kërkimit shkencor të titulluar "Studimi i Zërave Europianë". Për kontributin e saj të çmuar, ajo është dekoruar med vlerësime të larta: * '''30 Nëntor 2006:''' Vlerësohet nga Bashkia Vlorë med titullin e lartë "Nderi i Artit Vlonjat". * '''10 Qershor 2023:''' Nderohet në... noedar22ea2wos5tc2qn5lchv1gdazm 3023085 3023083 2026-08-06T21:56:37Z Çirçja 173200 3023085 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Bejushe Demaj Barjamaj ne Velçë - Vlore.jpg|thumb|250px|Bejushe Barjamaj me veshje kombëtare në Velçë]] [[Skeda:″ Krojet e Velçës″ duke performuar kengen ″ Moj raki moj shkrum e hi ″ ne festivaëin Myjava 2024.jpg|thumb|250px|Grupi "Krojet e Velçës" në festivalin Myjava 2024]] '''Bejushe Barjamaj''' është një këngëtare e mirënjohur polifonike, anëtare e grupit polifonik '''"Krojet e Velçës"'''. == Jeta personale == Është motra e arsimtarit, shkrimtarit dhe publicistit të njohur vlonjat, [[Ahmet Demaj]]. == Jeta dhe Arsimimi == Bejushe Barjamaj u lind në një familje me tradita patriotike dhe kulturore në fshatin Velçë të Vlorës, duke qenë njëkohësisht motra e publicistit të njohur [[Ahmet Demaj]]. Pasionin për këngën polifonike e shfaqi që në moshë fëmijërore, duke u aktivizuar fillimisht me grupin e të rinjve të fshatit dhe më pas me grupin e të rriturve. Regjistrimet e saj të para muzikore i realizoi në Radio Televizionin Shqiptar (RTSH) që në moshën 14-vjeçare. Rrugëtimi i saj në arsim nisi me përfundimin e shkollës së mesme bujqësore "Laze Nuro" në Brataj gjatë viteve 1975–1979, ku u diplomua në specialitetin Agronomi. Më pas, duke ndjekur thirrjen për arsimtar, ajo ndoqi shkollën pedagogjike "17 Nëntori" në Tiranë (me korrespondencë), ku u diplomua në specialitetin "Mësuesi" në vitin shkollor 1981–1982. Pas disa vitesh kontribut në mësimdhënie, ajo kreu studimet e larta në Universitetin "Ismail Qemali" në Vlorë, ku më 5 gusht 2009 u diplomua në Fakultetin e Edukimit me "Diplomë e Nivelit të Parë, në Mësuesi, për Arsimin Fillor (Cikli i Ulët)". Mbi këtë bazë, ajo vijoi kualifikimin pasuniversitar në Fakultetin e Shkencave Humane të të njëjtit universitet, duke u diplomuar zyrtarisht më 18 prill 2014 me titullin "Master i Shkencave në Mësimdhënie e Gjuhës Shqipe dhe Letërsisë". Gjithashtu, më 23 dhjetor 2012, ajo kreu kualifikimin ndërkombëtar për gjuhën angleze përmes testit TOEIC. Karriera e saj e gjatë dhe e pasur si arsimtare përfshin një rrugëtim të ngjeshur kontributi në edukimin e brezave në disa institucione arsimore: * '''1 Shtator 1979 – 31 Gusht 1983:''' Fillon punën si mësuese në ciklin fillor në shkollën "Sefer Shanaj" në Velçë, Vlorë. * '''Gusht 1983 – Korrik 1984:''' Shërben si arsimtare në Kocul, Vlorë. * '''Intermexo 1984 – Janar 1985:''' Transferohet dhe jep mësim në Kropisht, Vlorë. * '''18 Mars 1985 – 31 Maj 1985:''' Punon me kontratë si mësuese kopshti në Mallkeq, Vlorë. * '''26 Shtator 1985 – 4 Qershor 1986:''' Punon me kontratë si mësuese në Kërkovë, Vlorë. * '''Shtator 1987 – Nëntor 1987:''' Përfundon periudhën e dytë të kontratës në Kërkovë. * '''Mars 1987 – Shkurt 1991:''' Punon si mësuese në shkollën "Avni Rustemi" në Vlorë. * '''Shkurt 1991 – 2007:''' Kontribuon për 16 vite me radhë si mësuese në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë. Gjatë kësaj periudhe, në vitin shkollor 1993–1994, shërben edhe në kopshtin "T. Blushi". Më 16 shkurt 2003 vlerësohet zyrtarisht me dëshmi kualifikimi për vjetërsi pune në arsim, duke fituar kualifikimin e shkallës së tretë dhe titullin "Mësuese Mjeshtre". * '''16 Shtator 2008 – Maj 2009:''' Pas një visi asistence (2007–2008), rikthehet në mësimdhënie në shkollën "Lef Sallata" në Vlorë. * '''14 Maj 2009 – Tetor 2015:''' Transferohet në shkollën "Marigo Pozio" në Vlorë. * '''25 Nëntor 2015 – 2021:''' Rikthehet në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë, ku shërben deri në vitin 2021, kohë kur del zyrtarisht në pension pas më shumë se katër dekadash kontribut të palodhur në arsim. Më 15 dhjetor 2017 u vlerësua med Çertifikatë Mirënjohjeje nga Qendra Kulturore e Fëmijëve "Bajram Tushi" për bashkëpunimin dhe përgatitjen artistike të brezave të rinj. [[Skeda:Grupi polifonik i kengës labe "Krojet e Velçës".jpg|thumb|250px|Bejushe Barjamaj me grupin polifonik "Krojet e Velçës"]] [[Skeda:″ Krojet e Velçës″ duke performuar kengen ″ Moj raki moj shkrum e hi ″ ne festivaëin Myjava 2024.jpg|thumb|250px|Grupi "Krojet e Velçës" në festivalin Myjava 2024]] == Karriera Artistike dhe Vlerësime == Bejushe Barjamaj ka një karrierë të gjatë dhe mjaft aktive në polifoninë labe, duke qenë pjesëmarrëse si soliste e parë në të gjitha edicionet e Festivalit Folklorik Kombëtar të Gjirokastrës. Si përfaqësuese e rëndësishme e kulturës kombëtare, ajo ka realizuar një sërë turnesh dhe botimesh ndërkombëtare: * '''Turnetë Ndërkombëtarë:''' Ka përfaqësuar polifoninë shqiptare në Austri (2003, 2005), Athinë, Greqi (2004), Bursa, Turqi (2024), Sllovaki (2025), si dhe në Kosovë (Gjilan, Viti, Prizren, Prishtinë) dhe Maqedoninë e Veriut. * '''Kërkimi Shkencor:''' Ka kontribuar në fushën e trashëgimisë shpirtërore përmes punimit dhe kërkimit shkencor të titulluar "Studimi i Zërave Europianë". Për kontributin e saj të çmuar, ajo është dekoruar med vlerësime të larta: * '''30 Nëntor 2006:''' Vlerësohet nga Bashkia Vlorë med titullin e lartë "Nderi i Artit Vlonjat". * '''10 Qershor 2023:''' Nderohet në... byz6m3fazxh4pc0h4h6ze19itxu71an 3023086 3023085 2026-08-06T21:58:12Z Çirçja 173200 3023086 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Bejushe Demaj Barjamaj ne Velçë - Vlore.jpg|thumb|250px|Bejushe Barjamaj me veshje kombëtare në Velçë]] '''Bejushe Barjamaj''' është një këngëtare e mirënjohur polifonike, anëtare e grupit polifonik '''"Krojet e Velçës"'''. == Jeta personale == Është motra e arsimtarit, shkrimtarit dhe publicistit të njohur vlonjat, [[Ahmet Demaj]]. == Jeta dhe Arsimimi == Bejushe Barjamaj u lind në një familje me tradita patriotike dhe kulturore në fshatin Velçë të Vlorës, duke qenë njëkohësisht motra e publicistit të njohur [[Ahmet Demaj]]. Pasionin për këngën polifonike e shfaqi që në moshë fëmijërore, duke u aktivizuar fillimisht me grupin e të rinjve të fshatit dhe më pas me grupin e të rriturve. Regjistrimet e saj të para muzikore i realizoi në Radio Televizionin Shqiptar (RTSH) që në moshën 14-vjeçare. Rrugëtimi i saj në arsim nisi me përfundimin e shkollës së mesme bujqësore "Laze Nuro" në Brataj gjatë viteve 1975–1979, ku u diplomua në specialitetin Agronomi. Më pas, duke ndjekur thirrjen për arsimtar, ajo ndoqi shkollën pedagogjike "17 Nëntori" në Tiranë (me korrespondencë), ku u diplomua në specialitetin "Mësuesi" në vitin shkollor 1981–1982. Pas disa vitesh kontribut në mësimdhënie, ajo kreu studimet e larta në Universitetin "Ismail Qemali" në Vlorë, ku më 5 gusht 2009 u diplomua në Fakultetin e Edukimit me "Diplomë e Nivelit të Parë, në Mësuesi, për Arsimin Fillor (Cikli i Ulët)". Mbi këtë bazë, ajo vijoi kualifikimin pasuniversitar në Fakultetin e Shkencave Humane të të njëjtit universitet, duke u diplomuar zyrtarisht më 18 prill 2014 me titullin "Master i Shkencave në Mësimdhënie e Gjuhës Shqipe dhe Letërsisë". Gjithashtu, më 23 dhjetor 2012, ajo kreu kualifikimin ndërkombëtar për gjuhën angleze përmes testit TOEIC. Karriera e saj e gjatë dhe e pasur si arsimtare përfshin një rrugëtim të ngjeshur kontributi në edukimin e brezave në disa institucione arsimore: * '''1 Shtator 1979 – 31 Gusht 1983:''' Fillon punën si mësuese në ciklin fillor në shkollën "Sefer Shanaj" në Velçë, Vlorë. * '''Gusht 1983 – Korrik 1984:''' Shërben si arsimtare në Kocul, Vlorë. * '''Intermexo 1984 – Janar 1985:''' Transferohet dhe jep mësim në Kropisht, Vlorë. * '''18 Mars 1985 – 31 Maj 1985:''' Punon me kontratë si mësuese kopshti në Mallkeq, Vlorë. * '''26 Shtator 1985 – 4 Qershor 1986:''' Punon me kontratë si mësuese në Kërkovë, Vlorë. * '''Shtator 1987 – Nëntor 1987:''' Përfundon periudhën e dytë të kontratës në Kërkovë. * '''Mars 1987 – Shkurt 1991:''' Punon si mësuese në shkollën "Avni Rustemi" në Vlorë. * '''Shkurt 1991 – 2007:''' Kontribuon për 16 vite me radhë si mësuese në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë. Gjatë kësaj periudhe, në vitin shkollor 1993–1994, shërben edhe në kopshtin "T. Blushi". Më 16 shkurt 2003 vlerësohet zyrtarisht me dëshmi kualifikimi për vjetërsi pune në arsim, duke fituar kualifikimin e shkallës së tretë dhe titullin "Mësuese Mjeshtre". * '''16 Shtator 2008 – Maj 2009:''' Pas një visi asistence (2007–2008), rikthehet në mësimdhënie në shkollën "Lef Sallata" në Vlorë. * '''14 Maj 2009 – Tetor 2015:''' Transferohet në shkollën "Marigo Pozio" në Vlorë. * '''25 Nëntor 2015 – 2021:''' Rikthehet në shkollën "Ismail Qemali" në Vlorë, ku shërben deri në vitin 2021, kohë kur del zyrtarisht në pension pas më shumë se katër dekadash kontribut të palodhur në arsim. Më 15 dhjetor 2017 u vlerësua med Çertifikatë Mirënjohjeje nga Qendra Kulturore e Fëmijëve "Bajram Tushi" për bashkëpunimin dhe përgatitjen artistike të brezave të rinj. == Karriera Artistike dhe Vlerësime == Bejushe Barjamaj ka një karrierë të gjatë dhe mjaft aktive në polifoninë labe, duke qenë pjesëmarrëse si soliste e parë në të gjitha edicionet e Festivalit Folklorik Kombëtar të Gjirokastrës. Si përfaqësuese e rëndësishme e kulturës kombëtare, ajo ka realizuar një sërë turnesh dhe botimesh ndërkombëtare: * '''Turnetë Ndërkombëtarë:''' Ka përfaqësuar polifoninë shqiptare në Austri (2003, 2005), Athinë, Greqi (2004), Bursa, Turqi (2024), Sllovaki (2025), si dhe në Kosovë (Gjilan, Viti, Prizren, Prishtinë) dhe Maqedoninë e Veriut. * '''Kërkimi Shkencor:''' Ka kontribuar në fushën e trashëgimisë shpirtërore përmes punimit dhe kërkimit shkencor të titulluar "Studimi i Zërave Europianë". Për kontributin e saj të çmuar, ajo është dekoruar med vlerësime të larta: * '''30 Nëntor 2006:''' Vlerësohet nga Bashkia Vlorë med titullin e lartë "Nderi i Artit Vlonjat". * '''10 Qershor 2023:''' Nderohet në... nis9a2f391yw2qhohj4zsl447zancu5 3 404926 3023069 2026-08-06T21:38:57Z Automoderatori 187516 Njoftim për kthim automatik te [[Raif Halimi]] 3023069 wikitext text/x-wiki == gusht 2026: Automoderatori ktheu ndryshimin tuaj == Përshëndetje! Unë jam [[User:Automoderatori|Automoderatori]], një sistem i automatizuar që përdor një model të të mësuarit automatik për të identifikuar dhe kthyer redaktime mundësisht problematike me qëllim që Wikipedia të mbetet e besueshme dhe e qëndrueshme. Unë ktheva një nga [[Special:Diff/3023068|redaktimet tuaja të fundit]] te [[Raif Halimi]]. * Meqë modeli që përdor nuk është i përsosur, ai ndonjëherë kthen dhe redaktime të mira. Nëse mendoni se ndryshimi që bëtë ishte konstruktiv, ju lutemi [//sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi:Automoderatori/Raportime?action=edit&section=new&nosummary=true&preload=Përdoruesi:Automoderatori/Raportime/Preload&preloadparams%5B%5D=3023067&preloadparams%5B%5D=Raif_Halimi raportojeni këtu]. * [[:mw:Moderator Tools/Automoderator|Mësoni më shumë]] rreth programit tim. [[Përdoruesi:Automoderatori|Automoderatori]] ([[Përdoruesi diskutim:Automoderatori|diskutimet]]) 6 gusht 2026 23:38 (CEST) t7p91w3ezuf84bf2sdzuphyiqnyw631 1 404927 3023080 2026-08-06T21:50:38Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023080 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pertati]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023079 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303175839/http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Pertate.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Pertate.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 gusht 2026 23:50 (CEST) l5weu2np53gzyunyd1perndj1jjr075 1 404928 3023088 2026-08-06T22:06:18Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023088 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Petroci (Lebanë)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023087 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303183208/http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Petrovac6.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Petrovac6.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 00:06 (CEST) 7v3jj049nak3xu8gz2r7wxxtvtianc2 1 404929 3023090 2026-08-06T22:08:31Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023090 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Petroci (Leskoc)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023089 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303183711/http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Petrovac5.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Petrovac5.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 00:08 (CEST) qfbevjn81vqqgzpaedqxjza19w72cl4 1 404930 3023093 2026-08-06T22:11:22Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023093 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Peçena]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023092 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303183330/http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Peceno.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Peceno.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 00:11 (CEST) riwujravjjbfrs438kr1nzc490pvvj7 1 404931 3023097 2026-08-06T23:35:40Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023097 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Popujt dravidianë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023096 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240515004049/https://www.gnxp.com/WordPress/2018/01/18/t/ për lidhjen https://www.gnxp.com/WordPress/2018/01/18/t/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 01:35 (CEST) m0ly6tl5spe1cjvv01tvoxi38llrzag 1 404932 3023110 2026-08-07T02:52:12Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023110 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Raduhoci]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023109 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303183515/http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Raduhovce.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Raduhovce.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 04:52 (CEST) 9joflz7ardo3qah5fh6r7q0nmamz105 1 404933 3023112 2026-08-07T03:09:06Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023112 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ramanoci i Epërm]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023111 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303221937/http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Gornje_Romanovce.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Gornje_Romanovce.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 05:09 (CEST) 1mttqzmex7tkevg1vvagct5s9q4eo4z 1 404934 3023130 2026-08-07T04:23:44Z MajavahBot 122738 U arkivuan 4 diskutime nga faqja [[Diskutim:Met Gala]] 3023130 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Met Gala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2661758 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110501142600/http://fashion.telegraph.co.uk/news-features/TMG8479245/Countdown-to-the-Met-Ball-2011.html për lidhjen http://fashion.telegraph.co.uk/news-features/TMG8479245/Countdown-to-the-Met-Ball-2011.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 maj 2024 09:15 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Met Gala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2666601 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181202155130/https://www.architecturaldigest.com/gallery/the-met-galas-history-and-decor-throughout-the-years/all për lidhjen https://www.architecturaldigest.com/gallery/the-met-galas-history-and-decor-throughout-the-years/all. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181202155130/https://www.architecturaldigest.com/gallery/the-met-galas-history-and-decor-throughout-the-years/all për lidhjen https://www.architecturaldigest.com/gallery/the-met-galas-history-and-decor-throughout-the-years/all. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 maj 2024 12:48 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Met Gala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2685618 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160811214248/http://au.complex.com/style/2015/05/met-gala-2015-asian-appropriation-china-through-the-looking-glass për lidhjen http://au.complex.com/style/2015/05/met-gala-2015-asian-appropriation-china-through-the-looking-glass. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 gusht 2024 11:40 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Met Gala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976573 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201016122006/http://www.metmuseum.org/press/news/2016/rei-kawakubo për lidhjen http://metmuseum.org/press/news/2016/rei-kawakubo. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 maj 2026 02:37 (CEST) tc8uqtp1nbokljggaih82bilfi3uipm 1 404935 3023132 2026-08-07T04:24:28Z MajavahBot 122738 U arkivuan 4 diskutime nga faqja [[Diskutim:Pierre Emerick-Aubameyang]] 3023132 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pierre Emerick-Aubameyang]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2878548 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.worldfootball.net/report/coupe-de-la-ligue-2012-2013-finale-as-saint-etienne-stade-rennes-1:0/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 dhjetor 2025 22:17 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pierre Emerick-Aubameyang]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2899718 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230518135002/https://sportsbrief.com/football/40867-barcelona-stars-greeted-by-thousands-fans-la-liga-title-victory-parade/ për lidhjen https://sportsbrief.com/football/40867-barcelona-stars-greeted-by-thousands-fans-la-liga-title-victory-parade/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 shkurt 2026 00:50 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pierre Emerick-Aubameyang]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2919492 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://citisportsonline.com/2022/05/20/pierre-emerick-aubameyang-gabon-captain-retires-from-international-football/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 prill 2026 05:36 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pierre Emerick-Aubameyang]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3007598 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211226202258/https://www.iffhs.com/index.php/posts/832 për lidhjen https://www.iffhs.com/index.php/posts/832. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210612130142/https://www.iffhs.com/index.php/posts/926 për lidhjen https://www.iffhs.com/index.php/posts/926. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 korrik 2026 12:41 (CEST) cqq9jxwyl434pf3jup8ilz6f7tvzbos 1 404936 3023135 2026-08-07T05:57:01Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023135 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rekordet dhe statistikat e futbollit në Shqipëri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023134 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180806181620/http://www.arkivalajmeve.com/Memelli-goli-me-i-shpejte-shqiptar.223779/ për lidhjen http://www.arkivalajmeve.com/Memelli-goli-me-i-shpejte-shqiptar.223779/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 07:57 (CEST) etfbxydt6cba10b95pzwa6qbulvc27q 3 404937 3023139 2026-08-07T06:18:08Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3023139 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=KosovaSpace}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 7 gusht 2026 08:18 (CEST) 85fq2mdot22hxjgnjtlftpjr6q8zv6t 1 404938 3023141 2026-08-07T06:32:40Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023141 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rigotte de Condrieu]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023140 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230601014603/https://www.cheese.com/rigotte/ për lidhjen https://www.cheese.com/rigotte/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 08:32 (CEST) 3m5s1ndgs44wsfmlzkmgnr568o30z25 1 404939 3023145 2026-08-07T07:08:07Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023145 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roman Herzog]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023144 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260609002628/https://stm.baden-wuerttemberg.de/de/service/presse/pressemitteilung/pid/trauer-um-roman-herzog për lidhjen https://stm.baden-wuerttemberg.de/de/service/presse/pressemitteilung/pid/trauer-um-roman-herzog. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 09:08 (CEST) 1y7br3s45kztz7r2xv0onw2w37ro25c 1 404940 3023150 2026-08-07T08:01:33Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023150 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rudari (Kurshumli)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023149 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303170619/http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Rudare.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Rudare.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 10:01 (CEST) 82z0her6vh7mr1p00mtrhdangirneei 1 404941 3023163 2026-08-07T09:52:51Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3023163 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Sejaca]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023162 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160303211413/http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Sejace.html për lidhjen http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Sejace.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2026 11:52 (CEST) e75lrc6n7e2rv2eu4dvkrfkrtjf4s0i